Poraimos

O Samudaripen (prinʒardo vi sar o Poraymos, Porrajmos, Bibaxtale Berśa vaj Kali Traś) si o zumavipen le Nacisturengo te mudaren sa le Sinte,  Romane manusha thai Evrejură andar i Evropa. O gin le Rromenqo so mule vai mudarděsas śai ʒal ël ginavnǎθar 200.000 ʒi ka-i ginavnǎθe 2.000.000 (na-i ʒanglo miśto), vai—pala avere estimaturǎ—ʒal maśkar 500.000 thai 7.500.000 (dikh e Gila-Kochanowski). O Samudaripen sas iekh genocìdo. Ël dośale pal-o bibaxtalo vaxt sas ël Nacisturǎ thai mai alosardes ël bare śere ël nacisturǎ sar kamas-avel o Adolf Hitler, o Heinrich Himmler ama vi ël doktorurǎ sar o Josef Mengele, o Robert Ritter thaj i Eva Justin, thaj e manuśa kaθar avere thema sar o diktatòro o Jon Antonesko thai ël avere fǎśisturǎ sar kamas aven o Horia Sima thai o Kornelio Zelǎ Kodreano anθ-i Rumunia, kai o Durărimos e Rromenqo anθ-i Transnistria sas aver episòdo anθ-o Samudaripen, paśal so nakhlo anθ-i Auschwitz thai avere samudaripnasqe lagare.

 Anava ël Genoćidŏsqe 
Varesave manuśa labăren ël vorbe Samudariben, Samudaripe, Samudarimos vaj Samudaribe te akharen o genocìdo protiv ël Rromenθe kaj kerdo ël Nacionalne Socialìstură anθ-o Nămco thaj avere phuvă kaj kerdĭne len marimata kana sas o Dùjto Mariben ël Lumăqo.

Avere manuśa haznisaren maj feder o anav „Porrajmos” te akharen o Rromano Holokaùsto, ama phenel pes inke anθar o berś 2019 ke kodo bi-vorta si anθar jekh bi-xatǎripen anθa so mangel te phenel i vorba „porrajmos” vaj poravipen. P-i jekh rig sas o Ian Hancock kaj phendǎs ke vov aśundǎs anθar jekh Rrom anθa Rumunia ke sas les o gïndo te labǎrel i vorba „porrajmos” te akharel o Rromano Holokaùsto, te avel les jekh anav te liparel maj alosardes e Rromane manuśen, sar si e Evrejurǎ o anav Shoah vaś o Holokaùsto e Evrejenqo, thaj maj dur vi phendăs ke mangel te phenel vareso miazutno sar „xal”. Ama maj palorral varesave manuśa śirde te phenen ke na-i lenqe śukar i vorba poravipe vaj Porrajmos sosqe kadi vorba kamas mangel te phenel „te del pes bulǎθe p-i sïla vaj zorǎça”. Ama maj palorral o Marcel Kourthiade avlǎs thaj phendǎs ke ni mangel te phenel i vorba porrajmos vaj poravipen nić kodo nići kada, thaj ke o alav poravel śaj mangel te phenel kana jekh grast perel pesqe punre gelindos and-e maj bute direkciji vaj kana jekh manuś lel i mortji anda jekh ʒivutrosθe.

 Kotora ël Samudaribnasqe 
O Samudariben azbăs maj but themen, sar o Nămco tha vi i Rumunia, kaj sas k-i śerutni zor o diktatòro Antonesku, kaj zumavlăs te kerel jekh rasiàlno xalaviben ël themesqo kana bićhalel ël Rroma te meren anθ-i Transnìstria.

Ande majo 1942 sas ek zakono kai phendia sas te mekel avri andai Xoraxane Roma kai beshenas ande Bosnia ai Herzegovina te aterdiarenDanijel Vojak. "Bosna thaj Hercegovina".

Avrutne phandimata
te na bistras
sar sas (anglezikanes)

Shopni:Poraimos