Lia Rumantscha

La Lia Rumantscha (LR) è vegnida fundada ils 26 d'october 1919 sco organisaziun tetgala da las uniuns linguisticas rumantschas. La sedia principala da la Lia Rumantscha è a Cuira en la Chasa Rumantscha. Biros regiunals ha la Lia Rumantscha a Casti-Vargistagn, Glion, Savognin e Scuol.
miniatura|322x322px|Logo Lia Rumantscha

 Intent e finamira da la Lia Rumantscha 
La Lia Rumantscha è in’instituziun d’utilitad publica ed è politicamain e confessiunalmain neutrala. En il rom da sia incumbensa da dretg public attribuida da la Confederaziun ed il chantun Grischun porscha ella differents servetschs.

La Lia Rumantscha sustegna, promova e coordinescha ils projects da las organisaziuns regiunalas e surregiunalas a favur da la lingua e cultura rumantscha. Ella s’engascha per la promoziun ed il mantegniment dal rumantsch e represchenta la Rumantschia en ils differents champs da la vita sociala e statala entaifer ed ordaifer il territori rumantsch tradiziunal. Las delegadas ed ils delegads da las uniuns affiliadas da la Lia Rumantscha decidan ina giada l'onn a chaschun da la radunanza da delegadas e delegads davart il program da lavur ed il budget da la Lia Rumantscha.

In pèr exempels da servetschs da la Lia Rumantscha: banca da datas linguisticas Pledari Grond Online, servetsch da translaziun en rumantsch grischun ed en ils tschintg idioms, curs da rumantsch e d’integraziun incl. certificat, cudeschs e medias per uffants e giuvenils, libraria online cun passa 3'000 artitgels.

 Uniuns affiliadas  
Uniuns linguisticas e culturalas regiunalas:
 Uniun dals Grischs (UdG), Engiadina, Val Müstair, Bravuogn, fundada il 1904
 Uniun Rumantscha Grischun Central (URGC), fundada il 2006 tras la fusiun da l’Uniun Rumantscha da Surmeir e la Renania Sutselva
miniatura|304x304px|Sedia principala da la Lia Rumantscha a Cuira.Surselva Romontscha (SR), fundada il 2006 tras la fusiun da la Romania e la Renania Surselva  
Societads surregiunalas:
 Giuventetgna Rumantscha (GiuRu), fundada il 1991
 Uniun per la Litteratura Rumantscha (ULR), fundada il 1946
 SRG SSR Svizra Rumantscha (SRG.R), fundada il 1946. Ella è ina da la quatter societads commembras da la SRG SSR idée suisse.
 Societad Retorumantscha (SRR), la societad linguistica la pli veglia (fundada il 1885), purtadra da l’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun a Cuira ed editura dal dicziunari cun il medem num. 
Ulteriuras organisaziuns:
 Fundaziun Medias Rumantschas (FMR), fundada il 2020, successura da l'Agentura da Novitads Rumantscha (ANR)
 Gruppa rumantscha dal Cussegl grond (GrCg), fundada il 2001
Societads rumantschas ordaifer il chantun Grischun:
 Uniun da las Rumantschas e dals Rumantschs en la Bassa (URB), l’uniun che collia las Rumantschas ed ils Rumantschs che vivan en la diaspora, fundada 1991
 Quarta Lingua (QL), societad da simpatisantas e simpatisants da la lingua e cultura rumantscha cun sedia a Turitg (fundada il 1972, uniun affiliada da la LR dapi il 2003).

 Partiziuns 
 Politica 
La Lia Rumantscha
s'engascha sin stgalim chantunal e communal per il status giuridic dal
rumantsch e per il diever consequent dal rumantsch en la scola e
l'administraziun. En il chantun Grischun triling è quai fitg impurtant, cunquai
ch'il squitsch sin il rumantsch crescha pli e pli. 

Per promover la conscienza per il rumantsch s'engascha la Lia Rumantscha sco
suonda:
 Gruppa rumantscha dal Cussegl grond
 Fusiuns da vischnancas
 Iniziativas 
 Furmaziun

 Furmaziun 
En collavuraziun cun las trais
conferenzas scolasticas rumantschas, cun sias uniuns affiliadas e cun tut las
autras uniuns ed instituziuns che sa mettan en per il rumantsch s'engascha la
Lia Rumantscha per ina furmaziun rumantscha persistenta. Quella entschaiva cun
far attent geniturs futurs als avantatgs da la bilinguitad, cuntinuescha cun
duvrar e promover la lingua en canortas e scolinas, en la scola populara, en
scolas cuntinuantas ed en la furmaziun da scolastas e scolasts e sa
manifestescha en il diever quotidian da la lingua. La Lia Rumantscha
organisescha en pli curs da rumantsch e sustegna uniuns e fundaziuns che
porschan instrucziun rumantscha.

 Lingua 
La Lia Rumantscha vul abilitar,
promover e sustegnair las Rumantschas ed ils Rumantschs da discurrer e da
scriver rumantsch en il mintgadi. Ella elavura differents instruments e procura
per servetschs linguistics. Ella sustegna ed accumpogna persunas privatas,
firmas ed instituziuns che dovran il rumantsch en differentas situaziuns
communicativas ed en diversas publicaziuns stampadas ed electronicas.
 Cultura 
La Lia Rumantscha promova il
rumantsch en la cultura populara sco era projects da cultura professiunals cun
in aspect rumantsch. Ultra da quai s'occupa la Lia Rumantscha da valurs
genuinas da la lingua e cultura che han in’influenza sin l'identitad
rumantscha. Ediziuns per uffants e giuvenils e la cussegliaziun culturala
cumpletteschan la purschida da questa partiziun.

 Litteratura 
 Gion Lechmann: Rätoromanische Sprachbewegung. Die Geschichte der Lia Rumantscha von 1919 bis 1996, Frauenfeld 2005.

 Colliaziuns 
 La pagina d’internet da la Lia Rumantscha

 Chasa Editura rumantscha (CER)

Categoria:Uniuns ed organisaziuns rumantschas
Categoria:Cuira
Categoria:Artitgels recumandads (Grischun)