Tujetsch

Tujetsch (tudestg Tavetsch) ei ina vischnaunca politica svizra el cantun Grischun. Ella schai el circuit dalla Cadi el district Surselva.

 Historia 
Tujetsch consista d'uclauns che sederasan naven dil Pass Alpsu fin Bugnei. In vitg Tujetsch ha ei mai dau. La colonisaziun ha giu liug suenter la fundaziun dalla claustra da Mustér egl 8avel tschentaner. El 12avel tschentaner ein ils Gualsers migrai sur il Pass Alpsu ed ein secasai el Tujetsch. Pér naven dil 18avel tschentaner ein ils purs da muntogna secasai els vitgs dalla val. Sedrun ei daventau capitala dalla vischnaunca e dalla pleiv. La baselgia parochiala da Sedrun, dalla quala il clutger ei vegnius mantenius, ei vegnida consecrada igl onn 1205. La baselgia da s. Vigeli dad oz deriva dils onns 1691-95.

 Porta Alpina 
Impuls per in ulteriur svilup dalla regiun dueva la Porta Alpina dar, ina staziun da viafier sutterrana en vischinonza da Sedrun, colligiada cun la reit da viafier europeica da gronda prestaziun.

 Geografia 
Tujetsch ei la davosa vischnaunca dalla Surselva el cantun Grischun. Tujetsch cunfinescha cul cantun Uri e cul Tessin. Las vischnauncas cunfinontas ein Airolo (TI), Ursera (UR), Mustér, Gurtnellen (UR), Medel (Lucmagn), Quinto (TI) e Silenen (UR).

Tujetsch consista da 19 fracziuns: Tschamut, Selva, Dieni, Rueras, Zarcuns, Camischolas, Gionda, Sedrun, Bugnei, Surrein, Cavorgia, Guiv, Milez, Mulinatsch, Nacla, Prau, Múlins, Sum ed Sut Crestas. Sedrun ei il liug principal ed il center administrativ dalla val.

Ils lags dalla vischnaunca ein il Lag da Nalps, il Lag da Curnera ed il Lai da Tuma, la funtauna dil Rein.

 Fracziuns dalla vischnaunca 
QuartierNr.Nr.-BFSNPASedrun139860017188Tschamut239860027188Selva339860037188Dieni439860047188Rueras539860057188Zarcuns639860067188Camischolas739860077188Gionda839860087188Bugnei939860087188Surrein1039860107188Cavorgia1139860117188Guiv1239860127188Milez1339860137188Mulinatsch1439860147188Nacla1539860157188Prau1639860167188Múlins1739860177188Sum1839860187188Sut Crestas1939860197188

 Selva 
Selva ei in vitg en la val Tujetsch. Il vitg ha, sco era Sedrun, ragischs gualsras. Selva ha giu da sbatter grevs cumbats, cun lavinas e fiug. Igl onn 1949 ha in fetg grond incendi midau cumpleinamein il maletg dil vitg. Cun agid dalla populaziun svizra han ins puspei saviu reconstruir Selva. Il vitg sesanfla en in liug expost a lavinas. El sesanfla el funs dalla val, dad omisduas varts dat ei plauncas teissas, d'ina vart ha ei uaul e l’autra ei niua. La vart niua ei quella che fa sterment igl unviern, da quella vart vegnan biaras lavinas a val.

 Populaziun 
Il diember da habitonts digl onn 2005 dumbra rodund 2'005 persunas. Da quellas persunas tschontschan 87% romontsch e 13% tudestg ni auter.

 Lungatg 
En la Val Tujetsch vegn tschintschau in romontsch sursilvan tut special, il dialect tuatschin. Sco lungatg da scartira han ils Tuatschins il romontsch sursilvan. Quei dialect ed il qual dils Medelins ei la fuorma dil romontsch sursilvan vegl. Entuorn igl onn 1400 ei vegniu da Cuera in niev trend da lungatg. Sederasaus ei quel denton mo entochen Mustér. La val Tujetsch e la Val Medelina ein buca vegnidas tschaffadas dil niev romontsch. Il dialect Tuatschin vegn aunc oz discurrius en la val.

Il lungatg ufficial da scartira dalla vischnaunca ei il romontsch sursilvan ed il lungatg ufficial a bucca ei igl idiom da TujetschConstituziun communala dalla vischnaunca da Tujetsch, Art. 4.. 

 Linguas a Tujetsch Linguas  Dumbraziun digl onn 1980  Dumbraziun digl onn 1990  Dumbraziun digl onn 2000 Diember  Part  Diember  Part  Diember  PartRomontsch  1783  91 %  1782  90 %  1744  87 %Tudestg  176  9 %  198  10 %  260  13 %Habitonts  1960  100 %  1980  100 %  2005  100 %

 Annotaziuns 

 Colligiaziuns 
 La pagina da la vischnaunca






Categoria:Lieu en il chantun Grischun
Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun
Categoria:Cadi
Categoria:Gualsers