သရုပ်ဖော်ခြင်း

သရုပ်ဖော်ခြင်း () ဆိုစာမှာ စာသား၊ အယူအဆ၊ ဖြစ်စဉ် (သို့) လုပ်ငန်းစဉ် တစ်ခုခုကို အမြင်ပိုင်းဆိုင်ရာ သျျှင်းလင်းပြသခြင်း၊ အနက်ထုတ်ဖော်ခြင်း သို့ တန်ဆာဆင်ခြင်း ဖြစ်ရေ။cf. the freely available international Database of Scientific Illustrators 1450-1950 with 20 search fields and nearly 7000 entries of illustrators in science, medicine & technology active prior to 1950 သရုပ်ဖော်ခြင်းကို ပိုစတာ၊ မဂ္ဂဇင်း၊ စာအုပ်၊ သင်ကြားရီးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတိ၊ အန်နီမေးသျျှင်းတိ၊ ဗီဒီယို ဂိမ်းတိနန့် ရုပ်သျျှင်တိစရေ ထုတ်ဝီရီးဆိုင်ရာ မီဒီယာတိတွင် ထည့်သွင်းပေါင်းစပ်ရန်အတွက် ရည်ရွယ်ရေ။ သရုပ်ဖော်ပုံတစ်ပုံကို သရုပ်ဖော်ပုံဆွဲသူမှ ပုံမှန်အားဖြင့် ဖန်တီးလိ့ဟိပြီး သရုပ်ဖော်ပုံရေ 'ပုံ' အသွင်ဖြင့်ကေလည်းကောင်း 'ရီးသားခြင်း' အသွင်ဖြင့်ကေလည်းကောင်း ဥပမာတစ်ခုကို ထောက်ပံ့ပီးရန် ရည်ရွယ်ပါရေ။ 

illustration (သရုပ်ဖော်ခြင်း/ပုံ) စကားလုံးဧ့ ဇာစ်မြစ်ရေ အလယ်ခေတ်နှောင်း အင်္ဂလိပ်စကားလုံးတစ်ခုဖြစ်ပနာ အနက်အားဖြင့် ဉာဏ်အလင်းပွင့်ခြင်း၊ ထွန်းလင်းခြင်း စသည့် အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ မူရင်းဇာစ်မြစ်အနိန်နန့် လက်တင်တြိယာ illustrare မှ နာမ်ပုံစံ illustratio၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ရှေးဟောင်း ပြင်သစ် မှ ဆင်းသက်လာရေ။

 ပုံဥပမာစတိုင်တိ 

ခေတ်ပြိုင်ပုံဥပမာအပါအဝင်စတိုင်တိနန့်နည်းစနစ်တိကျယ်ပြန့်အသုံးပြုပုံဆွဲ၊ ဆီးသုတ်၊ ပုံနှိပ်ခြင်း၊ ကော်လာဂျင်၊ တည်းဖြတ်ခြင်း၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်ဒီဇိုင်း၊ မာလ်တီမီဒီယာ၊3Dမော်ဒယ်လ်ရည်ရွယ်ချက်ပေါ် မူတည်ပနာ ပုံဥပမာရေဖော်ပြခြင်း၊ ပုံစံချခြင်း၊ 

အထူးဒေသတိ  ပါဝင် 

 ဗိသုကာပုံဥပမာ 
 ရှေးဟောင်းသုတေသနပုံဥပမာ 
 ရုက္ခဗေဒပုံဥပမာ 
 အယူအဆအနုပညာဥပမာ 
 ဖက်သျျှင်ပုံဥပမာ 
 သတင်းအချက်အလက်ဂရပ်ဖစ် 
 နည်းပညာဆိုင်ရာပုံဥပမာ 
 ဆီးဘက်ဆိုင်ရာပုံဥပမာ 
 ဇာတ်ကြောင်းပုံဥပမာ 
 ရုပ်ပုံဥပမာစာအုပ်တိ 
 သိပ္ပံနည်းကျပုံဥပမာ

 နည်းပညာနန့်သိပ္ပံနည်းကျပုံဥပမာ 
lang=my|thumb|ဂီယာပန့်တစ်လုံးကို နည်းပညာဖြင့် သရုပ်ဖော် ရီးဆွဲထားခြင်း (c 2007)
နည်းပညာနန့်သိပ္ပံနည်းကျပုံဥပမာရေနည်းပညာသို့မဟုတ်သိပ္ပံနည်းကျသဘောသဘာဝအချက်အလက်တိကိုဆက်သွယ်ရေ။ခ့်တာ့ဝဲယ်၊ ပျံသန်းမှု မှ တဆင့်ပြန်ပနာတည်ဆောက်ရီး သင်ကြားပို့ချပုံတိ၊ ဘက်စပ်ပါဝင်ရာတစ်ခုဒီဇိုင်းတိ၊ ကားချပ်ရည်ရွယ်ချက်မှာရုပ်ပုံထုတ်လွှင့်သည့်ပုံရိပ်တိကိုထုတ်လွှင့်ရန်နန့်ရုပ်မြင်သံကြားမှတစ်ဆင့်လူ့လိ့လာသူသို့ထိရောက်စွာပီးပို့ရန်ဖြစ်ရေ။ Ivan Viola and Meister E. Gröller (2005). "Smart Visibility in Visualization". In: Computational Aesthetics in Graphics, Visualization and Imaging. L. Neumann et al. (Ed.) 

နည်းပညာနန့်သိပ္ပံနည်းကျပုံဖော်ခြင်းကိုယေဘုယျအားဖြင့်ဘာသာရပ်တိအားမဖော်ပြရေပရိသတ်ကိုဖော်ပြရန်သို့မဟုတ်သျျှင်းပြရန်ဒီဇိုင်းပြုလုပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီးကြည့်ရှုသူဧ့စိတ်ဝင်စားမှုနန့်နားလည်မှုကိုမြှင့်တင်ရန်အရာဝတ္ထုတစ်ခုဧ့လုပ်ဆောင်မှုကိုအထင်အရှားဖော်ပြရန်ဖြစ်ရေ။  

ခေတ်ပြိုင်ပုံဥပမာတွင်2Dနန့်3Dဆော့ဖ်ဝဲကိုအသုံးပြုပနာအလွယ်တကူအဆင့်မြှင့်တင်နိုင်သည့်အပြင်အခင်းအကျင်းအမျိုးမျိုးတွင်ပြန်ပနာအသုံးပြုနိုင်သည့်တိကျရေကိုယ်စားပြုမှုတိကိုပြုလုပ်လိ့ဟိရေ။

 အနုပညာပုံအဖြစ်ဥပမာ 
အနုပညာလောကတွင်ရုပ်ပုံတိကိုဂရပ်ဖစ်ဒီဇိုင်းနန့်အနုပညာထက်အရီးမကြီးဟုယူဆကတ်ရေ။ 

ဂနိခေတ်တွင်၊ ဂရပ်ဖစ်ဝတ္ထုနန့်ဗီဒီယိုဂိမ်း စက်ရုံတိဧ့တိုးတက်မှုအပြင်မဂ္ဂဇင်းတိနန့်အခြားစာပေတိတွင်ရုပ်ပုံတိကိုပိုပြီးကေအသုံးပြုလာခြင်းကြောင့်ဂုပုံဖော်ခြင်းရေတန်ဖိုးဟိရေအနုပညာပုံစံဖြစ်လာပြီးကမ္ဘာ့ဈေးကွက်နန့်ချိတ်ဆက်နိုင်ရေ။ 

မူရင်းရုပ်ပုံအနုပညာရေလေလံပွဲတွင်ဈေးနှုန်းမြင့်မားခြင်းကြောင့်ဖြစ်ရေ။ အမေရိကန်အနုပညာသျျှင်နမ်ရော့ခ်ဝဲလ်ဧ့ချိုးဖောက်မှု မူလစာမျက်နှာဆက်ဆံရီးပန်းချီကားရေ ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဆိုထေဘီလေလံပွဲကိုဒေါ်လာ ၁၅.၄ သန်းဖြင့်ရောင်းချခရေ။ Norman Rockwell's Rising Value Prices Out His Museum Zac Bissonnette, AOL Daily Finance, 2-22-10 တိစွာရေအခြားပုံဥပမာအမျိုးအစားတိရေတူညီစွာတန်ဖိုးထားကတ်ရေ။ ဥပမာအားဖြင့် ဂဲလ်အဲလ်ဂရမ်နန့်အာဘေလ်တိုဘာဂစ်ကဲ့သို့ရေပိုစတာပုံကပ်ခြင်းအနုပညာသျျှင်တိကလည်းဈေးနှုန်းမြင့်မားခြင်းဖြစ်ရေ။ 

 သမိုင်း 
သမိုင်းကြောင်းအရပုံဥပမာဧ့အနုပညာရေ ပုံနှိပ်ခြင်းနန့်ထုတ်ဝီခြင်းစက်မှုလုပ်ငန်းဖြစ်စဉ်တိနန့်နီးကပ်စွာဆက်စပ်နေရေ။ 

 အစောပိုင်းသမိုင်း 
အလယ်ခေတ်ကုတ်သင်္ကေတတိသရုပ်ဖော်ပုံတိကိုမီးမောင်းထိုးပြခြင်းအဖြစ်လူသိတိပြီးတစ်ဦးချင်းလက်ဖြင့်ရီးဆွဲခြင်းနန့်ခြယ်သခြင်းတိပြုလုပ်ခရေ။ ၁၅ ရာစုအတွင်း ပုံနှိပ်စက်တီထွင်မှုနန့်အတူစာအုပ်တိရေပိုပြီးကေကျယ်ပြန့်စွာဖြန့်ကျက်လာပြီသစ်သားထည်တိဖြင့်သရုပ်ဖော်ခရေ။ 

အစောဆုံးသရုပ်ဖော်ပုံအချို့ရေရှေးအီဂျစ် ခီမမ်ခေတ်မှအရုပ်စာရုပ်ပုံအဖြစ်မကြာမကြာပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်ရေ။ စံပြသရုပ်ဖော်ပုံနမူနာတစ်ခုမှာဘီစီ ၁၂၉၄ ခန့်တွင်ဘီစီအီး ၁၃၀၃ တွင်မွီးဖွားခရေရာမစ်ဧ့ဖခင်ဖြစ်ရေဖာရောဘုရင်စီတီသင်္ချိုင်းဂူမှတည်ဟိရေ။ 

၁၆၀၀ခုနှစ် ဂျပန်နိုင်ငံ ယူကီးအိုအီး အဆိုပါမှင်ဖြီးကနေရဟိလာတဲ့ဖော်ပြလိုင်းကွက်ကွက်ကွင်းကွင်းအရောင်နဲ့သိမ်မွေ့ရေသွင်ပြင်လက္ခဏာတစ်ရပ်ဖြင့်ပုံဥပမာကိုစတိုင်ပုံနှိပ်သစ်သားပိတ်ပင်တားဆီးမှုနည်းပညာကိုဘာသာရပ်တိတွင်ရိုးရာပုံပြင်တိ၊ လူကြိုက်တိရေပုဂ္ဂိုလ်တိနန့်နေ့စဉ်ဘဝတိပါဝင်ရေ။ ဟိုကုဆိုင်းခန်နာစာဝါ မဟာလှိုင်းရေထိုအချိန်ကထင်ရှားရေပုံရိပ်ဖြစ်ရေ။ 

၁၆ ရာစုနန့်၁၇ ရာစုနှစ်တိအတွင်းဥရောပ၌ရုပ်ပုံဥပမာအတွက်အဓိကမျိုးပွားခြင်းဖြစ်စဉ်တိရေထွင်းခြင်းနန့်စွဲခြင်းရို့ဖြစ်ရေ။ ၁၈ ရာစုအင်္ဂလန်တွင်ထင်ရှားရေသရုပ်ဖော်ပြသူမှာကယ်ဆယ်ရီးစွဲမှုကိုအသုံးပြုရေဝီလျံဘလိတ်(၁၇၅၇-၈၂၇) ဖြစ်ရေ။ ၁၉ ရာစုနှစ်အစောပိုင်းတွင်ပုံနှိပ်ထုတ်ဝီခြင်းစာပေတိကိုသိသိသာသာတိုးတက်စေခရေ။ 

 ၁၉ရာစု 
ဥရောပ၌ ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းကထင်ရှားရေကိန်းဂဏန်းတိမှာဂျွန်လီချာ၊ ဂျော့ခ်ျခလုချန်၊ ဒစ်ကင်းသရုပ်ဖော်သူ Hablot Knight Browneနန့်ပြင်သစ်တွင်Honoré Daumier ရို့ဖြစ်ရေ။ အားလုံးရေသရော်စာနန့်လေးနက်ရေစာပေတိပါဝင်ရေ။ ဤအချိန်တွင်လူမှုရီးမဏ္ဍင်တိ၊ အမျိုးအစားတိနန့်အတန်းတိကိုဖုံးအုပ်ထားရေရုပ်ပြ ပန်းချီကားတိအလွန်လိုအပ်ရေ။   

 ရွှေခေတ် 
၁၈၀၀ပြည့်နှစ်တိအစောပိုင်းကသတင်းစာတိ၊ အစုလိုက်အပြုံလိုက်ဈေးကွက်အတွင်းသို့ဝင်ရောက်လာရေကြောင့်မဂ္ဂဇင်းတိနန့်သရုပ်ဖော်ထားရေစာအုပ်တိရေဥရောပနန့်ကမ္ဘာသစ်တွင်အဓိကသုံးစွဲရေမီဒီယာဖြစ်လာရေ။ ၁၉ ရာစုရောက်ရေအခါပုံနှိပ်နည်းပညာတိုးတက်လာခြင်းကြောင့်ရုပ်ပုံတိကိုအရောင်နန့်ဆိုးဆီးတိဖြင့်စမ်းသပ်ရန်သရုပ်ဖော်သူတိကိုလွှတ်ပီးခရေ။ ပုံနှိပ်ခြင်းနန့်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုရေစာအုပ်စာပေနယ်ပယ်အားလုံးတွင်ချက်ပြုတ်နည်းစာအုပ်တိ၊ ဓာတ်ပုံနန့်ခရီးလားဧည့်လမ်းညွှန်တိအပြင်ကလေးရုပ်ပြစာအုပ်တိအပေါာလွမ်းမိုးလာရေ။ ယင့်ချင့်အပြင်ပုံနှိပ်ခြင်းတိုးတက်လာခြင်းကြောင့်စာအုပ်တိနန့်အခြားပစ္စည်းတိအတွင်းအရောင်ဓာတ်ပုံတိကိုထုတ်လုပ်ရန်ပိုပြီးကေတတ်နိုင်လာရေ။  ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်ရောက်ကေစက္ကူ ၁၀၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးကိုစက်ဖြင့်ပြုလုပ်ခပြီးလက်ဖြင့်အလုပ်လုပ်ကိုင်သူရေတစ်နိ့ကေစက္ကူ ၆၀ မှ ၁၀၀ အထိထုတ်လုပ်နိုင်ကေလည်းစက်မှုလယ်ယာရေတစ်နိ့ကေပေါင် ၁၀၀၀ ဝန်းကျင်ရဟိခရေ။  ယင့်ချင့်အပြင် ၁၈၄၆ နန့် ၁၉၁၆ အကြားနှစ် ၅၀ အတွင်းစာအုပ်ထုတ်လုပ်မှုရေ ၄၀၀% တိုးတက်ခပြီးစာအုပ်တိဧ့ဈေးနှုန်းမှာထက်ဝက်ကျဆင်းခရေ။  

 ကြည့်ရှုပါ 

 ပန်းချီဆရာအသင်း 
 ဆီးဘက်ဆိုင်ရာပန်းချီဆရာအသင်း 
 ရုပ်ပြစာအုပ်ပုံဥပမာ 
 ဆက်သွယ်ရီးဒီဇိုင်း 
 ပုံဆွဲဒီဇိုင်းနာ 
 ရုပ်ပြ 
 ဆီးဘက်ဆိုင်ရာပန်းချီဆရာအင်စတီကျု မှ 
 ပိုစတာတိ 
 ပန်းချီဆရာလူ့အဖွဲ့အစည်း 

 ကိုးကားချက်တိ 

 ပြင်ပလင့်တိ 

Category:ဒီဇိုင်း