ဦးလှထွန်းဖြူ (ဂေါတမ)

ငယ်ဘဝ 
၁၈၉၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၁ ရက် ညသိုင်ခေါင်ကျော် ဗဒူးနိမာ စစ်တွေမြို့၊ အိုးတန်းရပ်တွင်နီထိုင်ရေ အဖ ဦးမောင်ပု (မြို့အုပ်)၊ အမိ ဒေါ်အောင်မြဖြူရို့ မိဘနှစ်ပါးမှ ဦးလှထွန်းဖြူကို မွီးဖွားခရေ။ ဦးလှထွန်းဖြူစွာ ဒုတိယမြောက်သားဖြစ်ပြီးကေ ညီအစ်ကိုသုံးဦးဟိစွာထဲက အစ်ကိုအကြီးဆုံးမှာ ဦးလှထွန်းဦးဖြစ်ပြီးကေ ညီအထွီးဆုံးမှာ ဦးလှထွန်းအောင်ဖြစ်တေ။ ဦးလှထွန်းဖြူကို မွီးဖွားပြီး တစ်ပတ်အကြာမှာ မင်္ဂလာဆွမ်းကျွေးရေ။ နာမည်ကြီးရဟန်းတော်တိနန့် မြို့မိ၊ မြို့ဖအရာဟိ အရာခံတိ စည်ကားစွာ မင်္ဂလာဆွမ်းကျွေးပွဲသို့ တက်ရောက်ခကတ်ရေ။ ပညာဟိ ရဟန်းတော်တိနန့် ဗေဒင်နက္ခတ်တတ်ကျွမ်းသော ပုဂ္ဂိုလ်တိက ဗဒူး သားလည်းဖြစ် အစ်ကိုနာမည်နန့်လိုက်ဖက်၍ အမိနာမည်ကို နောက်ဆုံး ခံပြီး ‘မောင်လှထွန်းဖြူ’ ဟု နာမည်ပီးခရေ။ 

 ကင်ပွန်းပီးမင်္ဂလာ 
နာမည်ပီးအခမ်းအနားမာ ရဟန်းဗေဒင်ပညာဟိ ဦးစန္ဒိမာ၊ လူဗေဒင်ပညာဟိ ဦးရွှေပုရို့က ဒေအချေစွာ ပညာဟိသုခမိန်ကြီးတဦးဖြစ်လှာမည်။ မင်းအစိုးရရို့၏ အားထားရာ ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်ပညာဟိတဦး ဖြစ်လှာလိမ့်မေဟု ဟောကြားခရေ။ ဦးလှထွန်းဖြူ ၄ နှစ်သားအရွယ်မှာ အဘိုးဖြစ်သူ ဦးစံရဲဖော် စွာ ဦးမောင်လှထွန်းဖြူနန့် ဦးလှထွန်းဦးရို့အား စစ်တွေမြို့မာ သူ့စိတ်ကြိုက်ရွီး၍ အသင်အပြကောင်း စည်းကမ်းဟိရေ ဆြာကြီးဦးခိုင်ဖြူ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာမူလတန်းကျောင်း၌ ကျောင်းစပြီးကေထားခရေ။ ဘာဘာဖြစ် သူကျောက်ဖြူတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် ပြောင်းရွိရရေအခါ မောင်လှထွန်းဖြူမှာ အဘိုးဖြစ်သူကို မခွဲနှိုင်ပနာ စစ်တိမာ ကျန်ရစ်ခရေ။ မောင်လှထွန်းဖြူ(ဦး)နန့် ညီငယ် မောင်လှထွန်းအောင်(ဦး)ရို့စွာ တယောက်နန့် တယောက် ရုပ်လည်းကကောင်းတူပနာ ဉာဏ်ပညာလည်း ကကောင်းထက်မြက်ရေ။

 ဆုအမျိုးမျိုး ရဟိခြင်း 
ဦးလှထွန်းဖြူ ၅ တန်းရောက်လှာရေအခါ ကျောက်ဖြူဗဟို အထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခရာ ပထမဆုရဟိခရေ။ ညီငယ် ဦးလှထွန်းအောင်လည်း အစ်ကိုပိုင်ပင် ဉာဏ်ပညာကကောင်းထက်မြတ် ရေ။ ဦးမောင်လှထွန်းဖြူစွာ ဘာဘာတာဝန်ထမ်းဆောင်ခရေ ကျောက် ဖြူးတွင် ကျောင်းနီခရာ ၁၉ဝ၆ ခုနှစ် အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ်တွင် စတုတ္ထတန်းတွင် ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်ခရေ။ ၁၉ဝ၆ ခုနှစ်မာ ကျောက်ဖြူမှ တစ်ဖန် ၊စစ်တိကိုပြောင်းရွိလာခရာ စစ်တိမာ .၂ လ နီထိုင်ရား . ရန်ကုန်မြို့ကို ပြောင်းရွိလာခကတ်ရေ။ မိသားစုအားနူံး ရန်ကုန်အရှိပိုင်း ၅၂ လမ်းတွင် နီထိုင်ခကတ်ရေ။ ဦးလှထွန်းဖြူ ကျောင်းနီဖို့အတွက် အဘိုးဖြစ်သူ ဦးစံရဲဖော်က စိန်ပေါ(လ်) ကျောင်း တွင် စတင်ကျောင်းထားခရေ။ စိန်ပေါ(လ်)ကျောင်းတွင် ၁၉ဝ၇ ခုနှစ်က ပင် ကျောင်းသားတိကို ကျောင်းထားရာမှာ အဆင့် ၃ ထပ်ထားဟိရေ။ ဖဖြောင့်အဆင့်၊‘ဒုတိယအဆင့်နန့် ပထမအဆင့်ရို့ဖြစ်ကတ်တေ။ ဖဖြောင့်အဆင့် နန့် ဒုတိယအဆင့်တွင် ကျောင်းနီသူတိစွာ မိမိရို့အိမ်ကနိန်ပနာ ကျောင်း တက်ရယား ပထအဆင့်ကျောင်းနီသူတိစွာ အိမ်မပြန်ရဘဲ ကျောင်းတွင် ဘော်ဒါနီရရေ။ မိခင်ဖြစ်သူမှာ သားကိုလွမ်း၍ ကကောင်းပင်စိတ်မကောင်း ဖြစ်ခရရေဟုသိရရေ။ ထိုခေတ်ယင်းခါက အင်္ဂလိပ်အချေတိ၊ လူဘန်ဒတ်တိ၊ -မြန်မာလရတတ်သားသမီးတိကြားမာ ကျွန်းသားသျှေ မောင်လှထွန်းဖြူတစ်ယောက် မမျှော်လင့်ဘဲနန့် အတန်းတိုင်း၊ စာမိန်းပွဲ တိုင်းတွင် ပထမချည်း ဆုယူလာခရာ ကျောင်းသားလောကတွင် ကကောင်းပင် ထင်ပေါ်ပါလတ်တေ။ အစ်ကိုမောင်လှထွန်းဦးစွာ ပုဇွန်တောင် ခရစ်လမ်း မတ်သဒစ်ကျောင်း၌ ၈ တန်းတွင် ပညာသင်ကြားနီစဉ် ကျောက်ပေါက်ပနာ အသက် ၁၃ နှစ်မာ ဆုံးပါးလားခရေ။ ညီငယ် မောင်လှထွန်းအောင်မှာ အသက် ၂၁ နှစ်မာ ရန်ကုန် ကောလိပ်ဘီအေဂုဏ်ထူးတန်း၌ စာသင်ကြားနီစဉ် သော်မဆင်ရိပ်သာ ရန်ကုန်၌ ဆုံးပါးလားခရေ။ သားသုံးယောက်ထဲက သားကြီးမောင် လှထွန်းဦးနန့် သားငယ် မောင်လှထွန်းအောင်ရို့ ဆုံးပါးလားရေ အတွက် မိဘတိမာ ကကောင်းပူဆွေးသောကကားက်ခပြီး တရားနန့်ဖြေ ဖျောက်ခရရေဟု သိရရေ။

အစ်ကိုနန့် ညီငယ်တိမဟိယပြီးကေပိုင်း သားလတ်ဖြစ်သူ မောင်လှထွန်းဖြူကို မိဘတိက စိုးရိမ်တကြီးတိစွာဖြင့် မိဘတိ၏ မျက်စိအောက်မှ အပျောက်မခံနိုင်ဘဲ ပြုစုစောင့်ရှောက်ခြင်းခံခရရေ။ စိန်ပေါ(လ်)ကျောင်းတွင် ၆ တန်းမှ ၁၀ တန်းအထိ ကျောင်းနေ ခရေ စာတော်၍ မိဘဆွီမျိုးတိက ဦးလှထွန်းဖြူကို အထူးချီးကျူးချစ် ခင်ခကတ်ရေ။ ၆ တန်း မှ ၈ တန်းအထိ ပထမဆုကို စိန်ပေါ(လ်)ကျောင်း ကောင်းဘီယက်ကျောင်းသားဆုကိုရဟိ၍ တာဝန်ခံဆြာကြီး Mr. J.K Jone က ဆုချီးမြှင့်ခရေ။ ၉ တန်းနန့် ၁ဝ တန်းတွင် ဆြာကြီး Mr. Indro အတန်း၌ ပညာသင်ကြားခရရေ။ ၁ဝ တန်းတွင် မောင်လှထွန်းဖြူ စွာ အင်္ဂလိပ်စာနန့် သမိုင်းဘာသာရပ်တွင် ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင် အနိန်နန့် ဆြာကြီး Mr. Indro ဆုပီးပွဲကျင်းပရာ အခမ်းအနားသို့ ဆြာကြီး ကိုယ်တိုင် မိဘတိအား ဖိတ်ကြားပနာ ဦးမောင်ပုကိုယ်တိုင် ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်ပွဲ ကို တက်ရောက်ခရေ။

 နိုင်ငံရီးခြီလှမ်းအစ 
မြန်မာ့နိုင်ငံတွင် ၁၉၁၀ ခုနှစ်ဝန်းကျင်စွာ မြန်မာလူမျိုးတိ နိုင်ငံရီးမျက်စိပွင့်၍ နိုင်ငံရီးလှုပ်ရှားနီရီကာလဖြစ်တေ။ သူ၏ မဂျိပြာဖုံးဖြစ်နီခရေ ဦးလှထွန်းဖြူ၏ မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်စွာ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်တွင် ခြေချမိလျင်ပင်, စတင်ရှင်သန်ပါလတ်တေ။ မြန်မာကို ဗြိတိသျှရို့က ဖိနှိပ်မှီငြမ်းပနာ တော်လှန်ရန် ဦးလှထွန်းဖြူတစ်ယောက် သန္နိဋ္ဌာန် ချထားခပြီးကေဖြစ်တေ။

အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ် သန်သန်မာမာ ဆတ်ဆတ်ကြွတ်ကြွတ် နန့် စကားပြောကောင်းရေ ဦးလှထွန်းဖြူစွာ ၁၉၁ဝ ခုနှစ် ၁၀ တန်း စာမိန်းပွဲကို ရန်ကုန်စိန်ပေါ(လ်)ကျောင်းမှ ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်ခရာ ဦးမောင်ပု၊ ဒေါ်အောင်မြဖြူရို့ မိသားစုက ဦးလှထွန်းဖြူ၏ပညာရီးကို အားရရာတိဖြစ်ကတ်၍ ဆွီမျိုးအားနူံးက ဝမ်းသာအားရဖြစ်နီကတ်ကေ လည်း ပညာရီးထက် နိုင်ငံရီးကို ပိုပြီးကေ အလီးသာနိန်ရာဆိုရေ အချက် ကို ဦးလှထွန်းဖြူလွဲပြီးကေ ဇာသူလေ့မသိခကတ်ပါ။ :

၁၉၁၁ ခုနှစ်မာ ဦးလှထွန်းဖြူစွာ ရန်ကုန်ကောလိပ်ကျောင်းသားတဦးဖြစ်လှာခလီရာ။ ကောလိပ်တွင် ‘နာမည်ကြီးကျောင်းသားတိ နိုင်ငံရီးသမားတိနန့် `ရဟန်းတော်တိကြားမာ ထင်းထင်းကြီးနိုင်ငံရီးသမားဖြစ်ခမှန်းမသိ ဖြစ်လှာခလီရေ။ ဦးလှထွန်းဖြူစွာ နိုင်ငံရီး သမားရာ မဟုတ် စာပီပညာသျှင်တဦးအနိန်နန့်ပင် အပေါင်းအသင်းတိက အသိအမှတ်ပြုလာကတ်တေ။ အစည်းအဝေးတိ ပြုလုပ်တိုင်း ဦးလှထွန်းဖြူတစ်ယောက် နောက်တန်းမှနီရာမှ တအီးအီးနန့် ရှိတန်းသို့ ရောက်မှန်းမသိ ရောက်လှာခလီရေ။ 

 နိုင်ငံရီးလောကထဲ ဝင်ရောက်ခြင်း 
ဦးလှထွန်းဖြူစွာ ရန်ကုန် ကောလိပ်၌ ၃ နှစ်လုံးလုံး နိုင်ငံရီးလောကထဲကို ခြေစုံပစ်ဝင်ရောက် လာခရာ ၁၉၁၄ ခုနှစ် ရန်ကုန်ကောလိပ်ကတဆင့် ဝံသာနု၊ ယင်းကတဆင့် YM.B.A, GC.B.A အသင်းကြီးတိအထိပင် ခြေဆန့်လာခလီရေ။ ထိုအသင်းကြီးတိကို ဦးဆောင်နီရေ ဆြာတော်ဦးဥတ္တမစွာ ဦးလှ ထွန်းဖြူ၏ လုပ်ဆောင်ချက်တိကို အထူးအားထားပါလတ်တေ။ နောက် ပိုင်းတွင် ဦးဥတ္တမ၏ ညာလက်ရုံးတစ်ဆူဖြစ်လှာခရေ။ ၁၉၁၄ ခုနှစ် ဦးလှထွန်းဖြူစွာ B.A (Phi) ဘွဲ့ကို ရန်ကုန်ကောလိပ်၌ ထူးချွန်စွာအောင် မြင်ခရာ ဆြာကြီး Dr, RC Ross နန့် Mr. Keith ရို့က "Mr Hla Tun Phyu Who is the best Student" ခေါင်းစိုင်တပ်ပြီးကေ ဆုပီးခရေ။ ဆြာကြီးတိက ဦးလှထွန်းဖြူအားခေါ်ပနာ မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို အိန္ဒိယ နိုင်ငံ၊ ကလကတ္တားတက္ကသိုလ်သို့ လားရောက်ပညာသင်ကြားရန် အကြံ ဉာဏ်တိပီးခကတ်ရေ။

ရန်ကုန်ကောလိပ်မှ တချို့သော ကျောင်းသားတိက ဦးလှထွန်းဖြူ အား ဘီအေအောင်မြင်ပြီးနောက်ပိုင်း အစိုးရထံတွင် အမှုထမ်းရန် လာ ရောက်ပနာ ဆွယ်တရားတိ ဟောခကတ်ရေ။ ထိုခေတ်က ICS ခေါ် ပဋိညာဉ်ဝန်ထမ်းတိ ရှိတန်းရောက်နီသော ခေတ်ကာလတွင် မောင် လှထွန်းဖြူစွာ မိမိနိုင်ငံ၊ မိမိလူမျိုးတိအား နိုင်ထက်စီးနင်းဖိနှိပ်ချုပ်ချယ် နီသူတိကို တိစွာပင် ရွံ့ရှာမုန်းတီးပြီး နယ်ချဲ့ဗြိတိသျှလက်အောက်မာ မင်းမှုထမ်းရန် လုံးဝ စိုင်းစားမရယောင်ပင် အသည်းနှလုံးထဲမာ နာကြင်ကိန်းအောင်းနီခရေ။ ဝံသာနုစိတ်ဓာတ်ရင့်သန်နီရေ မောင်လှထွန်းဖြူစွာ နိုင်ငံ 'ရီးအဖွဲ့အစည်းတိတွင် မိမိဘဝကို စတေးပြီးသားဖြစ်နီရေ။ မိမိနိုင်ငံ၊ မိမိလူမျိုးအတွက် ခန္ဓာကိုယ်တွင်း နိုင်ငံရီးပိုးဝင်ရောက်လျက်ရှိနိန်ရေ ကို သူ့မိဘတိက သိဟိဟန်မတူပါ။

 အိန္ဒိယ ပညာတော်သင်ခရီး 
ယင်းခါက စစ်တွေမြို့မှ လရတတ်တိ စွာ သားသမီးတိကို ရန်ကုန်မှ အတန်းဆုံးကေ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ပညာ သင်လွှတ်ခကတ်ရီကတိစွာ။ ဦးလှထွန်းဖြူစွာလေ့ မိဘ၏စကား ကို မလွန်ဆန်နှိုင်ပနာ မိမိခံယူချက်နိုင်ငံရီးကို အသာလျှိုထားခပြီးကေ အိန္ဒိယ နိုင်ငံသို့ပညာသင်လားရောက်ခရေ။ ဦးလှထွန်းဖြူစွာ မဟာဝိဇ္ဇာနန့် ဥပဒေဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ရယူခရေ။

၁၉၁၄ ခုနှစ်မာ ရန်ကုန်ကောလိပ်ကျောင်းမှ ဘီအေအောင်ပြီး စကပင် ရက္ခိုင်နိုင်ငံရီးသမားတချို့နန့်လက်တွဲခရေ။ ရက္ခိုင်ပြည်နယ်မှ ဦးထွန်းအောင်၊ ဦးအောင်ထွန်းဦးရို့စွာ လူငယ်ဂေါင်းဆောင်တိဖြစ်ကတ် ပြီး .နယ်ချဲ့တော်လှန်ရီးဝံသာနုလှုပ်ယှားမှုရို့တွင် ရှေ့တန်းမှပါဝင်ခကြ ရေ ပုဂ္ဂိုလ်တိဖြစ်တေ။ ယင်းအတူ ဆြာတော်ဦးဥတ္တမ၊ ဦးစိန်လှအောင်၊ ဦးမဲအောင်၊ ဆာပေါ်ထွန်း၊ ဆာထွန်းအောင်ကျော်၊ ဦးဘဦးရို့စွာ ထိပ်တန်းဂေါင်းဆောင်တိဖြစ်ကတ်တေ။ ၁၉၂ဝ ခုနှစ်ကျောင်းသား သပိတ်ကြီး ကို ဦးဘဦးက ဂေါင်းဆောင်ပါဝင်ခရေ။ ထိုခေတ်အခါကပင် ရက္ခိုင်လူငယ်တိစွာ မြန်မာတိုင်းရင်းသားတိနန့် ဆိုးတူကောင်းဖက် နယ်ချဲ့ရန်သူကို တွန်းလှန်တိုက်ခိုက်ခကတ်ရေ။

 ရခိုင့်လူငယ်တိနန့်နိုင်ငံရီး 
- စစ်တွေမြို့အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းကြီးရေ ရက္ခိုင်လူငယ်တိ မွီးထုတ်ရာ အဆောက်အအုံကြီးတစ်ခုဖြစ်ခလီရေ။ ရက္ခိုင်လူငယ်တိ နိုးကြားရီးအသင်းတစ်သင်းကိုလေ့ စစ်တွေမြို့၌ ဖွဲ့စည်းခရေ။ ထို အစည်းအဝီးတွင် ဦးစံရွှေ၊ ဦးဘသာ၊ ဦးတောင်ညိုလှရို့ ဦးစီးခေါင်း ဆောင်ပါဝင်ခကတ်ရေ။ ထိုအစည်းအဝီးမှ ရက္ခိုင်လူငယ်တိ နိုင်ငံရီးလှုပ် ရှားနီကတ်ရေအခါ မြန်မာပြည်တွင် ရို့ဗမာအစည်းအရုံးကြီး၏ သခင် ကကောင်းတိုပ်ယှားမှုကို ကကောင်းပင် ပြင်းထန်လျက်ဟိနီလီရာ။

၁၉၃၆ ခုနှစ် ကျောင်းသားသပိတ်ကြီး၌ ရက္ခိုင်ကျောင်းသားခေါင်း ဆောင်တိဖြစ်ကတ်တေ ဦးဘစံ၊ ဦးညိုထွန်း၊ ဦးကျော်မြရို့နန့်အတူ ရက္ခိုင် ကျောင်းသားထု တစ်ခဲနက်ပါဝင်ခကတ်ရေ။ ၁၃၀၀ ပြည့်အရီးတော်ပုံ၌ မြန်မာကျောင်းသားတိနန့် ရက္ခိုင်ကျောင်းသားထုတစ်ရပ်လုံး ဦးဆောင် ပါဝင်ခကတ်တေ။ ဗိုလ်အောင်ကျော်စွာ နယ်ချဲ့လက်ပါးစီရို့ လက်ချက် ဖြင့်အသက်စတေးလားချိန်ခါ ရက္ခိုင်ကျောင်းသားတဦးဖြစ်သူ ကိုရွှီမောင် မာ ဒဏ်ရာပြင်းထန်စွာ ရဟိခရေ။

 ရက္ခိုင်ပြည်လုံးဆိုင်ရာ လူငယ် ညီလာခံ 
၁၉၃၉ ခုနှစ် ပထမဆုံးအကြိမ် ရက္ခိုင်ပြည်လုံးဆိုင်ရာ လူငယ် ညီလာခံကြီးကို စစ်တွေခရိုင် မင်းပြားမြို့တွင် ကျင်းပခရေ။ လူငယ်တဦး ဖြစ်သူ ဆြာကြီး ဦးအောင်ထွန်းအား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တင်မြှောက်ခကတ်တေ။ သခင်လှအောင်၊ ရမ္မာဝတီဦးဘထွန်း၊ ဒေါ်အဖိန်၊ ကိုမဲကျော်ဦး အစဟိရေ ရို့မာ ရက္ခိုင်ပြည်နယ်တောင်ပိုင်းမှ ဂေါင်းဆောင်တိအဖြစ် ပါဝင်လှာ ရေ။ ထိုညီလာခံကတဆင့် ́ ရက္ခိုင်တိုင်းရင်းသားအစည်းအရုံးကြီး Arakan National Congress အစည်းအဝီးကြီးတစ်ခုအဖြစ် ပေါက်ဖွားလာပြန်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ရို့ဗမာအစည်းအရုံးဝင်ဂေါင်းဆောင်တိ ဖြစ်ကတ်သော သခင်မြ၊ သခင်ခင်အောင်၊ သခင်စိုး၊ သခင်ဘသော်နန့် သခင်လေးမောင်ရို့နန့်အတူ ရက္ခိုင်ဂေါင်းဆောင်တိဘက်မှ သခင်ကျော်ရင်၊ ဥက္ကဋ္ဌကြီး ဆြာကြီးဦးအောင်ထွန်းဦး၊ ဦးမြထွန်း၊ ဦးသာဇံလှ၊ ဦးအောင် သာဦးရို့ ပါဝင်ဆွေးနွေးခကတ်ရေ။

၁၉၁၄ ခုနှစ်မာ ဦးလှထွန်းဖြူစွာ B.A. ဘွဲ့ဖြင့်အောင်မြင်ပြီး ရန်ကုန်ကျောင်းသားတဦးအနိန်နန့် မြန်မာနိုင်ငံရီးလောကသို့ ဝင် ရောက်ယား ရန်ကုန်ကောလိပ်မှ စတင်ပနာ နိုင်ငံရီးမျိုးစေ့ချ ရှင်သန်လာခသူ ဖြစ်တေ။ Y.M.B.A, GC.B.A ရို့တွင် ပါဝင်လှုပ်ရှားခပြီးကေ ၁၉၁၆ ခုနှစ် အသင်းကြီး၏ ၂၁ ဦးခွဲထွက်ရားစချိန်တွင် ဦးလှထွန်းဖြူစွာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ကလကတ္တားတက္ကသိုလ်တွင် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့နန့် ဥပဒေဝိဇ္ဇာဘွဲ့သို့ တက် ရောက်ခရေ။ ပညာသင်ချိန် ၅ နှစ်သတ်မှတ်ထားရေ။ ဉာဏ်ထက် မြက်သော ဦးလှထွန်းဖြူစွာ ၅ နှစ်သင်ရဖို့အချိန်ကို ၃ နှစ်ဖြင့် ထူးချွန် စွာ ထိုက်ထိုက်တန်တန် အောင်မြင်ခရေ။ မြန်မာတိထဲ လေ့ကောင်း၊ ရက္ခိုင်တိထဲကလေ့ကောင်း၊ M.A (Phi) ဘွဲ့ကို ပထမဆုံး အိန္ဒိယနိုင်ငံ ကလကတ္တားတက္ကသိုလ်ကြီးမှ အောင်မြင်ခသူဖြစ်တေ။

 ဥပဒေဘွဲ့ (B.L) ဘွဲ့ရ ဦးလှထွန်းဖြူ 
၁၉၁၉ ခုနှစ် ကလကတ္တားတက္ကသိုလ်၏ ပါမောက္ခချုပ်ကြီး D Busucomar က မြန်မာကျောင်းသား ဦးလှထွန်းဖြူအား ဆုတံဆိပ်တစ်ခု နန့် ဥပဒေစာအုပ်တိကို ထူးချွန်ဆုံအဖြစ် ပီးအပ်ခီရေ။ ဆြာကြီးက မြန်မာနိုင်ငံသားထဲက ဥပဒေဘွဲ့ (B.L) ဘွဲ့ကို တစ်နှစ်တည်းဖြင့် အောင်မြင် သူမှာ ဦးလှထွန်းဖြူတဦးတဦးသာဟိကြောင်း ဥပဒေအသင်းအနိန်နန့် ဂုဏ်ယူပါကြောင်း ချီးကျူးစကားပြောကတ်ားပြီး ဥပဒေအသင်းပါမောက္ခနန့် အသင်းဥက္ကဌက စာကေးအပေါင်တွင် "Mg Hla Tun Phyu,(Wonderful) the best student of law" ဆိုပနာ ရွှီမင်ဖြင့်စာတန်းရီးထိုးရား ဆုချီးမြှင့် ခရေ။ ဥပဒေပညာသျှင်တိနန့် အသင်းကြီးအတွက် ကလကတ္တား တက္ကသိုလ်၌ The Right'of Law မဟာဝိဇ္ဇာတန်းအတွက် The Fea- ture of Ralkapura နန့် The Challenge ofMaterialism စာအုပ်တိ ကို ရီးသားထုတ်ဝီခရေ။ အိန္ဒိယမှပြန်လာယားကေပိုင်း ဦးလှထွန်းဖြူ ၏သူငယ်ချင်းတိဖြစ်ကတ်တေ ဦးပေါ်ထွန်း (ဆာပေါ်ထွန်း)၊ ဦးထွန်း အောင်ကျော် (ဆာထွန်းအောင်ကျော်)၊ ဦးစိန်လှအောင် (ဝတ်လုံဦးစိန်လှအောင်)ရို့နန့် ၁၉၂၁ ခုနှစ် စစ်တွေမြို့အမျိုးသားကျောင်းတွင် ကော်မတီ လူကြီးအဖြစ် ပါဝင်ထမ်းဆောင်ခကတ်ရေ။ ၁၉၂ဝ ခုနှစ် ရန်ကုန်သို့ ခေတ္တလာရောက်ခရာ ကောလိပ်ကျောင်းသားတိက ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် အာဏာပိုင်တိနန့် ဗြိတိသျှအစိုးရကို ဆန့်ကျင်၍ သပိတ်တိုက်ပွဲ ဆင်နွှဲ ခကတ်ရေ။ ဦးလှထွန်းဖြူ၏ သူငယ်ချင်းဦးဘဦး (သမ္မတဦးဘဦး) နန့်တွဲပြီးကေ သပိတ်ကျောင်းသားတိကို ဦးလှထွန်းဖြူ၊ ကြောဖိရင်ဖိ ကူညီအားပီးခရေ။ 

 အင်္ဂလန်လားရန် ငြင်းဆန်ခသူ 
ထိုအချိန်ကစပြီးကေ ဦးလှထွန်းဖြူတစ်ယောက် ဂျီစီဘီအေတွင် အရီးပါသောနိုင်ငံရီးသမားတဦးဖြစ်လှာခရေ။ ဦးလှထွန်းဖြူစွာ နိုင်ငံရီးရာ၊ ဥပဒေရီးရာကို နှစ်ပေါင်းတိစွာ တက္ကသိုလ်ကောလိပ်တိမာ လိ့လာခအနိန်နန့် မြန်မာဝံသာနုအသင်းတိ၏ ဥပဒေစည်းမျဉ်းတိကို အဘက်ဘက်မှ ပြည့်စုံအောင်ရီးသားပြုစုခရေ။ ဦးလှထွန်းဖြူ၏ ဘာဘာ ဦးမောင်ပုစွာ သူ့သားအား အိန္ဒိယနိုင်ငံတက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်လွှတ်ရစွာကို မတင်းတိမ်သိမ့်ဘဲ အင်္ဂလန်သို့ပင် ပညာတော်သင်လွှတ်ရန် စိုင်းပြင်းခသိမ့်ရေ။ ဦးလှထွန်းဖြူ၏ ဘကြီးနန့် အဒေါ်ဖွားဇီရို့ကလည်း ဦးမောင်ပု၏ ဆန္ဒအတိုင်း သဘောတူခကတ်ရေ။ ယကေလေ့သော့ ဦးလှ ထွန်းဖြူတစ်ယောက် မိမိ၏ကိုယ်ရီးကိုယ်တာဖြစ်ရေပညာရီးထက် မိမိဘဝကို မိမိနိုင်ငံနန့် မိမိလူမျိုးတိအတွက် စတေးရန် ဆုံးဖြတ်ထားခပြီးကေဖြစ်စွာကို ဦးလှထွန်းဖြူလွဲပြီးကေ မိဘတိက မသိခကတ်ပါ။ သူစွာ အင်္ဂလန်သို့ ပညာတော်သင်ရန် လန့်ဆန်ခလီရေ။ ဝံသာနုအဖွဲ့မှပီးအပ်ရေ တာဝန်တိကို ဦးမှိတ်မသုန်လိုက်နာရန်နန့် မိမိ၏ဘဝကို မြှုပ်နှံရန် ဆုံးဖြတ်ခရေ။

 အခမ်းနားဆုံး သမက်တက်မင်္ဂလာ 
ဦးလှထွန်းဖြူစွာ - စစ်တွေမှ ရန်ကုန်၊ ရန်ကုန်မှစစ်တွေသို့ အခေါက်ခေါက်အခါခါ မြီအောက်လုပ်ငန်းတိကို လုပ်ကိုင်နီရင်းနန့် ပင် GC.B.A နန့် YM.B.A တွင် ဥပဒေအကြံပီးတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ ရေ။ ၁၉၁၄ ခုနှစ်မာ နာမည်ကျော်ဝတ်လုံတော်ရ ဦးရဲဖော် (Bar at Law) နန့် ဒေါ်မမကြီးရို့၏ သမီးကြီး မဖွားမေနန့် စစ်တွေမြို့တွင် မင်္ဂလာ ဆောင်ခရေ။ ဦးလှထွန်းဖြူနန့် မဖွားမေရို့၏ မင်္ဂလာမြှောက်စွာ ရက်သတ္တတစ်ပတ်ခန့် အငြိမ့်ပွဲဖြင့် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ဧည့်ခံခရေ။ နှစ် ၃၀ အတွင်းမာ အခမ်းအနားအကြီးအကျယ်ဆုံးဖြစ်တေဟု စစ်တွေမြို့ သားတိက ပြောကြားခကတ်တေ။

 GC.B.A,YM,B.A ရို့ကို ကူညီခြင်း 
မျိုးချစ်ဂေါင်းဆောင် နိုင်ငံရီးသမား ဦးလှထွန်းဖြူစွာ ဆြာတော်ဦးဥတ္တမနန့်လက်တွဲပြီးကေ GC.B.A,YM,B.Aရို့တွင် ဥပဒေပညာ ဖြင့် တဖက်တလမ်းမှနိန်ပနာ ကူညီဖြီယှင်းပီးခရေ။ ဝံသာနုအသင်းကြီး မှ ပီးအပ်ရေ ၁၉၂ဝ မှ ၁၉၂၅ ခုနှစ်အတွင်းမာ မိမိအိတ်ထဲက ငွေစိုက်ပနာ မြန်မာပြည်အနှံ့လားရောက်ပနာ အကူအညီတိစွာပီးခရေ။ ဦးလှထွန်း ဖြူစွာ မြန်မာနိုင်ငံရီးဂေါင်းဆောင်တိဖြစ်ရေ ဆြာတော် ဦးဥတ္တမ၊ အသျှင်အောင်လှ၊ ဗိုလ်ရန်အောင်ရို့ဦးဆောင်ပနာ ဧရာဝတီသင်္ဘောပေါ် ဒေါင်းအလံတင်ရေအမှု၊ ဗိုလ်စံဖဲအမှုတိကို ဝံသာနုစိတ်ဓာတ်ဖြင့်ပါ ဝင်ဆောင်ရွက်ပီးခရေ။

 မြင်းမိုရ်ရွှီတောင်ပြိုကျခြင်း 
၁၉၁၅ ခုနှစ်မာ သမီးကြီးစောယဉ်မေ၊ ၁၉၁၈ ခုနှစ်မာ သမီး လတ်ခင်စိုးလှရို့ကို စစ်တွေမြို့ ရူပရပ်တွင်မွီးဖွားခရေ။ ဘာဘာဦးအောင်ပု စွာ ၁၉၂၃ ခုနှစ်မာ ရန်ကုန်အရှိပိုင်း သော်မဆင်ရိပ်သာတွင် ကွယ်လွန်ခရေ။ မိခင်ဒေါ်အောင်မြဖြူမှာ ခင်ပွန်းသည် ဦးမောင်ပုကွယ်လွန်ပြီး ၁၉၂၄ ခုနှစ်မာ ကွယ်လွန်ခရေ။

 ဥပဒေရီးရာ ပါရဂူ 
ဦးလှထွန်းဖြူစွာ ၁၉၂၅. ခုနှစ်မှ ၁၉၄၈ ခုနှစ်အထိ နှစ်ပေါင်း ၂ဝ ကျော်လောက် မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရီးအတွက် တိုက်ပွဲဝင်ခရေ။ ဗုဒ္ဓဘာ သာဝင်တိ၏ကိုးကွယ်ပူဇော်ရာဇာတီပုထိုး၊ ရင်ပြင်တော်ပေါ်၌ ဗြိတိသျှ - အရီးပိုင်ရို့ဖိနပ်စီးပနာ တက်ရောက်ရေအမှု(Shoes Question)၊ ရွှေတိဂုံကုန်းတော်ပေါ်၌ လက်နက်ခဲယမ်းတိ လှောင်ရေအမှုတိကို ဝံသာနုအသင်းကြီးတက်စား ဦးလှထွန်းဖြူက ဥပဒေဘောင်အတွင်းမာမှနိန်ပနာ တိုက်ပွဲဝင်ခရာ ဗြိတိသျှအရီးပိုင်ရို့၏ အပြုအမူလုပ်ဆောင်ချက်တိမှာ ရှုံးနိမ့်ခရရေ။

ယင်းအတွက်နန့် ထိုအချိန်ထိုကာလက ဦးလှထွန်းဖြူတစ်ယောက် ဥပဒေပညာရပ်လောကတွင် ကကောင်းအားကိုးအားထားရရေ မြန်မာ ပညာဟိတဦးအဖြစ် ထင်ထက်ကျော်ဇောခရေ။ ဦးစိန်လှအောင်(ဝတ်လုံ)၊ ဦးအေးမောင်(ဒေါက်တာ)၊ ဦးဘမော် (ဒေါက်တာ)နန့် ဆာပေါ်ထွန်း (မတ်သဒစ်ကျောင်းဆြာနန့် နန်းရင်းဝန်)ရို့က အထူးအားကိုးအားထား အသုံးပြုခကတ်ရေ။ ယင်းနည်းပိုင်ဦးလှထွန်းဖြူပိုင်ပင် မြန်မာဥပဒေလောက တွင် နာမည်ကြီးခကတ်ရေပုဂ္ဂိုလ်တိတွင် ဒေါက်တာဘမော်နန့် ဆာထွန်း အောင်ကျော်ရို့ဖြစ်ကတ်တေ။ သူရို့စွာ လယ်သမားဂေါင်းဆောင်ကြီးဆြာစံ အမှုတွင် သတ္တိကောင်းရှိဖြင့် ရှေ့တန်းမှနိန်ပနာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ပီးခကတ်ရေ။

လွတ်တော်ရှိနိန်ကြီး ဦးလှထွန်းဖြူစွာ ကြီးမားရေနိုင်ငံရီး အမှုတိနန့် လူမှုရီးအမှုတိကိုရာ ဦးစားပီး၍ ဆောင်ရွက်ပီးခရေ။ မြန်မာနိုင်ငံရီးအသင်းအဖွဲ့အစည်းတိနန့် ဘာသာရီးအသင်းအဖွဲ့ အစည်းတိက အမှုပေါင်းတိစွာကို တရားရုံးချုပ်၊ တရားလူကြီး Mr. Jutie Mosely နန့် အပြိုင်အဆိုင် လုပ်ဆောင်ခရေ။ ဦးလှထွန်းဖြူ၏ တိကျမှန် ကန်ပြတ်သားသော လျှောက်လဲချက်တိကို တရားလူကြီး Mr. Mosely က အမြဲလက်လျှော့အယှုံးပီးခရရေ။

Mr:Mosely က “မတ်ရို့မြန်မာနိုင်ငံမာ ဒေပိုင်လူလေ့ဟိသိမ့်တာ ကိုး။ ဦးလှထွန်းဖြူပိုင် ရှိနိန်ကြီးမတွိဖူးသိမ့်။ ဥပေဒေလောကမှာ အဂယင့်တော်တဲ့ ပါရဂူကြီးတဦးပါ' ဟု သူ၏အပေါင်းအသင်းမိတ်ဆွီ ရင်းချာတဦးဖြစ်လှာခရေ။ 

လွတ်တော်ရှိနိန်ကြီး ဦးလှထွန်းဖြူစွာ ထက်မြက်ရေ ဥပေဒပညာဖြင့် လူမှုရီး၊ နိုင်ငံရီး၊ ဘာသာရီးအသင်း ကြီးတိကို အကျိုးပြုခအနိန်နန့် ဦးတဦး(ဝတ်လုံတော်ရသမ္မတ)နန့် ဦးဘမော် (ဒေါက်တာဘမော်၊ နန်းရင်းဝန်)ရို့က ဦးဘဦးအိမ် ရွှေခင်ဇိုင်း၊ ရန်ကုန်မြို့၌ ဂုဏ်ပြုထမင်းစားပွဲကျင်းပခရေ။ ဦးဘဦးက ဆာပေါ်ထွန်း (နန်းရင်းဝန်အိမ်၊ ဘုရားလမ်း)က လူမှုရီးအစည်းအဝီးတစ်ခုတွင် “ကျွန်တော်လည်း ဝတ်လုံတဦးပဲ။ မြန်မာနိုင်ငံမာ ကျွန်တော့်သူငယ်ချင်း ဝတ်လုံတိလည်း တဗျင်းရာ။ ဦးလှထွန်းဖြူလောက်တော်ရေလူကတော့ ရှားမှ ရှားရေ။ ဦးလှထွန်းဖြူဟာ စွယ်စုံရရေ။ သူ့ကို ဇာသူက ဘာပဲ ပြောပြော နောက်ဆုံးမာတော့ခါ အယှုံးပီးရရာလဲ' ဦးဘဦးပြောကတ်ရေ အတိုင်း ဆာပေါ်ထွန်းက ‘ငါလည်း ဦးဘဦးမြင်ပိုင်ကား” ဟု ပြောဖူးရေ။ အသျှင်သီပေါမင်း၊ စုဖုရားလတ်၏. စတုတ္တမြောက်သမီးတော် စုဖုရားအချေစွာ ရိက္ခာနန့် လစာငွီလျော့ပေါ့မှုနန့် မကျေနပ်သော ကြောင့် ဗြိတိသျှအစိုးရထံတွင် လျောက်ထားခရေ။ သူ၏ လျှောက်ထား ချက်ကို ဗြိတိသျှအစိုးရက အရီးမယူလစ်လျူရှုထားခအနိန်နန့် ဦးလှထွန်းဖြူ က သူမ ရသင့်ရထိုက်သော ပင်စင်ငွေတိကို ရှေ့တန်းမှ - မားမားမတ် မတ်ရပ်ပနာ သတ္တိကောင်းရှိဖြင့် လျှောက်လဲခရေ။

 YM,B.A နန့် GC.B.A အတွင်းရီးမှူးတာဝန် လက်မခံခသူ 
YM,B.A နန့် GC.B.A ရို့တွင် ဦးလှထွန်းဖြူစွာ ကြောဖိရင်ဖိ တိစွာပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့၍ ထိုအသင်းကြီး၏ လိုအပ်နီရေ ဥပဒေအကြံ ပေးတနီရာအတွက် ဆြာတော်ဦးဥတ္တမ၏ တိုက်တိုးချက်အရ ဦးလှ ထွန်းဖြူစွာ အသင်းကြီး၏ပီးအပ်ရေ တာဝန်ဖြင့် ဝံသာနုအမှုတိကို မြန်မာပြည်အနှံ့ လားရောက်ပနာ အကူအညီပီးခရေ။ ထိုအချိန်မှစပြီးကေ အသင်းကြီး၏အားထားရာ ဥပဒေပညာသျှင်တဦးဖြစ်ခရေ။ မြန်မာနိုင်ငံ ရီးရေ ရှေ့ဆောင်လမ်းပြအသင်းကြီး GC.B.A စွာ တတအီးအီးနန့် နိုင်ငံရီးအကွဲအပြဲဖြစ်လှာခရေ ဦးစိုးသိမ်း၊ ဦးပု၊ ဦးထွန်းအောင်ကျော်ရို့ စွာ ဂျီစီဘီအေကို အမျိုးမျိုးနာမည်တိပီးပြီးကေ သူ့အဖွဲ့၊ ကိုယ့်အဖွဲ့ဖြစ်လှာ ခကတ်ရေ။ တချို့လူကြီးတိက ဦးလှထွန်းဖြူအား အတွင်းမာရီးမှူးလုပ်ဖို့ တိုက်တွန်းခကတ်ရေ။ ယကေလေ့ ဦးလှထွန်းဖြူစွာ ဘက်ပေါင်းစုံမှ စဉ်းစားပြီးအတွင်းမာရီးမှူးရာထူးကို လက်မခံဘဲ ဥပဒေအကြံပီးအဖြစ်သာ တာဝန်ယူခရေ။

၁၉၂၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၅ ခုနှစအထိ ဦးလှထွန်းဖြူ၏ နိုင်ငံရီးကြိုး ပမ်းမှုစွာ မြန်မာတိအဖို့.အကျိုးကျေးဇူးကြီးမားခစွာကို ဘာသာရီး အသင်းအဖွဲ့တိ၊ လူမှုရီးအသင်း၊. နိုင်ငံရီးအသင်းအဖွဲ့တိက  များစွာ ကျေးဇုတင်ခကတ်တေ။ 

 ရက္ခိုင်လူငယ်များ တိုးတက်ရီး အသင်း 
၁၉၂၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၃ဝ ခုနှစ်အထိ ရက္ခိုင်လူငယ်များ တိုးတက်ရီး အသင်းကို ရန်ကုန်မြို့ရောက် ရက္ခိုင်လူငယ်တိက ဖွဲ့စည်းခရေ။ အမျိုး သမီးတိ အပါအဝင် အသင်းဝင်လူငယ်ပေါင်း ၇ဝ ကျော်ဟိခရေ။ အသင်းကြီး၏ တည်နီရာမာ ဆာပေါ်ထွန်းနီထိုင်ခသော ဘုရားလမ်း နီရာမှာဟိခပြီးနောက်ပိုင်း ယောက်လမ်း(ယောမင်းကြီးလမ်း)တွင် ပြောင်းရွိ ဖွင့်လှစ်ခရေ။

အသင်းကြီးဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးလှထွန်းဖြူ (M.A, B.L) က လေ့ကောင်း၊` အထွေထွေအတွင်းမာရီးမှူးအဖြစ် ဦးဦးကျော် (B.A, BL) အားလေ့ကောင်း တညီတညွတ်တည်း တင်မြှောက်ခကတ်ရေ။ ဆြာတော်ဦးဥတ္တမစွာ ၁၉၂၄ ခု သြဂတ်လ ၆ ရက်နိ၌ မန္တလေးတွင် တရားဟော၍ နောက်လိုက်သံဃာတော်တိနန့်အတူ ဆြာတော်ဦးဥတ္တမလည်း ဖမ်းဆီးခြင်းခံခရရေ။ ရဟန်းသျှင်လူတိက ဆန္ဒပြု ခကတ်ရာ အင်္ဂလိပ်လက်ပါးစီတိ၏ ရိုက်နှက်၊ ထိုးနှက်ချက်ဖြင့် ဆြာတော် ဦးစိန္ဒမာပျံလွန်တော်မူခရေ။ ထိုအမှုကို ဦးလှထွန်းဖြူကိုယ်တိုင် မားမားရပ်ပနာ ရှိနီလိုက်ပီးခရေ။

 နိုင်ငံတကာ ဝတ်လုံအစည်းအဝေးတက်ရောက်ခြင်း 
၁၉၂၈-၂၉ ခုနှစ် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ ကျင်းပသော နိုင်ငံတကာ ဝတ် လုံအစည်းအဝေးကို မြန်မာနိုင်ငံမှ မင်းတိုင်ပင်အမတ်တိအဖြစ် ဦးလှ ထွန်းဖြူ၊ ဦးစွာကြီးနန့် ဦးခင်မောင်ရို့က မြန်မာနိုင်ငံတက်စားလှယ် အဖြစ် တက်ရောက်ခကတ်ရေ။ ဦးလှထွန်းဖြူစွာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝတ်လုံ စည်းကမ်းနန့် မြန်မာနိုင်ငံရီးအခြီအနီတိကို ထိုအစည်းအဝီး၌ တင် ပြခရေ။

၁၉၂၆-၂၇ ခုနှစ်မာ (သ-ရာ-ဇာ)ကိုယ့်မတ်ကိုယ့်ချင်းအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းပြီးကေ အိန္ဒိယမြန်မာနိုင်ငံ ဘုရင်ခံချုပ်လော့ဒ်အာဝင် (Lord Irwin) လက်ထက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ကိုယ်စားလှယ် မင်းလတိုင်ပင်အမတ် “ကျွန်တော်ဦးလှထွန်းဖြူစွာ မြန်မာ-အိန္ဒိယ ခွဲရီးတွဲရီးအတွက် တိုက်ပွဲဝင်ခကတ်တေပိုင် မြန်မာပြည်သူပြည်သားတိကလည်း မိမိရို့လွတ်လပ် ရီးရဟိဖို့အတွက် တိုက်ပွဲဝင်ဗျယ်ဒေးကေ ဟိနီကတ်ပါရေ။ တဆက်တည်းမှာ ပင် မြန်မာစစ်တပ်တိ ရဲရဲတောက် တိုက်ပွဲဝင်ခပုံကို ဦးလှထွန်းဖြူစွာ အင်္ဂလိပ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတဦးဖြစ်သူ ဂျင်နရယ်လ်ကပ်(စ်)နန့် အကြိမ်ပေါင်း တိစွာ ဆွေးနွေးခရေ။ ထိုအစည်းအဝီးတွင် ဦးလှထွန်းဖြူ၏ တင်ပြချက် ကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကပ်(စ်)က သဘောတူခရေ။ ဥပဒေပညာသျှင် ဦးလှထွန်း ဖြူစွာ မြန်မာ-အိန္ဒိယခွဲရီးကို အကျယ်တဝင့်တင်ပြခရာ အစည်းအဝီး သဘာပတိက လက်ခံ၍ ဆာဂျွန်ဆိုင်မွန် (Sar John Simon) အားတင်ပြရာ သဘောတူလက်ခံခရေ။

ဦးလှထွန်းဖြူ၊ ဦးတုတ်ကြီးနန့် ဦးခင်မောင်ရို့၏ ခွဲရီး၊ တွဲရီး ကိစ္စ အစဟိရေ အိန္ဒိယ-မြန်မာနှစ်နိုင်ငံအတွက် များစွာအကျိုးဟိရေအတွက် ကျွန်တော် “ ကဆက်ပနာ အကောင်အထည်ဖော်ပီးသင့်ရေလို့ရာ ဂျွန်ဆိုင်မွန် အား အထက်ဆင့်တင်ပြပါရေဟု ဖော်ပြထားခရေ။ ဆိုင်မွန်စွာ ဦးလှထွန်းဖြူအား ကလကတ္တားတက္ကသိုလ်ကြီး၌ မဟာဝိဇ္ဇာနန့် ဥပဒေဘွဲ့ကို သုံးနှစ်ဖြင့် ထူးချွန်စွာအောင်မြင်ခသော အဟိန်အဝါကြောင့် လေးစားပနာ သူ၏ပြောကြားချက်တိကို ဗွေယူလက်ခံခရေ။

ကမ္ဘာ့ဝတ်လုံအစည်းအဝီးကြီး ပြီးဆုံးပနာ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လာ ရာနောက်နှစ်တိတွင် ကျင်းပရေ ဝတ်လုံတော်တိအစည်းအဝီးကို ဦးလှထွန်းဖြူအား နှစ်ကြိမ်လုံးလုံး ဖိတ်ကြားခြင်းခံခရရေ။ ဦးလှထွန်းဖြူ ၏ တင်ပြချက်တိကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ ထုတ်ဝီရေ “အိမ်မရိတာဘဇာ ပတ်ထရိက၊ အက်စဗန် အနန္တလက်ထရိုက'အစဟိရေ အိန္ဒိယသတင်းစာ တိတွင် မျက်နှာဖုံးခေါင်းကြီးမှဖော်ပြခရေ။ ယင်းနည်းပိုင် အင်္ဂလိပ်သတင်းစာ “စံတိတ်မင်း' ကလည်း ဦးလှထွန်းဖြူ၏မိန့်ခွန်းကို အစကအဆုံး ခေါင်းကြီးပိုင်းတွင် ဖော်ပြခရေ။

ယင်းပိုင် သတင်းစာတိတွင် ရီးသားဖော်ပြချက်တိကို မြန်မာ ပြည်သူပြည်သားတိက အထူးနှစ်သက်အားရပြီးကေ ဦးလှထွန်းဖြူနီထိုင် ရေ အရှိပိုင်းဗိုလ်တထောင်လမ်းသို့ သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း၊ ဦးဖိုးကျား (အမျိုးရားပညာဝန်) ရမ်းဗြဲဦးမောင်မောဝ်၊ M.A ဦးမောင်ကြီးသျှင်နန့် ဒေါက်တာအေးမောင်ရို့က လာရောက်ပနာ ချီးကျူးစကားပြောကြားခကတ်ရေ။

 ပီးဆပ်ခြင်းဘဝ ရသမျိုးစုံ 
ဦးလှထွန်းဖြူစွာ ဘဝမျိုးစုံကို ရင်ဆိုင်ခရရေ။ ၁၉၂၉ ခုနှစ် မှ ၁၉၄ဝ ခုနှစ်မာ ဦးလှထွန်းဖြူစွာ မြန်မာနိုင်ငံရီးလောကတွင် ရှိတန်းမှ ပါဝင်ပြီးကေ အမှုထမ်းနီရရေ။ ယင်းချိန်တွင် မြန်မာပြည်တွင် အနယ်နယ်အရပ်ရပ်မာ ကြီးမားရေ နိုင်ငံရီးပဋိပက္ခမားပေါ်ပေါက်ခဲ့ ရေ။ ဦးလှထွန်းဖြူရို့ နိုင်ငံရီးအသိုင်းအဝိုင်းစွာ ထိုနှစ်တိတွင် အလူး အလိမ့်ခံနီရရေ။ နိုင်ငံရီးထက် ငတ်မှည့်ဘေးက ပိုပြီးကေစိုးရိမ်နီရရေ။ ၁၈-၄-၁၉၃ဝ ခုနှစ်မာ ဘုအစာခံဆာဂျေမောင်ကြီးသျှင် လက်ထက်ဆြာစံ ဂေါင်းဆောင်ပနာ တောင်သူလယ်သမားအရီးတော်ပုံပေါ်ပေါက်ခရေ။ ၂၄-၆-၃ဝ နောက်တွင် ကလကတ္တားမြို့တော်ဝန် ဆာကုပ္ပတားကို ရန်ကုန် တွင် ဖမ်းဆီးအရီးယူအနိန်နန့် ရန်ကုန်ရှိ ကုလားတိက အကြီးအကျယ်ဆန္ဒ ပြခကတ်ရေ။ ဦးလှထွန်းဖြူစွာ နိုင်ငံတကာဝတ်လုံအစည်းအဝီးကို တက်ရောက်မိန့်ခွန်းပြောကြားခကတ်ရေ။ ရန်ကုန်မြို့ကို- ပြန်ရောက်လှာပြီး သမီး မြသီတာကို ၁၉၂၉ ခုနှစ် ရန်ကုန်မြို့ ၅၂ လမ်း၌ မွီးဖွားခရေ။

စစ်မဖြစ်မီ ၁၉၄ဝ ခုနှစ်မာ ဦးလှထွန်းဖြူအား ဝိုင်အမ်ဘီအေ၊ ဂျီစီဘီအေနန့် ရဟန်းတော်တိအဖွဲ့ချုပ်မှ ပုဂ္ဂိုလ်တိက မြန်မာပြည်ပညာ ရီးဘုတ်အဖွဲ့တွင် ဥက္ကဋ္ဌကြီးစွာဝန်ကို တညီတညွတ်တည်း' ရွီးချယ် တင်မြှောက်ခကတ်ရေ။ ထိုဘုတ်အဖွဲ့တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ် ရတန်းတော်တိ၏ ပန်ကြားချက်အရ ရွှေတိဂုံရီကြိုင်တော်ဝတ်အသင်း၊ ဆူးလေ၊ ဗိုလ်တထောင်၊ ရွှီမော်တောစာတီတိတွင် စည်းမျဉ်းဥပဒေတိ ကို ရီးဆွဲပြဌာန်းပီးခရေ။ ဘုတ်အဖွဲ့၏ တာဝန်ပီးချက်အရ ခရီးလား ရောက်ခရာမှာ ဘုတ်အဖွဲ့၏ ရန်ပုံငွေမှ လုံးဝသုံးစွဲခြင်းမပြုဘဲ မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင်ငွေဖြင့်ပင် လားရောက်ခရေ။ ဦးလှထွန်းဖြူစွာ ဗြိတိသျှ လက် အောက်ကလွဲပနာကေ မိမိလူမျိုးအတွက် နိုင်ငံရီး၊ ဘာသာရီး၊ လူမှုရီးကိစ္စ ရပ်တိအားနူံးကို ကူညီဆောင်ရွက်ရာမှာ မိမိ၏ ပညာရီးငွေရို့နန့် သာ ကူညီလုပ်ဆောင်ပီးခရေ။

 အမည်းစက်မဟိရေ နိုင်ငံရီးသမား 
ဦးလှထွန်းဖြူစွာ ငွီနန့် ရာထူးကို အချေခါကပင်ပင် အာသာငမ်းငမ်း လိုချင်သောဆန္ဒ သူ့တွင်မဟိခ။ သူ၏ အပေါင်းအသင်းတိ က ဦးလှထွန်းဖြူသာ အင်္ဂလိပ်ကပေးသော ရာထူးတိကို အသာတကြည် လက်ခံခကေ ထိပ်တန်းရာထူးမျိုးကို ရနှိုင်ရေ။ သူ့ဘဝမာ · ပညာကို အာသာငမ်းငမ်းတတ်ချင်ရေ။. လိုချင်ရေလွဲပြီးကေ သူစွာ ငွေမမက်၊ ရာထူးမလို၊ သူတတ်ကျွမ်းသော ဥပဒေပညာဖြင့်သာ အမျိုးဘာသာ၊ သာသနာအတွက် သူ့ဘဝကို စတေးခံ အသုံးချလားမေဟု သန္နိဋ္ဌာန်ချ ထားခရေ အာဂအာဇာနည်ပုဂ္ဂိုလ်တဦးဖြစ်ခရေ။ သူ့ဘဝတသက်တာမာလေ့ နိုင်ငံရီးအခက်အခဲလွဲပြီးကေ ငွီကြေးအခက်အခဲမဟိခပါ၊၊ ၁၉၁၃-၁၄ ကောလိပ်ကျောင်းသား မောင်လှထွန်းဖြူဘဝကစပြီးကေ ဝိုင်အမ်ဘီအေ၊ ဂျီစီဘီအေ၊ ဝံသာနုအသင်းတိတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွတ် လပ်ရီးအတွက် တတပ်တအား ပါဝင်ခပြီးကေ မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရီးရရေ ၁၉၄၈ ခုနှစ်အထိ ဦးလှထွန်းဖြူစွာ နှစ်ပေါင်း ၃၃ နှစ်လုံးလုံး ဥပဒေအကြံပီး၍တစ်မျိုး၊ လွှတ်တော်ရှိနိန်ကြီးဘဝဖြင့်တစ်ဖုံ၊ အမျိုးရား ပညာရီးဘုတ်အဖွဲ့ဥက္ကဌအဖြစ်တစ်မျိုး၊ ဘာသာရီးအသင်းတိတွင် နာယကကြီးအဖြစ်တစ်မျိုး နှစ်ပေါင်းတိစွာ ထိတ်ထိတ်ကြဲနိုင်ငံရီးသမား တိနန့် လက်တွဲခရေမှ အနားယူခပြီး ၁၉၄၉ ခုနှစ်မာ မြူနီစပယ်လူကြီး တဦးအနိန်နန့် နောက်ဆုံးတာဝန်ထမ်းဆောင်ခသိမ့်ရေ။ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ ဗိုလ်ချုပ်၏ နောက်ဆုံးမြို့တော်ခန်းမမှ မိန့်ခွန်းဟောပြောပွဲသို့ တက်ရောက်ဖို့ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းက ဦးလှထွန်းဖြူအား“သူစွာ ရှိနီနှိုင်ငံရီးသမားတိဘက်မှ အမည်းကွက်တစ်ခုမှ မဟိ။ ကျွန်တော်ရို့နန့်လက်တွဲပါ” လို့ ဗိုလ်ချုပ်၏ ချီးကျူးမှုကို ' ဦးလှထွန်းဖြူစွာ ဝမ်းသာအားရကျေနပ်ခရေ။

 မတ်ရို့နိုင်ငံမာ ဒေပိုင်လူမျိုးလည်းဟိသိမ့်စွာကိုး 
ဦးလှထွန်းဖြူစွာ လွှတ်တော်ရှိနိန်ကြီးဘဝဖြင့် နှစ်ပေါင်း ၂ဝ ကျော် အသက်မွီးခရေ။ မိသားစုနန့်တံကွ ကုက္ကိုင်းရပ်တွင်နိန်ပနာ ရန်ကုန်မြို့၊ ကုန်စွာလမ်း၊ အမှတ် ၆၅၃ ရုံးခန်းကို အသုံးပြုခရေ။ လွှတ်တော်ရှိနိန်ကြီး ဦးလှထွန်းဖြူစွာ အမှုကြီးတိကို မြန်မာပြည်အနှံ့ လိုက်ပြီးကေ အကျိုးဆောင်ခရေ။ ရန်ကုန်မြို့လယ်၌ ချစ်တီးကုလားသတ်မှု ကို ဦးလှထွန်းဖြူ အကျိုးဆောင်ခရေ။ ဦးလှထွန်းဖြူအကျိုးဆောင်ပနာ ကွင်းလုံးကျွတ်လွတ်ခရေ။ သာစည် ဗိုလ်စံဖဲ၊ သာယာဝတီဆြာစံတပည့် တိ အမှုရို့ကိုလေ့ ထိုက်ထိုက်တန်တန် ရာဇဝတ်ဘေးမှ လွတ်ကင်း အောင် ရဲရဲဝံ့ဝံ့အကျိုးဆောင်ခရေ။ ဗိုလ်စိန်မှန်ညီမ ဒေါ်ခင်မေ (ဦးဟန် စိန်) နန့် Duth Co., ရို့အမှု ဖြစ်ကတ်ရာ ဒေါ်ခင်မေဘက်က ဦးလှထွန်းဖြူက ရှိနီလိုက်အကျိုးဆောင်ခရေ။ Duth Co, ဘက်မှ Holland မှ ရှိနိန် တဦးလိုက်ပါရေ။ ဒေါ်ခင်မေဘက်က အမှုနိုင်ရာ ဟော်လန်ရှိနိန်က “မတ်ရို့နိုင်ငံမာ ဒေပိုင်လူမျိုးလည်းဟိသိမ့်စွာကိုး” ဟု ချီးကျူးစကားပြောခ ရေ။ ထိုစွမ်းဆောင်ချက်အောင်မြင်မှုတိကိုသိရရေ ဦးတင်ထွဋ် (I.C.S) က အထူးလေးစားခရေ။ 

 ဦးလှထွန်းဖြူ ကျမ်းမာပါစီ 
ဦးလှထွန်းဖြူစွာ မြန်မာပြည်တွင်းမာရာ ထင်ထက်ကျော်ကြား ခရေမဟုတ်သီး။ အိန္ဒိယနိုင်ငံကပင် လေးစားခရရေအကြောင်းအရာ တစ်ခုပေါ်ပေါက်ခဲ့ရသိမ့်ရေ။ ဝံသာနုခေတ် နိုင်ငံရီးအသင်းအဖွဲ့ အစည်းတိ တကွဲတပြားစီဖြစ်နီချိန်မာ အိန္ဒိယနိုင်ငံဂေါင်းဆောင်ကြီး ဂန္ဒီ၏ အတွင်းမာရီးမှူးစွာ ရန်ကုန်သို့ လာရောက်ယား ဂျူပလီခန်းမ၌ အိန္ဒိယ-မြန်မာ (၂)နိုင်ငံ နိုင်ငံရီးအကြောင်းအရာတိကို ညှိနှိုင်းဆွေးနွေး ခကတ်ရေ။ ခန်းမတစ်ခုလုံး ပရိသတ်တိပြည့်လျှံနိန်ရေ။ လူတိုင်းစိတ်ဝင်စား ဝင်စားစွာဖြင့် တက်ရောက်ခကတ်ရေ။ အိန္ဒိယနိုင်ငံသားအတွင်းမာရီးမှူး နိုင်ငံရီးအခြီအနီတိကို တင်ပြရာမှာ မြန်မာတိအပေါ် မထေမဲ့ မြင်လီကြောရှည်၊ ယီးတီးယားတားစကားတိနန့် အထင်အမြင်သေးစွာ ထိုးနှက် ခရေ ဦးလှထွန်းဖြူစွာ ဗြုန်းဆိုထပြီး ထိုအတွင်းမာရီးမှူးကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ဖြင့် မိနစ် ၃ဝ ခန့် ပပက်စစက်ဝေဖန်ပြောဆိုခရေ။ ဦးလှထွန်းဖြူ ၏ စကားထဲမာ .'မြန်မာကို ဇာထင်လဲ။ မတ်ထက်တော်ရေလူ၊ သိရေလူ မြန်မာထဲမာ မကန်ဟိရေ။ မတ် ပြောသော စကားကို အဂုရပ်လိုက်ပါ ဦးလှထွန်းဖြူ၏ အာဘောင်အာရင်းသံသံ၊ ဒေါသသံ နန့် ပြောလိုက်သောစကားစွာ ခန်းမတစ်ခုလုံး ပြည့်လျှံလားရေဟု ရဟန်းပရိသတ်၊ လူပရိသတ်တိက ဦးလှထွန်းဖြူကို ဩဘာသံတဖြောင်း ဖြောင်းနန့် ခန်းမကြီးမှ အပြင်ပကို လျှံထွက်ပါလတ်တေ။ အတန်ကြာ ရေအခါ အတွင်းမာရီးမှူးစွာ ဦးလှထွန်းဖြူပါးကို လာပြီးကေတောင်းပန်သွား ရေ။ “ခွင့်လွှတ်ပါမတ်၊ ခွင့်လွှတ်ပါမတ်' အစဟိရေအနိန်နန့် ရှက်ရှက်ဖြင့် တောင်းပန်လားရေ။ ယင်းအဖြစ်ဘင်းဂါကို ယင်းခါက အစည်းအဝေးကို တက်ရောက်ခသော ဆြာတော် ဦးဝိမလဗုဒ္ဓိက မှတ်တမ်းတင်ထားခ ရေ။ ကြွရောက်လှာကတ်ရေ ပရိသတ်တိက ဦးလှထွန်းဖြူကို အားကိုး အားထားဖြင့် ကြည့်နိကတ်ရေ။ တချို့ကလည်း မကြားတကြား “ရို့ မြန်မာ သတ္တိခဲ၊ မဟုတ်ရင် မခံ၊ ဖိရင်ပြမေ၊ ထိရင်ချမေ' ဆိုရေ ကြွီးကြော်သံ တိစွာ အလျှိုလျှိုထွက်လှာကတ်တေ။ ‘ဦးလှထွန်းဖြူ ကျမ်းမာပါစီ' ‘ချမ်းသာပါစီ’ဟု `ကြွီးကြော်ပြီး ဂျူပလီခန်းမမှ ထွက်လှာခကတ်ရေ။

 လူပေါင်း ၄ဝ လောက်ကို သီဒဏ်မှ လွတ်စီခသူ 
ဗိုလ်ရန်အောင်၊ ဗိုလ်ရဲဒင်၊ သုံလျင် ဘီအိုစီ သပိတ်အမှုတိမာလေ့ မနားမနီ အကျိုးဆောင်ခပနာ အောင်မြင်ခရေ။ ချီဒမ်ဘာရမ် ချစ်တီးကုလားသတ်မှုမာလေ့သော့ ရန်ကုန်တမြို့လုံး စိတ်ဝင်စားပနာ သတင်း 'ပျံ့နှံ့လားရေ။ လူအများက ထိုအမှုကို စိတ်ဝင်စားခကတ်ရေ။ မကြုံစဖူး လူပေါင်း ၄ဝ လောက်ကို သီဒဏ်ပီးထားရေ။ ဦးလှထွန်းဖြူတစ် ယောက်ကား ကြည့်လို့ မနိန်နိုင်ခယာ။ ကမ္ဘာကျော်ဦးလှထွန်းဖြူ၏ လျှောက်လဲချက်ကို ဟိုက်ကုတ်ရုံးတော်ကလက်ခံပြီး တရားခံတိအားနူံး သီဒဏ် မှ လွတ်ကင်းခရေ။

၁၉၂၆ ခုနှစ်က မြန်မာပြည် အလယ်ပိုင်းမှ တောပုန်းကြီးစံဖဲ၊ သာစည်ဗိုလ်စံဖဲ၊ ၁၉၂ဝ ခုနှစ်က သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားစံဖဲကို အသေရရအသျှင်ရရ လိုက်ဖမ်းခကတ်ရေ။ နယ်ချဲ့အစိုးရက ဆုငွီ ၅ဝဝဝ ကျပ် ထုတ်ပနာ ဖမ်းဆီးရန်အမိန့်ထုတ်ပြန်ခရေ။ ၂၅-၈-၁၉၂၇ ခုနှစ်မှာ တောပုန်းကြီးဗိုလ်စံဖဲကို လက်ရဖမ်းဆီးမိခရေ။ သူ့ကို မိတ္ထီလာ စက်သျှင်တရားလူကြီးရုံးမှ ကြိုးမိန့်ပီးခရေ။ ရန်ကုန်ဟိုက်ကုတ်သို့ အယူခံ ဝင်ရာ ဟိုက်ကုတ်က တစ်ဖန် အယူခံကို ပယ်ချပြီး အောက်ရုံးအမိန့်ကို အတည်ပြုခရေ။ စံဖဲအကြောင်း ဆြာတော်သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းက လည်း စံဖဲဘွဲ့ကဗျာမဟာလေးချိုးကြီးကိုပင် ရီးစပ်ခသိမ့်ရေ။

လူမှုရီးအကျိုးဆောင် ဦးလှထွန်းဖြူမှာ ဒေကိစ္စသူဝင်ရဖို့။ ဇာသူလေ့ဝင်မည့်သူမဟိခ။ ဦးစံဖဲမှာ ခိုကိုးရာမဲ့ဖြစ်နီရေ။ နောက်ဆုံး သီဒဏ်ခံရဖို့ စံဖဲအတွက် ဘုအစာခံပါးကို မေတ္တာရပ်ခံခကတ်ရာမှာ ဦးလှ ထွန်းဖြူ၊ ဦးဘဖေ၊ ဦးထွန်းကြိုင်နန့် ဦးယောရို့ နီရော၊ ညဥ့်ပါ မနားမနီ ကြိုးစားပြီး အဖြီထုတ်လျှောက်လဲချက်တင်သွင်းရာမှာ ဦးလှထွန်းဖြူက “စံဖဲစွာ ရိုးသား၍ သတ္တိကောင်းရေ လူငယ်တဦးဖြစ်တေ။ မဟုတ် မတရားလုပ်မှီငြမ်းပနာ မခံနှိုင်ပနာ အဂုလို ဘဝမျိုးသို့ ကျရောက်ခရေ။ သူ့အား ပီးထားရေ အပြစ်ဒဏ်မှ လုံးဝလွတ်ကင်းအောင် အမိန့်ချမှတ်တော် `မူပါဘုရား' ဟု ဂိုးချေးအကားနန့် အသနားခံစာ တင်သွင်းခရေ။

 ဘဝတခု ဆုံးပါးခြင်း 
လွှတ်တော်ရှိနိန်ကြီး ဦးလှထွန်းဖြူစွာ အမှတ် ၂၈၊ ကြာပ ဒုမ္မာလမ်း၊ ၃ (ခ)ရပ်ကွက်၊ တောင်ဥက္ကလာပနီအိမ်တွင် နှစ်ပေါင်း ၂ဝ ကျော်လီာက် မိသားစုတိနန့်အတူ အနားယူနီထိုင်လားခဗျား ၂၄-၅-၈၃ ခုနှစ် အင်္ဂါနိမိုးထ ၁ဝ နာရီ အတိအချိန် အသက် ၉ဝ အရွယ်တွင် သူ အသက်ထက်မကချစ်ခသော သူ့မိသားစုအပါအဝင် သူ့နိုင်ငံ၊ သူ့လူမျိုး၊ သူ့ဘာသာအားနူံးကို စွန့်လားပနာ ဘဝတပါးသို့ ကူးပြောင်းလားခပါရေ။

 ဦးလှထွန်းဖြူ၏လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တိပါးက ဦးလှထွန်းဖြူ၏ဘဝမှတ်တမ်းပုံရိပ်တိ 
“ဦးလှထွန်းဖြူ အချိန်ရကေ ကျွန်တော့်ကဗျာကို ဘာသာပြန်ရားပါ။ လိပ်လို ဦးလှထွန်းဖြူတစ်ယောက်သာ စိသားကိုက်ဘာသာပြန်နှိုင်ရေ” သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း

“ဦးလှထွန်းဖြူး နောင်ကြီးက နှစ် ၂ဝလောက် သူတိထက် စော မြင်တော့ အခြားသူတိက မလိုက်နှိုင်" ဦးစိုးညွန့်(USAသံဟောင်း)

“အင်္ဂလိပ်စာပီမာ ဦးလှထွန်းဖြူလောက်တော်ရေလူ ကျွန်တော်မတွိကာ" ဦးလှထွန်းဖြူက ပိုပြီးကေတော်ရေ။" ဒေါက်တာဘဟန်

“ကျွန်တော့်အစ်ကိုဟာ အင်္ဂလန်က ICS တစ်ယောက်ပါ။ ယေကေလေ့ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဥပဒေလောကမှာ ဦးလှထွန်းဖြူလောက် တော်ရေလူရှားရေ” ဦးကျော်မြင့်(ဝတ်လုံတော်ရ)

“အမှုသည်တိက ဦးလှထွန်းဖြူကို ပိုပြီးကေအားကိုးကတ်ရေ” ဦးစိန်လှအောင်(ဝတ်လုံ)

“နိုင်ငံရီး၊ ဥပဒေရီးရာမှာ ဦးလှထွန်းဖြူ၊ ဘာသာရီးစာပီမာ ဒေါက်တာဦးရွှေဇံအောင်ရို့ပိုင်လူမျိုး ရှားပါရေ” ဦးချစ်လှိုင်(ICS)ဂျီစီဘီအေ .

“ဦးလှထွန်းဖြူ အသံအကျယ်ကြီးနန့် ပြောလိုက်ကရာ ရှင်းလားရေ" ဒီးတုတ်ဦးဘချို

“ဦးလှထွန်းဖြူကို အမှုတခုအပ်ချင်လို့ ၃-၄ ရက်ခန့် စောင့်ကြည့်ရရေ။ သူနန့်ပဲ စိတ်ချရရေ” ဦးဘဦး (သမ္မတဟောင်း)

“ရန်ကုန်ကောလိပ်မှာ မောင်လှထွန်းဖြူ၏ ဉာဏ်ကောင်းမှု၊ ဝသီစာရိတ္တကောင်းပုံကို ဆြာချီးကျူးရေ” Professor Keith (ရန်ကုန်ကောလိပ်)

“အစ်ကိုလှထွန်းဖြူစကားပြောကေ . တိပ်သွင်းထားဖို့ကောင်းရေ။ မှတ်သားစရာတိ မကန်ပါရေ” ဦးမောင်းမောင်

“စည်းကမ်းဥပဒေကို ဦးလှထွန်းဖြူပြောကရာ ပပြတ်သသား ဖြစ်လားရေ” ဆာပေါ်ထွန်း

“သမီးရို့အဖေလို နိုင်ငံရီးမှာ မနှံ့စပ်ခ” ဦးအောင်စံဝေ(ဝန်ကြီးဟောင်း)

“ဥပဒေစည်းမျဉ်းဆွဲပြဋ္ဌာန်းရင် ဦးလှထွန်းဖြူကို အကူအညီတောင်းပါ” ဦးစိုးသိမ်း(ဂျီစီဘီအေ)

“ဦးဟာ ရှေးကနိုင်ငံရီးသမားတိထဲမာ နာမည်းကွက်တစ်ခုလောက်မဟိခ။ ကျွန်တော်ရို့နန့် လက်တွဲပါ” ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း(မြို့တော်ခန်းမ၌)

“မြန်မာနိုင်ငံရာဇဝင်ကိုရာဖြစ်ဖြစ်၊ ကမ္ဘာ့ရာဇဝင်ကိုရာဖြစ်ဖြစ်၊ ဦးလှ ထွန်းဖြူကို ကျွန်တော်ကျော်မပြောရဲဘူး” ရမ်းဗြဲမောင်မောင်

“ဝံသာနုခေတ် ဂျူပလီခန်းမမှာ ဂန္ဒီ၏အတွင်းမာရီးမှူးကို အနိုင်ယူ လိုက်စွာ ဦးလှထွန်းဖြူတစ်ယောက်ပဲ” ဆြာတော် ဦးဝိမလဗုဒ္ဓိ

“အင်္ဂလိပ်လက်အောက်မာ တသက်လုံးအကျွန်ခံဘဲ လွတ်လပ်ရီး ရယားစ မြူလူကြီးဘဝဖြင့်သာ ခေတ္တအမှုထမ်းခရေ အဂယင့်သတ္တိ ခဲတဦးပါ” ဦးဦးကျော် BL အမတ်ဟောင်း)

“အာသျှဝတ်လုံအစည်းအဝီး၌ မြန်မာနိုင်ငံမှ မင်းလက်သပ်အမတ် ဂေါင်းဆောင် ဦးလှထွန်းဖြူမိန့်ခွန်းပြောခရေ။ အိန္ဒိယနိုင်ငံသတင်းစာ ခေါင်းကြီးပိုင်းမာလေ့သော့ သူ၏မိန့်ခွန်းကို ဖော်ပြရေ။ ဥပဒေပါရဂူကြီး တဦးပါရာ” ဦးမြဦး(ဒေါက်တာ)

“ဦးလှထွန်းဖြူနန့် ကြာကြာပေါင်းနီခရကေ ငါကကောင်းကောင်းလဲတိုးတက်ဖို့လဲ။ သူစကားပြောနီရင် မှတ်သားစရာတိ မကန်ပါရေ” ဆြာကြီး ဦးစောလှဦး

“ဆြာတော် ဦးဥတ္တမစွာ ဦးလှထွန်းဖြူကို နိုင်ငံရီးဘက်မာ အစစအရာရာ လက်သပ်ရေ။ ဦးလှထွန်းဖြူကြောင့် ဦးလေးနိုင်ငံရီး သမားတဦးဖြစ်ခရရေ” ဦးဖော်သင်(အမတ်ဟောင်း) မောင်ကွန်းဝင်ပထမအဆင့်

“ဦးလှထွန်းဖြူဟာ ပါရမီရှင်ကြီးတဦးပါ။ ကျမ္မာရီးကောင်းပိုင် ပညာရီးမာလေ့သော့ ထူးချွန်ခရေ" ဦးရှိန်(ကာယဗလ)

 ဦးလှထွန်းဖြူ၏လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တိ 
၁။ ရှေ့ဆောင်လမ်းပြဆြာတော် ဦးဥတ္တမ ၂။ ဦးကျော်ခိုင် (I.C.S) ၃။ သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း ၄။ သခင်မြ (အာဇာနည်)

၅။ ဦးအောင်ဇံဝေ (ဝန်ကြီးဟောင်း) ၆။ ဒေါက်တာဘမော်

၇။ တဲတုတ်ဦးဘချို (အာဇာနည်) ၈။ ဆာပေါ်ထွန်း

၉။ ဝတ်လုံ’ဦးမေအောင် (ဝန်ကြီးဟောင်း) ၁၀။ ဆာထွန်းအောင်ကျော် ၁၁။ ဦးစိန်လှအောင် (ဝတ်လုံ) ၁၂။ ဒေါက်တာ အေးမောင်

၁၃။ အမ်အေဦးမောင်ကြီးသျှင်

၁၄။ ဦးဘဦး(သမ္မတ) ၁၅။ ဦးပု(ဝတ်လုံ)

၁၆။ ဦးစိုးသိမ်း (ဂျီစီဘီအေ) ၁၇။ ဒေါက်တာ ဦးမြဦး

၁၈။ ဦးဘညွန့် (ပါမောက္ခဟောင်း) ၁၉။ ဦးထွန်းဖေ(ထွန်းနိစိုင်) ၂၀။ ဦးစောလှဦး (သီရိပျံချီ)

၂၁။ ဦးမြတ်သာထွန်း (လှိုင်မြတ်ပေါ် ပါတီ) ၂၂။ ဒေါက်တာဘဟန်

၂၃။ ရမ်းဗြဲဦးမောင်မောင် ၂၄။ ဦးရှိန် (ကာယဗလ)

၂၅။ ဦးစွာကြီး

၂၆။ ဦးခင်မောင်

၂၇။ ' ဦးကျော်မြင့် (တရားရီးဝန်ကြီးဟောင်း) ၂၈။ ဦးလှထွန်းဖြူး (သတင်းစာဆြာ) ၂၉။ အခင်ကျော် (အမတ်ဟောင်း)

ဆြာကြီး ဦးလှထွန်းဖြူ M.A, B.L ex M.A.L. ရီးသားခရေ သမိုင်းဝင်အင်္ဂလိပ်စာအုပ်တိ

1. The Whither, the When and the Why Arakânese History' 2. A Survey of the Causes underlying the Do line and Fall of the great Arakanses Empire

3. The Life and Times of Min Htee King of Arakan .(638 B.E., 751 B.E)

4. The Memoirs of a Member of the India Legislative Assembly

5. The Sandra Kings of Arakan and The Successors 6. TheLife and Times ofKing Min Bar

7. The Challange of Materialism

8. NIRVANA is

တက္ကသိုလ်မင်းလွင် (M.A)ရီးသားသော ဦးလှထွန်းဖြူ M.A, B.L ExMLA. စာအုပ်မှ အနှစ်ထုတ်ပနာ ကောက်နုတ်ဖော်ပြပါရေ။အေးသိန်း၊ နိုင်ငံအကျိုးပြုအဖိုးတန်ရတနာများ၊ ၂၀၀၇၊ ရန်ကုန်၊ ဂုဏ်ထူးစာပေ၊ စာ-

 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ရခိုင်နိုင်ငံရီးဂေါင်းဆောင်တိ
ကဏ္ဍ:ရခိုင်နိုင်ငံရီးသမားတိ