အဟုန်

အဟုန် (အင်္ဂလိပ်: momentum) ဆိုရေမှာ နယူတန်၏ ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာ နိယာမတိတွင် အဖြောင့်လားအဟုန်၊ ရွေ့ရှားအဟုန် (သို့) သာမန်အဟုန် ရေ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ ဒြပ်ထုနန့် အလျင်ရို့၏ မြှောက်လဒ်ဖြစ်ရေ။ ဗက်တာတန်ဖိုးဟိရေကြောင့် ပမာဏနန့် လားရာရို့ဟိကတ်ရေ။ အရာဝတ္ထုတစ်ခုဧ ဒြပ်ထုကို  ဟုသတ်မှတ်ပနာ အလျင်ကို  ဖြင့် သတ်မှတ်ထားကာ အဟုန်ကိုလိုချင်ကေ 

 အဖြစ် ရီးသားနိုင်ရေ။

နိုင်ငံတကာသုံးယူနစ်ဖြစ်သည့် SI unit တွင် အဟုန်ကို တစ်စက္ကန့်၌ဟိရေ ကီလိုဂရမ် မီတာ (kg m/s) ဖြင့် ပြသရေ။ 

နယူတန်၏ ရွေ့လျားမှု ဆိုင်ရာ ဒုတိယနိယာမတွင် အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ အဟုန်ပြောင်းလဲနှုန်းရေ ထိုအရာဝတ္ထုအပေါ်တွင် သက်ရောက်ရေ အသားတင်အားနန့် ညီရေဟု ဖွင့်ဆိုထားရေ။ အဟုန်ရေ ရည်ညွှန်းဘောင် (frame of reference-ရည်ညွှန်းကိုးကားသည့် စံ/ဥပဒေ) အပေါ်တွင်မူတည်ကေလည်း ရွေ့မြဲတည်မြဲဘောင် (inertial frame-အင်နားရှားဘောင်) တွင်မူ တစ်သတ်မတ်တန်ဖိုး (conserved quantity-မပြောင်းလဲသည့်တန်ဖိုး) ဟိ၏ ။ ဆိုလိုစွာမှာ အပိတ်စနစ် (closed system-ပြင်ပ၏စွက်ဖက်မှုမဟိခြင်း) ကို ပြင်ပမှ အားတိသက်ရောက်မှုမဟိကေ ၎င်းဧစုစုပေါင်းအဖြောင့်အဟုန်ရေလည်း ပြောင်းလဲခြင်းမဟိနိုင်ပေ။ အထူးနှိုင်းရသီအိုရီ (အထူးပြုထားရေ ဖော်မြူလာပုံစံတစ်ခုဖြင့်)၊ အထူးပြုမွန်းမံပုံစံ၊ ယေဘုယျနှိုင်းရသီအိုရီ၊ လျှပ်စစ်သံလိုက်စက်ကွင်းဘာသာရပ်၊ ကွမ်တမ်မက္ကင်းနစ်၊ ကွမ်တမ်စက်ကွင်းသီအိုရီ ရို့တွင်လည်း တသတ်မတ်တန်ဖိုးအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရေ။ နီရာနန့်အချိန်ရို့၏ အခြီခံအချိုးညီခြင်းတိထဲက တစ်ခုဖြစ်ရေ။ (translational symmetry-ရွိလျားမှုဆိုင်ရာ အချိုးညီခြင်း)
Category:ရူပဗေဒ