Qhichua simi

Qhichua simi icha Runa simiqa icha Quechua simi Urin Apya Yalapi rimasqa rimaymi. Tawantin suyup siminsi karqan. Kunanqa ñaqa 14.000.000 runam kay simita rimanku, Piruwpi, Pulipyapi, Arhintinapi, Ikwaturpi, Chilisuyupi, Kulumyapi ima rimanku. Lliw Apya Yala rimaykunamanta aswan rimaqiyuqmi. Qhichwa sutiwantaq Fray Domingo de Santo Tomasmi kay simitam suticharqan, payqa Qhichwa simimanta ñawpaq qillqaqmi karqan.

 Huk simillachu icha simikunachu? 
Simi yachaqikunaqa Qhichua simi hukllachu icha achkachu kasqanmanta achkatam rimaykunakun. SIL Internationalmantaqa 42 rimaymi. Qhichwa Simi Hamut'ana Kuraq Sunturmantataq huk simillam, Qusqu llaqtamanta rimayllam allin Qhichwa simi ñispalla.

Ichataq Chanka simi rimaqiqa manam Wanka rimayta hap'iqanchu, Wankakunataq manam Chanka rimayta hap'iqallantaqchu. Chaymantam ñinku, manam huk rimayllachu, ichataq achka Qhichwa rimay kaptinmi Qhichwaman rimaykunap ayllun sutichan.

 Qhichua simip k'iti rimayninkuna 
Achka Qhichwa k'iti rimaymi kachkan, iskaynintin hatun rimay huñum, achkataq aslla urin rimay huñum:
 Waywash rimaykuna (Qhichwa I)
 Ankash nunashimi
 Wanka nunashimi
 Wanuku runashimi, Yaru runashimi
 Wamp'uy rimaykuna (Qhichwa II)
 Yunka runashimi (Qhichwa II-A)
 Yawyu rimaykuna
 Kashamarka runashimi
 Inkawasi-Kañaris runashimi
 Chinchay runashimi (Qhichwa II-B)
 Chachapuya runashimi
 Lamas-Luritu runashimi
 Kichwa (Ikwadurpi Kulumbyapipas): Chay rimaypaqqa Shukllachishka Kichwa nisqa allin qillqayninmi.
 Urin qhichwa simi (Qhichwa II-C): Chay rimaypaqqa Urin runasimi' nisqa allin qillqaymi.
 Chanka runasimi
 Qusqu-Qullaw runasimi (Buliwyapi Qhichwapas)
 Arhintinap runasimin
 Pakaraw runasimi (yaqa wañusqa)

 Ñawpakawsay 
Alfredo Torero sutiyuq simi yachaqpa nisqankamaqa qhichwa simi Lima suyupis paqarirqan. Chay k'itipi lliwmanta aswan k'iti rimaykuna kaptinmi, chaypi qhichwa simip qallarisqan karqan, nispa ninmi. Chaymantataqsi qhichwa rimayqa chawpi Antikunapis mast'arirqan, iskaynintin rimay huñuman (Waywash, Wamp'uy) rakispa. Inkakunalla chaymanta unay pachas Qusquman apamurqan, chaypi ñawpaqta mana qhichwata rimaptinkus. Inkakunaqa wamp'uy qhichwatas tukuy Tawantinsuyup rimaynin hinas llamk'achispa kunan Ikwadurmanpas aparqan.

Ispañulkuna Tawantinsuyuta atiparqaspa, 16, 17 ñiqin pachakwatakunapi Fray Domingo de Santo Tomás, Diego González Holguín sutiyuq ispañul tayta kurakunam ñawpaq qhichwa simimanta simi qullqakunatam simi kamachiykunatapas qillqarqanku.

Ispañulkunaqa ñawpaqta qhichwa simita qhatuna simi hinas, kristiyanuchay nisqapaqpas llamk'achirqan. Alli-allillamantataq kastilla simitas mast'arirqan, qhichwa simita, huk indihina simikunatapas ñit'ipaspa. Mana warkukuq republikakunallapi chaypi kamachiq wiraquchakunas qhichwa simitaqa tukrillapas saruparqan, kastilla simillata saqillaspa.

Piruwpi Juan Velasco Alvarado umalliq kaptin, 1975 watapi ñawpaq kutim qhichwa simita tukri simi hinaman kamachirqan. Chaywanpas, kunankamapas manam chiqap tukri simichu. Buliwyapi Evo Moralestaq 2006 watapim qhichwa simitam, aymara simitapas tukri simikunaman rurarqan.18.11.1985. Piruwpi, Sapan Achaha kamyuqmi nisqa.

 Allin qillqay hawa rimanakuy 
Qhichua rimayninchikta tukri nisqa qhichwa siq'i llumpawan qillqanchik. Chay siq'i llumpanchikqa kimsantinmi hanllalliyuq. Rodolfo Cerrón Palomino yachaqmi chay allin qillqaytaqa kaman. Chay hinataqmi kunan Piruwpi Buliwyapipas qhichwa siq'i llumpatam llamk'achinku.

Qhichwa Simi Hamut'ana Kuraq Suntur nisqaqa manam ari nispa, kunanraqmi pichqantin hanllalliwan qillqayta munan. Chay hinam Juan Velasco Alvaradop Piruwpi kamachisqan siq'i llumpa karqan, ichataq 1986 watallakamam tukri siq'i llumpa karqan, chaymanta kimsantin hanllalli tukrichasqa kaptinmi.

 Qhichua simi kamachiy 
 Simi kamachiy (Shimip luliqnin) Rikullay ima 
 Qhichwa simi kapchiy
 Willakuykuna (Qhichwa, Aymara simikunapi)
 Qhichwa simipi pilikulakuna.

 Kaypipas qhaway 
 Kichwa
 Qhichwa runa
 Kichwa runa

 Hawa tinkikuna 

 Qhichwa runakunapaq simi qullqakuna 
 Yachakuqkunapa Simi Qullqa - Qusqu Qullaw Qhichwa Simipi (pdf, 8,16 MB)
 Yachakuqkunapa Simi Qullqa - Ayakuchu Chanka Qichwa Simipi (pdf, 7,98 MB)
 Yachakuqkunapa Shimi Qullqa - Anqash Qichwa Shimichaw (pdf, 8,62 MB)
 Clodoaldo Soto Ruiz (University of Illinois): RUNASIMI-KASTILLANU-INLIS LLAMKAYMANAQ QULLQA Ayakuchu-Chanka I rakta (pdf, 5,5MB)
 Kichwa Yachakukkunapa Shimiyuk Kamu (DINEIB, Ikwadur) (pdf, 7,7 MB)

 Simi qullqakuna: Qhichwa simi - Huk simikuna 
 Simi taqi Runasimi - Aliman - Inlish simi - Kastilla simi: achka k'iti rimaykunam, lliw simi qullqamanta aswan hatunmi; aswan allin qillqaykunapi (urin runasimi, QSHKS, Shukllachishka Kichwa, hukkunapas).
 Simi taqi / Diccionario Bilingüe Quechua - Castellano: Castellano - Quechua Cusco Collao - Quechua Ayacucho Chanka
 Qhichwa Suyup Simi Pirwan - Diccionario de la Nación Quechua, Consejo Educativo de la Nación Quechua “CENAQ”. (Buliwya urin runasimi, j-niyuq)
 Iskay simipi yuyayk'ancha / Buliwya (Qhichwa simi - Kastilla simi) (pdf 4,95 MB). Buliwya urin runasimi (j-niyuq).
 Abdón Yaranga Valderrama: Chanka runasimi - kastilla simi taqi (Diccionario Runasimi - Español), Qallariy simi (kastilla simipi) (pdf 2,2 MB); Al-Ll (pdf 1,2 MB); M-Z (pdf 2,0 MB). Piruw urin runasimi (h-niyuq).
 Simi Taqe Qheswa - Español - Qheswa (Qheswa simi hamut'ana kuraq suntur), Qusqu, Piruw, 2006 (pdf 3,8 MB). QSHKS qillqay.
 Vocabulario Políglota Inca: Castellano - Quechua (Qusqu, Ayakuchu, Junín, Ankash) - Aymara. Kastilla qillqay.
 Vocabulario kichwa - Español por asignaturas (ALKI Academia de la lengua kichwa, Ikwadur). Shukllachishka Kichwa.
 Kichwapa mushuq shimikuna (Ikwadur). Shukllachishka Kichwa.
 Pilwa shimi: Urin qhichwa - Kastilla simi / Kastilla simi - Wanka kichwa
 Publicar diccionarios de quechua en el internet. Qhichwa simi taqikunata internetpi uyaychay.
 ARUSIMIÑEE, Simiqullqa: kastilla simi - aymara simi - waraniyi simi - qhichwa simi
 Vocabulario de la lengva general de todo el Perv llamada lengva Qquichua o del Inca Ñawpaq Piruwpa simin sutiyuq Qhichwam icha Inka Simim, 1608 Diego González Holguín

 Qhichwa simimanta yachay 
 Anti Simikunap T'uqyaynin (Qhichwa simippas)
 Piruw malka kichwapiq hatun qillqa lulay
 Alain Fabre 2005
 Samuel Majerhua Castro, La escritura fonémica del quechua ayacuchano.pdf pdf

 Qhichwa simipi antañiqiq wakichiy 
 Runasimipi Qespisqa Software - Proyecto para crear software libre en quechua

 Wamaq runakunap qhichwa simita yachakunanpaq 
 RunasimiNet, Curso de Quechua
 Curso de Quechua (5 lecciones), Demetrio Tupah Yupanki (Red Científica Peruana, Qusqulla rimaypi, kimsantin hanllalli)
 Qhiswa rimayninchismanta yachaykuna (Waskaran wakichiy, Qusqulla rimaypi, kimsantin hanllalli)
 T'isimpa Yachakay Qhishwa runasimipi (Buliwya qhichwa, kimsantin hanllalli)
 Curso básico de Kichwa para hispanoparlantes, Nivel 1 (Ikwadur kichwa)
 Márcelo Grondin, Metodo de Quechua (Buliwya qhichwa, pichqantin hanllalli, Curso básico'')
 Lecciones de Quechua para descargar. Leccion I al V en Formato PDF (QSHKS, Qusqulla rimaypi, pichqantin hanllalli), ZIP willañiqi
 Quechua lessons from Wikiversity
 Apurimaqpa runasimin (pichqantin hanllalli), pdf

 Siq'i llumpa - ima sanampakunawan qillqay 
 Qusqu runasimip siq'i llumpan
 Ima hinataq runasimita sumaqta qillqay
  Seq’ellunpa - pichqa hanllalliwan qillqaqkunap

 Qhichwa simip k'iti rimayninkunamanta 
 Qhichwa shimimanta saywitu (fedepi.org)
 Saywitu: Argentina mama llaqtapi Chili mama llaqtapipas simikuna

 Qhichwa simipi multimiryam 
 INDEPA, Piruwpa llaqta takin (qhichwa simipi wiryum)
 Sonia Morales, Dina Páucar, Movistar ruruchinapaq qhaturipi
 Sonia Morales, wakin Movistar ruruchinapaq qhaturipi
 Noemí Vizcardo Rozaspa wiryum (qhichwa simipi willaykunam
 Nancy Ayala, Blog: "Tukuy niraq willakuykuna" (qhichwa simipi blog)

Katiguriya:Awya Yala rimay
Katiguriya:Piruwpi rimay
Katiguriya:Buliwyapi rimay
Katiguriya:Ikwadurpi rimay
Katiguriya:Kulumbyapi rimay
Katiguriya:Arhintinapi rimay
!