Achahala

Achahala, icha Hukllachasqa Qhichwa Siq'i Llumpa huk simi qillqananpaqmi kan. Simi yachaqkuna Rodolfo Cerrón Palomino, Alfredo Torerontawan kay siq'i llumpata paqarichisqan, lliw k'itimanta huñuchaykuspa
Urin qhichwa simiqa achka rimaykunan kapun, chaykuna kanku: Chanka rimay, Qusqu rimay, Qullaw rimay, Santiyawu Istiru rimay. Chay rimaykuna yaqa kaqlla kanku, chaymantari huklla alphawituwan  aswan allinmi qillqanku.

Piruwpi, Qullasuyupi, achka sunturkuna kay Yachay Ministeriokunatapas achahalawan qillqan. Piruwtin Qullasuyuntin yaqa kaqlla qillqan, huklla mana kaqllachu, Qullasuyupi (j)-wan qillqan, manam (h)-wanchu. Lliw urin qichwa rimakunata allin kaywan qillqanta atinku.

 Hukllachasqa Urin Qhichwa Chinchay Qullasuyu Ayakuchu-Chanka Qusqu Qullaw, Chili S. Istiru-Arhintina   llamk'ayllank'ayllamkayllank'ayllank'ayllamkay   p'unchawp'unchaypunchawp'unchay, p'unchawp'unchay, p'unchawpunchaw   qamqanqamqanqanqam   upyayujyayupyayukyayujyayupyay   ñuqanchiknuqanchisñuqanchiknuqanchis, ñuqanchisnuqanchis, nuqanchik, nuqanchiq, nuqanchaj; ñuqa-...nuqanchis   achkaachkhaachkaaskhaashkhaashka   kimsakimsakimsakinsakinsakimsa   pichqaphichqapichqapisqaphishqapishqa   hukujhukhukujsuk   kichkakhichkakichkakiskakhishkakichka   uchphauchphauchpausphaushphaushpa   lliwlliwlliwlluy, lliw (mana kanchu)   wawqiwawqiwawqiwayqi, wawqiwawqiwawqi   qillqayqilqayqillqayqilqayqilqay   qullqiqulqiqullqiqulqiqulqiqushqi   hatunathunhatunhatunjatunatun   allpajallp'aallpaallpa, hallp'ajallp'aallpa   taytatatataytatayta, tatatatatata   t'antat'ant'atantat'antat'antatanta   waqyaywajaywakyaywahay, waqyaywajyaywajyay   ruray, ruwayruwayruway, rurayruray, ruwayruwayruway   yuyayyuwayyuyayyuyayyuyayyuyay   yaykuywaykuyyaykuy, yawkuyhaykuyyaykuyyaykuy   millma/millwawillmamillma; millwamillma, willma, millwamillmamillwa   rawray/yawraylawrayrawrayyawray, llawray, rawraylawray, larwaylawray   unu/yakuunuyakuunuyakuyaku    -chka- -chka- -chka- -sha-, -sya-, -ska-, -sa-, -chha- -sa-, -sha-, -shya-, -shka-, -sya- -chka-    -pti- -qti- -pti- -qti- -qti- -pti-    -mi/-m -mi/-m -mi/-m -mi/-n -mi/-n -mi/-m    -pa/-p -paq -pa/-p -pa/-q -pa (-pata)/-q (-qta, -qpa, -qpata) -pa/-p

Qhichwa simipiqa kay qatiq sanampakunam, latin siq'i llumpamantam hap'isqa:

a, ch, chh, ch', h, i, k, kh, k', l, ll, m, n, ñ, p, ph, p', q, qh, q', r, s, t, th, t', u, w, y.

"e", "o"-wan ama qillqankichu. Chaykunataqa manam qhichwa simikunapaqchu qillqanchik, wakin rimaymanta simikunapaq chaylla.

Kay qatiq sanampakunataqa wakin rimaymanta simikunallapaqmi qillqanchik (kastilla simi, inlis simipipas):

b, d, e, f, g, o.

Kikinpa sutinkunapaq chaylla kay qatiq sanampakunatam qillqanchik:

c, v, x, z, j.

 Hawa t'inkikuna 

 Runasimi siq'i llumpa
 Ima hinataq runasimita allin qillqay
 Anti Simikunap T'uqyaynin (Qhichwa simippas)
 Ankash qallu

Katiguriya:Qhichwa simi
Katiguriya:Simi yachay
Katiguriya:Qillqa