K'umpu apanqura

K'umpu apanquraKawsaq wiñanan: Kimsaku lluqsinallamanta–Kunankama PreꞒ
Ꞓ
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
NinchunnaqTachypleus tridentatusMitan kamay tinki=Template:Taxonomy/Limulidae| e Hatha: AnimaliaPhylum: ArthropodaUraphylum: ChelicerataÑiqi: XiphosuraHatunayllu: LimuloideaAyllu: LimulidaeYawarsaphiAswan rikuy

K'umpu apanqura (Inlish simipi: Kawallu huk'uta apanqura sitikun) Kaykunaqa mama quchapi, salmuyra yakupi sillwichaki nisqakunam Limulidae ayllumanta, Xiphosura nisqa kamachiypi sapallan kawsaqmi."Limulidae Leach, 1819". World Register of Marine Species. Flanders Marine Institute. 2023. Retrieved 17 January 2023. Sutiyuq kaptinpas manam chiqap apanqurachu icha qaraqruyyunachu: chelicerate nisqakunam, aswanta pakcha nisqakunawan aylluchasqa, ahinataq mik’umik’ukuna, chuspikuna, sira sira nisqakunawan.

K'umpu apanqurakunaqa aswantaqa kawsanku mana ancha hatun mamaqucha patan yakukunapim, muyuriqninpipas llampu, ritiyuq utaq mituyuq urakunapi. Chaykunaqa aswantaqa tarikunmi intermarea suyu nisqapi ch'iraw mit'a hatun mamaquchakunapi.Smith DR, Beekey MA, Brockmann HJ, King TL, Millard MJ, Zaldívar-Rae JA (2016). "Limulus polyphemus". IUCN Red List of Threatened Species. IUCN. 2016: e.T11987A80159830. doi:10.2305/IUCN.UK.2016-1.RLTS.T11987A80159830.en. Retrieved 12 March 2019. Chaykunataqa Asiyapi wakin suyukunapi mikhunku, challwaqta wirahina, wanu nisqapi, hamut'ay nisqapipas (aswantaqa Limulus amebocito lisado nisqapi) llamk'achinku. Kay qhipa watakunapiqa, qucha patapi tiyaq wasikuna chinkachisqa, llumpay aymura ima, runap pisiyayninmi rikurirun.Vestbo, Stine; Obst, Matthias; Quevedo Fernandez, Francisco J.; Intanai, Itsara; Funch, Peter (May 2018). "Present and Potential Future Distributions of Asian Horseshoe Crabs Determine Areas for Conservation". Frontiers in Marine Science. 5 (164): 1–16. doi:10.3389/fmars.2018.00164. Tetrodotoxina nisqaqa huk kump'u apanqura nisqa rikch'aqpi kanman, Carcinoscorpius rotundicauda.
rikchacha| K'umpu apanqura
Xiphosurapa rumichsqa nisqa yupanqa 440 hunu watamanta aswanmi Ordovicio pachamanta, kunan pacha Limulidae ayllumanta aswan ñawpaq riqsichiqkunaqa yaqa 250 hunu wata ñawpaqta Triásico qallariy pachamantam. Chay hinaqa, kunankama kaq rikch'aykunataqa "kawsaq q'aytukuna" nispam riqsichirqanku. Wakin mulikular khuskiy nisqakunam Xiphosura nisqataqa Arachnida nisqa ukupi churarunku, 2019 watapi mulikular khuskiy nisqawanmi Ricinulei nisqapa ñañan huñun hina churarqaku.

 Genera nisqa 
Bicknell et al. 2021 hinallataq Lamsdell hukkunapas. 2020 watapi  

 Incertae sedis nisqa
 † Albalimulus Bicknell & Pates, 2019  Ballagan Formación, Escocia, Ñawpaq Carbonífero ( Tournaisian ) (Lamsdellpa Xiphosura incertae sedis nisqa qhawasqa, 2020 watapi  )
 † Casterolimulus Holland, Erickson & O'Brien, 1975 Cretácico qhipa ( Maastrichtian ) Fox Hills Formación, Dakota del Norte, Estados Unidos (Kay ayllupi mana chiqan churasqa)
 † Heterolimulus gadeai Vıa & Villalta, 1966 Alcover Caliza Rumi Formación, Ispaña, Chawpi Triásico ( Ladinian )
 † Limulitella Størmer, 1952 Chawpi-Hana Triásico, Ransiya, Alimanya, Túnez, Rusiya
 † Sloveniolimulus Bicknell hukkunapas, 2019 watapi Strelovec nisqap kamakuynin, Eslovenia Chawpi Triásico ( Anisian )
 † Tarracolimulus Romero & Vıa Boada, 1977 Alcover Caliza Rumi Formación, Ispaña, Chawpi Triásico (Ladiniano)
 † Victalimulus Riek & Gill, 1971 Uray Cretácico ( Aptian ) Korumburra Grupo, NSW, Australia
 † Yunnanolimulus Zhang hukkunapas, 2009 Chawpi Triásico (Anisia), Guanling Formación, Yunnan, China
 † Mesolimulus Chawpi Triásico-Tarde Cretácico Inglaterra, Ispaña, Siberia, Alimanya, Marruecos
 † Ostenolimulus Lamsdell hukkunapas. 2021  Ñawpaq Jurasiku ( Sinemurian ) Moltrasio Caliza rumi, Italia
 † Volanalimulus Lamsdell, 2020 Lamsdell JC (2020-12-04). "The phylogeny and systematics of Xiphosura". PeerJ. 8: e10431. doi:10.7717/peerj.10431. PMC 7720731. PMID 33335810. Ñawpaq Triásico, Madagascar.
 Uchuy ayllu Limulinae Leach, 1819 watapi
 † Crenatolimulus Feldmann hukkunapas, 2011 Alto Jurásico (alto Titonian ) Kcynia Formación, Polonia. Uray Cretácico ( Albian ) Glen Rose Formación, Texas, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi
 Limulus OF Müller, 1785 Pierre Shale, Hukllachasqa Amirika Suyukuna, Tarde Cretácico ( Maastrichtian ), Atlántico Norteamérica, Kunan pacha
 Uchuy ayllu Tachypleinae Pocock, 1902 watapi
 Carcinoscorpius Pocock, 1902, Awya Yala, Kunan pacha
 Tachypleus Leach, 1819 Hatun Cretácico ( Cenomanian ) Haqel wan Hjoula Konservat-Lagerstatten, Libanu, Alto Eoceno Domsen Sands, Alimanya, Awya Yala, Kunan pacha

rikchacha| K'umpu apanqura runtukuna

 Pukyukuna