Máximo Damián Huamaní

Máximo Damián Huamaní sutiyuq runaqa ( paqarisqa Iswa llaqtapi (San Diego de Ishua), Suntuntu wayq'upi, Awqara distritupi, Lukana pruwinsyapi, Ayakuchu suyupi;  wañusqa Lima llaqtapi) huk Piruw mama llaqtayuq wiyulin waqachiqmi karqan. 

 Kawsasqan 
Maximoqa Justiniano Damián, Toribia Huamaní mamataytankunap wawan kaspa Iswa Qhichwa ayllu llaqtapi wiñarqan, mamataytata chakra llamk'aypi yanapaspa, hinaspa mana yachay wasiman rispa. Taytanqa raymikunapi wiyulinta waqachiptin, Máximo uyarispa waqachiyta yachaqayta munarqan. Taytan wiyulinista kaspapas manas munarqanchu, wiyulinta hatun machaykunapi, tragu upyaykunapi waqachinku, churiy aswan allinta kawsachun, nispa. 13 watayuq kaspa, taytan illachkaptin, taytanpa masinkunawan takispa ñawpaqta wiyulinta waqachirqan, ancha allinta yachaqaspa. Chaymanta pisilla pachaña huk raymipi waqachirqan, runakunta anchata tunachispa. Hinaptinsi taytan manañas ama nirqanchu.

14 watayuq kaspa michichkaspa mana allinta qhawachkaspa wakakunata chinkachirqan. Chay animalkunaqa chakrata waqlliptinsi mana wanachasqa kayta munaspas tiyunwan Lima llaqtaman ayqirqan.

Lima llaqtapiqa huk phawrikakunapis llamk'arqan. Huk watawanta qhipa tiyun wiyulinta qurqaptin musuqmanta waqachiyta qallarirqan. Hinaspam ancha riqsisqa wiyulinistam tukurqan. Lima llaqtapi José María Arguedasta riqsirirqan, ancha allin quchumasikuna tukuspa. Pueblo Libre distritupis Jose Maximota ñawpaqta rikuchkaspas qhichwa simipi tapurqan, "Qamrí Maximo Damian kankichu? Kuntratasqaykim. Haku risunchik, Artisaniyapi wiyulinta waqarichiy!" nispa. Joseqa qhipaq kawsay rikch'an El zorro de arriba y el zorro de abajo sutiyuqpi Maximonta samincharqan. Josepa aya p'ampayninpi 1969 watapi Jaime Guardia, Alejandro Vivanco, Chiara wawqikunawan takirqan kikinpa rurasqan llaki takita "Tihiras tusuypa wañukuynin" Agonía de la Danza de las Tijeras sutiyuqta.

Maximoqa Isabel Asto sutiyuq takiqwanmi kasarakusqa karqan. Maximo Isabelwan Antikunamanta, Ayakuchu suyunmanta takikunata waqachiptinmi, Antikunamanta achka runakunam musikanta munarqan.

 Takichasqankuna 
 Manzana pukay pukacha
 Agonía
 Chinka chinkacha jora
 Retama
 Toril
 Jaca takay
 Salud chimaycha
 hukkunapas

 Diskunkuna 
 Máximo Damián. El violín de Ishua (Paris, 1992)
 hukkunapas

 Hawa t'inkikuna 
 Juan Francisco Tincopa Calle: Tupananchikkama wawqichallay. Wawqiy Máximo, kuyaqsapa machucha. , Qawaq 30, , p. 36.
 Hasta siempre Máximo Damián Huamaní, guardían de nuestra identidad andina. Radio Programas del Perú, 
 Máximo Damián y sus anécdotas con José María Arguedas. El Comercio, 

Katiguriya:Qhari
Katiguriya:Paqarisqa 1986
Katiguriya:Wañusqa 2015
Katiguriya:Musika (Piruw)
Katiguriya:Takiq (Piruw)
Katiguriya:Takichaq (Piruw)
Katiguriya:Qhichwa rimaq