Qhiwar

Qhiwar (kastilla simipi: Qquehuar) nisqaqa Sikuwani distritupi (Qanchi pruwinsyapi, Qusqu suyupi,  Piruwpi), Qusqumanta Punukama khillay ñanpi huk ayllu llaqtam, Sikuwani llaqtamanta qanchis kilumitru karum.

Qhiwar llaqtaqa pichqa sayayuqmi: Quchakunka, Krus Kunka, Wanquqala, Warmillaqta, Sirqupata (barriyu nisqakuna), Llawlliru (sapsi, anexo nisqa). Kimsa waranqa runayuqmi, qanchis waranqa hiqtaryayuq.

Ñawpa pacha Pampa Qhiwar llaqtapi kimsa kurakas kawsarqanku: Apu Chillka, Apu Qhuqru, Apu Hump'iri. 20 ñiqin pachakwatap qallarisqanpis asindadukunas hamurqanku runakunap allapanta qichuspa. Chaywanpas, Piruwpa kamachinan (Augusto Leguía)  Qhiwar ayllu llaqta riqsirirqanmi. 1964 watapi Qhiwarniyuq runakuna allpankunata tiyapuykacharqankus mana aypaspa. 1973 watapitaq general Velascop llamk'aqninsi asindaduta qarqurqan allpankunata runakunaman kutichispa. Chayrayku 2001 watapi Qhiwar runakuna Velascopaq wank'atas churarqanku.

Iskay primaria yachay wasiyuqmi. Huk yachay wasiqa 1920 watamantas kan, huktaq 1963 watamantas. Chay yachay wasikunapiqa kastilla simillapis yacharqanku. Kunantaq iskay simipi iskay kawsaypi yachay nisqatam yaykuchiyta munanku.

Qhiwartaqa huk rimay k'uskiykuymantam riqsisqa llaqta. Chaypi qhichwa yachachiq Nereo Aqules Hancco Mamani sutiyuq runa yachay wasinpi yachaqaqkunap rimayninmanta, kastillanuchayninmanta k'uskiykurqan. Runakunaqa qhichwa simitam rimanku. Wakin llaqtakunapi hinaqa, Qhiwar llaqtapipas wawakuna astawantaq kastilla simitam rimanku.

 Kaypipas qhaway 
 Raqch'i
 Siwinaqucha
 Willkanuta walla
 Pukyukuna 

 Hawa t’inkikuna 
 Saywitu: Qusqu suyu
Nereo Hancco Mamani (qhichwa yachachiq): Irqikunap qhichwa simi kastilla simi ima Qhiwar ayllupi rimasqankumanta

Katiguriya:Llaqta (Piruw)
Katiguriya:Llaqta (Qusqu suyu)
Katiguriya:Llaqta (Qanchi pruwinsya)