Apulu qhichwa simi

Apulu qhichwa simi nisqaqa Qusqu-Qullaw qhichwa simiman kapuq k'iti rimaymi, Apulu k'itipi (Chukiyapu suyupi, chincha Buliwyapi) rimasqa. Pirupi rimasqa Qusqu-Qullaw qhichwa k'iti rimaykunamanmi lliwmanta aswan rikch'akuq. Fransya amawta César Itierpa qillqayninkunapi Apulu qhichwa simiqa Qullaw qhichwa rimay ukhupim kachkan. Kay amawtapaq Ayakuchu-chanka rimay, Qusqu-inka rimay, Qullaw rimaywan kimsa sapaq rimaykuna kachkanku, llapanku urin qhichwa simi ukhupi kaspa, Qullaw rimayqa mana Qusqu-inka rimayman aswan sichpa kaspa Ayakuchu-chanka rimaymanta.

Kaypim wakillan Apulu qhichwa siminpa siminkunaqa wak runasimi k'iti rimaykunap siminwan:

 Urin runasimi Apulu qhichwa simi Ayakuchu Chanka runasimi Qusqu-Qullaw runasimi Qullasuyu qhichwa simillamk'ayllank'ayllamkayllank'ayllank'ayp'unchawp'unchaypunchawp'unchay, p'unchawp'unchay, p'unchawqamqanqamqanqanupyayujyayupyayuhay, ukyayujyayñuqanchiknuqanchisñuqanchiknuqanchis, ñuqanchisnuqanchis, nuqanchik, nuqanchiq, nuqanchaj; ñuqa-...achkaachkhaachkaaskhaashkhakimsakimsakimsakinsakinsapichqaphichqapichqapisqa, phisqaphishqahukujhukhukujkichkakhichkakichkakiskakhishkauchphauchphauchpausphaushphalliwlliwlliwlluy, lliw (mana kanchu)wawqiwawqiwawqiwayqi, wawqiwawqiqillqayqilqayqillqayqilqayqilqayqullqiqulqiqullqiqulqiqulqihatunathunhatunhatunjatunallpajallp'aallpaallpa, hallp'ajallp'ataytatatataytatayta, tatatatat'antat'ant'atantat'antat'antawaqyaywajayqayaywahay, waqyaywajyayruray, ruwayruwayruray, ruwayruway, rurayruwayyuyayyuwayyuyayyuyayyuyayyaykuywaykuyyaykuy, yawkuyhaykuyyaykuymillma, millwawillmamillma; millwamillma, willma, millwamillmarawray; yawraylawrayrawrayyawray, llawray, rawraylawray, larwayunu/yakuunuyakuunuyaku -chka- -chka- -chka- -sha-, -sya-, -ska-, -sa-, -chha- -sa-, -sha-, -shya-, -shka-, -sya- -pti- -qti- -pti- -qti- -qti- -mi/-m -mi/-m -mi/-m -mi/-n -mi/-n -pa/-p -paq -pa/-p -pa/-q -pa (-pata)/-q (-qta, -qpa, -qpata)



Katiguriya:Qhichwa simi k'iti rimay