Nuñuwa distritu

Nuñuwa distritu (kastilla simipi: Distrito de Nuñoa) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Punu suyupi, Melgar pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Ñuñuwa llaqtam. Nuñuwa distritupiqa kanmi kimsa mit'a: para pacha (kantaray killamanta ayriway killakama), qasa pacha icha chirawa pacha (ayriway killamanta chakra yapuy killakama), ch'aki pacha (chakra yapuy killamanta kantaray killakama). 2011 watapi Hugo Muñóz Guerra, umalliq Consejero Melgar pruwinsyamanta, Nuñuwata Capital Mundial y Patrimonio de la Alpaca Suri riqsichirqan, "Reyno del Hatun qolla" nisqa tukupun.

 Allpa saywachi 
 Urqukuna: Charantaña rit'i urqu (5.200 m) - Hatun Sallqa rit'i urqu (Jatun Sallqa) (5.200 m)  - Jarupata rit'i urqu (5.432 m) - K'anta q'asa rit'i urqu (Canta Ccasa) (5.300 msnm) - Lawaña rit'i urqu (Lahuaña) (5.300 m) - Pumanuta rit'i urqu (5.516 m) - Qillma rit'i urqu (5.448 m) - Sachapata rit'i urqu (5.432 m) - Sapunuta rit'i urqu (5.200 m) - Tulallipiña rit'i urqu (5.200 m)
 Quchakuna: Ututu Qucha
 Mayukuna: Nuñuwa mayu - Q'urawiña mayu (Río Corahuiña) - Suraquta mayu icha Qichamayu (Río Soracota icha Quechamayo)
 Apukuna: Orccorara nuñuwa apu (4.350 m) - P'usiri p'usiri apu (4.350 m) - Q'oyllorit'i rit'i apu (4.350 m)

 Yurakuna 
 Sillu-sillu Alchemilla pinnata 
 Ch'ihi Agrostis breviculmis 
 Garbasillu Astragalus garbancillus (Garbancillo)
 Yarita Azorella yareta
 Willma cebadilla Bromus lanatus 
 Bromus unioloides (Cebadilla)
 Sura-sura Calamagrostis heterophyla 
 Mula pastu Calamagrostis rigida 
 Waylla ichhu Calamagrostis sp.
 Ñapha pastu Calamagrostis vicunarum (Crespillo)
 Kunkuna, champa icha kunkush Distichia muscoides 
 Awha-awha icha quwi mirachi Erodium sp. (Amor chico) 
 Ch'illiwa Festuca dolichophylla
 Unu jallu icha  aya phallcha Gentiana peruviana 
 Uhutilla Geranium sp.
 Hununcara Gnaphalium sp. 
 Pilli plateado Gomphrena sp.
 Huk'uchaq chupan Hordeum muticum  (Cola de ratón)
 Pilli-pilli Hypochoeris sp. 
 Hunquillo Juncus sp. 
 Mula pilli Liabum ovatum 
 Lucilia aretioides (Pasto estrella)
 Muhlenbergia ligularis (Grama dulce)
 Llapha icha ñapha pastu Muhlenbergia peruviana
 Plantago sp. (Llantén)
 Ch'akí llantin Plantago monticola 
 Q'achu Poa sp.
 Poa candamoana (Grama)
 Titanka Puya raimondii
 Tuturilla Scirpus rigidus (Totorilla)
 Ichhu Stipa ichu 
 Layu Trifolium peruvianun  
 Phusa-phusa Valeriana radiata

Hampi yurakuna: 
 ñuñu-ñuñu
 yawar ch'unqa Oenothera
 pinku punku
 San Pedro Sasawi
 wamanlipa Senecio caementarius
 wirwina verbena
 ñukch'u salvia
 q'illu t'ika Calendula officinalis
 q'illu t'ika (Nuñuwamanta) Q'illu T'ika
 hinchu-hinchu
 ch'iri-ch'iri Grindelia boliviana
 sillu-sillu genus Alchemilla
 uhutilla
 saqarara Plantago major
 payqu Chenopodium ambrosioides
 qhanachu

 Raymikuna 
 Paqucha Taripakuy
 Chakra Taripakuy

 Takiqkuna 
 Añoranzas de Nuñoa
 Tunantes de Nuñoa

 Uywakuna 
Pisqukuna:
 liq'ichu, likiliki icha liqli Vanellus resplendes
 phicilanka
 q'illu pisqu
 k'ilinchu (= K'illichu ?)
 qhuruqutu
 allqamari Phalcoboenus megalopterus
 chiwanku icha ch'iwanku Turdus chiguanco
 pasupakuy icha ch'iwanku Turdus albicollis 
 puku puku
 hak'akllu Colaptes rupicola
 michi-michi
 anka Geranoaetus melanoleucus
 qiwlla Laridae
 ch'ayña Carduelis magellanica 

Yaku pisqukuna:
 chuqa Fulica
 ch'uwankira icha yanawiku Plegades ridgwayi 
 pariwana

Allpa yaku kawsaqkuna:
 k'ayra
 hamp 'atu

Ñuñuqkuna:
 Atuq Vulpes
 Tamka
 Puma Puma concolor
 Usqhullu Leopardus colocolo
 Paqucha Vicugna pacos

Suchuqkuna:
 Mach'aqway subordo Serpentes 
 qaraywa subordo Sauria 

Challwakuna: 
 trucha Salmo trutta
 pihirriy (pejerrey)

 Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna 
Nuñuwa (Nuñoa): uma llaqta;
Kaqsili (Cacsile, Caccili, Kajsili, Kaqsile): llaqtacha, chaypi Kaqsili llamas kan (Lama huanachus cacsilensis). Ambrosio Waman Taparataqsi Kaqsili maqanakupi Ispañulkunata awqapurqan.

 Simikuna 
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.
 Distritu / Pruwinsya Kastilla simita rimaqkuna  /1    % Indihina simita rimaqkuna  /1, /2   % Nuñuwa distritu1,54815.78,28484.1 Melgar pruwinsya18,94028.347,92971.6

 /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata 

 /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)

 Pukyu: www.inei.gob.pe/ (2007) 

 Musiku 
 Allpa llamk'ay: Paqucha

 Distritupi paqarisqa 
Ambrosio Waman Tapara, qhichwa ankalli kastilla kamachina pachapi

 Kaypipas qhaway 
 Raya walla
 Pukyukuna 

 Evaluación, recuperación y conservación dl germoplasma de la alpaca raza suri color (Nuñoa - Melgar - Puno pdf
 Sallqa uywakuna, Punu pdf (kastilla simi)
 Hawa t'inkikuna 
 Saywitu:Punu suyu
 AyaviriWeb: Nuñoa (kastilla simi)


Katiguriya:Distritu (Piruw)
Katiguriya:Distritu (Punu suyu)
Katiguriya:Distritu (Melgar pruwinsya)