Melgar pruwinsya

Waman TaparaJaime Núñez Huahuasoncco: Fin de las haciendas y el surgimiento del movimiento quechua en Melgar. Los Andes, 1 de noviembre de 2009 icha Melgar pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Melgar) nisqaqa Piruw mama llaqtap Punu suyupi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Ayawiri llaqtam.

 Wiñay kawsay 
Kamasqa , Eduardo López de Romaña Umalliqmi.

Kay pruwinsyaqa qillqaq Mariano Melgar Valdiviesomantam sutichasqa.

 Allpa saywachi 
 Quchakuna: Ururillu qucha (Ururillu distritupi) - Janq'uquta (Janjojota) (Ururillu distritupi); Santa Rusa distritupi:  Chujñaquta (Chojñaccota) - Chayarquta (Chayarccota) -  Queque Sur -  Huaccaruta - Mamaniri - Pukaurqu - Sapanwarmi (Sapanhuarmi) - Wilaquta (Vilacota)
 Mayukuna: Nuñuwa mayu; Santa Rusa distritupi: Parina mayu - Santa Rusa mayu
 Wallakuna: Raya walla / Willkanuta walla
 Urqukuna 
 Suti  Hanaq kay (~)  Tiyakuynin   Charantaña rit'i urqu               5.200 m  Nuñuwa distritu Chimpulla                 5.489 m  Melgar pruwinsya, Santa Rusa distritu, Qusqu suyu, K'anas pruwinsya, Layu distritu Hatun Sallqa rit'i urqu                5.200 m  Nuñuwa distritu Jarupata rit'i urqu                 5.432 m  Nuñuwa distritu Khunurana (Raya walla)                           +5.200 m  Santa Rusa distritu  Khunurana (Willkanuta walla)                            5.550 m  Kallawaya pruwinsya, Qurani distritu, Melgar pruwinsya, Nuñuwa distritu Kunka rit'i urqu                      +5.200 m  Melgar pruwinsya, Santa Rusa distritu, Qusqu suyu, K'anas pruwinsya, Layu distritu K'anta Q'asa                 5.300 m  Nuñuwa distritu Lawaña rit'i urqu               5.300 m  Nuñuwa distritu Muskaya                      5.400 m  Melgar pruwinsya, Nuñuwa distritu, Qusqu suyu, K'anas pruwinsya, Layu distritu, Qanchi pruwinsya, Marankani distritu Pumanuta rit'i urqu               5.516 m  Nuñuwa distritu Qillma rit'i urqu               5.448 m  Nuñuwa distritu Qinamari rit'i urqu               5.200 m  Anta Uta distritu Sach'apata rit'i urqu               5.432 m  Nuñuwa distritu Sapunuta rit'i urqu               5.200 m  Nuñuwa distritu Santa Juana                        +5.200 m  Nuñuwa distritu, Santa Rusa distritu  Tula Llipiña rit'i urqu               5.200 m  Nuñuwa distritu Yana Quchilla                             5.443 m  Melgar pruwinsya, Santa Rusa distritu (saywa: Punu / Qusqu); Willkanuta walla / Raya walla

 Yurakuna 
 Sillu-sillu Alchemilla pinnata
 Ch'ihi Agrostis breviculmis
 Garbasillu Astragalus garbancillus (Garbancillo)
 Yarita Azorella yareta
 Willma cebadilla Bromus lanatus
 Bromus unioloides (Cebadilla)
 Sura-sura Calamagrostis heterophyla
 Mula pastu Calamagrostis rigida
 Waylla ichhu Calamagrostis sp.
 Ñapha pastu Calamagrostis vicunarum (Crespillo)
 Kunkuna, champa icha kunkush Distichia muscoides
 Awha-awha icha quwi mirachi Erodium sp. (Amor chico)
 Ch'illiwa Festuca dolichophylla
 Unu jallu icha  aya phallcha Gentiana peruviana
 Uhutilla Geranium sp.
 Hununcara Gnaphalium sp.
 Pilli plateado Gomphrena sp.
 Huk'uchaq chupan Hordeum muticum  (Cola de ratón)
 Pilli-pilli Hypochoeris sp.
 Hunquillo Juncus sp.
 Mula pilli Liabum ovatum
 Lucilia aretioides (Pasto estrella)
 Muhlenbergia ligularis (Grama dulce)
 Llapha icha ñapha pastu Muhlenbergia peruviana
 Plantago sp. (Llantén)
 Ch'akí llantin Plantago monticola
 Q'achu Poa sp.
 Poa candamoana (Grama)
 Tuturilla Scirpus rigidus (Totorilla)
 Ichhu Stipa ichu
 Layu Trifolium peruvianun
 Phusa-phusa Valeriana

Hampi yurakuna: 
 ñuñu-ñuñu
 yawar ch'unqa Oenothera pinku punku
 San Pedro Sasawi
 wamanlipa Senecio caementarius wirwina verbena ñukch'u salvia q'illu t'ika Calendula officinalis hinchu-hinchu
 ch'iri-ch'iri Grindelia boliviana sillu-sillu genus Alchemilla uhutilla
 saqarara Plantago major payqu Chenopodium ambrosioides qhanachu

 Uywakuna 
Ururillu quchapiqa kanmi kay pisqukuna:Sallqa uywakuna, Punu pdf (kastilla simi), r. 13: Ururillu qucha, Melgar 

 Maraq-maraq Plegadis ridgwayi Chuqa: Fulica americana Ajoya Fulica gigantea Puna pili  Anas versicolor Lophonetta specularioides = Anas specularoides (kastilla simipi: pato cordillerano)
 Puka pili Anas cyanoptera Yuraq waqar Egretta thula Sutru Anas flavirostris K'ili ("Kele") Centropelma microptera = Rollandia microptera Ch'inqu Lessonia oreas Q'upu Oxyura ferruginea Tiwtinku Tringa melanoleuca Chulpurunku Rollandia rolland Urin alqamari Phalcoboenus albogularis Puna qiwlla Larus serranus Pichinku Zonotrichia capensis Uywantullu Podiceps occipitalis Tikichu Gallinula chloropus Likichu Vanellus resplendens Tuturiru Phleocryptes melanops Pariwana Phoenicopterus ruber Q'illunchu Sicalis uropygialisHukkunapas Melgar pruwinsyapi:

Pisqukuna:
 liq'ichu, likiliki icha liqli Vanellus resplendes phicilanka
 q'illu pisqu
 k'ilinchu (= K'illichu ?)
 qhuruqutu
 allqamari Phalcoboenus megalopterus chiwanku icha ch'iwanku Turdus chiguanco pasupakuy icha ch'iwanku Turdus albicollis puku puku
 hak'akllu Colaptes rupicola michi-michi
 anka Geranoaetus melanoleucus qiwlla Laridae ch'ayña Carduelis magellanicaYaku pisqukuna:
 chuqa Fulica ch'uwankira icha yanawiku Plegades ridgwayi pariwana

Allpa yaku kawsaqkuna:
 k'ayra
 hamp 'atu

Ñuñuqkuna:
 Atuq Vulpes tamka
 puma Puma concolor usqhullu Leopardus colocoloSuchuqkuna:
 Mach'aqway subordo Serpentes qaraywa subordo SauriaChallwakuna: 
 trucha Salmo trutta''
 pihirriy (pejerrey)

 Pulitika rakiy 
Isqun distritunmi kan.

 Distritu Runakuna (2007)www.inei.gob.pe Uma llaqta Kuraka Ubigeo Anta Uta 4.993  Anta Uta Ignacio Edgar Chura Mendoza 210802 Ayawiri 22.667  Ayawiri Bernardo Natividad Meza Alvarez 210801 Kupi 2.572  Kupi Yudel Rene Mamani Cervantes 210803 Llalli 3.907  Llalli Leon Vilca Gamarra 210804 Maqari 7,971  Maqari Simon Amador Mamani Chañi 210805 Nuñuwa 11.121  Nuñuwa Atilio Rodo Huaman Tapara 210806 Umachiri 4.104  Umachiri N 210809 Ururillu 10.457  Ururillu Juan Rene Quispe Chunga 210807 Santa Rusa  6.943  Santa Rusa Filiberto Tacca Navarro 210808
 Waki 
 Simikuna 
 Distritu Kastilla simita rimaqkuna  /1    % Indihina simita rimaqkuna  /1, /2   % Antauta1,32829.73,13770.2 Ayawiri10,68451.99,87648.0 Kupi25211.12,01888.8 Llalli66318.72,88481.3 Maqari 1,04714.76,06385.2 Nuñuwa1,54815.78,28484.1 Umachiri1,14431.02,53868.9 Ururillu1,03611.18,24788.8 Santa Rusa 1,23820.24,88279.7 Llapan18,94028.347,92971.6
 /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata 
 /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
 Pukyu:www.inei.gob.pe/ (2007) 
 Iñiy 
 Raymikuna 
 Pukllay, Maqari distritupi
 Pruwinsyapi paqarisqa
 Kaypipas qhaway 
 Punu
 Mariano Melgar
 Willay pukyukuna 

 Evaluación, recuperación y conservación dl germoplasma de la alpaca raza suri color (Nuñoa - Melgar - Puno pdf
 Hawa t’inkikuna 

 Saywitu: Punu suyu
 Mamacha Kandilariya Raymi (Punu)

Katiguriya:Pruwinsya (Piruw)
Katiguriya:Pruwinsya (Punu suyu)

Katiguriya:Afrika