Paqucha

Paqu, Paqucha, Alpaka icha Allpaqa nisqaqa (Vicugna pacos) huk ñuñuq, iskay ruk'anayuq uywam. Paquqa p'aqu llimphiyuqmi. Millmanmantaqa puchkaspa awaspa p'achatam ruranchik.

Qallariyninpiqa paqucha uywa nisqaqa manan runap uywanchu karqan, chaymantarapmi Llamata uywaspa, Wicuñatawam, hinaspapis Wanaku tawan uywaspa Paquchata hatarichinku. "Runap uywasqan uywa, manataq sallqa uywachu" niyta munarqaptin, Ikwadur kichwa shimi nisqapi tukuy animal nisqakunapaq, sallqakunapaqpas, "wiwa" nispa niytam qallarirqanku. Hinallataq Piruw suyupi uywan nikun.

 Sutin 
Aymara simimanta alpaqa quichwa simimantataq p'aku imanintaq Inglis simipi Blond.http://etimologias.dechile.net/?alpaca

 Awasqa p'acha paquchamanta 
P'achataq q'aytumantam ruranchik. Chay q'aytuqa millmamanta icha yurakunap q'aytuchamantam - utkumanta icha huk yuramanta - puchkanchik. Utku yura lliwmanta aswan chaninchasqa q'aytucha yuram. Imatatak ruwawak paqucha willmawan:

 Unku
 Punchu
 Kusma
 Chumpa
 Wara
 Aksu
 Pullira
 Chumpi
 Ch'ullu
 P'acha chuku
 Wincha
 K'umpu
 Kulis p'acha
 Lanq'i
 Lliklla
 Ch'uspa
 Q'ipirina
 Chankaku
 Sapatu

 Maypitaq tiyanku 
Paquchakunaqa kancha kanchalla tiyanku, achkan achkanpi. Sapa watan puna lumakunapi itaq pampakunapi Andes sutichasqapi, kasqallantak Arhintina, Wuliwiya, Chili, Ikwayur, hinallatakpis Piruw suyupi, kay suyupi allin mirachisqa mahdakuna kashkan, hastanmantapis hanan sayakunapi tiyanku 3500 - 5000 m s. n. m. kaman, kashallantakmi paqucha uywahkuna Hukllachasqa Amirika Suyukuna, Iwrupa, itaq [[Musuq Silanda
]].

 Paquchakuna Piruw suyupi 
 Paqucha Piruwpi Yachayniyuk Sistima, INEI Wata  haykataqUmakuna 2010  4 177 498 2011  4 322 258 2012  3 924 230 2013  3 978 290 2014  4 095 554 2015  4 318 374 2016  4 319 146
 Mikhunakuna 
Hinallatak mikunakunata ruwarquwak paqucha aychawan, paqucha aychaqa ancha munasqa kashkan maypipis, llaqtaknapichu, hatun umalli llaqtakunapichu, puna orqocunapichu, hatunpaq, huchuypaq, llipimpakmi.
Paqucha Thiqti
Imawatak kay sumaq paqucha thiqtita mayk'uruwak:
 Paqucha Aycha
 Siwilla
 Sara
 Papa
 Paqucha Raymi 
Paqucha Taripakuy huk raymin llipim hanan saya llaqtakunapi. Sapa watan paquchakuna walqachanku imaymana t'ikakunawan, miqunakunawan hina. Paqucha nisqaqa (Vicugna pacos) huk ñuñuq uywam. Willmanmantaqa puchkaspa awaspa p'achatam rurayta atinkumanmi.

 Hawa t'inkikuna 

Katiguriya:Iskay ruk'anayuq
Katiguriya:Fauna (Puna)
Katiguriya:Uywasqa