Tara yura urin rikch'aq ayllu

Tara yura urin rikch'aq ayllu (subfamilia Caesalpinioideae) nisqaqa huk chaqallu yurakunap urin rikch'aq ayllunmi, rurunkunaqa chaqallum. 140 rikch'ananmi, waranqa rikch'aqninmi kan. 

 Tuktunkuna 

Tuktunkunaqa iskay yumanayuqmi, wach'illam icha iskaykinrami, pichqantin raphimuyum. Sapsilla chunkantinm pichqantin icha achka sisa raphinkunam, iskaymanta aswanmi. Sapsilla huklla ruru raphinmi.

Tuktu minuywanqa kay hinam:
 icha

Rurunqa chaqallum.

 Rikch'aqkuna 
Kaymi huk tara hina yurakuna:
yuchu waska (Bauhinia sp.)
krus k'aspi (Brownea sp.)
yuraqsisa krus k'aspi (Browneopsis ucayalina)
tara (Caesalpinia spinosa syn. Caesalpinia tinctoria)
wakapurana (Campsiandra sp.)
 mut'uy (genus Senna)
 pichana mut'uy (Senna aphylla syn. Cassia aphylla)
 ch'iñi mut'uy (Senna multiglandulosa syn. Cassia tomentosa)
 urqu mut'uy, anchurapa (Senna italica syn. Cassia obovata)
 wisllaq (Senna birostris)
 hatun mut'uy (Senna birostris var. helveola syn. Cassia helveola)
 uchuk mut'uy (Senna birostris var. hookeriana syn. Cassia hookeriana)
 yunka mut'uy (Senna alata syn. Cassia alata)
kupaywa (Copaifera officinalis; Copaifera paupera)
purutu k'aspi (Senna sp.)
ritama (Spartium junceum)
asukarwayu (Hymenaea sp.)
hak'u wayaqa (Hymenaea courbaril)

 Hawa t'inkikuna 

Katiguriya:Chaqallu yura