Kiskachay pruwinsya

Kiskachay (aymara simipi: Kiskachay jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Espinar) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Qusqu suyupi, huk pruwinsyam, Qusqu llaqtamanta 250 km karu uralan kuntinpi, mama quchap hawanmanta 3 800 mitru hanaqmanta 5.000 mitru hanaqkama, 5 311.09 km2-yuq. Uma llaqtanqa Yawri llaqtam.
 Wiñay kawsay 
Kamasqa .
 Allpa saywachi 
 Urqukuna 
 Mayukuna: Apurimaq mayu - Kachimayu - Q'iru mayu
 Quchakuna: Chawpiqucha - Chunkara qucha - Sutunta qucha (Uqururu distritupi) - Qiwllaqucha (Pallpata distritupi) - Yanaqucha 

 Pulitika rakiy 
Pusaq distritunmi kan.
 Distritu Runakuna (2007) www.inei.gob.pe Uma llaqta Kuraka Hanan Pichiwa  2.534  Aqukunka Hugo Huarancca Katata Kunturuma  1.208  Kunturuma Bartolomé Cruz Orosco K'upuraki  15.838  K'upuraki Fidel Salas Pallpata  5.270  Hector Tejada Melecio Saico Ccolque Pichiwa  3.802  Pichiwa Severiano Chara Labra Suyk'utampu  2.796  Suyk'utampu Froelan Taype Ala Uqururu  1.669  Uqururu Adolfo Alfredo Huarza Minauro Yawri  29.581  Yawri Lindley Alfredo Salinas Perez

 Runakuna 
63,195 runakuna (1997). Tukuy runakunap 41.4%-ni chunka pichqayuqmantam aswan pisi watayuq.

Uywasqakuna: waka, uwiha, llama
Chakra yurakuna: papa, kinwa, qañiwa.

Umalli musikukuna (atikay): qhatuy, qhuyakuna (Tintayapi)

Kiskachay runakunap 25.4 %-n, chunka pichqayuq icha chaymanta aswan watayuq, manas yachay wasimanchu risqa, 46.3 %-ntaq huch'uy yachay wasiman risqas. Warmikunap 39.6 %-n manas ñawiriyta qillqayta atinchu.

Kamachina sirwisyukunaqa pisi-pisillas. Pruwinsyapi pusaqnintin distritumantaqa pichqallapis puriq upyana yaku sirwisyu wasikunapi kachkan. Iskay distritupiqa manas pinchikillachu kachkan, tawapitaq wasikunap 26 %-npis pinchikilla kachkanña.

 Hanan Warka 
Hanan Warka ayllu llaqtaqa (Alto Huarca) Kañipya mayup lluq'i patanpim, pampa-pampapi, lluq'i patapi Q'illu urqu, Saywa urqu, Chuq'i pirwa urqukunap kinrayninpi.

 Kapchiy 

K'uyu qatakuna
P'achakuna
Llank'iwan kapchiy: Pukus, K'apra

Away: Puchka, Awana, Mismima, Ruk'i, Awarank'u

K'apra: Challa, Raki, Manka, Mak'as, Phuku, Chatu.

Chakra kamay: 

Kinwa, Siwara, Papa, Awina, Qañiwa.
Chaki t'aklla, Rawk'ana, Ch'ira: ayninakunapaq, minkanapaq, Wanka: tarpunapaq, Qhachway: aymuranapaq,
Uywasqakuna: Waka (Churu) - Kawallu - Uwiha - Pisqu kurral - Llama
Sallqakuna: Atuq - Trucha - Kuntur - Añas - Wisk'acha - Anka - Taruka - Luwichu - Wallata - Wik'uña - Ch'usiq

 Tintaya Markiri 
Tintaya Markiri runa llaqta (Comunidad campesina de Tintaya Marquiri).

 Kawsay 
Kapchiy, away: 

Llank'i, k'aprapaq: Urpu, P'uku, P'uyñu.
Uwiha millma kaykunapaq: Punchu, Kustal, Qata, Q'iswa, Challina, K'uyu

Chakra kamay, michiy: 

Uywasqakuna: Waka, Kawallu, Uwiha, Llama, Kawallu, Mula,Sallqakuna: Wik'uña, Achuqalla, Kiwis, Añas, Atuq, Usqullu, Wisk'acha, Taruka.
K'ita yurakuna: Papa, Kinwa, Awina, Siwara, Qañiwa

 Hanan Wankani 
Hanan Wankani ayllu llaqta (Comunidad campesina de Alto Huancane) Kawsay 
Kapchiy, raqch'i: 

Kapchiy: Puchka, Mismima, Awana, Ruk'i, Awarank'u.
Raqch'i: Challa, Raki, Manka, Mak'as, Phuku, Chatu

Chakra kamay, michiy: 

Papakuna: q'apu, q'anchillu, waña, watakachi, qaqari, p'itikiñu.
Riwikuna: qañiwa, puquya, chillawa, chuqllu, q'illupalla.
Kinwa, qitu, puquya
Chakra llamk'anakuna: Chaki t'aklla, Rawk'ana, Chira, rumi maru, yugu, arma.
Chakra llamk'ay:
 Chakmay: ayni, minka; 
Tarpuy: sullu tinkay (kimsa akulli) chicha
Hallmay, kasarakuy
Aspiy: aysanakuy, wanllay, qhachway, aymuray
Uywasqakuna: Waka - Llama - Alpaqa - Asnu - Kawallu - Mula.
Sallqakuna: Wik'uña, Alqamari, Such'i, Taruka, Liqi, Trucha, Kuntur, Qaqi, Lawrinku, Suwik'ara, Chiwayru, Atuq, Chiqla, Qalaywa, Añas, Pariwana, Machaywa, Puku, Waychu (hachu qalla), P'isaqa, K'ayra (huq'ulluwan), Quwi, Huku, Pikaytu, Piki, Challwa

 P'achallina 
K'uyu p'achallinakuna:

Warmikuna:
K'uyu kutuma
K'uyu chamarra, achalawan
Phalika, achalawan
Pullira, ima llimphiyuqpas, achalawan
Usut'a, llama qaramanta rurasqa
Q'ipirina, uwiha millmamanta awasqa
K'uyu lliklla, samanapaq:
K'uyu karpa
K'uyu qata, achalawan
Uwiha qara
Lima palyu (kuchachu)

Qharikuna:
K'uyu, ichhu muntira
K'umpu (luq'u, sumriru), uwiha millmamanta awasqa
Millma punchu
Kusma (kutuna, kamisa), uwiha millmamanta awasqa
K'uyu wara (pantalun)
K'uyu chamarra, anilinawan anqaswan tullpusqa
Usut'a, llama qaramanta rurasqa (suqu)

 Simikuna 
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.

 Distritu Kastilla simita rimaqkuna  /1    % Indihina simita rimaqkuna  /1, /2   % Hanan Pichiwa 1697.52,08392.3 Kunturuma 13712.695087.2 Pallpata 1,34028.43,37471.5 Pichiwa 43312.53,02187.4 K'upuraki 8015.813,00294.1 Suyk'utampu 1817.32,29692.3 Uqururu 26417.51,24582.5 Yawri 13,13249.713,27750.2 Llapan16,45729.539,24870.4

 /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata 

 /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)

 Pukyu: www.inei.gob.pe/ (2007) 

 Iñiy 
 Kristiyanu iñiy
 Raymikuna 
Qhapaqkuna (Reyes), (6-I) (Yawri distritu)
Santa Cruz, (3-V) (Yawri distritu)
Tusuy Tupay, (karnawal mit'api) (Yawri distritu)
Sunqunakuy, (tarpuywan aymuray mit'api) (Yawri distritu)
Pichiwanu chaku (Rodeo pichiguano) (Yawri distritu)
 Karu puriy 
 Hanan Warka 
Hutu mach'ay (Grutas de Juto)'', 180 m suni, chaynintaqa Hutu mayu purinmi. Mach'aypiqa chinkanakunam, qullqakunam, rampakunam, pukyukunapas.
San Inlisya phaqchawan, huk inlisya hina qaqa, 15 m altu phaqchap kinrayninpi.
Chuq'i pirwa Chuq'i sayanawan, 200 m hatun qaqakuna, qhawana hina llamk'achisqa.

 K'upuraki distritu 
K'upuraki - Qusqu: 269 km.
3900 m.s.n.m.
K'upuraki inlisya

 Yawri distritu 
Yawri - Qusqu: 241 km
2,927 m.s.n.m.
Yawrip inlisyan
K'anamarka - Qusqu: 236 km
3,942 m.s.n.m.
Tawantinsuyu pachamanta wasikuna

 Pruwinsyapi paqarisqa 
Ch'aska Anka Ninawaman
 Kaypipas qhaway 
 Tintaya
 K'ana runa
 Qusqu
 Willay pukyukuna 

 Hawa t'inkikuna 
 Saywitu: Qusqu suyu
Kiskachay (kastilla simi)

Tintaya: 

Gobernanza ambiental y territorial en comunidades afectadas por la explotación minera: La experiencia de las comunidades campesinas de la provincia de Espinar. Perú 

Katiguriya:Pruwinsya (Piruw)
Katiguriya:Pruwinsya (Qusqu suyu)