Machu Pikchu

Machu Pikchu icha Machupíkchu <ref> Lira y Mejía:  Diccionario quechua -castellano (2008) URP, Lima.</ref> icha Patallaqta«Machu Picchu se llamaba Patallaqta: Una historiadora basa en un documento del siglo XVI el descubrimiento del primer nombre de la ciudad inca», El País, 2012-03-19. nisqaqa (QSHKS qillqaypi: Machu Piqchu icha Machu Pijchu), Piruwpi, Qusqu suyupi kaq mawk'a llaqtam, Inkakunap qhipaq pukaranmi karqan.

Hacha hacha sumaqkay rankachikuqyuq, Machupíkchu pukara Escritura de Mario Mejía en Diccionario quechua castellano ISBN 978-9972-236-70-9  tiyaykan hatikasa Qosqo chawpi Antikunapi. Kaykan 2.430 t. q. s. h.  Tatkikuna qucha s'iqin hananpi. . Qusqu (Qosqo) Qheswa-español-qheswa / Simi taqe; Qosqo - Perú, 1995  llaqtamantaqa 70 km.  1 km = huk waranqa tatkikuna  karum.

Manam hayk'appas Ispañamanta awqakuna chay llaqtata tarirqaptinku, chinkaykurqan. 1911 watapi USA-manta wiñay kawsay yachaqmi, Hiram Bingham, tarirqan; llapan Pacha runakuna musyananpaq. Kunanqa tukuy tiksi muyumanta Piruwman hamuykuq karu puriqkunap lliwmanta aswan watukusqanmi llaqta.

1986 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.

2007 watapi 7 ñiqin anta situwa killapi p'unchawpi Bernard Weber sutiyuq runap paqarichisqan New Open World Corporation (NOWC) nisqa Suwisa ruruchina Machu Pikchutaqa Musuq Qanchisnintin Tiksimuyu Achachilla'' nisqap huk achachillanmi kanman rimarirqan.
 Machu Pikchu  UNESCO Tukuy runakunap qhapaq kaynin  290px| Machu Pikchu  Mama llaqta  25px Piruw  Tinkurachina siwikuna  13°09′47″S, 72°32′44″O Laya  Yachay tarpuy / Sallqa pacha Akllanasqa watapi  1983  Kritiryukuna  i, iii, vii, ix Llika tiyanan   Machu Pikchu (Wayna Pikchumanta rikusqa) 290px|

 Saywitukuna 

 Kaypipas qhaway 
 Machu Pikchu willkachasqa ñawpa suyu
 Wayna Pikchu
 Inka
 Pachakutiq Inka Yupanki
 Wayna Pikchu
 Chuqik'iraw
 Willkamayu
 Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna

Tukuy runakunap qhapaq kaynin (Piruw):
 Naska siq'ikuna
 Wantar Chawin
 Muchik 
 Lima (Mawk'a llaqta)
 Ariqipa (Mawk'a llaqta)
 Karal
 Chan Chan

 Pukyukuna 

 Hawa t'inkikuna 

 Machu Pikchumanta

Katiguriya:Inka
Katiguriya:Karu puriy
Katiguriya:Mawk'a llaqta (Piruw)
Katiguriya:Tawantinsuyu mawk'a llaqta
Katiguriya:Tukuy runakunap qhapaq kaynin (Piruw)
Katiguriya:Tukuy runakunap qhapaq kaynin (Awya Yala)
Katiguriya:Mawk'a llaqta (Qusqu suyu)