Q'arachupa

Q'arachupa, Unkaka icha Muka, kichwapi Chucha,Wiwakunamanta - Animales Chaha (Chaja, Chakka) icha Lluchuchupa,Kichwapi Lluchu chupa = urin runasimipi Q'ara chupa. anqash rimaypi Muuka, Chanku icha AchakuFrancisco Javier Carranza Romero: Diccionario Quechua Ancashino - Castellano. Edición y prólogo de Wolf Lustig. Celesa, University of Texas 2003.Haqaru simimantachá hamun, rikuypas :ay:achaku, "ukucha". (ordo Didelphimorphia, familia Didelphidae) nisqakunaqa, Wuliwiyapi Achuqalla nisqapas huk wayaqayuq ñuñuqkunam, Awiya Yalapi kawsaq, tukuy mikhuq. Q'arachupakunaqa suni q'ara chupayuqmi.

Huk q'arachupakunaqa allpa hawanpim kawsan, hukkunataq sach'akunapim. Yaku q'arachupallam yakupipas kawsan.

 Rikch'aqkuna 
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
 Tawañawi, Chuskuñawi (Philander)
 Hatun q'arachupa, Hatun chaja (Philander andersoni)
 Kilampu (Philander oppossum)
 Sinik, Mintal chaja (Didelphis marsupialis)
 Aya chaja (Didelphis albiventris)
 Chincha q'arachupa (Didelphis virginiana) - Chawpi, Chincha Awya Yalapi kawsaq
 Chikayu (Marmosa)
 Uqi chikayu (Marmosa murina)
 Puka chikayu (Marmosa rubra)
 Millma q'arachupa (Caluromys)
 Siyantpitsu (Caluromys lanatus)
 Yaku q'arachupa (Chironectes minimus)
 Ayntaka (Metachirus nudicaudatus)
 Chaja (Glironia venusta)
 Chaja (Monodelphis adusta)

 Pukyukuna 

 Hawa t'inkikuna 

Katiguriya:Wayaqayuq ñuñuq
Katiguriya:Fauna