Apurimaq suyu

Apurimaq suyu (aymara simipi: Apurimaq jach'a suyu; kastilla simipi: Departamento de Apurímac) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Awankay llaqtam.

 Wiñay kawsay 
Kamasqa .
 Allpa saywachi 
 Amachasqa sallqa suyukuna: Ampay mamallaqta willkachasqa
 Mayukuna:  Apurimaq - Santo Tomás mayu - Pachachaka mayu - Pampas mayu
 Urqukuna: Ampay - Ichik Chankuwana (5.331 m);  Tetón (5.300 m). 
 Quchakuna: Paqucha (Antawaylla)pi; Uspaqucha (Awankay pruwinsyapi),  Anqasqucha (Awankaypi)
 Q'asakuna: Piste (4.800 m) Aymarapi Antapampa pruwinsyapiwan -  Tunapita (4.350 m) Aymaraespi - Tablacruz (4.340 m) Awankaypi
 Mayu punkukuna: Apurimaq (1.500 m) Awankay La Convenciónpiwan

 Chiriqunuy 
15 °C (25° / 12°)
 Yurakuna 
 Titanka (Puya raimondii) sach'a sach'a kuna  (Santuario Nacional del Ampay)
 Tuna (Opuntia ficus-indica)
 Kalistu  (genus Eucalyptus) 
 Mulli (Schinus molle) 
 Tara  (Caesalpinia spinosa, Caesalpinia tinctoria) 
 Misk'i wiru  (Saccharum officinarum)
 Chirimuya (Annona cherimola)
 Palta  (Persea americana)
 Kapuli (Prunus virginiana, Prunus serotina var. salicifolia)
 Hatun k'allampa
 mango
 cítrico
 maguey 
 huarango 
 chachacomo
 tayanca   
 Uywakuna 
 Puma  (Puma concolor)
 Taruka (familia: Cervidae):Uqi taruka
 Anti ukumari  (Tremarctos ornatus) 
 Wisk'acha
 Atuq (Pseudalopex culpaeus = Dusicyon culpaeus)   
 Achuqalla (Mustela frenata)
 Wanaku  (Vicugna pacos) 
 Ruysiñur (Luscinia megarhynchos) 
 Ch'usiqa  (Strigiformes) 
 Irpa (familia Columbidae): (Zenaida meloda)
 Yuthu  (Tinamidae) 
 Parya  (genus Passer)
 Q'inti (Trochilidae) 
 Luru (familia Psittacidae)
 Yaka-yaka (familia Picidae)   
 Pariwana (genus Phoenicopterus, familia Phoenicopteridae, ordo Phoenicopteriformes) 
 guallata
 Qiwlla (Laridae) 
 jilguero  (Carduelis carduelis)
 gatos de pajonal 
 venado rojo (Ozotoceros bezoarticus) 
 Taraqchi (Molothrus bonariensis)   
 calandria  (Mimus saturninus) 
 (Accipiter nisus)

 Pulitika rakiy 
Qanchis pruwinsyanmi kan, qanchis chunka isqunniyuq distritunmi kan.

 Pruwinsya Uma llaqta Antapampa  Antapampa Antawaylla  Antawaylla Awankay  Awankay Aymara  Challwanka Chinchiru  Chinchiru Grau  Chuqipampilla Kutapampa  Tampupampa
 Waki 
 Runakuna 
Apurimaq suyupiqa Qhichwa runakunam tiyanku.
 Simikuna 

Apurimaq suyupiqa Qusqu-Qullaw rimaytam, Chanka runasimitapas rimanku.
 Pruwinsya Kastilla simita rimaqkuna  /1    % Indihina simita rimaqkuna  /1, /2   % Antapampa 2,26321.08,49678.8 Antawaylla 32,046 25.295,01774.7 Awankay 43,489 50.442,54749.3 Aymara 7,216 27.319,18072.5 Chinchiru 8,142 18.037,02981.7 Grau 3,759 17.118,21782.7 Kutapampa 3,648 9.235,88590.7 Llapan 100,563 28.1256,37171.7
 /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata 
 /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
 Pukyu: www.inei.gob.pe/ (2007) 
 Iñiy 

 Musiku 
 Karu puriy
 Allpa llamk'ay: Misk'i wiru

 Yachay tarpuy 
 Suyupi paqarisqa runakuna 

 Simi kapchiy 
  José María Arguedas qillqaq
 Taki kapchiy 
 Chabuca Granda (kumpusitur)
 Karu puriy 

Awankay pruwinsyapi:
 Pachachaka (Awankay: 16 km, Awankay distritu)
 Santuario Nacional del Ampay Uspaqucha Ampay nina urquwan (Awankay distritu / Tampurqu distritu)
 Saywiti ñawpa parki: Saywiti rumi, huk hatun rumi, Qunqacha llaqtapi,  Rumiwasi, La Chincana, Intiwatana (Kurawasi distritu)
 Tablachaka (Kurawasi distritu)
 Kaypi inlisya (Lamrama distritu)
 San Blas inlisya (Lamrama distritu)
 Kachura inlisya (San Pedro de Cachora distritu)
 Inka Rakay (Pantipata Kachura, San Pedro de Cachora distritu)
 Qunuq armakuna (Cconoc) (Apurimaq mayup patapi,  Kurawasi: 17 km)
 Chuqik'iraw ñawpa parki (Willkapampa distritu, Kumbinsyun pruwinsya, Qusqu suyu, Kachura: 40 km)
Antawaylla pruwinsyapi:
 Suntur (mawk'a llaqta)
 Inlisya (Antawaylla, Antawaylla distritu)
 Los Chankas raqaykuna (Waywaka, Antawaylla distritu)
 Jesuita kunwintu raqaykuna (Antarapa, Antarapa distritu)
 San Antonio raqaykuna (Wallayuq, Antarapa distritu)
 Chuntu raqaykuna (Corumbo Inka Monte, Wankarama distritu)
 Mawkallaqta raqaykuna (Wayana, Wayana distritu)
 Chullpakuna (Qispi Marka, Wayana distritu)
 Mawkallaqta (Mawkallaqta, Paqupampa distritu)
 Ccajacancha (Ccajacancha, Pampachiri distritu) 
Chinchiru pruwinsyapi:
  Inlisya (Qucharqa, Qucharqa distritu)
 Lambraspata pata-patakuna (Lambraspata, Unquy distritu)
Antapampa pruwinsyapi:
 Wanka pata-patakuna (Antapampa, Antapampa distritu)
 Piskaya Inka raqaykuna (Antapampa, Antapampa distritu)
 Pulla Pulla llaqtacha (Wakirka, Wakirka distritu)
 Sunqu raqay (Sabaynu, Sabaynu distritu)
Aymara pruwinsyapi:
 Apaqsa chullpakuna (Challwanka,  Challwanka distritu)
 Supanta Allaqmarka (Qaraypampa, Qaraypampa distritu)
 Chuqimarka (Tapayriwa, Tapayriwa distritu)
 Qulumawpi pukara (Ccolomaupe) (Tintay,  Tintay distritu)
 Challwapampa Inka pirqakuna (Yanaqa,  Yanaqa distritu)

 Raymikuna 
 Yawar phista
 Karnawal
 Yachachiy 
 Wawa wasikuna : 345
 Huch'uy yachay wasikuna: 896
 Chawpi yachay wasikuna: 163
 Yachay sunturkuna: 
 Universidad Tecnológica de los Andes
 Suyupi paqarisqa runakuna 
 Juan de Espinosa Medrano, qillqaq, * Calcuso llaqtapi, Antapampa pruwinsyapi
 David Samanez
 José María Arguedas
 Chabuca Granda

 Apaykachana 
Ñan #1:
Lima - Pisqu - Waytara - Ayakuchu - Antawaylla - Awankay.

Ñan #2:
Lima - Pisqu - Ika - Naska - Pukyu - Challwanka - Awankay Ñan #3:'''
Lima - Uruya - Wankayu - Wankawillka - Waytara -Ayakuchu - Antawaylla - Awankay.

 Antanka pampa Wankapampa - Antawaylla
 Kaypipas qhaway 
 Qusqu
 Willay pukyukuna 

 Hawa t'inkikuna 

 Saywitu: Apurimaq suyu
 Apurímac Atlas Nisqa
 Apurimaq suyumanta (kastilla simi)
 bvirtual.proeibandes.org / Tito Medina Warthon: Enseñanza del castellano como segunda lengua en educación primaria en dos instituciónes educativas rurales de la región quechua del sur del Perú (Apurimaq) (qhichwa simi, kastilla simi)

Katiguriya:Suyu (Piruw)
!