Qiwuña

Qhiñuwa, Qiwuña, Qiwiña, Qiwña,Rimana 6, Kuskanchik Yachasunchik, Qichwa. Perú Suyupi Yachay Kamayuq, Lima 2013, p. 104. Qiwña sach’ata tarpusunchik. Qiñwa icha Qiwna, kichwapi KiñwaMaría Claudia Segovia-Salcedo: Species of Polylepis in Ecuador. Quiñua. icha SachakiñwaJames Orton (2007): The Andes and the Amazon: Across the Continent of South America. p. 27. Sachaquiñua. (genus Polylepis) nisqaqa huk sach'akunam, 4500 mitru hanaqkama wiñaq. 26 rikch'aqniyuq rikch'anam, waysallpu yura rikch'aq aylluman kapuq. Qiwuñaqa ancha alli-allillamantam wiñan, qaranta pisi-pisillamanta k'uskiykuchispa. Chay pisillata paskasqa qaranqa sach'ata chirimantam amachan.

 Qiwuñap kawsayninmanta 
Ñawpa pachas Punapi ancha achka qiwuña-qiwuñas karqan, kunan pachataq chaymanta chunka ch'iqtallamantas aswan pisillas puchuq kachkan. Tawantinsuyu pachapiqa Inkakuna ama sach'a muthuychu ñiqsi karqan. Ispañulkuna hamuptinqa achka sach'akunas michina ruranapaq muthusqa karqan.

Kunan pacha mana chayllaña q'iru kaptinmi, runakuna qiwuñakunata yamt'apaq wasichanapaqpas muthunku. Llamakuna qiwuñap raphinkunatam mikhunku. Chaywan musuq qiwuña manañam wiñanchu. Lluqsiq qaranrayku qiwuña utqayllam rawran. Chayrayku achka qiwuñatañam kañarqanku.

Qiwuña-qiwuña Punapi allin allpapaq ancha chaniyuq kaptinmi, chay sach'a-sach'akunata amachananchikmi tiyachkan.

Mama llaqtap sach'a-sach'a kamayuqninkunaqa qiwuña ranti utqaylla wiñaq kalistukunatam churayta munan, runakunata q'iruwan kawsachinapaq. Chaywanpas huk kawsay pacha amachaq tantanakuykunam ayllu llaqtakunawan yanapanakuspa musuq qiwuña-qiwuñakunata churayta munan.

 Rikch'aqkuna 
 Qullasuyu qiwuña Polylepis australis
 Polylepis besseri
 Polylepis canoi
 Polylepis crista-galli
 Polylepis flavipila
 Polylepis hieronymi
 Uqi qiwuña Polylepis incana
 Polylepis incarum
 Polylepis lanata
 Millma qiwuña Polylepis lanuginosa H.B.K., 
 Ch'iñiraphi qiwuña Polylepis microphylla
 Polylepis multijuga  Polylepis quadrijuga
 Polylepis pauta
 Polylepis pepei
 Kintu qiwuña Polylepis racemosa
 Llika qiwuña Polylepis reticulata
 Chullpi qiwuña Polylepis rugulosa
 Puka qiwuña Polylepis sericea
 Polylepis subsericans
 Polylepis subtusalbida
 Puna qiwuña Polylepis tarapacana
 Polylepis tomentella
 Polylepis weberbaueri

 Amachasqa sallqa suyukunapi qiwuña sach'a-sach'akunap tiyan 
Piruwpi:www.ecoanperu.org / kastilla simipi (PDF)

 Suyu Amachasqa sallqa suyu Rikch'aq Anqash suyu  Waskaran mamallaqta parki Polylepis weberbaueri, Polylepis sericea, Polylepis reticulata, Polylepis racemosa, Polylepis incana Punu suyu  Aymara-Lupaka risirwa suyu Polylepis tomentella subs. tomentella,  Polylepis tarapacana, Polylepis subtusalbida, Polylepis incarum Ariqipa suyu / Muqiwa suyu Kachi-kachi yuraq yakupas mama llaqta risirwa Polylepis tarapacana, Polylepis rugulosa, Polylepis subtusalbida Lima suyu / Hunin suyu Reserva Paisajística Nor Yauyos-Cochas Polylepis flavipila Qusqu suyu  Machu Pikchu willkachasqa ñawpa suyu Polylepis sericea, Polylepis pepei, Polylepis pauta, Polylepis lanata San Martin suyu  Abiseo mayu mamallaqta parki Polylepis pepei, Polylepis pauta Qusqu suyu / Mayutata suyu Manu mamallaqta parki Polylepis pauta San Martin suyu  Hanan Mayu amachana sach'a-sach'a Polylepis multijuga Ayakuchu suyu  Pampa Galeras - Bárbara D´Achille mama llaqta risirwa Polylepis incana Anqash suyu / Wanuku suyu / Lima suyu Waywash Urqukuna risirwa suyu Polylepis incana Hunin suyu / Qusqu suyu Utishi mamallaqta parki Polylepis canoi

 Kaypipas qhaway 
Antikunapi sach'a kamay

 Pukyukuna 

 Hawa t'inkikuna 

ECOAN - Boletín informativo - Proyecto Reserva Comunal de los Bosques de Polylepis en la Cordillera del Vilcanota. Ama wañuchiychu sach'a-sach'akunata – churiykikunap kawsayninmi. (PDF)

Katiguriya:Waysallpu yura rikch'aq ayllu
Katiguriya:Flora (Qhichwa)
Katiguriya:Flora (Suni)
Katiguriya:Flora (Puna)
Katiguriya:Sach'a