Chiriwanu simi

Chiriwanu simi icha Warani simi (Avañe'ẽ; kastilla simipi: Guaraní) nisqaqa Waraniyi runakunap rimasqan rimaymi, Parawayipi, uralan Parasilpi, chinchay Arhintinapi, anti Wuliwyapipas.

Parawayipi yaqa tukuy runakunam waraniyi simita rimanku, mistikunapas.

 K'iti rimayninkuna 

Waraniyi simip k'iti rimayninkunaqa kaymi: Parawayi waraniyi (gug), Simba waraniyi (Simba - gnw), Chiriwanu waraniyi (Chiriguano - gui), Mbya waraniyi (Mbyá - gun), Achiy wayaki waraniyi (Aché Guayakí - guq), Kaywa waraniyi (Kaiwá - kgk), Chiripa waraniyi (Chiripá - nhd), Pay tawitira waraniyi (Paí tavyterá - pta), Tapitiy waraniyi (Tapieté - tai), Shita waraniyi (Xetá - xet).

 Huk rimakuna 

Kaymi huk waraniyi rimakuna (Qhichwa simi - Waraniyi simi):

 qhari: kuimba'e, ava; man, homme
 warmi: kuña; woman
 uma: akã; head
 k'aklla: tatypy;cheek
 ñawi: tesa, hesa, esa; eye
 rinri: nambi; ear
 maki: po; hand
 inti: kuarahy, kuarachi; Sun
 killa: jasy; Moon
 yaku: y ; water
 nina: tata, ata, rata; fire
 urqu: yvaty, yvyty, yvytyrusu; mount
junyjunu: moetata ; trillyon = 1012
p'aqchiy: moataka;  to pump
ñanchana:arakavimae; compass

 Hawa t'inkikuna 
 ARUSIMIÑEE, Simiqullqa: kastilla simi - aymara simi - waraniyi simi - qhichwa simi

 Yupaykuna 

 1 – peteĩ
 2 – mokõi
 3 – mbohapy
 4 – irundy
 5 – po
 6 – poteĩ
 7 – pokõi
 8 – poapy
 9 – porundy
 10 – pa
 11 – pateĩ
 12 – pakõi
 13 – paapy
 14 – parundy
 15 – papo
 16 – papoteĩ
 17 – papokõi
 18 – papoapy
 19 – paporundy
 20 – mokõipa
 30 – mbohapypa
 40 – irundypa
 50 – popa
 60 – poteĩpa
 70 – pokõipa
 80 – poapypa
 90 – porundypa
 100 – sa
 1000 – su
 100000 – sua

Katiguriya:Tupi waraniyi rimay
Katiguriya:Parawayipi rimay
Katiguriya:Buliwyapi rimay
Katiguriya:Brasilpi rimay
Katiguriya:Arhintinapi rimay