Quchapampa suyu

Quchapampa suyu (aymara simipi: Quchapampa jach'a suyu; kastilla simipi: Departamento de Cochabamba) nisqaqa Puliwya mama llaqtapi huk suyum. Uma llaqtanqa Quchapampa llaqtam. Quchapampa suyu tarikun chawpipi Puliwya suyupi. Antiman kantun Santa Krus suyuwan, qullaman kantun Chuqichaka suyuwan, P'utuqsi suyuwan, kuntiman kantun Uru Uru suyuwan, Chuqiyapu suyuwan, chinchamantaq kantun Beni suyuwan.

 Allpa saywachi 
 Amachasqa suyukuna: Tunari mamallaqta parki - Carrasco mamallaqta parki -  Isiboro Secure mamallaqta parki - Inkakasani Altamachi Anti fauna mama llaqta risirwa - Ripichun mach'aykuna sallqa kawsay willkachasqa  
 Urqukuna: Tunari, Arcopongo, Kukapata, Mazo Cruz, Yanaqaqa, Tutura ;Kunturpuñuna, Khurupanpa, P'allqaluma, Juch'uy Llallawa, Quturipunta (Arani pruwinsyapi); 
 Quchakuna: Qurani qucha (Chapariy pruwinsyapi); Rudiyu qucha; Parququcha, Asiruqucha, Junt'utuyu, Pilawit'u, Qullpaqucha, Yanatama (Wak'as munisipyupi);   K'ichkiqucha (Tarata pruwinsyapi), Larati qucha, Wara Wara qucha
 Mayukuna: Chapariy mayu, Jayupaya, Qutakajis, Misicuni, Altamachi, Mamorecillo;

 Yurakuna 
Sachakuna hukkunapas:   
 Allqu thaqu (Acacia macracantha)
 Jarka  (Acacia visco)
 Ch'illka (Baccharis salicifolia) 
 T'ula (Baccharis sp.) 
 China t'ula (Baccharis tricuneata) 
 Khiñi (Colletia spinosissima) 
 Ch'akatiya (Dodonaea viscosa) 
 Ulala (Eriocereus tephracanthus) 
 Chuchuruma (Eryngium paniculatum)
 China kalistu (Eucalyptus camaldulenses)
 Urqu kalistu (Eucalyptus globulus)
 Igu (Ficus sp.) (kastilla simi: Higuera, Higo) 
 Lluq'i (Kageneckia lanceolata)
 Allqu tuna (Opuntia cochabambensis) Tuna / Tunas (Opuntia ficus-indica)
 Mulli jamillu (Phrigilantus cunaecifolius) 
 Alamo (Populus deltoides) 
 Yuraq thaqu (Prosopis alba)
 Lurasnu (Prunus persica)
 Wayaw (Salix humboldtiana)
 Tikira / Tisikira (Schinopsis haenkeana)
 Luyu luyu (Schinus polygamus) 
 Krus Mulli (Schinus sp.)
 Mulli (Schinus molle) 
 Waych'a (Senecio clivicolus) 
 Phasakana (Trichocereus sp.) 
 Japa Japa 

 Llaqta pusana rakiy 
Chunka suqtayuq wamanikuna  kan:

Wamanikm²Runakuna (2001)  www.ine.gov.bo Uma llaqta Runakuna (2001) Arqi  1.077  23.464Arqi 487Bolívar 413  8.635Bolívar 467 Campero 5.550  37.011Aykili 7.381 Carrasco 15.045 116.203Tutura 1.597Chapariy pruwinsya 12.445  187.368Sakawa 92.581Esteban Arce 1.245  31.997 T'arata 3.323 Germán Jordán 305  31.768 Klisa 6.534Jarani 506  24.053 Jarani 3.512Jayupaya 9.620  60.959 Jayupaya 2.014Kapinuta 1.495  25.582 Kapinuta 4.766Killaqullu 720  246.803Killaqullu 74.980Misk'i pruwinsya 2.730  36.181Misk'i 2.677Punata 850  47.735Punata 14.742Quchapampa 391  517.224Quchapampa 516.683Tapaqari 1.500 25.919Tapaqari 411 Tiraqi 1.739  35.017Tiraqi 1.906

 Lista:Pulitika rakiy (Buliwya)

 Wiñay kawsay 
 Pruwinsyakunap sutinkuna 
 Bolívar pruwinsya: Simón Bolívar
 Esteban Arce pruwinsya: Esteban Arce
 Campero pruwinsya: Narciso Campero 
 Germán Jordán pruwinsya: Germán Jordán
 Runakuna 
Quchapampa suyupiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.

 Runa llaqta %Qhichwa 66,2Aymara7,0Waraniyi, Chikitus, Moxos0,7Mana indihina  25,6Huk indihina runa llaqta0,5
Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo

 Aphru-buliwiyanu 
 Mosetén
 Moxos
 Yurakari runa 

 Simikuna 
Quchapampa suyupiqa kastilla, qhichwa, aymara simikunatam lliwmanta astawan rimanku.  obd.descentralizacion.gov.bo / Observatorio Bolivia Democrático (kastilla simi) 

 Simi Suyu BuliwyaQhichwa simi872.0102.281.198Aymara simi84.9211.525.321Waraniyi simi1.37962.575Huk indihina simi 3.35149.432Kastilla simi 1.101.8226.821.626Hawa simi40.579250.754Indihina similla269.588960.491Kastilla simi indihina simipas648.1952.739.407Kastilla simi hawa simipas454.2734.115.751

 Musiku 
 Aswan hatun llaqtakuna 
 Quchapampa suyupi aswan hatun llaqtakuna      Llaqta Runakuna  (2001) Runakuna  (~ 2009) Llaqta Runakuna (2001) Runakuna (~ 2009) Quchapampa 516.683 616.943 Illataco 3.531 4.586 Sakawa 92.581 105.105 Jarani 3.512 4.166 Killaqullu 74.980 85.224 El Paso 3.344 4.343 Qullqapirwa 41.637 47.430 T'arata 3.323 3.967 Tikipaya 26.732 30.480 Sipi Sipi 3.134   4.715 Punata 14.742 17.336 Irpa Irpa 2.721  3.382 Wint'u 14.180 18.418 Misk'i 2.677 3.477 Aykili 7.381 9.826 Chulla 2.522 3.276 Klisa 6.534 8.293 Tunari 2.510 3.260 Ivirgarzama 6.366 11.746 Bulo Bulo 2.389 3.103 Irunqullu  4.778 6.206 Ucureña 2.306 2.995 Kapinuta 4.766 5.810 Sexta Parte 2.213  2.874 Shinahuta 4.291 5.810 Tulata 2.207  2.867 Chimuri 3.874 6.975 Montenegro 2.159  2.804 Entre Ríos 3.796 4.931 San Benito 2.029 2.635 Qulumi 3.699 4.101 Jayupaya 2.014 2.616

 Yachay tarpuy 
 Inlisyakuna 

 Katidral, Quchapampa
 San Francisco inlisya kunwintuwan (1581 watamanta)
 Santo Domingo inlisya (1778 watamanta)
 Santa Teresa inlisya kunwintuwan
 San Ildefonso inlisya
 Karu puriy 

 Payrumani
 Killaqullu
 Armakuna: La Cabaña, Liriuni, Kehuiña, Cayacayani
 Inkaraqay
 Sipi Sipi,  Killaqullu pruwinsyapi
 Wintu,  Killaqullu pruwinsyapi
 Tarata
 Jarani
 Tutura
 Tikipaya
 Klisa
 K'ichkiqucha (Angustora qucha)
 Inkachaka (Quchapampa: 90 km)
 Villa Tunari
 Puerto Villaroel
 Chapari riqyun
 Inkallaqta
 Carrasco mama llaqta parki
 Isiboro Secure mama llaqta parki Chapari pruwinsyapi

 Raymikuna 
 Virgen de Urkupiña 
 Yachachiy 
  Yachay sunturkuna
 Universidad del Valle
 Ismael Montes Hatun Yachay Wasi, Wak'as munisipyupi

 Yanuy 
 Ch'ajchu
 Jak'alawa
 Jank'akipa
 Jawri uchu
 K'allu
 K'asauchu
 K'awi
 Laphin
 Lluqhalla chupi
 Llusp'ichi
 Matamwri
 Patas uchu
 Papawayk'u
 P'ampaku
 Sillp'anchu
 T'iqu
 Tujuri

 Pukllaykuna 
 T'uquyt'uqula 
 T'ijcha 
 Wachaypili
 Sumaq Pakanki 

 Tusuy 
 Bailecito
 Cueca
 Wayñu

 Suyupi paqarisqa runakuna 
 Pedro Blanco Soto (1795-1829), umalliq
 José Maria de Achá (1810-1868), umalliq
 Mariano Melgarejo (1820-1871), umalliq
 Gualberto Villarroel (1908-1946), umalliq
 René Barrientos Ortuño (1919-1969), umalliq
 Jorge Quiroga Ramírez (*1960), umalliq
 Eduardo Rodríguez (*1956), umalliq
 Esteban Arce (1765-1815), awqaq pusaq
 Jaime Laredo (*1941), waqachiq
 Nataniel Aguirre (1843-1888), qillqaq
 Edmundo Paz Soldán (*1967), qillqaq

 Apaykachana 
 Jorge Wilstermann antanka pampa

 Kaypipas qhaway 
 Pukyukuna 

 www.redpizarra.org
 Hawa t'inkikuna 
 Quchapampa suyu: Yupaykuna
 bvirtual.proeibandes.org / Vidal Celedonio Arratia Torrez: Ñawpaqta riqsinakunaraq, chantaraq EIB (qhichwa simi, kastilla simi)
 bvirtual.proeibandes.org/ Evangelio Muñoz Cardozo: Representación social de escuela en el imaginario colectivo indígena (qhichwa simi, kastilla simi)
 bvirtual.proeibandes.org / María Toainga Masaquiza: Enseñanza del castellano como segunda lengua (tesis) (kichwa simi, kastilla simi)
 bvirtual.proeibandes.org / Olga Siles Veliz: Uso de los módulos quechuas en las unidades educativas de Pie de Gallo y Candelaria (Qulumi munisipyu, 2001) (kastilla simi; Qhichwa simipi pisichaynin: p. 129 - 130)
 bvirtual.proeibandes.org / Cristina Teran: La Enseñanza de la lengua quechua en el sistema educativo escolar del área urbana de Tiquipaya (Tikipaya munisipyu, Buliwya, 2006) (kastilla simi; P'anqap pisiyaynin (qhichwa simipi): p. iv - x)

Katiguriya:Suyu (Buliwya)
!