Urin Qhichwa

Hurin/Urin Qhichwa icha Qulla Qhichwaqa urin Piruwpi, Pulipyapipas, Jujuypipas Qhichwa simipaq allin qillqayninmi.

Chay allin qillqaytaqa tayta Rodolfo Cerrón Palominom kamaspa, 1994 watapi urin qhichwa simipaq qhichwa - kastilla simi taqitas uyaycharqan. Chay Chanka Qusqu Qullaw allin qillqaytaqa Piruwpa urinpi, Wuliwyapipas llamk'achinchik, chay hinataq wikipidiyapi. Arhintinap runasiminpaq chay hinallataqmi allin kanman.

Lliw k'iti rimaykunamanta aswan ñawpaq t'uqyaykuna hinam qillqanchik, ahinataq:

AyakuchupiQusqupiWuliwyapiAllin qillqay [upjaj] [uhjaj] [uxjaj] upyay  [utχa] [usqʰa] [ushqʰa] utqha [ʎamkaj] [ʎaŋkʼaj] [ʎaŋkʼaj] llamk'ay [ɲuχaŋchik] [noqaŋchis] [noqaŋcheχ] ñuqanchik [-ʧka-] [-ʃa-] [-sa-] -chka- [punʧaw] [pʼunʧaj] [pʼunʧaj] p'unchaw

 Ñawinchana 
 Rodolfo Cerrón Palomino: Quechua sureño, diccionario unificado quechua-castellano, castellano-quechua. Biblioteca Nacional del Perú, Lima 1994.
 Óscar Chávez Gonzales: Urin Qichwa. Siminchik allin qillqanapaq: chankakunapaq qullawkunapaqwan. Editorial Textos, Lima 2017. 72 pp., ISBN 9786124686832
 César Itier: Diccionario Quechua Sureño - Castellano. Editorial Commentarios, Lima 2017. Número de páginas: 303 pp, 3900 simikuna, ISBN 9789972947094
 Alfredo Torero: Los dialectos quechuas. Anales Científicos de la Universidad Agraria, 2, pp. 446–478. Lima, 1964.
 Alfredo Torero: La familia lingüística quechua. En: Pottier, Bernard (ed.) América Latina en sus lenguas indígenas. Caracas; Monte Avila Editores, C.A. pp. 61-92., 1983.

 Simikuna 

Kaypim wakillan Apulu qhichwa siminpa siminkunaqa wak runasimi k'iti rimaykunap siminwan:

 Urin runasimi Apulu qhichwa simi Ayakuchu Chanka runasimi Qusqu-Qullaw runasimi Qullasuyu qhichwa simillamk'ayllank'ayllamkayllank'ayllank'ayp'unchawp'unchaypunchawp'unchay, p'unchawp'unchay, p'unchawqamqanqamqanqanupyayujyayupyayukyayujyayñuqanchiknuqanchisñuqanchiknuqanchis, ñuqanchisnuqanchis, nuqanchik, nuqanchiq, nuqanchaj; ñuqa-...achkaachkhaachkaaskhaashkhakimsakimsakimsakinsakinsapichqaphichqapichqapisqaphishqahukujhukhukujkichkakhichkakichkakiskakhishkauchphauchphauchpausphaushphalliwlliwlliwlluy, lliw (mana kanchu)wawqiwawqiwawqiwayqi, wawqiwawqiqillqayqilqayqillqayqilqayqilqayqullqiqulqiqullqiqulqiqulqihatunathunhatunhatunjatunallpajallp'aallpaallpa, hallp'ajallp'ataytatatataytatayta, tatatatat'antat'ant'atantat'antat'antawaqyaywajaywakyaywahay, waqyaywajyayruray, ruwayruwayruway, rurayruray, ruwayruwayyuyayyuwayyuyayyuyayyuyayyaykuywaykuyyaykuyhaykuyyaykuymillma, millwawillmamillma; millwamillma, willma, millwamillmarawray; yawraylawrayrawrayyawray, llawray, rawraylawray, larwayunu/yakuunuyakuunuyaku -chka- -chka- -chka- -sha-, -sya-, -ska-, -sa-, -chha- -sa-, -sha-, -shya-, -shka-, -sya- -pti- -qti- -pti- -qti- -qti- -mi/-m -mi/-m -mi/-m -mi/-n -mi/-n -pa/-p -paq -pa/-p -pa/-q -pa (-pata)/-q (-qta, -qpa, -qpata)

 Hawa t'inkikuna 

 Runasimi siq'i llumpa
 Ima hinataq runasimita allin qillqay
 Anti Simikunap T'uqyaynin (Qhichwa simippas)

Katiguriya:Qhichwa simi
Katiguriya:Simi yachay