Thaqu yura urin rikch'aq ayllu

Thaqu yura urin rikch'aq ayllu (subfamilia Mimosoideae) nisqaqa huk chaqallu yurakunap urin rikch'aq ayllunmi, rurunkunaqa chaqallum. 83 rikch'ananmi, 3275 rikch'aqninmi kan.

 Tuktunkuna 

Tuktunkunaqa iskay - wakin-wakinllapi ch'ulla - yumanayuqmi, wach'illam, pichqantin raphimuyum, wakin-wakinllapi kimsantin, tawantin icha suqtantin. Sapsilla achka sisa raphinkunam, kimsamanta pachakkama. Sapsilla huklla ruru raphinmi, wakin-wakinlla iskay icha chunka suqtayuqkamam. Patapi chawpi wayta raphiqa hatunyasqam, iskaynintin urapi wayta raphiqa huñusqam, pila hinam, wamp'ucha nisqam. Chay wamp'uchapiqa sisa raphikunam, ruru aspiqchapas tiyanku. Kinraykunapi kaq iskay wayta raphiqa wamp'uchata p'intum.

Chunkantin sisa raphinmi, wakin wakinllapi isqun icha pichqantin, huñusqam ichaqa hukllachu manam.

Tuktu minuywanqa kay hinam:

Rurunqa chaqallum.

 Rikch'aqkuna 
Kaymi huk thaqu hina yurakuna:
 tuska (Acacia aroma)
 wakachu (Acacia atramentaria), Arhintinapi churki nisqapas
 allqu thaqu, waranqu nisqapas (Acacia macracantha)
 harka (Acacia visco)
 yuraq kinilla, bubinsana (Calliandra angustifolia)
 paqay (Inga feuillei)
 yaku kachiq (Inga sp.)
 yarawisqu (Leucaena leucocephala)
 urqu sibil (Piptadenia excelsa)
 wilka, sibil (Piptadenia grata, Acacia visca, Anadenanthera sp.)
 thaqu (Prosopis alba, Prosopis siliquastrum, Prosopis juliflora, Prosopis humilis)
 yuraq thaqu (Prosopis alba)
 yana thaqu (Prosopis nigra)
 thaqu sach'a (Prosopis siliquastrum, Prosopis juliflora, Prosopis humilis)
 wakchillu (Prosopis sp.)
 waranqu (Prosopis pallida)
 churki (Prosopis ferox), Buliwyapi sutin; Arhintinapi wakachu (Acacia atramentaria) sach'apaq sutin

 Hawa t'inkikuna 

Katiguriya:Chaqallu yura