Wata puñuq

Wata puñuq, Sach'a mach'ayway, Ati mach'aqway, chinchay simipi atakapi icha Amaru (familia Boidae) nisqakunaqa ancha hatun, sach'a-sach'api sach'api kawsaq, miyu kirunnaq mach'aqwaykunam. Hap'isqa uywakunata ch'uwispa wañuchispa mikhunku.

Amaru llullakuypa machaway yarpamun hanaq pachamanta illapanuw. F. Carranza Romero: Diccionario quechua ancashino- castellano ( 2003)

Amaru hacha, qichwa pata hacha, rapranta aqaykur puchayan tullu pakishqa hanaman. Yachaq Rimalyu Krispin, taakun Runtu hirka manyanpi, Anqas suyu

Kaypas
 Amaru ayllu suti.

Amaru Inka Yupanki, Tawantinsuyu inka.

Amaru marka wasi inkakunapa wakan,  ñawpaq antisuyu siq'i.

 Tupaq Amaru I Willkapanpa inka, wañuchisqa Panchu Tulidu.

 Tupaq Amaru II sumay sutin Husi Kunturkankipa sumay sutin, payta wañuskachir amana qichwa niyaran harukuq ispaña runakunakuna.

 Amaru mayu qichwa sutin 'Mari Yuspa' mayupa.

 Amaru kancha unay urmasa wasikuna Qusqu hatun llaqta chawpinpi  Diccionario quechua- español-quechua- Qusqu Kuraq Wasi (1995)

Huk qichwa qallupi, amaruta niyan: Katari ( Puliwyapi), machaway ( Apurimaq suyupi), pushkuyllu ( Ankash washawaqtapi).

 Amaru rikch'aqkuna 
 Illawi / Sach'a amaru (Boa constrictor)
 Ukumpi / K'uychi amaru (Epicrates cenchria)
 Yana amaru (Eunectes murinus)

Pukyukuna

Katiguriya:Suchuq