Wari puruwinsiya

Wari nisqaqa (aymara simipi: Wari jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Huari) Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, huk puruwinsiyam. Uma llaqtanqa Wari llaqtam.
Ima nin
 Wari (Qheswa tarpuq), huk runakunapa sutin, hayusqa laqwakunawan (salqa michiq) Waldemar Espinoza, Duviolspis niyan  .
 Wari Intipa sutin huk hacha suyu simipi  Versión de Alfredo Torero 
 Wari , warirunamanta ( hombre primitivo, ligado a la naturaleza)  Versión de Guaman Poma Ayala. Entendido actual
 Wiñay kawsay 
 Allpa saywachi 
 Amachasqa sallqa suyukuna: Waskaran mamallaqta parki
 Urqukuna: Altar Mayor rit'i urqu (+5.400 m) - Chinchiy icha Rurichinchay (6.309 m) - Murrurahu (+5.600 m) - Qaqat rit'i urqu (Cajat) (+5.200 m) - Laryarahu (Lariaraju) (+5.400 m) - Matashku rit'i urqu (+5.000 m) - Minuyu rit'i urqu (Minoyo) (+5.800 m) - Qaqapampa (Jacabamba) (+5.400 m) - Qarwaskancha rit'i urqu (+5.600 m) - Santa Rusa rit'i urqu (+5.200 m) - Tarush Wachanan rit'i urqu (+5.000 m) - Tuqtu (Tucto) (+5.000 m) - Wantsan icha Tunshu - Wishwi rit'i urqu (Gueshgue) (+5.000 m)
 Mayukuna: Marañun mayu - Musna mayu (Río Mosna) - Puchka mayu - Qaqapampa mayu (Río Jacabamba) - Qarwaskancha mayu - Qullqa mayu - Rurichinchay mayu - Ruriq mayu - Wachiqsa mayu (Río Huachecsa) - Wari mayu
 Quchakuna:: Anta Mina qucha - Challwaqucha - Hiqin qucha - Llankanuku qucha - Purway qucha (Wari distritu) - Q'anrash qucha (San Markus distritu) - Saqraqucha - Tishuyuq (Wantar Chawin distritu) - Tumarina qucha - Waskaqucha

 Pulitika rakiy 
Chunka suqtayuq distritunmi kan.
 Thisritu Runakuna (2007)www.inei.gob.pe Uma llaqta Anra  1.800  Anra Masin  1.948  Masin Pawqas  2.048  Pawqas Puntu  3.472  Puntu Qaqay  3.018  Qaqay Rapayan  1.752  Rapayan Rawapampa  739 Rawapampa San Markus  13.607  San Markus San Pedro de Chana  2.668  Chana Uqu  1.786  Uqu Wachis  3.758  Wachis Wakchis  2.055  Wakchis Wakachi  2.111  Wakachi Wantar Chawin  9.088  Wantar Chawin Wantar  3.010  Wantar Wari  9.738  Wari

 Simikuna 
Wari puruwinsiyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.

 Thisritu Kastilla simita rimaqkuna  /1    % Indihina simita rimaqkuna  /1, /2   % Anra 18511.61,40588.3 Masin 49027.61,28272.1 Pawqas 33618.81,44681.0 Puntu 1775.62,95994.3 Qaqay 1485.52,51694.1 Rapayan 50233.896965.3 Rawapampa 44066.222433.7 San Marcos 3,35327.18,98172.6 San Pedro de Chana 1185.22,16594.7 Uqu 63039.396960.4 Wachis 1685.13,14494.8 Wakchis 40122.21,39677.4 Wakachi 40321.61,45978.1 Wantar Chawin 1,30716.46,63183.2 Wantar 1605.82,57293.7 Wari 2,88532.75,91367.0 Llapan11,70320.944,03178.8
 /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata 
 /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
 Pukyu: www.inei.gob.pe/ 

 Karu puriy 
 Wantar Chawin nisqaqa mawk'a llaqtam. 1985 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan. 

 Kaypipas qhaway 
 Yuraq Walla
 Waylas
 Kunchuku qhichwa
 Waras
 Willay pukyukuna 

 Hawa t'inkikuna 
 Saywitu: Anqash suyu
 Yuraq Wallap saywitunkuna

Katiguriya:Pruwinsya (Piruw)
Katiguriya:Pruwinsya (Anqash suyu)