Amaru sacha suyu

Amarusacha suyu nisqaqa (aymara simipi:  Awqasiri tawaqu jach'a suyu; ispaña simipi: Departamento de Amazonas) Piruw  llaqtahuñum. Uma llaqtanqa Chachapuyas llaqtam.

 Wiñay kawsay 
Kamasqa .
 Allpa saywachi 
 Amachasqa sallqa suyukuna: Abiseo mayu mamallaqta parki - Ichigkat muja - Kuntur walla mamallaqta parki - Santiago-Comaina risirwa suyu - Qulan walla risirwa suyu
 Mayukuna Kumayna mayu, Marañun, Nieva mayu, Chinchipi mayu, Utkupampa mayu, Imasa mayu, Cenepa mayu, Santiago mayu.
 Quchakuna: Kunturqucha (Chachapuyas - Leymebamba), Del Porvenir (Bagua - Aramango), Chunsa qucha (Bagua - Copallín), Pumaqucha (Bongará pruwinsyapi) 
 Q'asakuna: Barro Negro (3.680 m) Chachapuyaspi; Miguel Pardo (2.930 m) Bongará pruwinsyapi Rioja pruwinsya pipas; Chanchilla (2.212 m) (Chachapuyas pruwinsyapi  Campanquiz wallapipas (1.200 m) (Kunturkanki pruwinsyapi).
 Mayu punkukuna: Dorpin (600 m), Mansirichi punku (500 m), Huaracayo (450 m), Umari (450 m) Kunturkanki pruwinsyapi, Rintima punku (500 m) Bagua pruwinsyapi.

 Llaqta pusay rakiy 
Qanchis wamanim kan.

 Wamani Tiyaqkuna (2007)www.inei.gob.pe Uma llaqta Bagua  71.757  Bagua Bongara  27.465  Jumbilla Chachapuyas  49.700  Chachapuyas Kunturkanki  43.311  Santa María de Nieva Luya  48.328  Lamud Rodríguez de Mendoza  26.389  Mendoza Utkupampa  109.043  Hatun Bawa

 Runakuna 
Awqaq sipas suyupi Awahun, Wampisa runakunam tiyanku.

 Simikuna 
Awqaq sipas suyupiqa aswanta kastilla simitam rimanku.www1.inei.gob.pe (kastilla simi) 

 Simi Rimaqkuna 2004 (%)  Rimaqkuna 2009 (%)Qhichwa simi  0,4 0,3Pachan simi  /1   2,4 13,7Kastilla simi  97,0 85,7Hukkuna  /1   0,2 0,3

 /1 inlish simiwan, ruqt'u runakunawan   

Awqaq sipas suyupiqa aguaruna simitam, kastilla simitam, qhichwa simitam, wambisa simitam rimanku.

 wamani Kastilla simita rimaqkuna  /1    % Pachan simita rimaqkuna  /1, /2   % Waqwa (Bagua) 47,489 76.114,83223.8 Wunkará (Bongará) 24,43999.5470.2 Chachapuyas 44,29299.31700.4 Kunturkanki 3,348 9.631,49990.2 Luya 42,23199.3420.1 Mintusap Ruriyis (Rodríguez de Mendoza)  23,525 99.6260.1 Utkupanpa 95,853 99.53240.3 Llapan281,177 85.446,94014.3

 /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata 

 /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)

 Pukyu: www.inei.gob.pe/ 

 Karu puriy 
 Kuélap
 Gocta phaqcha
 Wañusqakunap llaqtan
 Quiocta mach'ay
 Belén qhichwa
 Carajía
 Hatun Wilaya

 Yachachiy 
 Wawa wasikuna : 285
 Huch'uy yachay wasikuna: 1.082
 Chawpi yachay wasikuna: 163
 Yachay sunturkuna: 
 Suyupi paqarisqakuna 

 Tupaq Amaru iskay ñiqin / José Gabriel Kunturkanki

 Kaypipas qhaway 
 Chachapuya runashimi
 Amarumayu sach'a-sach'a suyup Kichwa runan
 Willay pukyukuna 

 Hawa t'inkikuna 
 Saywitu: |Awqaqsipas suyu
 regionamazonas.gob.pe (kastilla simi)

Awqaqsipas suyu
Katiguriya:Awqaqsipas suyu