Guanshan

-guciu

-remasudj a kilalaing takakudan a pacaqan

-qinati a hulic a sihu 
-戴文達(pacun ta kamakama na guansan) 

-naseguansan a gukusiu

-daihiyukay na guansan pulingetjan nua  kadjunangan 58.7351 km²kinamamamawan tua vavavan nua gadudrusaiday sa alu puluq a maru vavavan tadjekuacan (280m) caucau
-pipenuljatan na cawcau

-papu ngadan tjai sangasangas

-paljingan-alu a kuzulj sa tjelu taiday sa unem puluq sa siva a caucau (8,369)

(2021 a cavilj kata tjelu qiljas)

-masanlimalj (5)

-tjelu a kuzulj drusaiday sa drusa puluq a paljingan (3,220)sasupuan na yubinkiuku/yuzeng956pukeljang a venecikan na takakudan a umaq a sihu10014030tjuljivar ta guancesan, haydan, luye, dunghe 

guansan cen（binununan：Kinalaungan；nginaingayngan：guanˊ sanˊ ziinˋ；pinairangan：Koan-san-tìn）,izua sicuayan a ngadan lilung(里壟),imaza i pasaviri a taituking, izua tu alu kuzulj a caucau, avan nu tjaljakedrian ta cen kata neka paselaw ta ita kudraw a caucau nua i taiwan.

pakata ljaqedi ta zuma qinaljan. pasamaza ledepan kicencen ta haydan, a i viri kicaing tua i cesan, a i tjaikacedas mavan a dunghe, a i navalj kicaing tua i luye. pazumamaw za imaza i pasanavalj a kalingu kata valangaw sevesevec a lizulizuk, izua binan pana cemalivat, itua i vecekadan gadugaduan kata a ljavyljaving a mareka gadugaduan a dideq, a kalevelevan semezan tu kemaledeledev. a iciningkan a sikudjaljan 200mm, a ljemita qadaw nicu kimaya 23.7 ℃ a sezaman.

 cinalivatan 
ka cinting a djiday, pinpu zuku guci guci goo guci guci a la la(avan za dawulung zuku) naljitalatj a sema guansan a qemumang. au aza amizuku namatevelj kata lenindjelj ta qinaljan imaza tauta. aza pairang ka uri puaming nanga cinting kuangshu(光緒) a djiday patagilj a semamaza qemuma. ka ripun a djiday, aza haka zuku kemavacuk tua i pasakacedasan vunglin a kadjunangan, au zuma malje zuma caucau na sepulingetj i guansan kata pasakacedas a kadjunangan.     

guansan cen kasicuayan a aza kuming sihu guan guan ta lemindjelj la au zuma caucau bien rico jaja ngadan lilung (pinairangan：Lí-lāng), kemasi ’inamizukuan patagilj, a siaya liaw qudjidjilj a qatjuvitjuvi a imi. ka 1920 a cavilj, linindjelj ta lilung ciyican(區役場), au semandjalan pakata kisac uri na pazangal a sisazuan nua kacalisian, ulja i teku ta daguan(大關) gadu, avanzua pavalitan ta ngadan ti “guansan” aya. ka 1946 a cavilj, aza kuming sihu lemindjelj ta guansan guan, au pavalitan ta lilung cen, ka 1954 a cavilj, mumaljeng a pavalitan ta guansan cen. 

 kamakama 
sazazatjkamakamaizuanan malji pakeljangpitjaysangas a 1951 a cavalj1 sangasangasan黃拓榮sihu a mingnlin2 sikamasanmusalj徐監daihiu a na sinkiw3 sikamasan tjelulj吳光亮daihiu a na sinkiwpitjayvililj a 1951 a cavalj1 sangasangasan卓勝順pakata sinkiw2-3 sikamasanmusalj kata sikamasan tjelulj徐榮乾4 sikamasan simatjelj曾玉崙5-6 sikamasan limalj kata sikamasan nemel詹進興7-8 sikamasan pitjulj kata sikamasan valulj王國輝9-10 sikamasan sivalj kata sikamasan simuluq 彭盛煥11 sikamasan simuluq saka ita王寵懿12-13 sikamasan simuluq saka drusa kata sikamasan simuluq saka tjelu許瑞貴14 sikamasan simuluq saka sepatj王寵懿15-16 sikamasan simuluq saka lima kata sikamasan simuluq saka unem黃瑞華17-18 sikamasan simuluq saka pitju kata sikamasan simuluq saka alu戴文達tucu

 paljavak tua kadjunangan 
izua pitju a ri kata itaiday sa tjelu puluq sa lima a rin i guansan cen. 
lilinqinaljan德高dekaw33北庄beizuang, 日新resin, 東明dungmin, 西庄sizuang, 頂庄dinzuang, 東庄dungzuang, 永豐yunvung新福

sinvu14溪埔sipu, 新福sinvu豐泉

vungcyan12昌林canglin, 長興cansin中福

cungvu19里壠lilung里壠

lilung33里壠lilung, 崁頂candin, 隆興lungsin月眉

yemei7月眉yemei, 中和zunghe, 盛豐senvung電光

dienkuang17嘉武tjawu, 東興tungsin, 中興zungsin, 上雷公火sanrikunghu, 南興nansin

 pakata kadjunangan 
izua binan pana pakamaza seqaljudj, aicu i kacedasan kata viri a ljavek a gadugaduan kata a gadugaduan i vecekadan tua taiwan, aza masan tjakedri a kadjunangan avan za taitu sevesevec a lizulizuk. imaza a kadjunangan mamaw ta cesan kata luye guan a maruqalu a kinadjunangan, lja mavatj aicu a kadjunangan au maqati a mirazek ta nguiu. ljakua za i guansan tjateku a kinamamamavan tua vavavan nua gadu tua i cesan. saka tja saljeneng tauta.   

 guansan a sikac 
aicu “sinivarung pakata pasakacedas a kadjunangan”, guansan sinan vecekadan ca  guansan a sikace. a na mabugay paljeqaca ma guansan, cesan kata haydan aicu tjelu a qinaljan, tucu aza sincen kikang avan za i guansan a sinan vecekadan, a ikiw kadjunangan izuanan luye kata yenpin aicu drusa a guan. aza guansan hasisiw, guansan sapuycy, guansan a kivecikan ta kukumibu, izuanan guansan cecy(慈濟) biuing, saka tjalja nangawaqan tjakaizuanan pakata kakipucemelan. 

 pakata kinapangaljan a paljavak a rikishi 
ka 1915 a cavilj lilung patagilj avan nu vecekadan nua guansan sincen a kadjunangan , seman ta ljingas pakata kisac uri na pazangal a sisazuan nua kacalisian, au linindjelj ta “lilung citing”. ka 1920 a cavilj lilung citing tinevelj i taituciting. ka 1923 a cavilj, linindjelj mumalj ta citing, masan kanri a luye, lilung kata sinkaiyan aicu tjelu a kadjunangan, ka 1937 a cavilj, lilung citing pavalitan ta guansandjin, lilungzuang pavalitan ta guansanzuang, aicu guansanzuang izua tucu i cesan, guansan, haydan, luye kata yenpin a lima a sincen a kadjunangan, saka guansan avan nu vececadan a lima sincen sikace a hici.    

kapuaming ta maqaqeci i 1946 a cavilj ita qiljas drusa puluq sa lima a qadaw, avan nu taituking guansan ci guansan guan, au izua tjelu a qinaljan sipavecik paguansan guan, guansan, cesan kata luye guan. mamaw a cavilj tu sepatj qiljas, aza sikan cen pavalitan ta lilung cen, aicu guansan ci a kinanri mapazulju tu drusa a qinaljan, penuljat ita cen kata sepatj a qinaljan.

ka 1947 a cavilj sualapen ta guansan cisu(區署), ka 1949 a cavilj linindjelj ta dungvungcy(東峰區), aicu cisu a umaq i lilung cen avan nu sicuayan a kakaizuanan a guansan cisu. za kanriven italatj izua a haydan, djisan, yenpin, daren kata lanyu aicu lima a qinaljan. lilung mumalj masan ta vecekadan nua mareka kadjunangan pakata kinapangaljan a paljavak. ka 1951 a cavilj, sualapen ta dungvungcy, aza sincen a manguwqen amin i lilung cen italadj. ka 1949 a cavilj lilung cen pavalitan a ngadan ta guansan cen patjelja tucu.  

lilung imaza tjalja mirazek ka ripun a djiday, lja imaza avan nu vecekadan nua sincen kata hasisiw, aza kinsac, kumuing kata tacekeljan niamadju sinan pazangal mirazek ta siubay, bunka kata kakituluwan, saka lilung masan ta sikace i pasanavalj a kalingu kata valangaw sevesevec a lizulizuk. pakata nasidjaravacan, izua disiaba a kisiya kata disiaba a basu, namasan pazangal aravac a kadjunangan sema i kacalisian a qinaljan. pakata sengesengan, ka ripun a djiday, izua seman alju, seman hutaring, kafi kata qadupu a sengesengan, kapuaming ta maqaqeci, izua qemuma, kasiw, qadupu kata kusui a sengesengan. saka tjaljiazua ta caucau patjavat semamaza. aicu guansan hici i vecekadan nua yili kata valangaw a dideq. saka a tjeketjek na masansika drusamuluq a djalanan i taiwan, kata cenkung dideq izua ljavek a gadugaduan a qecen, saka maqati kitjuaya pakata kadjunangan nimadju.  

 caucau 
pakata caucau i guansan cen, ka 1968 a cavilj tjatjuruvuan, au nutjaivililj mekedri, amin ka 1975, 1981, 1982, 1990 kata 1993 aicu lima a cavilj na mapazulju, a tjeza anga sepatj puluq sa pitju a cavilj mekedrikedri sakamaya, ka 2007 a cavilj tapuluq qiljas patagilj a mekedri mata ita kudraw teku a caucau.      
cavilj caucau+:metjeruvu

-:mavekelj

(%)1946lima kuzulj sa itaiday sa unem puluq sa alu a caucau (5,168 a caucau)—    1951unem kuzulj sa drusaiday sa siva puluq sa ita a caucau (6,291 a caucau)+21.7%1956ita kudrav sa sepatj puluq sa tjelu a caucau (10,043 a caucau)+59.6%1961ita kudrav sa tjelu kuzulj sa itaiday sa tjelu puluq sa ita a caucau (13,131a caucau)+30.7%1966ita kudrav sa lima kuzulj sa unem taiday sa alu puluq sa siva a caucau (15,689 a caucau)+19.5%1971ita kudrav sa lima kuzulj sa sepatj taiday sa unem a caucau (15,406 a caucau)−1.8%1976ita kudrav sa sepatj kuzulj sa siva taiday sa puluq sa unem a caucau (14,916 a caucau)−3.2%1981ita kudrav sa tjelu kuzulj sa unem taiday sa tjelu puluq sa unem a caucau (13,636 a caucau)−8.6%1986ita kudrav sa drusa kuzulj sa alu taiday sa tjelu puluq sa sepatj a caucau (12,834 a caucau)−5.9%1991ita kudrav sa ita kuzulj sa siva taiday sa sepatj puluq sa pitju a caucau (11,947 a caucau)−6.9%1996ita kudrav sa ita kuzulj sa pitju taiday sa drusa puluq sa lima a caucau (11,725 a caucau)−1.9%2001ita kudrav sa siva taiday sa unem puluq sa drusa a caucau (10,962 a caucau)−6.5%2006ita kudrav sa siva puluq sa lima a caucau (10,095 a caucau)−7.9%2011siva kuzulj sa lima taiday sa lime puluq sa siva a caucau (9,559 a caucau)−5.3%2016alu kuzulj sa alu taiday sa puluq sa ita a caucau (8,811 a caucau)−7.8%

 nasidjaravacan 
kisiya a djalantaiwan kisiya kanriki a kisiya a djalan a cemalivat tua taiwan i taitudisiaba i haydandisiaba i guansankunglu23px masansivalj a djalan i taiwan23px masansika drusamuluq a djalanan i taiwanvinaciqan ta djalan23px itaiday siva puluq sa pitju a vinaciqan   

 sinupuan 
kaucung a gakuna sihu guansan tatuluan ta pakada kuba kata pavelid a sengsengan a gakugaku na kutjunggaku na kutjung a guansangaku na kukumingaku na kukumin a guansangaku na kukumin a dienkuang(電光)gaku na kukumin a yemei(月眉)gaku na kukumin a dekaw(得高)puvadanqanpuvadanqan i guansan

 kivangvangan 
天后宮tienhu biu關山親水公園kakivanvangan i guansan關山環鎮自行車道kiliusan na zidingsia i guansan a djalanan 關山中華大戲院guansan zunghua 

 racev 
小米vaqu愛玉子ugiw 稻米paday

 kasizuan 
 內政部戶政司全球資訊網
 原住民族委員會全球資訊網統計資料