Hualien

(44里1,034鄰) lemingdjelj kata cavilj kalingugang hici (kalingugang ciy)花蓮港街花蓮港市  (ka 1940 a cavilj)→
hualien hici (kalinguking) 花蓮縣花蓮市(kemasi 1946 a cavilj mata tucu)sepaljavakita hici, drusa ceng kata tapuluq a qinaljansihu

-guciu

-remasudj a kilalaing takakudan a pacaqan

-qinati a hulic a sihu -魏嘉賢pacun ta kamakama na hualien hici
-hualien hici kungsu

-hualien hici daihiyukaypulingetjan nua  kadjunangan 29.4095km²kinamamamavan tua vavavan nua gadudrusa puluq sa ita a maru vavavan tadjekuacancaucau
-pipenuljatan na cawcau

-papu ngadan tjai sangasangas

-paljingan -tapuluq kudrav sa drusa kuzulj sa drusaiday sa siva puluq sa siva a caucau(102,299)(2021 a cavilj tjelu a qiljas)
-sepatj kudrav sa ita kuzulj sa pitju taiday sa siva puluq sa lima a paljingan(41,795)pukeljang a venecikan na takakudan a umaq a sihu10015010tjuljivar ta guansincen, siulin, djian
hualien hici (pinayuwanan：valangaw；pinairangan：Hua-lian-chhī；nginaingayngan：faˊ lienˇ sii/faˋ lien shi+；Sinakizayan：Nabakuwan；’inamizukuan：Kalinko）avan nangata ca hici nua kalingu king. i maza i pasakacedas a viri tua taiwan a kalingu king,  i pasaviri a kalinku a sema taitu sevesevec a lizulizuk a kadjunangan, a i viri nakidjekec tua sincen, a i navalj kicaing tua i djian, pasamaza ledepan kicencen ta i siulin, a i tjaikacedas na kicevung tua taipingyan (ljavek a viliping), izua sepatj puluq sa sepatj a mula(saka. izua unem qinepu a li), a sikici 29.4095 km², kata i ljaqedy a sincen guan a pasuqacavan tjalja kreian ta penuljat a qinaljan i kalingu king, a caucau kimaya tapuluq kudraw sa drusa kuzulj, masansikamusalj a hici pakata i pasakacedasan a kadjunangan (tja kedri ta valangaw). au aza mavalidan masan sangasangasan pakata kalingu king kata taiduking；pakata hici a king imaza i taiwan a penuljat, aza pulingetjan nua kadjunangan masansikamusalj ta kerian, mavalidan daisanmi. aicu hualien hici a dideq djian kata sincen namaqepu a masan a sikace, izua tu drusa puluq kudraw a caucau. masanvalulj pakata hici i taiwan.   

ka 1940 a cavilj vilivililjan a ripun a djiday, liaw namakeljang a dantay nu kingsic imaza, mirazek patjelja tucu avan saka masan i kacedasan tjalja nanguwaqan a hici.     
 cinalivatan 
kasicuayan a qivu ta kalinku “cilay” aya，avan za amizuku nu qivu “sakiraya” sialpape tua “kiray” a pasumamaw siqivuan a zaing, ka 1909 a cavilj, aza kalingku kitjaula ta i valangaw, kasicuayan na lilangkang(鯉浪港), kazuanan angata i milun pana. sinkang qivu tauta. aicu a ngadan kata i kalingku siljitaladj i veljeljuan a kalingukang minatu tja hului a minatu(nanping) mamaw.  

ka 1920 a cavilj, pavalitan tua kinapangaljan a paljavak, lemindjel ta kalingukang tje, nase kalingukang ting ljeteku aza kaligukangciting a kanri, ka 1937 a cavilj, i pasakacedasan lemindjel ta djin, saka pavalitan tua kalingukangting a kalingudjin, ka 1940 a cavilj lemindjel ta hici, pavalitan tua kalingukangci, kapuamin a maqaqeci, ka 1946 a cavilj, pavalitan ta hualien hici patjelja tucu, au hualien hici kata i vilang a yilan hici masan ta tjalja sangasan a lemingdjel ta hici italadj ta king.    

 kadjunangan 
a kinalangan nua kadjunangan i hualien hici avan za nakemasi gadu seqaljutj a qipu kata vudas masan lizulizu, kimaya 90% a penuljat ta kadjunangan. au izua gadugadu ika qaca tu 100m i pasakaledep a kuvu(國福) mula kata a paljaljaqedi i suiyan(水源) mula a siulin(秀林) qinaljan kata milun(美崙) gadu i vececadan na hici. kimaya izua 10% pakata pulingetjan nua kadjunangan a hici.   

 hisiu 
a i hualien hici a sicekaukau kemasi djian pana kata milun pana. djian pana i pasakacedasan nua taiwan, izua malji siqivu dulan(荳蘭) pana aya. a ladruqan tu 11.4km, saka aicu pana a pulingetjan nua kadjunangan tu 42.16 km², a cidjawcuan(七腳川) pana avan nu pakanan, au paqaqarut i vecekadan a pasaviri nua kalinguking, avan pakamaza hualien hici a navalj kata djian guan a viri. aza sitjevuta angata na zaljum kemasi 1321m a paka djian gadu a kacedas i siulin guan, au pasakacedas a navalj a segalju sa cemalivat a cinvung(慶豐), senan(勝安), yicang(宜昌) a mula, avan zua masan patjatjukudain na djian kata na kalingu a pana a paljaljaqedi, aicu djiansi tjakudrang tjalja ljatutan ta siljicasavan ta ljevek a tjakudrang, kemasi maza nanbing kivangvangan ljaqeti segaljudj mataipingyan.        

milun pana ka sicuayan a qivu “sapudang”, a ladruqan tu 19.58 km, saka aicu pana a pulingetjan nua kadjunangan tu 72.54 km², segalju sa cemalivat a haulien hici, au aza  sicekaukau kemasi sapudang a gadu i suiyan mula a siulin qinaljan, a tjljaqacan mata 1,120 m. hualien hici avan ta lizulizu pakata milun pana, aicu a kadjunangan tjalja demutan ta djian, hualien hici kata djali(嘉里). saka pasa navalj a kalingu minatu a segaljudj mataipingyan. aza milun pana kemasi zaya seqaljudj a zaljum nakemacu ta qacilay, lja secevung ta pana zaljum madjadjiges masan ljusepitj a vudas, sepakiciul sivalian kata maseljec a kaliusan a ljavek, au i beipin(北濱) kakivanvangan masan izua angata a vudavudasan, maqati a sipakivangvang kata semekez ta caucau.      

 kalevelevan 
pakata ziriu a cungyancisiyangcy, kemasi 1989 a cavilj patje 2020 a cavilj, a tjaljaqacavan a sezaman avan 27.1℃, a tjaljakedrian a sezaman avan 21.0℃, a kalevelevan semezan tu kemaledeledev. au a sikudjaljan avan 1844mm, lemita ta qudjaqudjaljan avan 133 qadaw, tjaliaw a qudjaqudjaljan avan sicigac patje ziugac.

lja buhu tuki aza pasuvililj ta cengel a vali kemasi pasakaledep a navalj secengceng tua sizezan a ikiw, a salenean avan 77.8% i hualien hici. aza hualien hici i pasakacedasan a ljaviljaving a ljavek, lja qemeceng a gadugaduan i vecekadan tua taiwan kata ljavek a gadugaduan, saka aza sivalian avan angata pasakacedas a viri. au izua liaw sivalian avan pasakaledep a navalj, sidjalavan na vali avan 2.18 m/biw. 

pakata ziriu a “山坡地公共安全手冊”, tucu a taiday a cavilj izua 12 % kemasi kalingu a ljitaladj a buhu. lja izua buhu kemasi pasakeledep a taipingyan kata kemaledep a ikiw, aicu ljaviljaving ta ljavek ma aya ta luduludan madjiqedjiqes saka maya aza na ljavek a ljaviljaiving mekedrikedri anga.  
hualien hici（kemasi 1991 a cavilj mata 2020 a cavilj）pakata kalevelevan penapamapamaw ziriuqiljasicigacnigacsangacsigacgugaclukugacsicigachacigackugacziugacziuicigacziunigacitacavilja tjaljaqacavan a sezaman​ ℃（℉）21.4
(70.5)21.9
(71.4)23.6
(74.5)26.2
(79.2)28.7
(83.7)30.9
(87.6)32.4
(90.3)32.2
(90)30.7
(87.3)28.3
(82.9)25.8
(78.4)22.8
(73)27.1
(80.8)a ljemita qadaw papamaw  a sezaman
℃（℉）18.3
(64.9)18.6
(65.5)20.3
(68.5)22.8
(73)25.3
(77.5)27.3
(81.1)28.7
(83.7)28.4
(83.1)27.0
(80.6)24.9
(76.8)22.5
(72.5)19.7
(67.5)23.7
(74.7)a tjaljakedrian a sezaman​ ​℃（℉）15.8
(60.4)16.2
(61.2)17.6
(63.7)20.1
(68.2)22.5
(72.5)24.7
(76.5)25.6
(78.1)25.4
(77.7)24.2
(75.6)22.2
(72)19.9
(67.8)17.2
(63)21.0
(69.8)a sikudjaljan ​㎜（英⁠寸）43.4
(1.709)49.7
(1.957)76.4
(3.008)78.9
(3.106)218.9
(8.618)149.6
(5.89)152.8
(6.016)243.3
(9.579)269.4
(10.606)290.4
(11.433)184.0
(7.244)86.9
(3.421)1,843.8
(72.591)a salenean  （％）74.076.176.678.081.079.675.977.676.874.878.174.876.9lemita ta qiljas a siqadavan a milingan63.662.480.998.4124.0192.6270.8226.8191.1132.490.059.31,592.1aicu ziriu patekuteku kemasi cungyancisiyangcy

 kinapangaljan a paljavak
matja sepatj puluq sa lima a  qinaljan i kalingu king. sa matja tapuluq sa drusa a qinaljan imaza,

cibarbaran(主農), cipawkan(德安), cikep(幾可普), tuwapun(華東), singsiya(新夏), kenuy]](根努夷), ciku(磯固), sakur(撒固兒), takubuwan(達固部灣), lasutan(拉署旦部落), kanian(嘎尼按部落), tasutasunan(達蘇達蘇湳).

izua 44 a mula imaza, au lemindjelj unem a qinepu a li. lja mekedri a caucau i minze(民治) mula, saka qepuing kata minzu(民主) mula.  

kavalanzuku
aicu a kavalanzuku i kalingku king, nasedjameq ta gadu katua ljavek.

sakizyazuku
aicu a sakizayazuku nasetevelj tua amizuku i kalinku king.

tarukuzuku
aicu a turukuzuku ita pinaljavakan nua kalinkuking, sinane tayaruzuku ka tjaisangas ljakua na dukulicuanga tucu.

 caucau 
kemasi 2015 a cavilj vilivililjan patje 2020 a cavilj vilivililjan, mekedri tjelu kuzulj sa taiday sa alu puluq sa lima a caucau, avan ta tjalja kerian a caucau aza kinapangaljan a paljavak i kalinguking. aicu a caucau masansimatjelj a tjakedri ta pakata king a kinapangaljan a paljavak (pintung hici, canghua hici, yuanli cen).   
caviljcaucau +:metjeruvu
-:mavekelj

(%)1981tapuluq kudrav sa tjelu a kuzulj sa unem taiday sa drusa puluq sa lima a caucau (103,625 a caucau)1986tapuluq kudrav sa unem a kuzulj sa drusaiday sa unem puluq sa lima a caucau (106,265 a caucau) +2.5%1991tapuluq kudrav sa pitju a kuzulj sa lima taiday sa sepatj a caucau (107,504 a caucau) +1.2%1996tapuluq kudrav sa alu a kuzulj sa sepatj taiday sa puluq sa sepatj a caucau (108,414 a caucau) +0.8%2001tapuluq kudrav sa alu a kuzulj sa itaiday sa tjelu a caucau (108,103 a caucau)−0.3%2006tapuluq kudrav sa siva kuzulj sa lima taiday sa pitju puluq sa tjelu a caucau (109,573 a caucau) +1.4%2011tapuluq kudrav sa alu a kuzulj sa pitju taiday sa lima puluq sa lima a caucau (108,755 a caucau)−0.7%2016tapuluq kudrav sa lima kuzulj  sa tjelu puluq sa sepatj a caucau (105,034 a caucau)−3.4%

 zuku 
tucu izua pairang, pinpu zuku, amizuku, truku zuku, seediq suzku, sakizaya zuku kata inika setaiwan a caucau. pakata ziriu a 戶政事務所 i hualien hici, ka 107 a cavilj, a penuljat a kacalisiyan a caucau, aza vecik i hualien izua ita kudrav sa drusa kuzulj sa lima taiday sa tjelu puluq sa siva a kacalisiyan, kimaya 10% nua penuljat a cuacau nua hualien hici.

 amizuku 
amizuku paqaqarut i kalinguking kata taituking, avan tjalja tjuruvuan a zuku nua kacalisian. a amis qinaljan tjaliaw imaza i pasa cemedasan vecekadan a gadugaduan  tua taiwan, pasanavalj a liwu(立霧) pana, a kalingu a sema taitu sevesevec a lizulizuk kata i cemedasan a maka ljaving ta ljavek a kadjunangan.tja tjuruvu a na seman umaq i lizuk, mapulju i gadu. au za amizuku tjalja sangasan a kicaciul ta na pairan a kakudan, na matavak a pakankan ta nguiqe kata pazaljum, avan ljema kinan a siakay, aza aljak sakina, uqaljay setalev ta savavayan. au pakata caucau izua drusa puluq kudraw a amizuku, amin avan ta 0.5 % i kacalisian a qinaljan, saka i lizulizuk a zuma. pakata kadjunangan, sikudakudanan kata kai a maljetimalji, izua “pasaviri amizuku” kemasi pasaviri a vunglin patje hualien hici (suvung, djian), izua tauta sicuayan a ngadan “nanse(南勢) amizuku”. au “vececadan a amizuku”, lja izua pinapepiliq a ljaviljaving a gadugaduan. izua tauta sicuayan a ngadan “ljaviljaving amizuku” (vungbin, dakangku) kata i siuguluani pana viljing a “siuguluan(秀姑巒) amizuku”(lisuy,cimei), izua pasanavalj amizuku”,a kinaizuanan imaza i taitu ta lizulizukan a ljaqeti , izua tauta sicuayan a ngadan “taitu amizuku”(valangaw, malan, dulan).  

 turuku zuku 
turuku zuku kemasi tjelu, sepatj taiday caviljan, napaselja qaca a sitaleman kata qemaljup a kadjunangan, vaikvaik a paljazua ta gadugaduan. semamaza i pasacemedas a liwu(立霧) pana, muka(木瓜) pana, tausai(陶塞) pana a kadjunangan. au izua tjelu a kacalisian a qinaljan i kalinguking (siulin, warung kata lisan mula i zusi qinaljan) avan a turuku zuku a kakaizuanan. a seturuku qaqaciyan tu pupicul aya siqivuwan, aza uqaljaqaljay sasaiquan a qemaljup, a vavayavayan macaqu a cempu, cemupu ta katje hanan, quljaw neka venuta.   

 seediq zuku 
aza milimiligan nase seediq zuku a qapurut imaza mudanyin(牡丹岩) a gadugaduan i vecekadan tua taiwan, puliaw a padjavat semamaza i renai guan i truwan a kadjunangan. au lja za kakaizuanan kedri a maqati sitaleman a kadjunangan, maumalj patjavat a tgdaya, toda, truku aicu a tjelu a qinaljan. ka itua tjelu taiday a caviljan, aza mapulju a seediq padjavat semamaza tucu a kalingu, papirazek tua masan niamadju a bunka, paljazua ta kai niamadju.

 sakiraya zuku 
sakiraya zuku kizuanan i hualen cilay lizuk, kemasi kaledep liwu pana, navalj muka pana, kicevung ta kacedas a taipingyan, kicaing ta i viri a cilay gadu, kasicuayan izua puluq a qinaljan. ka 17 anan na uranda kata sipanya a cavilj, aza itua rikisi sinivecik “sakiraya” aya, au za napatjavat qemuma a pairang nu qivu ta hualien “cilay” (pinairangan kilay), nu tja pacunan ka taiday a sangasan a cavilj, aicu a sakiraya zuku nase hualien kaledepan a qaca sapupicul a zuku caucau. ka 1878 a cavilj, aza cinting sihu a saseman djaljan sa qepui a kacalisian, mamu pakalivu ta “takuhuan maqaqeci” (tjalian makakuda aya rikisi), maciul a sakiraya kata kemalan kilivu ta cinting manu makilu. kapuaming a maqaqeci, aza cincau a sividay manu kisan ta paqeciv, linglingen za na kicaciul ta malivu a sakiraya sauing kitjuaya ta kadjunangan, sikavan za navaljut a caucau naseceker akiqilja tua i ami zuku a qinaljan, utauta vaik a mata malji a kadjunangan semanumaq. kemasizuanga maqulip a sakiraya i tua rikisi, masan pivaivaik a zuku. ka minku siva puluq unem cavilj icigac tapuluq sa pitju a qadaw, pasavelic 129 a cavilj anga, djemulung 17 a cavilj takina laruqan, aicu a sakiraya maumalj a makeljan, masan sikapuluq sa tjelu a kacalisian zuku i taiwan.

 kai 
imaza izua a cinyukukan, pinairangan, nginaingayngan, ’inamizukuan, tinrukuan kata sinakizayan.

 kinsic 
a papi mirazek ta kinsic i hici tja sinan pazangal a i pasaledep viriviran, pasaledep tja liaw a kakituluan (ceci kuba) pasacedasan avan za tja babulayan a kakaizuanan(huatun) kata hualien minatu, pasacemedas virian avan za milun kubakubavan, pasacemedasan navalj avan za demudut ta ljavekan (navalj, viri), sedjelj a kaizuangata umaq kata ika sinanguwaq a kadjunangan, aza hici kata tja sasaw nama pualang a maljianan.

 nugiu 
hualien hici tja pazangal ta kanasiubay, sikavan za qemuma a sengesengan ika mamaw ta tjuqinaljan a mirazek, a sinansangsan a remacevan a kadjunangan ipasa ledepan viriviri a kucian(國強) li, kucin(國慶) li kata kuvu(國福) li. aza talem angata izua hualiensu,paday,djeljeseljesem a kamangulj,paday,djulis,tjanes liaw a kinsic a racev, kata keri a puciqavan.

 kuba 
milun kubakubavan (美崙工業區)

taiwan simintu i kalingu (台灣水泥花蓮廠) 

asiya simintu i kalingu (亞洲水泥花蓮營業所、儲運站) 

kalingu minatu (花蓮港)  

taiwan kuba pakata ljataladj ljavek a zaljum (台灣海洋深層水股份有限公司)  

taiwan puliaw i kalingu (台灣肥料公司花蓮廠)

ciuku kuba pakata vadjuljayan (中國鋼鐵公司石料處理廠) 

 siubay 
aicu tjalja temlidu a djalan i hualien hici avan i cungcen djalan, cunghua djalan, cungsan djalan, au patatevelem kata i palingu gucewei (溝仔尾), sinandrusa lienheli, sinantjelu lienheli masan siubaybayan.      

 sinupuan
sinupuandaigakuna sihu dunghua daigaku zeci(慈濟) daigaku zeci keci(科技) daigaku na sihu kungcung(空中) daigakukaucung a gakukalingu kaucung a gakuna vavayan kaucung a gaku i kalinguyili kaucung a gakuna sihu kalingu tatuluan ta pakata kemuda pavelid a sengsengan a gakuna sihu kalingu tatuluan ta pakata kuba a sengsengan a gakuna sihu kalingu tatuluan ta pakata kemuda pavelid katua nua paciqaw a sengsengan a gakuna kalingu king pakata undu kaucung kaucung a gaku nua zeci daigakukuzing sewi(四維) kaucung a gakukuzing haysin(海星) kaucung a gakugaku na kutjunggaku na kutjung a zecian(自強)gaku na kutjung a huakang(花崗)gaku na kutjung a milun(美崙)gaku na kutjung a kuvung(國風)kutjung a gaku nua kaucung a gaku kitjeljc zeci daigaku 

 kakipucemelan 
kakipucemelankakipucemelan a mennu(門諾)kakipucemelan nua zecikakipucemelan a hualien nua wyvupukakipucemelan a kalingu nua sivitai a kuga kakipucemelan a kutai(國泰)isenavan a hualien hiciisenavan nua kalingu king

 nasidjaravacan 
kisiya a djalantaiwan kisiya kanricy  a kisiya a djalan a cemalivat tua taiwan kemasi kalinku pasa taitua kisiya a djalan a cemalivat tua taiwan i pasa viridisiaba i kalingukunglu23px masanvalulj a djalanan i taiwan23px masansivalj a djalanan i taiwan23px masansivalj a bin(丙) a djalanan i taiwan23px masansimuluq sa ita a djalanan i taiwan23px masansimuluq sa ita a cia(甲) a djalanan i taiwan23px masansimuluq sa ita a bin(丙) a djalanan i taiwan23px masansimuluq sa sepatj a cia(甲) a djalanan i taiwan23px masandrusapuluq sa tjelu a djalanan i taiwan23px masan tjelu a puluq sa tjelu a djalanan i taiwanvinaciqan ta djalan23px itaiday siva puluq sa tjelu a vinaciqan           basubasu a ding dungbasu a ku kangbasu a kalingubasu a tairukubasu a kamalanbasu kemasi taipaq pasa kalingu a tjaljavavavan ta djalanbasu a taipaq basu a dunglianbasu a sudu basu a hici nua kalingu kinghikugiukalingu hikugiu       sikiljaving na kiciqaw tu mizalekkalingu a minatu 

 kivangavangan 
花蓮東大門國際觀光夜市 hualien dungdamen yachi

松園別館sunyen umaq (na ripun sivitai a kinaizuanan) 

花蓮文化創意產業園區 hualien a sengsengan kakudanan umaq

花蓮石雕博物館 kalinguking sasqetjan ta paridiu a sicuacuayan a nanemanga umaq pakata vincikan ta qaciljay

花蓮鐵道文化園區 hualien pakata kisiya a djalan a kakudanan umaq

花蓮天主教文物館 hualien pakata tienzuciaw sinan papaljizavan tua nemangamanga umaq 

台灣原住民族文化館 taiwan kacalisian kakudanan umaq

美崙山公園 milun gadu kakivangavangan

花蓮觀光漁港 kalingu sikiljaving na kiciqaw tu mizalek 

美崙夜市 milun yachi
 kasizuan 
 內政部戶政司全球資訊網
 原住民族委員會全球資訊網統計資料