Yuli

-guciu

-remasudj a kilalaing takakudan a pacaqan

-qinati a hulic a sihu-蔡秋龍(pacun ta kamakama na yili) 

-naseyili a gukusiu

-daihiyukay na yili pulingetjan nua  kadjunangan 252.3719km²kinamamamawan tua vavavan nua gadutjelu taiday sa tjelu puluq sa tjelu a maru vavavan tadjekuacan (333m) caucau
-pipenuljatan na caucau-papu ngadan tjai sangasangas

-paljingan-drusa kudrav sa tjelu a kuzulj sa drusaiday sa pitju puluq a caucau(23,270)(2021 a cavilj kata 1 a qiljas)

-masantjelulj (3)

-lima a kuzulj tjelu a taiday sa sepatj puluq sa ita paljingan (8,912)sasupuan na yubinkiuku/yuzeng981pukeljang a venecikan na takakudan a umaq a sihu10015030tjuljivar ta guanlisuy,zusi,vuli,
vungbin,cangbin

yili cen (’inamizukuan：Posko；Ngiugˋ liˋ zhinˊ：Sṳ̀n-kûng-chṳ́n；rinipungan：玉里／たまざと Tamazato）imaza i pasanavalj a i kalingu king, a i viri nakidjekec tua ruisui gu, a i kacedas nakidjekec tua vungpin gu kata cangping gu, au a pasamaza i ledepan kidjekecan ta zusi gu, a i navalj nakicaing tua i vuli gu, masan pazangal tua i pasanavalj i kalinku king a kinateveteveljan a caucau, ka vecekadanan na kadjunangan i pasakacedasan nua taiwan. au yuli avan tjaljaqacavan ta cen pakata kadjunangan i hualien hici kata taitu hici. izua tu 252km² a pulingetjan a kadjunangan. tjaljakudrakudralan tua cen i taiwan. (tjakedrian a pagalju ta taipaq hici izua 271km² )

lja i vecekadan a kemasi kalinku a pasa valangaw a kunglu, a pasazua i kacedas izua a yucan(玉長) kunglu a kisusu a sema kacedas tua sema canbin gu, saka avan nu sinan pazangal a djalan i kalinku kata valangaw a makalizulizuk.  

a imaza i kalinku kata valangaw sevesevec a lizulizuk. nu pasakaledep mavan azua a kavecekadanan a gadu i taiwan a pasakacedas izua a ljaviljaving a mareka gadugadu, izua siukuluan(秀姑巒) a pana kata a tjaljakuljay a vungpin(豐坪) veljeluan, zu(卓) a pana, lakulaku a pana kata cinsuy(清水) a pana a cemalivat imaza.

a kai ’inamizukuan kata nginaingayngan.

 cinalivatan 
yuli cen ka sicuayan pinaka “puseke”, izua a drusa a siqaivuan, masanitalj a kinasi bunun a siqaivuan, qunevuljan a imi. ayatua izua a siukuluan(秀姑巒) a pana cemalivat imaza, au nu cuayanga ika naqemudjalj, aza pana memakulji, nu venali aza qunevuljananga sakamaya na vudas. a sikamasanmusalj kemasi ’inamizukuan a “paypayke”(派派可) a kai, nu piamizuku ta siqivuan ta avan nu lukuc aya, a sinan racev imaza sa namakeljang. a sikamasantjelulj a siqaivuan, ka 1875 a caviljan, aza a taiwancen a kamakama ta sivitai a ti 吳光亮 na paka i vecekadan tua kagaduan sa djaljun imaza, qemepu ta sivitay, pacun ta qaciljay i siukuluan a pana sedjelj a vuqavuqalj, sa aicu a qaciljay ika qinemu, bulayanga nu pacunan . aza sivitay lemindjelj ta kakiyunangan a makadjalan (peniliq aza “閣” aicu vecik), saka papungadanan ta “puseke”.

kasicuayan aza i yuli sedjelja na amizuku kata bunun zuku kacalisiyan a kakacevungan. ka 1829 a caviljan, aza i huzang a makadaw zuku a caucau patjavat a sema taitu ta kazatjazatjan, ljakua pusauin nua se puyuma a binanmi(卑南覓) a qinaljan, au ka 1836 a caviljan kisusu tiamadju ta maka sinwuli(新武呂) a pana patjavat sema pasanavalj, ka vililjanga tjaljuzua i lakulaku(拉庫拉庫) a pana a namasan sipayzan tua qinaljudjan nua zaljum i pasanavalj, avananga aza pasakaledep a siukuluan a pana i canljang(長良) li a semanqinaljan, au pinaka “dazuang”. ka pitagilj a qemuma imaza, aza makadaw zuku nakemacu ta gung kata riri a semazua sa maljaljenguaq kata sebunun zuku, saka maqati uta a kipavalit ta paday, ayatua ruzaljuman ca imaza, a vilivililjan a patjavat i tua 1845 a caviljan, patjavat a sema i pasakacedas ta siukuluan a pana, mamaw a pinapungadan ta “dazuang”(mavan a situcuan i vuli gu a dungli mula), aza i canljang a dazung pavalitan ta ngadan a “djuzuang”(舊庄). au aza a pasuvilililjanga a makadaw zuku i vungsan(鳳山) gu kata valangaw, dawulung(大武壠) zuku kata silaya zuku mangetjez imaza. au sezuljuzulju lemindjelj ta qinaljan i yuli, vuli, cesan kata kuansan. ka 1879 a caviljan a pasusangas katua pasuvililj a pakata “taiwan kadjunangan penuljat a zuga” a qadupu, teveteveljin a pungadan ta aicu “puseke sepinpu a alu a qinaljan ”. aza i yuli tjatjuruvu a dawulung zuku.   

na semusu ta vecik ni 陳英 a “台東誌” aya , ka 1850 a caviljan, izuanga a pairang a napatjavat semamaza, au siubay kata kacalisian imaza. a kinatjamerazukan i 1875 a caviljan, masa sipacacikelan tua  batungkuan(八通關) a djalan a patagilj. ka ripung a djiday, yuli sipavecik a pitaituting puseke citing puseke cy(璞石閣區), au pavalitan a lemingedjelj ta kalinkukangting pusekeciting a kanrinri. ka 1917 a caviljan, aza a kemasi valangaw a kisiya a padjaljun patjemaza, sa sialap tua “yi” a ngadan, a vecik kemasi  “pu” pavalitan ta “yili”, neka kinapalakan a yu a qaciljay a imi. ka 1920 a caviljan lemindjelj ta yili dje(街) sipavecik a pikalinkukangting yilidjin a kipusaliman. au kapuamin a maqaqeci a 1946 a caviljan, yulidje pavalitan ta yulicen, sipavecik ta drusa puluq sa tjelu a li. ka 1971 a caviljan, sipavecik mumalj ta puluq sa lima a li patjeljatucu. 

izua ita a vuqavuqalj a qaciljay i qerengan ta siukuluan a pana, ljaki nu kaljaqudjaljan, inika siqaljudj maluqem tua zaljum, sika aza sikataqaljan semanparavac taicu a qaciljay a pasan niamadjuin  pazangazangalan a sauzayan, au ka 1970 a caviljan a puluq sa drusa qiljasan, izua cakaven a qaciljay aya. ljakua inia nacuay djameqen na kinsac a nacemakav ta qaciljay katua zua a cinakav a qaciljay, tazua sinan lalanganga nu qaciljayan, tucu piniunduziu a gaku na kukumin a yili, yilicen a puvadanqan kata a kasasavan a yuli ramaljemaljeng a umaq.         

 kamakama 
sazazatjkamakama1-2 sangasangasan kata sikamasanmusalj潘萬法3 sikamasan tjelulj蘇玉麟4 sikamasan tjelulj潘宇界5-6 sikamasan limalj kata sikamasan nemelj邱慶來7-8 sikamasan pitjulj kata sikamasan valulj黃正榮9-10 sikamasan sivalj kata sikamasan simuluq 陳仁敵11-12 sikamasan simuluq saka ita kata sikamasan simuluq saka drusa 林惠敏13-14 sikamasan simuluq saka tjelu kata sikamasan simuluq saka sepatj潘富民15-16 sikamasan simuluq saka lima kata sikamasan simuluq saka unem劉德貞17 sikamasan simuluq saka pitju  龔文俊18 sikamasan simuluq saka alu蔡秋龍(tucu)

 paljavak tua kadjunangan 
matja 15 qinaljan i yili. matja 20 qinaljan imaza, Angcoh（安通部落）, Afih（阿飛赫部落）, Harawan（哈拉灣部落）, Lingacay（苓雅仔部落）, Ceroh（春日部落）, Patawlinan（巴島力安部落）, Makotaay（瑪谷達璦部落）, Sedeng（瑟冷部落）, Tokar（都旮薾部落）, Lohok（洛合谷部落）, Posko（璞石閣部落）, Silangkong（喜瑯宮部落）, Cihakay（吉哈蓋部落）, Cilakesay（吉拉格賽部落）, Cinemnemay（吉能能麥部落）, Takay（達蓋部落）, Satefo（下德武部落）, Namisan（拿彌散部落）, Matadim（馬太林部落）, Mangcelan（滿自然部落）. 
li                          pulingetjan nua

kadjunangan (km 2)paljingancaucau

(2017 a cavilj sepatj qiljas)mavalidan

caucau/km2zungcen(中城)1.5221763284218.7kuwu(國武)1.251114491207.5taicang(泰昌)7.24741619224cymu(啟模)2.6727971983734.4yungcang(永昌)9.25251529166.2yuancen(源城)22.9507146263.8canljang(長良)9.629877580.7lehe(樂合)27.1465112941.7dungvung(東豐)35.723562617.5guanyin(觀音)23.4709180977.3sungpu(松浦)23.5609176875.2cunre(春日)23.8376100442.2dewu(德武)12.928786867.3sanmin(三民)17.3411100257.2dayu(大禹)34.4473127036.9yili cen252.371988942462197.56

 pakata hici a mirazek 

 gukusiu i yili cen 
yili cen avan na masan pazangal i pasanavalj ta kalinku king, na sezua a caucau a kakicapiljan, au aicu yili a hici a sikace i yili cen sinan vecekadan. izua siubay,kicaquwan kata kakipucemelan. 

 caucau 
caviljcaucau+:metjeruvu

-:mavekelj

(%)1981sepatj kudrav sa ita kuzulj sa lima taiday sa siva puluq sa drusa a caucau (41,592 a caucau)—    1986sepatj kudrav sa sepatj taiday sa drusa puluq sa alu a caucau (40,428 a caucau)−2.8%1991tjelu kudrav sa unem kuzulj sa pitju taiday sa alu puluq sa siva a caucau (36,789 a caucau)−9.0%1996tjelu kudrav sa sepatj kuzulj sa tjelu taiday sa drusa puluq sa tjelu a caucau (34,323 a caucau)−6.7%2001tjelu kudrav sa ita kuzulj sa alu taiday sa drusa puluq sa drusa a caucau (31,822 a caucau)−7.3%2006drusa kudrav sa alu kuzulj sa unem taiday sa lima puluq sa siva a caucau (28,659 a caucau)−9.9%2011drusa kudrav sa unem kuzulj sa sepatj taiday sa lima puluq sa drusa a caucau (26,452 a caucau)−7.7%2016drusa kudrav sa sepatj kuzulj sa pitju taiday sa sepatj puluq a caucau (24,740 a caucau)−6.5%
aicu mavalidan i yili cen izua 93 93 caucua/km², avan sikamasanmusalj kemasi likuz. (amin tjaliaw ta vunglin cen)

 nasidjaravacan 
pakata sipacacikelan imaza, izua kisiya a djalan, masansivalj a djalan a sipacacikel na marekazidusiya i taiwan, itaiday siva puluq sa tjelu a vinaciqan(lede kunglu) kata masansika tjelumuluq a djalanan i taiwan(yucan kunglu) cemalivat ta pasa kacedas ljaviljaving a gadugaduan, avan nu pazangal a pakazuazuanan na kuluma i pasakacedasan nua taiwan. 
kisiya a djalanna taiwan a kisiya a rukicapiljan a kisiya a djalan a cemalivat tua taiwan i taitudisiaba i sanmin(三民)disiaba i yilikunglumasansivalj a djalan a sipacacikel na marekazidusiya i taiwanmasansika tjelumuluq a djalanan i taiwan

yucan(玉長) kungluvinaciqan ta djalanitaiday siva puluq sa tjelu a vinaciqan           basubasu a ding dungbasu a kalinku

 sinupuan 
kaucung a gakuyili kaucung a gakukucung a gaku    gaku na kucung a yiligaku na kucung a sanmin(三民)gaku na kucung a yudung(玉東)kukumin a gakugaku na kukumin a yiligaku na kukumin a yili i yungcang(永昌)gaku na kukumin a sanmin    gaku na kukumin a sungpu(松浦)gaku na kukumin a kawljaw(高寮)gaku na kukumin a lehe(樂合)gaku na kukumin a guanyin(觀音)gaku na kukumin a dayu(大禹)gaku na kukumin a zungcen(中城)gaku na kukumin a canljang(長良)gaku na kukumin a cunre(春日)gaku na kukumin a yuancen(源城)gaku na kukumin a dewu(德武)

 kakipucemelan 
臺北榮民總醫院玉里分院kakipucemelan a yili nua taipaq rungmin biuing  衛生福利部玉里醫院kakipucemelan a yili nua wyvupu玉里慈濟醫院kakipucemelan a yili nua zeci  

 kivangavangan 
lja neka nu namapaljiq a kakarakudan i maza, sika azua gadu, izuanga a ljimecamecaw i sicevud a zaljum kata ljimecamecaw a vali. saka tjuruvu ta caucau tjengelay semamaza a kivangavang. au aza antung ungesing namasan alu ta kakivangvangan a maitaita i kalinku king. aza kazaljuman katje kedri ta 硫磺 a sequan, a kinaliguan izua, sarenguaq a kinakadjunangnan a izua a kasikasivan a djalan, ljaqedi, au mayanga lemindjelj lungvung(龍鳳) a kivanvangan, aza sinapazangal a taiday cavilj anga kasiw pinatevelj ta riuku, izuanan aza zidingsia a djalanan sema yuli kisiya a disiaba patjelja dungli kisiya a disiaba, yuli haka sikac a umaq, puseke kacalisian siubay a umaq,      

nanan(南安) a caucau a umaq nua yusan nua kuka kakivangvangan, batungkuan nua djaladjalan kasicuayan, ceke gadu venuciar a kingtjang a siljizavan, pacuncun ta qayaqaym i ljaqedi ta siukuluan pana kata kacedasan a yu qaciljay. 
玉里協天宮yili sietien biu玉里慈惠堂yili cehui biu玉里華山寺yili hausan pakung玉里玉泉寺yili yucian pakung玉里神社yili biu八通關古道batungkuan nua djaladjalan kasicuayan安通越嶺古道antung nua djaladjalan kasicuayan安通溫泉飯店（安通溫泉歷史建築博物館）antung ungsing a liukang (antung ungsing likishi a nanemanga umaq)玉里夜市yili yachi安通溫泉antung ungesing赤科山金針花季ceke gadu venuciar a kingtjang a kamuku花東縱谷平原kalinku kata valangaw sevesevec a lizulizuk

 racev 
a racev a talem a sinanpazangal nua kinsic imaza. riuku mirazek tauta. pakata racev sipungadan ta paday kata yuli alju, izuanan za kingtjang, buntan kata utja sanguaq, au aza suika qaljemeqem tu liaw a qatim, avan na racev nua yili.   
玉里西瓜yili suika赤科山蜜香紅茶cekesan a hung utja kata alju na hana a qaljesaw 玉里麵yili suba玉里羊羹yili alju東豐文旦dungvung buntan玉溪米yusi paday金針kingtjang香菇ngilengil玉里燒仙草yili cemel a tatekelen 

 kasizuan 
 內政部戶政司全球資訊網
 原住民族委員會全球資訊網統計資料