بلاک چېن

بلاک چېن (په انګلیسي: Blockchain) یو ډیجیټل او غیر متمرکز سیسټم دی چې معلومات پکې په داسې ډول ثبتېږي چې تغيیر ورکول، هک کول یا درغلي پکې نږدې ناممکن وي. د IBM Blockchain Center د تعریف له مخې، دا یو ګډ ډیټابیس دی چې ټولې معاملې پکې په شفاف ډول ثبتېږي او د شبکې د ټولو غړو لخوا د تایید وړ وي.
کيڼ|بټنوک|250x250px|د بلاک چېن په شبکه کې د معلوماتو د لېږد او تایید پروسه

 تخنیکي جوړښت او فعالیت 
بلاک چېن له دریو مهمو برخو جوړ دی:

 ډیټا: په بلاک کې ثبت شوي معلومات (لکه د پیسو لیږد).
 هش (Hash): د هر بلاک ځانګړی ډیجیټل کوډ یا ګوته (Fingerprint).
 د مخکني بلاک هش: هغه لینک چې نوی بلاک له پخواني سره نښلوي او یو ځنځیر (Chain) جوړوي.

د Nature: Scientific Reports په یوه مقاله کې راغلي چې د بلاک چېن امنیت په کریپټوګرافیکي الګوریتمونو ولاړ دی. په افغانستان کې، د کابل پوهنتون د کمپیوټر ساینس پوهنځي په ځینو څیړنیزو پروژو کې د دې ټکنالوژۍ کارول د روڼتیا او د فساد د مخنیوي لپاره د یوې اغیزمنې لارې په توګه مطالعه شوي دي.

 د بلاک چېن غوښتنلیکونه 

 ډیجیټل اسعار (Cryptocurrencies): لکه بټ کوین (Bitcoin) چې لومړنی او مشهور غوښتنلیک یې دی.
 سمارټ قراردادونه (Smart Contracts): اتوماتیک قراردادونه چې پرته له منځګړي (لکه بانک یا وکیل) اجرا کېږي.
 د عرضې لړۍ (Supply Chain): د توکو د تولید څخه تر مصرف پورې د مسیر تعقیبول، چې په Forbes Blockchain کې یې په اړه مفصل راپورونه خپاره شوي.

 ګټې او ننګونې 
بلاک چېن د امنیت، روڼتیا او د لګښتونو د کموالي په برخه کې انقلابي ګټې لري، خو د Science Magazine د څیړنو له مخې، د دې سیسټم د ساتلو لپاره د انرژۍ لوړ مصرف او د قانوني چوکاټ نشتوالی لا هم لویې ننګونې بلل کېږي.

 سرچینې او بهرني لینکونه 

 د IBM رسمي ویب پاڼه - بلاک چېن څه شی دی؟
 د افغانستان د علومو اکاډمي - د ډیجیټل اقتصاد څانګه
 د کوین بیس تعلیمي برخه
 کابل پوهنتون - د ساینسي نوښتونو مرکز