تخت باهي

تخت باهي يا تخت بهي د  خيبر پښتونخوا ايالت په مردان کې يوه لرغونې بودايي څله‌ځی(خانقا) ده چې د هندو پارتي دورې پورې اړه لري. دا ځای په گندهارا کې تر ټولو ارزښتمن بودايي لرغونځی گڼل کيږي.UNESCO Advisory Body Evaluation of Takht Bhai دا څله‌ځی په لومړۍ زېږديزه پېړۍ کې جوړ شوی ووTakht-i-Bahi, UNESCO Office, Islamabad, Pakistan, 2002 او تر اوومې زېږديزې پېړۍ پورې کارول کېده.د لرغونپېژندونکو په وينا دا ځای په ځانگړي ډول د هغه دورې د بودايي څله‌ځايونو د معمارۍ استازيتوب کوي.UNESCO Advisory Body Evaluation of Takht Bhai تخت باهي په ۱۹۸۰ ز کالد يونېسکو نړيوالو ميراثځايونو نوملړ کې داخل شو او يونېسکو دا د استثنايي ښه ساتل شوي په توگه ونوماوه.UNESCO Advisory Body Evaluation of Takht Bhai 
تخت بهايي په خپل وخت کې د بودايي مذهب درس ځی او عبادت ځی و.

 نوم ريښه 
تخت باهي يا تخت بهي چې اوسمهال هم ورته همدا نوم اخيستل کيږي، د ځايي خلکو په وينا د چينې اوبه لرونکي تخت په مانا ده، خو که د نوم دوهمه ريښه باهي وگورې نوم د بهي او بهېدلو په مانا ده چې کره پښتو ويوکی دی او د اوبو جريان ښودلو لپاره کارول کيږي، يانې هغه تخت چې ترڅنگ يې اوبه بهيږي.
 پېښليک 
لرغونپوهانو د دې کنډوالو جوړولو تاريخ په څلورو برخو وېشلی دی چې له لومړۍ مخزېږديزې پېړۍ پيليږي. د څله‌ځی (خانقا) ودانۍ شايد د لومړۍ زېږديزې پېړۍ پرمهال جوړه شوې اوسي. يوه ليکنه دا ثابتوي چې دا د گوندوپارېس (۲۰-۴۶ زېږديز کال) نوم لري.
له گوندوپارېس وروسته دا سيمه د لومړني کوشاني پاچا کوجولا کادپيزېس تر ولکې لاندې راغله.
د جوړولو دوهمه دوره چې په تخت باهي کې د سټوپا، محکمې او غونډې تالار جوړول شامل وو، د درېيمې او څلورمې پېړۍ په جريان کې رامنځته شوي.
د جوړولو درېيمه دوره چې د وروستۍ کوشاني کورنۍ واکمن کيدارا سره تړاو لري، په څلورمه او پنځه زېږديزه پېړۍ کې رامنځته شوي.

دا سيمه د پينځمې زېږديزې پېړۍ منځ کې هونيانو ونيوله چې د کوشانيانو واکمني يې پای ته ورسوله، هون تورامانا او بيا د هغه زوی ميهيراکولا د گندهارا سيمې ډېر اوسېدونکي ووژل او ډېری بودايي څله‌ځايونه يې وېجاړ کړل او تاريخي شواهد ښيي چې تخت باهي هم د هونيانو دوره کې وېجاړ او زيانمن شوی دی خو داسې ښکاري چې دا ودانۍ تر اوومې زېږديزې پېړۍ پورې کارول کېده. Short Guide To Takht-i-bahi by Shakur, M.a.
د دې کنډوالو په اړه لومړۍ اوسمهاله حواله په ۱۸۳۶ ز کال کې يو فرانسوي افسر ورکړله چې د مزدوراباد په نوم کلي کې يې د بودا پاتې شونو ته اشاره وکړه. د دې ځای کيندنې او پلټنې په ۱۸۶۴ ز کال کې پيل شوې. د پام وړ شمېر لرغوني توکي يې په برېتانيايي موزيم کې ليدلی شئ.  په ۱۹۲۰ ز کال کې د دې ځای د پام وړ بيارغونه وشوه.

 موقعيت: 
دا کنډوالې د خيبر پښتونخوا ايالت د مردان ولسوالۍ نه   مترو په واټن کې پرتې دي. دې کنډوالو ته نږدې پروت  يو کوچنی کلابند ښار چې د ورته دورې تاريخ لرونکی دی،  اوس هم تخت بهي يا تخت باهي دی.UNESCO Periodic Report دا کوچنۍ غونډۍ کابو  پورته د کلي له بازار نه  لرې موقعيت لري.دا سيمې د جوارو، غنمو، گنيو او سبزيجاتو د کرلو له مخې مشهوره ده، پخوا يې د ليدونکو او گرځندويانو شمېر لږ وو، خو اوس د سړک او موټرو تمځی په جوړېدو سره يې د ليدونکو شمېر کې گڼوالی راغلی دی.thumb|د گندهارا په زړه کې د تخت باهي موقعيت |center|400x400px

 د تخت باهي انځورونه 

 هنري کارونه 
د تخت باهي د زينه پورته کوونکي پژۍ چې په يوناني لباس کې جوړه شوې ده، اوسمهال په برېتانيايي موزيم کې اېښودل شوې.

 سرچينې