په فضايي څېړنو او مېشتېدنه کې د مصنوعي ځیرکتیا اغېزې

مصنوعي ځیرکتیا او فضا (AI in Space)کشف کوونکیناسا (NASA) او د کوانټم ساینس پوهاند لیکنونکي نومد فضايي علومو او ډیجیټل ټیکنالوژۍ څېړونکيد رامنځته کېدو هېوادنړيوال (Global Collaboration)بشپړ باوري بنسټونهJPL، ESA، ArXiv
د مصنوعي ځیرکتیا (Artificial Intelligence/جوړ شوی ځیرک) ادغام په فضايي څېړنو کې د بشر لپاره د کایناتو د پېژندنې په برخه کې نوي افقونه پرانیستي دي. د ناسا (NASA) د جیټ پروپلشن لابراتوار د معلوماتو له مخې، د ماشیني زده کړې (Machine Learning/ماشیني زده کړه) الګوریتمونه اوس د لیرې ستورو او سیارو څخه د ترلاسه شویو معلوماتو په تحلیل کې کارول کېږي چې د انسان له فزیکي وړتیا څخه بهر دي. مصنوعي ځیرکتیا د فضايي بېړیو په خپلواک چلښت (Autonomous Navigation/خپلواک تګ راتګ) کې بنسټیز رول لوبوي، ځکه چې د ځمکې او لیرې سیارو ترمنځ د سیګنالونو ځنډ د دې لامل کېږي چې روبوټونه باید په خپله پرېکړې وکړي. 

د فضا د مېشتېدنې (Space Colonization/فضايي مېشتېدنه) په بهیر کې، مصنوعي ځیرکتیا د ژوند د ملاتړ سیسټمونو (Life Support Systems/د ژوند ساتنې سیسټمونه) په مدیریت کې کلیدي رول لري. د اروپا فضايي اداره په خپلو څېړنو کې وايي چې په سپوږمۍ یا مریخ کې د انسانانو لپاره د اکسیجن، تودوخې او د سرچینو د مصرف کنټرول یوازې د هوښیار ډیجیټل سیسټمونو په واسطه ممکن دی. د د افغانستان د عصري علومو د مرکزي څانګې څار سیسټم د کابل پوهنتون په څېر اکاډمیکو مرکزونو کې د فزیک او کمپیوټر ساینس په کچه دغه بحثونه د دې لپاره مهم دي چې محصلین پوه شي څنګه مصنوعي ذکاوت کولی شي په فضا کې د کانونو استخراج (Space Mining/فضايي کیندنه) او د کائناتي وړانګو د خطرونو وړاندوینې وکړي.

د مصنوعي ځیرکتیا او فضايي ټیکنالوژۍ یوځای کېدل به په راتلونکو څو لسیزو کې د ستوري منځني (Interstellar/د ستورو ترمنځ) سفرونو ته لاره هواره کړي. د ساینس د نړيوالو ژورنالونو د مقالو له مخې، د AI سیسټمونه کولی شي د ستورو د حرکت دقیقې نقشې چمتو کړي او د تمدنونو د نښو په لټون کې مرسته وکړي. په هغو هېوادونه کې چې د فضايي علومو په برخه کې پرمختګ کوي، د مصنوعي ځیرکتیا اخلاقي او تخنیکي چوکاټونه په پوره دقت مطالعه کېږي. دا مقاله د نړیوالو معتبرو سرچینو او د پوهنتونونو د اکاډمیکو معیارونو پر بنسټ چمتو شوې ده ترڅو د پښتو ژبې په علمي پانګه کې یوه مهمه او نوې برخه اضافه کړي.

 بهرني لینکونه او اخځلیکونه 

 د ناسا رسمي پاڼه - مصنوعي ځیرکتیا په فضا کې
 د اروپا فضايي اداره - راتلونکې ټیکنالوژي
 کابل پوهنتون - د ساینسي څېړنو مرکز
 د فضايي فزیک نوي علمي مقالې