د فرانسې لوی انقلاب

د فرانسې لوی انقلاب (۱۷۸۹–۱۷۹۹) په فرانسه او د اروپا په عصري تاریخ کې یو له خورا مهمو پېښو څخه دی چې د مطلقې پاچاهۍ ټغر یې ور ټول کړ. دغه انقلاب نه یوازې په فرانسه کې سیاست بدل کړ، بلکې په ټوله نړۍ کې یې د ډیموکراسي، لیبرالیزم، او د بشر حقونو د مفکورو د خپرولو لاره هواره کړه.

 د انقلاب ريښې 
فرانسوي ټولنه له انقلاب څخه وړاندې په دریو برخو (اشراف، مذهبي مشران او عام خلک) وېشل شوې وه. د وګړو دغه نابرابري، اقتصادي بحران او د ټولنیز تړون په څېر فلسفي افکارو خلک پاڅون ته وهڅول. عام ولس د فیوډالیزم له ظلمونو او لوړ مالیاتو څخه په تنګ راغلي وو.

 مهم پړاوونه 
۱. د باستیل کلا سوبه: د ۱۷۸۹ کال د جولای په ۱۴مه، خلکو د باستیل پر زندان برید وکړ چې د استبداد د ماتې نښه وه. ۲. د بشر د حقونو اعلامیه: دغه سند د لومړي ځل لپاره د وګړو ازادي او مساوات په قانوني ډول تایید کړل. ۳. د جمهوریت اعلان: په ۱۷۹۲ کال کې پاچاهي لغوه او لومړی فرانسوي جمهوریت رامنځته شو. ۴. د ترور دوره: د روبسپیر په مشرۍ یو خونړی پړاو و چې ډېری مخالفین پکې اعدام شول.

 پر ادبیاتو او هنر اغېزه 
د فرانسې انقلاب پر ادبي مکتبونو ژوره اغېزه وکړه. لومړی د رومانتیزم لپاره لاره پرانیستل شوه او وروسته د ټولنې د حقایقو بیانولو لپاره رولیزم او بیا د لاشعور سپړلو لپاره سورریالیزم رامنځته شول. د فرانسې د انقلاب مفکورې د نړۍ په ناول لیکنې او سیاسي ادبیاتو کې لا هم ژ ژوندۍ دي.

 پایلې او میراث 

 د ناپلیون بوناپارټ واک ته رسېدل او د نوي قانون (Napoleonic Code) جوړول.
 په اروپا کې د ملت‌پالنې (Nationalism) د روح پیاوړي کېدل.
 د ښځو د حقونو او د غلامۍ د لغوه کولو لپاره د لومړنیو هڅو پیل.

 سرچینې 

 د فرانسې د انقلاب تاریخ - د فرانسې ملي کتابتون (BnF)
 د انقلاب مستند ارشیف - د فرانسې ملي ارشیف
 Soboul, Albert. The French Revolution 1787–1799. Random House.
 McPhee, Peter. The French Revolution, 1789-1799. Oxford University Press.