يوم کيپور جګړه

د یوم کیپور جګړه چي د رمضان جګړې، د اکتوبر جګړې،  د ۱۹۷۳ کال د عرب – اسرائیلو جګړې، یا څلورمي عرب – اسرائیل جګړې په نامه هم یادیږي، د ۱۹۷۳ کال د اکتوبر له ۶ څخه تر ۲۵ پوري د اسرائیلو او د عربي دولتونو د ایتلاف تر منځ (چي د مصر او سوریې لخوا رهبري کېدل) یوه ستره جګړه وه. ددې جګړې ډیري نښتي د سینا په ټاپووزمه او د ګولان په لوړو کي وسوې، هغه سیمي چي په 1967 کي د اسراییلو لخوا له عربانو څخه نیول سوي وې. په یاده جګړه کي د مصر موخه دا وه ترڅو د سویز کانال په ختیځه څنډه کي لمړئ ځان ځای، او په دې توګه هلته د پښې ټینګولو په پایله کي د سینا ټاپووزمه د خبرو له لاري لاسته راوړي.

یوم کیپور جګړه د ۱۹۷۳ کال د اکټوبر په شپږمه هغه مهال پیل سوه، کله چي عربي ایتلاف د یوم کیپور (د یهودانو د مقدسي ورځي په ترڅ کي) چي د روژې د میاشتي له لسمي نیټې سره سمون خوري پر اسراییلو ناڅاپي برید وکړ.  متحده ایالاتو د خپل متحد اسراییل او شوروي اتحاد د خپل متحد عربي دولتونو لپاره په دې وخت کي په پراخه کچه د اکمالاتو په هڅو بوخت سول،    او په دې توګه د دواړو زبرځواکونو ترمنځ کړکیچ زیات اوج ته ورسېدی. 

د مصر او سوریې ځواکونو له اسرائیلو سره د خپلو پخوانیو کرښو څخه په تېرېدو سره ځانونه د سینا او جولان لوړو ته ورسول. ددوی تر پرمختګ درې ورځې وروسته اسراییلو د مصر ځواکونه شاتګ او سوریایان یې هم د ګولان له څوکو څخه کښته کېدو ته اړ کړه. اسراییلو په دې توګه په سوریه کي د دمشق په څنډه کي د توپونو ګوزارونه هم پیل کړه، او همدارنګه یۍ مصري ځواکونه له سینا تاپووزمي څخه سینا ښار ته پر شا کړه. د سویز ښار تر محاصرې وروسته د اسماعیلیه او سویز په جګړو کي د اسراییلو نور پرمختګ ودرېدی او مصري ځواکونه وتوانېدل ترڅو پاته خاوره له اسراییلو څخه وژغوري. د اکتوبر په 25 نېټه د ملګرو ملتونو په منځکړیتوب په رسمي توګه جګړه نور پای ته ورسیده او مصري، اسراییلي او سوري ځواکونه بیرته خپلو سیمو ته پر شا سول.

د یوم کیپور یادي جګړې د اسراییل - فلسطین د سولي په پروسې کي زیاته مرسته وکړه، او د 1978 کیمپ ډیویډ تړون لامل هم سوه، هغه تړون چي له مخي یې اسراییلو مصر ته د سینا ټاپو وزمه بیرته وسپارل او د مصر - اسراییل د سولې تړون په پایله کي په لمړي ځل یو عربي هیواد (مصر) اسراییل په رسمیت وپیژندل. د یوم کیپور تر جګړې وروسته مصر له شوروي اتحاد څخه هم ووت او له لویدیځ سره يې اړیکي ورغولې.