د ۱۹۷۵ کال د پنجشیر درې پاڅون

د ۱۳۵۴ کال د پنجشیر درې پاڅون د سردار محمد داود خان د حکومت پر وړاندې د جمعیت اسلامي په مشرۍ د لوی پاڅون یوه برخه وه، او دغه د آی ایس آی لومړنی عملیات وو چې په افغانستان کې ترسره شول.   دغه "د افغانستان جمهوریت د نیابتي جګړې او د پاکستان پر وړاندې د وسله والو ملاتړ غچ" وو.  

د پاکستان پر ضد وسله والو سره د افغانستان جمهوريتملاتړ د [[پاکستان]] د هغه وخت صدراعظم ذوالفقار علي بوټو او د صوبه سرحد (اوس خیبر پښتونخوا) د سرحدي قول پوځ د هغه وخت عمومي مفتش نصیرالله خان بابر دې ته اړ کړل چې د افغانستان په وړاندې ډیر تیریدونکی چلند غوره کړي. په پایله کې، آی ایس آی د میجر جنرال غلام جیلاني خان تر قوماندې لاندې د ۵۰۰۰ کسیز افغان چریکي ځواکونو یوه ډله جوړه کړه، چې پکې به د ګلبدین حکمتیار ، برهان الدین رباني او احمد شاه مسعود په څیر اغیزمن راتلونکي مشران شامل وي،  ترڅو د افغان حکومت په نښه کړي، دغه لومړی لوی عملیات وو، چې په ۱۹۷۵ کال کې ترسره شو، چې د پنجشیر په دره کې د وسله وال بغاوت ملاتړ و.  د ۱۹۷۵ کال پاڅون، که څه هم ناکامه شو، داود خان ولړزاوه او هغه ته یې دغه درک کړه چې یو دوستانه پاکستان د هغه په ګټه دی.   هغه له پاکستان سره د اړیکو ښه کول پیل کړل او په ۱۹۷۶ او ۱۹۷۸ کلونو کې یې هلته دولتي سفرونه وکړل. د ۱۹۷۸ کال د سفر په جریان کې، هغه موافقه وکړه چې د پاکستان ضد وسله والو ملاتړ ودروي او په افغانستان کې پاتې وسله وال وباسي ترڅو خلقیان مایوسه شي او په هماغه کال کې به د ثور په انقلاب کې داود نسکور کړي. 

 شاليد 
په ۱۹۷۳ کال کې، پخوانی صدراعظم محمد داود خان د افغانستان د خلکو د ډیموکراتیک ګوند په ملاتړ د یوې کودتا له لارې واک ته ورسېد او د افغانستان جمهوریت تاسیس شو. دې پرمختګونو په افغانستان کې د کمونیستي او شوروي د مخ په زیاتیدونکي نفوذ په وړاندې د اسلامي غورځنګ رامنځته کول پیل کړل.  په هغه وخت کې، کله چې مسعود په کابل پوهنتون کې زده کړې کولې، د مسلمانانو ځوانانو (سازمان جوانان مسلمان) سره ښکیل شو، چې د جمعیت اسلامي (اسلامي ټولنه) د زده کونکو څانګه وه، چې مشر یې هغه وخت پروفیسور برهان الدین رباني و. د کابل پوهنتون په هغه وخت کې د سیاسي بحثونو او فعالیتونو مرکز و. 

 پاڅون 
د خپلو کمونیستي ملګرو او روسي پروفیسورانو د غرور څخه په غوسه، د مسعود او د هغه د روسي پروفیسور ترمنځ فزیکي شخړه مسعود دې ته اړ کړ چې له پوهنتون څخه ووځي، او لږ وروسته، کابل . دوه ورځې وروسته، مسعود او یو شمېر نور وسله وال زده کوونکي پاکستان ته لاړل، چیرې چې د پاکستان د استخباراتي ادارې (ISI) د یو بل روزونکي، ګلبدین حکمتیار په هڅونه، مسعود موافقه وکړه چې د داود پر وړاندې په کودتا کې برخه واخلي، د هغه ځواکونه په پنجشیر او د حکمتیار په نورو سیمو کې راپورته شي.   د ۱۹۷۵ کال په جولای کې، مسعود د پاکستاني استخباراتو په مرسته د داود خان د حکومت پر وړاندې د پنجشیر د اوسیدونکو د لومړي بغاوت مشري وکړه.  که څه هم په پنجشیر کې پاڅون لومړنۍ بریا ترلاسه کړه، حتی په روخه کې یې پوځي ګارنیزیون هم ونیولو، خو د کابل ژمنه شوې مرسته هیڅکله ونه شوه او بغاوت د ۴۴۴ کمانډو کنډک لخوا وځپل شو چې مسعود یې بیرته پاکستان ته واستاوه (په جنګلک کې له یوې ورځې پټیدو وروسته) چیرې چې هغه به په چراټ کې د ISI په پټ روزنیز مرکز کې ګډون کاوه.  مسعود له ناخوښۍ سره له مرکز څخه ووت او پېښور ته راستون شو چیرې چې هغه ځان شخصي پوځي زده کړو ته وقف کړ. مسعود د ماو تسې تونګ لیکنې د لانګ مارچ په اړه، د چی ګویرا د کار په اړه، د جنرال ډی ګول یادښتونه، د جنرال وو نګوین ګیاپ ، د سن زو د جګړې هنر ، او د یو امریکایی جنرال لخوا د ترهګرۍ ضد یو بې نومه لاسي کتاب چې مسعود یې "تر ټولو لارښوونکی" وباله، ولوستل.  

د عملیاتو د یوې برخې په توګه، د اسلامي ډلو کوچنۍ ډلې د لغمان ، ننګرهار او بدخشان نږدې سیمو ته واستول شوې؛ دغه ناکامې وې. جنګیالي یا له ماتې سره مخ شول کله چې افغان کمانډو ځواکونه دریو ولایتونو ته د پاڅون د مخنیوي لپاره واستول شول یا د رسیدو سره سم ونیول شول، نه د ځایی خلکو او نه هم د اردو ملاتړ سره.  

له دې ناکامۍ وروسته، د اسلامي غورځنګ دننه "ژور او اوږدمهاله اختلاف" راڅرګند شو.  اسلامي ټولنه د مسعود او رباني په شاوخوا کې د منځلارو ځواکونو د ملاتړو ترمنځ ووېشل شوه، چې د جمعیت اسلامي مشري یې کوله، او د حکمتیار په شاوخوا کې د ډیرو سخت دریځو اسلامي عناصرو، چې د حزب اسلامي بنسټ یې کیښود،  شخړه دومره یوې مرحلې ته ورسېده چې د راپورونو له مخې حکمتيار هڅه وکړه چې مسعود ووژني، چې هغه مهال ۲۲ کلن و.  

د ۱۹۷۵ کال پاڅون، که څه هم ناکامه شو، خو داود خان ته یې دغه درک کړه چې یو دوستانه پاکستان د هغه په ګټه دی.   هغه له پاکستان سره د اړیکو ښه کول پیل کړل او په ۱۹۷۶ او ۱۹۷۸ کلونو کې یې هلته دولتي سفرونه وکړل. د ۱۹۷۸ کال د سفر په جریان کې، هغه موافقه وکړه چې د پاکستان ضد وسله والو ملاتړ ودروي او په افغانستان کې پاتې وسله وال وباسي. 

 ماخذونه