ميرويس نيکه او د هوتکي امپراتورۍ تاسیس

ميرويس نيکه او د هوتکي امپراتورۍ تاسیس (Mirwais Hotak and the Hotak Empire)
د هوتکي امپراتورۍ ظهور د اسیا په اتلسمه پېړۍ کې د پښتنو د ملي یووالي او سیاسي شعور د بیدارۍ تر ټولو مهمه پېښه ده، چې د سیمې جیو-پولیټیک نقشه یې بدله کړه.

+ هوتکي امپراتوري په یو نظر بنسټګر ميرويس خان هوتک (ميرويس نيکه) پلازمېنه کندهار (Kandahar ) د واکمنۍ سیمې له اصفهان څخه تر هند کندهار او قفقاز پورې مهمې بریاوې د صفوي امپراتورۍ پای او د خپلواکۍ لاسته راوړل
ميرويس خان هوتک (Mirwais Khan Hotak) چې د پښتنو ترمنځ په ميرويس نيکه مشهور دی، یو هوښیار سیاستوال، قومي مشر او د پښتون ملي هویت د خوندي کولو لومړنی معمار ګڼل کېږي. هغه په ۱۷۰۹ کال کې په کندهار کې د صفوي ظالمو واکمنانو پر وړاندې ملي قیام وکړ او د یوې خپلواکې پښتنې امپراتورۍ بنسټ یې کېښود. تاریخي شالید او د قیام انګېزه
په اتلسمه پېړۍ کې د پښتنو سیمې، په ځانګړي ډول کندهار، د صفوي او مغولي امپراتوریو ترمنځ د کشمکش مرکز وې. صفوي واکمنانو د ګورګین خان په واسطه پر پښتنو سخت ظلمونه کول او هڅه یې کوله چې د پښتنو مذهبي او کلتوري ازادي سلب کړي. ميرويس نيکه د دې وضعیت په درک کولو سره د قومونو ترمنځ د یووالي هڅې پیل کړې. Habibi, Abdul Hai. "The Hotakids and the History of Afghanistan". Kabul University Press.
۲. د ميرويس نيکه سیاسي ستراتیژي
ميرويس نيکه یوازې یو جنګیالی نه و، بلکې یو لوی دیپلومات و. هغه مخکې له دې چې قیام پیل کړي، لاندې اساسي ګامونه پورته کړل:
 قومي یووالی: هغه د لومړي ځل لپاره د پښتنو بېلابېلې قبیلې لکه غلجي او ابدالي پر یوه ملي محور راټولې کړې. Caroe, Olaf. "The Pathans: 550 B.C.-A.D. 1957". Oxford University Press.
 فقهي فتوا: هغه مکې مکرمې ته سفر وکړ او له عالمانو څخه یې د صفوي ظالمانو پر وړاندې د مبارزې شرعي اجازه ترلاسه کړه. Reshtia, Sayed Qassem. "Afghanistan in the 19th Century". State Printing House, Kabul.
 استخباراتي چلند: هغه د ګورګین خان په دربار کې د نفوذ په پیدا کولو سره د دښمن نظامي کمزورۍ په نښه کړې. Lockhart, Laurence. "The Fall of the Safavi Dynasty and the Afghan Occupation of Persia". Cambridge University Press.
د کندهار فتحه او د خپلواکۍ اعلان (۱۷۰۹ م)
په ۱۷۰۹ کال کې ميرويس نيکه په یوه پلان شوي برید کې ګورګین خان له منځه یووړ او د کندهار کلا یې ونیوله. هغه د پښتنو لویه جرګه راوبلله او د هیواد د خپلواکۍ اعلان یې وکړ. کله چې ولس غوښتل هغه ته د "پاچا" لقب ورکړي، هغه په خورا تواضع سره ځان د ملت خدمتګار وباله او یوازې د "مشر" په توګه یې د هیواد چارې پر مخ یووړې.
د شاه محمود هوتک بریاوې او د اصفهان نیول
د ميرويس نيکه له مړینې وروسته، د هغه زوی شاه محمود هوتک د پښتنو لښکر د صفوي امپراتورۍ تر پلازمېنې اصفهان پورې ورساوه. په ۱۷۲۲ کال کې د ګولناباد په تاریخي جګړه کې پښتنو داسې بریا ترلاسه کړه چې په اسیا کې یې د صفویانو ۲۰۰ کلنه واکمني پای ته ورسوله. شاه محمود اصفهان ونیو او په رسمي ډول یې د واکمنۍ اعلان وکړ. Lockhart, Laurence. "The Fall of the Safavi Dynasty and the Afghan Occupation of Persia". Cambridge University Press.
۵. د هوتکي دورې علمي او اداري میراث
هوتکیانو یوازې په نظامي برخه کې نه، بلکې په کلتوري برخه کې هم لوی خدمتونه وکړل:
 پټه خزانه: د پښتو شاعرانو تذکره (پټه خزانه) په همدې دوره کې د محمد هوتک له خوا ولیکل شوه. Habibi, Abdul Hai. "The Hotakids and the History of Afghanistan". Kabul University Press.
 اقتصادي سیسټم: هوتکیانو د خپلې امپراتورۍ لپاره ځانګړې سکې ووهلې چې دا د پښتنو د سیاسي او اقتصادي اقتدار نښه وه. Reshtia, Sayed Qassem. "Afghanistan in the 19th Century". State Printing House, Kabul.
۶. د امپراتورۍ زوال او د احمد شاه بابا ظهور
که څه هم هوتکي امپراتورۍ د ځینو داخلي اختلافاتو او د نادر افشار د بریدونو له امله زیات دوام ونه کړ، مګر د ميرويس نيکه قیام پښتنو ته دا جرات ورکړ چې وروسته بیا د احمد شاه بابا په مشرۍ یوه لویه دراني امپراتوري جوړه کړي. ميرويس نيکه د "ملي یووالي" هغه تخم وکرل چې نن هم د پښتنو په تاریخ کې روښانه دی. Caroe, Olaf. "The Pathans: 550 B.C.-A.D. 1957". Oxford University Press.
سرچینې (References)

وېشنيزه:هوتکي امپراتوري
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:د اسیا تاریخ
وېشنيزه:ملي اتلان
وېشنيزه:تاریخ