انګلیسي ادبیات

انګلیسي ادبيات هغه ادبيات دي چې په انګلیسي ژبه کې د انګلستان ، ددغه هیواد دانحصاري سیمو او بهرنۍ سیمو ، د آیرلینډ جمهوریت ، متحده ایالاتو او د پخواني برتانوي امپراتورۍ هیوادونو څخه لیکل سوي وي .  "English Literature refers to the study of texts from around the world, written in the English language." (International Student.com ); "like so many other collective enterprises in our century, has ceased to be principally about the identity of a single nation; it is a global phenomenon." (["Preface" to The Norton Anthology of English Literature, vol. 1, 8th edition ).  انګلیسي ژبي له 1400 کلونو څخه راپدېخوا وده ادبي اوعلمي وده کړې ده.  د انګلیسي ژبي لومړني ډولونه، د انګلیس - فریسی ژبو یوه ټولګه چې په پنځمه پیړۍ کې د انګلیس - سیکسن یرغلګرو لخوا لوی بریتانیا ته راوړل سوه، د زړې انګلیسي په نوم یادیږي. بیوولف په زړه انګلیسي ژبه کي ترټولو مشهوره لیکنه ده، چي په سکینډینویا کي یې د ټاکل کیدو سره سره یې په انګلستان کې د ملي افسانې حیثیت ترلاسه کړی دی. په هرصورت، په 1066 کي دانګلستان د نارمن فتحيوروسته، د انګلیس-سیکسون ژبي لیکل سوي بڼه لږ عامه سوه .  انګلیسي ژبه دنوي ارسطویي سیسټم ترنفوذ لاندي، فرانسوي محاکمو، پارلمان، او نورو ټولنومعیاري ژبه وګڼل سوه. Baugh, Albert and Cable, Thomas. 2002. The History of the English Language. Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall. pp. 79–81. هغه انګلیسي چې د نورمنانو له راتګ وروسته ویل کېدل په تاریخ کي دمنځنۍ انګلیسي په نوم پیژندل کیږي. د انګلیسي دا بڼي تر 1470 کال پوري دوام وکړ، هغه وخت کله چې د چانسري سټنډرډ (په وروستیو کې منځنۍ انګلیسي)، د لندن میشته انګلیسي بڼه پراخه سوه. جیفري چاسر (۱۳۴۳-۱۴۰۰)، د کینټربري کیسې مشهوره لیکوال، په داسې وخت کي د منځني انګلیسي ژبي دمشروعیت په پراختیا کې د پام وړ شخصیت بلل کېدی چې په انګلستان کې واکمني ادبي ژبي لا هم فرانسوي او لاتیني وې .  په 1439 کې د جوهانس ګوتنبرګ لخوا د چاپ د مطبوعاتو اختراع هم دانګلیسي ژبي په معیاري کولو کې مرسته وکړه. 

شاعر او ډرامه لیکونکی ویلیم شکسپیر (1564-1616) په پراخه کچه د انګلیسي ژبي ترټولو لوی لیکوال او د نړۍ یو له لوی ډرامه لیکونکو څخه شمیرل کیږي.    د هغه ډرامې دنړۍ په هره لویه ژوندۍ ژبه باندي ژباړل سوي دي او دنورو ډرامه لیکونکو په پرتله ډیر ځله کتل کیږي.  په نولسمه پیړۍ کې د سر والټر سکاټ تاریخي رومانس په ټوله اروپا کې د انځورګرانو، موسیقارانو او لیکوالانو یو نسل راپنځولی وو. The Oxford Companion to English Literature, p. 890.

انګلیسي ژبه د شپاړسمي زېږدیزي پېړۍ په وروستیو او داتلسمې پېړۍ په لومړیو کي د بریتانوي امپراتورۍ له پراختیا سره په ټوله نړۍ کي خپره سوه. دعروج له پلوه، دا په تاریخ کې ترټولو لوی امپراتورۍ وه.  په 1913 کي بریتانوي امپراتورۍ په 412 ملیونه خلکو باندې واکمني درلوده. اوپه هغه وخت کې د نړۍ  نفوس، Maddison 2001, p. 97: "The total population of the Empire was 412 million [in 1913]"; Maddison 2001, pp. 241: "[World population in 1913 (in thousands):] 1 791 020". د نولسمې او شلمې پیړۍ په اوږدو کې ددغو استعمارونو او متحده ایالاتو په انګلیسي کي خپل د پام وړ ادبي دودونو تولید پیل کړ. په مجموعي توګه، د 1907 څخه تر نن ورځې پوري، د لوی بریتانیا ، د آیرلنډ جمهوریت او شمالي آیرلنډ جمهوریت ، متحده ایالاتو او پخوانیو برتانوي مستعمرو څخه ډیریو لیکوالانو په انګلیسي ژبه کي د کارونو لپاره دنورو په پرتله زیاتي دنوبل جایزې ترلاسه کړي دي.