د غبرګ وراثت نظريه

د غبرګ وراثت نظریه () چې په لنډ ډول ورته (DIT) هم ویل کېږي، یوه علمي نظریه ده چې تشریح کوي چې څنګه انساني تکامل د دوو جلا خو یو له بل سره تړلو پروسو پایله ده: "جنیټیکي وراثت" او "کلتوري وراثت". د دې نظریې پلویان، لکه رابرټ بویډ او پیټر ریچرډسن، پدې باور دي چې کلتور پخپله یو بیولوژیکي اړتیا ده او د انسانانو په بقا کې یې د جینونو په څېر مهم رول لوبولی دی. په ساده ژبه، انسانان یوازینی مخلوق دی چې معلومات یې یوازې د وینې (جینونو) له لارې نه، بلکې د زده کړې، تقلید او ژبې له لارې هم له یو نسل څخه بل ته لېږدول کېږي، او دا کلتوري معلومات بیا په خپله د انسان په بیولوژیکي جوړښت اغېز کوي.

د دې نظریې یو له مشهورو مثالونو څخه د "شیدو د هضم وړتیا" (Lactase persistence) ده. په اصل کې، ډېری بالغو انسانانو نشول کولای چې شیدې هضم کړي، خو کله چې زرګونه کاله پخوا ځینو ټولنو د څارویو پاللو کلتور غوره کړ، نو د وخت په تېرېدو سره د هغوی په جینونو کې داسې بدلون راغی چې د شیدو هضم ورته ممکن شو. دا ښيي چې یو کلتوري انتخاب (څاروي پالنه) د دې لامل شو چې د انسان جینټیک بدل شي. د غبرګ وراثت نظریه وايي چې زموږ مغز داسې تکامل کړی چې د نورو څخه د زده کړې او تقلید لپاره خورا تکړه وي، ځکه چې کلتوري پوهه موږ سره مرسته کوي چې د چاپیریال له بدلونونو سره ډېر ژر ځان عیار کړو، په داسې حال کې چې جنیټیکي تکامل ډېر وخت نیسي.

په دې نظریه کې "ټولنیزه زده کړه" یو بنسټیز اصل دی. انسانان په فطري ډول هڅه کوي چې د خپلې ډلې له بریالیو او مشهورو کسانو څخه تقلید وکړي. دا پروسه باعث کېږي چې ګټور کلتوري خویونه (لکه د وسلو جوړول، طبي پوهه، او ټولنیز قوانین) په چټکۍ سره خپاره شي. په ساپوهنه او ټولنپوهنه کې دا نظریه موږ ته دا درک راکوي چې ولې انساني چلند د نورو حیواناتو په پرتله دومره پېچلی او متنوع دی. کلتور د یو "دویم وراثت" په څېر عمل کوي چې د زرګونو کلونو په اوږدو کې یې انسانانو ته د دې توان ورکړی چې د مځکې په هره برخه کې، له قطبي یخونو څخه تر سرو دښتو پورې، ژوند وکړي.

په پای کې، د غبرګ وراثت نظریه د بیولوژي او کلتور ترمنځ هغه پخوانۍ جګړه پای ته رسوي چې پوښتنه یې کوله: "انسان د طبیعت محصول دی که د روزنې؟". دا نظریه ځواب ورکوي چې موږ د دواړو یو پېچلی ترکیب یو. زموږ جینونه موږ ته د کلتور د رامنځته کولو وړتیا راکوي، او زموږ کلتور بیا زموږ د جینونو د پاتې کېدو لاره ټاکي. دا نظریه په فلسفه او بشري علوم کې موږ ته د انسانیت د ریښتیني هویت په اړه یو نوی او ژور لیدلوری وړاندې کوي، چې له مخې یې موږ د خپلو پلرونو د پوهې او د خپلې بیولوژیکي میراث یو ګډ ثمره یو.

 د نظریې اصلي ستنې 
 کلتوري تغیر: په مفکورو، باورونو او دودونو کې بدلون چې د نویو ننګونو په پایله کې رامنځته کېږي.
 جین او کلتور تعامل: هغه پروسه چې کلتوري بدلونونه په جنیټیکي تکامل اغېز کوي او برعکس.
 ټولنیز انتقال: له نورو څخه د زده کړې او تقلید له لارې د معلوماتو خپرېدل.
 طبیعي انتخاب: هغه جینونه او کلتوري خویونه پاتې کېږي چې د انسان بقا تضمینوي.

 سرچینې 
 پټه خزانه: د پوهې او کلتور سرچینه
 ScienceDirect: Dual Inheritance Theory and Cultural Evolution
 Stanford Encyclopedia of Philosophy: Cultural Evolution and Inheritance

وېشنيزه:بشري علوم
وېشنيزه:بیولوژي
وېشنيزه:تکامل
وېشنيزه:ټولنپوهنه