خوله

خوله  د انسان او ډېرو ژوو د بدن هغه مهم غړی دی چې د هاضمې نظام لومړنۍ برخه جوړوي او د خوړو د اخیستلو، ژولو، خوند معلومولو، د خبرو کولو، د تنفس کولو او د غږ د تولید لپاره کارول کېږي. خوله د بدن د هغو غړو له ډلې ده چې هم فزیولوژیک او هم ټولنیز اهمیت لري، ځکه د انسان د اړیکو، خبرو، خوړو او ورځني ژوند ډېری فعالیتونه ورسره تړلي دي.

 جوړښت 
د خولې جوړښت څو مهمې برخې لري چې هره یوه یې ځانګړې دنده ترسره کوي:

۱) شونډې  
شونډې د خولې مخکینی سرحد جوړوي. د خبرو، غږ تولید، د خوړو نیولو او د احساساتو په څرګندولو کې مهم رول لري.

۲) غاښونه  
غاښونه د خوړو د ژولو، پرې کولو او ميده کولو لپاره کارول کېږي. د انسان غاښونه په پرېکوونکو، نیشو، غاښچینو او غاښونو وېشل کېږي.

۳) ژبه  
ژبه د خولې یو عضلاتي غړی دی چې د خوند معلومولو، د خوړو د حرکت، د خبرو د غږونو د جوړولو او د خولې د پاکوالي لپاره کار کوي. د ژبې پر سطحه د خوند د حس وړې غدې (Taste buds) شتون لري.

۴) د خولې غار  
دا هغه داخلي تشه ده چې د خوړو د لومړني هضم لپاره کارول کېږي. په دې برخه کې لاړې (Saliva) تولیدېږي چې د خوړو نرمول او د نشایستو ماتول پیلوي.

۵) تالو  
تالو د خولې چت جوړوي او په سخت او نرم تالو وېشل کېږي. د خوړو د تېرېدو او د غږ د تولید په تنظیم کې رول لري.

۶) ستونی  
ستونی د خولې شاته برخه ده چې د هاضمې او تنفسي سیستم ګډه لاره ده.

 دندې 
خوله د انسان په ژوند کې څو مهمې دندې ترسره کوي:

۱) د خوړو اخیستل او ژاوله  
خوله د هاضمې د نظام لومړنۍ دروازه ده. غاښونه خوړو ته شکل ورکوي او ژبه یې حرکتوي.

۲) د خوند معلومول  
ژبه د خوږ، تریخ، تروش، مالګین او امامي خوندونو د پېژندلو وړتیا لري.

۳) خبرې او غږ  
خوله د غږ د تولید لپاره مهمه ده. ژبه، شونډې او تالو د غږونو په جوړولو کې ګډ کار کوي.

۴) تنفس  
خوله د پوزې بدیل لاره ده او په ځانګړي ډول د سخت فعالیت، ناروغۍ یا د پوزې د بندېدو په حالت کې د تنفس لپاره کارول کېږي.

۵) د خولې لاړې  
لاړې د خوړو نرمول، د نشایستو ماتول، د خولې پاکول او د باکتریاوو مخنیوی کوي.

 روغتیا 
د خولې روغتیا د ټول بدن په روغتیا مستقیم اغېز لري. د غاښونو خرابوالی، د ژبې ناروغۍ، د خولې وچوالی، د لاړو کمښت، د خولې بوی او د لثو ناروغۍ د بدن په نورو برخو هم اغېز کوي.

د خولې د روغتیا لپاره لاندې ټکي مهم دي:  
– د غاښونو منظم برش  
– د غاښونو تار کارول  
– د خوږو کم استعمال  
– د غاښونو منظم معاینه  
– د خولې پاک ساتل

 په ټولنه کې اهمیت 
خوله د انسان د اړیکو، خبرو، احساساتو او ټولنیزو تعاملاتو یوه مهمه وسیله ده. د موسکا، خبرې، سلام، غږ او د احساساتو څرګندونه ټول د خولې له لارې ترسره کېږي.

 اړوند موضوعات 
 هاضمه
 غاښ
 ژبه
 ستونی
 لاړې
وېشنيزه/کټګورۍ
وېشنيزه:بيلوژي
وېشنيزه:انسان
ېشنيزه:روغتیا
 سرچینې 
 https://www.britannica.com/science/mouth-anatomy  
 https://www.healthline.com/human-body-maps/mouth  
 https://www.mayoclinic.org