پښتون ملتپالنه

پښتون ملتپالنه یوه ایډیالوژي ده چي له مخي یې پښتانه باید یو ځانګړی ملت وي، او تل د خپل کلتور او وطن د ساتني لپاره یووالی ولري.  په افغانستان کي هغه ولسونه چي د پښتون ملتپالنې ملاتړ کوي، نژدې ټول د " لوی افغانستان " د مفکورې ملاتړ کوونکي هم دي، چي پر بنسټ یې خیبر پښتونخوا او شمالي بلوچستان ددغه هیواد اصلي برخه ګڼل کیږي، او پښتانه پکښي لوی اکثریت دي. Zalmay Khalilzad, "The Security of Southwest Asia", University of Michigan, 2006, 
بټنوک|200x200px|د پښتونستان بیرغ
 مخینه 

بټنوک|د عبدالغفور برېښنا رسامي چي د احمد شاه دراني د ۱۷۴۷ کال د تاجپوښتنې انځور پکښي ښکاري، هغه واکمن چي د افغانستان ( د ملت پلار ) ګڼل کیږي.
لومړنی پښتون ملتپال د ۱۷مې پیړۍ "جنګیالی شاعر" خوشحال خان خټک و، چي د مغل امپراتور اورنګزیب لخوا د مغلو د واکمنۍ پر وړاندي د پښتنو د بغاوت د هڅولو په تور زندان ته ولوېدی.سره له دې چي پښتانه په ګډه ژبه او ګډ نسب باندي باور لري، خو په سیاسي کچه یې لومړی ځل په اتلسمه پیړۍ کي د یوې واکمنۍ تر چتر لاندي د پاته کیدو یووالي وکړ. تر یادي واکمنۍ مخکپ د پښتونستان ختیځي برخي د مغلو امپراتورۍ تر واک لاندي وې، او لویدیځي برخي یې تر هرات پوري د فارس د صفویانو لخوا د هغوی د ختیځو ولایتونو په توګه اداره کېدلې.د اتلسمې پیړۍ په لومړیو کي د میرویس هوتک په مشرۍ پښتنو قبیلو په کندهار ښار کي د صفویانو په وړاندي یو بریالی پاڅون ترسره کړ. ددې پاڅون په لړ کي نوموړي لوی کندهار او د هغه شاوخوا برخي چې اوس د سویلي افغانستان اړوند ګڼل کیږي، خپلواکي اعلان کړې.د میرویس تر یاد پاڅون څه عمر وروسته تر ۱۷۳۸ کال پوري د مغولو امپراتورۍ ماته وخوړه او د دوی پلازمینه د نوي ایراني واکمن نادر شاه افشار د ځواکونو لخوا لوټ او لوټ سوه. د نادر سره د فارسي، ترکمن او قفقازی ځواکونو سربیره ځوان احمد شاه دراني او ۴۰۰۰ ښه روزل سوي پښتانه ځواکونه هم موجود وه. 

په ۱۷۴۷ کال کي د هغه له مړیني او د لویې امپراتورۍ له ړنګېدو وروسته یې احمد شاه دراني د افغانستان دراني امپراتورۍ رامنځ ته کړه، او د نورو سیمو تر څنګ یې د اوسني افغانستان او پاکستان ډیره برخه په ځان کي راونغاړل.  د پښتون ملتپالني له اړخه د احمد شاه دراني په دیوان کي د نوموړي یو مشهوره بيت داسي راغلی دی: 
د ډهلي تخت هېرومه چي رایاد کړم

زما د ښکلي پښتونخواه د غرو سرونه

احمد شاه بابا افغان امپراتوري په ۱۷۴۷ کال کي تاسیس کړه او بېلابېل قومونه او همدارنګه ډیری نور توکمیز ګروپونه یې د پښتنو سره یوځای کړل.د احمدشاه بابا تر مرګ څو لسیزي وروسته د نولسمي پیړۍ په لومړیو کي د رنجیت سنګ او د هغه د سک پوځ لخوا د پیښور شاوخوا د پښتونستان سره تړلو سیمو ځیني برخي اشغال سوې، او ورپسې څو کاله وروسته سیکان هم د انګریزانو لخوا مات سول، او هغوی (انګرېزان) له ختیځ څخه د پښتونستان سیمي ته ورسیدل. 
بټنوک|منظور پشتین، د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر، چي په خیبر پښتونخوا او بلوچستان کي میشت یو ټولنیز غورځنګ دی.
د انګرېزانو د برتانوي راج د واکمنۍ پر ضد د پښتنو د خپلواکۍ مشهور فعالان باچا خان ، عبدالصمد خان اڅکزی ، او میرزا علي خان (د ایپي فقیر) ګڼل کیږي. باچا خان او د هغه پلویانو خدایي خدمتګارانو په توګه د هند د وېش لپاره د آل انډیا مسلم لیګ د غوښتنې سره پخپل وخت کي سخت مخالفت وکړ.   کله چي د هند ملي کانګرس د خدايي خدمتګار له مشرانو سره له مشورې پرته د وېش پلان اعلان کړ، او پاکستان رامنځ ته سو، باچا خان ډېر خواشینی سو او کانګرس ته یې وویل "تاسو موږ لیوانو ته واچولو."  د ۱۹۴۷ په جون کي باچا خان، میرزا علي خان او د خدايي خدمتګار غورځنګ د بنو پریکړه لیک اعلان کړ، چي له مخي یې پښتنو ته د پښتونستان د خپلواک دولت د درلودلو اختیار ورکړل سو، او د برتانوي هند ټولي پښتنې سیمي پکښي شاملي وې. دوی همدا رنګه ادعا کول چي نه غواړي له پاکستان سره یوځای سي، خو، برتانويانو د دې پرېکړه ليک څخه نټه وکړه چي له امله يې خدايي خدمتګارانو د ۱۹۴۷ کال د شمال لوېديځ سرحدي ولايت ټولپوښتني سره پریکون اعلان کړ. 

د پاکستان له جوړېدو وروسته باچا خان د پاکستان د اساسي قانون په اسمبلۍ کي د پښتونستان په نوم د خپلواک هېواد سره خپله وفاداري څرګنده کړه، او ویې ویل چي هغه به د پاکستان د دولت په چوکاټ کي د خپلې خپلواکۍ کار ته بیا هم دوام ورکړي. ها خوا ته میرزا علي خان او د هغه پلویانو د پاکستان په رسمیت پیژندلو څخه بیخي انکار وکړ او د وزیرستان په ګورویک کي یې د خپلې اډې څخه د نوي ایالت د حکومت په وړاندي خپل چریکي جګړې ته اوږه ورکړه، چي په دې ترڅ کي یې د افغان حکومت ملاتړ هم ترلاسه کړ، خو بریاليتوب یې په برخه نسو. 

په ۱۹۷۹ کال کي د جنرال سکرتر په توګه د افغانستان ولسمشر نور محمد تره کي په افغانستان کي د خپلو خلقیانو د رژیم په مرسته رسمي نقشه بدله کړه، او پښتونخواه او بلوچستان یې د افغانستان د "سرحدي ولایتونو" په توګه پکښي شامل کړل.  خلقي رژیم همدارنګه هڅه وکړه چې پښتو د افغان حکومت اصلي ژبه کړي، ځکه دې ژبي په حقیقت کي د څرګند اکثریت استازیتوب کاوه.  په ۱۹۹۲ کال کي د ډاکټر نجیب الله د کورني ګوند د رژیم تر نسکورېدو پوري افغان حکومتونو په رسنیو کي هر وخت پښتو ژبي ته خپل حق ورکړی وو او د افغانستان له ۵۰٪ څخه زیاتي رسنۍ په دغه ژبه وې.  په ۱۹۹۲ کال کي د جمعیتي متعصبه تاجکانو په مشرۍ د افغانستان د اسلامي دولت له جوړېدو وروسته دا شمېره په ډراماتیک ډول راټیټه سوه.

 سرچينې 

 سرچینې