پښتو ادبي مشروطیت

پښتو ادبي مشروطیت (Pashto Literary Constitutionalism) 
 د پښتني شعور اوښتون او د عصري ادبیاتو زیږون  ادبي مشروطیت په پښتو ادب کې هغه فکري پړاو ته ویل کېږي چې د شلمې پېړۍ په پیل کې یې پښتني ټولنه له "کلاسیکې دورې" څخه د "عصري دورې" په لور بوزوله. دا یوازې یو ادبي بدلون نه و، بلکې د فرانسوي انقلاب (French Revolution) د مفکورو په څېر، دا د استبداد پر وړاندې د قلم پاڅون او د ملي هویت د بیا ژوندي کولو هڅه وه.
 پښتو نوی ادب فکري سرچینه د مشروطیت غوښتنې غورځنګ مخکښ ادبي شخصیت محمود طرزي او علامه حبيبي بنسټیزه لاسته راوړنه د نثر ساده کول او د مطبوعاتو وده ادبي مکتب ټولنیز ریالیزم (Social Realism)
 ۱. د پښتو ادبیاتو پر لور د "طرزي" اغېز 
که فرانسویان "ویکټور هوګو" د خپل ادبي اوښتون سرلاری ګڼي، پښتنو ته محمود طرزي د سراج الاخبار له لارې نوی ادبي لیدلوری ورکړ. هغه پښتو ادبیات د شاهانو له ستاینې او خیالي بزمونو څخه راوویستل او د ساینس، سیاست او ازادۍ په لور یې سم کړل. په دې پړاو کې د لومړي ځل لپاره "پښتو ژبه" د یوې ملي او علمي وسیلې په توګه په نړیوال سټېج مطرح شوه.
 ۲. له "خیال" څخه تر "حقیقت" پورې (ریالیزم) 
د فرانسوي ریالستانو لکه "بالزاک" په څېر، پښتو لیکوالانو هم د ټولنې د ننه دردونه انځور کړل.
نثري انقلاب: په دې پړاو کې پښتو نثر د پخواني پېچلي حالت څخه ووت. د ګل پاچا الفت او عبدالروف بېنوا په لیکنو کې د "فلسفي نثر" بنسټ کېښودل شو چې په خورا ساده کلمو کې یې ژور انساني حقایق بیانول.
ټولنیز هدف: شاعري له ګل او بلبل څخه د هېواد د ابادۍ او د ولس د ویښتابه په وسیله بدله شوه.
 ۳. د پښتو ټولنې (اکاډمۍ) جوړښت او علمي مدیریت 
فرانسوي اکاډمۍ (Académie Française) چې څنګه خپله ژبه وساتله، پښتنو هم په ۱۹۳۷ کې د پښتو ټولنه په جوړولو سره د خپلې ژبې لپاره یو علمي بنسټ رامنځته کړ. دغلته د لومړي ځل لپاره د پښتو ادبي تاریخ په مډرن ډول تدوین شو او د ژبې د نوي کولو لپاره لغت جوړونه (Terminology) پیل شوه.
 ۴. نړیوال لیدلوری او پښتني روح 
پښتون لیکوال په دې پړاو کې یوازې په خپله سیمه کې ایسار پاتې نه شو، بلکې د نويو نړیوالو ادبي جریانونو (لکه نندارې، رومان او طنز) په پښتو کولو سره یې دا ژبه له نوي عصر سره همغږې کړه. دا د پښتو ادبیاتو د "بیا رغونې" (Renaissance) هغه پړاو و چې لا هم د اوسني معاصر ادب بنسټ ګڼل کېږي.
 اخځلیکونه 
کابل پوهنتون، د ژبو او ادبیاتو پوهنځی، "د افغانستان په معاصر تاریخ کې د مشروطیت ادبي اغېزې". د افغانستان د علومو اکاډمي، "پښتو معاصر نثر او د هغه ارتقايي پړاوونه". علامه عبدالحي حبيبي، "د پښتو ادبیاتو تاریخ: معاصر پېر"، کابل.Britannica Encyclopedia, "Modern Pashto Literature and the Era of Nationalism".
ډاکټر مجاور احمد زیار، "پښتو ژبه او ادب: یو نوی لیدلوری".
وېشنيزه:پښتو ادبیات وېشنيزه:تاریخ وېشنيزه:مشروطیت