ييديشي ژبه

ييديشي ژبه چې ييديش هم بلل کيږي (ייִדיש, Yiddish/אידיש, Yiddish)  ) د نړیوال عربي پوهنغونډ په وینا، دا د اروپایی یهودانو ژبه ده  او دا د لسمې او یوولسمې پېړیو په اوږدو کې د د آرامي ، جرمني ، اېټاليايي ، فرانسوي او عبراني د يو ځای کېدو څخه رامینځته شوې.   Aram Yardumian, "A Tale of Two Hypotheses: Genetics and the Ethnogenesis of Ashkenazi Jewry". University of Pennsylvania. 2013.  دا په ټوله نړۍ کې د نږدې ۱.۵ مېلیون وګړو لخوا ویل کیږي، چې ډېری یې اشکنازي یهودیان دي.    دې ژبه ته د يیدېش نوم د "یهودي" يا «يديش-تايتش» (ייִדיש־טײַטש) یا جرمني-یهودي لنډیز له کبله ورکړل شوی دی.

دا په لومړي سر کې د لسمې پېړۍ راهیسې په اروپا کې د یهودانو یوه جرمني ژبه وه چې اوسمهال په متحده ایالاتو کې په ځانګړې توګه د نیویارک په ښار کې د کډوالو اشکنازي یهودانو له خوا کارول کیږي. د ژبې ۸۰ سلنه کليمې د جرمني ژبې ريښې لري، سربېره پردې د عبراني او سلاویک ژبو ځینې کلمې، په ځانګړې توګه پولينډي ويوکي وروسته له هغې چې یهودیان پولينډ او ختیځې اروپا ته د صلیبی جګړو له امله وتښتېدل، په دې ژبه کې ورګډ شول. یيديش معمولا په عبراني ليکدود ليکل کيږي.

دا یوه ژبه ده چې په متحده ایالاتو ، اسراییل ، پولينډ ، ارجنټاین، برازیل، انګلستان، روسیه، کاناډا ، اوکراین ، بېلاروس، هنګري، مکسیکو ، مولدووا، لیتوانیا ، بېلجیم ، جرمني ، استرالیا ، فرانسه او نورو هېوادونو کې ویل کیږي.

د دې ژبې د ويونکو شمېر ۱,۷۶۲,۳۲۰ تنو ته رسېږي. په داسې حال کې ليکدود بڼه يې عبراني ده،  دا په سویډن کې د پېژندل شوي یهودي لږکيو رسمي ژبه ده. Mikael Parkvall, Sveriges språk. Vem talar vad och var?. RAPPLING 1. Rapporter från Institutionen för lingvistik vid Stockholms universitet. 2009 , pp. 68–72 

دا ژبه کومه رسمي اداره یا ټولنه نلري چې دا تنظیم کړي. یيديش د اشکنازي یهودیانو الماني ژبه ده. دا په ټوله نړۍ کې ویل کیږي. دا د آلماني ژبو، عبراني، ارمني، سلاویکي ژبو او د رومانیایي ژبې د لغاتونو د يوځای کېدو په پايله کې رامنځټه شوې چې په عبراني ليکدود ليکل کيږي. د دې ژبې اصل اشکنازي کلتور دی، چې ریښې یې د لسمې پېړۍ په ګینلینډ کې پراخې شوې. دا وروسته د ختیځې او مرکزي اروپا او نورو لويو وچو ته خپره شوه. د شته لاسوندونو له مخې دا يوه اشکنازي ژبه ګڼل کيږي، د يیديش اصطلاح تر اتلسمې پېړۍ پورې تر ډېره نه وه کارول شوې، بلکې له هغې راوروسته مشهوره شوې ده.
 هېوادونه چې دا ژبه پکې ويل کيږي 































 سرچينې 

 بهرنۍ اړیکې 

 د یدش کتاب مرکز
 د یهودي قاموسونه - د یهودي څیړنو انسټیټیوټ
وېشنيزه:ويکيډاټا سره تړلي مخونه
وېشنيزه:ژبې