جين ډرايو

جین ډرایو () یو ډول جنیټیکي انجنیري ده چې د وراثت په طبیعي پروسه کې داسې بدلون راولي چې یو ځانګړی جین په خورا لوړ احتمال (نږدې ۱۰۰ سلنه) له مور او پلار څخه اولاد ته لېږدول کېږي. په نورمال حالت کې، یو اولاد له خپل پلار یا مور څخه د یو جین د ترلاسه کولو ۵۰ سلنه چانس لري، خو د جین ډرایو په واسطه دا چانس دومره زیاتېږي چې په څو نسلونو کې دغه صفت په ټوله نفوس یا نفوس کې خپرېږي. دا ټیکنالوژي تر ډېره د CRISPR په نوم د جینونو د سمون وسیلې په کارولو سره رامنځته کېږي او هدف یې په طبیعت کې د ځینو ژویو د نفوس کنټرول یا د ناروغیو مخنیوی دی.

د جین ډرایو کارول په ساینس کې یو له خورا جنجالي بحثونو څخه دی. د دې ټیکنالوژۍ یو له اصلي کارونو څخه د هغو میاشو له منځه وړل دي چې ملاریا یا ډینګي تبه خپروي. ساینس پوهان کولای شي داسې میاشې جوړې کړي چې اولادونه یې یوازې نارینه وي؛ کله چې دا میاشې په طبیعت کې خوشې شي، په تدریجي ډول د ښځینه میاشو شمېر کمېږي او په پایله کې د میاشو ټول نسل له منځه ځي یا د ناروغۍ د لېږد وړتیا له لاسه ورکوي. په بیولوژي کې دا یو خورا ځواکمن ځواک دی ځکه چې دا په مستقیم ډول د یو ډول ژوي د برخلیک د بدلولو وړتیا لري.

که څه هم جین ډرایو لویې ګټې لري، خو د هغې په اړه ځینې اخلاقي او محیطي اندېښنې هم شتون لري. په فلسفه او اخلاق کې دا پوښتنه مطرح کېږي چې ایا انسان حق لري د یو ژوي ټول نسل له منځه یوسي؟ همدا راز، په ټولنپوهنه او چاپیریال ساتنه کې دا وېره شته چې که دا بدل شوي جینونه په غیر ارادي ډول نورو ژویو ته انتقال شي، نو ښايي د طبیعت توازن ګډوډ کړي. د مثال په توګه، که یو ډول میاشې له منځه لاړ شي، ښايي هغه مرغان یا نور ژوي چې دا میاشې خوري، له لوږې سره مخ شي. له همدې امله، په نړیواله کچه د جین ډرایو په ازموینو باندې کلک نظارت شتون لري.

په پای کې، جین ډرایو د بشري علوم او عصري ټیکنالوژۍ یو پیاوړی ترکیب دی چې د ناروغیو د ورکولو او د زراعتي افتونو د کنټرول لپاره نوې هیلې پیدا کړې دي. دا ټیکنالوژي موږ ته دا ښيي چې انسان اوس د دې وړتیا لري چې د ژوند د بنسټیزو کوډونو په بدلولو سره د طبیعت په مسیر کې لاسوهنه وکړي. مګر د دې ځواک کارول لوړ مسؤلیت او دقیقو څېړنو ته اړتیا لري ترڅو ډاډ ترلاسه شي چې د هغې ګټې له احتمالي خطرونو څخه ډېرې دي. د جین ډرایو راتلونکی به په دې پورې تړلی وي چې ساینس پوهان څنګه وکولای شي د دې ټیکنالوژۍ "بریک" یا کنټرول سیسټمونه هم جوړ کړي ترڅو په اړتیا کې یې مخه ونیول شي.

 د جین ډرایو اصلي موخې 
 د ناروغیو مخنیوی: لکه ملاریا، زیکا، او ډینګي تبه چې د میاشو له لارې خپرېږي.
 د کرنې ساتنه: د هغو حشراتو کنټرول چې فصلونو ته زیان رسوي.
 د نابللو ژویو کنټرول: په هغو سیمو کې د موږکانو یا نورو زیان رسوونکو ژویو له منځه وړل چې اصلي ایکوسیستم ته خطر وي.
 جنیټیکي ساتنه: د هغو ژویو د نسل ساتل چې د ورکېدو په حال کې دي.

 سرچینې 
 پټه خزانه: د پوهې او کلتور سرچینه
 Nature: Gene drive research and applications
 WHO: Ethics and safety of gene drives

وېشنيزه:جینټیک
وېشنيزه:بیولوژي
وېشنيزه:ټیکنالوژي
وېشنيزه:ساینس