د اورتاتاګاي جګړه(۱۹۲۵-۱۹۲۶)

د اورتاتاګاي جګړه د ۱۹۲۰ لسیزي په نیمایي کي د شوروي اتحاد او د افغانستان د امارت تر منځ د اورتا تاګاي د ټاپو د کنټرول پر سر رامنځ ته سوه. یاده ټاپو چي د امو سیند پر غاړه د افغان خاوري اړوند سیمه ګڼل کیږي، له ۱۹۰۰ کال راهیسي ورباندي روسانو هر وخت خېټه اچول. Panin, Sergei Borisovich (1 September 1999). "The Soviet-Afghan conflict of 1925–26 over the Island of Urta-Tugai". The Journal of Slavic Military Studies. 12 (3): 122–133. doi:10.1080/13518049908430405. ISSN 1351-8046. 

په ۱۹۲۰ کال کي وروسته له هغه کله چي په روسیه کي کورنئ انقلاب پیل سو، افغان ځواکونه وتوانېدل ترڅو په همدغه کال پرته له کوم مخالفته ټاپو بیرته ونیسي. د یادوني وړ ده چي افغان ځواکونو تر دې مخکي په ۱۹۱۳ کي هم یاده ټاپو نیولې وه، خو د روسانو د جبر له امله یې بیرته پرېښوده.  د افغانستان له لوري تر نیولو وروسته د ۱۹۲۵ کال د نوامبر په ۲۷ مه د باسماچي یاغیانو لخوا د شوروي پر خاوره د پرله پسې یرغلونو له امله دغه ټاپو د یوې اډې په توګه کارول کېده،  څو چي  د نومبر په ۲۷ مه ۳۴۰ تنه شوروي سرتیري ټاپو ته ورسیدل، او د جزیرې د ګارنیزیون سره په نښته کي د دواړو خواوو څخه ۱۲ کسان قتل او ۵ افغانان ژوندي ونیول سوه. افغان ځواکونه په دې جګړه کي وتوانېدل ترڅو د ډسمبر په لومړۍ نیټه شورويان وځپي او له ټاپو څخه تیښتي ته یې اړ ایستل.  د دسمبر په ۱۸ د افغانستان لومړي وزیر د شورویانو د برید له امله د احتجاج یو لیک خپور کړ چي څلور مهمي غوښتني یې پکښي وړاندي کړې: 

 شورویان باید نور له دغه ټاپو لاس واخلي.
 جنګي بندیان باید بیرته خوشي کړل سي.
 افغانانو ته دې د یادي جګړې تاوان ورکړل سي.
 شورویان باید رسمي بخښنه وغواړي.

د ډسمبر په ۱۹مه نېټه وروسته له هغه چي شورویانو دغه لیک ته ځواب ورنه کړ، افغان حکومت شمال ته د سرتیرو په استولو پیل وکړ.  د شوروي مشرتابه د وېرولو او فشار لپاره لویدیځو مطبوعاتو په دې جګړه کي زیاته دلچسپي ښکاره کړه او د افغان حکومت ملاتړ یې وکړ.  شوروي مشرتابه ددې پیښي د خطرناکه پایلو له امله سمدستي پریکړه وکړه ترڅو یو ګډ کمیسیون جوړ او اجازه ورکړي چي د افغانستان په ګټه پریکړه ترسره کاندي. د ۱۹۲۶ کال د فبرورۍ په ۲۸ مه شورويانو د یو لړ مراسمو په ترڅ کي دغه ټاپو په رسمي ډول افغانستان ته وسپارل. افغان حکومت د شوروي اتحاد سره د خبرو په پایله کي موافقه وکړه چي د بسماچي غورځنګ د بریدونو مخه به نیسي ودروي،  او د شوروي حکومت د ۱۹۲۶ کال د اګسټ په ۱۵ نیټه په رسمي توګه اورتاتاګای د افغان دولت د یوې برخي په توګه په رسمیت وپېژندل.