پلاستیک

پلاسټیک د مصنوعي یا نیم مصنوعي موادو پراخه لړۍ ده چې پولیمر د اصلي اجزا په توګه کاروي. د دوی پلاستیکیت دا امکان ورکوي چې پلاستیکونه د بېلابېلو ډولونو جامد شیانو کې جوړ شي، ایستل شي، یا فشار ورکړي. دا تطابق، د نورو ملکیتونو پراخه لړۍ سره یوځای شوی، لکه د لږ وزن، دوامدار، انعطاف وړ، غیر زهرجن، او د تولید لپاره ارزانه، په ټوله نړۍ کې د دوی پراخه کارونې لامل شوی. ډیری پلاستیکونه د طبیعي ګاز او پټرولیم څخه اخیستل شوي، او د نوي کیدونکي موادو څخه یوه کوچنۍ برخه لکه جوار، پولیلیکیک اسید، یا د پنبې مشتقات. 

د ۱۹۵۰ او ۲۰۱۷ ترمنځ، ۹,۲ ملیارد میټریک ټنه پلاستیک اټکل شوی دی؛ د دې نیمایي څخه ډیر له ۲۰۰۴ راهیسې تولید شوي. په ۲۰۲۳ کې، لومړني ارقام ښیي چې په ټوله نړۍ کې ۴۰۰ ملیون مټریک ټنه پلاستیک تولید شوي.  که چیرې د پلاستیک غوښتنې نړیوال تمایل دوام ومومي، اټکل کیږي چې د ۲۰۶۰ کال پورې به د نړیوال پلاستيک کلني تولید ۱,۳ ملیارد ټنو ته  په عمده غوښتنلیکونو کې بسته بندي (۴۰٪) او ودانۍ/جوړول (۲۰٪) شامل دي. 

د شلمې پیړۍ له پیل راهیسې د پلاستیک بریالیتوب او حاکمیت د پراخو چاپیریال اندیښنو لامل شوی،  په طبیعي ایکوسیستمونو کې د دوی د سست تخریب نرخ له امله ډیری تولید شوي پلاستیکونه بیا نه کارول شوي، یا د بیا کارولو وړ ندي، یا په ځمکه کې نیول شوي یا په چاپیریال کې د پلاستیک ککړتیا او مایکروپلاستیک په توګه دوام لري. د پلاستیک ککړتیا د نړۍ په ټولو لویو اوبو کې موندل کیدی شي، د بیلګې په توګه، د نړۍ په ټولو سمندرونو کې د کثافاتو پیچ رامینځته کول او د ځمکې ایکوسیستمونه ککړوي. تر دې دمه د ټولو رد شوي پلاستيکونو څخه، څه د پاسه ۱۴٪ سوځول شوي او له ۱۰٪ څخه کم بیا کارول شوي دي. 

په پرمختللو اقتصادونو کې، د پلاستيک شاوخوا دریمه برخه په بسته بندۍ کې کارول کیږي او نږدې ورته په ودانیو کې د غوښتنلیکونو لکه پایپ کولو ، پلمبینګ یا وینیل سایډینګ کې کارول کیږي.  په نورو استعمالونو کې موټرې شاملې دي (تر ۲۰٪ پورې پلاستيکي  )، فرنیچر، او لوبې.  په پرمختللې نړۍ کې، د پلاستيک غوښتنلیکونه ممکن توپیر ولري؛ د هند ۴۲٪ مصرف په بسته بندۍ کې کارول کیږي.  په ټوله نړۍ کې، شاوخوا ۵۰ کیلوګرامه پلاستیک هر کال تولیدیږي، چې تولید یې په هرو لسو کلونو کې دوه چنده کیږي.

د نړۍ لومړی بشپړ مصنوعي پلاستیک بیکلایټ و، چې په ۱۹۰۷ کال کې په نیویارک کې د لیو بایکلینډ لخوا اختراع شو،  چا چې د "پلاستیک" اصطلاح جوړه کړه.  نن ورځ په لسګونو ډوله پلاستیکونه تولیدیږي، لکه پولی ایتیلین ، چې په پراخه توګه د محصول په بسته بندۍ کې کارول کیږي، او پولی وینیل کلورایډ (PVC)، چې په ساختماني او پایپونو کې کارول کیږي د خپل ځواک او دوام له امله. ډیری کیمیا پوهانو د پلاستیک د موادو ساینس کې برخه اخیستې ده، پشمول د نوبل جایزې ګټونکي هرمن سټوډینګر ، چې د " پولیمر کیمیا پلار" بلل کیږي، او هیرمن مارک چې د " پولیمر فزیک پلار" په نوم پیژندل کیږي.