البانيايي ژبه

البانیايي ژبه   د اندو-اروپايي ژبو کورنۍ يوه ژبه ده چې نږدې ۶ مېلیونه ویونکي لري. د دې ژبې اصلي ځای البانیا او کوسوو دی، مګر دا د بالکان په نورو هغه برخو کې چې هلته البانيايان اوسېږي، هم ويل کيږي لکه مقدونیه ، مونتینېګرو او سوېلي سربیا او په همدې ډول يوه ډله البانيايي وګړي چې په یونان، اېټالیا سوېل ختیځه ساحلي سيمو او سیسلي کې اوسيږي، په دې ژبه خبرې کوي. همدارنګه، هغه هېوادونه چې د بالکان څخه یې کډوال منلي دي، لکه سکینډینیویان هېوادونه، آلمان ، برېتانیا ، استرالیا ، امریکا ، تورکیه  او نور، د دې ژبې ویونکي لري. دا ژبه له دوو وينګونو جوړه ده، توسک (سوېلي وينګ) او ګېګ (شمالي وينګ). رسمي / لیکل شوې البانيايي د توسک وينګ دی.

 ګروپ کول 
په ۱۸۵۴زېږديز کال کې، آلماني ژبپوه فرانز بوپ دا ژبه د اندو-اروپایي ژبو د کورنۍ برخه وګڼله. دا ژبه د دې کورنۍ د ژبو په منځ کې په ځانګړې څانګه کې ده.

ځینې څېړونکي په دې باور دي چې دا ژبه د الیري ، داسي او تراسیني ژبو څخه اخیستل شوې ده. ځینې بيا دا ژبه د سلاوي ، بالتیک یا جرمني ژبو له کورنۍ څخه ګڼي.

 د نورو اندو-اروپايي ژبو سره همغږي 
آلبانیاییmuaji ri / e renënëmotërnatëhundëtrei zi /e zezëi kuq / e kuqei/ e gjelbër/blertëi/e verdhëujkنورې اندو-اروپايي ژبېسانسکريت ژبهmāsanavamātṛsvasṛnaktinasatrikālarudhiraharipītavṛkaپښتومياشتنویمورخورشپهماغزهدرېتورسورزرغونژېړلېوهپارسي ژبهماهنومادرخواهرشبدماغسهسیاهسرخسبززردگرگانګليسي ژبهmonthnewmothersisternightnosethreeblackredgreenyellowwolfلاتيني ژبهmēnsisnovusmātersorornoxnasustrēsāter, nigerruberviridisflāvus, gilvuslupusرومانیایي ژبهlunanou/noimamăsorănoaptenastreinegruroşuverdegalbenlupفرانسوي ژبهmoisnouveau/neufmèresœurnuitneztroisnoirrougevertjauneloupاېټاليايي ژبهmesenuovomadre/mammasorellanottenasotrenerorossoverdegiallolupoايرلينډي ژبهmínuamáthairdeirfiúroichesróntrídubhdeargglas, uainebuímac tíre, faolchúوېلزي ژبهmisnewyddmamchwaernostrwyntridu (/di/)coch, rhuddgwyrdd, glasmelynblaiddلاتویاییmēnesisjaunsmātemāsanaktsdegunstrīsmelnssarkanszaļšdzeltensvilksلرغونې يونانيμήνmēnνέοςnéosμήτηρmētērαδελφήadelphēνύξnúxῥίςrhísτρεῖςtreĩsμέλαςmélasἐρυθρόςeruthrósχλωρόςkhlōrósξανθόςxanthósλύκοςlúkosبلغاریایي ژبهмесецmesecновnovмайкаmajkaсестраsestraнощnoštносnosтриtriчеренčerenчервенčervenзеленzelenжълтžăltвълкvălkسربيايي ژبهмесецmesecновnovмајка, матерmajka,materсестраsestraноћnoćносnosтриtriцрнcrnцрвенcrvenзеленzelenжутžutвукvukکرواسیایي ژبهmjesecnovmajkasestranoćnostricrncrvenzelenžutvukلتوانیایي ژبهmėnesis/mėnuonaujasmamasesuo/sesėnaktisnosistrysjuodaraudonažaliageltonavilkas

 ليکدود 
د ۱۵ پېړۍ راهیسې، د البانيايي ژبې ليکلو لپاره له بېلابېلو ليکدودونو کار اخيستل شوی دی، او بېلابېلې الفبا ورته جوړې شوې دي،  د دې کار لپاره اېټالوي یا یوناني او ځینې وختونه عربي توري کارول شوي. د البانیا توسک ژبه د یوناني الفبا سره لیکل شوې او د شیګ ډیلي د لاتین الفبا سره لیکل شوې. دا دواړه لغاتونه کله ناکله د عربي الفبا سره لیکل شوي، کوم چې د عثماني ترکي ژبې لیکلو لپاره کارول کیده، همدارنګه سیریلیک او ځینې اصلي لیکې. په ۱۹۰۸ کې، البانیايي ژبه په رسمي توګه د شیګ د ژبو پر بنسټ معیاري شوه او لاتیني الفبا هم د ځینو اصلاحاتو سره رسمي شوه. د دویمې نړیوالې جګړې وروسته، د توسک ژبه د البانیا رسمي او نړیواله ژبه شوه.
وېشنيزه:ژبې