وړتیا

وړتیا

وړتیا  د انسان هغه ذهني، فکري، بدني او ټولنیز ظرفیت ته ویل کېږي چې د یو کار د ترسره کولو، د یوې ستونزې د حل کولو، د یوې موخې د ترلاسه کولو او یا د یوې ځانګړې دندې د ترسره کولو توان رامنځته کوي. وړتیا د انسان د شخصیت، تجربو، زده کړو، چاپېریال، روزنې او فطري ځانګړتیاوو ګډه پایله ده. دا مفهوم د ټولنپوهنې، روانپوهنې، فلسفې، تعلیم او د بشري پرمختګ په ټولو برخو کې بنسټیز ارزښت لري.

وړتیا د انسان د فکري ودې یوه مهمه برخه ده. د روانپوهنې له نظره وړتیا هغه ذهني ځواک دی چې د فکر کولو، تحلیل کولو، زده کړې، حافظې، منطق، تخیل او د ستونزو د حل کولو په پروسو کې کارول کېږي. د دې مفکورې له مخې انسان د وړتیاوو یو لړ سیستم لري چې د ژوند په اوږدو کې د تجربو، زده کړو او ټولنیزو تعاملاتو له لارې وده کوي. د فکري وړتیاوو په منځ کې د ژبې مهارت، ریاضي، منطق، تخیل، حافظه او د انتقادي فکر ځواک شامل دي.

په ټولنپوهنه کې وړتیا د فرد او ټولنې تر منځ د اړیکو په چوکاټ کې تشریح کېږي. د ټولنې جوړښت، فرهنګي ارزښتونه، اقتصادي فرصتونه، د تعلیم کیفیت او د ټولنیز ملاتړ سیستم د انسان د وړتیاوو په وده مستقیم اغېز لري. هغه ټولنې چې د زده کړې، نوښت، ازاد فکر او ټولنیز ملاتړ لپاره مناسب چاپېریال رامنځته کوي، د خلکو وړتیاوې په پراخه کچه وده کوي. برعکس، هغه ټولنې چې د فرصتونو محدودیت، ټولنیز فشار او اقتصادي ستونزې لري، د خلکو د وړتیاوو د ودې مخه نیسي.

په فلسفه کې وړتیا د انسان د ارادې، ازادۍ، اخلاقو او د عمل د ځواک له مفکورې سره تړلې ده. د فلسفي بحثونو له مخې وړتیا یوازې فزیکي یا ذهني ځواک نه دی، بلکې د انسان د ارادې هغه ځواک دی چې د عمل د انتخاب، د ارزښتونو د ټاکلو او د اخلاقي پرېکړو د کولو توان رامنځته کوي. د دې مفکورې له مخې انسان هغه وخت بشپړ وړتیا لري چې د فکر، ارادې او عمل تر منځ همغږي رامنځته کړي.

په تعلیم کې وړتیا د زده کړې د پروسې بنسټ جوړوي. د زده کوونکو وړتیاوې د هغوی د زده کړې سرعت، د پوهې د ژورتیا، د مهارتونو د پراختیا او د خلاقیت په کچه اغېز کوي. د ښوونې او روزنې عصري نظریې وړتیا د فردي توپیرونو په چوکاټ کې تشریح کوي، یعنې هر انسان ځانګړې وړتیاوې لري چې باید د مناسبې روزنې له لارې وده ورکړل شي. د دې نظریو له مخې ښوونه هغه وخت بریالۍ ده چې د زده کوونکي د فطري وړتیاوو د ودې لپاره مناسب چاپېریال رامنځته کړي.

وړتیا د بدني ځواک په برخه کې هم مهمه ده. د انساند عضلو ځواک، د بدن د حرکت وړتیا، د انرژۍ کچه، د فزیکي فعالیت توان او د بدن د مقاومت سیستم ټول د بدني وړتیاوو برخه جوړوي. د بدني وړتیا وده د ورزش، تغذیې، استراحت او د سالم ژوند د عادتونو له لارې ممکنه ده.

وړتیا د کار په نړۍ کې هم بنسټیز ارزښت لري. د مسلکي وړتیاوو په منځ کې د مهارتونو کچه، د کار تجربه، د ستونزو د حل کولو توان، د ټیم کار، د اړیکو مهارت او د نوښت وړتیا شامل دي. د کار بازار د هغو کسانو لپاره پراخ فرصتونه رامنځته کوي چې د مسلکي وړتیاوو لوړ کچه ولري.

وړتیا د انسان د ټولنیز ژوند په کیفیت هم اغېز کوي. هغه کسان چې د اړیکو وړتیا، د خبرو کولو مهارت، د احساساتو د مدیریت توان او د ټولنیزو تعاملاتو ځواک لري، په ټولنه کې بریالي وي. د ټولنیزو وړتیاوو نشتوالی د انزوا، فشار، شخړو او د اړیکو د خرابېدو لامل کېږي.

په عمومي ډول وړتیا د انسان د ژوند د ټولو برخو د پرمختګ بنسټ جوړوي. د انسان د فکري، بدني، ټولنیزو او مسلکي وړتیاوو وده د فرد د بریا، د ټولنې د پرمختګ او د بشري تمدن د ودې لپاره حیاتي ارزښت لري.

 اړوند موضوعات 
روانپوهنه  
ټولنپوهنه  
فلسفه  
تعلیم  
مهارت  
خلاقیت  
فکري وده  
شخصیت

 سرچینې 
https://www.britannica.com/topic/ability  
https://www.psychologytoday.com  
https://www.sciencedirect.com

 وېشنیزه 
وېشنیزه:ټولنپوهنه  
وېشنیزه:روانپوهنه  
وېشنیزه:فلسفه  
وېشنیزه:تعلیم