غلام حضرت راسخ

استاد غلام‌حضرت راسخ (زوکړه ۱۳۲۲_ مړینه ۱۴۰۰ لمریز) چي د میرزا علی‌ګوهر زوی دی، په ۱۳۳۲ لمریز کال کي د افغانستان د کندهار ښار په لومړۍ ناحیه کي په یوه مذهبي او علمي کورنۍ کي زیږیدلی دی. نوموړی د پښتو او دری ژبو نامتو لیکوال، ژباړن او ادیب وو، او د یادو ژبو مشهوره اثار یې د خپل ژوند په اوږدو کي خپاره او ژباړلي دي. 

 لمړی ژوند او زدکړي 
راسخ خپلي زده کړې د احمدشاه بابا په لیسه کي سرته ورسولې، او د دولسم ټولګي تر بشپړولو وروسته یې د کندهار په مستوفیت کي کار پیل کړ. ښاغلی راسخ د خپلو زدکړو پر مهال په ۱۳ کلنۍ کي د سیمه ییز دود او رواج له مخي د خپل کاکا له لور سره واده وکړ، چي د ښوونځي څخه د فراغت په وخت کي یې دوه اولادونه زېږېدلي وه. 

د ښوونځۍ تر پای ته رسولو وروسته استاد راسخ د لوړو زده کړو د ترلاسه کولو لپاره کابل ته ولاړی، او هلته یې سره له دې چي د طب په برخه کي د کامیابۍ نمره ترلاسه کړې وه، خو د خپل شوق او ذوق له امله یې د کابل پوهنتون د ادبیاتو په پوهنځۍ کي زدکړي پیل کړې، چي ورسره سم یې د شاعر، لیکوال او ژباړونکي په توګه د پامیر په ګډون څو ورځپاڼو کي دنده پیل کړ، تر څو هم خپله پوهه پراخه کړي او هم لږ تر لږه د ژوند لګښتونه پوره کړي.  

راسخ د کابل پوهنتون په انګلیسي ژبه او ادبیاتو کي د لیسانس او ماسټرۍ دواړه سندونه ترلاسه کړه، او ورپسې یې په همدې پوهنتون کي د استاد په توګه دنده پیل کړه.  

په افغانستان کي د سیاسي بدلونونه له کبله کله چي کمونسټ نظام واک ته ورسېدی، استاد راسخ دا ځل د خپلو زده کړو په لړ کي د ریښتیني اسلام د خپرولو او تبلیغ ته هم ډېر لیواله سو، او په هغه وخت کي چي کمونیستي افکارو افغان ټولنه پر سر واخیسته، نوموړي په ګڼو غونډو کي د مارکسیستي افکارو د مدافعینو پوښتنو ته پرېکنده ځوابونه ورکړل، چي د همدې کار له امله د کمونسټانو تر تعقیب لاندي راغی.

 کډوالي 
د کمونسټانو تر تعقیب وروسته استاد راسخ دوستانو او کورنۍ په مشوره له هیواد څخه د وتلو پریکړه وکړه، خو د تګ پر وخت د هرات په ادرسکن کي د خاد لخوا ونیول سو. تر نیولو وروسته د استاد شاعرانه او پوهنیز طبیعت په زندان کي نور هم زیات سو او فرصت یې ترلاسه کړ ترڅو خپل اشعار ولیکي. د نوموړي اشعار او ښه کړه وړه نه یوازي د عامو زندانیانو لپاره په زړه پوري وه؛ بلکي د زندان د مسؤلینو سره یې هم په دې توګه د دوستۍ لاره پرانیسته، او په دې توګه یې ازادۍ او تښتېدو لپاره زمینه برابره سوه. تر تیښتي وروسته استاد له بېلابیلو سختو لارو او غرونو په تېرېدو سره ځان د پاکستان، کویټې ښار ته ورساوه او له هغه ځایه ایران ته ولاړ.

په ایران کي استاد ډېر ژر وکولای سول ترڅو د خراسان ولایت د قوچان ښار کي د انګلیسي ژبې ښوونکي په توګه د هغه ځای د معارف په اداره کي د ښوونکي دنده ترلاسه کړي، او هلته یې د خپلي ښځي او اولادونو سره ژوند پیل کړ. استاد په دې دنده کي نژدې ۳۳ کاله بوخت پاته سو، او د ایران د قوچان خلکو ته یې د یو افغان په توګه لوی چوپړ ترسره کړ. 

په ایران کي د کډوالۍ پر مهال استاد راسخ نژدې ۲۷ ټوکه د پښتو او دري ژبو کتابونه او اثار ولیکل، او یو ځل د حج د مبارکي فریضې ویاړ هم ورپه برخه سو.

 مړینه 
استاد راسخ په ۱۴۰۰ لمریز کي د زمري پر ۲۴ نېټه د ۶۸ کلونو په عمر وفات او د ایران د قوچان په باغ بهشت سیمه کي خاورو ته وسپارل سو.

 اثار 
د مرحوم ډاکټر غلام‌ حضرت راسخ ناچاپه آثار:

د رحمان بابا دیوان: د پښتو شعر څخه فارسي ته ژباړه

شیر و شکر: د مشهور متلونو لپاره لنډه کیسه (فارسي-دری او انګرېزي)

گلستان سعدی: د فارسي-دری څخه پښتو ته ژباړه

تبسم: د ښایسته فکاهیاتو ټولګه (فارسي، انګلیسي او پښتو)

سیاحت غرب: د اقا نجفي قوچاني د کتاب پښتو ته ژباړه

سپیده: د نوې شعر په قالب کي اشعار

چهل چراغ: د شعرونو ټولګه (غزل، رباعي، تک بیتی)

نوای دل: شعر په مثنوي قالب کي

ترانه: د شعر ټولګه (غزل)

اشعار انګلیسي: د انګلیسي شعر مجموعه او د فارسي ژباړه

د میني دیوه: د پښتو شعر مجموعه

رباعیات خیام: د فارسي شعر څخه پښتو ته ژباړه

داستان‌های شگفت‌انگیز: فارسي او انګلیسي ته ژباړه

راسخ د حافظ په هنداره کي: د حافظ غزلیات منظوم پښتو ته ژباړه

زمزمه: د شعر ټولګه (قصیده، غزل، رباعي)

لندي کیسې: د پښتو ضرب المثل ټولګه

رساله منظوم حج (دیدار عشق): شعري ټولګه

قابوس نامه: روان نویسي په دری او پښتو ته ژباړه

کلیله و دمنه: روان نویسي په دری او پښتو ژباړه

لطایف‌الطوایف: روان نویسي په دری او پښتو ژباړه

مرزبان نامه: روان نویسي په دری او پښتو ته ژباړه

خپاره سوي آثار:

کلیات راسخ: د شعر ټولګه (فارسي، انګلیسي، پښتو)

گرامر مفید (ګنجینه): د انګلیسي ژبې بشپړ ګرامر

کلیله و دمنه: روان نویسي په فارسي

مرزبان نامه: روان نویسي په فارسي

لطایف‌الطوایف: روان نویسي په فارسي دری

مشتاقان: د شعر ټولګه (اسلامي)

 سرچینې 
https://acku.edu.af/book-donations-by-ghulam-hazrat-rasekh/

https://archive.af/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=48977