قفقازي ژبې

قفقازي ژبې د ژبو یوه پراخه او خورا متنوع ژبډله ده چې د تور سمندر او کسپین سمندر ترمنځ د قفقاز په غرونو او شاوخوا کې له لسو ملیونو څخه ډېر خلک پرې خبرې کوي.  قفقازي ژبې کورنۍ په بشپړه توګه جلا ده او د نورو پېژندل شویو ژبو لکه اندو اروپایي ژبو او التايي ژبو سره هیڅ اړیکه نلري. په هرصورت، داسې غیر ثابت شوي فرضیې هم شته،  چې له مخې يې دا د ایلامایټ ژبې ، دراویډیو ژبو او حتی د باسکي ژبې سره تړاو ورکوي.  

د ژبنۍ پرتله کولو له مخې، دا ژبې په څو بېلابېلو ژبکورنیو وېشل کېدای شي، چې د یو بل سره لږ یا هیڅ تړاو نلري. په هرصورت، قفقازي ژبې ځینې وختونه په تېروتنې سره د ژبې کورنۍ هم ګڼل کیږي.

 قفقازي ژبې 
د قفقازي ژبډلې ژبکورنۍ چې په درېوو فرعي ګروپونو وېشل شوې ده چې له ۱۱،۲ ميليونو زيات وګړي پرې خبرې کوي:

 سوېلي قفقاز ژبکورنۍ ( کارتولي ژبې) : چې له ۵.۲ ميلیونو څخه ډېر ویونکي لري، او د ګورجي ژبه په دې ډله کې شامله ده.

 شمالي قفقاز ژبکورنۍ  چې لاندې څاننګې پکې شاملې دي:
 شمال لوېدیزه قفقازي ژبې : چې په کې ابخازي ، اډیګي ، سرکاسیان ، پونټیک او کبارډیان ژبې شاملې دي، او شاوخوا ۳.۸ میلیونه خلک پرې خبرې کوي.
  شمال ختیځه قفقازي ژبې : چې د داغستاني ژبې او همدارنګه د انګوش ، چېچنيايي ، لېزګياني او اواري ژبې پکې شاملې دي او په ګډه یې ۲.۵ ميلیونه ویونکي لري.

 اصل او د نورو ژبو سره اړیکه 
قفقازي ژبې دوه ژبکورنۍ او درې جلا فرعي څانګې لري چې له ۱۱.۲ ميلیونو څخه ډېر ویونکي لري: 

د قفقاز ژبې د قفقاز په سیمه کې د ژبو یوه ډله ده چې د نړۍ په بل ځای کې د کومې پېژندل شوې ژبکورنۍ غړي ندي. په هرصورت، داسې شواهد شته چې د قفقاز ژبې ممکن د ایلامایټ ژبې، دراویډي ژبو او حتی باسکي ژبو سره ریښې ولري.  

 لیکلار 
دا ژبې عموما د لیکلو لپاره درې ډوله الفبا کاروي. جورجیایي الفبا ، سیریلیک الفبا او لاتین الفبا . لومړۍ بڼه يې د ګورجي ژبې سره تړاو لري او دویمه بڼه يې د قفقاز په نورو عامو ژبو کې کارول کیږي. لاتیني الفبا، سربېره پردې چې د شلمې پېړۍ په لومړۍ نیمایي کې د یو څه وخت لپاره په شوروي اتحاد او د هغې په بېلابېلو سیمو کې دود وه (اوسمهال يې پرځای سيرليک ليکدود کارول کيږي)، په ترکیه او  منځني ختیځ کې د قفقازي ژبو ليکلو لپاره کارول کيږي. په ختیځو هېوادونو کې تر سل کاله پخوا پورې د عربي ژبې الفبا په پراخه کچه کارول کېده، مګر نن ورځ د عربي ليکدود کارول د نشت برابر دي او یوازې مسلمان عالمان یې د لمانځه او لوستلو لپاره زده کوي ، په خلکو کې عام نه دي.

 د قفقاز د سیمې غیر قفقازي ژبې 
نورې ژبې چې په تاریخي توګه او اوس مهال د قفقاز په سیمه کې ویل کیږي.

 اندو اروپايي ژبې 
په قفقاز کې غالبه اندو اروپايي ژبه ارمني ده چې د ۶.۷ ميلیون ارمنیانو لخوا ویل کیږي. بله لویه ژبه آسي ژبه ده چې ۷۰۰,۰۰۰ ویونکي لري. په قفقاز کې د نورو اندو اروپايي عامو ژبو له ډلې یوناني ( پونټیک یوناني )، پارسي ( د تاتي او جودو تاتي په ګډون)، کوردي ، ګیلکي ، تالېشي ، او سلاوي ژبې يادولی شو، لکه روسي او اوکرایني ، چې ویونکي یې د قفقاز د نفوس يو پر درې نه زيات دی.

 سامي ژبې 
په قفقاز کې دوه  نوې آرامي ژبې ویل کیږي: نوی اسوریاني ارامیک ، چې کابو ۳۰,۰۰۰ ویونکي لري او نوې بوهتان ارامیک ، د ۱,۰۰۰ ویونکي لري. دا دواړه ژبې د لومړۍ نړیوالې جګړې په جریان کې د عثماني نسل وژنې څخه تښتېدلي آشوریانو لخوا قفقاز ته راوړل شوي.

د عربي ژبې یوه ژبه چې شیرواني عربي نومیږي د منځنيو پېړیو څخه د شلمې پېړۍ تر پیل پورې د آذربایجان جمهوریت او داغستان ځايي ژبه وه.   په نولسمه پېړۍ کې د داغستان په غرونو کې تر ټولو ښه ادبي عربي ویل کېده. 

 تورکي ژبې 
د تورکي ژبې کورنۍ څو ژبې په قفقاز کې ویل کیږي ، چې له هغې جملې څخه  اذربایجاني ژبه يادولی شوو چې په اذربايجان جمهوريت کې پرې کابو ۹ ميلیونه خلک خبرې کوي.

 مغولي ژبې 
قلمقي ژبه چې  اورات اولادونو لخوا ویل کیږي، یوه مغولي ژبه ده.

 اړوند نور 

 قفقاز
  قفقازيان
 اروپايي ژبې
 جنوبي قفقاز
 ايبروقفقازي ژبې

 سرچینې 

وېشنيزه:ژبې