د ناجو يا کاج ونې د پوستکي ګونګټې

### د کاج ونې د پوستکې ګونګټې

#### پېژندنه

د کاج ونې د پوستکې ګونګټې (Pine Bark Beetle) د کاج د درختو لپاره یو خطرناک آفت دی چې د هغې د پوستکې او داخلي جوړښتونو ته زیان رسوي. دا حشره د درختو د روغتیا لپاره یو جدي ګواښ ګڼل کیږي، چې د کاج د درختو د مړینې لامل کیدی شي. د پوستکې ګونګټې د مختلفو ډولونو سره پیژندل شوي، چې په ځانګړي توګه د *Dendroctonus* او *Ips* جنسونو پورې اړه لري. د دې حشراتو د نفوذ په نتیجه کې، درختې د مختلفو ناروغیو او د مچانو له نورو ډولونو سره هم مخ کیږي، چې دا کار د ځنګلونو د اکوسیستم د تخریب لامل ګرځي.

#### د پوستکې ګونګټې ډولونه

د پوستکې ګونګټې د مختلفو ډولونو سره موجود دي، چې هر یو یې د ځانګړو اقلیم شرایطو او د درختو د ځانګړو ډولونو ته میلان لري. د عامو ډولونو مثالونه عبارت دي له:

- **دندروکتونوس پونډروسوس (*Dendroctonus ponderosae*)**: دغه حشره په امریکا کې د کاج د پوستکې تر ټولو عام او خطرناک ډول دی. دا حشره د کاج د درختو په پوستکې کې خپل تخمونه ایږدي، چې وروسته د لارویانو په بڼه وده کوي.

- **ایپس کونسپس (*Ips pini*)**: دا نوعه هم د پوستکې ګونګټې یوه خطرناکه ډول دی، چې د کوزې او شمالي امریکا په ځنګلونو کې موندل کیږي. ایپس کونسپس د درختو د شاخونو له منځه وړلو لامل ګرځي.

#### د پوستکې ګونګټې د ژوند دوره

د پوستکې ګونګټې ژوند دوره په څلورو مرحلو کې تقسیمیږي: تخم، لاروی، شینش (نوجوان) او بالغ.

1. **تخم**: د بالغې ګونګې د درختې د پوستکې لاندې تخمونه ایږدي. د دې تخمونو د حاصلو د پایلې په توګه، لارویان له تخمونو نه راڅرګندېږي.

2. **لاروی**: کله چې لارویان راښکاره شي، دوی د درختې پوستکې ته نفوذ کوي او د غذایي موادو لپاره د پوستکې او نرمې پوستکي لاندې خوراک کوي.

3. **شینش**: لارویان د ځوانو ګونګټو په توګه د انکشاف پړاو ته لاړ شي، چې په دې مرحله کې د درختو د پوستکې او د تر منځه موادو ته زیان رسوي.

4. **بالغ**: بالغې ګونګې وروسته له دې چې د پوستکې لاندې د اوبو د موجودیت سره مخامخ شي، بهر ته راځي او د خپل ژوند دورې د بیا پیل لپاره د تخم ایښودلو لپاره د درختو نوې سرچینې لټوي.

#### د پوستکې ګونګټې د نفوذ نښې

د پوستکې ګونګټې د نفوذ نښې د درختو د روغتیا سره تړاو لري. د دې نښو تر منځ شامل دي:

- **د پوستکې خولګی**: د پوستکې د خولګۍ د خرابیدو نښې، لکه د زوی زوی یا نرمې خولګۍ، د پوستکې ګونګټې د حملې لومړۍ نښې وي.

- **د سوزو د تر منځ د مچانو موجودیت**: کله چې د پوستکې ګونګټې د درختې په شاوخوا کې مچان شتون ولري، دا د پوستکې ګونګټې د نفوذ نښه ده.

- **د پاڼو زردیدل**: د درختو پاڼې د زردیدو او خړوبیدو نښې هم د پوستکې ګونګټې د نفوذ له امله راځي.

- **د شاخونو مړینه**: کله چې شاخونه د مړینې په لور لاړ شي، دا د پوستکې ګونګټې د تهاجم نښه ده.

#### د پوستکې ګونګټې د نفوذ لاملونه

د پوستکې ګونګټې د نفوذ لاملونه مختلف عوامل لري، چې په لاندې ډول تشریح کیږي:

- **چاپېریالي شرایط**: د حرارت، رطوبت او د باران کچه د پوستکې ګونګټو د نفوذ په کچه تاثیر لري. په ځانګړې توګه د تودوخې لوړې کچې او د رطوبت لوړتیا د دې حشراتو د ودې لپاره مناسب شرایط برابروي.

- **د درختو د روغتیا کموالی**: کله چې درختې کمزوري وي، دوی د پوستکې ګونګټې د نفوذ په وړاندې زیات حساس وي. د کمزوري درختو لاملونه کې د اوبو کموالی، د تغذیې کموالی او د ناروغیو شتون شامل دي.

- **د مچانو فعالیت**: مچان، په ځانګړي توګه د *Dendroctonus* نوعې مچان، د پوستکې ګونګټو د انتقال لامل کیږي. د مچانو په واسطه د ګونګټو د تخمونو انتقال د نوي درختو د نفوذ لامل کیږي.

#### د پوستکې ګونګټې د تشخیص

د پوستکې ګونګټې د تشخیص پروسه د مختلفو میتودونو له لارې ترسره کیږي:

- **فزیکي معاینه**: د درختو د حالت معاینه او د پوستکې نښې د تشخیص لپاره کارول کیږي. د درختو د پوستکې معاینه او د مچانو د فعالیت څارنه د تشخیص لپاره مهمه ده.

- **لبراتوري ټیسټونه**: که چیرې د نفوذ په اړه شک وي، د درختو نمونې د لبراتور ته لیږل کیږي ترڅو د پوستکې ګونګټې د شتون لپاره ټیسټ شي.

- **د مچانو معاینه**: د مچانو فعالیت او د هغوی موجودیت د تشخیص یوه مهمه برخه ده. د مچانو د فعالیت زیاتوالی د پوستکې ګونګټې د نفوذ نښه ده.

#### د پوستکې ګونګټې د کنټرول او مدیریت

د پوستکې ګونګټې د کنټرول او مدیریت لپاره مختلف تګلاري شتون لري، چې د لاندې په توګه بیان شوي:

- **کلتوري تدابیر**: د درختو روغتیا ساتلو لپاره کلتوري تدابیر لکه د صحیح اوبه ورکول، د رطوبت کنټرول او د صحي ونو کرل مهم دي. د درختو د شاوخوا خالونه ساتل او د غیر ضروري ونو له منځه وړل د پوستکې ګونګټې د نفوذ مخه نیسي.

- **کیمیاوي کنټرول**: په ځینې حالتونو کې، د پوستکې ګونګټو د کنټرول لپاره د حشره وژونکو کارول ممکن وي. دا کیمیاوي مواد باید د کارولو لپاره د متخصصینو په مشوره وکارول شي.

- **د ناروغیو څارنه**: د پوستکې ګونګټې د نفوذ د مخنیوي لپاره د منظم څارنې پروګرامونه مهم دي. د مچانو د فعالیت او د ناروغیو نښو باندې څارنه د نفوذ مخنیوي کې مرسته کوي.

- **بیولوژیکي کنټرول**: د بیولوژیکي کنټرول تدابیر لکه د طبیعي دښمنانو کارول، لکه د ګونګټو د ناروغیو مچان، د پوستکې ګونګټو د کنټرول لپاره مؤثره تګلاره ده.

#### د پوستکې ګونګټې د اقتصادي اغیزې

د پوستکې ګونګټې د کاج د درختو او د ځنګلونو د صنعت لپاره جدي اقتصادي اغیزې لري. د دې حشراتو له امله د درختو مړینه، د کاج د محصولاتو کمښت او د کنټرول تدابیر د اقتصاد پر پراختیا اغیزه کوي.

- **د محصولاتو کمښت**: د پوستکې ګونګټې د مړینې له امله د کاج د محصولاتو تولید کمېږي، چې په پایله کې د بازار عرضه اغیزمنه کوي.

- **د کارموندنې کموالی**: د کاج د صنعت د فعالیتونو کمښت د کارموندنې د کموالي لامل کېږي. 

- **د سملاسي هڅو اړتیا**: د پوستکې ګونګټې د کنټرول لپاره سملاسي او هراړخیزې هڅې اړینې دي چې د اقتصادي زیانونو مخه ونیسي.

#### د پوستکې ګونګټې او د اقلیم بدلون

د پوستکې ګونګټې د نفوذ زیاتوالی د اقلیم بدلون سره هم تړاو لري. د تودوخې لوړیدل او د باران کموالی د درختو د روغتیا

کمزوری کوي، چې دا وضعیت د پوستکې ګونګټو د نفوذ لپاره مناسب شرایط برابروي. د اقلیم بدلون د پوستکې ګونګټې د نفوذ په کچه او د هغې د ودې په تناسب اغیزه لري، چې د دې حشراتو د کنټرول لپاره د نوې تګلارو اړتیا راپیدا کوي.

#### پایله

د کاج ونې د پوستکې ګونګټې د کاج د درختو لپاره یوه جدي ګواښ دی چې د دې حشراتو د نفوذ د نښو، لاملونو او د کنټرول میتودونو پوهیدل د درختو د روغتیا لپاره مهم دي. د کلتوري، کیمیاوي او بیولوژیکي کنټرول تدابیر د پوستکې ګونګټو د نفوذ مخنیوي کې مرسته کوي. د دې حشراتو د نفوذ د کنټرول لپاره یوه ټولیزه طریقه ته اړتیا ده چې د کلتوري تمرینونو، کیمیاوي مداخلې او د ټولنې د ښکېلتیا ترکیب وي. د پوستکې ګونګټې د اقتصادي زیانونو او د ځنګلونو د اکوسیستم د تخریب مخه نیسي، نو د دې حشراتو د کنټرول لپاره د مناسبې تګلارو په رامنځته کولو کې باید جدي هڅې وشي.