مغز

مغز () د انسان د عصبي سيسټم مرکزي غړی دی چې د کوپړۍ په دننه کې ځای پر ځای شوی دی. دا غړی د بدن د ټولو فعالیتونو، لکه حرکت، احساس، فکر، حافظه او خبرو کولو مسؤلیت لري. که مغز په ساده ژبه تشریح کړو، دا د یو خورا پېچلي او ځواکمن کمپیوټر په څېر دی چې هره ثانیه کې په میلیونونو پیغامونه ترلاسه کوي او بېرته یې د بدن غړو ته لېږي. د انسان مغز له نږدې ۸۶ ملیارده عصبي حجرو څخه جوړ شوی چې ورته "نیورونونه" وايي. دا نیورونونه د بریښنايي سیګنالونو په واسطه یو له بل سره اړیکه نیسي او زموږ ټول فکري او فزیکي فعالیتونه کنټرولوي. مغز یوازې ۳ سلنه د بدن وزن جوړوي، خو د بدن نږدې ۲۰ سلنه انرژي او اکسیجن مصرفوي، چې دا د دې غړي لوړ اهمیت ښيي.

د مغز جوړښت خورا پېچلی دی او په عمومي ډول په څو برخو ویشل شوی چې هره برخه یې ځانګړی کار ترسره کوي. لویه برخه یې "سیریبریم" (Cerebrum) نومېږي چې د عقل، ژبه او ارادي حرکتونو مرکز دی. بله برخه یې "سیریبلم" (Cerebellum) ده چې د بدن توازن او همغږي ساتي. همدارنګه د مغز ستنه (Brainstem) د بدن اتوماتیک فعالیتونه لکه ساه اخیستل، د زړه ټکان او د وینې فشار کنټرولوي. زموږ احساسات، لکه مینه او وېره، د مغز په یوه ځانګړي سیسټم کې چې "لیمبیک سیسټم" نومېږي، پروسس کېږي. ساینس ثابته کړې ده چې مغز د ژوند تر پایه پورې د بدلون او زده کړې وړتیا لري، چې دې ځانګړتیا ته "نیوروپلاستیسټي" وايي. دا پدې مانا ده چې هر څومره چې موږ مطالعه کوو او نوي مهارتونه زده کوو، زموږ د مغز عصبي شبکې لا پسې پیاوړې کېږي.

[attachment_0](attachment)

د مغز روغتیا د انسان په عمومي ژوند مستقیم اغېز لري. د مغز د ښه فعالیت لپاره مناسب خوب، سالم خواړه، او فزیکي فعالیت خورا اړین دي. که مغز ته د لنډ وخت لپاره هم اکسیجن ونه رسېږي، ښايي د دایمي زیان یا مرګ لامل شي. په عصري طب کې، د مغز ناروغۍ لکه الزایمر، پارکینسن او سکتې د خورا پېچلو ننګونو څخه ګڼل کېږي. د مغز په اړه پوهه نه یوازې موږ سره د ناروغیو په درملنه کې مرسته کوي، بلکې موږ ته دا درک راکوي چې موږ څنګه فکر کوو، څنګه زده کړه کوو او څنګه خپل شخصیت جوړوو. په پای کې، مغز د انساني خلاقیت او ټیکنالوژي سرچینه ده، او هر هغه څه چې موږ یې په نړۍ کې وینو، په اصل کې د انساني مغز د فکر او زیار پایله ده.

 د مغز اصلي برخې او دندې 

 مخکنی غوټه (Frontal Lobe): د پلان جوړولو، شخصیت او حل د مسایلو مرکز.
 اړخیزه غوټه (Temporal Lobe): د اورېدلو او حافظې مسول.
 شاته غوټه (Occipital Lobe): د لیدلو حس کنټرولوي.
 د مغز ستنه: د بدن د حیاتي چارو (ساه اخیستل او زړه) اتومات کنټرولر.

 سرچینې 

 BrainFacts: Explore the secrets of the human brain
 Mayo Clinic: Brain Anatomy and Functions
 Nature: Neuroscience and Brain Research
 Wikipedia English: Human Brain