د پښتو ژبې لرغوني لیکدودونه او د هغوی تاریخي تکامل

د پښتو ژبې لرغوني لیکدودونه او د هغوی تاریخي تکامل
Ancient Scripts of Pashto and Their Historical Evolution
پښتو ژبه د تاریخ په اوږدو کې د بېلابېلو تمدنونو او کلتورونو د تقاطع په مرکز کې واقع وه، چې له امله یې د دغې ژبې د خوندي کولو لپاره له بېلابېلو لیکدودونو (Scripts) څخه کار اخیستل شوی دی.
 د پښتو لیکدودونو تاریخ لومړني رسم الخطونه خروشتي، یوناني-باکتريايي منځنی پېر نسخ او نستعلیق (اصلاح شوی) علمي څانګه پاليوګرافي (Paleography) بشري ارزښت د فکري میراث خوندي کول علمي درجه اکاډمیک (Historical Linguistics)
د پښتو لرغوني لیکدودونه (Ancient Scripts of Pashto) د دې ژبې د زرګونو کلونو لرغونتوب ثابتوي. د لرغونپوهنې او ژبپوهنې د څېړنو پر بنسټ، د پښتو مورنۍ ریښې له هغو رسم الخطونو سره تړلې دي چې په اریانا او باختر کې مروج وو. په پښتو ژبه کې د غږونو تنوع او د خاصو تورو (لکه ښ، ږ، څ، ځ) شتون تل لیکوالان اړ کړي چې په موجوده لیکدودونو کې تغیرات راولي ترڅو د پښتو ژبې فونیتیکي ځانګړنې په سمه توګه منعکس کړي. د کابل پوهنتون په تاریخي څېړنو کې د دغو لیکدودونو پېژندنه د پښتنو د هویت د سپړلو اساسي برخه ده.
لومړنی مهم لیکدود چې په پښتني سیمو کې کارول کېده، خروشتي (Kharosthi) و، چې له ښي اړخ څخه کیڼ لور ته لیکل کېده. له هغې وروسته د یوناني-باکتريايي لیکدود پېر راځي چې د "باکتريايي سرېړې" په نوم هم یادېږي او د کنشکا په پېر کې مروج و. په دې پېر کې د پښتو غږونه په یوناني تورو کې ځای پر ځای شوي وو. د اسلام له راتګ سره، پښتو د عربي نسخ لیکدود ومنلو، مګر څرنګه چې عربي تورو د پښتو ټول غږونه نه شوای افاده کولی، نو پښتنو مفکرینو لکه پیر روښان په "خیرالبیان" کې او وروسته د کندهاري او ننګرهاري مکتبونو پوهانو د پښتو لپاره ځانګړي توري (لکه ډ، ټ، ړ) اختراع کړل.
په شلمه پېړۍ کې د پښتوټولنې (پښتو اکاډمۍ) لخوا د پښتو لیکدود یو معیاري چوکاټ ته داخل شو چې نن سبا په کتابونو او رسنیو کې کارول کېږي. په ويکيپېډیا کې د لرغونو لیکدودونو په اړه دا مقاله ثابتوي چې پښتو یوه متحرکه او ژوندۍ ژبه ده چې په هر پېر کې یې د خپل وخت له تمدنونو سره سم خپل لیکنیز نظام عیار کړی دی. دا لیکنه د کابل پوهنتون د ادبیاتو پوهنځي د درسي موادو او د معتبرو پاليوګرافیکي سرچینو پر بنسټ چمتو شوې ده.
 اخځلیکونه 
• کابل پوهنتون - د ژبپوهنې او تاریخ پوهنځی
• د افغانستان د علومو اکاډمي - د لرغونپوهنې او خط پېژندنې مرکز
• د پوهاند عبدالحي حبيبي "د افغانستان تاریخي لیکدودونه".
• د بریتانیکا پوهنغونډ - د خروشتي او باکتريايي رسم الخطونو تاریخ
وېشنيزه:پښتو ژبه
وېشنيزه:تاریخ
وېشنيزه:ژبپوهنه