توره ماده یا ډارک میټر

توره ماده یا ډارک میټر (Dark Matter) توره ماده د مادې یو داسې ډول دی چې د کایناتو نږدې ۲۷٪ برخه جوړوي، مګر د رڼا او برېښنا مقناطیسي وړانګو سره هیڅ ډول تعامل نه کوي.

توره مادهډولد ستورو فزیک مفهومکلیدي ځانګړتیاوېنامریتوب، جاذبوي اغېزمحتویاتغیر باریونیک ماده
توره ماده یا ډارک میټر هغه پراسرار ماده ده چې د کایناتو په جوړښت کې محوري رول لوبوي. دا ماده رڼا نه جذبوي، نه یې انعکاسوي او نه یې خپروي. [[ د دې مادې شتون یوازې د هغې د جاذبوي اغېز له لارې ثابتوي چې پر ستورو او کهکشانونو باندې یې لري. NASA Astrophysics: What is Dark Matter? science.nasa.gov د تورې مادې شواهد د دې مادې شتون د لاندې پدیدو له لارې ثابت شوی دی: د کهکشانونو د څرخ سرعت په مارپېچ کهکشانونو کې د ستورو حرکت ښيي چې هلته یوه نامرئی ماده شتون لري چې د جاذبې ځواک تولیدوي. که دا ماده نه وای، کهکشانونه به د چټک څرخ له امله پاشل شوي وو. European Space Agency: Dark Universe: esa.int جاذبوي لینزینګ د آینشټاین د عمومي نسبيت له مخې، ډېره کثیفه ماده کولی شي رڼا ته انحنا ورکړي. ساینسپوهانو لیدلي چې د کهکشانونو د کلسترونو شاته د لیرې پرتو اجسامو رڼا داسې قات شوې چې یوازې د تورې مادې شتون یې تشریح کولی شي. Nature Journal: Astrophysics and Dark Matter: nature.com د کایناتو جوړښت کائینات په ټولیز ډول له لاندې برخو جوړ دي:
 * نورماله ماده (۵٪): ټول لیدل کېدونکي ستوري او سیارې.
 * توره ماده (۲۷٪): هغه ماده چې کهکشانونه سره نښلوي.
 * توره انرژي (۶۸٪): هغه ځواک چې د کایناتو د پراخېدو سرعت زیاتوي. Astrophysics Data System: arxiv.org
سرچینې