نيورو فينومينولوژي

نیورو فینومینولوژي () یو علمي او فلسفي ډګر دی چې د عصبي علوم او د شعور فلسفه سره یوځای کوي. دا نظریه د لومړي ځل لپاره په ۱۹۹۰ لسیزه کې د مشهور بیولوژي پوه او فیلسوف فرانشیسکو واریلا (Francisco Varela) لخوا وړاندې شوه. د دې علم اصلي موخه دا ده چې د انسان "شخصي تجربې" (چې موږ یې په خپله دننه کې احساسوو) او "عصبي فعالیتونه" (چې ساینس پوهان یې په مغز کې ویني) په یو وخت کې مطالعه کړي. په ساده ژبه، نیورو فینومینولوژي وايي چې موږ نشو کولای د انسان شعور یوازې د ماشین په څېر په مغز کې مطالعه کړو، بلکې باید د هغه شخص خپل احساس او د نړۍ په اړه د هغه لیدلوری هم په پام کې ونیسو.

د دې علم بنسټ په دې ولاړ دی چې د انسان ذهن او بدن یو له بل څخه جلا نه دي. په دودیزه توګه، ساینس پوهانو یوازې د مغز امواج او حجرې څېړلې، خو واریلا استدلال وکړ چې ساینس پوهان باید د هغو کسانو سره مرسته وکړي چې خپلو باطني احساساتو ته متوجه شي (لکه د مراقبې یا تامل له لارې). کله چې یو څوک د خپل ذهن د حالت په اړه دقیق معلومات ورکړي، نو ډاکټران کولای شي د هغه د مغز په فعالیتونو کې ډېر دقیق بدلونونه ومومي. دا تګلاره موږ سره مرسته کوي چې د مغز او روان ترمنځ هغه تشه ډکه کړو چې پخوا ورته پام نه کېده.

په نیورو فینومینولوژي کې "تجربه" یو فعال عمل ګڼل کېږي. دا پدې مانا ده چې زموږ مغز یوازې معلومات نه ترلاسه کوي، بلکې زموږ د تېرو تجربو او احساساتو په رڼا کې نړۍ ته بڼه ورکوي. دا علم په ساپوهنه او د ناروغیو په درملنه کې هم کارول کېږي؛ د بېلګې په توګه، د هغو کسانو په پوهېدو کې چې د خپګان یا د اضطراب په څېر له ذهني ستونزو سره مخ وي. کله چې موږ د یو چا په فزیکي مغز او د هغه په باطني احساس دواړو پوه شو، نو درملنه یې خورا اسانه او دقیقه کېږي. دا یوه بین‌الرشتوي (Interdisciplinary) تګلاره ده چې بیولوژي، فلسفه او انسانیت سره نښلوي.

په پای کې، نیورو فینومینولوژي موږ ته دا پیغام راکوي چې انسان یوازې د بیولوژیکي حجرو یوه مجموعه نه ده، بلکې یو داسې موجود دی چې نړۍ په خپل ځانګړي ډول تجربه کوي. دا ډګر د "شعور د سختې ستونزې" (Hard Problem of Consciousness) د حل لپاره یوه هیله بښونکې لاره ده. که څه هم دا یوه پېچلې موضوع ده، خو د انسان د پېژندنې په لاره کې یو لوی ګام ګڼل کېږي. دا علم موږ ته یادونه کوي چې د علمي پرمختګ تر څنګ باید د انسان د روح او باطني تجربې درناوی هم وشي، ځکه واقعیت هغه څه دي چې موږ یې په دواړو کچو (فزیکي او ذهني) تجربه کوو.

 مهم اصول 
 د باطني لید اهمیت: د انسان شخصي روایت د علمي ډاټا په څېر ارزښت لري.
 نیوروډینامیک: د مغز د حجرو او د انسان د احساس ترمنځ دوامداره تعامل.
 تطبیقي ساینس: د مراقبې او تامل په مرسته د شعور د حالتونو څېړنه.

 سرچینې 
 پټه خزانه: د پوهې او کلتور سرچینه
 Stanford Encyclopedia of Philosophy: Phenomenology and Neuroscience
 ScienceDirect: Neurophenomenology Overview

وېشنيزه:عصبي علوم
وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:ساپوهنه
وېشنيزه:شعور