په ترکیه کې دینی آزادي

ترکیه د خپل اساسي قانون 24 مادې سره سم یو سیکولر دولت دی. په ترکیه کې سیکولریزم د مصطفی کمال اتاترک له شپږو کړنلاور څخه اخیستل شوی: جمهوریپالیزم، پاپولیزم، لاسیتي، اصلاحات، ملتپالنه او او اقتصادی تمرکز له حکومت سره. د ترکیې حکومت په مسلمانانو او نورو مذهبي ډلو ځینې محدودیتونه وضع کوي، په بیله بیا د پوهنتونونو په ګډون په دولتي دفترونو او دولتي ادارو کې د مسلمانانو مذهبي څرګندونو باندې Turkey: International Religious Freedom Report 2007. United States Bureau of Democracy, Human Rights and Labor.

 دیني دیموګرافي 
د ترکي د حکومت له شمېرو سره سم، د نفوس 90 سلنه مسلمانان دي (په عمده توګه سني). د نړۍ حقیقت کتاب د ترکیې 99.8 سلنه نفوس د مسلمان په توګه بیانوي. حکومت دری اقلیت مذهبي ټولنې په رسمیت پیژني: یوناني ارتودوکس عیسویان، ارمني اپاستولیک عیسویان او یهودان (که څه هم نورې غیر مسلمانې ټولنې هم شتون لري). د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزارت د 2006 راپور په ترکیه کې لاندې مذهبي اقلیتونه شمېرلي: US State Dept 2022 report. United States Bureau of Democracy, Human Rights and Labor.CIA Information on Turkey; accessed on 11 October 2009
Armenian Apostolic Christians65,000ارمني اپاستولیک  عیسویانJews23,000یهودیان Greek Orthodox Christians6,500یوناني  ارتودوکس عیسویانBaha'is10,000بهایيSyrian  Orthodox (Syriac) Christians15,000د سوریې ارتودوکس (سیریاک) عیسویان Yazidis5,000یزیدیان Jehovah's Witnesses3,300د عیسی شاهدان Protestants3,000پروتستانت 
دا ارقام په پراخه کچه، د 3000 یوناني ارتودوکس عیسویانو په توپیر او 3000 د کالداني عیسویانو په ډېروالي د 2009 د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزارت په راپور کې تکرار شوي. په سویل ختیځ کې د یو وخت سیریاک عیسویانو او یزیدیانو شمېر لوړ و؛ اما، د حکومت فشار او د کرد کارګرانو ګوندPKK)) سره د جګړې له امله، ډیری سیریایی عیسویان استانبول، لویدیځې اروپا او شمالي او سویلي امریکا ته کډه شول. د ترکي ټولنپوه احمد تسکین له قوله، په ترکیه کې یزیدیانو په 1985 کال کې 22632 شمیر درلود، تر 2000 کال پورې، د هغوی نفوس 423 ته راټیټ شو. تکسین وویل چې په 1985 کې په ترکیه کې 23546 او په 2001 کال کې 2010 سیریاک عسویانو ژوند کولو. Turkey: International Religious Freedom Report 2009, United States Bureau of Democracy, Human Rights and Labor, released on 26 October 2009, accessed on 10 November 2009See the article Yezidilerin soyu tükeniyor (Yazidis close to extinction) ; published on 13 August 2005 and accessed on 11 October 2009Quoted according to an undated article in the journal Chronicle ; ; accessed on 11 October 2009

د 1923 د لویزیانا تړون د لاسلیک کونکي په توګه، ترکیه د غیرمسلمانو اقلیتونو مدني، سیاسي او کلتوري حقونه په رسیمت پېژني. په عمل کې، دا هیواد یوناني، ارمنیان او یهودي دیني اقلیتونه په رسمیت پیژني مګر دوی ته په تړون کې ټاکل شوي ټول حقونه نه ورکوي. علوی – بکتاشی، جعفري مسلمانان، لاتین کاتولیک، او پروتستانت په رسمي توګه په رسمیت ندي پېژندل شوي. The World of the Alevis: Issues of Culture and Identity, Gloria L. Clarke
Religions in  Turkey

ادیان په ترکیه کې Religions

ادیان Estimated population

اټکل شوی نفوس Expropriation

measures

د مالکیت سلب یا مصادرې اقدامات Official recognition

رسماً په رسمیت پېژندنهGovernment financing

دولتي مالي ملاتړ Sunni Islam

سنی اسلام70 to 85% (52 to 64 million)

له 70 نه تر 85  %  (52 نه تر 64 میلیونه No

نهYes, through the Diyanet mentioned in the Constitution (Article 136)

هو ، په اساسي قانون کې د ذکر شوي دیانت له  لارې (136 ماده) Anayasa 2011 TBMMYes, through the Diyanet

هو، د دیانت له لارې Twelver Islam-Bektashi

دولس امامه شعیه اسلام – بکتاشي 15 to 25% (11 to 19  million)

له 15 نه تر 25  %  (11 نه تر 19 میلیونوYes

هوThe World of the Alevis: Issues of Culture and Identity, Gloria L. ClarkeNo. In 1826, with the abolition  of the Janissary corps,  the Bektashi tekke (Dervish  convent) was closed. · 

نه،  په 1826 کې، د جانیسري  لښکر له مینځه وړو سره ، بکتاشي تیکه (درويش خانقا) وتړل شو. The World of the Alevis: Issues of Culture and Identity, Gloria L. ClarkeNo

نهTwelver Islam-AleviNo. In  the early 15th century, due  to Ottoman oppression, Alevi supported  the Turkmen shah Ismail I.  Ismail's supporters, who wear a red cap with twelve folds, were called Qizilbash.  Arabized and Persanized Ottomans considered Qizilbash (Alevi) enemies  because of their Turkmen origin. Today, cemevi (places  of worship of Alevi Bektashi) have  no official recognition.[citation  needed]

نه،د پنځلسمې پیړۍ  په پیل کې، د عثماني ظلمونو له امله، علويانو د ترکمن شاه اسماعیل اول ملاتړ وکړ.  د اسماعیل پلویانو چې سرې خولی له دولس قاتو سره په سر کړې وې، قزلباش نومېدل. عرب  شوو او پارسیان شوي عثمانیان قزلباش (علوي) د دوی د ترکمن اصل له امله  دښمنان ګڼل. نن ورځ، سیمیوی (د علوی بکتاش د  عبادت ځایونه) هیڅ رسمي پیژندنه نلري. Twelver Islam-Câferî

دولس امامه شعیه اسلام – جعفری 4% (3 million)

4 % (3 میلیون)Rapport Minority Rights Group Bir eşitlik arayışı: Türkiye’de azınlıklar Uluslararası Azınlık Hakları Grubu 2007 Dilek KurbanNo

نهNo

نهTwelver Islam-Alawite

دولس امامه شعیه اسلام – علوي 300,000 to 350,000

300000 نه تر 350000 No

نهNo

نهJudaism

یهودیت 20,000Yes

هوYes, through the Treaty of Lausanne (1923)

هو، د لویزیانا د تړون په بنسټ (1923)No

نهChristian (Protestant)

عیسوي (پروتستانت)5,000No

نهNo

نهChristian (Roman Catholics)

عیسوي (رومی  کاتولیک)No

نهNo

نهChristian (Greek Catholics)

عیسوي (یونانی  کاتولیت)Yes

هوYes, through the Treaty of Lausanne (1923)

هو، د لویزیانا د تړون په بنسټ (1923)No

نهGreek Orthodox (Ecumenical  Patriarchate of Constantinople)

یونانی  ارتودوکس (د قسطنطنیه عمومی پلارنونه)Yes

هوYes, through the Treaty of Lausanne (1923)

هو، د لویزیانا د تړون په بنسټ (1923)No

نهArmenian Orthodox (Armenian  Patriarchate of Constantinople)

ارمني ارتودوکس (د قسطنطنیه ارمني پلارنونه)57,000Yes

هوYes, through the Treaty of Lausanne (1923)

هو، د لویزیانا د  تړون په بنسټ (1923) No

نهTurkish Orthodox (Autocephalous Turkish Orthodox Patriarchate)

ترک ارتودوکس (د ترک ارتودوکس خود مختار پلارنونه)400No

نهNo

نهChaldean (Armenian)  Christians

کلداني  (ارمني) عیسویان 3,000Yes

هوYes, through the Treaty of Lausanne

هو، د لویزیانا د  تړون په بنسټ No

نهSyriac Orthodox and Catholic Churches

سیریاک  ارتودوکس او کاتولیک کلیسایان 15,000Yes

هوNo

نهNo

نهTengrism

تنګیریزم 1,000No

نهNo

نهYazidi

یزیدي 377No

نهNo

نه

 د دیني آزادۍ حالت 

 قانونی او د پالیسي چارچوکاټ 
د 1982 اساسي قانون هېواد د سیکولر دولت په توګه تاسیس کړ او د عقیدې او عبادت ازادي او د دیني افکارو په اړه د شخصي نظر لپاره زمینه برابروي. اما، د سیکولر دولت د بشپړتیا لپاره د اساسي قانون نور احکام دا حقوق محدودوي. اساسي قانون په دیني اساساتو تبعیض منع کوي. US State Dept 2022 report. United States Bureau of Democracy, Human Rights and Labor.

په ترکیه کې دوه اصلي اسلامي جریانونه سني او علوي دي. علوي په ترکیه کې اقلیت دي، چې د اټکل له مخې د مسلمان نفوس 17 سلنه دی. د 1970 لسیزې په وروستیو کې، د دې دوه اسلامي څانګو ترمنځ د شخړې له امله تاوتریخوالی پیښ شو. د 1978 په سمبر کې په قهرمانماراس کې وسله والو سني نفوس د ښار د علوي اوسیدونکو پروړاندې راپورته کړ، او له 100 څخه ډیر خلک پکې ووژل شول. د 1993 کال د جولای په  2 مه، په سیواس کې د علوي روحانیو په وړاندو برید وشو د سیواس قتل عام د 37 خلکو د مړینې لامل شو.  See the Amnesty International report: Prosecution of Religious Activists , published in November 1987 (AI INDEX: EUR 44/74/87) reproduced in a private Wiki, accessed on 21 September 2009Turkey commemorates 15th anniversary of Sivas massacre, undated article in Hürriyet, accessed on 10 November 2009

د اساسي قانون 24 مادې سره سم، دیني زدکړې په اساسي او ثانوي کچو کې اجباري دي، او سني شرعي علم مسلط دی. یو شمیر علویان دولت په تبعیض تورنوي چې په دیني زدکړو کې د دوی عقیدې په شاملولو حکومت پاتې راغلی. د 2007 کال په اکتوبر کې، د بشري حقونو اروپایی محکمېECHR)) د یوې علوي مور په ګټه پریکړه وکړه چې په 2004 کې یې دعوی وکړه چې جبري دیني زدکړې دیني ازادي تر پښو لاندې کوي. حکومت بیا د دينې لارښوونې لپاره په وروستي کال کې په درسي کتاب کې د علوي دین په اړه 10 مخیزه عمومي کتنه اضافه کړه.  See the 2008 Human Rights Report of the Bureau of Democracy, Human Rights and Labor (US State Department) of 25 February 2009; accessed on 21 September 2009

د 2008 کال په دسمبر کې، د کلتور وزیر د لومړي علوي انستېتیوت په پرانستلو کې برخه واخسته او د دولت لخوا د تېرو کړاوونو له امله یې له علویانو څخه بخښنه وغوښته. د  2009 په جنوري کې، لومړي وزیر د دوهم پرله پسې کال لپاره د علوي روژه ماتي مراسمو کې برخه واخسته. حکومت ورکشاپونه په لاره واچول چې هدف یې د علویانو ستونزو او توقعاتو په اړه آزاد بحث کول وو.    

د ترکیې حکومت د لومړي وزیر تر واک لاندې د دیني چارو د ریاست له لارې د مسلمانانو دیني تاسیسات او زدکړې څاري. دا ریاست د هیواد 77،777 ثبت شوو جوماتونو فعالیت تنظیموي او ځایی او ولایتي امامان (چې ملکي مامورین دي) په کار ګماري. پدې ځای کې سني امامان ټاکل کیږي او د دولت لخوا تنخوا ورکول کېږي. علویزم په سیمیلیري (د غونډو ځایونو) کې لمونځ کوي، چې د عبادت ځایونو په توګه هیڅ قانوني بڼه نلري. اما، د کواداسا او تونسلي ښاروالیو په 2008 کال کې په ډاکه کړه چې علوي سیمیليري د عبادت ځایونه دي. د ښاروالۍ دریو شوراګانو سیمیليري، جوماتونو ته ورته د مالي سرچینو په ورکړې سره، د عبادت ځایونو په توګه وپېژندل. په انتالیا، انقره او استانبول کې اداري محکمو پریکړه کړې چې د علوي زده کونکي باید د جبري دین او اخلاقو په زدکړو کې له ګډون څخه معاف شي، او د ازمیر اداري محکمې ورته پریکړه د ایالت د شورا لخوا تایید شوه. په 2009 کال کې د دولتي تلویزیوني چینل، TRT ، د هغه پروګرامونو خپرولو لپاره خپل پلان اعلان کړ چې د علوي اقلیت ګټې منعکس کوي. See the 2008 Human Rights Report of the Bureau of Democracy, Human Rights and Labor (US State Department) of 25 February 2009; accessed on 21 September 2009Turkey 2009 Progress Report by the European Commission for Enlargement, dated 14 October; accessed on 10 November 2009

 سرچينې