د انساني او ټولنیزو علومو علمي اړیکه

د بشري او ټولنیزو علومو اړیکه () هغه علمي ډګر دی چې د پوهې د خپرولو، شریکولو او تحلیل پروسې څېړي. دا یوازې د معلوماتو لېږل نه دي، بلکې دا یوه پېچلې پروسه ده چې پکې پوهان هڅه کوي خپلې موندنې داسې وړاندې کړي چې په ټولنه کې مثبت بدلون راولي. په دې برخه کې د علمي ژورنالونو، کنفرانسونو، او ډیجیټل پلیټ فارمونو رول خورا مهم دی. د دې اړیکې اصلي هدف دا دی چې د بشري علوم (لکه فلسفه او ادبیات) او ټولنیز علوم (لکه اقتصاد او ټولنپوهنه) ترمنځ یو ګډ ډیالوګ رامنځته کړي ترڅو د انساني ستونزو لپاره هر اړخیز حلونه وموندل شي. دا علمي اړیکه موږ سره مرسته کوي چې پوه شو ساینسي پرمختګونه د انسان په اخلاق او کلتور څه ډول اغېز کوي.

په اوسني دور کې د دې ډول اړیکو یوه مهمه ځانګړتیا "بین‌الرشتوي" (Interdisciplinary) تګلاره ده. پخوا به هر علم په خپله ځانګړې حوزه کې فعالیت کاوه، خو اوس د بشري او ټولنیزو علومو په اړیکه کې هڅه کېږي چې د بېلابېلو رشتو ترمنځ پلونه جوړ شي. د مثال په توګه، کله چې د اقلیمي بدلون په اړه بحث کېږي، یوازې د چاپیریال ساینس کافي نه دی؛ بلکې دلته د ټولنپوهانو لیدلوری او د فیلسوفانو اخلاقي تحلیل هم اړین دی. په ساپوهنه کې دا ثابته شوې ده چې کله معلومات په یو جامع او کلتوري چوکاټ کې وړاندې شي، نو خلک یې په اسانۍ مني. له همدې امله د علمي موندنو ساده کول او د ټولنې له عقل او احساس سره یې نښلول د دې اړیکې یو له ستونزمنو خو مهمو دندو څخه ده.

د دې موضوع په اړه د "Humanities and Social Sciences Communications" په نوم یو خورا مشهور علمي ژورنال هم شتون لري چې د "Nature" خپرندویې ټولنې لخوا خپریږي. دا ژورنال د نړۍ د مخکښو پوهانو مقالې خپروي چې په عصري ننګونو لکه مصنوعي ځیرکتیا، ټولنیز عدالت، او د روغتیا کلتوري اړخونو تمرکز کوي. دا ډول خپرونې د ساینس او ټولنې ترمنځ د یو پیاوړي لېنک په توګه کار کوي. په ټولنپوهنه کې د علمي اړیکو مطالعې دا ښودلې چې که چیرې علمي موندنې یوازې په اکاډمیکو کتابتونونو کې بندې پاتې شي، نو ټولنه به له پرمختګ څخه شاته پاتې شي. نو ځکه، د علمي معلوماتو "ډیموکراټیک کول" یا عامه کول د دې حوزې یو له اساسي اهدافو څخه ګڼل کېږي.

په پای کې، د بشري او ټولنیزو علومو علمي اړیکه د تمدن د بقا او پرمختګ لپاره یو حیاتي جریان دی. دا جریان موږ ته اجازه راکوي چې د تېرو تجربو څخه زده کړه وکړو او د راتلونکي ننګونو ته په علمي بڼه چمتو شو. په افغانستان غوندې هیوادونو کې، د دې ډول علمي اړیکو پیاوړتیا کولای شي د کلتوري دودونو او عصري پوهې ترمنځ همغږي رامنځته کړي. دا د پوهې هغه سیند دی چې د بشریت ذهن خړوبوي او انسانانو ته دا وړتیا ورکوي چې په سوله، منطق او پوهه کې یوځای ژوند وکړي. د دې اړیکې پیاوړتیا مانا دا ده چې موږ د یوې داسې نړۍ په لور روان یو چیرې چې هره پرېکړه د پوهې او بصیرت پر بنسټ ولاړه وي.

 د علمي اړیکو مهمې برخې 
 د پوهانو ترمنځ تبادله: د ژورنالونو او کنفرانسونو له لارې د نویو تیوریو شریکول.
 عامه پوهاوی: د پېچلو علمي موضوعاتو ساده کول د عامو خلکو لپاره.
 ډیجیټل خپرونې: د انټرنیټ او خلاص لاسرسي (Open Access) له لارې د پوهې خپرول.
 د پالیسۍ جوړول: د ساینسي موندنو کارول د دولتونو په پرېکړو او قوانینو کې.

 سرچینې 
 پټه خزانه: د پوهې او کلتور سرچینه
 Humanities and Social Sciences Communications - Nature Journal
 ScienceDirect: Social Science and Communication Studies

وېشنيزه:بشري علوم
وېشنيزه:ټولنیز علوم
وېشنيزه:ساینس
وېشنيزه:اړیکې