پاول ادرین ماورایس دیراک

پاول ادرین ماورایس دیراک ( ۸ اګست ۱۹۰۲- ۲۰ اکتوبر ۱۹۸۴) یو انګلیسی نظري فزیک پوه و چې فکر کېږي هغه د کوانتوم میکانیک ( دنظري فزیک  هغه بنسټیزه  برخه ده چې له فزیکي پدیدو سره په مکروسکوپي مقیاس سر اوکار لري)  او کوانتوم الیکترودینامیک یو له بنسټ ايښودونکو څخه و. هغه د کمبرېج په پوهنتون کې د ریاضیاتو پروفیسور، د فلوریدا په دولتي پوهنتون او د میامي په پوهنتون کې د فزیک پروفیسور او په کال ۱۹۳۳ کې د نوبل د جایزې ګټونکی و. Mukunda, N., Images of Twentieth Century Physics (Bangalore: Jawaharlal Nehru Centre for Advanced Scientific Research, 2000), p. 9.

دیراک د کوانتوم میکانیکس او کوانتوم الکترو دینامیک په لومړني انکشاف کې بنسټیزه ونډه درلوده. د نور کشفونو په منځ کې هغه د دیراک معادله فورمولبندي کړه دا معادله د فرمیون ( دا هم د پروتون، نیوترون اوالکترون په څیر یو شی دی) خواص تشریح کوي او د مادې ضد موجودیت پېش بیني کوي. دیراک خپله د کال ۱۹۳۳ د نوبل جایزه چې په فزیک کې یې اخیستې وه له ایروین سچرودینګر سره د هغه له خوا د اتومي تیورۍ د نویو مؤلدو بڼو د کشف له امله شریکه کړه. هغه له کوانتوم میکانیک سره د عمومي نسبیت د یوځای کېدو په برخه  کې ستره ونډه درلوده. 

دیراک ته دهغه د ملګرو او همکارانو له خوا د یوه غیر عادی شحصیت په توګه در ناوی کېده. په کال ۱۹۲۶ کې په یو لیک کې چې البرت انشتاین پاول ایهرین فیست ( یو استرلیایی فزیک پوه و) ته د دیراک د مقالې په باره کې استولی و لیکل شوي و، ((زه په دیراک باندې زیار باسم، دا د نبوغ او وحشتناک لیونتوب په مسیر کې د موازنې ساتل دي)). د کامپتون د اغېزې په اړوند په یوه بل لیک کې انشتاین ولیکل (( زه د دیراک په ورکړل شوو جزیاتو هېڅ نه پوهېږم)). 

 د شخصي ژوند لومړي وختونه 
پاول ادرین ماورایس دیراک د کال ۱۹۰۲ د اګست په ۸ د انګلند په بریستول د خپل مور اوپلار په کور کې وزېږېد او د ښار بیشابستون برخه کې لوی شو. د هغه پلار چارلس ادرین لیدیس لاس دیراک د سویس د سنت ماورایس یو مهاجر و چې په بریستول کې یې فرانسوۍ ژبې د ښوونکې په توګه کار کاوه. د هغه مور فلورېنس هنا دیراک نی هولتن د کورنوال په لیسکیرد کې د کورنیش میتودیست په کورنۍ کې زېږېدلې ده. هغه د فلورېنس نایتینګل په نامه  دهغه د پلار له خوا په دې نومول شوې وه چې دهغې پلار چې د کریمیا د جګړې په مهال د بېړۍ کپټان و نایتینګل ( دا انګلیسۍ نرسه وه چې د کریمیا د جګړې په مهال یې په تر کیه کې روغتون جوړ کړ) لېدلې وه. د هغه مور بریستول ته د یوې ځوانې ښځې په توګه ولېږدېدله او هلته یې د بریستول د مرکزې کتابخونې د کتابدارې په توګه کار کاوه خو هغې لاهم خپل هویت د کورنیشۍ په توګه وساته نه د یوې انګلیسې ښځې په نامه. پاول د بیترایس ایزابېل مارګورایت په نامه یوه ځوانه خور درلوده چې په بیتي مشهوره وه او د ریګینالد چارلس فلیکسيس په نامه له ځان څخه مشر ورور چې په فلیکسیس مشهور و او د کال ۱۹۲۵ د مارچ په میاشت د ځان وژنې له امله مړ شو. دیراک به ویل ((ځما مور اوپلار په وېروونکي ډول پرېشان دي، زه نه پوهېدم چې هغوی به دومره ډېره  د ماشومانو پاملرنه کوي، زه هېڅکله نه پوهېدم چې مور آو پلار به د خپلو ماشومانو دومره پالنه کوي، خو اوس پوه شوم)). 

چارلس او ماشومان یې د کال ۱۹۱۹ د اکتوبر تر ۲۲  پورې چې هغوی ته تابعیت ورکړل شو په رسمي توګه سویسي اتباع و. د دیراک پلار سختګیر او مستبد و خو هغه به بدنې سزا ( وهل ټکول) ردول. د دیراک اړيکې له خپل پلار سره خړې وې ، هومره خړې چې هغه د خپل د پلار تر مرګ وروسته ولیکل، (( اوس ځان ډیر آزاد احساسوم، زه اوس د ځان سړی یم)). چارلس به خپل ماشومان اړکول چې له ده سره یواځې په فرانسوي ژبه خبرې وکړي تر څو هغوی دا ژبه زده کړي. کله به چې دیراک  دا وموندله چې هغه څه نه شي اظهارولی چې دی یې غواړي په فرانسوي ژبه ووایي نو ده به دا ښه ګڼله چې غلی پاتې شي.  

 زده کړه 
دیراک لومړې زده کړې د بیشاپ رود په لومړنې ښوونکې که تر سره کړې، او نورې زده کړې یې مرچنت ونچرر د هلکانو په کالج کې چې وروسته د کوتام کالج په نامه یادېده او د ده پلار هلته د فرانسوۍ ژبې ښوونکې و سرته ورسولې. دا مکتب هغه بنسټ و چې د بریستول له پوهنتون سره نښتی و او کار کوونکې او میدانونه یې سره شریک و. دې کالج په تخنیکی مضامینو لکه د خښتو جوړولو، بوټ جوړولو، فلز کارۍ او عصري ژبو باندې تمرکز درلود. دا حالت په یو وخت کې غیر عادي و چې په برتانیا کې ثانوي زده کړې لاهم په پراخه کچه کلاسیکو مضامینو ته ځانکړې کېدی، داهغه څه و چې دیراک یې وروسته منندوی و. 

دیراک د بریستول د ښار د بریستول  د یوه پوهنتون د یوه سکالرشېېب له لارې د بریستول په پوهنتون کې د برق د انجینیرۍ په برخه کې زده کړه وکړه چې دا پوهنتون د مرچنت وینچرر د تخنییکي کالچ سره په یوه سیمه کې موقعیت درلود.  له دې لږ مخکې چې دی دا درجه په کال ۱۹۲۱ کې تکمیل کړي هغه د کمبریج د سنټ جان کالج ته د داخلیدو ازموینې ته چمتو شو. هغه دا ازمونیه په بریالیتوب سره پای ته ورسوله او د ۷۰ پونډو سکالرشېپ ورته ورکړل شو خو دا پیسې په کمبریج کې د زده کړې او اوسېدو  لپاره د اړینو پیسو څخه کمې وې. که څه هم هغه په انجنیری ساینس کې د لیسانس په کچه لومړی درجه بریالی شو خو له جګړې وروسته اقتصادې وضعیت داسې و چې ده ونشو کولای د یوه انجنیر په توګه کار پیدا کړي. د دې په ځای هغه یو وړاندیز تر لاسه کړ چې په ریاضیاتو کې د بي اې د درجې لاس ته راوړلو لپاره د بریستول په پوهنتون کې وړیا زده کړې وکړي. هغه ته اجازه ورکړل شوه چې د انجنیرۍ  په درجه کې د فارغېدو لپاره  لومړی کال پاتې کورس ویلو څخه تېر شی. د پيتر فرېسر تر اغیزې لاندې هغه څوک چې دیراک یې د ریاضۍ خورا غوره ښوونکی بولې هغه له تصویری هندسې سره ډېره علاقه پیدا کړه او د دې عملي کول یې د مینکوسکي  ( یو جرمنی ریاضي پوه و چې د اعدادو هندسه یې جوړه کړه او پراختیا یې ورکړه) له خوا جوړه شوې  د نسبیت په هندسي نسخه کې پیل کړل.  https://galison.scholar.harvard.edu/files/andrewhsmith/files/2902912.pdf  

په کال ۱۹۲۳ کې دیراک یوځل بیا لومړی درجه فارغ شو او ۱۴۰ پونډو یو سکالر شېپ یې د ساینسي او صنعتي تحقیق له برخې تر لاسه کړ. له هغو ۷۰ پوڼدو سکالر شېپ سره چې ده جان له کالج تر لاسه کړی و د ۱۴۰ پوڼدو سکالرشېپ یوځای والي له لارې ده کولای شو چې د کمبرېج په بوهنتون کې  هستوګنه وکړای شي. هغه هلته په کمبرېج کې خپله علاقه د عمومي نسبیت له تیورۍ سره ډیره کړه، داهغه علاقه وه چې چې ده لا پخوا هغه وخت پیدا کړې وه چې په بریستول کې زده کوونکی و. ده همدارنګه د رالف فولر ( یو انګلیسی فزیک پوه و)  تر څارنې لاندې د کوانتوم فزیک سره چې یوه نوې څانګه وه علاقه پیدا کړه.له کال ۱۹۲۵ تر ۱۹۲۸ هغه د شاهي کمیسیون د ۱۸۵۱ نندارتون لپاره  دکال ۱۸۵۱  یو تحقیقي فیلوشیپ دایر کړ. هغه د کال ۱۹۲۶ د جون په میاشت کې خپل د پي اچ ډي سند تر لاسه کړ او د کوانتوم فزیک په اړه یې خپل تېزس برابر کړ چې هر چېرته وړاندې کیدای شو. له دې  وروسته هغه خپل تحقیق ته په کونهاګن او ګوتینجېن کې دوام ورکړ. د کال ۱۹۲۹ په پسرلي کې د ویسکونسین مادیسون په پوهنتون کې د رابلل شوي استاد په توګه دنده تر سره کوله.  1851 Royal Commission Archives

 کورنۍ 
په کال ۱۹۳۷ کې، دیراک د فزیک پوه ایوجېن ویګنر له یوې طلاقې شوې خور مارجیت وېګنر سره واده وکړ. دیراک د مارجیت دوه ماشومان جودیت او ګبریل داسې وروزل چې ګواکې د ده خپل ماشومان  دی . دیراک او مارجیت پخپله دوه لوڼې درلودې چې ماری الیزابت او فلورینس مونیکا نومېدې. مارجېت چې په مانسي مشهوره وه په کال ۱۹۳۴ کې خپل ورور د نیوجرسي په پرینستون کې چې له هنګري راغلی و د انېکس په رستوران کې د شپې د ډوډۍ په مهال (( هغه یوازې ښکاره کیدونکی سړي نژدې میز ته کتل))  لیدلی و. دا ګزارش له یوه کوریایي فزیک پوه وای ایس کیم څخه پاتې ده چې د دیراک تر ډېرې اغېزې لاندې راغلی و، هغه وایي (( دا د فزیک ټولنې لپاره د بخت خبره ده چې مانسي زمونږ له فزیک پوه دیراک څخه ښه ساتنه کړې ده. دیراک  له کال ۱۹۳۹ تر ۱۹۴۶ پورې   یوولس مقالې خپرې کړې. دیراک وکولای شو چې د خپل تحقیق عادي ګټه رسونه وساتي ځکه د هغه مېرمن مانسي د نورو ټولو کارونو مسؤله وه. 

 سرچينې