هوا

هوا د ځمکې د اتموسفیر هغه مخلوط ګازونه دي چې د سیارې د ژوند، اقلیم، تنفس، تودوخې تنظیم، او د طبیعي پدیدو د رامنځته کېدو لپاره بنسټیز اهمیت لري. هوا د ځمکې د ژوند د دوام لپاره تر ټولو مهم طبیعي عنصر دی، ځکه د انسان حیوان او نبات د تنفس، د اوبو د بخار د لیږد، د ورېځو د جوړېدو، او د هوا پېژندنې د ټولو پدیدو اساس جوړوي.

 د هوا کیمیاوي جوړښت 
هوا د بېلابېلو ګازونو مخلوط دی، خو د هغې لویه برخه یوازې څو ګازونه جوړوي. د ځمکې د سطحې په نږدې طبقه کې د هوا ترکیب داسې دی:

 نایټروجن – ۷۸٪
 اکسیجن – ۲۱٪
 ارګون – ۰.۹٪
 کاربن ډای اکسایډ – ۰.۰۴٪
 نور ګازونه لکه نایټروس اکسایډ، هیلیم، نیون، او د اوبو بخار په لږه اندازه شتون لري.

د هوا ترکیب په لوړوالي، رطوبت، تودوخې او جغرافیایي موقعیت پورې بدلېږي. د اوبو بخار د هوا د وزن، ورېځو، باران، واورې او رطوبت په جوړېدو کې مهم رول لري.

 د هوا طبقات 
د ځمکې اتموسفیر په څو مهمو طبقو وېشل کېږي، چې هره یوه یې ځانګړې دندې لري:

 تروپوسفیر – د هوا پېژندنې ټولې پدیدې لکه باران، ورېځې، باد، توپانونه پکې رامنځته کېږي.
 سټراټوسفیر – د اوزون طبقه پکې ده چې د لمر زیانمن وړانګې جذبوي.
 مزوسفیر – د شهاب‌سنگونو ډېری برخه پکې سوځي.
 ترموسفیر – د سپوږمکۍ مدارونه او د آيونونو طبقه پکې ده.
 ایکسوسفیر – د فضا تر ټولو نږدې طبقه.

 هوا څنګه ګرځي؟ 
د هوا حرکت د ځمکې د تودوخې د توپیر له امله رامنځته کېږي. کله چې لمر د ځمکې سطحه ګرموي، هوا تودېږي، سپکه کېږي او پورته خېژي. په همدې وخت کې سړه هوا د هغې ځای نیسي. دا حرکت د باد په نوم یادیږي.  د هوا حرکت د:

 اقلی
 موسم
 د سمندر د څپو
 د ورېځو د جوړېدو
 د باران  رامنځته کېدو

بنسټیز عامل دی.

 د هوا رول په ژوند کې 
هوا د ژوند د ټولو بڼو لپاره حیاتي ارزښت لري:

 د انسان او حیوان د تنفس لپاره اکسیجن برابروي
 نباتات د فوتوسنتز لپاره کاربن ډای اکسایډ کاروي
 د ځمکې د تودوخې توازن ساتي
 د اوبو بخار د باران او ورېځو سبب کېږي
 د غږ د خپرېدو منځنۍ ده
 د هوا فشار د موسم په بدلون کې مهم رول لري

 د هوا ککړتیا 
د هوا ککړتیا هغه حالت دی چې په هوا کې زیانمن مواد لکه:

 د وسایطو لوګي
 صنعتي ګازونه
 دوړې
 کیمیاوي مواد
 د سګرټ لوګی

زیات شي او د انسان روغتیا، چاپېریال او اقلیم ته زیان ورسوي. د هوا ککړتیا د تنفسي ناروغیو، د زړه ستونزو، د اقلیم بدلون او د طبیعي نظام ګډوډۍ سبب کېږي.

 د هوا فشار 
د هوا وزن د ځمکې پر سطحه فشار واردوي چې د هوا فشار په نوم یادیږي. د هوا فشار د موسم په بدلون کې مهم رول لري:

 لوړ فشار = وچ او روښانه هوا
 ټیټ فشار = ورېځې، باران او توپانونه

 د هوا د تودوخې اغېزې 
هوا د لمر د وړانګو په جذب او خپرولو سره تودوخه تنظیموي. د هوا تودوخه د:

 موسم
 رطوبت
 باد
 د انسان د ژوند شرایط

مستقیم اغېز لري.

 اړوند موضوعات 

 اتموسفیر
 باد
 هوا فشار
 هوا پېژندنه
 اقلیم
 تودوخه
 اوزون طبقه
 کاربن ډای اکسایډ
 نایټروجن
 اکسیجن

 سرچینې 

 https://www.britannica.com/science/atmosphere
 https://www.noaa.gov/education/resource-collections/weather-atmosphere
 https://www.nasa.gov/earth/atmosphere
 https://www.who.int/health-topics/air-pollution

 وېشنیزه 

 وېشنیزه:اتموسفیر
 وېشنیزه:فزیک
 وېشنیزه:چاپېریال
 وېشنیزه:هوا پېژندنه