بشري علوم

بشري علوم () د پوهې هغې پراخې ساحې ته ویل کېږي چې د انساني تجربې، کلتور، ژبې او خلاقیت بېلابېل اړخونه په تحلیلي او تنقیدي ډول مطالعه کوي. دا علوم د طبیعي علومو (لکه فزیک او بیولوژي) برخلاف، چې په تجربوي حقایقو تکیه کوي، ډېر تمرکز پر دې کوي چې انسانان څنګه خپلې نړۍ ته مانا ورکوي. په بشري علومو کې فلسفه، تاریخ، ادبیات، ژبپوهنه، هنر، او مذهبونه شامل دي. دا څانګې موږ ته اجازه راکوي چې د تېرو نسلونو په میراث پوه شو، د اوسني وخت ننګونې تحلیل کړو او د راتلونکي لپاره یو انساني لیدلوری ولرو. د بشري علومو اصلي موخه د "انسان پېژندنه" ده؛ دا چې موږ څوک یو، له کومه راغلي یو او زموږ د شتون هدف څه دی؟

له تاریخي پلوه، بشري علومو د تمدنونو په جوړولو کې اساسي رول لوبولی دی. په لرغوني یونان او بیا په اسلامي زرینه دوره کې، د عقل، منطق او اخلاقو بحثونو د ټولنې د پرمختګ لاره هواره کړه. په رنسانس دوره کې د "هومانیزم" (Humanism) یا انسان پالنې فکر دا علوم نور هم پیاوړي کړل. په ساپوهنه او ټولنپوهنه کې دا ثابته شوې ده چې بشري علوم د یو انسان د "تنقیدي فکر" (Critical Thinking) وړتیا زیاتوي. دا موږ ته راښيي چې هر څه یوازې په مادي ګټو کې نه دي نغښتي، بلکې د انسان روحي او ذهني هوساینه، د عقل او احساس توازن او د کلتوري ارزښتونو پالل د ژوند د نېکمرغۍ لپاره حیاتي دي. بشري علوم موږ ته د زغم، همدردۍ او د نورو د نظرونو د درناوي درس راکوي.

په اوسنۍ نړۍ کې چې ټیکنالوژي او مصنوعي ځیرکتیا په چټکۍ سره وده کوي، د بشري علومو اهمیت تر بل هر وخت زیات شوی دی. انجنیران او ساینس پوهان اوس په دې پوهېدلي چې بې له اخلاقي او فلسفي چوکاټ څخه یوازې ټیکنالوژي ښايي بشریت ته زیان ورسوي. له همدې امله په بشري علوم کې د اخلاقو او ټولنیز عدالت بحثونه د نوې ټیکنالوژۍ د لارښوونې لپاره کارول کېږي. په افغانستان کې، زموږ بډای شفاهي دود، پخواني ادبیات او تاریخي میراثونه د بشري علومو یوه لویه خزانه ده. د دې خزانې مطالعه موږ سره مرسته کوي چې خپل ملي هویت وساتو او په نړیوال تمدن کې خپله برخه واخیستلی شو. بشري علوم د یوې ټولنې "حافظه" ده چې د هغې پرته ټولنه خپله لاره ورکوي.

په پای کې، بشري علوم د نړۍ د درک کولو یوه کړکۍ ده. دا علوم موږ ته راښيي چې مینه، ازادي، عدالت او ښکلا د انسان د وجود اساسي اړتیاوې دي. د بشري علومو زده کړه یوازې د کتابونو لوستل نه دي، بلکې دا د یو شعور ترلاسه کول دي چې انسان ته د خپل ځان او چاپیریال په وړاندې د مسؤلیت احساس ورکوي. په داسې حال کې چې ساینس موږ ته د ژوند کولو وسایل راکوي، بشري علوم موږ ته دا راښيي چې د کوم هدف لپاره ژوند وکړو. دا د پوهې هغه برخه ده چې د انسان روح ته سکون او د هغه ذهن ته رڼا بښي، او په پایله کې یو داسې تمدن رامینځته کوي چې په هغه کې انساني کرامت ته تر بل هر څه لومړیتوب ورکول کېږي.

 د بشري علومو اصلي څانګې 
 فلسفه: د حقیقت، پوهې او اخلاقو په اړه بنسټیزې پوښتنې ځوابوي.
 تاریخ: د تېرو پېښو مطالعه ترڅو د اوسني وخت رېښې وپېژندل شي.
 ادبیات او ژبپوهنه: د بیان، کیسې او د ژبې د جوړښت له لارې د انسان د افکارو څېړنه.
 هنرونه: د نقاشۍ، موسیقۍ او معماري له لارې د انسان د خلاقیت څرګندول.
 د مذهبونو مطالعه: د انسان د عقیدې او معنویت په اړه څېړنه.

 سرچینې 
 پټه خزانه: د پوهې او کلتور سرچینه
 Britannica: The Definition and History of Humanities
 Stanford Humanities Center: Why the Humanities Matter

وېشنيزه:بشري علوم
وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:کلتور
وېشنيزه:ټولنپوهنه