بټ کنېکټ

بټ‌ کنېکټ ( د بټ ‌کنېکټ په بڼه لیکل کېـږي او د سوداګرۍ نښه یې بي سي سي ده) له ۲۰۱۰م کال څخه تر ۲۰۱۸م کال پورې د پرانیستې سرچینې یوه ډیجيتلي پیسه وه، دغه پیسه د لوړعاید پانګونې له یوه پروګرام سره تړلې وه، کوم چې د پونزي درغلۍ یوه بڼه بلل کېده. کله چې د دې پلټفارم مدیرانو د ۲۰۱۸م کال د جنورۍ په ۱۶مه د عاید ترلاسه کولو پلټفارم وتاړه، نو د دې سکې ارزښت تر ۹۲ سلنه سخت سقوط سره مخ شو، همداراز دغه شرکت د بي سي سي په بڼه د کاروونکو پانګې بېرته ورکړي، خو بیا هم د خلکو باور له منځه لاړ او د دې سکې ارزښت له نږدې ۵۲۵ ډالرو څخه ۱ ډالر ته راښکته شو.

 تاریخچه 
د بټ‌ کنېکټ ډيجیټلي پیسې په ۲۰۱۶م کال کې بازار ته وړاندې شوې، دغه پلټفارم کاروونکو ته دا امکان ورکاوه چې د بټ‌ کنېکټ د سکې ارزښت پور ورکړي او په بدل کې یې ګټه ترلاسه کړي. د دې شرکت تر ټولو مهم پروګرام د پور ورکولو هغه پلټفارم و چې کاروونکو پکې خپل بیټ کوین د بټ‌ کنېکټ له سکې سره تبادله کول. کاروونکو کولی شول د سکې هماغه شېبه ‌ییز ارزښت د یوې ټاکلې مودې لپاره وتړي، او هره ورځ محاسبه کېدونکې ګټه ترلاسه کړي. د ګټې ورکړه د یوه تش په نوم سوداګریز روبوټ له لارې ټاکل کېده. همدا سوداګریز روبوټ د بټ ‌کنېکټ د سیستم تر ټولو جنجالي برخه وه. د بي ‌سي ‌سي سکې رواني شتون (لیکویډیټي) دا ممکنه کوله چې کاروونکي خپلې ګټې بېرته په بیټ کوین واړوي.

د ۲۰۱۷ کال د نومبر په ۷مه، د برېتانیې حکومت بټ ‌کنېکټ ته خبر ورکړ، چې په دوو میاشتو کې باید خپل قانوني اعتبار ثابت کړي.

د ۲۰۱۸ کال د جنورۍ په ۳مه، د ټېکساس ایالت د اسهامو بورډ د بټ کنېکټ شرکت ته د فعالیت د بندولو امر ورکړ او دا پلټفارم یې د پونزي درغلۍ په نوم یاد کړ، دغه بورډ وویل چې په دې پلټفارم کې د کاروونکو د عاید روڼتیا نه وه موجوده او خلک په غلطو څرګندونو تېر ایستل کېدل. همدارنګه د ټېکساس د اسهامو بورډ او د شمالي کارولاینا د ایالت د اسهامو څانګې خبرداری ورکړ چې بټ‌ کنېکټ په دغو ایالتونو کې د اسهامو د پلور لپاره ثبت نه دی.

د ۲۰۱۸م کال د جنوري په ۱۷مه، بټ ‌کنېکټ وتړل شو او د بي ‌سي ‌سي سکې بیه سمدستي ۹۲ سلنه راولوېده، همداراز بټ ‌کنېکټ شرکت اعلان وکړ چې پورونه به بېرته ورکړي.

د ۲۰۱۸م کال د جنورۍ په ۳۱مه، د محکمې له خوا یو لنډ مهاله امر صادر شو چې د بټ‌ کنېکټ شتمنۍ کنګل کړي، دا امر د فبرورۍ تر ۱۳مې پورې نافذ و. خو بټ ‌کنېکټ د یوه قانوني بنسټ په توګه په اصل کې هېڅکله په رسمي ډول شتون نه درلود، نو دا څرګنده نه ده چې بټ ‌کنېکټ کومې شتمنۍ درلودې. د یوې ادعا له مخې د بټ ‌کنېکټ د هند څانګې مشر دیویش دارجي ( د بټ کنېکټ له جوړونکي یو درجه ښکته و) د ۲۰۱۸م کال د اګسټ په ۱۸مه نېټه په نوي ډيلي کې ونیول شو. داسې شکونه موجود و چې هغه د تورو پیسو د سپینولو له جرمې کړیو سره تړاو درلود، د پیسو سپینول د هندي روپۍ د بدلون له پرېکړې وروسته شوې و.  په ۲۰۱۹م کال کې، دارجي د ورته یوې بلې درغلۍ ( ریګل کواین نومېده)  په تړاو ونیول شو او بیا په ضمانت خوشې شو.

 نیوکې او سقوط 
پر بټ‌ کنېکټ د پونزي درغلۍ شک او ګومان کېده. ځکه چې دغه پلټفارم د بازارموندنې څو پړاوه لرونکی جوړښت درلود او غیر ممکنه لوړې ګټې (یعنې هره ورځ یو سلنه مرکبه ګټه) یې ورکولې. د بټ‌ کنېکټ ګټه د بیټ کوین  له بې ‌ثباته ارزښت سره ډېره بدلېده، ځکه چې د دې ارزښت ورسره تړلی و. په هغه وخت کې د بټ ‌کنېکټ سکه د نړۍ د شلو بریالیو کریپټو توکنونو څخه وه، خو کله چې سوداګرو پر دغه پلټفارم باور له لاسه ورکړ، نو د دغه سکې بیه سخته راولوېده. د بي‌ سي ‌سي بیه د ای ‌سي ‌او وروسته له ۰،۱۷ ډالرو څخه د ۲۰۱۷م کال په ډسمبر کې ۴۶۳ ډالرو ته لوړه شوه، خو د ۲۰۱۹م کال د مارچ تر ۱۱مې پورې یې بیه بیرته ۰،۴۰ ډالرو ته راکمه شوه. 

 قانوني ستونزې 
د ۲۰۱۸م کال د جنورۍ په ۱۶مه، بټ ‌کنېکټ اعلان وکړ چې د خپلو ډیجیټلي پیسو د تبادلې او د پور ورکولو عملیات به وتړي، ځکه د ټېکساس او شمالي کارولاینا چارواکو پر دې شرکت د فعالیت د بندولو امر صادر کړی و،  د ۲۰۱۸م کال د جنورۍ په ۳۱مه، د متحده ایالاتو د کینټکي ولایت د لویدیځې ولسوالۍ یوې محکمې لنډ مهاله امر صادر کړ چې د بټ ‌کنېکټ شتمنۍ کنګل کړي، همداراز د کریپټو بټو او سوداګرۍ د حسابونو پته او همدارنګه د هغو کسانو هویتونه افشا کړي چې بټ‌ کنېکټ په تېرو ۹۰ ورځو کې ورته ډیجیټلي پیسې ليـږلي وې. 

د ۲۰۲۱م کال په سپټمبر کې، د متحده ایالاتو د اسهامو او تبادلو کمیسیون پر بټ ‌کنېکټ، ساتیش کومبهاني ( د دې پلټفار بنسټګر و) او ګلین ارکارو ( له ۲۰۱۷م کال تر ۲۰۱۸م کال پورې په متحده ایالاتو کې د دې پلټفارم مشر و) قضایي دعوې وکړې. ارکارو د راتلونکي پیسو په نوم یو شرکت هم جوړ کړی و، چې موخه یې د بټ کنېکټ د پور ورکولو پروګرام ته د کاروونکو را جذبول و. د اسهامو او تبادلې کمیسیون ادعا وکړه چې بټ‌ کنېکټ د متحده ایالاتو د پانګه ‌والو سره ټولټال ۲.۴ میلیارده ډالره درغلي کړې ده.

په ورته وخت کې، د امریکا د عدليې وزارت پر ارکارو جنايي قضیې پېل کړې، د ۲۰۲۱م کال د سپټمبر پر لومړۍ نېټې ارکارو د عدلیې وزارت لخوا پر ده لګېدلي جنايي تورونه ومنل او اعتراف یې وکړ، په دې جرمونو کې د موبایل/ انټرنیټ د درغلۍ پلان او جنايي ضبط شامل و. د امریکا د عدلیې وزارت د کمبهاني پر ضد هم د ۲۰۲۲م کال په فبرورۍ کې د څو فدرالي تورونو ( د پیسو سپینولو او درغلۍ) مقدمه جوړه کړه.

د ۲۰۲۳ کال د جنورۍ پر ۱۲مه، د سان ډیاګو فدرالي محکمې امر وکړ چې ارکارو باید شاوخوا ۸۰۰ قربانیانو ته د ویش لپاره ۱۷ میلیون ډالر تادیه کړي. ارکارو موافقه وکړه چې د ۲۴ میلیون ډالرو څخه زیاته شتمنۍ یې ضبط شي، چې راتلونکي کې هم د قربانیانو د تاوان ورکولو لپاره کارېدلی شي.

 انټرنېټي مېم (ټوکه) 
د ۲۰۱۷م کال د اکټوبر پر ۲۸مه، بټ ‌کنېکټ د ټایلېنډ په پټایا کې خپله لومړۍ کلنۍ غونډه ترسره کړه. په دې غونډه کې، د نیویارک ښار یوه پانګه وال، کارلوس ماتوس، په ویب ‌سایټ د خپلې شدیدې ستاینې او وړاندېز په وخت کې څو ځله په لوړ غږ سره د بټ کنېکټ په نوم چیغې وکړې، دا کار ډېر ژر په انټرنېټي ټوکې بدل شو. دا انټرنېټي ټوکه او د بټ‌ کنېکټ د مشکوکو کړنو راپورونه د جان اولیور او کیګن مایکل کی لخوا د تېرې اوونۍ شپې په پروګرام کې وړاندې شول.

 سرچينې