د بدخشان د واليانو نوملړ

د بدخشان والي ( په پارسي کې : حاکم بدخشان) د بدخشان د حکومت چارسمبالي مشر ته ویل کیږي. د نولسمې پیړۍ په وروستیو کي اوسنی بدخشان د قطغن سره په یوه واحد ولایت کي وتړل سو، چي د قطغن - بدخشان ولایت یې منځته راوړ. په ۱۹۶۳ کال کي دغه ولایت بیرته له منحل او بدخشان د افغانستان د ۳۴ ولایتونو څخه یو وګرځېدی. د بدخشان ولایت د هیواد په شمال ختیځ کي د هندوکش او آمو سیند ترمنځ موقعیت لري، او پلازمېنه یې د فیض آباد ښار دی.

تر ۲۰مي پېړۍ مخکي به بدخشان په دودیز ډول د یو میر لخوا اداره کیده، خو په ۱۸۵۹ کال کي دغه سیمه د افغانستان د امیر تر واک لاندي راغله. میرانو تر دې وروسته که څه هم خپل واک وساته، خو د افغانستان امیر د ولایت د واکمنۍ لپاره یو حکیم (حاکم) یا والي ورته وټاکه. د حکیم لقب دا مهال په افغانستان کي په ګڼو اداري مشرتوبونو کي پکار لوېدی. په ۱۸۷۳ کال کي کله چي د بدخشان اداري چارې د افغان ترکستان د حکیم تر واکمنۍ لاندي راغلې، نوموړي د بدخشان لپاره له خپل اړخه یو حکیم وټاکه. 

د نولسمې پیړۍ په وروستیو کي بدخشان د قطغن ولایت سره یوځای کړل سو او د قطغن-بدخشان ولایت په نوم یو واحد ولایت ترې جوړ سو چي یو والي به یې درلود. د قطغن-بدخشان ولایت پلازمېنه او د ولایت د والي ځای د خان آباد ښار وو، چي اوس مهال په کندز ولایت کي موقعیت لري.  په ۱۹۶۳ کال کي قطغن او بدخشان بیا سره ووېشل سول او د بدخشان پلازمېنه په رسمي ډول فیض آباد ښار وټاکل سو.

 د والیانو نوملړ 

شمېرانځورنومد کار مودهسیاسي ګوندنور معلوماتیادونهد دندي پیلد دندي پاید قطغن-بدخشان ولایت واليان۱مېنځ،_center|108x108pxسردار عبدالرحمن خان۱۸۶۳۱۸۶۴خپلواک (شاهي نظام)عبدالرحمن خان چي وروسته د افغانستان راتلونکی پاچا وټاکل سو، په سراج التواریخ کي د "قطغن او بدخشان د والي" په توګه یاد سوی دی. عبدالرحمن خان د سردار یا جنرال په توګه په قطغن او بدخشان کې واکمني کوله، او په هغه سیمه کي یې پوځي چارې ترسره کولې.  ۲مېنځ،_center|100x100pxفیض محمد خان ۱۸۶۵؟خپلواک (شاهي نظام)۳مېنځ،_center|100x100pxحفیظ الله خان۱۸۷۳۱۸۷۴خپلواک (شاهي نظام)له ۱۸۷۳ څخه تر ۱۸۷۴ پوري بدخشان په مستقیم ډول د افغان ترکستان د والي نایب محمد عالم خان لخوا اداره کیدی. عالم خان د حفیظ الله خان له لوري د بدخشان د والي په توګه وټاکل سو. ۴مېنځ،_center|100x100pxفیض محمدمی ۱۸۷۴سپتمبر ۱۸۷۴خپلواک (شاهي نظام)د ۱۸۷۴ کال په می میاشت کي فیض محمد د بدخشان د والي په توګه د حفیظ الله خان د لیري کولو په موخه وټاکل سو، خو د ۱۸۷۴ کال په سپتمبر کي له خپلي دندي بیرته ګوښه سو. ۵مېنځ،_center|100x100pxسید محمد خانسپتمبر ۱۸۷۴؟خپلواک (شاهي نظام)په سپتمبر ۱۸۷۴ کي ډګروال سید محمد خان د بدخشان د والي په توګه د فیض محمد د لیري کولو په پار وټاکل سو. ۶مېنځ،_center|100x100pxمیر محمد عمر۱۸۸۰؟خپلواک (شاهي نظام)عبدالرحمن خان په خپلو یادښتونو کي یادونه کوي چي میر محمد عمر "د فیض آباد والي" وو، کوم چې هغه وخت د بدخشان پلازمېنه وه. ۷مېنځ،_center|100x100pxسردار عبدالله خان۱۸۸۱/۱۸۸۲سپتمبر ۱۸۸۸خپلواک (شاهي نظام)په سراج التواریخ کي راغلي چي په ۱۸۸۲ کال کي سردار عبدالله خان توخی د بدخشان او قطغن والي وو.  د ۱۸۸۴ څخه تر ۱۸۸۵ پوري د برتانوي ارشیف اسناد د بدخشان د والي په توګه د سردار عبدالله خان یادونه کوي،  او په ۱۸۸۸ کال کي د اسحاق خان د بغاوت پر مهال سردار عبدالله خان د بدخشان او قطغن د والي په توګه یادوي.  سردار عبدالله خان د ۱۸۸۸ کال په سپتمبر کي د اسحاق خان له خوا په بشپړ ډول مات سو، او د جګړې له ډګره وتښتېدی. ۸مېنځ،_center|100x100pxولي داد محمد۱۸۸۰ لسیزه؟؟خپلواک (شاهي نظام)ولي محمد په ۱۸۸۰ لسیزه کي د بدخشان د ولسوالۍ د والي په توګه دنده ترسره کوله. هغه د غلزي قلات اوسیدونکی وو. مېنځ،_center|100x100pxمیر احمد شاه۱۸۸۷۱۸۸۷خپلواک (شاهي نظام)د ۱۸۸۷ کال په پیل کي میر احمد شاه د بدخشان والي وټاکل سو، خو مخکي له دې چي له کابل خخه مکتوب ترلاسه کړي، بیرته له دندي ګوښه او عبدالله جان یې ځای ناستی سو ۱۰مېنځ،_center|100x100pxعبدالله جان۱۸۸۷؟خپلواک (شاهي نظام)عبدالله جان په ۱۸۸۷ کال کي د بدخشان والي وټاکل سو. ۱۱مېنځ،_center|75x75pxعبدالاحد وردک۱۹۱۰ لسیزه؟خپلواک (شاهي نظام)وردګ د امیر حبیب الله خان په واکمني کي د قطغن-بدخشان والي وو.۱۲مېنځ،_center|75x75pxعظیم الله خان۱۹۲۸۱۹۲۸خپلواک (شاهي نظام)عزیز الله په ۱۹۲۸ کال کي د قطغن-بدخشان ولایت د والي په توګه دنده ترسره کړه ۱۳مېنځ،_center|75x75pxمحمد سرور۱۹۲۸۱۹۲۸خپلواک (شاهي نظام)محمد سرور په ۱۹۲۸ کال کي محمد د بدخشان او قطغن والي وټاکل سو، خو هغه هیڅکله دا دنده ونه منله. ۱۴مېنځ،_center|75x75pxسفرخان (چي د ناصر سفر په نوم هم پیژندل کیږي) نومبر ۱۹۲۹؟خپلواک (شاهي نظام)د حبیب الله کلکاني د حکومت له نسکورېدو وروسته سفر خان د قطغن-بدخشان ولایت والي وټاکل سو. هغه لږ تر لږه د ۱۹۳۰ کال تر نیمایي پورې پر دې دنده باندي پاته سو. ۱۵مېنځ،_center|75x75pxشېر محمد ناشر۱۹۳۲؟خپلواک (شاهي نظام)شېرمحمد ناشر له ۱۹۳۲ کال را وروسته د بدخشان او قطغن د والي په توګه دنده ترسره کړل ۱۶مېنځ،_center|75x75pxشیر محمد خان ؟ (لومړی ځل په ۱۹۳۷ کي وټاکل سو)؟خپلواک (شاهي نظام)امریکایی ارنسټ ایف فاکس په ۱۹۳۷ کال کي د افغانستان له لاري د سفر په ترڅ کي د قطغن او بدخشان والي شیر محمد خان سره د لیدني راپور ورکړی دی. ۱۷مېنځ،_center|75x75pxسید عباس خان ؟ (لومړی ځل په ۱۹۳۷ کي)؟خپلواک (شاهي نظام)امریکایی ارنسټ ایف فاکس په ۱۹۳۷ کال کي د افغانستان له لاري د سفر په ترڅ کي د بدخشان ولسوالۍ د والي سید عباس خان سره د لیدني راپور ورکړ. ۱۸.مېنځ،_center|75x75pxمحمد اسماعیل مایار۱۹۳۸؟خپلواک (شاهي نظام)محمد اسماعیل مایار په ۱۹۳۸ کال کي د شیر محمد ناصر پر ځای د بدخشان او قطغن د والي په توګه وټاکل سو ۱۹مېنځ،_center|75x75pxغلام فاروق۱۹۳۹؟خپلواک (شاهي نظام)غلام فاروق په ۱۹۳۹ کال کي د محمد اسماعیل مایار پر ځای د بدخشان او قطغن د والي په توګه وټاکل سو ۲۰مېنځ،_center|75x75pxمحمد ګل۱۹۴۰؟خپلواک (شاهي نظام)جنرال محمد ګل په ۱۹۴۰ کال کي د غلام فاروق پر ځای د بدخشان او قطغن د والي په توګه وټاکل سو ۲۱مېنځ،_center|75x75pxغلام فاروق۱۹۴۲؟خپلواک (شاهي نظام)غلام فاروق، چي له ۱۹۳۹ کال څخه تر هغه وخته پوري د والي په توګه دنده ترسره کوله، پر ځای یې په ۱۹۴۲ کي محمد ګل وټاکل سو. ۲۲مېنځ،_center|75x75pxمحمد جمعه صدیق۱۹۴۵؟خپلواک (شاهي نظام)محمد جمعه صدیق په ۱۹۴۵ کال کي د بدخشان د ولسوالۍ والي وټاکل سو ۲۳مېنځ،_center|75x75pxمحمد حکیم شاه عالمي۱۹۴۶؟خپلواک (شاهي نظام)محمد حکیم شاه عالمي په ۱۹۴۶ کال کي د غلام فاروق پر ځای د بدخشان او قطغن د والي په توګه وټاکل سو ۲۴مېنځ،_center|75x75pxمحمد کریم۱۹۴۶؟خپلواک (شاهي نظام)محمد کریم په ۱۹۴۶ کال کي د بدخشان د ولسوالۍ د والي په توګه د محمد جمعه صدیق پر ځای وټاکل سو ۲۵مېنځ،_center|75x75pxمحمد سوار خان۱۹۴۸ کال؟خپلواک (شاهي نظام)محمد سوار خان په ۱۹۴۸ کال کي د محمد کریم پر ځای د بدخشان ولسوالۍ والي وټاکل سو.  جین بووي شور او فرانک شور د ۱۹۴۹ کال په دوبي کي د افغانستان له لاري د سفرونو په جریان کي په فیض آباد کي له خان سره د لیدني راپور ورکړ. ۲۶مېنځ،_center|75x75pxمحمد اسماعیل مایار۱۹۵۰۱۹۵۴خپلواک (شاهي نظام)محمد اسماعیل مایار، چي د غلام فاروق تر ځای ناستي پوري یې د والي په توګه دنده ترسره کوله، په ۱۹۵۰ کال کي د محمد حکیم شاه عالمي پر ځای د بدخشان او قطغن والي وټاکل سو ۲۷مېنځ،_center|75x75pxمحمد جمعه صدیق۱۹۵۴۱۹۵۶خپلواک (شاهي نظام)محمد جمعه صدیق، چې پخوا یې د بدخشان ولسوالۍ د والي په توګه دنده ترسره کوله، په ۱۹۵۴ کال کي د محمد کریم پر ځای د بدخشان ولسوالۍ د والي په توګه وټاکل سو ۲۸مېنځ،_center|75x75pxمحمد جمعه صدیق۱۹۵۶۱۹۵۶خپلواک (شاهي نظام)محمد جمعه صدیق په ۱۹۵۶ کال کې د بدخشان د والي په توګه د محمد اسماعیل مایار پر ځای وټاکل شو ۲۹مېنځ،_center|75x75pxعبدالرحمن پوپل۱۹۵۶۱۹۵۹خپلواک (شاهي نظام)عبدالرحمن پوپل په ۱۹۵۶ کال کې د محمد جمعه صدیق پر ځای د بدخشان د والي په توګه وټاکل شو ۳۰مېنځ،_center|75x75pxخداداد اعتمادي۱۹۵۹۱۹۶۰خپلواک (شاهي نظام)خدای داد اعتمادي په ۱۹۵۹ کال کې د عبدالرحمن پوپل پر ځای د بدخشان د والي په توګه وټاکل شو ۳۱مېنځ،_center|75x75pxدین محمد دلاور۱۹۶۰۱۹۶۲خپلواک (شاهي نظام)دین محمد دلاور په ۱۹۶۰ کال کې د خدای داد اعتمادي پر ځای د بدخشان د والي په توګه وټاکل شو د بدخشان ولایت والیان۳۲مېنځ،_center|75x75pxعبدالقیوم عطايي۱۹۶۲؟خپلواک (شاهي نظام)عبدالقیوم عطايي په ۱۹۶۲ کال کې د دین محمد دلاور پر ځای د بدخشان د والي په توګه وټاکل شو ۳۳مېنځ،_center|75x75pxعبدالکریم سراج۱۹۶۳۱۹۶۳خپلواک (شاهي نظام)جنرال عبدالکریم سراج په 1963 کې د محمد اسماعیل مایار پر ځای د بدخشان او قطغن د والي په توګه وټاکل شو. نوموړی د بدخشان او قطغن وروستی والي وو، چې په ۱۹۶۳ کال کې منحل او په څلورو ولایتونو وویشل سول.  نوموړی د قطغن او بدخشان ولایت له وېش وروسته له ۱۹۶۳ څخه تر ۱۹۶۵ پورې د کندوز والي په توګه دنده ترسره کړه.[citation needed]سراج د حبیب الله خان زوی و، چې له ۱۹۰۱ څخه تر ۱۹۱۹ پورې د افغانستان امیر وو. نوموړی په ۱۹۱۲ کال کې زیږیدلی و.۳۴مېنځ،_center|75x75pxنثار احمد شېرزی۱۹۶۳۱۹۶۷خپلواک (شاهي نظام)نثار احمد شیرزی په ۱۹۶۳ کال کې د نوي جوړ شوي بدخشان ولایت والي وټاکل شو ۳۵مېنځ،_center|75x75pxروشندل روشن۱۹۶۷؟خپلواک (شاهي نظام)روشندل روشن په ۱۹۶۷ کال کې د نثار احمد شیرزي پر ځای د بدخشان ولایت د والي په توګه وټاکل شو ۳۶مېنځ،_center|75x75pxسلطان عزیز زکریا۱۹۷۰ ۱۹۷۰خپلواک (شاهي نظام)۳۷مېنځ،_center|75x75pxروشندل وردک  ۱۹۶۰ لسیزه۱۹۷۰ لسیزهخپلواک (شاهي نظام)۳۸مېنځ،_center|100x100pxسید قاسم۱۹۷۱-؟؟خپلواک (شاهي نظام)سید قاسم په ۱۹۷۱ کال کې د بدخشان ولایت والي وټاکل شو ۳۹مېنځ،_center|100x100pxتاج محمد وردگ۱۹۷۰ لسیزه۱۹۷۰ لسیزهخپلواک (شاهي نظام)د یادي دندي سربېره د ۱۹۶۰ لسیزې په نیمایي کې وردګ د بدخشان ولایت د مرستیال والي په توګه هم دنده ترسره کوله. ۴۰مېنځ،_center|100x100pxعبدالبصیر سالنګيد ۱۹۷۰ لسیزه ۱۹۷۰ لسیزهخپلواک (شاهي نظام)۴۱مېنځ،_center|100x100pxحبیب الله کروړد ۱۹۷۰ لسیزه می ۱۹۷۹خپلواک۴۲مېنځ،_center|100x100pxمحمد عثمان راسخد ۱۹۷۰ لسیزه ۱۹۷۰ لسیزهخپلواک (شاهي نظام)۴۳مېنځ،_center|100x100pxعبدالعزیز عظیم ۱۹۶۰ لسیزه جولای ۱۹۷۹خپلواک۴۴مېنځ،_center|100x100pxغلام محمد اریانپور ؟۱۹۹۳ (په واک کي تر مړیني پوري)؟غلام محمد اریان پور په ۱۹۹۳ کال کي د چورلکي د غورځېدو له امله مړ سو. ۴۵مېنځ،_center|75x75pxمولوي قیام الدین خیرمند ؟۱۹۹۹  (په جګړه کي ووژل سو)طالباننوموړی په ۱۹۹۹ کال کي د احمد شاه مسعود د شورای نظار د جنګیالیو له خوا ووژل سو.  ۴۶مېنځ،_center|76x76pxقاضي محمد سرور/جم الله۱۹۹۷۲۰۰۱؟قاضي محمد سرور چې په جم الله مشهور و، د خیرامند مرستیال وو، او د خیرامند له مړینې وروسته لیا تر ۲۰۰۱ کال پورې د بدخشان ولایت د والي په توګه وټاکل شو.۴۷مېنځ،_center|100x100pxمحمد امان حمیمي ؟؟؟۴۸مېنځ،_center|100x100pxسید اکرام الدین معصوميمارچ ۲۰۰۴؟؟د تخار پخوانی والي، چي د بدخشان د والي په توګه تر دندې وروسته د کار او ټولنیزو چارو وزیر هم سو.۴۹مېنځ،_center|77x77pxسید محمد اکرم۲۱ فبروري ۲۰۰۵؟؟۵۰مېنځ،_center|75x75pxعبدالمنشي مجیدد ۲۰۰۶ کال د اپریل ۷مه۲۰۰۹ کالحزب اسلامي ګلبدیننوموړی وروسته له هغه له دندې ګوښه سو چې لاریونونه ورباندي ترسره او مجید یې د واک په ناوړه ګټه اخیستنې باندي تورن کړ. ۵۱مېنځ،_center|77x77pxباز محمد احمدي۲ مۍ ۲۰۰۹۲ نومبر ۲۰۱۰جمعیت اسلامينوموړی د غور پخوانی والي وو.۵۲مېنځ،_center|77x77pxشاه ولي الله اديب۲ نومبر ۲۰۱۰۲۵ اکتوبر ۲۰۱۵جمعیت اسلاميد جمعیت اسلامي ګوند غړی، د کابل پوهنتون پخوانی استاد او د پوهنې وزارت ویاند وو، چي د ۲۰۱۱ کال د جون په ۲۰مه په اوردوج ولسوالۍ کي له یوه برید څخه ژوندی پاته سو. ۵۳مېنځ،_center|77x77pxاحمد فیصل بیګزاد ۲۶ اکتوبر ۲۰۱۵؟؟۵۴مېنځ،_center|77x77pxمحمد زکریا سودا  ؟؟؟۵۵.مېنځ،_center|75x75pxمولوي امان الدین منصور سپتمبر ۲۰۲۱۷ نومبر ۲۰۲۱طالبان۵۶مېنځ،_center|75x75pxمولوي عبدالغني فایق وېشنيزه:CS1: unfit URL۷ نومبر ۲۰۲۱۲۵ جون ۲۰۲۳طالبان۵۷مېنځ،_center|75x75pxقاري محمد ایوب خالد۲۵ جون ۲۰۲۳تر اوسهطالباند کونړ پخوانی والي وو.

 سرچینې 
https://archive.af/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=36066&shelfbrowse_itemnumber=57649

https://archive.af/bib/3762