شمس النهر

شمس النهار په افغانستان کې لومړنۍ چاپ شوې مجله وه چې له ۱۲۵۲ کال څخه تر ۱۲۵۷ کال پورې یې فعالیت بند کړ. دغه د امیر شېر علي خان د واکمنۍ پرمهال خپره شوه. د هېواد د لومړنیو ورځپاڼو په توگه پیژندل شوې، دغه د افغان رسنیو د تاریخ رسمي پیل نښه وه. دغه مجله په پارسۍ ژبه دوه اونۍ کې خپره شوه، که څه هم ځینې سرچینې ادعا کوي چې دغه په پښتو ژبه هم شتون لري، چې په افغانستان کې په پراخه کچه ویل کیږي. گڼه ۱۶ مخونه لري. د دغې تاسیس په افغانستان کې د ژورنالیزم معرفي کولو نوښتونو ته منسوب دی، چې جمال الدین افغاني یې په مفهوم کې مرکزي رول لوبولی و. شمس النهر د سیمه ایزو ژورنالیزم د کړنو سره د افغانستان لومړني تعاملات استازیتوب کړل او په هیواد کې د رسنیو د راتلونکي پرمختگ لپاره چمتووالی یې جوړ کړ.

 پېښليک 
بټنوک|د شمس النهر یوه معاصره مجله
شمس النهر په دغه سې وخت کې راڅرگند شو کله چې افغانستان خپل ځان سیمه ایزو او نړیوالو اغیزو ته خلاصاوه، موخه یې دغه وه چې په وگړو کې د معلوماتو او نظرونو خپرول اسانه کړي. د خبریالانو د یوې منظمې شبکې سره، په افغانستان کې د ننه او په گاونډیو سیمو لکه په ایران او په هند کې، دغه هڅه وکړه چې د ژورنالیزم یو نوی ماډل وښيي. دغه د بهرنیو ورځپاڼو لخوا اغیزمن شوی و، په ځانګړې توگه د ایران او هند څخه.

د شمس النهر د لیکلو ډول د انگلیسي ژورنالیزم د کړنو لخوا اغیزمن شوی و. یوه ځانگړتیا یې د پارسۍ مترادف "گزارشگر" پر ځای د انگلیسي اصطلاح "correspondent" که "کورېسپونډنټ" دوامداره کارول وو، چې د لویدیځ رسنیو اصطلاحاتو د هغې په اداری چلند باندې اغیز ښیې.

دغه ورځپاڼه د میرزا عبدالعلي لخوا اداره کېده، چې د بندیدو تر وخته پورې یې د مشر مدیر په توگه دنده ترسره کوله. دې مجلې د سیاسي بې ثباتۍ او په سیمه کې د بهرنۍ مداخلې په پایله کې د بندیدو دمخه له ۴۰ څخه تر ۴۸ گڼو پورې خپرونې کولې.

 تړل 
شمس النهر په ۱۲۵۷ کال کې د دوهمې انګلیس-افغان جګړې او د امیر شېر علي خان له مړینې وروسته خپرونې بندې کړې. په دې موده کې د برتانوي اشغال د رسنیو د فعالیتونو په محدودولو کې مرکزي رول ولوباوه، ویره یې درلوده چې د معلوماتو وړیا جریان ممکن د استعماري واکمنۍ پر وړاندې د خلکو د تحرک لامل شي. په پایله کې، برتانوي چارواکو پر افغان حکومت فشار راوړ چې شمس النهر ودروي، په دې توگه د نږدې دریو لسیزو لپاره مطبوعات غلی کړل.

د ورځپاڼې تړل د افغانستان د رسنیو د تاریخ د پرمختگ په برخه کې یو خنډ و. د شلمې پیړۍ تر پیل پورې هیڅ د پام وړ خپرونې راڅرگندې نه شوې، چې شمس النهار یې د افغان ژورنالیزم په برخه کې یو مخکښ خو لنډمهاله پروژه وگرځوله.

 ماخذونه 

 نور لوستل