ادبي نقد

ادبي نقد: پېژندنه او په پښتو ادب کې یې ارتقا 
ادبي نقد (Literary Criticism) هغه علمي فن دی چې د یو ادبي اثر (نثر یا نظم) په اړه بې پرې قضاوت کوي، د هغه ښېګڼې او نیمګړتیاوې راسپړي او په ادبي تاریخ کې د هغې ځای ټاکي. نقد یوازې د عیبونو لټول نه دي، بلکې د اثر د روح او مانا پېژندل دي.

 د پښتو ادبي نقد تاریخي پړاوونه 
پښتو ادبي نقد په دریو اساسي پړاوونو کې څېړل کېدای شي:

 ۱. دودیز یا تذکره‌يي نقد 
په دې پړاو کې چې د پټه خزانه په څېر تذکرو کې لیدل کېږي، نقد ډېر ساده او پر ذوقي ستاینو ولاړ و. تذکره نګارانو به د یو شاعر په اړه د "خوږ ژبی" یا "د بلاغت خاوند" غوندې کلمې کارولې، چې دا یو ډول لومړنی او غیر مستقیم نقد و.

 ۲. معاصر یا تحلیلي نقد 
دا پړاو د شلمې پېړۍ په پیل کې د محمود طرزي له اصلاحاتو او وروسته د پښتو ټولنه په رامنځته کېدو پیل شو. په دې دوره کې نقد له ذوقي حالت څخه ووت او د "سبک پېژندنې" او "متن پېژندنې" په لور لاړ. علامه عبدالحي حبيبي او پوهاند صدیق الله ریښتین پښتو نقد ته تاریخي او علمي مېتودونه ورکړل.

 ۳. مډرن یا نظري نقد 
په دې وروستیو لسیزو کې پښتو نقد د نړيوالو ادبي مکتبونو لکه ریالیزم، سټرکچرلیزم او پوسټ مډرنیزم تر اغېز لاندې راغی. اوسنی نقد د اثر یوازې پر ظاهري بڼه نه، بلکې پر ټولنیزو، رواني او فلسفي ابعادو بحث کوي.

 د پښتو نقد سرلاري او مکتبونه 
پښتو نقد د څو پیاوړو شخصیتونو په مټ خپلواک هویت پیدا کړ:

 **قیام الدین خادم:** هغه په نقد کې د منطق او ټولنیز حقیقت (ریالیزم) پلوی و.
 **ګل پاچا الفت:** الفت په نقد کې پر مانیز قوت او انساني ارزښتونو ټینګار کاوه.
 **مجاور احمد زیار:** هغه په لسانوي او تخنیکي نقد کې نوي معیارونه رامنځته کړل.

 د ادبي نقد ارزښت او اغېز 
ادبي نقد په پښتو ادبیاتو کې لاندې بنسټیز رولونه لري:

 **د ادبیاتو د کیفیت ساتنه:** نقد اجازه نه ورکوي چې کمزوري او بې خونده اثار د هنر په نوم وړاندې شي.
 **د لیکوال لارښوونه:** کره کتنه لیکوال ته د هغه د سټایل قوت او کمزوري ورښيي.
 **د لوستونکي شعور:** نقد لوستونکي ته ورښيي چې څنګه یو اثر په ژوره توګه ولولي او مانا یې درک کړي.

 معتبرې سرچینې او ویب لېنکونه 

 کابل پوهنتون، د ژبو او ادبیاتو پوهنځی، د پښتو نقد او کره کتنې تاریخ.
 د افغانستان د علومو اکاډمي، د ادبیاتو او هنرونو علمي مجلې.
 زلمی هېوادمل، "پښتو ادبیات په شلمه پېړۍ کې"، دانش خپرندویه ټولنه.
 Britannica: Principles of Literary Criticism.

وېشنيزه:ژبه