توره ماده او کائیناتي شالید وړانګې

توره ماده او کائیناتي شالید وړانګې (Dark Matter and CMB)
د کائیناتي شالید وړانګې (CMB) د کایناتو د لومړني حالت هغه پاتې شونې دي چې ساینسپوهانو ته یې د تورې مادې د کثافت په اړه دقیق ریاضياتي شواهد وړاندې کړي دي.
+ کائیناتي شالید وړانګې (CMB) کشف ۱۹۶۴ (پینزیاس او ویلسن) تودوخه ۲.۷ کیلوین محتویات د لومړني کائینات فوټونونه
کائیناتي شالید وړانګې (Cosmic Microwave Background) هغه رڼا ده چې د بګ بینګ څخه نږدې ۳۸۰۰۰۰ کاله وروسته په ټول فضا کې خپره شوه. دا وړانګې ښيي چې توره ماده د کهکشانونو په لومړني جوړښت کې محوري رول درلود. NASA Astrophysics: CMB and the Early Universe. Available at: https://science.nasa.gov/astrophysics/focus-areas/what-is-dark-energy
د تورې مادې او CMB اړیکه
د کائیناتي شالید وړانګو مطالعه د تورې مادې په اړه لاندې حقایق ثابتوي:
۱. د کثافت تغیرات
په CMB نقشه کې کوچني تغیرات ثابتوي چې توره ماده د جاذبې مرکز وه چې نورماله ماده یې جذب کړه او لومړني کهکشانونه یې جوړ کړل. که توره ماده نه وای، اوسني کهکشانونه به د کایناتو په دې عمر کې نه وای رامنځته شوي. European Space Agency (ESA): Planck and Dark Matter. Available at: https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Dark_matter_and_dark_energy
۲. ریاضياتي اندازه کول
د CMB د طیف تحلیل ښيي چې د کایناتو نږدې ۲۷٪ برخه باید له داسې مادې جوړه وي چې یوازې جاذبوي اغېز لري مګر رڼا نه جذبوي. دا اندازه په دقیق ډول د تورې مادې (Dark Matter) له تیورۍ سره سمون لري. Nature Journal: The Cosmic Microwave Background and Astrophysics. Available at: https://www.nature.com/subjects/astrophysics
د کایناتو د مادې وېش
د وروستیو معلوماتو پر بنسټ، کاینات له لاندې برخو جوړ دي:
 * توره انرژي (۶۸.۳٪): د کایناتو د پراخېدو عامل.
 * توره ماده (۲۶.۸٪): د کهکشانونو د ساتنې عامل.
 * نورماله ماده (۴.۹٪): ستوري، سیارې او نور مادي اجسام. arXiv.org: CMB and Dark Matter Observations in Modern Cosmology. Available at: https://arxiv.org/archive/astro-ph
سرچینې

وېشنيزه:ساینس
وېشنيزه:فزیک
وېشنيزه:ستورپوهنه