د نړۍ پخوانۍ ودانۍ

دا د نړۍ د ټولو نه پخوانۍ او زړو ودانيو نوملړ دی چې د تاريخ په بېلابېلو دورو کې د انسانانو له خواد بېلابېلو مقاصدو لپاره جوړې شوې او کارول شوي دي.
دې نوملړ کې د نړۍ هغه زړې ودانۍ ځای پرځای شوي چې اوسمهال په روښانه توګه په نښه کېدای شي او له خپل شاوخوا چاپېريال نه جلا وي او لوړوالی يې لږ تر  لږه يو  نيم (۱.۵) متر وي. 
 عمر له مخې 

 لويو وچو له مخې 
دې نوملړ کې د نړۍ ترټولو پخوانۍ ودانۍ دي چې د لويو وچو له مخې ترتيب شوي:
 ودانۍ انځور  هېواد  لويه وچه  جوړېدو نېټه  کارول توضيح مهرګړ   پاکستان آسيا ۲۶۰۰ مخزېږديز  كوبيكلي تبه 160px تورکيه اروپا/آسيا ۹۵۰۰ مخزېږديز Stone Pages Archaeo News: Which came first, monumental building projects or farming?  پناه ځی ترټولو پخوانی يادګار چې د تورکيې په ختيځ کې موقعيت لري. د دې ودانۍ د کارولو په اړه دوه بېلابېل قولونه چې لسمې او اتمې مخزېږديزې پېړې پورې اړه لري. T. بارننز 160px فرانسه اروپا ۴۸۵۰ م ز قبر دا د فينېسټر په شمال کې موقعیت لري. اوږدوالی یې ۷۲ متره، پلنوالی یې ۲۵ متره او لوړوالی یې له ۸ مترو څخه ډېر دی.Gibson, Marion; Trower, Shelley; Tregidga, Garry (2013) Mysticism, Myth and Celtic Identity. Routledge. Abingdon. p. 133  سيچين باجو 160px پيرو سوېلي امريکا ۳۵۰۰ م ز پلازه په امریکا کې ترټولو پخوانۍ پېژندل شوې ودانۍ.McDonnell, Patrick J. (February 26, 2008) "A new find is the Americas' oldest known urban site". Los Angeles Times. Retrieved 12 July 2012."Senchin Bajo – Plaza in Peru may be the America's oldest urban site". Gogeometry.com. Retrieved 12 July 2012 شونت الزبيب 120x120px مصر افريقا ۲۷۰۰ م ز مړو درمسال هغه ځانګړي جوړ شوي ځای ته وايي چې د پاچا خښولو لپاره جوړ شوی وي او وروسته د پاچا له خښولو خلکو ته د خاص مذهبي احترام وړ وي لکه د فرعونيانو اهرامونه. جوزېر اهرام 160px مصر افريقا ۲۶۶۷ - ۲۶۴۸ م ز هرم  لويو ډبرو څخه جوړه شوې تر ټولو پخوانۍ ودانۍ.Shaw, Ian, ed (2000). The Oxford History of Ancient Egypt. Oxford University Press. p. 480 شهر سوخته 160px ايران آسيا ۳۲۰۰ م ز د خټو د ښار پاتې شونيShahr-I Sokhta|url=http://whc.unesco.org/en/list/1456/  کويکويلکو اهرام 160px مکسيکو شمالي امريکا ۸۰۰ - ۶۰۰ م ز جشنځی د ميسوامريکايي کلتورونو له ودانيو يو ولاړ جوړښت د لمريز کليز جوړولو لومړنۍ هڅې."Zona Arqueológica Cuicuilco". Instituto Nacional de Antropología e Historia. (Spanish). Retrieved 12 July 2012 وايبې هايېس ډبرې کلا 160px استراليا استراليا ۱۶۲۹ م ز دفاعي کلاپه آسټرالیا کې ترټولو پخوانۍ پېژندل شوې ودانۍ، یوه دفاعي کلا چې د لوېديځ والابي ټاپو په باتاويا کښتۍ کې د ژوندي پاتې شویو لخوا کارول شوې وه.Elder, Bruce (2005). "The Brutal Shore". The Sydney Morning Herald. Retrieved 11 September 2011.  کيپ ادار 160px روسيه انتارکتيکا ۱۸۸۹ م کاشفانو کوټې په ويکتوريا ځمکه کې د کارسټېن بورچګرېوينک له خوا جوړه شوې لرګينه ودانۍ."Historic Huts in the Antarctic from the 'Heroic Age'." Antarctic-Circle.org. Retrieved 8 July 2012. 

 هېوادونو له مخې 
لاندې د ځينو هېوادونو ترټولو پخوانۍ او زړې ودانۍ دي:

 ودانۍ انځور هېواد لويه وچه لومړی ځل جوړېدل کارول يادښت تېل کارامېل120pxسوريهآسيا ۱۰۶۵۰–۹۶۵۰ مخزېږديزبرجLocated in Aleppo Governorate, five stone towers were found at Tell Qaramel; dated to the period from the middle of the 11th millennium مخزېږديز to about ۹۶۵۰ مخزېږديز, making them the oldest structures of this type in the world. ګوبېکلي تپه 120px تورکيه آسيا ۹۵۰۰-۷۵۰۰ مخزېږديز ناڅرګند/شايد درمسال وينړۍ کې تر ټولو پخوانی درمسال.دوران کولکleft|117x117px|framelessبلغاريااروپا۵۵۰۰—۴۱۰۰ مخزېږديزاستوګنځیThe Durankulak Archaeological Complex unites three sites: Tell Golemija ostrov - the Big Island, Durankulak - the necropolis and Durankulak - the fields. On the Tell Golemija ostrov (Big Island) there are settlements from the Early Eneolithic - Hamandjia III-IV culture, the Late Eneolithic - Varna culture, ritual pits and sacrificial pylons from the Proto-Bronze and Bronze Ages - Chernavoda I and III cultures, fortified Late Bronze Age settlement - Koslogeni culture (Sabatinovka-Noua-Coslogeni "cultural complex"), ancient buildings with a cave temple of the goddess Cybele and an early medieval proto-Bulgarian settlement with several rotundas, which existed from the 9th to the beginning of the 11th century زېږديز. The total thickness of the cultural strata is 3.20 - 3.50 m. The settlement mound has seven stratigraphic horizons. سولنيتساتا 120px|سولنيتساتا  بلغاريا اروپا ۵۵۰۰ مخزېږديز  استوګنځی Believed to be the oldest town in Europe, Solnitsata was the site of a prehistoric fortified stone settlement and salt production facility approximately six millennia ago; it flourished ca 4700–4200 مخزېږديز. The settlement was walled to protect the salt, a crucial commodity in antiquity. Although its population has been estimated at only 350, archaeologist Vassil Nikolov argues that it meets established criteria as a prehistoric city. A large collection of the oldest gold objects in the world find nearby, on the site of the Varna Necropolis, has led archaeologists to speculate that this trade resulted in considerable wealth for the town's residents. لانس او ميدوز 100px کاناډا شمالي امريکا  ۱۰۰۰ زېږديز حدودو کې. استوګنځیLocated on the northernmost tip of the island of Newfoundland, the Norse settlement is widely accepted as evidence of pre-Columbian trans-oceanic contact. شيماو چين آسيا 2300–۲۰۰۰ مخزېږديز استوګنځی Fortified Neolithic site, centered on a large stepped pyramid with a height of 70m. د مقدس جورج کلیسا 118x118px چک جمهوريت اروپا  ۹۲۰ زېږديز حدودو کې. کليساLocated within Prague Castle in the Czech Republic capital Prague. The building now houses the 19th century Bohemian Art Collection of National Gallery in Prague. هولبجېرګ لارګور 100px ډېنمارک اروپا ۳۰۰۰ مخزېږديز لارلرونکی قبر  The Hulbjerg passage grave is concealed by a round barrow on the southern tip of the island of Langeland. One of the skulls found there showed traces of the world's earliest dentistry work. وېسټ کېنېټ لانګ بارو 100px برېتانيا (انګلستان) اروپا ۳۶۵۰ مخزېږديز مړيستون(ارامځای) Located near Silbury Hill and Avebury stone circle. يحا 100px اېتوپيا افريقا ۵۰۰ مخزېږديز درمسال اېتوپيا کې تر ټولو پخوانۍ ولاړه ودانۍ (جوړښت) Barnenez 100px فرانسه اروپا ۴۸۵۰ مخزېږديز Passage grave Located in northern Finistère and partially restored. The structure is 72 m long, 25 m wide and over 8 m high. The oldest known building in Eurasia. Porta Nigra 100px جرمني اروپا ۱۸۰ زېږديز Roman city gate It is today the largest Roman city gate north of the Alps. Knossos 100px يونان اروپا۲۰۰۰–۱۳۰۰ مخزېږديز Palace Minoan structure on a Neolithic site.Dholavira100pxهندآسيا۳۵۰۰ مخزېږديزسړوبیA planned urban settlement comprising reservoirs, pottery artifacts, seals, ornaments, vessels, etc. Chogha Zanbil 100px ايران آسيا ۱۲۵۰ مخزېږديز درمسالOne of the few extant ziggurats outside of Mesopotamia. The Ziggurat of Dur-Kurigalzu 100px عراقآسيا ۱۴ مه مخزېږديزه پېړۍ Probably religious rituals Built by the Kassite King Kurigalzu I. Newgrange 100px آيرلينډ اروپا  ۳۲۰۰–۲۹۰۰ مخزېږديز هديره Partially reconstructed around original passage grave. Monte d'Accoddi 100px اېټاليا (ساردينيا) اروپا ۴۰۰۰–۳۶۰۰ مخزېږديز Possibly an open-air temple, a ziggurat, or a step pyramid, mastaba. "A trapezoidal platform on an artificial mound, reached by a sloped causeway." Ġgantija 100px مالټا اروپا ۳۷۰۰ مخزېږديز درمسال Two structures on the island of Gozo. The second was built four centuries after the oldest. Cuicuilco Circular Pyramid 100px مکسيکو شمالي امريکا ۸۰۰–۶۰۰ مخزېږديز Ceremonial center One of the oldest standing structures of the Mesoamerican cultures. Hunebed (Dolmen) 100px هالينډ اروپا ۴۰۰۰–۳۰۰۰ مخزېږديز هديره Common theory states Hunebedden of dolmen are prehistoric burial chambers. Mission House 100px نيو زيليند  1822 زېږديز مذهبي Built by Māori and missionary carpenters."Kemp House . Kerikeri.co.nz. Retrieved 14 July 2012. Mehrgarh 100px پاکستان آسيا  ۲۶۰۰ مخزېږديز حدودو کې|خټينو خښتو ساتنونکی جوړښت A complex of ruins with varying dates near Bolan Pass."Archaeological Site of Mehrgarh". UNESCO. Retrieved 14 July 2012. Sechin Bajo100px پيرو سوېلي امريکا ۳۵۰۰ مخزېږديز پلازه The oldest known building in the Americas. Dolmens of North Caucasus 120px روسيه اروپا ۳۰۰۰ مخزېږديز مړيستون(ارامځای) There are numerous tombs, some perhaps originating in the Maikop culture, in the North Caucasus. Knap of Howar 100px برېتانيا (سکاټلينډ) اروپا ۳۷۰۰ مخزېږديز House Oldest preserved stone house in north west Europe. Naveta d'Es Tudons 100px اسپانيا اروپا ۱۲۰۰–۷۵۰ مخزېږديز مړيستون The most famous megalithic chamber tomb in Menorca. The King's Grave 100px سويډن اروپا ۱۰۰۰ مخزېږديز مړيستون(ارامځای) Near Kivik is the remains of an unusually grand Nordic Bronze Age double burial.Goldhahn, Joakim (2005) Bredarör i Kivik. Department of Archaeology, University of Gothenburg. Hattusa 100px تورکيه آسيا  ۱۶۰۰ مخزېږديز حدودو کې Ramparts and ruined buildings Capital of the Hittite Empire in the late Bronze Age located near modern Boğazkale.Hattusha: the Hittite Capital. UNESCO. Retrieved 14 July 2012. Saint Sophia Cathedral, Kyiv 100px اوکراين اروپا ۱۰۳۷ زېږديز لويه کليساOrthodox cathedral, partially rebuilt Ancestral Puebloan communities 100px امريکا متحده ايالات شمالي امريکا ۷۵۰ زېږديز کلی Pueblo construction began in 750 زېږديز and continues to the present day. These buildings have been within the امريکا متحده ايالات since 1848. Bryn Celli Ddu 100px برېتانيا (ويلز) اروپا۲۰۰۰ مخزېږديزمړيستون(ارامځای)Located on the island of Anglesey. Great Zimbabwe 100px زېمبابوې افريقا ۱۰۰۰ زېږديز ځای د منځنيو پېړيو سلطنت پلازمېنه

 فعاليت، جوړښت او ساختماني توکو له مخې 

 سرچينې