سبت لمانځنه

سبت لمانځنه د لسو احکامو سره سم، په مسيحيت کې د سبت د ورځې د رعایت ملاتړ کوي (سبت په یهوديت او مسیحيت کې د شنبې یا يکشنبې ورځ ده چې په دې اديانو کې د ارام یا رخصتۍ لپاره ځانګړې شوې). 

د يکشنبې د ورځې عبادت او د ارام د ورځې په څېر لمانځل د لومړۍ ورځې سبت لمانځنې يوه بڼه ده، يو داسې فکر چې له تاريخي اړخه ورته د کانګريګيشنلستانو، پريسبيټيرينانو، ميتوډستانو، موراويانو، کواکرانو، تعميد ورکونکو او تر څنګ يې ډېرو اسقفانو په څېر د غېر موافقپالو (د رسمي کليسا مخالفو) له خوا اشاره شوې وه. د يکشنبې د ورځې د سبت لمانځونکو (د لومړۍ ورځې سبت لمانځونکي) په منځ کې، د خدای د ورځې په لمانځلو کې عموماً د يکشنبې ورځې د سهار په عبادت کې شرکت، د يکشنبې د ښوونځي په واسطه د تعليمي زده کړې کول، د مهربانۍ (رحم) کارونه تر سره کول (لکه په انجيلي بشارت کې په زندانونو کې د بنديانو سره ليدل او په روغتونونو کې د ناروغانو پوښتنه کول)، او د يکشنبې ورځې په ماښام په عبادت کې د شرکت تر څنګ، د يکشنبې په ورځ د څه شي له پيرلو څخه ډډه کول، د خدمت کار کول، لوبې کول، تلويزیون کتل، او په هوټل کې د ماښام ډوډۍ خوړل شامل دي. په لوېديځ کلتور کې د لومړۍ ورځې د سبت لمانځنې اغېز د يکشنبې ورځې د شنو قوانينو (د خلکو په کړنو د څار مقررات) په څېر کړنو څخه روښانه کېږي.

د اومې ورځې د سبت لمانځنه يو خوځښت دی، چې عموماً د سبت د حکم ټکی په ټکی لوستل پکې رانغښتي دي، کوم چې د اونۍ اومه ورځ يعنې شنبه د عبادت او ارام د ورځې په توګه ځانګړې کوي. يهوديت له لرغونې زمانې څخه له اومې ورځې د سبت په توګه مراقبت کړی دی، په تکوين 2 کې د تخليق د روایت څخه وروسته، په کوم کې چې په څرګند ډول ويل شوي دي چې خدای اومه ورځ برکتي او سپېڅلې کړې وه، او په اومه ورځ يې د خپلو ټولو مخلوقاتو څخه ارام کړی و، کوم چې خدای پنځولي وو. د اومې ورځې تعمید ورکونکي د شنبې ورځې ډيری نورې چارې شخصي ضمير ته پرېږدي. سبت لمانځونکي اډوينټيسټان (د اومې ورځې اډوينټيسټي کليسا، داودي د اومې ورځې اډوينټيسټان، د خدای کليسا (اومه ورځ)، او نور) دې ته ورته نظريات لري، خو د جمعې ورځې د لمر پرېوتو څخه د شنبې د لمر پرېوتو پورې د سپېڅلي کتاب اصلي موده رعايت کوي. په ايتوپیا او ايريتريا کې د ارتودوکس توحيدي کليساګانې د اومې ورځې سبت تر څنګ د يکشنبې ورځ د رب د ورځې په توګه رعايت کوي. په ورته توګه، قبطي کليسا، چې د شرقي ارتودوکس يوه بله هسته ده، "دا شرط وضع کوي چې د اومې ورځې سبت لمانځنه او تر څنګ يې يکشنبه بايد په پرله پسې ډول د مذهبي لمانځنې لپاره د جشن د ورځې په توګه وبلل شي".

له تاریخي اړخه دا له ابتدايي مسيحيت، وروسته بيا له ختيځې کليسا او ايرلنډي کليسا، او بيا له «پيوريټن» سبت لمانځنې څخه سرچينه اخلي، کومو چې يکشنبه، د رب ورځ، د سبت د حکم د اصولو په پلې کولو کې د سپېڅلې بللو لارښوونې انځور کړي دي.

د سبت نه لمانځل يو داسې اند دی چې د ټولې سبت لمانځنې مخالفت کوي، او په دا ډول ځانګړو طريقو د عمل کولو د سپارښتنې څخه د مسيحيانو د ازادولو اعلان کوي. دا د مسيحي کليسا په نظریه کې هغه اصول رعایت کوي، چې کليسا د دا ډول قانون يا مقررې پابنده نه ده، بلکې د خپلې مفکورې سره سم د سبت د اصولو د رعايت لپاره د ځای او وخت د ټاکنې ازادي لري: د ارام ورځ ټاکل، يا نه ټاکل، د عبادت ورځ ټاکل یا نه ټاکل، که هغه شنبه وي که يکشنبه وي، يا په کومه بله ورځ وي. په دې کې یو شمېر غېر مذهبي کليساوې شاملې دي.

 تاریخ 

 الاهي شاليد 
د رومي کاتوليکې کليسا، ميتوډسټ کليساګانو او اصلاح شويو کليساګانو په ګډون، ډېری مسيحي کليساګانې په  دوديز ډول مني چې په عهد قديم کې قانون درې برخې درلودې او هغه دا دي: رسمي، اخلاقي او مدني. دوی د دې ښودنه کوي، په داسې حال کې چې رسمي (لمانځل کېدونکې) او مدني (قضايي) قوانين لغوه کړای شوي دي، لسو احکامو کې شته اخلاقي قانون اوس هم په مسيحي مؤمنانو لازمي دي. د دې لسو احکامو په منځ کې، "د سبت لمانځلو ورځ ياد ساتل، تر څو سپېڅلې وساتل شي"، هم شامل دی، د کومو په اړه چې يهود او مسيحيان باور لري چې د خدای په ګوتو ليکل شوی دی.Summa Theologica, I-II, q. 100

د عهد جديد تر مخې، د عيسی مسيح د بيا راکوزېدو وروسته هغه د اونۍ په لومړۍ ورځ خپلو شاګردانو ته راڅرګند شو (متی 28:1، مرقس 16:2، قوقا 24:1، يوحنا 20:1-19)، روح مقدس د اونۍ په لومړۍ ورځ (پنټيکاسټ يکشنبه «د پنځوسمې اختر») کليسا ته واستول شو، شاګردانو يې د رباني عشاء مراسم ولمانځل او د اونۍ په لومړۍ ورځ يې په راټولولو پيل وکړ (اعمال الرسل 20:7، 1 کرنتيان 16:1-2)؛ سربېره پر دې چې د اونۍ لومړۍ ورځ ته د یوحنا مکاشفه 1:10 کې د خدای د ورځې په توګه اشاره شوې ده – دې موندنو د مسیحيانو لپاره، د يهودي شبات د تکميل په توګه د خدای د ورځې د الاهي بنسټ په ډول کار وکړ، دا هغه بدلون دی چې دا مسيحيان باور لري په اشعياء 65:17 کې د هغې وړاندوينه شوې وه.

رسولي قوانين (شا او خوا 380)، په دويمه برخه کې وايي چې لومړۍ کليسا د اومې ورځې سبت، د شنبې په ورځ رعايت کوله، او همدا راز د خدای ورځ يې په لومړۍ ورځ (يکشنبه) لمانځلې وه: "بلکې سبت او د خدای ورځ د جشن (مېلې) په توګه وساتئ؛ ځکه چې لومړۍ ورځ د تخليق نښه (يادګار) ده، او وروستۍ ورځ د بيا راپورته کېدو". اومه برخه يوځل بيا په دې ټينګار کوي او وايي:د خپل ځان په اړه بې پروا مه اوسئ، او مه خپل ژغورونکی د خپلو غړيو څخه محروموئ، مه يې بدن وېشئ، مه يې غړي تيت وپرک کوئ، مه د دې ژوند مراسمو ته د خدای په کلام غوراوی ورکوئ؛ بلکې هره ورځ د سهار او ماښام، خپل ځانونه سرا راټول کړئ، او د خدای په کور کې زبور ووايئ او دعا وکړئ:  په سهار کې 62م زبور، او په ماښام کې يو سل او څلوېښتم، خو په اساسي ډول د سبت په ورځ. او زموږ د خدای د بيا راپورته کېدو په ورځ، چې د خدای ورځ ده، په ډېر زيار سره ووينئ، په خدای حمد ووايئ چې د عيسی په مټ يې کاينات جوړ کړل، او هغه يې موږ ته راواستولو، او ويې منله چې ورنځېږی، او هغه يې له مړي څخه راپورته کړ. له دې پرته به هغه له خدای څخه کومه معافي وغواړي، څوک چې په هغه ورځ نه راټولېږي، تر څو د بيا راپورته کېدو په اړه د ژغورنې خبره واوري، په کومه ورځ چې موږ د هغه په ياد کې درې ځلې درېږو او دعا کوو، څوک چې په درې ورځو کې راپورته شو، په کومو کې چې د پيغمبرانو تلاوت، د انجيل تبليغ، د قربانۍ نذر، د سپېڅلي خوراک ډالۍ وړاندې کېږي.د «دیداخي» پر احکامو ایمان لرونکو "هره يکشنبه سره راټول شئ، ډوډۍ ماته کړئ او شکر وکړئ، لومړی د خپلو ګناهونو اعتراف وکړئ، تر څو ستاسو قرباني سوچه و اوسي". د «لاوډيسيا» تر شورا پورې، "سبت په ډېرو مسيحي کليساوو کې رعايت کېده". دا په څلورمه پېړۍ کې د ختيځ لرغونې کليسا کې، او په ورته توګه په شپږمه پېړۍ کې د «سلتيکي» کليساوو له خوا تر سره کېده. د «نيسا» «ګريګوري»، چې د څلورمې پېړۍ د کليسا پادري دی، له مؤمنانو څخه د اومې ورځې سبت او د خدای د ورځې دواړو د لمانځلو غوښتنه کړې وه: "تاسو د خدای ورځې ته په کومو سترګو ګورئ، ای هغو خلکو چې تاسو د سبت د ورځې بې حرمتي کړې ده؟ ايا پوهېږئ چې دا ورځې يو له بل سره تړاو لري، نو که تاسو د دې بې حرمتي وکړئ، تاسو به په بله کې وښوېږئ؟". له دې سره سره، «يوهان لورينز وان موشايم» ويلي دي، چې د عبراني سبت او د خدای ورځې دواړو لمانځلو رواج په بنسټيز ډول د عبادت په هغو غونډو کې ليدل شوی دی، کومې چې له هغو يهوديانو جوړې وې چې مسیحيت ته اوښتي وو، او سوکه سوکه ختمې شوې؛ له بلې خوا، د خدای د ورځې لمانځل د ټولو مسیحي ټولنو ځانګړتيا وه.

 سرچينې