د موبایل چلوونکی سیسټم

چلوونکی سیسټم (Operating System) 
📱 د موبایل روح او شخصیتتعریفد هارډویر او کارونکي ترمنځ واسطهاصلي سیالانAndroid (Google) او iOS (Apple)دندهد ټولو سرچینو او اپلیکیشنونو مدیریتهسته (Kernel)Linux (انډرایډ) / Darwin (آیفون)
چلوونکی سیسټم (Operating System یا OS) یوازې یو پروګرام نه دی، بلکې دا د موبایل هغه روح دی چې بې ساه وسپنې او ښیښې ته ژوند بښي. که تاسو یو ډېر قیمتي موبایل واخلئ خو ساوتری یې ضعیف وي، دا داسې ده لکه یو ډېر هوښیار انسان چې ژبه نه لري او نه شي کولی له چا سره اړیکه ونیسي. ساوتری هغه لارښود دی چې پروسیسر ته وایي څه وکړي، بیټرۍ څنګه مصرف کړي او ستاسو ګوتې ته څنګه ځواب ووایي.

 د انډرایډ او ای‌او‌ایس (iOS) فلسفه 
کله چې موږ د موبایل ساوتری یادوو، نو نړۍ په دوو لویو فکرونو وېشل شوې ده:

۱. انډرویډ (Android): د ازادۍ غږ انډرایډ د ګوګل محصول دی او د هغو خلکو لپاره جوړ شوی چې غواړي د خپل موبایل "مالک" وي. دا یو خلاص سیسټم (Open Source) دی. تاسو پکې هر څه بدلولی شئ، د پردې رنګونه، د ایډیټ کولو ډولونه او حتی د سیسټم دننه فایلونه. دا د یو داسې کور په څېر دی چې تاسو پکې د دېوالونو رنګ او د کړکیو ځای په خپله خوښه بدلولی شئ.

۲. آی‌او‌ایس (iOS): د نظم او امنیت پاچاهي د ایپل سیسټم د هغو کسانو لپاره دی چې "سکون او نظم" غواړي. دلته هر څه په خپل ځای دي، ډېر تېز دي او امنیت یې خورا لوړ دی. خو تاسو ته د ډېر بدلون اجازه نه درکوي. دا د یو ډېر لوکس هوټل په څېر دی چې هر څه پکې چمتو دي، خو تاسو ته اجازه نشته چې فرنیچر یې بدل کړئ.

 ساوتری څنګه له بیټرۍ او پروسیسر سره خبرې کوي؟ 
یو ښه ساوتری هغه دی چې ستاسو له پامه پرته کار وکړي. کله چې تاسو موبایل په جیب کې ږدئ، ساوتری په هوښیارۍ سره هغه اپلیکیشنونه بیده کوي چې انرژي مصرفوي. که ساوتری ضعیف وي، ستاسو موبایل به ګرم شي او بیټرۍ به یې ژر ختمه شي، حتی که بیټرۍ یې ډېره لویه هم وي. همدا لامل دی چې کله کله یو آیفون په کوچنۍ بیټرۍ کې تر انډرایډ ډېر وخت کار کوي؛ ځکه ساوتری یې د انرژۍ په مصرف کې خورا "کنجوس" او دقیق دی.

 ستاسو لپاره د یو تجربه لرونکي مشوره 
که تاسو د موبایل اخیستلو په فکر کې یاست، یوازې کيمره او بیټرۍ مه ګورئ. دا پوښتنه وکړئ چې: "دا موبایل تر کومه وخته نوي اپډیټونه (Software Updates) ترلاسه کوي؟" ځکه ساوتری د وخت په تېرېدو سره زړېږي او که اپډیټ نه شي، ستاسو موبایل د ویروسونو او هکرانو پر وړاندې بې دفاع پاتې کېږي. یو زوړ ساوتری د یوې داسې کلا په څېر دی چې دروازې یې ماتې وي.

 تخنیکي پایله 

 انډرایډ: د ازادۍ، تنوع او بدلون مینه والو لپاره.
 آی‌او‌ایس: د امنیت، سادګۍ او سرعت مینه والو لپاره.
 اپډیټ: د موبایل د ژوند او امنیت تر ټولو مهمه برخه.

 باوري سرچینې 
۱. د ګوګل د انډرایډ پراختیا ورکونکو مرکز: Android OS Core Principles. ۲. د ایپل د امنیتي اسنادو برخه: iOS Security Architecture. ۳. د سټینفورډ پوهنتون د موبایل کمپیوټینګ درسونه.