میرویس خان نیکه کیسه

د غازي میرویس نیکه کیسه – د غیرت، ایمان او قربانۍ داستان
✒️ مولوي بایزید یون 
۱۴۴۶/۸/۱۶

د تاریخ پاڼې د هغو کسانو په نومونو روښانه دي، چې د دین، وطن او ملت لپاره یې سرونه قربان کړل، د ظلم او استبداد پر وړاندې یې غاښ ماتونکی مقاومت وکړ او د غیرت، ازادۍ او عزت بیرغ یې پورته وساته.
په دې سپېڅلي قافله کې یو لوی نوم غازي میرویس نیکه دی – د افغان غیرت، عزت، سیاست او فکري هوښیارتیا یو مجسم تاریخ.
 د میرویس خان ژوند ته یوه کتنه
میرویس خان د کندهار د پښتنو قوم مشر و، د "هوتکي" قبیلې نه و، او د ستر ملت‌پال پلار "سالار خان" زوی و. نوموړی په ۱۰۸۰ هـ ق کې زیږېدلی او د خپل وخت یو مؤمن، عاقل، زړور او فهیم شخصیت و. هغه د خلکو په منځ کې د امانت، صداقت، هوښ، عدالت او وطن‌دوستۍ لپاره پېژندل کېده.
 د صفوي ظلم، او قهر افغان
په هغه وخت کې قندهار د صفوي دولت تر واک لاندې و. صفويان شیعه افراطي مذهبي سیاست چلول، اهل‌سنت یې ځورول، علما یې وژل، او د دین په نوم ظلمونه یې کول. د دوی والی "ګرګین" نومې ظالم، بې‌رحم، بې‌غیرته او خونخوار حاکم و، چې افغانان یې د سپکاوي تر حد پورې ذلیل کړي وو.
میرویس خان دا حالت نه شو زغملی... خو پوهېده چې بې تدبیره پاڅون به ولس ته لا ډېر تاوان ورسوي، نو ده سیاست غوره کړ.
 ایران ته سفر – سیاست د شمشیر مخکې 
میرویس خان لومړی ایران ته لاړ، ځان یې د صفوي پاچا په دربار کې بااعتماد سړي په توګه وښود. د دوی له خوا یې د مکې معظمې سفر ته اجازه واخیسته، او دا سفر یې د دینی برکت تر څنګ د سیاسي مشورې لپاره هم وکړ.
په مکه مکرمه کې د حنفي مذهبه مفتي سره یې مشوره وکړه چې:
"که یو مسلمان حاکم ظالم شي، اهل سنت ووژني، قرآن وسوځوي، نو د هغه پر ضد پاڅون روا دی؟"
مفتي ورته فتوی ورکړه: هو، دا جهاد دی! داسې هم ویل کیږې چې عرب علماوو ورته وویل ((د یوه صفوي شیعه وژل د اویا نصاراو تر وژلو ثواب لري.))
دا شرعي جواز د میرویس خان زړورتیا ته لا نور مشروعیت ورکړه.
 پاڅون، جهاد، او د غیرت انقلاب
کله چې میرویس بېرته قندهار ته راغی، له خپلو خلکو سره پټه مشوره وکړه. د یوه پلان له مخې یې یو شپه صفوي والی ګرګین یې وواژه.
له دې وروسته یې د کندهار صفوي ولایت  ته د پای ټکی کېښود، او یو ازاد اسلامي حکومت یې اعلان کړ، چې نه یوازې افغان، بلکې سنی مسلمان و، ازاد و، او باعزته و.
 د هوتکي دولت بنسټ
میرویس خان د اسلامي مشورتي نظام بنسټ کېښود، له افغانو قومونو سره یې یووالي ته کار وکړ، عدالت یې پلی کړ،  بیت المال یې پاک وساته، علماء یې درانه کړل، او ولس ته یې عزت ورکړ.
نوموړی د دولت مشري د امیر یا رئیس په توګه وکړه، نه د بادشاه په غرور، ځکه هغه ځان خادم او مسؤول باله.
 د میرویس خان نیکه وفات
میرویس خان په ۱۷۱۵ میلادي کال کې په داسې حال کې چې لا هم ځوان و او د بوډا توب اثرات ورباندې نه وه وفات شو، خو دده انقلاب او قرباني د تاریخ لپاره یو ستر سبق پاتې شوه. له ده وروسته زوی یې محمود هوتک د صفوي حکومت پر مرکز اصفهان برید وکړ او د ایران سلطنت یې هم ونړاوه.
خو د میرویس نیکه ایمان، تواضع، عدالت، جرئت، او اسلامي مفکوره هغه څه وو چې اوس هم د افغان غیرت، ویاړ، او خپلواکۍ سمبول بلل کېږي.
میرویس خان نیکه موږ ته دا وښوده چې:
سیاست باید له تقوا سره وي.
انقلاب باید له علم او تدبیر سره وي.
ازادي د قربانۍ پرته نه راځي.
دین او وطن د خاینانو له خوا نه ساتل کېږي، بلکې د متقیو، صادقو او فهیمو سړو له خوا ژغورل کېږي.
یاد دې ښاد، درس دې ژوندی، لاره دې روښانه!
 یادونه 
دا لیکنه د هوتکي واکمني چې لیکوال یې مولوي بایزید یون دی، کتاب څخه راټوله سوې ده.