سورريالیزم

سورريالیزم (فرانسوي: Surréalisme) یو ادبي او هنري خوځښت دی چې د ۱۹۲۰ لسیزې په لومړیو کې په فرانسه کې رامنځته شو. د دغه مکتب بنسټ ایښودونکی انډرې برېټون و، چې په ۱۹۲۴ کال کې یې د سورریالیزم لومړۍ بیانیه خپره کړه. دا خوځښت هڅه کوي چې د عقل او منطق له محدودیتونو څخه ووځي او د انسان د "لاشعور" (Unconscious) نړۍ، خوبونه او تخیلات په هنر او ادبیاتو کې انځور کړي.

 فکري ریښې او موخې 
سورريالیزم د دادایزم له پاتې شونو څخه راپورته شو، خو د هغه برعکس یې یو منظم فلسفي چوکاټ درلود. سورریالیستانو د سیګمنډ فرویډ له روانپوهنې او د خوبونو له تعبیر څخه ډېره ګټه پورته کړه. هغوی په دې باور وو چې رښتینی حقیقت د انسان په لاشعور کې پټ دی او د "اتوماتیک لیکلو" (Écriture automatique) له لارې یې غوښتل چې د ذهن افکار پرته له کوم سانسور یا منطقي کنټرول څخه په کاغذ ولیکي.

 مخکښه څېرې 
په دغه مکتب کې یوازې لیکوالان نه، بلکې د هنر د نورو برخو مخکښان هم شامل وو:

 انډرې برېټون (André Breton): د سورریالیزم اصلي نظریه ورکوونکی او د «نادجا» ناول لیکوال.
 پاول ایلوار (Paul Éluard): مشهور فرانسوی شاعر چې د سورریالیستي شعرونو په برخه کې یې فعالیت کاوه.
 لوېي اراګون (Louis Aragon): بل پیاوړی لیکوال او شاعر چې په لومړیو کې د دې خوځښت فعال غړی و.
 سلوادور ډالي (Salvador Dalí): که څه هم انځورګر و، خو د سورریالیستي فکر په خپرولو کې یې نړیواله ونډه لرله.

 په ادبیاتو کې ځانګړتیاوې 
۱. د خوب او حقیقت ګډول: په لیکنو کې د خوبونو نړۍ او واقعیت سره داسې نښلول کېږي چې یو "فوق العاده حقیقت" (Surreality) رامنځته کړي. ۲. اتوماتیک لیکنه: د ذهن د هغو جریانونو لیکل چې عقل پرې حاکم نه وي. ۳. عجیب انځورونه: د هغو شیانو یوځای کول چې په نورمال ژوند کې هیڅ تړاو سره نه لري. ۴. د دودونو ماتول: د ټولنې د هغو منطقي او اخلاقي اصولو ردول چې د انسان ازادي محدودوي.

 سرچینې 

 د برېټون بیانیه (Manifeste du surréalisme) - مرکز مګیسټر
 د سورریالیزم تاریخ - پومپیدو کلتوري مرکز
 فرانسوي اکاډمي - ادبي اصطلاحات
 برېټون، انډرې. Manifestes du surréalisme. Gallimard.
وېشنيزه:ژبه
وېشنيزه:تاریخ