د شاه شجاع د واک نیولو هڅه (۱۸۳۳-۱۸۳۴)

د ۱۸۳۳ کال د جنوري په میاشت کي شاه شجاع دراني په افغانستان کي د خپل تخت د بیرته لاسته راوړلو لپاره یوه هڅه ترسره کړه. نوموړي د سیکهانو په امپراتورۍ کي د جلاوطنۍ پر مهال د یو ځواک په راټولولو سره د سند له لاري کندهار ته ولاړ، او د ۱۸۳۴ کال د می له ۱۰ څخه تر ۱۸۳۴ کال د جولای تر لومړۍ نیټې پوري یې سیمه کلابنده کړه، څو چي په اخر کي بیرته د کندهار او کابل د بارکزي واکمنانو له خوا مات او شاتګ ته اړ سو.

 شاليد 

د تیمور شاه دراني له مړیني وروسته د دراني امپراتوري د تیمور شاه د ۲۴ زامنو ترمنځ د اخ او ډب په ډګر بدله سوه. د نوموړي مشهوره زامن محمود شاه درانی، زمان شاه درانی او شاه شجاع درانی نومېدل. زمان شاه دراني د تیمور شاه تر مړیني وروسته د کش.مکش په ترڅ کي سمدستي تخت ونیو، او محمود شاه دراني د هرات د سلطنت واکمني په لاس راوړه. دریم ورور (شاه شجاع) بیا د محمود برعکس په پیښور کي د زمان شاه ملاتړ کاوه. واک ته له رسېدو وروسته کله چي زمان شاه پر هرات برید وکړ، محمود شاه مجبوره سو ترڅو فارس ته وتښتي.  هلته له تګ سره سم محمود شاه د خپل ورور څخه د تخت نیولو لپاره څو ځله هڅي وکړې، څو چي بالاخره په ۱۸۰۱ کال کي بریالی سو، او د تیمورشاه ترڅنګ یې شاه شجاع دراني هم د فارس او انګرېزانو په مرسته ماتي ته اړ ایستی.  

شاه شجاع په ۱۸۰۳ کال کي د غچ اخیستني لپاره د تخت بریالی هڅه وکړه، او د محمود شاه واکمني یې تر دوو کالو وروسته وپرځول.  

محمود شاه درانی د دویم ځل زور ازمویلو لپاره په ۱۸۰۹ کال کي یوځل بیا راستون سو، او د سويل لویدیځي حوزې په نیولو یې خپل ځواکونه د فتح خان او د هغه د زوی کامران سره په کندهار کي ځای پر ځای کړل، چي په دې توګه د کابل لاره هم ورته هواره سوه. شاه شجاع دراني دده د مخنیوي لپاره خپل ځواکونه په جلال آباد کي راټول او د نیملا سیمي ته نږدې یې د کابل-جلال آباد په زاړه سړک کي د محمود شاه له پوځ سره نښته پیل کړه.  څرنګه چي شاه شجاع مخکي په کشمیر کي هم د عملیاتو هڅه کړې وه، او هلته یې ځواکونه په شا تمبول سوي وه، نو ځکه یې د محمود شاه دراني او د هغه د متحدینو د شاته کولو لپاره مناسب پوځ په لاس کي نه درلود، او په پایله کي یې د نیملا په جګړه کي یې ماته وخوړه. 

تر یادي ماتي وروسته شاه شجاع خپل تاج له لاسه ورکړ او د سکانو امپراتورۍ ته وتښتېد. هلته یې د خپلي واکمنۍ او د افغانستان د بیرته ترلاسه کولو پلانونه پکار واچول. 

 د کندهار کلابندي 

په افغانستان کي د خپلې واکمنۍ د بیرته ترلاسه کولو لپاره شاه شجاع د اپریل په میاشت کي خپل سرتیري د بولان درې له لاري هیواد ته دننه کړل، او ورسره سم د رنجیت سنګ لښکري هم له لاهور څخه پر پېښور د برید او هلته د بارکزیو د واکمنۍ د له منځه وړلو لپاره په حرکت کي راغلې.   د ۱۸۳۴ کال په می میاشت کي شاه شجاع کندهار ته ورسېد او ښار یې کلابند کړ، خو د محاصرې لپاره د تجهیزاتي توکو د نشتوالي او ځواکونو د ټیټ کیفیت له امله یې برید قوي بڼه نه درلوده. د ځینو اټکلونو له مخي د نوموړي پوځ په دې وخت کي د ۸۰،۰۰۰ څخه زیاتو کسانو ته رسیدلی وو.  شاه شجاع په کندهار کي د دوست محمد له راتګ او شتون څخه ویره درلوده، خو بیا یې هم باور درلود چي هغه کندهار ته له رسیدو څخه څو میله لیري دی.  

د جون په ۲۹مه نېټه شاه شجاع خپلو کسانو ته امر وکړ چي د زینو په مرسته د کندهار دیوالونه ونړوي، خو دې چاري پایله ورنکړه، او ډیری پوځیان یې د ناکام برید له امله قتل او ټپیان سول.  تر دې پیښي وروسته څو نوري لنډي نښتي هم وسوې، او ورپسې دوست محمد خان سیمي ته راورسېد. د دوست محمد له راتګ سره نښتو سخت زور واخیست، او شاه شجاع هڅه وکړه ترڅو د شپې پر ځای د ورځي جګړه غوره، او خپلو سرتیرو ته د ستړیا وروسته د آرام کولو وخت ورکړي.  شاه شجاع په دې توګه د دوست محمد ځواک مات کړ، او ورو ورو د کندهار دیوالونو ته ورسېد. د بارکزيو ډېری ځواکونه چي د ښار د څنډو په اوږدو کي راټول سوي وه، د ۳۰۰۰ څخه زیاتو سرتیرو یې د دوست محمد خان او سردار میر افضل خان په مشرۍ د شاه شجاع د لښکرو مخه ډپ کړه. سردار میر افضل خان په دې کش مکش کي پخپله پر شاه شجاع باندي برید وکړ،  او شاه شجاع سمدستي د مرګ له وېري په تیښته سو. د هغه ځواکونو چي کله خپل مشر د تیښتي په حال کي ولیدی، هغوی هم بېله کوم مقاومته میدان پرېښود، او د جګړې له ډګره وتښتېدل. د شاه شجاع تر ماتي وروسته یو انګلیسي جنرال (ویلیم کمپبل) چي په ټپي حالت کي وو، د بارکزیو ځواکونو لخوا ژوندی ونیول سو. 

 پایله 

شاه شجاع تر ماتي وروسته اړ سو ترڅو خپل ټول سامانونه بشپړ شاته پریږدي. ددې سامانونو د پلټني په ترڅ کي دوست محمد خان د شاه شجاع په عملیاتو کي د برتانويانو له مرستي څخه خبر، او ژوندي اسناد په لاس ورغلل.  

 سرچینې