هارولډ توماس فیني دویم

هارولډ توماس فیني دویم (زېږېدلی د ۱۹۵۶ کال د مې په ۴مه – مړ د ۲۰۱۴ کال د اګست په ۲۸مه) یو امریکایي سافټویر پراختیاکوونکی و. د خپل مسلک په لومړیو کلونو کې، هغه د څو کنسول لوبو د مخکښ پراختیاکوونکي په توګه پېژندل کېده. وروسته یې د PGP Corporation سره کار وکړ. فیني د بیټ کوین له لومړنیو همکارانو څخه و، او د بیټ کوین د خالق، ساتوشي ناکاموتو، څخه یې د بیټ کوین لومړنۍ راکړه ورکړه ترلاسه کړه.

 لومړنی ژوند او زده‌کړې 
فیني د ۱۹۵۶ کال د مې په ۴مه د کالیفورنیا په کوالینګه ښار کې د ورجینیا او هارولډ توماس فیني په کورنۍ کې وزېږېد. د هغه پلار د نفتو انجینر و. وروسته کورنۍ د کالیفورنیا ارکادیا ښار ته کډه شوه، چېرې چې هارولډ فیني دویم په ۱۹۷۴ کال کې د ارکادیا له لېسې څخه فارغ شو. وروسته فیني د کالیفورنیا د ټکنالوژۍ انسټیټیوټ (Caltech) ته ولاړ او په ۱۹۷۹ کال کې یې د برېښنایي انجینرۍ په برخه کې د لیسانس سند ترلاسه کړ.

 مسلک 
له Caltech څخه تر فارغېدو وروسته، فیني د کمپیوټري لوبو په صنعت کې کار پیل کړ، په هغه شرکت کې چې Adventures of Tron، Armor Ambush، Astrosmash او Space Attack په څېر ویډیو لوبې یې جوړولې. وروسته هغه د PGP Corporation سره کار پیل کړ او تر ۲۰۱۱ کال پورې هلته پاتې شو.

فیني د کریپټوګرافیک (cryptography) یو فعال ملاتړی و. د ۱۹۹۰ لسیزې په لومړیو کې، د دې ترڅنګ چې د سایفرپانکونو په لېسټ‌سرور کې منظم ګډونوال و، هغه دوه بې‌نومه ریمېلرونه هم چلول. د هغه د کریپټوګرافیک د نورو فعالیتونو له ډلې څخه یو د Netscape د صادراتي درجې کریپټوګرافیک د ماتولو سیالي چلول وو، چې په پایله کې بریالۍ هم شوه.

فیني د لومړي بې‌نومه ریمېلر په جوړولو کې هم ښکېل و — دا هغه وسیله وه چې د برېښنالیک د لېږونکي هویت پټ ساتلو لپاره کارېده. هغه د دې محرمیت لوړونکي ټکنالوژۍ له لومړنیو همکارانو څخه و، چې د سایفرپانک غورځنګ او د انلاین محرمیت په پراخ ډګر کې یې مهم رول ولوباوه. دغه کار د فیني د محرمیت د ارزښتونو ژمنتیا او د محرمیت لوړونکو ټکنالوژیو په پراختیا کې د هغه د مهمو ونډو څرګندونه کوي.

په ۲۰۰۴ کال کې، فیني له بیټ کوین څخه مخکې د لومړي ځل لپاره د بیا کارېدونکي Proof‑of‑Work سیستم جوړ کړ.

په ۲۰۰۹ کال د جنوري په میاشت کې، فیني د بیټ کوین شبکې د لومړۍ راکړې ورکړې ترلاسه کوونکی و.

 د بیټ کوین ښکېلتیا 
فیني په ۱۹۹۲ کال کې د Cypherpunks د برېښنالیک لېست کې لیکلي و:دا راته ډېر څرګند ښکاره کېده: «موږ د محرمیت د له منځه تلو، د کمپیوټري کېدو د ورو ورو پراخېدو، د لویو ډیټابېسونو، او له زیاتېدونکې مرکزیت لرونکو ستونزو سره مخ یو — او [ډېوېډ] چام یو بشپړ بل لوری وړاندې کوي، داسې لوری چې واک د حکومتونو او شرکتونو پر ځای د افرادو په لاس کې ورکوي. کمپیوټر کولای شي د خلکو د آزادۍ او ساتنې وسیله وي، نه د هغوی د کنټرول لپاره.»فیني د بیټ کوین له لومړنیو کاروونکو څخه و، او د ۲۰۰۹ کال د جنوري په ۱۲مه یې د بیټ کوین د خالق، ساتوشي ناکاموتو، څخه د بیټ کوین لومړنۍ راکړه ورکړه ترلاسه کړه. هغه د لسو کلونو لپاره د Temple City (کالیفورنیا) په هغه ښار کې اوسېده چېرې چې د دوریان ساتوشي ناکاموتو په نوم یو بل سړی هم اوسېده، او دې موضوع د دې احتمال په اړه اوازې زیاتې کړې چې ښايي فیني پخپله ساتوشي ناکاموتو وي. فیني دا ادعا رد کړې وه چې ګواکې دی ساتوشي ناکاموتو دی.

په ۲۰۱۳ کال د مارچ په میاشت کې، فیني د BitcoinTalk په نوم د بیتکوین په فورم کې د “Bitcoin and Me (Hal Finney)”  تر سرلیک لاندې یو لیک خپور کړ، چې پکې یې څرګنده کړې وه چې هغه په عملي ډول فلج شوی دی. هغه یادونه وکړه چې د ۲۰۱۰ کال وروستیو کې پوه شو چې بیټ کوین مالي ارزښت موندلی، او دا یې هم وویل چې که څه هم د ALS  ناروغۍ د هغه د کوډ لیکلو وړتیا ورو کړې وه، خو بیا هم هغه پروګرامنګ خوښاوه او هغه هدفونه چې دا کار ورته ورکاوه. فیني تر خپل مرګ پورې پروګرامنګ ته دوام ورکړ؛ هغه د bcflick  په نوم پر یوه تجربوي سافټویر کار کاوه، چې د Trusted Computing له لارې د بیټ کوین والټونه پیاوړي کوي.

د خپل ژوند په وروستي کال کې، د فیني کورنۍ ته د نامعلومو کسانو تلیفوني زنګونه راتلل چې د ۱۰۰۰ بیټ کوین د باج غوښتنه یې کوله. هغوی دswatting  قربانيان شول — هغه دروغجن عمل چې پکې یو کس د جعلي شمېرې څخه د بیړني خدماتو مرکز ته زنګ وهي او داسې وانمود کوي چې یو سخت جرم یې کړی، څو وسله‌وال پولیس د قرباني کور ته واستول شي. د باج غوښتونکو هغه وخت د فیني څخه د هغو بیټ کوینونو څخه ډېر غوښتل چې هغه ته پاتې وو، ځکه هغه په ۲۰۱۳ کال کې د خپلو طبي لګښتونو د پوښلو لپاره ډېری بیټ کوینونه کارولي وو.

 شخصي ژوند 
د ۲۰۰۹ کال د اکتوبر په میاشت کې، فیني د Less Wrong  بلاګ لپاره په یوه لیکنه کې اعلان وکړ چې د ۲۰۰۹ کال په اګست کې د هغه د ALS (amyotrophic lateral sclerosis)  ناروغي تشخیص شوی. هغه لیکلي وو: «هیله لرم چې وکولای شم لوستل وکړم، انټرنېټ وکاروم، او حتی د برېښنالیک او پیغامونو له لارې په خبرو اترو کې ګډون وکړم (...) کېدای شي زه لا هم د کوډ لیکلو توان ولرم، او زما ارمان دا دی چې د خپل بدن د نه‌خوځېدو په حالت کې هم د اوپن سورس پروژو لپاره ونډه ورکړم. دا به یو داسې ژوند وي چې د ژوند کولو ارزښت به ولري». له ناروغۍ مخکې، فیني یو فعال منډه‌وهونکی و. فیني او د هغه مېرمن د سانتا باربرا نړیوال ماراتون له لارې د ALS د څېړنو لپاره د مرستې پیسې راټولې کړې.

فیني د Extropians  د غورځنګ فعال غړی هم و — دا د ټکنالوژۍ او راتلونکې‌پوهې پلویانو یو حرکت دی چې د ټرانس‌هیومنیزم او د ژوند د اوږدولو پر مفکورو تمرکز لري.

 مړینه 
فیني د ۲۰۱۴ کال د اګست په ۲۸مه د اریزونا ایالت په فینکس ښار کې د ALS د ناروغۍ د پیچلتیاوو له امله ومړ، او د Alcor Life Extension Foundation  له لوري د کریوپریزرویشن (cryopreservation) تر پروسې لاندې وساتل شو.

 سرچينې