زعفران انقلاب

د زعفرانو انقلاب (په برمايي ژبه: ရွှေဝါရောင်တော်လှန်ရေး) هغه اقتصادي او سیاسي اعتراضات و چې د ۲۰۰۷ زکال د اګست، سپټمبر او اکتوبر میاشتو پر مهال په میانمار کې ترسره شول. دغه اعتراضات د سون توکو په بیو کې د سبسایډي د له منځه وړو له امله د ملي پوځي دولت په پرېکړې سره پیل شول. په دغه هېواد کې ملي دولت د سون توکو یوازنی تامین کوونکی دی، د سون توکو په بیه کې د سبسایډي له منځه تلو د ډیزلو او پټرولو بیه له ۶۶٪ څخه تر ۱۰۰٪ لوړه کړه، همدارنګه د موټرو لپاره د سي ان جي ګاز بیه هم د یوې اونۍ په ترڅ کې له ۵۰۰٪ څخه لوړه شوه. 

د دغو بېلابېلو اعتراضاتو مشري د ښځو او بودايي راهبانو په ګډون زده کړیالانو او سیاسي فعالینو کوله چې د سوله ئیز مقاومت ډول یې درلود او ځینې مهالونه د مدني مقاومت په نوم هم یادېده. Christina Fink, "The Moment of the Monks: Burma, 2007", in Adam Roberts and Timothy Garton Ash (eds.), Civil Resistance and Power Politics: The Experience of Non-violent Action from Gandhi to the Present, Oxford University Press, 2009. , pp. 354–370. 

د دغو اعتراضاتو په غبرګون کې په لسګونو تنه معترضین ونیول شول او بندي کړای شول. دغه لاریونونه د ۲۰۰۷ زکال له سپټمبر میاشتې راوروسته د زرګونو بودايي راهبانو له خوا رهبري کېدل چې د همدغې میاشتې په وروستیو کې یې د دولت له خوا د بیاځلي سرکوب تر مهاله دوام وموند. یو شمېر خبري سرچینو دغه لاریونونه د زعفرانو انقلاب (ရွှေဝါရောင်တော်လှန်ရေး) باله. 

د ۲۰۰۷ زکال په لاریونونو کې د تلفاتو کره شمېره څرګنده نه ده، خو اټکل کېږي چې له ۱۳ څخه تر ۳۱ کسانو پورې د دولت له خوا د لاریونونو او یا هم غچ اخیستونکو اقداماتو پر مهال وژل شوي. ورته مهال په سلګونو کسان بندیان شول چې له هغو څخه ډېری (نه ټول) یې خوشي شول. له دغو پېښو سره بیا هم سترجنرال تان شو په واک کې پاتې شو او په ۲۰۱۱ زکال کې د ۷۸ کلنۍ په عمر تقاعد شو. 

 ترمینولوژي 
د زعفرانو د انقلاب عبارت د میانمار د پوځي دیکتاتورۍ پر وړاندې لاریونونو ته له دې امله کارول کېږي چې لاریون کوونکو په ځانګړې توګه بودايي راهبانو په کې زعفراني رنګي کالي اغوستل او هغوی د لاریونونو په لومړۍ کرښه کې ځای درلود. Mother Jones: Has Washington Found its Iranian Chalabi?  6 October 2006

 مرګ ژوبله 
په دغو لاریونونو کې د مرګ ژوبلې کره شمېره څرګنده نه ده. د اې بي سي نیوز د راپور له مخې په لاریونونو کې د پوځیانو ورګډېدو د سلګونو کسانو ژوند واخیست. رسمي سرچینې بیا د وژل شویو کسانو شمېر ۱۳ تنه ښيي. جاپاني خبري انځور ګر کنجي ناګای باوري دی چې دی د دغو نارامیو یوازنی بهرنی ټپي و. ورته مهال دا هم شونې ده چې د وژل شویو کسانو شمېر له هغې شمېرې څو چنده زیات وي چې په رسمي توګه اعلان شوې ده. Groups struggle to tally Myanmar's dead Yahoo News, 1 October 2007More Burma protesters arrested as curfew orders ignored  ABC News AustraliaDeath Toll may be higher than reported Forbes

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د شورا ځانګړي راپور ورکوونکي، پائولو سرجیو پنهیرو د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ پر وړاندې د وینا پر مهال وویل چې خپلواکو سرچینو له ۳۰ څخه تر ۴۰ راهبانو او له ۵۰ څخه تر ۷۰ ملکي وګړو د وژنې او همدارنګه د ۲۰۰ نورو د شکنجه کولو راپورونه ورکړي دي. 

د برما د دیموکراتیک غږ په نامه تلویزیون د هغه نوملړ پر بنسټ چې د میانمار د ۸۸ زده کړیالانو له خوا جوړ شوی و د قربانیانو شمېر ۱۳۸ تنه اعلان کړ. د دغه تلویزیون اجرایوي مدیر آی چان ناینګ اسوشټیډ پرس ته وویل: «دغه ۱۳۸ کسیزه شمېره په بشپړه توګه معتبره ده ځکه چې د قربانیانو د نومونو پر مټ وړاندې شوې، همدارنګه فکر کوم چې دغه شمېره د برما دننه ترلاسه شوو انځورونو پر بنسټ کره شمېره ده. هغوی د اتوماتو وسلو پر مټ په لاریون کوونکو ډزې کولې؛ یعنې دا چې کېدای شي په لسګونو کسان وژل شوي وي». Groups struggle to tally Myanmar's dead Yahoo News, 1 October 2007

د اېج (The Age) په نامه اسټرالیايي ورځپاڼې راپور خپور کړ چې د یانګون په شمال لویدیځ کې په دوه عادي وګړو باندې له ډزو کولو وروسته «پوځیان راوګرځېدل او هرې کورنۍ ته یې ۲۰۰۰۰ کیات (شاوخوا ۲۰ ډالر) ورکړل او د هغوی مړي یې له ځانه سره یووړل».As Burma's junta reclaims streets, locals stand up for monks  The Age, 2 October 2007

د ټایمز انلاین له خوا لېږل شوي راپورونه څرګندوي چې د یانګون په شمال لویدیځ کې د نګوه کیار یان صومعې راهب په دومره شدت سره د پوځیانو له خوا ووهل شو چې «همالته ومړ»؛ سرتېرو ټول راهبان د یو دیوال مخې ته کتار درولي و او د هر یو سر یې په نوبت سره په دیوال واهه او بیا یې موټرو ته خېژول.Secret cremations hide Burma killings  The Times 7 October 2007

د وژل شویو کسانو وروستۍ شمېره لاهم هماغه ۳۱ تنه پاتې ده چې د برما لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د کمېټې د ځانګړي استازي پاولو سرجیو پنهیرو له خوا تائید شوې ده. Burma Toll at least 31 UN say  BBC News, 7 December 2007

 نیونې او خوشي کول 
د اکتوبر په اوومه نېټه د الجزیرې تلویزیون راپور خپور کړ چې لږ تر لږه ۱۰۰۰ تنه د دغو اعتراضاتو پر مهال ونیول شول. دغه شمېره د برما د دولتي رسني ، نیو لایټ آف میانمار له خوا وړاندې شوه. د اکتوبر په ۱۱مه نېټه دولتي رسنیو نوې شمېرې خپرې کړې – دا چې ۲۱۰۰ تنه نیول شوي او ورته مهال ۷۰۰ یې بېرته خوشي شوي دي. بل پلو بهرنیو منابعو ادعا وکړه چې ۶۰۰۰ تنه لا بندیان دي. په لندن کې سوداګریز خبري آژانس رویټز راپور ورکړ چې شاوخوا ۸۰ راهبان او ۱۴۹ مېرمنې (چې ګمان کېږي بودایې راهبې دي) د پوځي حکومت له خوا د ۲۰۰۷ زکال د اکتوبر په ۳مه نېټه خوشي شول. AJE – Al Jazeera English  Aljazeera News, More protesters held in Myanmar.BBC NEWS | Asia-Pacific | Monks 'trying to escape Rangoon'  BBC News, More monk escape

 نړیوال غبرګونونه 
په داسې حال کې چې ګڼ شمېر هېوادونو له دغو اعتراضاتو ملاتړ وکړ او له پوځي حکومت څخه یې وغوښتل پراخه اصلاحات پلي کړي، خو یو شمېر مهمو هېوادونو لکه د چین د خلکو جمهوریت او هند د نه مداخلې مفهوم ته خپله ژمنتیا وساتله. Faced with Myanmar protests, China reaffirms nonintervention  Inquirer.net, 25 September 2007.World urges restraint amid Myanmar protests  AFP, 25 September 2007.

 بندیزونه 
متحده ایالاتو، اروپايي اتحادیې او کاناډا د میانمار په پوځي رژیم یو لړ بندیزونه ولګول، په دغو بندیزونو کې د دولتي بانکي حسابونو بندښت او همدارنګه د قیمتي ډبرو او لرګیو په وارداتو باندې محدودیتونه شامل وو. personal sanctions  BBC News, 10 October 2007

ورته مهال د متحده ایالاتو د مالیې وزارت د میانمار په ۱۴ لوړ پوړو چارواکو بندیزونه ولګول. په هغو کسانو کې چې په دغو بندیزونو کې شامل وو؛ د پوځي حکومت مشر، ستر جنرال تان شو او د هغه مرستیال جنرال ماونګ آی شامل وو. د دغو بندیزونو له مخې د متحده ایالاتو په بانکونو او همدارنګه د متحده ایالاتو تر صلاحیت لاندې مالي بنسټونو کې د دغه کسانو شتمني کنګل شوه. له دې سره دغې پرېکړې د متحده ایالاتو هر وګړی د بندیزونو په لیست کې له شاملو کسانو سره له سوداګرۍ منع کول. "Bush Imposes Economic Sanctions on Key Officials From Myanmar's Government"  Fox News Channel

د سپټمبر په ۲۷مه، اروپايي اتحادیې د پوځي حکومت پر وړاندې د «هدفمندو پیاوړو شوو بندیزونو» په ارزونې پیل وکړ؛ په دغو کې د پخوانیو بندیزونو سربېره چې تسلیحاتي بندیزونه، د شتمنیو کنګلتیا او همدارنګه د ویزې او سوداګرۍ ممنوعیت په کې شامل و؛ هغه بندیزونه هم په کې شامل کېدل چې خلکو ته یې زیان نه اړوه. Pressure Builds on Myanmar as Protesters Are Shot At (Update) Bloomberg, 27 September 2007.

د اسټرالیا لومړي وزیر جان هوارډ هغه راپورونه تائید کړل چې ګویا د اسټرالیا دولت د پوځي حکومت په غړو باندې هدفمند مالي بندیزونه لګوي او همدارنګه د میانمار د پوځي مشرانو د لا زیات محدودیت په موخه یو لړ نور اقدامات هم په پام کې لري. Howard flags sanctions against Burma  Australian Broadcasting Corporation News, 27 September 2007.PM launches sanctions against junta  The Sydney Morning Herald, 27 September 2007.

د نوبل د سولې د جایزې ګټونکي ډېسمونډ توتو د میانمار په روانو اعتراضاتو کې د مداخلې غوښتنه وکړه. توتو په سویډن کې د ګوتبورګ کتابونو په نندارتون کې وویل: «چینه، تاسو پر هغو اغېز لرۍ – دغو وحشیانو ته ووایۍ چې خپل تاوتریخوالي ودروي». دغه تقاعد شوي کشیش زیاته کړه چې که چېرې چین د میانمار د پوځي حاکمانو پر وړاندې اقدام وه نه کړي، راتلونکی کال به «د بېجنګ د المپیک سیالیو د تحریم کولو په کمپاین کې شامل شي». دغه مهال د ۲۰۰۸ زکال په اوړي کې د المپیک د سیالیو د تحریم اړوند په ټوله نړۍ کې غوښتنې زیاتې شوې، ځکه چې ډیری کسان دې باور ته ورسېدل چې د چین په دولت باندې فشار د برما له وګړو څخه د ملاتړ تر ټولو غوره لار ده. Desmond Tutu vädjar till Burmas ledare  Dagens Nyheter, 28 September 2007.

 سرچينې