لرغوني سورپوستان

پیلیو-انډین یا لرغوني سورپوستان لومړني خلک وو چي د پلیسټوسین دورې د وروستیو یخونو په جریان کي امریکا ته داخل او هلته یې استوګنه پیل کړه.  د Paleo-Indians اصطلاح په ځانګړې توګه په لویدیځه نیمه کره کې د لیتیک دورې لپاره کارول کیږي او د پیلیولیتیک اصطلاح څخه توپیر لري. 

دودیز تاریخونه په ډاګه کوي چي د لویو څارویو ښکارکوونکي د ځمکي پل ( بیرینګیا ) له لاري د شمالي آسیا څخه د بیرینګ تنګي په مرسته امریکا ته تیریدل. دا پل د 45,000 څخه تر 12,000 مخکي تر ميلاد کلونو په هاخوا BCE (47,000-14,000 BP ) شتون درلود.  د ښکار راټولونکو کوچنیو جلا جلا ډلو شمالي امریکا یعني الاسکا ته د لویو بوټو د رمو سره یوځای مهاجرت وکړ. له يخي څخه کنګل دهلیزونه د آرام سمندر په ساحل او د شمالي امریکا په دره کي له 16500 څخه نیولې بیا تر 13500 مخکي تر میلاد پوري رامینځته سوي دي.  یادي پیښي حیواناتو ته اجازه ورکړه ترڅو انسانان تعقیب او د لویدیځ په داخل کي سویلي سیمو ته مهاجرت وکړي. دهغه زمانې انسانانو د ساحل په اوږدو کې پیاده یا په کښتۍ کي تګ راتګ کاوه.  د امریکا د خلکو تاریخونه او لاري موضوع له همدغه ځایه روښانه سوې ده.  داسي احتمال سته چي د بیرنګ بحر څخه د امریکا لویي وچي ته د لرغونو اوسیدونکو درې څپې تللي وي. 

پر همدې اساس د ډبرې وسیلې ، په ځانګړې توګه د پروژیک نقطې او سکریپرونه ، په امریکا کي د لومړنیو بشري فعالیتونو اولني شواهد ګڼل کیږي.  لرغونپوهان او انتروپولوژیان د کلتوري دورې د طبقه بندي کولو لپاره ژوندي جوړ سوي او لیتیک فلاک شوي وسایل کاروي.  ساينسي شواهد د وينې د ډولونو د ويش او د جنيتي جوړښت له مخي ((چي د ماليکولر معلوماتو لکه DNA لخوا ښودل سوي)) له مخې اصلي امريکايان د ختيځ سايبريا له وګړو سره نښلوي .  له 8000 څخه تر 7000 مخکي تر میلاد پوري BCE (10,000-9,000 BP) پورې ددغه سیمي اقلیم په ثبوت ورسېدی او د نفوسو د زیاتوالي او د لیتیک ټیکنالوژۍ پرمختګ لامل سو، چي په پایله کي یې د ژوند طرزالعمل پراختیا وموندل.