د وينيزې پښتو ياګانې

وينيزه يا ويونکې پښتو د پښتو ژبې د ويلو يا خبرو برخې ته ويل کېږي. که څه هم پښتو ژبه په څرګنده توګه پنځه ياګانې لري، خو د ويلو له اړخه دغه ياګانې پر دوو برخو وېشل کېږي چې په دې لاندې کټګوريو کې رڼا پرې اچول کېږي.
 لهجوي توپيرونه 
د پښتو ژبې په معياري ليکدود کې د پښتو پينځه ياګانې څرګندې دي خو د دې ياګانو کارېدنه د لهجو په توپيرونو سره په توپير سره کارېږي. د پښتو پينځه ياګانو توپيري کارېدنه پر دوه ډوله ده، چې اصلي يې د (ې او ي) د کېشدنې توپيرونه دي. په يو ډول کې (ې) ډېره کشېږي خو په جنوبي يا کندهاري لهجې کې د (ې) کشېدل نشته، نو د (چې او کې او ورته نورو پرځای، «کي، چي» کارېږي.