اورومو ژبه

اورومو ژبه (په اورومو: Afaan Oromoo) د افریقايي آسیايي ژبو کورنۍ د کوشي څانګې یوه ژبه ده. اورومو په اېتوپیا کې د اورومیا سیمې د وګړو مورنۍ ژبه ده چې ډېروال يې هم په اېتوپيا او کینیا کې ژوند کوي.

اورومو د اېتوپیا د ۳۳.۸٪ خلکو مورنۍ ژبه ده او په هېواد کې ترټولو ډېره ويل کېدونکې ژبه ده، تر اورومو ژبې وروسته  د ۲۹.۳٪ وګړي په امهري ژبه  خبرې کوي .  اورومو د کوشي کورنۍ تر ټولو پراخه ژبه ده او په افریقا کې له عربي ، هاوسا او سواهيلي وروسته څلورمه لویه ژبه ده.  د په اېتوپيا کې ۳۶ ميلیونه وګړي ارومو ژبه د خپلې لومړنۍ ژبې په توګه کاروي، د دې ترڅنګ ۵۰۰۰۰۰ زره تنه نور بيا د کینیا په شمال او ختيځ کې ياده ژبه د خپلې لومړنۍ ژبې په توګه کاروي.  همدارنګه، یو شمېر اورومو خبرې کوونکي کډوال په افریقایي هېوادونو لکه سوېلي افریقا ، لیبیا ، مصر او سوډان کې هم ژوند کوي.

اورومو د اورومیا، هریر او دیرداوه ،امارا سیمه، د اورومیا سیمې رسمي ژبه ده. او د دې ترڅنګ د اورومیا، هراري ، دیرداوه ، بینیشنګول-ګوموز او ادیس ابابا، امارا سیمه او د اورومیا سیمه کې د لومړنیو زده کړو ژبه هم ده. دا ژبه د تیګرینیا سره يوځای د فدرال وېبپاڼو کې کارول کېدونکې ژبه ده.  

 ژبسيمې 
د اورومو ژبې ويناوالو کابو ۸۵٪ په اېتوپیا (اکثره د اورومیا سیمه ) کې ژوند کوي. سربېره پردې، په سومالیا کې هم د دې ژبې یو شمېر ویونکيشته.  په کینیا کې، د ۷۲۲,۰۰۰ ویونکو توکمیز سیمې د بورانا او اورما ژبو د ويوونکو په توګه اټکل شوي دي، دا دوه ژبې د اېتوپیا د اورومو سره نږدې تړاو لري.  اېتوپیا د اورومو ژبې اصلي ویناوالو ترټولو لوی شمېر لري. په افریقا کې، له عربي، سواهیلي او هاوسا وروسته اورومو څلورمه ژبه ده چې د ویونکو ترټولو لوی شمېر لري.

له اورمو وګړو سربېره، د نورو توکمیزو ډلو یو شمېر غړي چې د اورمو وګړو ترمنځ اوسږي، دا ژبه د دویمې ژبې په کاروي،  د بېلګې په توګه، په شمال لوېدیځه اورومیا کې د اوموتيژبي بامباسي وګړي او د نیلو سسارايين ژبې کوما خلک ارومو ژبه د دوهمې ژبې په توګه کاروي. 

 لیکدود 
اورومو په یو ډول لاتیني ليکدود چې کوبي (Qubee) نومیږي لیکل کيږي چې دا ليکدود په ۱۹۹۱ زېږديز کې په رسمي ډول د ارومو ژبې لپاره ومنل شو.   په تېرو وختونو کې، د لاتیني ليکدود بېلابېلې نسخې د اورومو ژبې ليکلو  لپاره کارول شوي.  د ارومو ژبې لپاره د کوبي ليکدود د رسمي ليکدود منلو  ۱۹۹۱-۱۹۹۷ زېږديز پورې په اورمو ژبه ليکل شوې ليکنې له هغې دمخه سلو کلونو له ليکنو څخه زياتې او ډېرې شوې دي. په کینیا کې، د بورانا او وټا خلک لاتیني ليکدود په بېلابېلو بڼو کاروي، خو د دې ترڅنګ عربي ليکدود هم د اوروموز ژبو مسلمانانو ترمنځ کارول کیږي.

د اورومو الفبا توري په لاندې ډول دي: 
A aB bC cD dDh dhE eF fG gH hI iJ jK kL lM mN nNy nyO oP pPh phQ qR rS sSh shT tX xU uW wY yZ z

 سرچینې 

 کتابونه 

 ګرامر 











 وييپانګې 



 Gragg, Gene B. et al. (ed. , 1982) Oromo Dictionary. Monograph (Michigan State University. Committee on Northeast African Studies) no. 12. East Lansing, Mich. : African Studies Center, Michigan State Univ.





 بهرنۍ لینک 

 آنلاین اورومو - کیوبي قاموس
 د امریکا غږ خبرونه په اورومو کې خپریږي .
 د اورومو فدرالي دیموکراتیک غورځنګ (OFDM) ویب پاڼه په اورومو او آډیو کې لیکل شوي ډیری مقالې لري.
 PanAfriL10n پاڼه په اورومو کې 
 هورن مورفو    کې بایگانی‌شده : د مورفولوژیکي تحلیل او د اورومو (او امهاري او تیګرینیا) کلمو نسل لپاره سافټویر
 د 500 کلمو اورومو قاموس
 اورومو - ورځنۍ خبرونه