اولډس هکسلي

اولډس لیونارډ هکسلي (26 جولای 1894 – 22 نومبر 1963) يو انګريز ليکوال او فيلسوف و. د نوموړي د تصنيفاتو په فهرست کې نږدې پنځوس کتابونه شامل دي، چې د ناولونو او غير افسانوي اثارو تر څنګ مقالې، روايتونه او شعرونه پکې دي.: "He was also a philosopher, mystic, social prophet, political thinker, and world traveler who had a detailed knowledge of music, medicine, science, technology, history, literature and Eastern religions.": "Huxley was a philosopher but his viewpoint was not determined by the intellect alone. He believed the rational mind could only speculate about truth and never find it directly."

نوموړی په نوميالۍ «هکسلي» کورنۍ کې زېږېدلی و، د اکسفرډ له باليول کالج څخه يې په انګليسي ادب کې د لسانس سند تر لاسه کړی و. د خپل مسلک په لومړيو کې، نوموړي لنډې کيسې او شاعري خپاره کړل، او د يونليکونو، طنزونو او ډرامو له خپرولو مخکې يې، د ادبي مجلې «اکسفرډ پويټري» مسئول مدير و. نوموړي د خپل ژوند وروستۍ برخه په متحده ايالاتو کې تېره کړه، او له 1937 څخه تر خپلې مړينې يې په لاس انجلس کې ژوند وکړ. د ژوند تر پايه، هکسلي په خپل وخت کې تر ټولو سترو مفکرينو څخه د يو په توګه منل شوی و. نوموړی په ادب کې د نوبل جايزې لپاره نهه ځلې نومول شوی و، او په 1962ز کال کې د ادب شاهي ټولنې له خوا د ادبياتو د همکار په توګه ټاکل شوی و.

هکسلي يو سوله پال و. نوموړي په فلسفي تصوف، همدا راز په نړيوالتوب کې ليوالتيا پيدا کړې وه، او د The Perennial Philosophy (1945)، The Doors of Perception (1954) په څېر خپلو اثارو کې يې دا موضوعات بيان کړي و، په لومړي کتاب (The Perennial Philosophy) کې د لوېديځ او ختيځ تصوف تر منځ مشترکات روښانه شوي، او د (The Doors of Perception) په نوم کتاب کې نوموړی له مسکلين سره د خپلې نفسياتي تجربې ترجماني وړاندې کړې. د Brave New World (1932) تر ټولو مشهور ناول او د Island (1962) په نوم د هغه تر ټولو وروستي ناول کې، نوموړي د «ډسټوپيا» او «يوټوپيا» په اړه خپل ليدلوری وړاندې کړی دی (ډيسټوپيا یو تر ټولو ناوړه خيالي دولت دی او يوټوپيا تر ټولو غوره خيالي دولت دی).

 د ژوند لومړي کلونه 
هکسلي په 1894ز کال کې د انګلستان د «سري» په «ګوډلمنګ» کې زېږېدلی و. نوموړی د لیکوال او د ښوونځي د سرښوونکي «ليونارډ هکسلي» درېيم زوی و، څوک چې د «کارنهيل» مجلې مسئول مدير و، مور يې د «لیونارډ هکسلي» لومړۍ مېرمن «جوليا ارنلډ» وه، چې د Prior's Field School ښوونځي بنسټ يې اېښی و. «جولیا» د شاعر او نقاد «ميتيو ارنلډ» خورزه او د اغلې «همفري وارډ» خور وه. «جولیا» په خپل زوی د خپلې خور د يو ناول د يو کردار «اولډس» نوم کېښود. «اولډس» د «تاماس هنري هکسلي» لمسی و، څوک چې يو ژوپوه، اجناسټک [هغه څوک چې په هېڅ د نه پوهېدو باور لري] او جنجال زېږونکی [په هر څه کې مخالفت کونکی] و، چا ته چې عموماً د "داروين بولډاګ" ويل کېدل. د هغه ورور «جوليان هکسلي» او ميرنی ورور «اينډريو هکسلي» هم نوميالي بيالوژي پوهان وو. «اوډلس» يو بل ورور درلود چې «نول ټريوين هکسلي» (1889-1914) نومېدو، چا چې د يو لړ روغتيايي تشويشنو څخه وروسته ځان وواژه.Sutherland, John (1990) Mrs Humphry Ward: Eminent Victorian, Pre-eminent Edwardian. Clarendon Press, p. 167.Holmes, Charles Mason (1978) Aldous Huxley and the Way to Reality. Greenwood Press, 1978, p. 5.

په کوچنیوالي کې د هکسلي عرفي نوم "اوګي" و، چې د "اوګري" لنډيز و. خپل ورور «جوليان» نوموړی د يو داسې چا په توګه تشریح کړی و څوک چې بيا بيا د څيزونو د نا اشنا کيفيت په اړه فکر کاوه. د هغه د تربور او همعصر «ګيروس هکسلي« په وينا، نوموړي په لومړيو کې له انځورګرۍ سره لېوالتيا درلوده.

د هسکلي زده کړې د خپل پلار د بوټپېژندنې په مجهز لابراتوار کې پيل شوې، له هغې وروسته نوموړی د «ګوډلمنګ» سره نږدې په «هلسايډ» ښوونځي کې داخله وکړه. په دې ځای کې د هغه مور د څو کلونو لپاره د هغه ښونکې وه، تر دې چې هغه سخته ناروغه شوه. له «هيلسايډ» وروسته نوموړی «ايټن» کالج ته ولاړ. مور يې په 1908ز کال کې مړه شوه،  کله چې هغه څوالس کلن و (وروسته يې پلار بل واده وکړ). نوموړي ته په 1911ز کال کې د «keratitis punctata» [د سترګو يوه ناروغي ده] ناروغي ورسېده؛ له دې امله نوموړی له دوه څخه تر درې کلونو پورې پوره ړوند و، او په دې ډول د هغه دا خوبونه نيمګړي پاتې شول چې ډاکټر شي. په 1913ز کال کې، هکسلي د اکسفرډ په بالیول کالج کې داخله  وکړه، او هلته يې انګليسي ادبيات ولوستل. نوموړی په 1916ز کال کې په داوطلب ډول د برتانيې له پوځ سره يوځای شو، تر څو سترې جګړې ته ولاړ شي؛ بیا هم د روغتيايي دلايلو له کبله هغه رد شو، ځکه چې يوه سترګه يې نيمه ړنده وه. وروسته د هغه د سترګو ليد تر يو بريده ښه شو. نوموړي په 1916ز کال کې د «اکسفرډ پويټري» مجلې مسئول مديريت وکړ، او د همدې کال د جون په مياشت کې يې د لومړۍ درجې امتياز سره د لسانس سند تر لاسه کړ. د هغه ورور جوليان ليکلي دي:زه باور لرم چې دهغه ړوندوالی په اصل کې يو نعمت و. په يو دليل، هغه د مسلک په توګه د طبابت د خپلولو نظر پای ته ورساوه...د هغه بې ساري توب د هغه په نړيوالتوب کې پروت دی. هغه د خپلې لېوالتيا په ميدان کې د ټول علم تر لاسه کولو وړتيا درلوده.Julian Huxley 1965. Aldous Huxley 1894–1963: a Memorial Volume. Chatto & Windus, London. p. 22په باليول کې د خپلو کلونو پای ته رسولو وروسته، له مالي اړخه د خپل پلار پوروړی و، د دندې پیدا کولو پرېکړه يې وکړه. نوموړي په ايټن کالج کې یو کال فرانسوي ژبه  تدريس کړه، چېرته چې «ايريک بلير» (د چا د ليکوالۍ نوم چې جورج اوريل و) او «سټيون رنسيمين» د هغه د شاګردانو له جملې وو. نوموړی په بنسټيز ډول د يو نااهل ښوونکي په توګه يادېږي، چې نه يې شول کولای د ټولګي نظم وساتي. له دې سره سره، «بلير» او نورو په ژبه د هغه د پوره واک په اړه ډېرې خبرې کړي.

هسکلي د 1920ز لسيزې پر مهال د شمال ختيځ انګلستان د «ډيرم» ولسوالۍ په «بيلنګم» کې د «Brunner and Mond» په نوم په يوه عصري کيمياوي بټۍ کې هم کار وکړ. د Brave New World (1932) په نوم د هغه د خيالي ناول د سريزې تر مخې، "په بې طرحې ګډوډۍ کې د ترتيب شويو کایناتو" تجربه د دې ناول لپاره یوه مهمه سرچينه وه. 

 مسلک 
هکسلي خپل لومړی (ناخپور شوی) ناول په اولس کلنۍ کې بشپړ کړ او د خپل عمر د درېيمې لسيزې په لومړيو کې يې جدي لیکنې پيل کړې، او په دې ډول يې خپل ځان د يو بريالي ليکوال او ټولنيز طنز لیکونکي په توګه ثابت کړ. د هغه لومړي خپاره شوي ناولونه ټولنيز طنرونه او د Crome Yellow (1921), Antic Hay (1923), Those Barren Leaves (1925)  او Point Counter Point (1928)  په نومونو وو. د نوموړي پنځم ناول او لومړی «ډيسټوپيايي» اثر د Brave New World (1932) په نوم و. په 1920ز لسيزه کې، نوموړي له Vanity Fair او British Vogue مجلو سره هم همکاري درلوده.

 له بلومزبيري سره اړیکه 
د لومړۍ نړيوالې جګړې پر مهال، هکسلي خپل ډېر وخت له اکسفرډ سره نږدې په «ګارسنګټن مينور» کې تېر کړ، چې د «ليډي اوټولين مورل» کور و، او د کروندې د مزدور په توګه يې کار کاوه. په «مينور» کې يې د بلومزبيري ډلې له ډېرو شخصياتو سره وليدل، چې «برټرينډ رسل، الفريډ نارت وايټ هيډ» او «کلايو بيل» پکې شامل وو. وروسته د «Crome Yellow» (1921) په نوم ناول کې، نوموړي د «ګارسنګټن» د ژوند طريقه انځور کړه. کارونه ډېر کم وو، خو په 1919ز کال کې، «جان مډلټن مري» يو ځل بیا «Athenaeum » مجله تنظيم کړه، او هکسلي ته يې بلنه ورکړه چې د دې مجلې له کارمندانو سره يوځای شي. نوموړي دا بلنه سملاسي ومنله، او ډېر ژر يې د بلجيم له کډوالې «ماريا نيس» (1899-1955) سره واده وکړ، چې هغه هم په «ګارسنګټن» کې وه. دوی په 1920ز لسيزه کې په ايټاليه کې د خپل ځوان زوی سره اوسېدل، چېرته چې هکسلي له خپل ملګري «ډي.ايچ لارنس» سره وليدل. په 1930ز کال کې د «لارنس» له مړينې وروسته (په دې ولايت کې هغه او ماريا د هغه د مړينې پر مهال موجود وو)، هکسلي د لارنس لیکونه تصحيح کړل (1932). د 1929ز کال په لومړيو کې، په لندن کې، هکسلي له «جيرالډ هرډ» سره وليدل، چې يو لیکوال او خپرونکی، فيلسوف او د معاصرو علومو ژباړن و..Murray, Nicholas (4 June 2009). Aldous Huxley: An English Intellectual. Little, Brown Book Group. p. 220. ISBN 978-0-7481-1231-9...

د دې پړاو په اثارو کې د ساينسي پرمختګ د غېر انساني اړخونو په اړه ناولونه (د هغه تر ټولو ستر اثر Brave New World)، او د سوله پالو موضوعاتو (Eyeless in Gaza) په اړه اثار شامل دي. د Brave New World په نوم په خپل اثر کې، چې جریان يې په «ډيسټوپيايي» لندن کې تېرېږي، هکسلي د یوې داسې ټولنې انځور وړاندې کړ چې د پراخه توليد او «پاولويايي» [پاولويايي مشروطعه زده کړه هغه ده چې د رعيت د خواهشاتو په ځواب کې منځ ته راځي] زده کړې د اصولو پر بنسټ عمل کوي. هکسلي له «ايف. ميتياس اليګزينډر» څخه ډېر متاثره و، چې د «Eyeless in Gaza» په نوم په خپل اثر کې يې يو کردار د په پام کې نیولو سره جوړ کړی دی.

 سرچينې