فیلیا

فیلیا ( /ˈ f ɪ l i ə / ; from لرغونی یونان  φιλία  ) د مینې لپاره د څلورو پخوانیو یوناني کلمو څخه یوه ده: فیلیا ، سټورج ، اګاپ او ایروس . د ارسjو په نیکوماچین اخلاقو کې، فیلیا معمولا د " ملګرتیا " یا مینې په توګه ژباړل کیږي. Liddell and Scott: φιλία بشپړ برعکس د فوبیا په نوم یادیږي.

په لنډه توګه ويلای شو چې فيليا يو يوناني ويوکی دی چې اره مانا يې لېوالتيا، مينه، ملګرتيا، انډيوالي او د يو چا خوښول دي.

 د ارستو نظر 
لکه څنګه چې ګیرارډ هیوز په ګوته کوي، د هغه د نیکوماشین اخالقي ارستو په VIII او IX کتابونو کې د فیلیا مثالونه وړاندې کوي په شمول:

 ځوان مینه وال (1156b2)، د ژوند ملګري (1156b12)، د یو بل سره ښارونه (1157a26)، سیاسي یا سوداګریزې اړیکې (1158a28)، والدین او ماشومان (1158b20)، ملګري مسافرین او ملګري سرتېري (1159b28)، د ورته غړو غړي مذهبي ټولنه (1160a19)، یا د ورته قبیلې (1161b14)، یو موچي او هغه څوک چې له هغه څه اخلي. (1163b35) Hughes, p. 168.

دا ټولې مختلفې اړیکې د یو چا سره ښه کیدل شامل دي، که څه هم ارستو په ځینو وختونو کې دا معنی لري چې د حقیقي خوښې په څیر یو څه ته اړتیا ده. کله چې د هغه کرکټر یا عادت په اړه خبرې کوي چې له یوې خوا د خباثت یا خوشالۍ او له بلې خوا د سرکشۍ یا جنجال ترمینځ واقع کیږي نو وايي:

 نوم نه لري، مګر دا به د [فیلیا] په څیر ښکاري؛ ځکه چې په منځني حالت کې د سړي شخصیت یوازې هغه څه دی چې موږ د ښه ملګري په اړه خبرې کوو، پرته له دې چې ملګري هم زموږ سره مینه لري. (1126b21)

دا برخه دا هم په ګوته کوي چې که څه هم پراخه وي، د فیلیا مفهوم باید دوه اړخیز وي، او پدې توګه د بې جانه شیانو سره اړیکې لرې کوي، که څه هم د حیواناتو سره فیلیا اجازه لري (د 1155b27 – 31 وګورئ).

په خپل بیان کې، ارستو په فیلیا کې ښکیل فعالیت تعریفوي (τὸ φιλεῖν) په لاندې ډول:

 د یو چا لپاره هغه څه غوښتل چې یو څوک ښه فکر کوي، د هغه لپاره، نه د خپل ځان لپاره، او تر هغه حده چې یو څوک کولی شي د هغه لپاره داسې کارونه وکړي. (1380b36 – 1381a2)

جان ایم کوپر استدلال کوي :

 دا چې د φιλια مرکزي مفکوره دا ده چې د یو چا لخوا د خپل ځان لپاره ښه کول، د هغه لپاره اندېښنه (او نه، یا نه یوازې د ځان لپاره اندیېښنه). [. . . په دې توګه] د φιλíα مختلف ډولونه [لکه څنګه چې پورته لېست شوي] د مختلف شرایطو او حالاتو په توګه لیدل کېدی شي په کوم کې چې دا ډول دوه اړخیزه ښه والی رامنځته کېدی شي. Cooper, p. 302

ارستو فیلیا دواړه د خوښۍ د یوې وسیلې په توګه اړین ګڼي ("هیڅوک به د ملګرو پرته ژوند غوره نه کړي حتی که هغه ټول نور توکي ولري" [1155a5 – 6]) او په خپل ځان کې عالي یا ښه (καλόν).

 ډولونه 
ارستو ملګرتيا په درې ډوله وېشلې ده، چې د رامنځته کېدو د انګېزې پر بنسټ: د ګټې ملګرتيا، د خوښۍ ملګرتيا او د ښو ملګرتيا.

د افادیت ملګرتیا هغه اړیکې دي چې د بل چا په پام کې نیولو پرته رامینځته کیږي. د بیلګې په توګه، د سوداګریزو توکو پیرود ممکن د بل چا سره لیدلو ته اړتیا ولري مګر معمولا د پیرودونکي او پلورونکي تر مینځ خورا کم اړیکو ته اړتیا لري. په عصري انګلیسي کې، په داسې اړیکو کې خلک حتی د ملګري په نوم نه یادیږي، مګر پیژندونکي (که دوی حتی وروسته یو بل یاد کړي). یوازینی دلیل چې دا خلک اړیکه لري د شیانو پیرود یا پلورلو لپاره دي، کوم چې بد کار نه دی، مګر هرڅومره ژر چې دا انګیزه له منځه لاړه شي، نو د دوو خلکو تر منځ اړیکې خرابیږي پرته لدې چې بل انګیزه وموندل شي. شکایتونه او شخړې عموما یوازې په دې ډول ملګرتیا کې رامینځته کیږي.

په بله کچه، د خوښۍ ملګرتیا د نورو خلکو په ملګرتیا کې د خالص خوښۍ پر بنسټ والړ دي. هغه خلک چې یوځای څښي یا یو شوق شریکوي ممکن دا ډول ملګرتیا ولري. په هرصورت، دا ملګري ممکن هم برخه واخلي - پدې حالت کې که دوی نور د ګډ فعالیت څخه خوند وانخلي، یا نور نشي کولی په یوځای کې برخه واخلي.

د نیکو ملګرتیا هغه ده چې دواړه ملګري د یو بل له کرکټرونو څخه خوند اخلي. تر هغه چې دواړه ملګري ورته کرکټرونه ساتي، اړیکه به دوام ومومي ځکه چې د دې تر شا انګیزه د ملګري پاملرنه ده. دا د فیلیا لوړه کچه ده، او په عصري انګلیسي کې ممکن د ریښتینې ملګرتیا په نوم یادیږي.

 اوس دا ممکنه ده چې بد خلک هم د یو بل سره د خوښۍ یا ګټې لپاره ملګري شي، د ښه خلکو لپاره د خلکو د بنسټ کولو لپاره ملګري شي، او د هغه چا لپاره چې هیڅ شخصیت نلري د کوم شخصیت لپاره ملګري وي. که څه هم، په ښکاره توګه، یوازې ښه خلک کولی شي د یو بل سره ملګري وي ځکه چې د بل شخص پخپله؛ ځکه چې بد خلک یو له بل څخه خوند نه اخلي که دوی هیڅ ګټه ونه کړي. (1157a18 – 21)

د فیلیا ټول بانډونه د ارستو یادداشتونه متقابل نه لري. د دې ځینې مثالونه کیدای شي د پلار سره زوی، مشر ته کوچني یا حاکم ته د تابعیت سره مینه ولري. په عموم کې که څه هم، د فیلیا بانډونه همغږي دي. Happiness: Personhood, Community, Purpose By Pedro Alexis Tabensky, Published by Ashgate Publishing, Ltd., 2003, , , page 205

که فیلیا د مینې یو ډول وي، توماس جې اورډ استدلال کړی چې دا باید داسې تعریف شي چې د مینې سره مخالفت نه کوي. اوارډ فیلیا د هوساینې د ودې لپاره د ارادي ځواب په توګه تعریفوي کله چې د نورو سره همکاري کول یا ملګرتیا کول. او د هغه فیلیا نه یوازې دا معنی لري. فیلیا هم انسانانو ته مستند دوستي ورکوي. "Introduction - Perspectives on Love and Agapé: Contemporary Views on Love"  by Ashgate Publishing, Ltd., p.9

 د ځان بسياينه 
ارستو دا پیژني چې د هغه څه تر مینځ ښکاره ټکر شتون لري چې هغه د فیلیا په اړه وايي او هغه څه چې هغه په بل ځای کې وايي (او هغه څه چې په هغه وخت کې په پراخه کچه ترسره کیږي) د بشپړ شوي ژوند د ځان بسیا طبیعت په اړه:

 ویل کیږي چې خوشحاله او پر ځان بسیا خلک ملګري ته اړتیا نلري. ځکه چې دوی لا دمخه [ټول] توکي لري، او له همدې امله، په ځان بسیا، هیڅ شی ته اړتیا نلري. (1169b4 – 6)

هغه مختلف ځوابونه وړاندې کوي. لومړی د نورو لپاره د عمل کولو او اندیښمن کیدو په طبیعي نیکمرغۍ باندې ولاړ دی ("غوره سړی د خپلو ملګرو او خپل اصلي هیواد لپاره کار کوي، او د دوی لپاره به مړ شي که اړتیا وي" [1169a19 – 20])؛ په دې توګه، د یو بشپړ نیک او بشپړ شخص په توګه د نورو درلودل شامل دي چې یو څوک د دوی لپاره اندیښمن دی — د دوی پرته، د یو چا ژوند نیمګړی دی:

 د یوازیتوب ژوند سخت دی، ځکه چې د هغه لپاره دا اسانه نه ده چې په دوامداره توګه يوازې فعال اوسي او يوازې ژوند وکړي، مګر د نورو سره او د دوی په شرکت کې دا اسانه ده. (1170a6 – 8)

د ارستو دوهم ځواب دا دی: "د ښه خلکو ژوند یوځای د فضیلت کښت ته اجازه ورکوي" (1170a12). په پای کې، هغه استدلال کوي چې د یو ملګري "بل ځان" دی، نو هغه خوښي چې نیک انسان د خپل ژوند څخه ترلاسه کوي د بل نیک انسان په ژوند کې هم موندل کیږي. "هرڅوک چې خوشحاله وي، نو باید غوره ملګري ولري" (1170b19).

 پرهېزګاري او ځانپالنه 
د ارستو لپاره، د دې لپاره چې د بل لپاره د فیلیا لوړه بڼه احساس کړي، یو څوک باید دا د ځان لپاره احساس کړي. د فیلیا اعتراض، په هرصورت، "بل ځان" دی. البته دا یوازې ارستو انا ته ژمن نه دی. نه یوازې له ځان سره مینه د نورو سره د مینې سره مطابقت نلري، بلکې ارستو په پام کې لري چې د ځان سره د مینې ډول توپیر وکړي چې غندل کیږي (هغه څوک چې په پیسو، عزت او بدني خوښیو کې ترټولو لویه برخه ورکوي). ځکه چې دا هغه توکي دي چې د ډیری خلکو لخوا په دې انګیرنې کې په لیوالتیا سره تعقیب شوي چې دوی غوره دي" [1168b17 – 19]) له هغه څه څخه چې باید ستاینه وشي (هغه چا ته ویل کیږي چې "تل د هر څه څخه د عادلانه یا معتدل عملونو ترسره کولو ته لیواله وي یا کوم بل عمل چې د فضیلتونو سره سم وي، او په عموم کې تل د ځان لپاره هغه څه ترلاسه کوي چې ښه وي [عظیم، ښه]" [1168b25 – 27]). په حقیقت کی:

 ښه سړی باید د ځان سره مینه ولري، ځکه چې هغه به د خپل ځان سره مرسته وکړي او د ښو کړنو په ترسره کولو سره نورو ته ګټه ورسوي. خو فاسق سړی باید له ځان سره مینه ونه کړي، ځکه چې هغه د خپلو بنسټیزو احساساتو په تعقیب ځان او ګاونډیانو ته زیان رسوي. (1169a12 – 15)

ارستو هم په دې نظر دی، که څه هم، لکه څنګه چې هیوز دا بیانوي: "[t] د هر څه کولو لپاره یوازې د توجیه وړ دلیل دا دی چې په دې طریقه عمل کول به د بشپړ ژوند سره مرسته وکړي." Hughes, pp 173–174. په دې توګه د فیلیا کړنې ممکن په اصل کې انا پرست ښکاري، په ښکاره ډول د نورو سره د مرستې لپاره ترسره کیږي، مګر په حقیقت کې د ایجنټ خوښۍ زیاتولو لپاره. په هرصورت، دا د عمل طبیعت د هغې هڅونې سره ګډوډ کوي؛ ښه سړی د ملګري سره د مرستې لپاره عمل نه کوي ځکه چې دا به د هغې بشپړتیا ورکړي. هغه دا د ملګري سره د مرستې لپاره ترسره کوي، او په ترسره کولو سره د هغې ملګري او ځان دواړه خوشحاله کوي. په دې توګه عمل په خپل ځان کې ښه دی او د تاثیر لپاره چې دا د اجنټ خوښي لري. See Hughes, pp 175–176. For an alternative view, see Kraut, chapter 2.

 دا هم وګوره 

 وينه ورور
 مینه
 بې غرضه خدمت
 فل-
 فیلوټس

 حوالې 

 سرچینې او نور لوستل 

 ارستو ، نیکوماچین اخلاق ، دوه اړخیز متن، د ایچ ریکام لخوا د ژباړې سره (د هارورډ پوهنتون پریس، 1934) 
 ارستو، نیکوماشین ایتھکس ټرانس. تیرینس ایرون (دوهمه نسخه؛ هیکټ، 1999) 
 جان ایم کوپر ، "ملګري او ښه" ( د فلسفې بیاکتنه 86، 1977؛ مخ. 290 – 315
 جان ایم کوپر، "د دوستۍ په بڼه ارستو" ( د مابعدالطبیعاتو بیاکتنه 30، 1976 – 1977، مخ. 619 – 648
 په مقاله کې حوالې د مخکینیو دوو مقالو بیا چاپ ته دي، لکه "ارستو پر ملګرتیا"، په امیلی اوکسنبرګ رورټي کې [ed. ]، د ارستو د اخلاقو په اړه مقالې (د کالیفورنیا پوهنتون پریس، 1980) 
 ګیرارډ جې هیوز ، ارستو د اخلاقو په اړه (روټلج، 2001) 
 ریچارډ کروت ، ارستو د بشري نیکمرغۍ په اړه (د پرنسټن پوهنتون پریس، 1989) 
 الکساندر موسیلي ، " د مینې فلسفه "، د فلسفې انټرنیټ انسایکلوپیډیا
 توماس جې اورډ ، د مینې تعریف: یو فلسفي، ساینسي، او الهولوژیکي ښکیلتیا ، برازوس پریس، 2010. ISBN 1-58743-257-9
 توماس جې اورډ ، د مینې طبیعت: یو الهیات ، چلیس پریس، 2010. ISBN 978-0-8272-0828-5

 بهرنۍ اړیکې 

وېشنيزه:فلسفي اندونه
وېشنيزه:فلسفي شکاکیت
وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس
وېشنيزه:فلسفي مفسرین
وېشنيزه:فلسفي ويوکي
وېشنيزه:فلسفي ويپانگه
وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه
وېشنيزه:فلسفي ویي
وېشنيزه:Pages with unreviewed translations