کیټ میلټ

کاترین مورای میلټ (زوکړه: د ۱۹۳۴ زکال د سپټمبر ۱۴ مه – مړینه: د ۲۰۱۷ زکال د سپټمبر ۶ مه) فیمنیسټ امریکايي لیکواله، روزونکې، هنرمنده او فعاله وه. هغې په اکسفورډ پوهنتون کې زده کړې وکړې او لومړنۍ امریکايي مېرمن وه چې د اکسفورډ په سنټ هیلډا کالج کې یې له زده کړو وروسته لومړۍ درجه ویاړلی سند ترلاسه کړ. نوموړې «د فیمینېزم په دویمې څپې باندې د اساسي اغېز کوونکې» په توګه توصیف کېږي او تر ډېره پورې د جنسي سیاست په نامه خپل کتاب (۱۹۷۰ زکال) له امله چې په کولمبیا پوهنتون کې یې د دوکتورا د پای لیک پر بنسټ و پېژندل کېږي. خبریاله لیزا فیذرسټون «د جنین قانوني سقط، په کاري ډګر کې حرفوي مساواتو او همدارنګه جنسي آزادۍ» ته لاسرسی چې وړاندې یې ګمان نه کېده؛ تر یوه بریده د میلټ هڅو ته اړوند بولي. 

فیمینېسټي، د بشري حقونو، د اروایي درملنې ضد، د سولې او مدني حقونو خوځښتونه د میلټ یو له اصلي دلایلو څخه و. کتابونو یې د هغې له فعالیتونو څخه انګېزه اخیسته لکه د ښځو د حقونو او رواني ناروغیو د اصلاحاتو او همدارنګه د هغې د ژوندانه د خاطراتو څو کتابونو پر جنسیت، رواني روغتیا او اړیکو تمرکز درلود. د ۱۹۶۰ مې او ۱۹۷۰ مې لسیزې پر مهال میلټ په واسدا پوهنتون، برین مار کالج، برنارډ کالج او د کالیفورنیا په برکلي پوهنتون کې تدریس کاوه. د هغه په راتلونکو لیکلو اثارو کې په ډېری هېوادونو کې د دولت د تائید وړ د شکنجو اړوند د ظلم سیاست (The Politics of Cruelty) (۱۹۹۴ زکال) او د میلټ د مور (Mother Millett ) (۲۰۰۱ زکال) په نامه کتاب چې له خپلې مور سره یې د اړیکې اړوند لیکلی و؛ شاملېږي. نوموړې له ۲۰۱۱ زکال څخه تر ۲۰۱۳ زکال پورې د ادبیاتو په برخه کې د لامبدا د مخکښانو جایزه او د هنر په برخه کې د یوکو اونو د شجاعت جایزه ترلاسه کړه او سربېره پر دې یې د مېرمنو د ملي مشاهیرو تالار ته لار ومونده. 

میلټ په مینه سوتا کې وزېږېده او همالته را لویه شوه او وروسته یې د خپلې ځوانۍ ډېره موده په منهتن او د مېرمنو د هنرونو په کالونۍ کې چې د نیویارک په پوکیپسي کې جوړه شوې وه تېره کړه چې بیا په ۲۰۱۲ زکال کې د هنرونو په برخه کې د میلټ په مرکز واوښته. میلټ په ۱۹۷۰ زکال کې هغه مهال چې د جنسي سیاست اړوند کتاب یې خپور شو د یوې همجنسګرا په توګه راڅرګنده شوه. له دې سره د ۱۹۷۰ زکال په وروستیو کې دوه جنسه وښوول شوه. نوموړې له مجسمه جوړونکي فومیو یوشیمورا سره له ۱۹۶۵ زکال څخه تر ۱۹۸۵ زکال پورې واده وکړ او بیا یې له دې وروسته له سوفي کیر سره واده وکړ چې په ۲۰۱۷ زکال کې یې د مړینې تر مهاله همدې اړیکې شتون درلود. 

 لومړنی ژوند او زده کړې 
کاترین مواری میلټ د ۱۹۳۴ زکال د سپټمبر په ۱۴ مه د جیمز البرټ او هلن (کورنی نوم یې فیلي و) په کورنۍ کې د مینه سوتا په سنټ پل سیمه کې وزېږېده. د میلټ په خبره هغه له خپل پلار څخه چې انجینر و وېرېدله ځکه چې هغه به وهله. پلار یې په الکولو معتاد و او کورنۍ یې هغه مهال پرېښوده چې میلټ ۱۴ کلنه وه همدا و چې د هغوی ژوند له بې وزلۍ سره مخ شو. مور یې ښوونکې وه او همدارنګه یې د بیمې په پلورلو لاس پورې کاوه. هغې د سالي او مالوري په نومونو دوه نورې خویندې هم لرلې. مالوري د هغې د اثر دریو ژوندنو (Three Lives) یو له موضوعاتو څخه وه. د ایرلنډي کاتولیک میراث په لرلو سره میلټ د خپل ماشومتوب پر مهال د سنټ پل په سیمه ئیزو ښوونځیو کې زده کړه وکړه. 

میلټ په ۱۹۵۶ زکال کې د مینه سوتا له پوهنتون څخه په عالي درجه د انګلیسي ادبیاتو له څانګې د لیسانس سند ترلاسه کړ. نوموړې د کاپا الفا تېتا ښځینه بنسټ غړې وه. د هغې یوې بډایې خاله ورسره مرسته وکړه څو د اکسفورد په سنټ هېلډا کالج کې د انګلیسي ادبیاتو په برخه کې خپلو زده کړو ته دوام ورکړي؛ همدا و چې په ۱۹۵۸ زکال کې د لومړۍ درجې په ویاړ له دغه کالج فارغه شوه. نوموړې لومړنۍ امریکايي ښځینه زده کړیاله وه چې له سنټ هیلډا کالج څخه یې لومړۍ درجه دیپلوم ترلاسه کړی و. دنږدې ۱۰ کلونو تدریس او هنر په برخه که له کار وروسته میلټ په ۱۹۶۸ زکال کې کولمبیا پوهنتون ته ولاړه څو د انګلیسي او تطبیقي ادبیاتو په برخه کې خپلې زده کړې بشپړې کړي؛ د زده کړو پر مهال نوموړې په بارنارد کې د انګلیسي ژبې تدریس هم کاوه. 

 فعالیت 

 فیمینېزم 
میلټ د ۱۹۶۰ مې لسیزې او ۱۹۷۰ مې لسیزې پر مهال د ښځو د خوځښت یا د فیمینېزم د دویمې څپې یو له مخکښانو څخه وه. د بېلګې په توګه هغې، سیډني ابوټ، فیلیس بیرکبی، الما روټسانګ او ارتمیس مارچ د CR One په نامه لزبین ښځو ته د اګاهي ورکولو د لومړي بنسټ غړیتوب درلود، په داسې حال کې چې هغې د ۱۹۷۰ زکال په وروستیو کې ځان دوه جنسه معرفي کړ. 

په ۱۹۶۶ زکال کې میلټ د ښځو د ملي سازمان د کمېټې غړیتوب ترلاسه کړ او ورپسې یې د نیویارک د راډیکال مېرمنو، راډیکال لیزبین او ډون ټاون راډیکال مېرمنو د بنسټونو غړیتوب هم ترلاسه کړ. 

نوموړې د جنسي سیاست په نامه خپل کتاب (۱۹۷۰ زکال) له بریا وروسته د فیمینېستي خوځښت ویانده شوه، خو د متکبرې او عالي غوښتونکې په توګه له ځانه د متناقضو انګېرنو او همدارنګه د هغې د ویناوو څرنګوالي ته د نورو له تمو سره ښکېل وه چې په ۱۹۷۴ زکال کې یې د پرواز (Flying) په نامه خپل کتاب کې د هغو اړوند لیکنه کړې. 

میلټ یو له هغو لومړنیو لیکوالانو څخه و چې د مردسالارۍ معاصر مفهوم یې په ټولنو کې د ښځو د نقد په توګه توصیف کړ. بیوګرافي لیکونکی ګیل ګراهام یټس وايي چې «میلټ د مرد سالارۍ نظریه بیان کړه او همدارنګه یې جنسیت او پر ښځو جنسي ظلم د هغو مفاهیمو په اډانه کې تعریف کړل چې د شخصي او کورنۍ ژوند په سبک کې یې د جنسي رول له مخې انقلاب ته اړتیا څرګندوله». بیټي فریدن بیا په ټولنیز او سیاسي ډګر کې ښځو لپاره د فرصتونو په برابرولو او همدارنګه د هغوی په اقتصادي خپلواکۍ تمرکز درلود. 

میلټ د ښځو د ژوندانه اړوند د فیمینېستي نظر له مخې څو کتابونه ولیکل. د بېلګې په توګه د هغې The Basement: Meditations on a Human Sacrifice  (د ځمکې لاندې: د انساني فداکارۍ اړوند تفکر) کتاب چې په ۱۹۷۹ زکال کې خپور شو، لیکلو یې له څلورو کلونو زیات وخت ونیو چې په کې یې په ۱۹۶۵ زکال کې د ګرترود بانیشفکسي له خوا د انډیاناپولیس د ځوانې نجلۍ سیلویا لیکنز قتل په کې تشرېح کړی و؛ هغه پېښه چې ۱۴ کاله یې د میلټ فکر بوخت کړی و. نوموړې په دغه کتاب کې له فیمینېستي لیدلوري څخه؛ د دفاع نه لرونکې نجلۍ او همدارنګه له احساسي او فیزیکي پلوه په دغه پېښه کې د ښکېلو کسانو فعالیت څېړلی و. بیوګرافي لیکونکی روبرټا ام. هوکس لیکي: «د هر ډول فیمینېستي بحثونو پرته، د بېزمنټ اثر کولای شي د یوې بشپړې احساس شوې او ټکان ورکوونکې څېړنې په توګه د ظلم او فشار پر وړاندې ځواب ورکړي». میلټ د مجرم د انګېزې اړوند وویل: «دا د یوې ښځې د ځپلو کیسه ده، داسې ښکاري چې ګرترود غوښتل د دغې نجلۍ پر وړاندې خپل وحشتناک عدالت اجرا کړي: دا هم یوازې د هغې د ښځینه توب له امله و».

میلټ او کاناډايي ژورنالیست سوفي کېر په ۱۹۷۹ زکال د هنرونو او فکري آزادۍ په کمېټه کې د ګډون په موخه تهران ته ولاړل څو د ایراني ښځو د حقونو لپاره هڅه وکړي. دوی وروسته له هغه دغه سفر ته مخه کړه چې د ایت الله خمیني دولت په ښوونځیو کې د نجونو او هلکانو د ګډو زده کړو، په کاري ډګر کې د اجباري حجاب او همدارنګه له ښځو څخه د طلاق د اجازې په اخیستو کې محدودیتونه ولګول. په زرګونو ښځینه و د ښځو په نړیواله ورځ  یا د مارچ په اتمه د تهران په پوهنتون کې اعتراضي لاریون وکړ. ډیری دغه اعتراض کوونکې په چاقو ووهل شوې، و ډبول شوې او یا هم ورباندې تیزاب وپاشل شول. میلټ او کیر چې په دغو لاریونونو کې ونډه لرله په هوټل کې یې خپله خونه پرېښوده او ایران ته له رسېدو دوه اونۍ وروسته د کډوالۍ په دفتر کې یې خوندي خونه ځان ته ونیوله. هغوی وګواښل شول چې کېدای شي بند ته واچول شوي؛ میلټ په دې باندې پوهېدله چې همجنسګرایان په ایران کې اعدامېږي او هغه مهال چې وه یې اورېدل چارواکي یې په اړه وايي هغه لزبین ده، وډار شوه وه نه وژل شي. د کډوالۍ په دفتر کې له یوې شپې اقامت وروسته هغوی په یوه الوتکه کې پاریس ته ولېږل شول. 

 سرچينې