ابجد

د جملې د حروفونو اته ګونی شکل د لومړي شکل (ابجد) په نوم پېژندل کیږي. په دې سټایل کې د کنسوننټونو یا خاموش حروفونو ترتیب د عبراني - آرامي ترتیب سره ورته دی، او دا ثابتوي چې عربانو خپل الفبا له دوی څخه او د نباتیانو له لارې اخیستې. فرهنگ فارسی، محمد معین، انتشارات امیر کبیر، تهران، ۱۳۷۵

د ابجد حروف د عربي ژبې د حروفو د ترتیبولو یوه لاره ده، کوم چې د فونیشین رسم الخط د لومړني الفبا پر بنسټ ترتیب شوي دي. ځینې وختونه دا طریقه د توکو یا مخونو شمیرلو کې کارول کیږي.

د دې لپاره چې د دې حروفونو په ترتیب پوهیدل اسانه کړي، څو پرله پسې توري په کلمو جوړ شوي او تلفظ کیږي. دا کلمې دا دي: "ابجد - هوا - حطي - کلمان - صف - قرشت - طخاد - زاغغ"  د ابجد الفبا هم د عددونو او کلمو د سمون لپاره کارول کیږي. په دې توګه، د هرې کلمې لپاره چې دوی غواړي په یوه شمیره بدل کړي، دوی د لاندې جدول څخه اړونده شمیره اخلي او ترلاسه شوي شمیرې اضافه کوي. د بېلګې په توګه په دې طريقه کې د "علي" کلمه له "١١٠" سره او "ي علي" له "١٢١" سره مساوي ده.

 حمزه (أ) او الف (ا) هر یو د 1 په توګه شمیرل کیږي، او هغه حروف چې د گونج له امله تکرار شوي یو حروف شمېرل کیږي. د مثال په توګه، دوی فعاله کلمه 181 شمېري؛ ځکه چې ف 80 دی، ع 70 دی ، ا 1 دی او ل 30 دی. د اله او رحمن په څېر کلمو حساب په لیکلې بڼه دی. ښکاره نه ده. نو اله به ۳۶ او رحمن به ۲۹۸ وي. مهر تابان، یادنامه و مصاحبات تلمیذ و علامه (سید محمدحسین طباطبائی)، سید محمدحسین حسینی طهرانی، مشهد، ۱۴۲۱ ق.

ځینې خلک دې شمېرو ته فوق العاده ملکیتونه منسوبوي.

 تګلار 
الف) د ځینو کتابونو سریزه پاڼې په دې شمېرو سره شمېرل کیږي.

ب) دوی د مهمو پېښو نیټه د ابجد توري د یوې کلمې یا جملې یا معنی جملې یا شعر په شکل کې راټولوي او د هغه کلمې یا جملې یا هغه جملې یا شعر په یادولو سره هغه نیټه حسابوي.

ج) له اسلامي موسیقۍ وروسته د ابجد توري د غږونو او نوټونو په ثبتولو کې کارول کیږي. د مثال په توګه، د ابجد توري سره د شور وسیلې سندرې دا دي: " یح یه یب ی ح ه ج او واټن او د هغې ابعاد  ط ط جـ جـ طـ جـ ج دي . 

d) ځینې وختونه په لیکلو کې، د یو بل څخه مختلف محتويات جلا کولو لپاره، دوی د لوی لیکونو سره نښه شوي؛ د بېلګې په توګه، د ابجد حروفونو د جلا کولو لپاره، موږ دوی د الف، ب، ج، او داسې نورو تورو سره مشخص کړل.

 د لیک ارزښت 
ابجد د عربي ژبې ابیڅي په ابجدي ډول داسې تلفظ کېږي: اَبْجَدْ  - هَوَزْ  - حُطّی  - کَلَمَنْ  - سَعْفَصْ  - قَرَشَتْ  - ثَخَذْ  – ضَظِغْ.
د عربي ژبې ابیڅي د شمېرو سره په لاندې توگه وېشل شوي:ابجد د عربي ژبې ابیڅي په ابجدي ډول داسې تلفظ کېږي: اَبْجَدْ  - هَوَزْ  - حُطّی  - کَلَمَنْ  - سَعْفَصْ  - قَرَشَتْ  - ثَخَذْ  – ضَظِغْ.
د عربي ژبې ابیڅي د شمېرو سره په لاندې توگه وېشل شوي:
الف = 1
ب = 2
ج = 3
د = 4
ه = 5
و = 6
ز = 7
ح = 8
ط = 9
ی = 10
ک = 20
ل = 30
م = 40
ن = 50
س = 60
ع = 70
ف = 80
ص = 90
ق = 100
ر = 200
ش = 300
ت = 400
ث = 500
خ = 600
ذ = 700
ض = 800
ظ = 900
غ = 1000
په دې توگه د رومي، عربي او عبري ژبه حساب کتاب، الجبر او ستورپوهنې او د کال شمېر کې یو څه ستونزې پېښېدلی. د ابجد ابیڅو شمېرنې په وسیله چې هر لفظ ته عددي ارزښت ورکوي؛ ترډېره بریده اسانه شوه. د مثال په توگه "آب" عدد 3. "خر" عدد 800 . شير عدد 510 او "دله"  عدد 39 حاصل راووځي چې دا شمېره په افغانستان کې یوه منحوسه شمېره گڼل کېږي.
ابجد– 1–2–3–4
هوز– 5–6–7
حطي – 8–9–10
كلمن– 20–30–40–50
سعفص– 60–70–80–90
قرشت – 100–200–300–400
ثخذ – 500–600–700

 په ابجدي ریاضي کې اختلافونه 

 پښتو ځانګړي توري او د هغې شمېرې 
دا چې ډېری پښتو توري په عربي کې نشته لکه "پ، ټ، ځ، څ، ډ،ړ، ژ، ږ، ښ، ګ، ڼ " په عربي ژبه کې شتون نه لري، نو ځينو يې تر ټولو نږدې عربي توري د دې سره برابر کړي دي ( ګ = ک = ۲۰ )، ( چ = ج = ۳ )، ( پ) . = ب = ۲ ) او ( ژ = ز = ۷ ). خو یوې ډلې هم د دې څلورو تورو معادل د صفر په توګه اخیستی.   د بېلګې په توګه په ابجد کبير کې د پروين کلمه په دوه ډوله شمېرل کېږي.

لومړۍ طریقه: (پ=ب) +ر+و+ي+ن= 2 +200+6+10+50=268

دویمه طریقه: (پ=نه مساوي) +ر+و+ي+ن= 0 +200+6+10+50=266

 تېښته 
د فشار لرونکي لیکونو یوه ډله دوه توري حسابوي، مګر دا ډیر مشهور دی چې فشار لرونکي لیکونه د یو لیک په توګه شمیرل کیږي. د بېلګې په توګه که په " محمد " کې د "م " توري په دوو تورو کې شمېرل کېږي، پایله به یې " ۱۳۲" وي، خو که په مشهوره طریقه یو توری وشمېرل شي پایله به یې " ۹۲" وي.  

په عربي کې د ولی یا نه لوستل کیدونکي توري عبارت دي له (الف، و، ل، ی) چې لیکل کیږي خو لوستل کیږي نه؛ دا ډول توري د جملې په محاسبه کې لرې کیږي. د مثال په توګه، د " ابوالفضل " په نوم منځنی "الف " نه لوستل کیږي، نو دا د " ابوالفضل" په توګه د "949"' سره مساوي حساب شوی.  

دا هم وگورئ
شمېرپوهنه
تړلې لیکنې

 پايليکونه 

 بهرنۍ لینک 

 د شیخ بهایی د سیر المستار کتاب
وېشنيزه:ليکدودونه