معياري تيبېتي ژبه

معیاري تبتي (تبتی: བོད་སྐད་ bod skad) یا ځینې وختونه په ساده ډول تبتی ژبه ، د تبتی ژبو معیاري ډول او د تبت د خپلواکې سیمې رسمي ژبه ده. دا نوعه د لاسا ښار د ژبو پر بنسټ والړ ده او کله ناکله ورته تبتی هم ویل کیږي. نور تبتی ژبی د چین په سیچوان ، چنګهای او یون نان والیتونو کې (ډېری نفوس یې تبتیان دی) او د نیپال ، هند او پاکستان په ځینو برخو کې (په جمو او کشمیر او بلتستان کې) کارول کیږی.

تبتي د موسیقۍ ژبه ده . دا په دې مانا ده چې هر حرف د تلفظ د طریقې په بدلولو سره بېلابېلې ماناوې لري (د مثال په توګه، که دا لاندې تلفظ کیږي، پراخ شوی یا پورته شوی) او په پایله کې د کلمو او جملو مانا بدلیږي. د تبتي بودايیزم په خپرېدو سره، تبتي ژبه لوېدیځې نړۍ ته خپره شوې او په ډېری بودایي خپرونو او دوعایي مواردو کې موندل کېدی شی. ځینې لوېدیځ زده کونکي د تبتی متنونو ژباړلو لپاره دا ژبه زده کوي. پخپله له لاسا بهر، دا ژبه د نږدې 200,000 تبتی تبتیانو لخوا ویل کیږي چې د اوسني تبت څخه هند او نورو هېوادونو ته تللي دي.

 فونولوژي 
لاندې د لاسا تبتی ژبی د فونولوژیکی سیسټم لنډیز دی، چې د تبتی ژبې ترټولو اغیزمن ډول دی.

 غږونه 
په معیاري ژبه کې اته واولونه موندل کیږي:
معیاري تبتی غږونه مخکینی بیرته تړل شوی i y u تړل شوی منځنی e ø o خلاص منځنی ɛ خلاص ɑ

 وينګ 
معیاري تبتی کنسونینټدولبي لیتوی بیرته دی کامي نرموالی چکنی خشومی m n ɲ ŋ خنډونکی  p  t  ~  ʈ ~ ʈʂ  c  k ʔ مضمون  ts  tɕ خارښت s ʂ ɕ h نسوډ w ~ ɥ ɹ̥ ɹ jاړخ l̥ l ʎ

 سندرې 
د لاسا ژبي معمولا دوه ټونونه لري: لوړ او ټیټ. په مونوسیلیبیک کلمو کې، هر فونیم په دوه جلا کرښو کې واقع کیدی شي. په پولی سلیبیک کلمو کې، د لومړي نحو پرته، انټونیشن مهم نه دی.

 ليکدود 
تبتي په برهمي ليکدود کې د تاریخي پلوه محافظه کار رسم الخط سره لیکل شوی چې د لرغوني تبتی فونولوژي منعکس کوي او د تبتی ژبني یووالي کې مرسته کوي. دا کرښه د نیاچیني - تبتی او زاړه چینایي بیارغونې لپاره هم ګټوره ده.

د تبتی الفبا له چپ څخه ښي خوا ته لیکل کیږي. لیکونه یې دا دي:
غیر سایکلیک اوږد pharyngeal منځنی مستند لنډ خشومی لنډ لیک IPA لیک IPA لیک IPA لیک IPA ژبه ཀ  ཁ  ག  ང  کامي ཅ  ཆ  ཇ  ཉ  غاښونه ཏ  ཐ  ད  ན  ཙ  ཚ  ཛ  ཝ  لابیا པ  ཕ  བ  མ  لنډ ཞ  ཟ  འ  ⟨   ཡ  منځنی ར  ལ  ཤ  ས  پورته ཧ  ཨ  ⟨   * - یوازې په پورونو کې
ویلی ټرانسلیټریشن د تبتی لاتین لیکلو ترټولو عام سیسټم دی چې د لویدیځ څیړونکو لخوا په لاتیني الفبا کې د تبتی لیکلو لپاره کارول کیږي. تبتی پینیین رسمی لاتیني لیکلو سیسټم دی چې د چین حکومت لخوا کارول کیږي.

 اوسنی حالت 
د تبت په ډیری برخو کې، لومړنۍ زده کړې په عمده توګه یا په بشپړه توګه په تبتی کې ترسره کیږي، او دوه ژبي زده کړې په ندرت سره د زده کونکو منځني ښوونځي ته د رسیدو دمخه پیښیږي. په هرصورت، چینایي د تبتی په ډیری ثانوي ښوونځیو کې د لارښوونې یوازینۍ ژبه ده. د پوهنتون د زده کړې لپاره، دا ممکنه ده چې د تبت په یو شمیر لږکیو کالجونو کې د انسانیت زده کړه وکړي. Postiglione, Jiao and Gyatso. "Education in Rural Tibet: Development, Problems and Adaptations". China: An International Journal. Volume 3, Number 1, March 2005, pp. 1–23 د سواد زده کړه او د نوم لیکنې کچه لا هم د چین د حکومت تر ټولو مهمه اندیښنه ده. په تبت کې د لویانو ډیری نفوس بې سواده دی او د اجباري تعلیمي پالیسیو سره سره په کلیوالو سیمو کې ډیری والدین نشي کولی خپل ماشومان ښوونځي ته واستوي.

 شمېرې 
د تبتی شمیرې د عربي شمیرو څخه توپیر لري او د هندي شمیرو سره ډیر ورته دي.
د تبتی شمیره ༠ ༡ ༢ ༣ ༤ ༥ ༦ ༧ ༨ ༩ هندي شمېرې०१२३४५६७८९ بنګالي شمېرې০১২৩৪৫৬৭৮৯ عربي عددونه۰۱۲۳۴۵۶۷۸۹

 اړوندې پوښتنې 

 تبتی ژبې
 چینایي ژبې
 د بوتان ژبې

 سرچینې 

 بهرنۍ لینک 

 د تبتی لپاره آنلاین کیبورډ 
وېشنيزه:ژبې