د بارکزیو لړۍ

د بارکزیو لړۍ چې د محمدزیو د لړۍ په توګه هم پېژندل کېږي له ۱۸۲۳ زکال څخه یې تر ۱۹۷۸ زکال پورې هغه مهال چې د محمد ظاهرشاه او د هغه د تره زوی سردار محمد داوود خان واکمني په عملي بڼه پای ته ورسېده په افغانستان واکمني وکړه. د بارکزیو لړۍ، احمدشاه دراني ته د اړوندې دراني لړۍ د واکمنۍ له راپرځولو وروسته واک ته ورسېده. Ende in Islam in the World Today: A Handbook of Politics, Religion, Culture, and Society, p. 259Herbe in All in the family, Absolutism, Revolution, and Democracy in Middle Eastern Monarchies, p. 199Ahmed in Afghanistan Rising Islamic Law and Statecraft Between the Ottoman and British Empires, p. 23

د بارکزیو د لړۍ له خوا د دراني سترواکۍ له تسخیر وړاندې لوی کندهار د دل وروڼو؛ سردار پردل خان، سرادر کهن دل خان، سردار شیردل خان، سردار میردل خان او سردار رحیم دل خان له خوا په ۱۸۱۸ زکال کې ونیول شو او د خپلواکۍ اعلان یې وکړ؛ په دې سره په کندهار کې تر ۱۸۵۵ زکال پورې، هغه مهال چې امیر دوست محمد خان کندهار له کابل سره یوځای کړ یوې جلا ادارې شتون درلود. د ۱۸۲۳ زکال په مارچ میاشت کې په کابل کې بارکزیانو ته اړوند د افغانستان امارت رامنځته شو. د دغه حکومت په پیل کې افغانانو د رنجیت سنګ تر مشرۍ لاندې سک ځواکونو سره د نوښار جګړه وکړه او له امله یې په پېښور دره کې خپل سنګرونه له لاسه ورکړل. په دغه جګړه کې د افغان ځواکونو مشري د دوست محمد خان میرني ورور سردار محمد عظیم خان کوله. د بارکزیانو د حکومتولۍ پر مهال افغانستان په سویل او ختیځ کې خپل پریمانه قلمرو بریتانیا، په لویدیځ کې فارس او په شمال کې روس ته بایلود. له دې سره دغه مهال په معاصر افغانستان کې دننه هم پریمانه جګړې وشوې چې په دغو جګړو کې د افغان او انګلیس دوه مهمې جګړې او له ۱۹۲۸ زکال څخه تر ۱۹۲۹ زکال پورې کورنۍ جګړه شاملېږي. د حفيظ الله امين له خوا د تورو د انقلاب د اعلان په وخت کې د نادرخان سيفک کورنۍ د دې سلطنت پای ته ورسېد.

 سیاسي مخینه 
د بارکزیانو لړۍ په ۱۹مه او ۲۰مه پېړۍ کې په افغانستان واکمني وکړه. په ۱۸۲۳ زکال کې د دراني سترواکۍ له سقوط وروسته د افغانستان د سترواکۍ په قلمرونو کې یو شمېر ګډوډۍ رامنځته شوې، ځکه چې د تیمورشاه زامنو د واک پر سر له یو بل سره لاس او ګرېوان شول. له همدې امله د افغانستان سترواکۍ د یو ملي دولت په توګه شتون نه درلود او د لنډ مهال لپاره د کوچنیو واحدونو په یوې ټولګې واوښته. دوست محمد خان له خپل ورور سلطان محمد خان سره یوځای په ۱۸۲۳ زکال کې د واک ګدۍ ونیوله. هغه د ۱۸۳۷ زکال په شاوخوا کې د بارکزیانو لړۍ تاسیس کړه. له دغه مهال را وروسته د هغه اولادې تر ۱۹۲۹ زکال پورې په افغانستان باندې په مستقیمه بڼه حکومت وکړ؛ تر هغه مهاله چې غازي امان الله خان له واکه لاس واخیست او د هغه د تره زوی محمد نادر خان منتخب پاچا شو. د بارکزیو پښتنو تر ټوله پام وړ او پیاوړې کورنۍ محمدزیان و چې له ۱۸۲۳ زکال څخه تر ۱۹۷۳ زکال پورې یې په افغانستان واک وچلاوه. Kharnam, Encyclopaedic ethnography of Middle-East and Central Asia 2005, publisher Global Vision, , page 20Socio-economic Behaviour of Pukhtun Tribes By Dipali Saha, Dipali Saha – 2006 – 282 pages – Page 124The people of India By Herbert Risley, W. Crooke – 1999 – 472 pages – Page 64.Illustrations of prophecy, By Joseph Lomas Towers – 1796 – 799 pages – page 590.Tadhkirat al-Muluk: A Manual of Safavid Administration, Translated by V. Minorsky, Publisher: Gibb Memorial Trust; 2nd edition (December 1, 1980) Language: English, ISBN 978-0906094129, Paperback: 360 pages.Niamatullah’s history of the Afghans , Volume 1, Niʻmat Allāh, Nirod Bhusan Roy, Santiniketan Press, 1958.Settling the frontier: land, law and society in the Peshawar valley, 1500-1900, Robert Nichols, Robert Nichols (PhD.), Oxford University Press, 2001 – 321 pages.Imperial gazetteer of India , Volume 5, Sir William Wilson Hunter, Great Britain. India Office, Clarendon Press, 1908.Alikozai in a Conside History of Afghanistan, p. 355, Trafford 2013

 محمدزیان 
محمدزیان د بارکزیانو قبیلې ته اړونده تر ټولو مخکښه او پیاوړې کورنۍ وه چې دراني ټبر ته اړوندېږي او اصلي مرکزیت یې په کندهار کې دی. دغه کورنۍ ته اړوند وګړي د افغانستان په ټولو ولایتونو او همدارنګه د پاکستان په بلوچستان ایالت کې شتون لري. 

د تیمورشاه دراني او شاه زمان دراني د واکمنیو پر مهال بارکزیو ته د اړوندو محمدزیانو مشر پاینده محمد خان و چې پاینده خیل د هغه له اولادې څخه دي؛ دوی د سدوزیانو د واکمنۍ له پاشل کېدو وروسته د افغانستان واکمنان شول. طرزیان له مشهورو پاینده خېلو څخه دي چې د غازي امان الله خان مېرمن ملکه سریا طرزۍ هم له دغې کورنۍ څخه وه. 

مصاحبین یا طلایي خېل د دوست محمد خان د ورور سلطان محمد خان طلایي له اولادې څخه دي چې د پېښور واکمن و. د نادر خان او ظاهرشاه کورنۍ هم د امان الله خان له کورنۍ سره د خېښیو لرلو له امله نږدې اړیکې لرلې. د طلایي خېلو بله ډله چې د افغانستان په پوځ کې یې ډېر زیات قدرت درلود اعلیحضرت سردار عبدالعزیز خان طلایي او د هغه اولادونه و. شاهزاده عبدالعزیز طلایي د سلطان محمد خان طلایي زوی و او د افغانستان د پوځ د سپهسالار او همدارنګه یې د کندهار او بدخشان د والي په توګه فعالیت کاوه. Hadi in Afghan Experiences, Greenville 2016Buyers in Royal Ark, Chapter: Telai IIIAdamek in Who is Who in Afghanistan

د هغه مشر زوی شاهزاده عبدالقیوم خان و چې د افغانستان د ګڼ شمېر مرکزي ولایتونو د والي په توګه یې کار کاوه. د شاهزاده عبدالقیوم خان زوی شاهزاده عبدالخالق خان طلایي د سفیر په توګه فعالیت کاوه چې اولاده یې د دقیق یا دکیک کورنۍ په نوم یادېږي. د شاهزاده عبدالعزیز خان بل مشهور زوی جنرال سردار امیرمحمد خان و چې د غازي امان الله خان پر ضد کودتا کې یې د افغان انګلیس د دریمې جګړې پر مهال له بریتانویانو سره لاس یو کړ او ځان ته یې خپله د امیر لقب وټاکه. د هغه زوی اسدالله چې مستعار نوم یې شرزا و، د امریکا په هوايي ځواک کې جنرال شو او په واشنګټن کې یې د طلایي کورنۍ د ګټو استازولي کوله. د شاهزاده عبدالعزیز بل پېژندل شوی زوی برید جنرال سردار عبدالغفار نومېده چې د خپل تربور نادرخان د شخصي سلطنتي ګارد د قوماندان په توګه یې دنده ترسره کوله. دا شهزاده عبدالغفار خان و چې امانېست (اماني پلوه) څرخي کورنۍ یې اعدام کړه هغه چې د نادر خان پر ضد یې په توطئه کې لاس درلود. په دغه اعدامونو کې شاهزاده عبدالغفار خان د غلام نبي خان چرخي لور هم اعدام کړه چې له امله یې یو بل امانېست عبدالخالق هزاره اړ شو د څرخي کورنۍ غچ د نادرخان په ترور سره واخلي. 

 دبارکزو د شاغاسيانو دلويې کورنۍ پيژندنه 
دبارکزو د شاغاسيانو کورنۍ : اړينه ګڼم چه لومړى دشاغاسيانو دکلمي سره اشنا سو :

ايشک اقاسي ترکي کلمه ده چه د دروازي سردار ته ويل کيږي په افغانستان کښي د احمدشاه بابا پر مهال د ايران د قاجاري دولت د دربار د تشکيل څخه اخيستل سوى دي چه هغوى به دتشريفاتو ادارې ته ايشيک خانه او د هغه مقام مسئول ته يا د (تشريفاتو ريس) ته يې ايشيک اقاسي وايه چه د وخت په تيريدو سره د اقاسي کلمه په شاغاسي واوښته  او دافغانستان په معاصر تاريخ کښي دشاغاسيانو تر ټولو لويه کورنۍ د لويناب شيردل خان وه او دکندهار دمعروف ولسوالۍ اوسيدونکي وو. 

کله چه کندهارى سردارانو کهندل خان ، شيردل خان ،او پردل خان پر کندهار هغه مهال حمله وکړه کله چه شاه محمود سدوزى د خپل زوى شهزاده کامران سره يوځاى کابل ته د امير دوست محمد خان د ليري کولو په خاطر کندهار پريښود لومړى سړى چه د نورزو دشاه برج کلاته پر زينه ورواښتى سردار شيردل خان و ميرداد خان عمرخانزي بارکزى ته دزړه ورتوب له امله د ايشک آقاسي ګرۍ منصب ورکړ ده د امير دوست محمد خان چه د بارګزو د سلطنت (1843-1863) لومړى بنسټ ايښودونکى وو په دربار کښي پوره نفوذ درلود د امير لور د ميراداد خان بارکزي زوى شاغاسي شيردل خان ته ناسته وه شيردل خان د اميردوست محمد خان معتمد او لوى مشاور وو شيردل خان ولسي خان اوبا نفوذه سړى وو ډيره ظريفه طبعه يې درلوده او د دربار هرسړى يې تراغيز لاندي وو دشاغاسيانو کورنۍ دامير شير علي خان ، يعقوب خان او اومير عبدالرحمان خان پر مهال ډير کوښښونه وکړل ترڅو ټوله شاهي کورنۍ په اتفاق کښي وساتي شاغاسي شيردل خان امير شيرعلى خان د شمالي ولايتونو د حکمران په توګه په کال 1874 کښي وټاکه په همدغه کال کښي يې ده ته دلويناب او زوى خوشدل خان ته يې د کمکى ناب لقب ورکړ تورزن شيردل خان په 1878 کښي په مزاره شريفه کښي وفات سو او دحضرت شاه ولايتمآب په روضه کښي ښخ سو خوشدل خان چه پلار يې د امير شيرعلي خان شاغاسي وو زوى يې خوشدل خان دده دزوى امير حبيب الله خان د خاص مجلس غړى او خاص سلاکار وو په کال 1916 کښي يې د کندهار والي وټاکل سو او دامان الله خان د لومړى کال 1919 پورى پر خپله وظيفه پاته سو دشاغاسي شيردل خان پنځه لوڼي پاته سوى چه کوکوجانه قندهاري په سردار محمدعلى خان محمدزى واده وه سرور سلطانه (علياحضرته) د امير حبيب الله خان ملکه او دامير امان الله خان مور وه په دولتي مقاماتو کښي دي ميرمني لوى لوى مقامونه بارګزيو ته ورکړى وو کله چه امان الله خان د چوکۍ څخه لاس پر سر سو علياحضرته په کندهار کى کور په کور د امان الله خان سره دهمکارۍ کولو دپاره د محل پر بانفوذه خلګو وګرځيدله او دا خلګو په (دلچسپه زړور بازه) پيژندله د شاغاسى خوشدل خان زوى والي علي احمد خان د تورى او قلم خاوند وو چه تعليم يې د هند په مري کښي کړى وو د مومندو پاڅون يې امير ته کنترول کړ على احمد خان چه لوى بريتونه يې درلودل دامان الله خان سره داروپا په سفر کښي هم ملګرى وو د سقاو دزوى سره يې د جګړى دپاره د خوګياڼيو او غلجيو قومونه سره راغونډ کړل او ترجګړى وروسته ناکام سو په 1929 کال کښي په کندهار کښي د سقاو دزوى څخه دکابل دبيرته نيولو دپاره لښکر جوړاوه خو داځل يوازي وو امان الله خان او نور د بادشاهې قدرت ورسره نه وو چه دسقاوى سپاهيانو لخوا ونيول سو سمدلاسه يې د مولوى عبدالواسع کاکړ او عبدالاحد پوپلزى سره يوځاى په کابل کښي په همدغه کال د جولاى په مياشت کښي په توپ والوزاوه ايرانى تاريخپوه مهدى فرخ ليکي علي احمد خان ډير بي انتهاء زړور سړى وو امان الله خان هم په زړه کښي پرى شکمن وو ځکه يې ډير مخته نه پريښودى پر قرابت ټينګ ولاړ او ډير سخى سړى وو او خورا د لوړ ذهن خاوند وو کله چه يې په توپ الوزاوه ما مخامخ په توپ وولئ ځکه ما هيڅکله دښمن ته شا نده ګرځولي د سقاو ميرغضبانو همداسي وکړل شاغاسي عطاء الله خان هم د ميردادخان بارکزي زوى د امير محمد يعقوب خان د خوښي وړ سړى وو دخوست حکومت چه کله يې د عطاءالله خان زوى محمد اکبر ته ورکړ منګلو او سليمانخيلو بغاوت وکړ چه زموږ دخوست اداره ناسم چلند کوى امير حبيب الله خان محمد نادر ور واستاوه هغه چه دا بغاوت ارام کړ ورته يې دسپه سالارۍ رتبه ورکړه شاغاسي محمد سرورخان (سرداراعلى) دشاغاسى عطاء الله خان زوى وو دامير عبدالرحمن خان پر مهال ددولتي فابريکو رئيس وو او نظامي رتبه يې سرهنګي وه څه موده دمزارى او ميمنى والى وو وروسته دکندهار دوالى په توګه مقرر سو چه وروسته يې دسردار اعلى نښان وګاټه او په 1928 کي دبدخشان او دوه کاله وروسته دکابل والى وټاکل سو بيايې خپله دنده پريښوده حج ته ولاړى تر حج وروسته داعيانو يا مشرانو جرګى غړى وو په 1950 کي وفات شو محمد ابراهيم خان دمحمدسرورخان نائب الحکومه زوى وو د امان الله خان د پادشاهۍ د تزلزل پر مهال په هرات کښي نائب الحکومه وو چه د سپاهيانو د اړودوړ پر مهال دى او نظامى قوماندان يې ووژل سو همدارنګه وزير عبدالعزيز خان دمعاذالله خان بن شاغاسى عطاء الله خان زوى لمسى د امان الله د پادشاهۍ پر مهال د لوى عزت خاوند وو د کورنيو چارو وزير وو کله چه امان الله خان اروپا ته ولاړى د حربيې د وزارت د کفالت چارى يې هم دده پر غاړه واچولي په 1927 کښي يې د عبدالکريم خان ولد قاضي القضات سعدالدين خان بارګزي چه د علوميانو دکورنۍ څخه وو او دکندهار والى وو د سقاويانو د اغتشاش پر مهال يې د هغه پر ځاى مقرر کړ کله چه امير ايټاليا ته ولاړ دى په هند کښي پاته سو او په 1960 کښي وفات سو دوزير عبدالعزيز خان ورور عبدالحکيم خان هم دامان الله د پادشاهۍ پر مهال دجنوبي حاکم اعلى وو شاغاسي محمود ياور بيا د شاغاسي محمدشاه خان زوى دشاه غاسي امير محمدخان لمسى او د ميردادخان بارکزى کړوسى وو د امير امان الله خان حضور ياور وو د دارالامان د ماڼۍ د جوړيدو سرپرستي هم شاه دده په غاړه ورواچوله محمود يار سقاوى هم بندى کړ خو ژر خوشي سو کله چه نادرخان پادشاه سو بندى سو دظاهر خان پرمهال دبند څخه خوشى سو خو د مرګ تر ورځي نظر بند پاته سو ترڅو په 1971 م کښي مړ سو محمد افضل خان شيردل دمحمد اکرم خان او د لويناب شيردل خان لمسى وو دکندهار ښاروال وو دباغ پل نوى ودانۍ او هوټل دده په زيار جوړ سو .

مأخذونه : (دکندهاري وروڼه )کتاب ليکنه دمحمدمعصوم هوتک او نور..

 له ۱۹۷۳ زکال وروسته د بارکزیانو مشران 

 سردار محمد داوود خان چې دافغانستان لومړنی ولسمشر و او واک ته له رسېدو (۱۹۷۳- ۱۹۷۸ زکال) وروسته یې د پاچا لقب ځانته وه نه ټاکه.
 محمد ظاهر شاه (زوکړه: د ۱۹۷۸ زکال د جولای ۱۷مه – مړینه: د ۲۰۰۷ زکال د جولای ۲۳مه)
 ولیعهد سردار احمد شاه خان (د ۱۹۶۴ زکال د اساسي قانون له مخې ولیعهد) 

 ژبې 
د بارکزیانو اصلي ژبه پښتو ده. له دې سره هم له دري ژبې څخه د رسمي او مکاتباتي ژبې په توګه ګټنه کېدله؛ آن تر دې چې د ۱۹مې پېړۍ تر وروستیو پورې د قبرونو ډبرې یې هم په دري ژبه لیکل کېدلې. په پښین، کوټه، ګلستان او دوکي (د لورلایي سیمه) کې استوګنې بارکزیي کورنۍ د پښتو ژبې په کندهارۍ لهجه خبرې کوي. له پښین لرې نورو میشتو بارکزیانو بیا له پښتو سربېره په نورو ژبو، لکه په ملتان کې یې په ملتاني او سرائیکي، په هزارستان کې په هندکو، په بوپال کې په اردو او سند کې په سندي خبرې کولې. Pakistan and the emergence of Islamic militancy in Afghanistan By Rizwan Hussain Page 16page 64 India and Central Asia By J. N. Roy, J.N. Roy And B.B. Kumar, Astha Bharati (Organization)

 دین 
بارکزیان د سني اسلام د صوفيانو د څانګې پیروان دي چې تر ډېره پورې د حنفي فقهي مکتب او د ماتریدي الهیاتي مکتب څخه پیروي کوي. په تاریخ کې راغلي چې د سلطان محمد خان طلایي بل ورور سردار عطا محمد خان بارکزايي چې د شاه شجاع د واکمنۍ پر مهال د کشمیر والي و د صوفي روحاني نوند ریشي په ویاړ یې سکه ووهله او د هغه زیارت یې ورغاوه. یو شمېر بارکزیانو له دې ډلې دقیق کورنۍ د حنبلي فقهې او اطهري الهیاتي مکتب څخه په پیروۍ د اسلامي علماوو په توګه عمل کړی دی. د دقیق کورنۍ د تصوفي چارو د ترسره کولو او همدارنګه روحانیونو ته د پام وړ درناوي له کبله د قادریې او نقشبندیې صوفيانه سلسلو د لویو استادانو په توګه پېژندل کېږي. Suri, Sohan Lal, `L/mdat-ut-Twankh. Lahore, 1885-89David Damrel in Forgotten Grace

 سرچينې