فنيقي ليکدود

فنيقي ليکدود د مصري هیروګلیفیک سکریپټ څخه ډېر درست دی. فينيکيان (د څوارلسمې مخزېږديزې پېړۍ ) په کلکه باور لري چې لومړني کسان دي چې د اصلي الفبا د جوړولو ویاړ لري؛ یو اختراع چې په ليکدود کې یې لوی بدلون رامنځته کړ، یوناني او لاتیني الفبا دواړه له فنيقي الفبا څخه اخیستل شوي، او دا چې د نورو اروپايي هېوادونو الفبا له همدغو دوو الفبا څخه اخیستل شوي، نو ویلای شو چې د کرښو اصل اروپایی هېوادونو فينيکيان دی. همدارنګه، د آرامي خلکو له خوا، د فينيقي الفبا په مصر کې هند او عربي خلکو او میسوپوتامیا ته پراخه شوه، او د هغې اصول وروسته د یونانیانو له خوا د نښو په ایجاد سره بشپړ شول ترڅو د تورو د ښودلو لپاره ترې په سمه توګه کار واخيستل شي.

کله چې د فينيقي ليکدود رامنځته شو، د چینایي رسم الخط پرته یې نور رسم الخط د لیکلو له ډګر څخه بهر کړل؛ ځکه چې د دې فونټ سره لیکل خورا اسانه وو، دا په پراخه کچه کارول کیده. د خطاطۍ له پرمختګ سره سم يوه بله هڅه هم وشوه او هغه د ځای او د ليکلو د موادو پراختيا وه، مخکې له دې چې د کاغذ ، ډبرو او فلزاتو څخه کار اخيستل کېده، د ډبرو او فلزاتو تر څنګ د ونو او حيواناتو پوستکي هم جوړېدل. خو د دغو دواړو پوستکو لوړه بیه د دې لامل شوه چې د دوی په مصرف کې اقتصادي وده وکړي او د اقتصادي کولو یوه لاره د متن کمپرسول و، بله یې د مخففاتو کارول او بله یې د پوستکي ټوټې کول او بیا کارول و.

د دې فينيقي ليکدود ترټولو زاړه مثالونه د لبنان په بولوس ښار کې موندل شوي چې نن ورځ جبیل نومیږي. یونانیانو د فینیشین الفبا غوره کړه او په هغې کې یې بدلونونه راوستل چې په پایله کې یوناني الفبا (1000 کاله قبل مسیح) ته ورسید. داسې انګیرل کیږي چې یاد شوي الفبا د شمالي سامیټیک خلکو له سکریپټ څخه سرچینه اخیستې.

 فينيقي ليکدود جدودل 
تورييوني کوډنوممانا (ژبپېژندنه)اوانګاريورته توری پهعبرانيسُریانيعربيیونانیلاتینسیریلیکlink=پرونده:Phoenician_aleph.svg|35x35px|Alephالفغويیاالف (عبراني توری)آلفا (توری)αAaآ (سیریلیک)аlink=پرونده:Phoenician_beth.svg|35x35px|Bethبیتخانه (عربي: بیت) (عبرني: בית)bببت (عبراني توری)ڤیتا (حرف)βBbبه (سیریلیک)б, و (سیریلیک)вlink=پرونده:Phoenician_gimel.svg|35x35px|Gimelگیملشتر (عربي: جمل) (عبراني: גמל)gجگیملگاما (حرف)γCc, Ggگ (سیریلیک)гlink=پرونده:Phoenician_daleth.svg|35x35px|Dalethدلتدر (عبراني: דלת)dددالت (حرف عبری)، دلتا (حرف)δDdد (سیریلیک)дlink=پرونده:Phoenician_he.svg|35x35px|HeههپنجرهhههاپسیلونεEeاِ (سیریلیک)е, ی اکراینیєlink=پرونده:Phoenician_waw.svg|35x35px|Wawواوچنگک (عبراني: וו)wוواو (حرف عبری)اوپسیلونυ, (واو (حرف)ϝ)Yy, Ff, Vv, Uu, Wwاو (سیریلیک)уlink=پرونده:Phoenician_zayin.svg|35x35px|Zayinزیناسلحه (عبراني: כלי זין)zززین (حرف عبری)زتاζZzز (سیریلیک)зlink=پرونده:Phoenician_heth.svg|35x35px|Hethختدیوار (عربی: حیط)حح، اتا (حرف)ηHhای (سیریلیک)иlink=پرونده:Phoenician_teth.svg|35x35px|Tethطتخوب (عبراني: טוב)طط، تتاθتورنþ()link=پرونده:Phoenician_yodh.svg|35x35px|Yodhیوتدست (عربی: ید) (عبری: יד)yיییوتا (حرف)ιIi, Jjای ده‌دهی (سیریلیک)і, Yi (سیریلیک)ї, ی (سیریلیک)јlink=پرونده:Phoenician_kaph.svg|35x35px|Kaphکفکف دست انسان (عربی: کفّ) (عبری: כף)kכکاف (حرف عبری), کاف (حرف عبری)کاف (حرف عبری)کاپاκKkکا (سیریلیک)кlink=پرونده:Phoenician_lamedh.svg|35x35px|LamedhلمدسیخlلللامبداλLlال (سیریلیک)лlink=پرونده:Phoenician_mem.svg|35x35px|Memمیمآب (عربی: ماء) (عبری: מים)mم، םممو (حرف)μMmام (سیریلیک)мlink=پرونده:Phoenician_nun.svg|alt=Nun|35x35px|نوننونمار (عربی: حنش) (عبری: נחש)nن، ןننو (حرف)νNnان (سیریلیک)нlink=پرونده:Phoenician_samekh.svg|alt=Samekh|35x35px|سمخسمچماهی (عربي: سمک) ستونsشسمخ (عبراني توری)سمخ (عبراني توری) / سمخ (عبراني توری)کسیξ, poss. خیχposs. Xx(), poss. خاхlink=پرونده:Phoenician_ayin.svg|alt=Ayin|35x35px|آیینعینچشم (عربي: عین) (عبراني: עין)عع، امیکرونοOoاُ (سیریلیک)оlink=پرونده:Phoenician_pe.svg|alt=Pe|35x35px|پیپهخوله (عربی: فم) (عبری: פה)pپ، ففعدد پیπPpپ (سیریلیک)пlink=پرونده:Phoenician_sade.svg|alt=Sade|35x35px|ساډصادهدرخت پاپیروسص، ץزادی (حرف عبری)، (سان (حرف)ϻ)CHتسه (سیریلیک)ц, چ (سیریلیک)чlink=پرونده:Phoenician_qoph.svg|alt=Qoph|35x35px|قوفکوفسوراخ سوزن (عبری: קוף)qقق(قوپاϙ)Qqlink=پرونده:Phoenician_res.svg|35x35px|Resرشسر (عربی: راْس) (عبری: ראש)rررش (عبراني توری)رش (عبراني توری)روρRrار (سیریلیک)рlink=پرونده:Phoenician_sin.svg|alt=Sin|35x35px|ګناهشینخورشید (عربی: شمس)، دندان (عبری: שן)šשشسیگماσςSsاس (سیریلیک)с, شاшlink=پرونده:Phoenician_taw.svg|alt=Taw|35x35px|تاوتوعلامت (عبری: תו)tتت، تاوτTt

 سرچینې 

 دهخوده قاموس ; د کرښې داخلول، د کرښې نیټه
 مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. « د فینیشین الفبا   
 ګرځنده لټون [ مړ لینک ]
 https://archive.org/details/ISBN-9780195079937/page/88/mode/2up