د افغانستان بودایي او هندو میراث

د اوسنې افغانستان په خاوره کې بېلابېلو مذهبي او توکمیزو ټولنو ژوند کړی. د اسلام له فتحې وړاندې، د هندوکش په سوېلي برخو کې زونبیل او کابل شاهان واکمنان وو. کله چې د ۳۹۹ او ۷۵۱ زېږدیزو کلونو ترمنځ چینايي سیلانیانو (فکسیان، سونګ یون، شوان ژانګ، وانګ هایون-تسو، هوان چاو او وو کانګ) افغانستان ته سفر وکړ، دوی یادونه وکړه چې په شمال کې د آمو سیند او په سوېل کې د اندوس سیند ترمنځ په بېلابېلو سیمو کې هندوییزم او بودیزم رواج و او عملي کېده. د دوی د سفرونو پر مهال دا خاوره د کوشانیانو او ورپسې د هپتالیانو تر واکمنۍ لاندې وه. ویل کېږي چې هپتالیان د هندو خدای سوریا سر سخت او لېواله پیروان وو.

مهاجمو عربو مسلمانو په ۶۵۳ – ۶۵۴ زېږدیزو کلنو کې د زمینداور (هلمند ولایت) زنبیل پاچا ته اسلام ور معرفي کړ، ورپسې، مخکې له دې چې په لوېدیځ کې مسلمان شوي زرنج ښار ته را ورګرځي، همدا پیغام یې کابل ته راوړ. معلومه نه ده چې څو کسانو نوی دین قبول کړ، خو کابل شاهان د زرنج صفاري مسلمانانو ته په ۸۷۰ زېږدیز کال د کابل تر بایللو پورې غیر مسلمان پاتې شول. وروسته په شمال کې د بخارا له لوري سامانیانو په سیمه کې خپل اسلامي نفوذ پراخ کړ. ویل کېږي چې له غزني څخه د غزنویانو تر راتګ وړاندې هم مسلمانان او غیر مسلمانان په کابل کې څنګ په څنګ اوسېدل. "کابل یوه کلا لري چې د خپل ځواک له امله شهرت لري، چې د لاس رسي یوازې یوه لاره لري. د ننه په کې مسلمانان دي او یو ښارګوټی لري چې د هند کافران په کې  اوسېږي."

— اصطخري، ۹۲۱ زېږدیز کال  په افغانستان کې د هندو لومړۍ یادونه په ۹۸۲ زېږدیز کال کې په حدود العالم کې راغلی، چې په "ننهار" (ننګرهار) کې د یوه پاچا په اړه وایي، چې په اسلام د مشرف کېدو لپاره عامه ننداره په لاره اچوي، همدارنګه، نوموړي له ۳۰ زیاتې ښځې درلودې چې "مسلمانې، افغانې او هندو" مېرمنې یادې شوې دي. زیاتره دا نومونه د عربو له خوا د جغرافيائی اصطلاحاتو په توګه کارول کېدل. د بېلګې په توګه، هندو (یا هندوستاني) له تاریخي اړخه د هغو کسانو د توصیف لپاره د جغرافیایي اصطلاح په توګه کارول شوی چې د هند په نوم د سیمې بومي اوسیدونکي وو، او افغان هغه چا ته کارول کېده چې د باختر په نوم د سیمې اوسیدونکی و. 

 لرغون پوهنه 
ځایموندل شوي آثارنور معلوماتد کابل په خیرخانه کې معبد. د سوریا مرمري مجسمې، چې یوه ویدي د لمر معبود و.  The Afghans By Willem Vogelsang Page 184ګردیزد دورګا / اناهیتا ماهیشاسوراماردیني مجسمې. The Afghans By Willem Vogelsang Page 184د هندو مذهب له مخې، الهه دورګا، د شیوا معشوقه ښیي چې  غویی شیطان ماهیشاسورا حلالوي. ورته اوستایي نسخه وايي چې د باختري الهه نانا، د  اویشو معشوقه، د غویی شیطان حلالوي. د افغانستان په ختیځ کنړ دره کې په چغان سرای کې د هندو  معبد. The Afghans By Willem Vogelsang Page 184د معبد کمپلېکس تپې سکندر (د سکندر غونډۍ) ۳۱ کیلومتره  د کابل شمال ته The Afghans By Willem Vogelsang Page 184د استوګنې پاتې شوني چې د لومړي زریزې تر دوهمې نیمایي  پورې لرغونتیا لري. د شیوا / اوشو او د هغه د مېرمنې پاروتي مرمري مجسمه. The Afghans By Willem Vogelsang Page 184غزني ته نږدې تپې صدر (صدر غونډۍ). The Afghans By Willem Vogelsang Page 184د پرینیوانا بودا مجسمه (بودا د خپل بیا زېږون د سایکل  په پای کې پروت دی). The Afghans By Willem Vogelsang Page 184آتمه زږدیزه پېړۍ ګردیزد شاردا لیکنه چې د ګنیش فیل معبود په یوه مرمري مجسمه  کې حکاکي شوې او د هندو شاهيانو له خوا راوړل شوی چې د کابل دره یې فتحه کړې وه.   The Afghans By Willem Vogelsang Page 184آتمه زږدیزه پېړۍد بلخ نوبهار خانقاه ترمز ته نږدې ایرتام په باختري لیکنه د ډبرې  یوه تخته او د اوشو یو حکاکي شوی انځور.History of civilizations of Central Asia, Volume 3 By Boris Abramovich Litvinovskiĭ Page 427تپه سردار (سردار غونډۍ)، غزني د بودايي معبد لوی کمپلېکسHistory of civilizations of Central Asia, Volume 3 By Boris Abramovich Litvinovskiĭ Page 399اصلي ګومبزه  په زیاتو کوچنیو ګومبزو او زیارتونو په واسطه چاپېر شوی، چې د خټو په خښتو تزئین  شوی. په دې ځای کې د بودا څو سترې مجسمې وې، چې یوه یې په ناسته ده. همدارنګه پخ  نروانا کې د بودا مجسمې هم په کې وې. په یوه زیارت کې چې په هندو بڼه کې دی د دورګا  د خټو یوه مجسمه وموندل شوه چې د شیطان غویي د حلالولو په حال کې دی. History of civilizations of Central Asia, Volume 3 By Boris Abramovich Litvinovskiĭ Page 399په غزني کې هومي کلا په هومي کلا کې په غار کې یو بودايي کمپلېکس. South Asian archaeology 1975: papers from the third International Conference Edited by Johanna Engelberta Lohuizen-De Leeuw Page 121 to 126تپه سردار (سردار غونډۍ)، غزنيد  نانا کڼډولي - لسمه پېړۍ.History of Buddhism in Afghanistan By Sī. Esa Upāsaka, Kendrīya-Tibbatī-Ucca-Śikṣā-Saṃsthānam page XXلسمه پېړۍ. د نانا دود د کوشان په دوره کې مشهور شو چې  په افغانستان کې د دې معبود څو انځورونه موندل شوي دي.History of Buddhism in Afghanistan By Sī. Esa Upāsaka, Kendrīya-Tibbatī-Ucca-Śikṣā-Saṃsthānam page XXHistory of Buddhism in Afghanistan By Sī. Esa Upāsaka, Kendrīya-Tibbatī-Ucca-Śikṣā-Saṃsthānam page 187نور  بېلابېل د پنجاب او افغانستان د شاهي واکمنانو سکې موندل شوي  دي. Early medieval Indian society: a study in feudalisation By R.S. Sharma page 130له ۶۵۰ – ۱۰۰۰ زېږدیز کال  پورې.

دا سکې لږ تر لږه د اتو اصلي ښارونو څخه صادرې شوي دي،  چې د دوی په پراخ جریان دلالت کوي.  Early medieval Indian society: a study in feudalisation By R.S. Sharma page 130د بامیان ولایت بودا،

هزاره جات سیمه ویل کېږي  چې په ۵۰۷ زېږدیز کال کې ودانې شوې، چې لویه یې په ۵۵۴ زېږدیز کال کې ودانه شوې او  په ۲۰۰۱ کې د طالبانو په لاس ویجاړې شوې. خیرخانه، کابلد هندوانو معبد، د شیوا دوه مرمرې مجسمې Early medieval Indian society: a study in feudalisation By R.S. Sharma page 130بسوال بسوال د افغانستان په ختیځ کې په یو غار کې د بودایانو  د معبد د ودانۍ ځای دی. دا غارونه، چې ټول ۱۵۰ دي، په نسبي ډول په دوو قطارونو کې  ایستل شوي او په اوو ګروپونو کې ترتیب شوي، چې ښایي د بودايي وختونو د اوو  خانقاه بنسټونو سره سمون ولري. په هومې کلا کې د غار بودايي کمپلېکس 

 سرچينې