وربشه

وربشه يا جودر(بونډی)ورشه، Avena sativaډلبنديڅيز:واښهپه څه کې پيدا کيږيغنمډول:A. sativaغبرګونی نومAvena sativa
بټنوک| اوټ نبات
بټنوک| اوټ
وربشه ( ساینسي نوم Avena sativa) د غنمو د کورنۍ یو له حبوباتو څخه دی چې ډېری یې د څارویو د خوړو په توګه کرل کیږي، په ځانګړې توګه د آسونو لپاره. په اروپا کې ، اوټ د سباناري په توګه مصرف کیږي.

 نباتي ځانګړتیاوې 
وربشه مونوکوټیلیډونس او کلنی دی او لوړوالی یې 1 مترو ته رسي. تخمونه د پوستکي دننه دي او په وېښتو پوښل شوي ( trichome ) . پاڼې یې تنګ دي او ښکته برخه یې ډډ ته د میان په شکل محاصره کوي. غوږونه په دوه برخو ویشل شوي دي او له همدې امله وربشه د ډبل اوټ په نوم یادیږي.

د اوړو خارجي جوړښت د چاپېریال له شرایطو سره سم بدلون مومي. د مثال په توګه، په ټیټو او شګو سیمو کې، هر نبات څو تنګ ډډونه لري، پاڼې یې لنډې او سختې دي، او د پاڼو پوښ په وېښتو پوښل شوی. مګر په حاصلخېزه او لوړو ځمکو کې، بوټي نسبتا قوي ډډ لري، پاڼې اوږدې دي، او پوزې اکثرا بې ویښتان وي. 

 خواړه او د درملو ارزښت 
د يولاف دانې ډېر مقدار کاربوهایډریټ او غوړ اسیدونه لري (لکه پالمیټیک اسید، اولیک اسید، او لینولیک اسید ). د اوړو بدل شوي ډولونه 18٪ غوړ لري، کوم چې د پخوانیو ډولونو د غوړ مقدار دوه چنده دی.  د اوړو غوړ د خوړو وړ دی، مګر دا ډیری انټي اکسیډنټ لري او ډېری یې د کاسمیټکس او روغتیا محصولاتو په تولید کې کارول کیږي.

د اوټ ځینې بدل شوي کښتونه په بیټا ګلوکان کې بډایه دي او د اوټ بیټا ګلوکان په نوم یادیږي.  بیټا ګلوکان د ټایپ 2 ډایبایټس په درملنه کې کارول کیږي. همدارنګه، څېړنې ښیي چې د اوړو مصرف يې په وینه کې د خراب کولیسټرول مقدار ( LDL ) کموي او په وینه کې د ښه کولیسټرول مقدار ( HDL ) زیاتوي.

د غنمو او وربشو په څېر، غوړ ګلوټین نلري او د ګلوټین سره حساس خلکو لپاره خوندی دي. نن ورځ، ډېری روغتیایي او تندرستي ځانګړتياوې غوړ ته منسوب شوي، په همدې دلیل د دې بوټي مصرف او مطالعه ډېره شوې ده.

 کښت 
د يولاف اصلي سرمنشاء او کښټ وړ سيمې، معتدله سيمې په ځانګړې توګه د لوېدیځه آسیا او ختیځه اروپاده، اما اوسمهال  روسیه او کاناډا د دې غلو لوی تولیدونکي هېوادونه دي، هر یو د نړۍ 20٪ غوړ تولیدوي، ورپسې پولنډ ، فنلینډ ، استرالیا او انګلستان دي.  په ایران کې، د اوړو د تولید مرکز اصفهان ولایت دی، مګر د هغې کښت په پراخه کچه نه دی شوی او دا بوټي اکثرا د غنمو او وربشو په کروندو کې د زیان رسوونکو واښو په توګه وده کوي.

د نړۍ شاوخوا 90٪ يولاف د څارویو د خواړو په توګه کارول کیږي او هغه وخت چې لاشنه وي، رېبل کيږي. په دې وخت کې په يولاف کې د غوړ پروټین  لوړه کچه موجوده وي. 

 ځنګلي يولاف 
وحشي وربشې د نړۍ په ډېری غلو تولیدونکو سیمو کې د زیان رسوونکو واښو په توګه وده کوي او د اقلیم او خاورې پراخه شرایطو سره تطابق کوي. د اوینا فتوا ډولونه د لوی ځنګلي اوټ ډولونو په مینځ کې ډېر عام دي. د واښو فصلونو سره بدیل او د ځمکې ښه ژور اړول د دې زیان رسوونکو واښو سره د مبارزې لارې دي. 

 سرچینې