له جینیټيکي پلوه اصلاح شوی حیوان

له جینیټيکي پلوه اصلاح شوي حیوانات هغه حیوانات دي چې د درملو د تولید، د محصولاتو د زیاتوالي، د ناروغیو په مقابل کې د مقاومت د ډېرولو او داسې نورو مواردو په ګډون د بېلابېلو موخو لپاره له جینټيکي پلوه اصلاح شوي دي. له جینیټيکي پلوه د اصلاح شوو حیواناتو غوڅ اکثریت یې لا د څېړنې په پړاو کې دي او بازارونو ته د را ایستلو لپاره د چمتو شویو شمېر یې تراوسه ډېر کم دی.

 تولید 
سد تي لرونکو حیواناتو د جینیټيکي انجنیرۍ پروسه ټکنۍ، ستومانوونکې او ګرانه ده. جینیټيکي انجنیران باید له جینیټيکي پلوه د نورو اصلاح شویو موجوداتو یا ارګانېزمونو په څېر د دغو حیواناتو په برخه کې هم لومړی هغه جین له نورو جلا کړي چې غواړي کوربه ارګانېزم ته یې دننه کړي. دا ښايي له یوې داسې حجرې څخه واخیستل شي چې جین په کې وي یا هم ښايي په مصنوعي ډول سنتېز شي. که ټاکل شوی جین یا د ورکوونکي ارګانېزم جینوم په ښه ډول مطالعه شوی وي، ښايي مخکې له مخکې په یوه جینیټيکي لایبررۍ کې د لاسرسي وړ وي. [جینیټيکي لایبرري د ډي.اېن.اې د ټوټه شویو قطعاتو هغې ټولګې ته ویل کېږي چې د ډي.اېن.اې د تسلسل‌ټاکنې او نورو موخو لپاره چمتو کېږي]. وروسته بیا دغه جین له نورو جینیټيکي عناصرو سره ترکیبېږي یا یوځای کېږي.Murray, Joo (20). Genetically modified animals . Canada: Brainwaving

په کوربه جینوم کې د جلا شوي جین د اېښودلو لپاره یو شمېر تخنیکونه موجود دي. حیواناتو ته ډي.اېن.اې په ټولیز ډول د مایکروانجېکشن له لارې دننه کېږي، په داسې ډول چې د حجرې د هستوي پوښ له لارې په مستقیم ډول هستې ته او یا هم د ویروسي لېږدوونکو له لارې تزریق کېدای شي. لومړني ټرانس‌جینیک حیوانات جنین ته د ویروسي ډي.اېن.اې د تزریق او بیا په ښځینه حیواناتو کې د جنین د کرلو له لارې تولید شول.

 تاریخچه 
انسانانو تر میلاد مخکې له شاوخوا ۱۲۰۰۰ کال راهیسې د انتخابي روزنې یا (د طبیعي انتخاب پر خلاف) د مصنوعي انتخاب له لارې حیوانات اهلي کړي دي. د نژاد د انتخابي اصلاح پروسه چې په هغې کې د پام وړ ځانګړنو لرونکي (او د پام وړ جینونو لرونکي) ارګانېزمونه د بل نسل د روزنې یا اصلاح لپاره کارول کېږي او هغه ارګانېزمونه چې دغه صفت یا ځانګړنه نه‌لري هغوی نه روزل کېږي، د جینیټيکي اصلاح د مدرن یا اوسني مفهوم لرغوني څرکونه دي. د جینیټيک په برخه کې بېلابېلو پرمختګونو له انسان سره مرسته وکړه چې په مستقیم ډول د موجوداتو ډي.اېن.اې او بالاخره جینونه بدل کړي. په ۱۹۷۲ کال کې «پل برګ» د ډي.اېن.اې لومړنی بیاترکیب شوی مالیکول هغه مهال جوړ کړ چې د بیزو د یوه ویروس ډي.اېن.اې یې د لامبډا له ویروس سره یوځای یا ترکیب کړه. 

په ۱۹۷۴ کال کې «روډولف یانیش» د یوه موږک جنین ته د بېرونۍ ډي.اېن.اې په ور دننه کولو سره یو ټرانس‌جینیک موږک جوړ کړ او دا په نړۍ کې لومړنی ټرانس‌جینیک حیوان شو. له دې سره سره، تر اتو کلونو وروسته داسې ټرانس‌جینیک موږکان تولید شول چې دغه جین یې خپلو اولادونو ته لېږدولی شوای. په ۱۹۸۴ کال کې له جینیټيکي پلوه اصلاح شوي داسې موږکان جوړ شول چې بیاتولید شوي انکوجینونه یې لېږدول او دغو انکوجینونو موږکانو ته په سرطان د اخته کېدو وړتیا ورکوله. هغه موږکان چې ناک‌اوټ شوي جینونه یې لرل، په ۱۹۸۹ کال کې جوړ شول. لومړني ټرانس‌جینیک اهلي حیوانات په ۱۹۸۵ کال کې تولید شول او لومړنی هغه حیوان موږک و چې ټرانس‌جینیک پروتینونه یې په خپلو شیدو کې سنتېز کړل. دغه حیوانات په ۱۹۸۷ کال کې د انساني نسج د پلاسمینوجین د فعالوونکي د تولید لپاره په جینیټيکي لحاظ اصلاح شول.Jaenisch, R. and Mintz, B. (1974 ) Simian virus 40 DNA sequences in DNA of healthy adult mice derived from preimplantation blastocysts injected with viral DNA. Proc. Natl. Acad. 71(4): 1250–54 

 تي لرونکي حیوانات 
له جینټيکي پلوه اصلاح شوي تي لرونکي حیوانات د څېړنې، صنعتي یا درملیزو محصولاتو د تولید، کرنیزې استفادې یا خپل روغتیايي ښه‌والي په موخه جوړ شوي دي. د دې تر څنګ د جینیټيکي اصلاح شویو کورنیو حیواناتو لپاره مارکېټ یا بازار هم موجود دی. Rudinko, Larisa (20). Guidance for industry. USA: Center for veterinary medicine Link.

 طب 
تي لرونکي حیوانات د انساني ناروغیو لپاره تر ټولو ښه ماډل دی او د ډېرو جدي ناروغیو د درملو او درملنو د کشف او پراختیا لپاره جینیټيکي اصلاح شوي ماډلونه حیاتي کوي. د هغو جینونو حذفول چې په انسان کې د جنیټيکي ګډوډیو لامل دي، څېړونکو ته دا امکان برابروي چې د دغې ناروغۍ میکانېزم مطالعه کړي او احتمالي درملنې وازمايي. له جینيټيکي پلوه اصلاح شوي موږکان تر ټولو معمول تي لرونکي حیوانات دي چې په بایومېډيکل یا بیولوژيکي-طبي څېړنو کې کارول شوي دي، ځکه چې ارزانه دي او اصلاح یې اسانه ده. خوګان هم د دې موخې لپاره ښه دي؛ ځکه چې د بدن اندازه، اناتومیکې ځانګړنې، فیزیولوژي، پاتوفیزیولوژيکي غبرګون او غذايي رژیم یې مشابه دی. غیر انساني تي لرونکي حیوانات انسانانو ته تر ټولو ډېر ورته ماډل ارګانېزمونه دي، خو د څېړنیزو حیواناتو په توګه یې استفاده په عمومي ډول کمه منل شوې ده. په ۲۰۰۹ کال کې پوهانو وویل چې په بریالیتوب سره یې یو جین د تي لرونکو یوې نوعې (مارموسټ) ته انتقال کړی دی او د لومړي ځل لپاره یې د ټرانس‌جینیکو تي لرونکو یوه پایداره کرښه تولید کړې ده. د دغه مارموسټ لپاره یې لومړنۍ څېړنیزه موخه پارکینسون ناروغي وه، خو د دې تر څنګ د عصبي حجرو د ویجاړۍ له امله د عضلاني حرکاتو او هانټینګټون ناروغۍ د څېړنې په لټه کې هم وو.

 اهلي حیوانات 
کورني یا اهلي حیوانات د مهمو اقتصادي ځانګړنو د ښه کولو په موخه اصلاح کېږي چې د ودې کچه، د غوښې کیفیت، د شیدو ترکیب، د ناروغیو په مقابل کې مقاومت او پایښت یې د بېلګې په توګه یادولی شو. حیوانات له جینیټيکي پلوه په داسې ډول اصلاح شوي دي چې چټکه وده وکړي، روغ وي او د ناروغیو په مقابل کې مقاومت ولري. اصلاحاتو د مېږې د وړیو تولید او د غواوو د تیو یا غولانځو روغتیا ښه کړې ده.

وزې د دې لپاره له جینیټيکي پلوه اصلاح شوې دي چې په شیدو کې د غڼې تار ته ورته قوي ورېښمي پروتینونه تولید کړي. د وزې د جین تسلسل د دې لپاره اصلاح شوی دی چې د انسان «لیزوزیم» انزایم کود کړي. څېړونکو غوښتل چې د وزو له‌خوا تولید شوې شیدې بدلې کړي تر څو داسې لیزوزیم ولري چې په انسان کې له اسهال زیږوونکو باکتریاوو سره مبارزه وکړي.

په ۱۹۹۰ کال کې د نړۍ لومړنی ټرانس‌جینیک غویی جوړ شو چې هرمن نومېده. هرمن د مایکرو انجېکشن له لارې د هغو جنیني حجرو د تزریق په مرسته له جنیټیکي پلوه اصلاح شوی و چې د لاکټوفرین کود کوونکی انساني جین یې درلود. د هالنډ پارلمان په ۱۹۹۲ کال کې قانون تعدیل کړ تر څو هرمن ته د مثل د تولید اجازه ورکړي. په ۱۹۹۴ کال کې یې اته خوسکیان وزیږېدل او ټولو خوسکیانو لاکټوفرین جین په میراث یووړ. په نورو زیږونو کې هرمن په ټولیز ډول ۸۳ خوسکیان وزیږول. د هالنډ قانون داسې و چې هرمن باید د ازمېښت په پای کې ذبحه شي. کله چې خلکو او پوهانو د هرمن دفاع ته را ودانګل، د هالنډ د هغه مهال د کرنې وزیر «جوزیاس ون ارټسن» هرمن ته په دې شرط د ژوندي پاتې کېدو مهلت ورکړ چې باید ډېر اولادونه ونه زیږوي. دغه اصلاح شوي غوايي د «هولي» او «بېل» په نامه له نورو بیاتولید شویو غوایانو سره په ناټورالیس کې خپل پاتې ژوند وکړ. هرمن د ۲۰۰۴ کال د اپرېل میاشتې په ۲یمه نېټه د یوترېخت پوهنتون د حیواني ډاکترانو یا وېترنرانو له‌خوا ووژل شو، ځکه چې د هډوکو یا مفصلونو د اماس په ناروغۍ اخته و. هرمن د مړینې پر مهال په هالنډ کې تر ټولو پخوانی غویی و. د هرمن پوستکی ساتل شوی دی او په ناټورالیس کې د دایمي نندارې لپاره اېښی دی. ویل کېږي چې دغه غوایی له طبیعت سره د انسان د چلند په ډول کې د یوې نوې دورې پیل ښيي او د علمي پرمختګ سمبول دی.Guelph (2010). Enviropig . Canada:Schimdt, Sarah. "Genetically engineered pigs killed after funding ends", Postmedia News, 22 June 2012. Accessed 31 July 2012.Leung, Wendy. University of Guelph left foraging for Enviropig funding, The Globe and Mail, Apr. 2, 2012. Accessed July 31, 2012.Schimdt, Sarah. Genetically engineered pigs killed after funding ends, Postmedia News, June 22, 2012. Accessed July 31, 2012.

 انسانان 
جینیټیکه درملنه له جینیټيکي اصلاح شویو ویروسونو څخه د هغو جینونو د انتقال لپاره استفاده کوي چې په انسان کې د ناروغۍ درملنه یا علاج کولی شي. که څه هم جینیټیکه درملنه لا هم څه ناڅه نوې ده، خو بریالیتوبونه یې هم لرلي دي. دغه ډول درملنه د ګڼو جینیټيکي اختلالاتو د درملنې لپاره کارول شوې ده چې «لېبر» مورزادي ړندوالی یې د بېلګې په توګه یادولی شو. د دې تر څنګ د پارکینسون، سرطان، شکر، د زړه ناروغۍ او عضلاني ډيسټروفي په څېر د ګڼو نورو سخت‌علاجه ناروغیو لپاره له دې لارې درملنې د پراخېدو یا رامنځته کېدو په حال کې دي. دغه ډول درملنې یوازې پر سوماټیک حجرو اغېز کوي، په دې معنا چې هېڅ ډول ارثي بدلون نه پېښوي. جرملاین جینیټیکي درملنه د هر بدلون د ارثي کېدو لامل کېږي او له همدې امله یې په علمي ټولنه کې اندېښنې راپورته کړې دي.Richards, Sabrina (6 November 2012) "Gene therapy arrives in Europe" The Scientist, Retrieved 15 April 2013Gallaher, James "Gene therapy 'treats' Parkinson's disease" BBC News Health, 17 March 2011. Retrieved 24 April 2011Urbina, Zachary (12 February 2013) "Genetically Engineered Virus Fights Liver Cancer " United Academics, Retrieved 15 February 2013Coghlan, Andy (26 March 2013) "Gene therapy cures leukaemia in eight days" The New Scientist, Retrieved 15 April 2013Staff (13 February 2013) "Gene therapy cures diabetic dogs" New Scientist, Retrieved 15 February 2013(30 April 2013) "New gene therapy trial gives hope to people with heart failure" British Heart Foundation, Retrieved 5 May 2013

 سرچينې