د کوویډ-۱۹ اکسفورډ-اسټرازېنکا واکسین

د کوویډ-۱۹ اکسفورډ-اسټرازېنکا واکسین چې د AZD1222 کود په مرسته پېژندل کېږي او په کوویشېلډ (Covishield) او واک‌وریا (Vaxzevria) سوداګریزو نومونو پلورل کېږي، د کوویډ-۱۹ د مخنیوي لپاره یو ویروس لېږدوونکی واکسین دی. په بریتانیا کې د اکسفورډ پوهنتون او بریتانیايي-سویډني شرکت اسټرازېنکا له‌خوا جوړ شوی او شمپانزي ChaAdOx1 اډنوویروس د لېږدوونکي په توګه کاروي. دا واکسین د عضلاتو له لارې تزریق کېږي. په ۲۰۲۰ کال کې شویو څېړنو وښوده چې تر لومړي ډوز ۲۲ ورځې وروسته د کوویډ-۱۹ په مخنیوي کې د دغه واکسین اغېزناکتیا ۷۶ سلنه او تر دویم ډوز وروسته ۸۱.۳ سلنه ده. په سکاټلنډ کې یوې بلې څېړنې وښوده چې دا واکسین تر دویم ډوز وروسته د کوویډ-۱۹ د الفا بڼې په مقابل کې ۸۱ سلنه او د ډلټا بڼې په مقابل کې ۶۱ سلنه اغېزناک دی.

دا واکسین د یخچال د سوړوالي په درجه کې پایدار دی او د خوندیتوب ښې ځانګړنې لري. ځینې جانبي عوارض هم ورسره شته چې د تزریق په ځای کې درد، د سر درد او زړه بدوالی دي، خو دا عوارض د څو ورځو په جریان کې له منځه ځي. ډېر کم امکان لري چې شدید حساسیت هم ورسره پېښ شي؛ د بریتانیا د درملو او روغتیایي محصولاتو د تنظیم مرکز د ۲۰۲۱ کال د اپرېل میاشتې تر ۱۴مې نېټې پورې په شاوخوا ۲۱.۲ میلیونو واکسینونو کې د دغه حساسیت ۲۶۸ موارد ثبت کړي دي. دغه واکسین په ډېرو کمو مواردو کې (چې په ۱۰۰۰۰۰ کسانو کې شاوخوا ۱ کس کېږي) د وینې د ټینګېدو (یعنې تر کوویډ-۱۹ واکسین وروسته د امبولي او ترومبوټیک پېېښو) خطر لرلی دی. د اروپا د درملو مرکز وايي چې د ۲۰۲۱ کال د اپرېل میاشتې تر ۴مې نېټې پورې په اروپا کې د واکسین شویو ۳۴ میلیونو کسانو تر منځ په ټولیز ډول د وینې د ټېنګېدو ډېر کم ۲۲۲ موارد ثبت شوي (چې ۰.۰۰۰۷ سلنه کېږي). Text was copied from this source which is © European Medicines Agency. Reproduction is authorized provided the source is acknowledged.

دا واکسین د لومړي ځل لپاره د ۲۰۲۰ کال د ډسمبر میاشتې په ۳۰مه نېټه د بریتانیا د واکسیناسیون په پروګرام کې د کارېدو لپاره تایید شو او لومړنی بې ازمويښته واکسین یې د ۲۰۲۱ کال د جنورۍ میاشتې په ۴مه نېټه تطبیق شو. تر هغه را وروسته دا واکسین په ټوله نړۍ کې د ګڼو روغتیایي مرکزونو له‌خوا تایید شوی دی، لکه د اروپا د درملو مرکز، د استرالیا د درملیزو توکو اداره (چې په لنډمهالي ډول یې د ۲۰۲۱ کال په فبرورۍ میاشت کې تایید کړ) او د دې تر څنګ د بیړنۍ استفادې لپاره د روغتیا د نړیوال سازمان له‌خوا هم تایید شوی دی. د ۲۰۲۲ کال تر جنورۍ میاشتې پورې د دغه واکسین څه باندې ۲.۵ میلیارده ډوزه د نړۍ ۱۷۰ هېوادونو ته رسېدلي وو. ځینې هېوادونه اندېښمن وو چې دا واکسین د ځوانانو لپاره څه ناڅه جانبي عوارض لري، له همدې امله یې یوازې هغو عمر خوړلیو کسانو ته د استفادې اجازه ورکړې ده چې په کوویډ-۱۹ ناروغۍ د اخته کېدو له لوړ ګواښ سره مخامخ دي. AstraZeneca Pty Ltd, ChAdOx1-S [recombinant], Viral vector -- Provisional determination notice -- Provisionally approved on 15 February 2021

 طبي استفادې 
د کوویډ-۱۹ اکسفورډ-اسټرازېنکا واکسین په ۱۸ کلنو او تر هغه پورته عمر لرونکو اشخاصو کې د کوویډ-۱۹ د مخنیوي په موخه د SARS-CoV-2 ویروس د سرایت په مقابل کې د خوندیتوب لپاره کارول کېږي. دا درمل دوه ۰.۵ ملي لېتره ډوزونه لري چې په لټوئیډ عضله کې (د مټ پر سر) تزریق کېږي. لومړۍ دوره یې دوه ډوزه ده چې واټن یې له ۴ تر ۱۲ اونیو دی. د روغتیا نړیوال سازمان د دغه واکسین د ښې اغېزناکتیا لپاره سپارښتنه کوي چې د ډوزونو تر منځ یې باید له ۸ تر ۱۲ اونیو واټن وي.

د شدیدې ناروغۍ د مخنیوي لپاره یې په روغو لویانو کې د درېیم تقویتي ډوز لپاره اړتیا نه ده لیدل شوې.

 اغېزناکتیا 
په برازیل کې د ۲۰۲۱ کال د جنورۍ میاشتې له ۱۸مې تر ۳۰مې نېټې پورې د یوې څېړنې لومړنۍ موندنې چې پر ۶۱ میلیون کسانو شوې ده، ښيي چې د سرایت، بستري کېدو او مړینو په مقابل کې د دغه واکسین اغېزناکتیا کابو په ټولو عمرونو کې سره ورته ده، خو د دغو ټولو په مقابل کې خوندیتوب په هغو کسانو کې ډېر کم دی چې عمرونه یې تر ۹۰ کلونو لوړ دي چې لامل یې د عمر د ډېرېدو له امله د روغتیایي سیستم زوال بلل کېږي.

 منفي اغېزې 
په کلینيکي ازمېښتونو کې یې تر ټولو معمول جانبي عوارض خفیف یا متوسط وو او تر واکسیناسیون څو ورځې وروسته له منځه لاړل.

کانګې، اسهال، تبه، پړسوب، د تزریق په ځای کې سوروالی او د وینې د پلېټلېټ ټيټې کچې له هرو ۱۰ کسانو څخه په څه کم ۱ کس کې پېښې شوې دي. د لنفاټیکو غدو غټېدل، د اشتها کموالی، سر ګرځېدل، د خوب ګډوډي، د خېټې درد او خارښ له هرو ۱۰۰ کسانو څخه په څه کم ۱ کس کې پېښ شوي دي.

 تاریخچه 

 لومړنۍ پراختیا 
د ۲۰۲۰ کال په فبرورۍ میاشت کې «جنر انستېتیوت» له ایټالوي شرکت «اډوېنټ اېس.ار.اېل» سره هوکړه وکړه چې د کلینیکي ازمېښتونو لپاره د یوه کاندید واکسین ۱۰۰۰ ډوزه تولید کړي. په لومړیو کې اکسفورډ غوښتل چې د واکسین د تولید او مارکېټېنګ حقونه هر هغه درمل جوړوونکي ته ورکړي چې غواړي دا کار وکړي. خو کله چې «ګېټس بنسټ» له اکسفورډ څخه وغوښتل چې بازار ته د کوویډ-۱۹ واکسین د وړاندې کولو لپاره یو لوی همکار شرکت پیدا کړي، دغه پوهنتون د ۲۰۲۰ کال په مې میاشت کې دا وړاندیز رد کړ. ورپسې د بریتانیا حکومت اکسفورډ وهڅاوه چې په متحدو ایالتونو کې د مېشت شرکت «مېرک انډ کو» پر ځای له اروپا مېشتي شرکت «اسټرازېنکا» سره ګډ کار وکړي. په وال سټرېټ ژورنال کې د ناڅرګندو سرچینو په وینا، د حکومت وزیرانو ځینې داسې اندېښنې هم لرلې چې په متحدو ایالتونو کې تولید شوی واکسین به په بریتانیا کې د لاسرسي وړ نه وي. په «اکسفورډ» او «سپېن اوټ» شرکتونو کې مالي ملاحظاتو هم ښايي له «اسټرازېنکا» سره په شراکت کې رول لرلی وي.

د اکسفورډ پوهنتون او اسټرازېنکا شرکت تر منځ د غیر انتفاعي مجوز یو لومړنی تړون د ۲۰۲۰ کال په مې میاشت کې لاسلیک شو چې په ټولیز ډول یو میلیارد ډوزه وو او په دې کې ۱۰۰ میلیون ډوزه د بریتانیا د لاسرسي لپاره ریزرف وو. پر دې سربېره متحدو ایالتونو ۳۰۰ میلیون ډوزونه او د درېیم پړاو ازمېښتونه په متحدو ایالتونو کې ریزرف کړي وو. د دغه ګډ کار لپاره ۶۸ میلیونه پونډه د بریتانیا د دولت له بودیجې څخه او ۱.۲ میلیارده ډالره د متحدو ایالتونو د حکومت له بودیجې څخه د واکسین د جوړولو لپاره ځانګړل شول. د ۲۰۲۰ کال په جون میاشت کې د متحدو ایالتونو د الرژي او ساري ناروغیو ملي انستېتیوت (NIAID) تایید کړه چې د واکسین د ازمېښتونو درېیم پړاو د ۲۰۲۰ کال په جولای میاشت کې پیلېږي. د جون په ۴مه نېټه اسټرازېنکا شرکت وویل چې کوواکس (COVAX) پروګرام واکسین ته د عادلانه لاسرسي لپاره د روغتیا د نړیوال سازمان له‌خوا مدیریت کېږي او مالي ملاتړيیې «CEPI» او «GAVI» دي چې ۷۵۰ میلیون ډالره یې په بېوزلو هېوادونو کې د ۳۰۰ میلیون ډوزه واکسین د توزېع لپاره لګولي دي.

 سرچينې