په افريقا کې د وسپنې فلزات

په افریقا کې د اوسپنې فلزاتو لومړنۍ موضوع د ټیکنالوژۍ او د داخلي اوسپنې تولید لرغونپوهنه دواړه مطالعه کوي.

ځینې وروستي مطالعات په افریقا کې د 3000 او 2500 مخزېږديز ترمینځ د اوسپنې فلزاتو پیل نیټه نیسي.   د نایجیریا، کامرون او مرکزي افریقا په ځینو برخو کې د اوسپنې فلزاتو لپاره شواهد شتون لري، ممکن د 2,000مخزېږديز په پیل کې.  د تاریخي ژبپوهنې ځینې شواهد وړاندیز کوي چې د نایجیریا نوک کلتور ممکن د 1000 مخزېږديز له پیل څخه د اوسپنې بوی کولو تمرین کړی وي. Duncan E. Miller and N.J. Van Der Merwe, 'Early Metal Working in Sub Saharan Africa' Journal of African History 35 (1994) 1-36 Minze Stuiver and N.J. Van Der Merwe, 'Radiocarbon Chronology of the Iron Age in Sub-Saharan Africa' Current Anthropology 1968. Tylecote 1975 په مالي کې د نایجر دره نږدې جینی - جیننو کلتور د  250 مخزېږديز د بانټو پراختیا  له 500 مخزېږديز څخه تر 400 زېږديز پورې، لکه څنګه چې د ویکټوریا د جهيل د اوریو کلتور K. Shillington, History of Africa (3rd ed. 2005), 61–68. کې ښودل شوي.

وسپنه د مسو، پيتل، لرګي او ډبرو په پرتله ډېره ګټه لري، د وسپنې کارول په افريقا کې د وسپنې له دورې راهيسې پيل شوي چې د کرنې ، صنعت ، سوداګرۍ او سیاسي واک پراختیا سره. په ځینو افریقایي کلتورونو کې، د اوسپنې کارګران او د اوسپنې کارګران د دوی په کار کې د لاسي کار له امله ټیټ حیثیت لري. په نورو کې، دوی د دوی د توکو د ارزښت له امله لوړ رتبه لري.

 په افریقا کې د اوسپنې تولید د پیل او خپرېدو لپاره لرغون پېژندنې شواهد 
که څه هم پوهان عقيده لري چې اوسپنه له 1860 مې پېړۍ راهیسې په اروپا کې کارول کيږي، دا لاهم معلومه نده چې ایا دا ټیکنالوژي د مدیترانې له سیمې څخه فرعي سهاران افریقا ته خپره شوې ، یا ایا دا په بل ځای کې د اوسپنې کار کولو څخه په خپلواکه توګه اختراع شوې. Alpern, S. B. (2005) Did they or didn’t they invent it? Iron in sub-Saharan Africa. History in Africa 32:41-94. که څه هم د نولسمې پېړۍ اروپايي پوهانو د افریقا په نیمه صحرا کې د اوسپنې د کار کولو اصلي اختراع خوښوله، لرغونپوهانو د 1945 او 1965 ترمنځ لیکلو تر ډیره د کارتاج څخه لویدیځ افریقا ته او/یا د نیل په پورتنۍ برخه کې د میرو څخه د اوسپنې د بوی کولو ټیکنالوژۍ خپریدل خوښ کړل. مرکزي افریقا ته. van der Merwe, N. J. 1980. The advent of iron in Africa. In The Coming of the Age of Iron, eds. T. S. Wertime, J.D. Muhly, pp. 463-506. New Haven: Yale University Press. دا په بدل کې د ډیرو وروستیو څیړنو لخوا پوښتل شوي چې د خپلواک اختراع لپاره استدلال کوي.  

د 1950 لسیزې په وروستیو کې د رادیو کاربن تاریخ اختراع د چارکول د تیلو په واسطه د فلزاتو سایټونو نیټه کول فعال کړل چې د بوی کولو او جعل کولو لپاره کارول کیږي. د 1960 لسیزې په وروستیو کې په نایجر او مرکزي افریقا (روانډا، برونډي) کې د اوسپنې د خړوبولو ځایونو لپاره د حیرانتیا وړ ابتدايي راډیو کاربن نیټې ترلاسه شوې، دا نظر بیا راژوندي کوي چې د اوسپنې جوړول په خپلواکه توګه د افریقا په نیمه صحرا کې د افریقایانو لخوا اختراع شوي وو Trigger, B. G. (1969). The myth of Meroe and the African Iron Age. International Journal of African Historical Studies 2 :23-50. Diop, C.A. (1976). L’usage du fer en Afrique. Nyame Akuma 53:93-95. ] Diop, C.A. (1976). L’usage du fer en Afrique. Nyame Akuma 53:93-95.  تر 3600 قبل مسیح پورې.  دا نیټې په کارتیج یا میرو کې د اوسپنې د کار کولو پیژندل شوي لرغونتوب څخه مخکې دي، د خپریدو فرضیه کمزورې کوي. په 1990 لسیزه کې، په لویدیځ مدیترانې (900-800 مخزېږديز) کې د فونیشین اوسپنې د بوی کولو شواهد وموندل شول، Descoeudres, E. Huysecom, V. Serneels and J.-L. Zimmermann (editors) (2001) The Origins of Iron Metallurgy: Proceedings of the First International Colloquium on The Archaeology of Africa and the Mediterranean Basin/Aux Origines de la Métallurgie du Fer: Actes de la Première Table Ronde Internationale d’Archéologie (L’Afrique et le Bassin Méditerranéen). Special Issue of the journal Mediterranean Archaeology (volume 14) که څه هم په ځانګړې توګه په شمالي افریقا کې دا یوازې د 5مې څخه تر څلورمې پیړۍ پورې، یا د 7مې پیړۍ مخزېږديز پورې ښکاري. تر ټولو لومړی، معاصر یا وروسته د اوسپنې ترټولو پخوانی پیژندل شوی فلزاتو تاریخ د فرعي سهاران افریقا څخه دی.  د لرغونپوهنې پوه مانفرډ ایګرټ په وینا، "کارتیج د سب سهاران د اوسپنې ایسک کمولو لپاره د اعتبار نقطه نه شي ګڼل کیدی."  دا لا تر اوسه معلومه نه ده چې د اوسپنې کار په لومړي ځل د عصري سوډان په کوش او میرو کې عملي شو، مګر د میرو او مصر څخه د اوسپنې پیژندل شوي تاریخي تاریخونه د فرعي سهارا افریقا څخه مخکې نه دي، او په دې توګه د نیل دره هم امکان نلري. د فرعي سهاران د اوسپنې فلزاتو سرچینه وي. 

د 1970 لسیزې په نیمایي کې په مرکزي نایجر کې د اوسپنې د خواړو خپلواکه اختراع لپاره نوې ادعاګانې شتون درلود Quéchon, G. and J.-P. Roset (1974). Prospection archéologique du massif du Termit (Niger). Cahiérs ORSTOM, Série Sciences Humaines 11:85-104. Grébénart, D. (1985). La Region d'In Gall-Tegidda n Tesemt (Niger), Programme Archéologique d'Urgence 1977–1981. II: Le Néolithique Final et les Débuts de la Métallurgie. Niamey: Institut de Récherches en Sciences Humaines (Études Nigeriennes, no. 49). Paris, F., A. Person, G. Quéchon and J.-F. Saliège (1992). Les débuts de la métallurgie au Niger septentrional (Aïr, Azawagh, Ighazer, Termit). Journal de la Société des Africanistes 62:55-68. او له 1994 څخه تر 1999 پورې یونیسکو د "Les Routes du Fer en Afrique/The Iron Routes in Africa" نوښت تمویل کړ. په افریقا کې د اوسپنې فلزاتو د اصلیت او خپریدو تحقیق کول. دې دواړه په افریقا او مدیترانې کې د اوسپنې د لومړیو کنفرانسونو تمویل وکړ Descoeudres at al. 2001 (above) او یو حجم چې د يونيسکو له خوا خپور شو چې يو څه تناقض يې رامنځته کړ، ځکه چې پدې کې یوازې د خپلواک اختراع لید سره خواخوږي لیکوالان شامل وو. Bocoum, H. (ed.) 2004 The Origins of Iron Metallurgy in Africa: New Light on Its Antiquity – West and Central Africa. Geneva:UNESCO

د 2000 لسیزې په نیمایي کې د شواهدو دوه بیاکتنې په مطالعاتو کې تخنیکي نیمګړتیاوې وموندلې چې د خپلواک اختراع ادعا کوي، درې لوی مسلې راپورته کوي. Killick, D.J. (2004) Review Essay. What do we know about African iron working? Journal of African Archaeology 2(1):97-112. Alpern 2005 (above) لومړی دا و چې ایا د راډیو کاربن لخوا تاریخ شوي مواد د اوسپنې کار کولو پاتې شونو سره په خوندي لرغون پېژندنې کې تړاو لري. د مثال په توګه د نایجر څخه ډیری نیټې په عضوي موادو کې په لوښو کې وې چې د ځمکې په سطحه د اوسپنې شیانو سره پرتې وې. دویمه مسله د "زاړه کاربن" احتمالي اغیزه وه: لرګی یا چارکول د هغه وخت څخه ډېر پخوا چې وسپنه وموندل شي. دا په نایجر کې یوه ځانګړې ستونزه ده، چېرې چې د پخوانيو ونو سوځېدلي ډډونه چارکول وي او ځینې وختونه د بوی کولو کوټې په توګه غلط پېژندل شوي. دریمه مسله د 800 او 400 مخزېږديز تر مينځ د نېټو لپاره  د رادیو کاربن میتود ضعیف دقیقیت دی چې په پورتنۍ اتموسفیر کې د رادیو کاربن غیر منظم تولید ته منسوب دی. له بده مرغه په فرعي سهارا افریقا کې د اوسپنې فلزاتو د لومړني خپریدو لپاره ډیری راډیو کاربن نیټې پدې حد کې راځي.

په 2007 کې د مرکزي افریقا په جمهوریت کې د ایټین زانګاتو او همکارانو لخوا د کیندنو په خپرولو سره جنجال یوځل بیا راپورته شو. Zangato, E. (2007) Les Ateliers d’Oboui: Premières Communautés Métallurgistes dans le Nord-Ést du Centrafrique. Paris: Editions Recherche sur les Civilisations (ERC). Zangato, E. and Holl, A.F.C. (2010) ‘On the iron front: new evidence from Central Africa’, Journal of African Archaeology 8:7-23. په اوبويې کې دوی د اوسپنې یو نا معلوم جعل کیندنه وکړه چې د 2000مخزېږديز اته ثابت راډیو کاربن نیټې ترلاسه کوي. دا به Oboui په نړۍ کې د اوسپنې د کار کولو ترټولو زوړ ځای جوړ کړي، او په مرکزي افریقا کې د اوسپنې د نورو تاریخي شواهدو په پرتله زر کاله زوړ دی. د افريقا لرغونپوهانو تر منځ نظرونه په چټکۍ سره وېشل شوي دي. ځینې متخصصین دا تفسیر مني، مګر لرغونپوه برنارډ کلیسټ استدلال کړی چې اوبوی یو ډیر ګډوډ ځای دی، چې زاړه چارکول په زړو کچو کې د کندې کیندلو په واسطه د جعل کچې ته راوړل شوي. Clist, B. (2012) Vers une réduction des prejugés et la fonte des antagonisms: un bilan de l’expansion de la métallurgie du fer en Afrique sud-Saharienne, Journal of African Archaeology 10:71-84. کلیسټ د سایټ څخه د فلزي اوسپنې د ساتنې غیر معمولي ښه حالت په اړه پوښتنې هم راپورته کړې. Pringle, H. 2009. Seeking Africa's first iron men. Science 323:200-202. په هرصورت، لرغونپوهانو لکه کرډاک، ایګرټ او هال استدلال کړی چې دا ډول ګډوډي یا ګډوډي د سایټ طبیعت ته په کتو سره امکان نلري. برسیره پردې، هول، د ساتنې حالت په اړه، استدلال کوي چې دا مشاهده د خپرو شویو انځورونو پر بنسټ والړ و چې د خپرولو لپاره غوره شوي په غیر معمولي توګه د ښه ساتل شوي شیانو لږ شمیر استازیتوب کوي.  په ګبابیري کې، د مرکزي افریقا په جمهوریت کې هم، ایګرټ د اوسپنې د کمولو کوټې او د لوهار ورکشاپ په ترتیب سره د 896-773 BCE او 907-796 مخزېږديز لومړنۍ نیټې سره شواهد موندلي دي.  د بورکینا فاسو په شمال کې، دوروولا ته نږدې د چاودنې د کوټې پاتې شوني هم د 8 پیړۍ مخزېږديز پورې اړه لري، چې د بورکینا فاسو د نړیوال میراث ځای د لرغوني فیرس فلزاتو سایټونو رامینځته کولو لامل شو.  د نایجیریا په سویل ختیځ (اوس ایګبولینډ ) کې د نسوکا په سیمه کې، لرغون پېژندنې ځایونه چې د اوسپنې خړوبولو کوټې او سلیګ لري په 750 مخزېږديز کې په اوپي (اګسټین هول 2009) او په لیجا کې 2,000 مخزېږديز کیندل شوي دي (Pamela Ezeka 2009).    د اګستین هول (2018) په وینا، د کامرون د ګباټورو له ساحې څخه د 2,153-2,044 مخزېږديز او 2,368-2,200 مخزېږديز پورې د اوسپنې کار کولو شواهد شتون لري. 

په 2014 کې، لرغون پېژندونکي منفرډ ایګرټ استدلال وکړ چې که څه هم لا تر اوسه بې نتیجې دي، شواهد په ټولیز ډول په افریقا کې د اوسپنې فلزاتو خپلواکه اختراع وړاندیز کوي.  د 2018 په یوه څیړنه کې، لرغونپوه اګسټین هول هم استدلال کوي چې یو خپلواک اختراع خورا احتمال لري. 

پداسې حال کې چې د اوسپنې د بوی کولو اصلیت د راډیو کاربن لخوا تر نیټې پورې ستونزمن دی، د 400 مخزېږديز وروسته د اوسپنې کارونې د خپریدو تعقیب لپاره د دې کارولو سره لږې ستونزې شتون لري. په 1960 لسیزه کې دا وړاندیز شوی و چې د اوسپنې کار د بنتو ژبو ویونکو لخوا خپور شوی و، چې اصلي ټاټوبی یې د ختیځ نایجیریا او لویدیځ کامرون د بینیو سیند په دره کې د ژبپوهانو لخوا موقعیت لري. که څه هم ځینې ادعا کوي چې د اوسپنې یا اوسپنې کار کولو لپاره هیڅ کلمې د بیارغول شوي پروټو بنتو لپاره نه موندل کیږي، de Maret, P and F. Nsuka (1977) History of Bantu metallurgy: some linguistic aspects. History in Africa 4:43-65 په لویدیځه افریقا کې د ځای نومونه بل ډول وړاندیز کوي، د بیلګې په توګه (اوکوتا) ایلورین، په لفظي توګه "د اوسپنې د کار ځای". ژبپوه کریسټوفر اهرت استدلال کوي چې په بنتو ژبو کې د اوسپنې کار کولو لپاره لومړني ټکي د عصري یوګانډا او کینیا په شاوخوا کې د مرکزي سوډانیک ژبو څخه اخیستل شوي، Ehret, C. (2000) The establishment of iron-working in Eastern, Central and South Africa: linguistic Inferences on technological history. Sprache ind Geschichte in Afrika 16/7:125-176. پداسې حال کې چې جان وینسینا Vansina, J. (2006) Linguistic evidence for the introduction of ironworking into Bantu-speaking Africa. History in Africa 33: 321-361. د دې پرځای استدلال کوي چې دوی په غیر بنتو ژبو کې پیدا شوي. په نایجیریا کې، او دا د اوسپنې فلزات سویل او ختیځ ته د بانټو ویناوالو ته خپاره شوي، کوم چې دمخه د کانګو باران ځنګل او د لویو جهيلونو په سیمه کې خپور شوی و. لرغون پېژندنې شواهد په ښکاره ډول په ډاګه کوي چې د اوسپنې او غلې دانې کرنې (جوار او جوار) د لومړي پیړۍ په پیل کې د سویلي تنزانیا او شمالي زامبیا څخه د سویل لور ته د دریمې یا څلورمې پیړۍ لخوا د اوسني جنوبي افریقا ختیځ کیپ سیمې ته خپره شوه. . Killick, D. (2014) Cairo to Cape: the spread of metallurgy through eastern and southern Africa. In Archaeometallurgy in Global Perspective: Methods and Syntheses, edited by Ben Roberts and Christopher Thornton, pp. 507-528. New York: Springer. دا خورا احتمالي بریښي چې دا د بنتو ژبو خلکو د مهاجرت له لارې پیښ شوي.

 تخنیکونه 
د افریقې د اوسپنې د بوی کولو ټولې داخلي پروسې د بلومیري پروسې ډولونه دي. د بلومیري بوی کولو پروسې خورا پراخه لړۍ د زاړه نړۍ د نورو ځایونو په پرتله په افریقایي وچه کې ثبت شوې ، شاید د دې لپاره چې بلومیري تر 20 پیړۍ پورې د فرعي سهاران افریقا په ډیری برخو کې کارول کیږي ، پداسې حال کې چې په اروپا او د آسیا ډیری برخو کې دوی مخکې له دې چې د بلومیري ډیری ډولونه ثبت شي د چاودنې د کوټې لخوا بدل شوي. د WW Cline په افریقا کې په تیرو Cline, W.W. (1937) Mining and Metallurgy in Negro Africa. Menasha, WI: George Banta کلونو کې د بلومیري اوسپنې د بوی کولو د سترګو شاهد ریکارډونو تالیف د ارزښت وړ دی، او د وروستیو توکمیزو او لرغون پېژندنې مطالعاتو لخوا بشپړ شوی. په 19 او 20 پیړیو کې کارول شوي کوټونه د کوچنیو کڅوړو فرنسونو پورې اړه لري چې د ځمکې له سطحې څخه کیندل شوي او د بیلو پواسطه ځواکمن شوي، د 1.5 مترو لوړوالي څخه تر 6.5 مترو پورې د طبیعي مسودې فرنسونو (د بیلګې په توګه د کار کولو لپاره ډیزاین شوي فرنسونه) پرته له زنګونو څخه).

د استوایی افریقا په ډیری برخه کې کارول شوي ایسک لاټریټ وو ، کوم چې په لویدیز ، مرکزي او سویلي افریقا کې په زړو براعظمونو کې په پراخه کچه شتون لري. مقناطیسي شګه، چې د اوبو په جریان کې په سیندونو کې متمرکزه شوې، ډیری وختونه په غرنیو سیمو کې کارول کیږي، د ګټې اخیستنې وروسته د اوسپنې غلظت لوړولو لپاره. په اوسني سویلي افریقا کې د اوسپنې دمخه استعماري کارګرانو حتی د اوسپنې - ټایټانیوم معدنیات بوی کړي چې عصري چاودنې کوټې د کارولو لپاره ندي ډیزاین شوي. Killick, D.J. and D. Miller (2014). Smelting of magnetite and magnetite-ilmenite ores in the northern Lowveld, South Africa, ca. 1000 CE – ca.1880 CE. Journal of Archaeological Science 43:239-255. د بلومیري کوټې د چاودنې د کوټو په پرتله لږ تولیدي وې، مګر خورا څو اړخیزې وې.

د تیلو کارول په دوامداره توګه چارکول وو، او محصولات د ګلانو (د اوسپنې یو کلک ډله) او سلیګ (د مایع ضایع محصول) وو. افریقایي اوسپنې کارګرانو په منظمه توګه غیر همجنسي فولادو ګلونه تولیدول ، په ځانګړي توګه په لویو طبیعي مسودو کې. په ګلونو کې په دوامداره توګه یو څه تړل شوي سلیګ شامل وو، او د کوټې څخه د ایستلو وروسته باید د امکان تر حده د سلیګ د لرې کولو لپاره بیا تودوخه شي او په ګولیو وویشتل شي. د اوسپنې یا فولاد نیمه جوړ شوي بارونه د لویدیز افریقا په ځینو برخو کې په پراخه کچه سوداګري شوي ، لکه د مثال په توګه د نایجیریا - کامرون په پوله سکور کې ، کوم چې په نولسمه پیړۍ کې په کال کې زرګونه بارونه شمال ته د چاد جهيل ته صادرول. David, N. (editor) Metals in Mandara Mountains Society and Culture. Trenton, NJ: Africa World Press. که څه هم ډیری افریقایي اوسپنې کارګرانو د فولادو ګلونه تولید کړي، په فرعي صحارا کې تر اوسه ډیر لږ شواهد شتون لري چې د فولاد د سختولو او تودوخې په واسطه یا د جامع وسیلو د جوړولو لپاره چې د نرم خو سخت اوسپنې بدن سره د فولادو د قطع کولو کنډک سره یوځای کوي. د پخوانیو افریقایي اوسپنې وسیلو نسبتا لږ فلزاتوګرافي لا تر اوسه نه ده ترسره شوې، نو دا پایله ممکن د راتلونکي کار لخوا تعدیل شي.

په اروپا، هند یا چین کې د بلومیري اوسپنې کارګرانو په څیر، افریقایي فلزي کارګرانو د اوبو بریښنا نه کارولې ترڅو په داسې لویو کوټو کې زنګونه ووهل شي چې د لاس په ځواک شوي زنګونونو سره مینځل کیدی شي. دا یوه برخه ده ځکه چې د افریقا نیمه صحرا د نورو سیمو په پرتله د اوبو بریښنا لپاره خورا لږ ظرفیت لري  ، مګر دا هم ځکه چې د روټري حرکت په خطي حرکت بدلولو لپاره هیڅ انجینري تخنیکونه ندي رامینځته شوي. په هرصورت، افریقایي اوسپنې کارګرانو د خپلو کوټونو اندازې زیاتولو لپاره یوه لاره ایجاد کړه، او په دې توګه د هر چارج تولید شوي فلزي مقدار، پرته له بیلو کارولو څخه. دا د طبیعي مسودې کوټه وه، کوم چې د چیمني اغیزې په کارولو سره د سلیګ جوړولو او وچولو لپاره اړین تودوخې ته د رسیدو لپاره ډیزاین شوی - ګرمه هوا د فرنس موضوع پریږدي په بیس کې د خلاصیدو له لارې ډیر هوا ته ځي. (طبیعي مسوده فرنسونه باید د باد ځواک لرونکي کوټونو سره مغشوش نه شي ، کوم چې په دوامداره توګه کوچني وو). طبیعي مسوده فرنس د فیرس فلزاتو کې یو افریقایي نوښت و چې په پراخه کچه خپور شو. Killick, D. J. (1991) A little known extractive process: iron smelting in natural-draft furnaces. JOM (Journal of the Minerals, Metals and Materials Society) 43(4):62-64. طبیعي مسوده کوره په ځانګړې توګه د افریقا د سوانا ځنګلونو ځانګړتیا وه، او په دوه کمربندونو کې کارول کیده - په لویدیځ کې له سینیګال څخه په ختیځ کې سوډان پورې د ساحلي ځنګلونو په اوږدو کې، او د جنوبي تنزانیا له سویل څخه تر شمالي زیمباباب پورې د براچیستیګیا-جولبینارډیا (میومبو) ځنګلونو کې. . تر ټولو پخوانۍ طبیعي مسودې چې تر اوسه موندل شوي په بورکینا فاسو کې دي او د اوومې / اتو پیړیو پورې تاریخ لري Serneels, V., Donadini, F., Kiénon-Kaboré, H.T., Koté, L.,Kouassi, S.K., Ramseyer, D. and Simporé, L. (2014) Origine et développement de la métallurgie du fer au Burkina Faso et en Côte d’Ivoire. Avancement des recherches en 2013 et quantification des vestiges de Korsimoro (Burkina Faso). Schweizerisch-Liechtensteinische Stiftung für Archäologische Forshungen I'm Ausland (SLSA), Annual Report 2013:65-112. د سلیګ لوی ډله (10,000 څخه تر 60,000 ټنو) په توګو، بورکینا فاسو او مالي کې په ځینو ځایونو کې یادونه شوې چې د لوی پراخ پراخوالی منعکس کوي. په لویدیځه افریقا کې د اوسپنې تولید له 1000 زېږديز وروسته چې د طبیعي مسودې فرنس ټیکنالوژۍ خپریدو سره تړاو لري. Robion-Brunner C. (2010) Forgerons et Sidérurgie en pays Dogon: Vers une Histoire de la Production du Fer sur le Plateau de Bandiagara (Mali) durant les Empires Précoloniaux. Journal of African Archaeology Monograph Series vol.3. Frankfurt: Africa Magna Verlag. de Barros, P. (1985). Bassar: a quantified, chronologically controlled, regional approach to a traditional iron production centre in West Africa. Africa 56:148-174. مګر په افریقا کې د اوسپنې ټول لوی تولید د طبیعي مسودې له کوټو سره تړاو نه درلود - د میرو (سوډان، له لومړۍ څخه تر پنځمې پیړۍ پورې) د سلیګ ټیپ کولو بیلو چلول شوي کوټونو، Shinnie, P.L. and F.J. Kense (1982) Meroitic iron working, in: N.B. Millet, A.L. Kelley (Eds.) Meroitic Studies: Proceedings of the Third International Meroitic Conference, Toronto 1977, Akademie-Verlag, Berlin, DDR, 1982, pp. 17-28. او د 18 - 19 پیړۍ لوی اوسپنې تولید شوي. د کیمرون د شنو ځمکو صنعت د غیر نلونو په واسطه چلول شوي کوره. Warnier, J.-P. and Fowler, I. (1979). A nineteenth-century Ruhr in central Africa. Africa 49:329-351. د اوسپنې ټولې لویې بوی تر دې دمه ثبت شوي د سهیلیان او سوډانیک زونونو کې دي چې په لویدیځ کې له سینیګال څخه په ختیځ کې سوډان ته غځیږي؛ په مرکزي یا جنوبي افریقا کې د دې په څیر د اوسپنې د بوی کولو غلظت شتون نه درلود.

داسې شواهد هم شتون لري چې کاربن فولاد په لویدیځ تنزانیا کې د هایا خلکو د پلرونو لخوا 2,300-2,000 کاله دمخه د "مخکې تودوخې" پیچلې پروسې لخوا رامینځته شوی و چې د تودوخې دننه تودوخې ته اجازه ورکوي تر 1800 پورې ورسیږي. °C      

دا تخنیکونه اوس د فرعي سهاران افریقا په ټولو سیمو کې له منځه تللي دي، پرته له دې چې د ځینو تخنیکونو په صورت کې، د ایتوپیا په ځینو لرې پرتو سیمو کې. د افریقا په ډیری سیمو کې دوی د 1950 څخه دمخه د کارونې څخه محروم شوي. د دې اصلي لامل له اروپا څخه د وارد شوي اوسپنې زیاتوالی و. تورسران اوس هم د افریقا په کلیوالو سیمو کې د کرنیزو وسایلو د جوړولو او ترمیم لپاره کار کوي، خو هغه اوسپنه چې دوی یې کاروي له زړو موټرو څخه واردیږي او یا هم له کاره لویږي.

 کارول 
اوسپنه یوازېنی فلز نه و چې په افریقا کې کارول کیده؛ مسو او پیتل هم په پراخه کچه کارول کیده. په هرصورت د اوسپنې ثابت خپریدل پدې معنی دي چې دا باید د ډیری مختلف استعمالونو لپاره ډیر مناسب ملکیتونه ولري. د مسو په پرتله د هغې دوام پدې معنی دی چې دا د کرنې له ټوټو څخه د وسلو جوړولو لپاره د ډیری وسایلو جوړولو لپاره کارول کیده. اوسپنه د شخصي زینت لپاره په زیورونو ، د هنري کارونو اغیزمنو ټوټو او حتی وسایلو کې کارول کیده. دا د مختلفو بڼو سکې او اسعارو لپاره کارول کیده. د مثال په توګه، کیسي پینس؛ د اوسپنې اسعارو دودیز ډول چې په لویدیځ افریقا کې د سوداګرۍ لپاره کارول کیږي. دا د اوسپنې راډونه دي چې له <30 څخه نیولې دي له cm څخه تر 2m پورې اوږدوالی. د دوی د کارونې وړاندیزونه د ازدواجي معاملو څخه توپیر لري، یا په ساده ډول دا چې دوی د ټرانسپورټ لپاره یو مناسب شکل و، خړوب شوی او یو مطلوب څیز ته بدلول. د اوسپنې اسعارو ډیری بیلابیل ډولونه شتون لري، ډیری وختونه په سیمه ایز ډول په شکل او ارزښت کې توپیر لري. اوسپنه د نورو موادو ځای نه نیسي، لکه د ډبرې او لرګیو وسایل، مګر د تولید مقدار او د کارونې مختلف ډولونه د پرتله کولو له مخې د پام وړ لوړ وو.

 ټولنیز او کلتوري اهمیت 
دا مهمه ده چې دا وپیژندل شي چې پداسې حال کې چې د اوسپنې تولید په افریقا کې په کلتوري توګه د سوداګرۍ او پراختیا په برخه کې خورا لوی نفوذ درلود (مارټینلي، 1993، 1996، 2004)، او همدارنګه په ټولنیز ډول په عقایدو او رسمونو کې، لوی سیمه ایز توپیر شتون لري. د کلتوري اهمیت لپاره ډیری شواهد د هغه عملونو څخه راځي چې لاهم د مختلف افریقایي کلتورونو لخوا ترسره کیږي. په تیرو وختونو کې د اوسپنې تولید په شاوخوا کې د پیښو په بیارغونه کې د ایتونوګرافیک معلومات خورا ګټور وو، مګر بیارغونه کیدای شي د وخت او د انتروپولوژیست مطالعاتو لخوا د نفوذ له لارې تحریف شي.

L د اوسپنې د تولید کنټرول اکثرا پخپله د اوسپنې کارګرانو لخوا و، یا په لویو ټولنو لکه سلطنتونو یا دولتونو کې "مرکزي ځواک" (Barros 2000، p. ۱۵۴). de Barros, P., 2000. "Iron Metallurgy: Sociocultural Context". J. O. (ed.) Ancient African Metallurgy, The Socio- Cultural Context. England: Rowman and Littlefield Publishers Inc, pp. 147–198 داسې انګیرل کیږي چې د سوداګرۍ غوښتنې په پایله کې ځینې ټولنې یوازې د بوی یا سمیټ په توګه کار کوي، یوازې د ډیری مهارتونو څخه چې د تولید پروسې لپاره اړین دي تخصص لري. دا ممکنه ده چې دا د دې لامل شوي چې سوداګر د اوسپنې په لیږد او سوداګرۍ کې تخصص ولري (Barros 2000, pg152). په هرصورت، هرې سیمې د اوسپنې تولید له صنعتي کولو څخه ګټه نه ده اخیستې، نورو د چاپیریال ستونزې رامینځته کړې چې د پراخو ځنګلونو د تخریب له امله رامینځته شوي چې د سونګ کوټونو لپاره د چارکول چمتو کولو لپاره اړین دي (د مثال په توګه د میما سیمې ایکولوژیکي بحران (هول 2000، pg48)).

د اوسپنې څاڅکو او لوښو د خپل کلتور له مخې مختلف ټولنیز حیثیت ترلاسه کړ. ځینې یې په ټولنه کې د لاسي کار د اړخ او د جادوگرۍ سره د اړیکو له امله ټیټ وو، د بیلګې په توګه په ماسای او تواریګ کې (Childs et al. 2005 pg 288). په نورو کلتورونو کې مهارتونه اکثرا د کورنۍ له لارې تیریږي او د دوی په ټولنه کې لوی ټولنیز حیثیت (کله ناکله حتی د جادوګرانو په توګه هم ګڼل کیږي). د دوی پیاوړې پوهې دوی ته اجازه ورکړه چې مواد تولید کړي چې ټوله ټولنه تکیه کوي. په ځینو ټولنو کې داسې انګیرل کیده چې دوی دومره قوي فوق العاده قدرتونه لري چې دوی د پاچا یا مشر په توګه لوړ ګڼل کیږي. د مثال په توګه، د پاچا روګیرا په شاهي مقبره کې یو کیندنه (لوی جهيلونه، ختیځ افریقا) د هغه په سر کې دوه اوسپنې ویښتان وموندل (Childs et al. 2005، p. 288 په هربرټ 1993 کې: ch.6). په ځینو کلتورونو کې افسانوي کیسې د اوسپنې د بوی د اساس په شاوخوا کې رامینځته شوي چې د دوی د خدای په څیر اهمیت ټینګار کوي.

 رسمونه 
د بوی کولو پروسه اکثرا د ټولنې له نورو برخو څخه لرې ترسره کیده. د اوسپنې کارګران په دودونو کې بوخت وو چې د ښه تولید هڅولو او د بد روحونو مخنیوي لپاره ډیزاین شوي ، پشمول سندرې او دعاګانې او همدارنګه د درملو او قربانیو ورکول. وروستنۍ معمولا پخپله په فرنس کې ایښودل شوي یا د کوټې د بنسټ لاندې ښخ شوي. د دې مثالونه په تانزانیا او روانډا کې د اوسپنې د دورې په پیل کې (Schmidt 1997 in Childs et al.، 2005 p. ۲۹۳). Schmidt, P.R., 1997. Iron Technology In East Africa. Symbolism, Science and Archaeology. Oxford, James Currey Publishers.

ځینې کلتورونه د اوسپنې تولید سره د جنسي سمبولیزم سره تړاو لري. بوی کول د دوی د ټولنې له زرغونتیا سره یو ځای شوي وو، د ګلونو تولید د انسان له تصور او زیږون سره پرتله شوی و. د پروسې په شاوخوا کې جنسي ممانعتونه شتون درلود. د بوی کولو پروسه په بشپړه توګه د نارینه وو لخوا او ډیری وختونه د کلی څخه لیرې ترسره کیده. د میرمنو لپاره چې کوم موادو ته لاس ورکړي یا شتون ولري کولی شي د تولید بریا له خطر سره مخ کړي. کوټې هم ډیری وختونه د یوې میرمنې په څیر سینګار شوي چې د ګلونو مور ده. 

 دا هم وګوره 

 په افریقا کې د مسو فلزات
 د Igbo-Ukwu لرغون پېژندنه
 KM2 او KM3 سایټونه
 د بنټو پراختیا

 سرچينې 

 کتابتون 
MetalAfrica: د افريقا د فلزي کار کولو په اړه علمي شبکه 

 کليک، ډي. ۲۰۰۴. بیاکتنه مقاله: "موږ د افریقا د اوسپنې کار کولو په اړه څه پوهیږو؟" د افريقا د لرغونپوهنې ژورنال . ټوک 2 (1) مخ. 135-152  
 بوکوم، ایچ (اډ.)، 2004، په افریقا کې د اوسپنې فلزاتو سرچینه - د هغه په لرغونتوب نوي څراغونه ، ایچ بوکوم (ایډ. )، د یونیسکو خپرونه
 شمیت، PR، ماپوندا، بی بی، 1996. "ایډیالوژی او په افریقا کې د لرغون پېژندنې ریکارډ: د اوسپنې سمولو ټیکنالوژۍ کې سمبولیزم تشریح کول". د بشری لرغونپوهنې ژورنال . ټوک 16، مخ. 73-102
 Rehren, T., Charlton, M., Shadrek, C., Humphris, J., Ige, A., Veldhuijen, HA "په سلیګ کې ټاکل شوي پریکړې: د افریقا د اوسپنې په مینځلو کې د انسان فکتور". La Niece, S., Hook, D., and Craddock, P., (eds). فلزات او کانونه : د لرغون پېژندنې په برخه کې زده کړه 2007، مخ. 211-218
 اوکافور، ای ای، 1993. "د سویل ختیځ نایجیریا څخه د اوسپنې د پیل کولو په اړه نوي شواهد". شا، ټي.، سنکلیر، پی، باسسي، الف، اوکپوکو، الف (ایډز). د افریقا لرغونپوهنه خواړه، فلزات او ښارګوټي . لندن، روټلج، مخ. ۴۳۲-۴۴۸
 کینس، FJ، او اوکورا، JA، 1993. "په لویدیځه افریقا کې د دودیزو اوسپنې تولید په اړه د لید بدلول". شا، ټي.، سنکلیر، پی، باسسي، الف، اوکپوکو، الف (ایډز). د افریقا لرغونپوهنه خواړه، فلزات او ښارګوټي . لندن، روټلج، مخ. ۴۴۹- ۴۵۸
 محمد، IM، 1993. "په منځني ساحل / ساوانا کې د اوسپنې ټیکنالوژي: په مرکزي دارفور باندې ټینګار سره". شا، ټي.، سنکلیر، پی، باسسي، الف، اوکپوکو، الف (ایډز). د افریقا لرغونپوهنه خواړه، فلزات او ښارګوټي . لندن، روټلج، مخ. ۴۵۹-۴۶۷
 بلیلی، این ایس، 1993. د زییر په کیو سیمه کې د اوسپنې جوړولو تخنیکونه: د سویلي مانیما سیمې او شمالي کیو ترمنځ ځینې توپیرونه. شا، ټي.، سنکلیر، پی، باسسي، الف، اوکپوکو، الف (ایډز). د افریقا لرغونپوهنه خواړه، فلزات او ښارګوټي . لندن، روټلج، مخ. 468-477
 Radimilahy، C.، 1993 "په ماداګاسکر کې د اوسپنې پخوانی کار". شا، ټي.، سنکلیر، پی، باسسي، الف، اوکپوکو، الف (ایډز). د افریقا لرغونپوهنه خواړه، فلزات او ښارګوټي . لندن، روټلج، مخ. ۴۷۸-۴۷۳
 کریاما، HO، 1993. "په کینیا کې د اوسپنې کارولو ټولنې". شا، ټي.، سنکلیر، پی، باسسي، الف، اوکپوکو، الف (ایډز). د افریقا لرغونپوهنه خواړه، فلزات او ښارګوټي . لندن، روټلج، مخ. ۴۸۴-۴۹۸
 مارتینیلی، بی، 1993، "Fonderies ouest-africanees. د طبقه بندي پرتله کول او تمایلات، په Atouts et outils de l'ethnologie des technology – Sens et tendance en technologie comparée, Revue technics et culture, n o 21 : 195-221
 Martinelli، B.، 2004، "د شدید فلزاتو په تخته کې - د نایجر سیند په بند کې د ورو احتراق انتخاب (بورکینا فاسو او مالي)" په افریقا کې د اوسپنې فلزاتو په اصل کې - نوي څراغونه د دې لرغونتوب ، ایچ بوکوم (ed. )، د یونیسکو خپرونه : مخ. 216-247
 کولیټ، DP، 1993. "په ختیځ او سویلي افریقا کې د استبدادي اوسپنې له مینځلو سره تړاو لرونکي استعارونه او نمایندګي". شا، ټي.، سنکلیر، پی، باسسي، الف، اوکپوکو، الف (ایډز). د افریقا لرغونپوهنه خواړه، فلزات او ښارګوټي . لندن، روټلج، مخ. ۴۹۹-۵۱۱

 مخ پر وړاندی لوستل 



وېشنيزه:درې دورو سيستم
وېشنيزه:Pages with unreviewed translations