کرل شوې غوښه

کرل شوې یا مصنوعي غوښه (انګلیسي: Cultured meat؛ چې په نورو نومونو هم پېژندل کېږي، لاندې وګورئ) هغه غوښه ده چې د حیواناتو د حجرو د اېن ویټرو (in vitro) حجروي کښت په وسیله تولیدېږي. دا د حجروي کرنې یا کښت یوه بڼه ده، چې د کرنیزو مېتودونو له لارې د پروټین مصرفوونکو د غوښتنې د زیاتوالي په صورت کې سپړل کېږي.

کرل شوې غوښه د نسجونو د انجنیري تخنیکونو په کارولو سره تولیدېږي، چې په دودیز ډول په ترمیمي یا تجدیدي درملو کې کارېږي. د کرل شوې غوښې مفهوم د ۲۰۰۰مې  لسیزې په لومړیو کې د جیسن متیني له لوري وروسته له هغه عام شو، چې نوموړي د کرل شوې غوښې د تولید په اړه یوه مقاله ولیکله او نوی هارویسټ څېړنیز بنسټ یې رامنځته کړ، کوم چې د نړۍ لومړنی هغه غیر انتفاعي سازمان دی چې د اېن ویټرو غوښې څېړنو ته وقف شوی دی.

کرل شوې غوښه ممکن د غوښې د تولید، د څارویو د هوساینې، د خوړو د خوندیتوب او د انسان د روغتیا اړوند چاپېریالي اغېزو پام وړ نړیوالې ستونزې هوارې کړي. په ځانګړې توګه، د اقلیمي بدلونونو راکمولو په برخه کې په پام کې نیول کېدای شي.

په ۲۰۱۳ کال کې د ماستریچ پوهنتون پروفیسور مارک پوسټ په مستقیم ډول له حجرو څخه د تولید شوې لومړنۍ برګر غونډارۍ په جوړولو سره، د کرل شوې غوښې لپاره د ثبوت مفهوم وړاندې کړ. له هغه وخت راهیسې، د کرل شوې غوښې نورو پروټوټایپونو د رسنیو پام ځانته اړولی دی: سوپر میټ په تل ابیب کې د "چرګ" په نوم له-کښت-تر-دسترخوانه رستورانت پرانیست ترڅو د دغه "چرګ" برګر په اړه د مصرفوونکو غبرګون وازمويي، حال دا چې "په نړۍ کې له حجرو څخه د کرل شوې غوښې لومړی سوداګریز پلور" د ۲۰۲۰ کال په ډسمبر کې د سینګاپور په رستورانت "۱۸۸۰" کې ترسره شو، چېرته چې د امریکايي شرکت ایست جسټ (Eat Just) له لوري تولید شوې کرل شوې غوښه وپلورل شوه.

په داسې حال کې چې په دې برخه کې ډېری هڅې پر عامو غوښو تمرکز کوي لکه د خنځیر غوښه، د غوایي غوښه او د چرګ غوښه چې په پرمختللو هېوادونو کې د مصرف لویه برخه جوړوي، خو بیا هم ځینې نوي شرکتونه لکه اوربیلین بایو په مرغوبو یا غیرمعمولي غوښو تمرکز کړی، چې ایلک، لامب، بایسون، او د غوایي د غوښې ارزښتناکه واګیو پکې شاملېږي. اوانټ غوښو بازار ته کرل شوي ګروپر کبان وړاندې کړي، او ځینو شرکتونو د نور ډوله کبانو او نورو سمندري غذاګانو کښت پیل کړی.

د تولید پروسه په دوامداره توګه وده کوي، چې د څو شرکتونو او څېړنیزو بنسټونو له لوري پرمخ وړل کېږي. د کرل شوې غوښې کارول د اخلاقي، روغتیايي، چاپېریال، کلتوري، او اقتصادي بحثونو لامل هم شوي دي. د بازار د پیاوړتیا په برخه کې، د "ښو خوړو انسټیټیوټ" په نوم غیردولتي سازمان له لوري خپرې شوې شمېرې ښيي، چې په ۲۰۲۱ کال کې د غوښې د کښت شرکتونو یوازې په اروپا کې ۱۴۰ ملیون ډالره جذب کړي.

 له عادي غوښې سره یې توپیر 

 روغتیا 
د کښت شوې غوښې پراخ تولید ممکن د ودې مصنوعي هورمونونو ته، چې د غوښې د تولید لپاره په کښت کې اضافه شي، اړتیا ولري یا یې هم ممکن اړتیا نه وي.

دا چې کرل شوې غوښه په شنډ یا عقیم چاپېریال کې کرل کېږي، د انټي بیوټیکونو اړتیا نشته. په اوسني وخت کې، په دودیز زراعت کې د انټي بیوټیکونو پراخ کارول په انسانانو کې د انټي بیوټیک د مقاومت اصلي محرک دی. د روغتیا د نړیوال سازمان په وینا، انټي مایکروبي مقاومت "د نړیوالې عامې روغتیا لپاره د یوه مخ پر ودې جدي ګواښ ښودنه کوي چې په ټولو دولتي سکتورونو او د ټولنې په کچه اقدام ته اړتیا لري" – په دې برخه کې تر ۲۰۵۰ کال پورې هر کال د ۱۰ میلیونه مړینو اټکل شوی. کرل شوې غوښه کولی شي د انسانانو روغتیا ته د دغه ستر ګواښ د راکمولو یو اغېزناک حل وړاندې کړي.

څېړونکو وړاندیز کړی چې د اومېګا-۳ شحمي اسیدونه (omega-3 fatty acids) د یوه روغتیايي مزیت په توګه کرل شوې غوښې ته ورزیاتېدای شي. په ورته ډول، د معمولي غوښې د اومېګا-۳ شحمي اسید منځپانګه هم د څارویو د تغذیې په بدلولو سره وده کولی شي. اوسمهال په هسپانیه کې څېړنه روانه ده ترڅو له صحي غوړو سره کرل شوې غوښه جوړه کړي، چې کولی شي کولسټرول او د کولمو د سرطان خطر، چې معمولا د سرې غوښې له مصرف سره تړاو لري، راکم کړي. د ټایمز مجلې په یوه ګڼه کې راغلي، چې د حجروي کښت پروسه ممکن له بکتیریا او ناروغیو سره د غوښې مخ کېدل هم راکم کړي.

د جدي کنټرول شوي او وړاندوینې وړ چاپېریال له کبله د کښت شوې غوښې تولید له عمودي کرنې سره پرتله شوی دی. ځینو پلویانو یې وړاندوینه کړې چې دا به د خطرناکو کیمیاوي موادو لکه د بوټو د پارازیټونو وژونکو او فنجي وژونکو، سختو ټپونو او له ځنګلي ژوند سره د مخامختیا راکمولو په برخه کې مشابه ګټې ولري.

له صنعتي غوښې یا د بیولوژیکي عضوي غوښې د تولید له لارو چارو سره د کرل شوو تولیدي غوښو د روغتیايي اغېزو د پرتلنې په اړه لا هم څېړنې نه دي شوې.

 مصنوعي والی 
که څه هم کرل شوې غوښه د څارویو د عضلاتو حجرې، غوړ او ملاتړې حجرې، او همدارنګه د وینې رګونه لري، چې د دودیزو یا معمولي غوښو په څېر دي، خو بیا هم ځینو مصرفوونکو ته یې ممکن د لوړ تخنیک د تولید پروسه د منلو وړ نه وي. کرل شوې غوښه د جعلي یا "فرانکین میټ" په توګه توصیف شوې ده. له بلې خوا، کرل شوې غوښه له مصنوعي هورمونونو، انټي بیوټیکونو، سټرایډونو، درملو، او GMOs پرته، چې معمولا په کارخانه‌اي فارمي غوښو او سمندري غذاګانو کې کارېږي، تولیدېدای شي؛ که څه هم د عضوي بیولوژیکي تولید لپاره نه کارېږي.

که د کرل شوې غوښې محصول د ظاهري بڼې، خوند، بوی، جوړښت، یا نورو فکټورونو له پلوه توپیر ولري، بیا نو ممکن له دودیزې تولید شوې غوښې سره سوداګریزه سیالي ونه شي کړای. د هډوکو او د زړه د عروقي سیسټم نشتوالی، د هغو غذاګانو لپاره چې دا برخې پکې د پخلنځي اړوند پام وړ مرسته کوي، یو منفي ټکی دی. که څه هم، د هډوکو او/یا وینې د نشتوالي له کبله کېدای شي ډېری دودیزې چمتو شوې غوښې، لکه د غوښې وزرونه، د ځینو خلکو لپاره ډېرې خوندورې وي. پردې سربېره، وینه او هډوکي هم ممکن په راتلونکي کې کښت شي.

 چاپېریالي اغېزې 
د خوړو لپاره د څارویو تولید د هوا/اوبو د ککړتیا او کاربن د اخراج یا انتشار ستر لاملونه دي. په دې اړه پام وړ پوښتنې شته دي، چې ایا دودیز صنعت کولی شي د غوښې لپاره ګړندۍ غوښتنې پوره کړي. کرل شوې غوښه کېدای شي د دودیزې غوښې د تولید یو اګاهانه چاپېریالي بدیل وي.

تمه دا ده چې د کرل شوې غوښې چاپېریالي اغېزې د څارویو د پالنې په پرتله د پام وړ کمې وي. په هر هکتار ځمکه کې، چې د عمودي کرنې او/یا د کرل شوې غوښې د تولید لپاره کارېږي، ممکن له ۱۰ څخه تر ۲۰ هکتارو پورې ځمکه بېرته خپل طبیعي حالت ته راستنه شي. عمودي فارمونه (د کرل شوې غوښې پر اسانتیاوو سربېره) کولی شي د میتان له هضموونکو څخه ګټه پورته کړي ترڅو یې د برېښنا د اړتیاوو یوه برخه تولید کړي. د میتان هضموونکي د جوړېدو په ځای کې رامنځته کېدای شي ترڅو په تاسیساتو کې رامنځته شوي عضوي کثافات پر بایوګاز تبدیل کړي چې عموما له ۶۵ سلنه میتان څخه جوړ شوي دي. دا بایوګاز بیا د شنو خونو یا یو لړ بایوریکټرونو لپاره د برېښنا د تولید په موخه سوځېدلی شي.A Farm on Every Floor, The New York Times, 23 August 2009Case Study – Landfill Power Generation , H. Scott Matthews, Green Design Initiative, Carnegie Mellon University. Retrieved 07.02.09

 سرچينې