پایداره کرنه

پایداره کرنه یا پرمالکچر د ځمکې د مدیریت او د مېشت‌ځای د ډیزاین یا طراحۍ یوه تګلاره ده چې په ودانو یا بسیا طبیعي ایکوسیستمونو کې لیدل شوي ترتیبات عملي کوي. په دې کې د ډیزاین یو لړ هغه اصول شاملېږي چې د ټول سیستم د تفکر په مرسته ترلاسه شوي دي. دغه اصول په بیاتولیدي کرنه، ښاري پلان جوړونه او د ټولنې په پایښت کې کاروي یا عملي کوي. پایداره کرنه په لومړیو کې له «دایمي کرنې» څخه اخیستل شوې وه، خو وروسته د «دایمي فرهنګ» په معنا وکارول شوه او ټولنیز اړخونه یې را ونغښتل. دغه اصطلاح په ۱۹۷۸ کال کې «مولیسون» او «ډېوېډ هولمګرن» مطرح کړه او دا مفهوم یې په کرنه کې د څه ناڅه دودیزو او طبیعي کړنلارو پر ځای په مدرنو صنعتي مېتودونو سره فورمول‌بندي کړ.

پایداره کرنه ګڼې څانګې لري چې ایکولوژيک ډیزاین، ایکولوژيکي انجنیري، بیاتولیدي ډیزاین، چاپېریالي ډیزاین او ودانیزې چارې یې د بېلګې په توګه یادولی شو. همدا راز د اوبو د سرچینو مدیریت، پایداره معماري او بیاتولیدي او ځان‌ساتي مېشت‌ځایونه او له طبیعي ایکوسیستمونو څخه د کرنې ماډل شوي سیستمونه هم په کې شاملېږي.

پایداره کرنه د ټول سیستم د تفکر پر بنسټ ولاړې ډیزایني پروسې کاروي او په جریان کې ټول هغه موجود توکي او انرژي په پام کې نیسي چې پر وړاندیزي بدلونونو اغېز کوي یا یې تر اغېز لاندې راځي. له عملي پلوه په دې معنا ده چې د بېلګې په توګه د ځمکنیو اوبو د جریان تر اصلاح وړاندې سرچینې ته نږدې او له سرچینې لرې ټولې اغېزې په پام کې ونیول شي. یا کله چې د نباتاتو د ګڼې ګوڼې په څېر ستونزه یادوو، پر دې فکر کوو چې له منځه وړل یا بدلول یې پر خاوره او حیواني ژوند څه ډول اغېز کوي او دغه متقابل ځواکونه د وخت او ځای له مخې څه ډول تکامل کوي.

 معمولې طریقې 

 کرنیز ځنګلونه 
کرنیز ځنګل له کرنیزو محصولاتو سره د ونو او سریو یا ګلپوټیو د ترکیب یا یوځای کېدو له تعامل څخه کار اخلي. دغه چاره د ځمکې د بېلابېل، ښېرازه، ګټور او پایدار کارندوالي د سیستمونو رامنځته کولو لپاره کرنیزې ټکنالوژۍ د ځنګلدارۍ له ټکنالوژيو سره ترکیبوي. ونې یا ګلپوټي تر ډېره په کرنیزو سیستمونو کې کارول کېږي یا هم نالرګین ځنګلي محصولات په ځنګلي چاپېریالونو کې کرل کېږي.

په ځنګلي بڼوالۍ یا غذايي ځنګلونو کې داسې سیستمونه شاملېږي چې د طبیعي ځنګلونو په تقلید جوړ شوي دي. ځنګلي بڼونه د پایدارې کرنې د نورو ډیزاینونو په څېر داسې پروسې لري چې ډیزاینران یا طراحان یې په طبیعي ایکوسیستمونو کې ارزښتناکې بولي.

 د لرګیو خښول 
هیوجیکلچر په ځمکه کې د لرګیو خښولو ته ویل کېږي او موخه یې دا ده چې په خاوره کې د اوبو د پاتې کېدو یا خوندي کېدو کچه لوړه کړي. د لرګي سوری سوری یا داسې جوړښت چې اوبه ترې تېرېدای شي، تر ځمکه لاندې د تجزیه کېدو پر مهال د سفنج په ډول عمل کوي. د باراني موسم په جریان کې دغه خښ شوي لرګي کافي اندازه اوبه جذبوي تر څو د وچ موسم په جریان کې د محصولاتو د ساتنې لپاره کار ورکړي. دغه تخنیک یوه دودیزه طریقه ده چې د څو پېړیو په لړ کې په اروپا کې رامنځته شوی او په دې وروستیو کې د پایدارې کرنې پالونکو منلی یا تایید کړی دی. دغه تخنیک د ځمکې پر مخ د غونډیو د جوړولو او همدا راز د باغونو د لوړو تختونو یا کیاریو له لارې اجرا کولی شو. په لوړو تختونو یا کیاریو کې دغه عمل یا طریقه د لرګي په تجزیه کې د موجودو طبیعي مغذي موادو له څرخې او د عضوي اوبو د ساتنې له لوړ ظرفیت څخه تقلید کوي، د دې تر څنګ د ځمکې جوړښت او د ځمک‌لاندې اوبو له خواصو سره هم مرسته کوي. دغه کار د تخت په بېخ کې د لرګینو موادو تر اېښودو وروسته او پر سر یې د عضوي خاورې او کمپوزېټ تر راټولېدو وړاندې کېږي. هغه څېړنه چې د لوړو تختو د غونډیو د اوبو د ساتنې ظرفیت یې له هغو تختو سره پرتله کاوه چې غونډۍ نه وې په کې ښکېلې، ویې ښوده چې د غونډیو لرونکې تختې د اوبو کمې خړوبونې ته اړتیا لري، هم یې ساتنه یا حفاظت کم دی او هم د اوږد مهال لپاره کارندې دي.Wheaton, Paul. "Raised garden beds: hugelkultur instead of irrigation" Richsoil. Retrieved 15 July 2012.Feineigle, Mark. "Hugelkultur: Composting Whole Trees With Ease" . Permaculture Research Institute of Australia. Retrieved 15 July 2012.

 اهلي حیوانات 
اهلي حیوانات تر ډېره د ساحو په ډیزاین کې را ښکېلېږي. حیوانات د هر پایدار ایکوسیستم حیاتي برخه ده. څېړنې ښيي چې د حیواناتو له مرستې پرته ایکولوژيکي یووالی کمېږي یا له منځه ځي. هغه فعالیتونه چې په سیستم کې ونډه لري، د مغذي موادو د څرخې لپاره د وښو لټون، د لوېدلیو مېوو پاکول، د هرزه بوټو یا وښو ساتنه، د تخم خپرول او د افتونو ساتنه ده. مغذي مواد د حیواناتو له خوا دوران یا څرخې ته لوېږي او د هضم له لږ وړ حالت څخه پر غلیظه سره یا کود بدلېږي.

د غواوو، وزو، چرګانو، قازانو، سویو او چینجیو یا حشراتو په ګډون ګڼ حیوانات کولای شي په دغه عمل کې ونډه ولري. د بېلګې په توګه داسې چرګوړي شته چې د خاورې د ګرولو لپاره کارېدای شي، په دې توګه سطحي خاوره ماتېږي او مدفوع مواد د کود یا سرې په توګه کارېدای شي. د وخت‌بندۍ او عادتونو په څېر فکتورونه یا عوامل ډېر مهم دي. د بېلګې په توګه حیوانات د نباتاتو په نبست ډېرې ورځنۍ پاملرنې ته اړتیا لري.

 سمندري سیستمونه 
پایداره کرنه یا پرماکلچر په کرنه کې ریښې لري، خو همدغه اصول په ځانګړي ډول بنسټیز اخلاق یې په سمندري کرنه په ځانګړي ډول د اوبړیو په پالنه کې هم کارول کېدای شي. بېلګه یې سمندري کرنه یا سمندري پرماکلچر دی چې په هغه کې د سمندر د سړو او ژورو اوبو مصنوعي راپورته کېدنه القا کېږي. کله چې د اوبو له دغسې راپورته کېدنې سره د نښلون بستر برابرېږي او سپوروفیټ سمندري نباتات موجود وي، په دې ډول د سمندري نباتاتو یو ځنګلي ایکوسیستم رامنځته کېدای شي (سمندري نباتات په دغسې چاپېریال کې د موجودو محلولو مغذي موادو وچې تودوخې ته اړتیا لري). کوچنۍ اوبړۍ هم تکثیر کوي. د سمندري ځنګلونو مېشت‌ځایونه د کبانو ډېرو نوعو ته هم ګټور دي او سمندري نباتات د خوړو، د حیواناتو د غذا، درملو او نورو سوداګریزو محصولاتو لپاره هم یوه نوې کېدونکې سرچینه ده. د دې تر څنګ د کاربن د تثبیت لپاره هم یوه ځواکمنه وسیله ده. 

 سرچينې