د نفوذ سيمه

په نړیوالو اړیکو کې د نفوذ ساحه په یوه سیمه کې د یو هېواد تسلط یا کلتوري، اقتصادي، نظامي یا سیاسي چارو کې د ځايي حکومت سربېره د خپلو سرحدونو د سيمې څخه بهر حاکميت لرل دي. که څه هم دا نفوذ په رسمي توګه د تړونونو یا توافقنامو په شکل په رسمي ډول ترلاسه شوی اوسي،خو  په ډیری مواردو کې دا د نفوذ لرونکي هیواد د نرم ځواک پر بنسټ غیر رسمي نفوذ دی.

که څه هم د اغېزمن او اغېزاچوونکي تر منځ رسمي اتحاد یا نور قراردادي مکلفیتونه شتون لري، داسې رسمي ترتیب ته اړتیا نشته او نفوذ اکثرا د نرم ځواک یوه بېلګه کېدی شي. په ورته ډول، یو رسمي اتحاد په دې مانا نه دی چې یو هېواد د بل هېواد د نفوذ په ساحه کې وي. د نفوذ لوړ انحصار په تاریخي توګه د لويو جګړو سره مل وي.

په ډېرو سختو قضیو کې، یو هېواد د بل هېواد "د نفوذ ساحه" کې کیدی شي د هغه هېواد یوه فرعي برخه وي، په اغېزمنه توګه د اصلي سپوږمکۍ یا استعمار په توګه عمل کوي. د نفوذ ساحه چې د ځواکمنو هېوادونو په واسطه د نورو په چارو کې لاسوهنه کوي، تر نن ورځې پورې دوام لري. دا ډېری وخت د زبرځواکونو، لویو قدرتونو یا منځنیو قدرتونو په توګه تحلیل کیږي.

ځینې وختونه د یو واحد هېواد برخې کولی شي د نفوذ په دوه جلا برخو کې راشي. د استعمار په دوره کې، د ایران او تایلینډ هېوادونه په ترتیب سره د برتانيې / روسیې او برتانوي / فرانسوي امپراتوریو تر منځ د امپراتوري قدرتونو د نفوذ په ډګرونو ویشل شوي وو. په ورته ډول، د دویمې نړیوالې جګړې وروسته، آلمان په څلورو اشغال زونونو وېشل شوی و، چې وروسته بیا لوېدیځ آلمان او ختیځ آلمان سره یوځای شول، چې لومړی يې د ناټو پخوانی غړی و او وروستی یې د وارسا تړون غړی و .

دا اصطلاح د غیر سیاسي حالتونو تشریح کولو لپاره هم کارول کیږي، د بېلګې په توګه، د پیرود مرکز په اړه ويل کيږي چې په دغه مالومه جغرافيه کې نفوذ لري يانې د دې سيمې د سوداګرۍ بازار په خپله ولکه کې لري.

 تاریخ 
کيڼ|بټنوک| په 1897 کې د افریقا نخشه د اروپا "د نفوذ ساحې" ښیي.
په تېرو پیړیو کې ډېری ځواکمن دولتونو،  واکمن دولتونه درلودل چې اصلي کورنۍ یې د لوی ځواک دوره منله.

د نړۍ ډېری سیمې د کلتوري نفوذ سره یوځای شوي چې د نفوذ پخوانۍ ساحې څخه په میراث پاتې دي، حتا که دا نور د سیاسي کنټرول لاندې نه وي. د مثال په توګه، موږ کولی شو د انګلیسي فضا ، عربي نړۍ ، یوروسفیر، د فرانکوفوني نړیوال سازمان ، فرانکو-افریقا، جرمنسفیر ، اندوسفیر ، هسپانی داد، لاتینې اروپا/لاتینه امریکا ، لوسوفون، پان ترکيزم ، کلتوري ساحه ذکر کړو. د ختیځې آسیا ، پان-سلاویزم ، مالیزیايي نړۍ او ډیری نور.

 د امپریالیزم نوی دور 
بټنوک| په ایران کې د برتانیا او روسیې د نفوذ ساحه
د ۱۹۰۷ کال د انګلیس-روسیې په کنوانسیون کې برتانیې او روسیې پارس (ایران) د نفوذ په ډګرونو ووېشل، روسیه د ایران په ډیرو شمالي سیمو د نفوذ کولو په خاطر وپیژندل شوه او انګلستان په جنوب ختیځ کې یوه سیمه جوړه کړه. British Documents on the Origins of the War 1898-1914, Volume IV, The Anglo-Russian Rapprochement 1903-7. Edited by G.P. Gooch and H Temperley. Her Majesty's Stationery Office, London 1929. p618-621. Appendix IV - Revised Draft of Agreement Concerning Persia, Sent to Sir A. Nicholson by Sir Edward Grey on June 6, 1907 

د سیام ( تایلینډ ) لپاره ، انګلستان او فرانسې په 1904 کې یو تړون لاسلیک کړ چې له مخې یې برتانیا د منام سیند ختیځ ( چاو پرایا سیند ) د فرانسوي نفوذ ساحه په رسمیت وپیژندله. په بدل کې، فرانسې د منام حوزې په لویدیځ او د تایلینډ خلیج لویدیځ کې د برتانوي نفوذ په رسمیت پیژندلی. دواړو خواوو د سیامی د خاورې د الحاق په اړه هر ډول نظر رد کړ. 
بټنوک| د شلمې پېړۍ په لومړیو کې د چین په امپراتورۍ کې د نفوذ ساحې
د ۱۹مې پېړۍ په وروستیو او د شلمې پېړۍ په لومړیو کې په چین، انګلستان، فرانسې، جرمني او روسیه کې، جاپان د خپلو "ګټو ساحو" لپاره د "غیر اجنبی مکلفیتونو" د خوندي کولو پر بنسټ په لویو سیمو کې ځانګړي واک درلود. یوازې متحده ایالاتو د هسپانوي-امریکایي جګړې له امله برخه اخیستې نه وه.  دا بریدونه د نظامي بریدونو په کارولو سره ترسره شوي یا چینايي چارواکو ته د غیر مساوي تړونونو او "اوږدمهاله اجارې" لاسلیک کولو ګواښ کول.

د 1895 په پیل کې، فرانسویانو د چین په جنوب لوېدیځ کې د اورب ادعا وکړه.  د 1897 کال په ډسمبر کې، المان قیصر ویلهلم II په چین کې د سیمې د نیولو اراده اعلان کړه، چې په چین کې یې د نفوذ سرحدونه سخت کړل. د آلمان حکومت، په شانډونګ ولایت کې، د پراختیایي پورونو، کان کیندنې، او د ریل پټلۍ ملکیت ځانګړی کنټرول ترلاسه کړ، په داسې حال کې چې روسیې د لوی دېوال په شمال کې ټوله سیمه کوریا ته ور کړه،   سربېره پردې د سوداګرۍ لپاره د پخوانیو مالیاتو معافیت. منګوليا او شينجيانګ د فينګتيان، جيلين او هيلونګ جيانګ په ولايتونو کې د آلمان په شان اقتصادي ځواک دی. فرانسه پر یونن، د ګوانګسي او ګوانګ دونګ زیاتره ولایتونه، د فوجیان ولایت پر جاپان او د یانګزي سیند په ټوله دره کې برتانوي امپراتورۍ (لکه څنګه چې د یانګزي سیند ته څېرمه ټول ولایتونه، همدارنګه د هینان او ژیجیانګ  برخې  )، د ګوانګ دونګ او ګوانګ شي والیتونو او د تبت یوه برخه. یوازې د ژیجیانګ ولایت لپاره د ایټالیا غوښتنه د چین حکومت لخوا رد شوه. په دې سیمو کې اجاره شوې او رعایت شوې سیمې شاملې نه دي چې بهرنیو قدرتونو پرې بشپړ واک درلود. Speech and interview at the University of Michigan, 1902.

په 1902 کې، وینسټن چرچیل د لویو قدرتونو لخوا د چین د ویش په اړه وینا وکړه، چیرې چې هغه وویل چې "موږ باید چینایان په لاس کې واخلو او دوی تنظیم کړو،" "زه د چین په وروستۍ ویش باور لرم،" او "آریان. سټاک." هغه به خامخا وګټي."  

 امریکا 
د امریکا د خزانې لومړی وزیر الکساندر هیمیلټن غوښتل چې امریکا په شمالي امریکا کې د خپل نفوذ ساحه جوړه کړي.  هېملټن په فدراليستي ژورنالونو کې ليکلي، چې امريکا غواړي د نړۍ د قدرت مقام ته ورسېږي او له امريکا څخه د اروپايي هېوادونو د ايستلو واک تر لاسه کړي، په دې توګه د امريکا د ملتونو تر منځ سيمه ييز تسلط پيدا کړی، که څه هم د نوې نړۍ زياتره اروپايان. په هغه وخت کې مستعمرې درلودې. 

دا عقیده د ولسمشر جیمز مونرو په مشرۍ رسمي شوه، چا چې نوې نړۍ د نفوذ ساحه وبلله او د اروپا له تجاوز څخه یې ګوښه کړه. دې ته د مونرو نظریه ویل کیده. لکه څنګه چې متحده ایالات د نړیوال ځواک په توګه راڅرګند شو، لږ شمیر هیوادونو په دې سیمه کې د سرغړونې جرئت وکړ.  په شوروي اتحاد او د کیوبا د توغندیو په بحران کې د پام وړ استثنا رامنځته شوه.

د 2018 راهیسې، د بهرنیو چارو وزیر ریکس ټېلرسن د مونرو نظریې ته اشاره کړې ترڅو متحده ایالات د نورو هیوادونو لکه چین په پرتله د سیمې د غوره سوداګریز شریک په توګه وده ورکړي. 

 دوهمه نړۍوال جګړه 
د بل مثال په توګه، د دویمې نړیوالې جګړې په جریان کې، د جاپان امپراتورۍ خورا پراخ نفوذ درلود. د جاپان حکومت په مستقیم ډول په کوریا، ویتنام، تایوان او د چین اصلي خاورې په ځینو برخو کې د پېښو څارنه کوله. له همدې امله، "د لويې ختیځې آسیا د خوښۍ لویه ساحه" په اسانۍ سره د آرام سمندر په نقشه کې د لوی "حباب" په توګه انځور کېدی شي چې د جاپان ټاپوګان او د آسیا او آرام سمندر هیوادونه کنټرولوي.

 د دوهم نړیوال جنګ پای 
د 1941 او د شوروي اتحاد د آلمان له یرغل راهیسې، متحدینو د غیر لیکل شوي انګیرنې لاندې کار کاوه چې لویدیځ قدرتونه او شوروي اتحاد هر یو د خپل نفوذ ساحه درلوده. لکه څنګه چې د نازیانو تر ولکې لاندې سیمې محدودې شوې او متحدینو په پرله پسې توګه نور هیوادونه آزاد کړل، په خپلو برخو کې د متحده ایالاتو-برطانیې-شوروي د بې بنسټه حقونو انګیرنې ستونزې رامینځته کړې. د جګړې سیمې یو عملي تعریف نه درلود او دا هیڅکله روښانه نه وه چې ایا یو واکمن متحد ځواک یوازې د نظامي فعالیتونو په اړه یو اړخیز پریکړې کولو اجازه لري یا کولی شي د نورو هیوادونو سیاسي، ټولنیز او اقتصادي راتلونکي باندې خپله اراده تحمیل کړي. دا غیر رسمي سیستم د جګړې په وروستیو پړاوونو کې او له هغه وروسته په شا شو، کله چې څرګنده شوه چې شوروي اتحاد او لویدیځ متحدین د آزادو شویو سیمو د راتلونکي ادارې او پرمختګ او پخپله جرمني کې د پام وړ توپیر درلود.

 سړه جګړه 
د سړې جګړې په جریان کې، د بالتیک هیوادونه ، منځنۍ اروپا ، د ختیځې اروپا ځینې هیوادونه، کیوبا ، لاوس ، ویتنام ، شمالي کوریا ، او د چین او شوروي اتحاد تر جلا کیدو او د تیتو سټالین، د چین د خلکو جمهوریت او د چین د خلکو جمهوریت . د یوګوسلاویا فدرالي جمهوریت ، د نورو هیوادونو په منځ کې په مختلفو دورو کې د شوروي اتحاد د نفوذ ساحه ده. لویدیځه اروپا ، اوقیانوس، جاپان او جنوبي کوریا په نورو ځایونو کې د امریکا تر نفوذ لاندې دي. په هرصورت، په دې سیمو کې د تطبیق شوي کنټرول کچه توپیر لري او مطلق نه و. د بیلګې په توګه، فرانسې او انګلستان وتوانیدل چې په خپلواکه توګه (د اسراییلو سره) د سویز کانال باندې برید وکړي (دوی وروسته د امریکا او شوروي اتحاد د ګډ فشار لاندې وتلو ته اړ شول). وروسته فرانسه هم وتوانېده چې د شمالي اتلانتيک د تړون د سازمان (ناټو) له پوځي ځواک څخه ووځي. کیوبا اکثرا هغه دریځونه نیولي چې له خپل شوروي متحد سره یې شخړه کوله، په شمول د چین د خلکو جمهوریت سره یو لنډمهاله اتحاد، اقتصادي بیا تنظیم کول، او په افریقا او امریکا کې د یاغیانو ملاتړ پرته له دې چې د شوروي مخکې تصویب شي.

 اوسمهال 
د شوروي اتحاد له ړنګېدو وروسته، د ختیځې اروپا، قفقاز او مرکزي اسیا هغه هېوادونه چې خپلواک شول اکثرا د روسیې د فدراسیون د "د نفوذ د ساحې" د یوې برخې په توګه انځور شوي. د الریش سپیک په وینا، د کارنیګي اروپا لپاره لیکل: " د شوروي اتحاد له ړنګیدو وروسته، د لویدیځ تمرکز په روسیه کې و. لوېدیځو هېوادونو په ښکاره ډول د شوروي څخه وروسته هېوادونه (د بالتیک هېوادونو سربیره) د روسیې د نفوذ ساحه ګڼلې. » 

 اړوند پوښتنې 

 جیوپولیټیک
 ملي ګټې
 د ځواک توازن

 سرچینې 

 مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Sphere of influence». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۱ مارس ۲۰۱۷.

وېشنيزه:چين
وېشنيزه:نړۍ
وېشنيزه:نړيوالې اړيکې
وېشنيزه:هېوادونه
وېشنيزه:د نړۍ هېوادونه
وېشنيزه:امريکا متحده ايالات
وېشنيزه:المان
وېشنيزه:جاپان
وېشنيزه:کوريا
وېشنيزه:روسيه
وېشنيزه:شوروي اتحاد
وېشنيزه:بالکان
وېشنيزه:Pages with unreviewed translations