درېيمه نړيواله جګړه

World War III يا درېيمه نړيواله جګړه چې زياتره د WWIII يا WW3 په توګه لنډول کېږي، د لومړۍ او دويمې نړيوالو جګړو څخه وروسته يوې انګېرل شوې درېيمې نړيوالې پراخه کچه نظامي شخړې ته ورکړل شوي نومونه دي. ياده اصطلاح لږ تر لږه د ۱۹۴۱ز کال له لومړيو راهيسې کارول کېږي. ځيني [پوهان] د درېيمې نړيوالې جګړې اصطلاح په ناتړلي ډول ټاکلو يا يو څه کوچنيو شخړو لکه سړې جګړې يا د سيمې پر سر شخړو ته کارول کېږی. د يادو پوهانو خلاف ځيني نور ادعا کوي، چې دا ډول شخړه ښايي په پراختيا او ويجاړونکي اغېز کې له نړيوالو جګړو څخه مخکې وي. The New Quotable Einstein. Alice Calaprice (2005), p. 173.

د دويمې نړيوالې جګړې پای ته نږدې د هستوي وسلو د پرمختګ او کارونې او د زياتو هېوادونو له لورې يې د وروستۍ لاسته راوړنې او خپرونې له امله؛ د هستوي الهام شونی ګواښ د درېيمې نړيوالې جګړې په اړه په ګومانونو کې يوه عامه موضوع ده، چې د ځمکې د مدنيت او ژوند د پراخه ويجاړونې سبب کېږي. يوه بله بنسټيزه اندېښنه دا ده، چې بيولوژيکي جګړه د زياتو زیانونو سبب کېدلی شي. ياده جګړه په ارادي ډول يا پاملرنې سره د يو بيولوژيکي عامل په ناڅاپي خوشې کولو، د يو عامل په ارث کې د تمې خلاف بدلون يا له کارونې څخه وروسته له نورو نوعو سره يې د سمون په واسطه پېښېدلی شي. د ويجاړۍ په موخه د پرمختللې تيکنالوژۍ د کارونې له امله لکه دا ډول د پراخه کچې کتابي؟ پېښې؛ کولی شي د ځمکې سطحه د استوګنې نا وړ کړي. 

په ۱۹۳۹ ز کلونه) کې د دويمې نړيوالې جګړې له پيل څخه مخکې د لومړۍ نړيوالې جګړې (۱۹۱۸-۱۹۱۴ز کلونه) په اړه باور و، چې د [ټولو] جګړو پای ته رسوونکې جګړه به وي. په عام ډول باور و، چې د دا ډول پراخې نړيوالې جګړې شونتيا بيا ځل هيڅکله نه شي کېدلی. د جګړې د دوام د دورې پر مهال لومړۍ نړيواله جګړه په عمومي ډول د «سترې جګړې» په نوم يادېده. د دويمې نړيوالې جګړې پيل هغه هيله ناسمه ثابته کړه، چې انسانيت ښايي د پراخه نړيوالو جګړو لپاره اړتيا له اندازې څخه زياته غټه کړې وي. 

په ۱۹۴۵ کې د سړې جګړې په راتګ او شوروي اتحاد ته د هستوي وسلو د ټيکنالوژۍ په خپرېدنې سره د درېيمې نړيوالې جګړې شونتيا زياته د منلو وړ شوه. د سړې جګړې د کالونو پر مهال په زياتو هېوادونو کې د نظامي او ملکي چارواکو له لوري د يوې درېيمې نړيوالې جګړې د شونتيا تمه شوې او پلان شوې وه. کيسې [د جګړې] له معمولي جګړې څخه تر ټاکلې يا بشپړې هستوي جګړې پورې د لړۍ په ډول برابرې شوې. د سړې جګړې په لوړوالي [اوج] کې په دوه اړخيز ډول د ډاډمنې ويجاړتيا (mutually assured destruction:MAD) اصولو وده کړې وه. دې اصولو روښانه کړه چې يو بشپړ هستوي ټکر به په جګړه کې ښکېل ټول دولتونه ويجاړ کړي. د انساني سيالۍ بشپړه شونې ويجاړتيا ښايي د دې ډول کيسې په مخنيوي کې د امريکايي او شوروي د دواړو مشرانو وړتيا کې مرسته کړې وي.

 ټايم مجله (Time magazine) 
ټايم مجله که «د درېيمې نړيوالې جګړې» د اصطلاح رامنځته کوونکې نه ده، خو لومړنۍ منونکې يې ده. د يادې اصطلاح لومړنۍ کارونه د ټايم مجلې د ۱۹۴۱ ز کال د نومبر د درېيمې نېټې مسئله کې د «ملي چارو» تر برخې لاندې راښکاره شوه او د نازي کډوال Dr. Hermann Rauschning په اړه يې «درېيمه نړيواله جګړه» سرليک ورکړ، چې نوی متحده ايالتونو ته راغلی و. يادې مجلې د ۱۹۴۳ ز کال د مارچ د ۲۲ نېټې ګڼه کې د «باندينيو خبرونو» تر برخې لاندې د متحده ايالتونو د هغه وخت د مرستيال ولسمشر Henry A. Wellace بيانيو ته په پام سره، ورته سرليک (درېيمه نړيواله جګړه.) بيا وکاروه. د مرستيال ولسمشر بيانيې دا وې: «موږ بايد په ۱۹۴۳ يا ۱۹۴۴ ز کال کې يو څه وخت پرېکړه وکړو، چې ايا د درېيمې نړيوالې جګړې تخمونه وکرو که نه». ټايم مجلې د پاتې لسيزې لپاره ځيني مسئلو ته د درېيمې نړيوالې جګړې نوم ورکولو يا يې په کيسو کې يادولو (او مخ پر وړاندې: ۱۹۴۴، ۱۹۴۵، ۱۹۴۶ز کال  (بکتریايي جګړه)، ۱۹۴۷ او(  ۱۹۴۸ ز کال) ته ادامه ورکړه. ټايم د دې اصطلاح پر کارونې ټينګار کوي. د بېلګې په ډول: د ۲۰۱۵ زکال د «دا هغه څه دي، چې درېيمه نړيواله به يې په شان ښکاره شي) په سرليک د يو کتاب په کتنه کې. 

 نظامي پلانونه 
نظامي پلان جوړونکي د جګړې د لوبې بېلابېلې کيسې دي، چې د سړې جګړې د لومړيو ورځو له راهيسې د تر ټولو خراب حالت لپاره چمتووالی نيسي. د دې پلانونو له ډلې ځيني يې اوس له کاره لوېدلي او په اړخيز او بشپړ ډول نا ډلبندي شوي دي. 

 له اټکله لرې عمليات 
د بریتانيې لومړی وزير وينسټن چرچېل (Winston Churchill) اندېښمن و، چې د دويمې نړيوالې جګړې په پای کې په مرکزي او ختيځه اروپا کې د ګڼ شمېر شوروي سور لښکر خپاره شوي ځواکونه او د شوروي مشر Joseph Stalin بې باوري د لويديځې اروپا لپاره سخت ګواښ و. د ۱۹۴۵ ز کال له اپريل څخه تر می پورې بریتانوي وسله والو ځواکونو له اټکله لرې عمليات (Operation Unthinkable) رامنځته کړه، چې فکر کېږي د درېيمې نړيوالې جګړې لومړۍ سناريو يا کيسه ده. د عملياتو لومړنۍ موخه پر روسيې باندې د متحده ايالتونو او برتانوي سترواکۍ خوښه تحميلول وه. ذکر شوی پلان د برتاتوي کمېټې د دفتر رئيس له لوري په نظامي ډول د ناشوني پلان په توګه رد شو.  

 په لويديځ اروپايي 
Operation Dropshot په لويديځ اروپايي او اسيايي لوبو کې له شوروي اتحاد سره د شوني هستوي او معمولي جګړې لپاره د متحده ايالتونو د ۱۹۵۰ ز کال لسيزې د ناڅاپي يا شونې پېښې پلان و. که څه هم سناريو له هستوي وسلو څخه ګټه اخيستنه رامنځته کړه، مګر د يوې پرېکنده ونډې لوبولو تمه ترېنه ونه شوه. 

په هغه وخت کې د متحده ايالتونو د هستوي وسلو جوړولو او ساتلو ځای د اندازې له مخې ټاکلی و، چې زياتره يې د هېواد دننه وو او د لېږد لپاره يې په بم غورځونکو باندې تکيه کوله. Dropshopt د ماموريت پېژنيالونه (پروفايلونه) راونغاړل، چې په ۱۰۰ ښارونو او ښارګوټو کې په يو ګوزار سره د شوروي اتحاد د ٪۸۵ صنعتي ځواک د له منځه وړلو په موخه به يې په ۲۰۰ نښو کې ۳۰۰ هستوي بمونه او ۲۹۰۰۰ لوړ چاودېدونکي بمونه کارولي وي. د ۳۰۰ هستوي وسلو له ډلې څخه د ۷۵ او ۱۰۰ تر منځ وسلو پر ځمکه باندې د شوروي د جنګي الوتکې د ويجاړولو په موخه په نښه شوې وې. 

ياده کيسه د لويې وچې دننه توغېدونکو راکټونو له پرمختګ څخه مخکې رامنځته شوې وه. دا کيسه له هغه وخته هم مخکې رامنځته شوې وه، چې د متحده ايالتونو ولسمشر John F. Kennedy او د نوموړي د دفاع وزير Robert McNamara د متحده ايالتونو د هستوي جګړې پلان له «ښار وژنې» د ارزښت خلاف [ضد] ګوزار پلان څخه د «ځواک خلاف» پلان (زیاتره يې نظامي ځواکونه په نښه کړل) ته بدل کړ. په دې وخت کې هستوي وسلې کافي کره [دقيق] نه وې، چې ورسره د ګاونډ ښار له ويجاړونې پرته يوه سمندري هډه باندې په نښه کړي، نو له کارونې څخه يې موخه دا وه، چې د دښمن صنعتي ظرفيت ویجاړ او له مخې يې د ياد هېواد د جګړې اقتصاد معيوب [کمزوری] کړي. 

 Grand Slam، Longstep او Mainbrace تمرينونه 
د ۱۹۹۵۰ ز کال په جنوري کې د شمالي اتلانتيک شورا د ناټو د ځای نيونې نظامي تګلاره تاييد کړه. د ناټو نظامي پلان جوړونې د ۱۹۵۰ ز لسيزې په لومړيو کې د کوريا د جګړې له پيل څخه وروسته ټينګه غوښتنه وکړه او ناټو يې وهڅوله چې د تېري د مخنيوي او لويديځې اروپا د دفاع د ډاډمنولو په موخه تر يو متمرکز امر لاندې يو مناسب فوځ جوړ کړي. د ۱۹۵۱ ز کال، د اپرېل پر دويمه د متحده ايالتونو د پوځ د جنرال Dwight D. Eisenhower تر لارښوونې لاندې د متحد امر اروپا (Allied Command Europe) رامنځته شوه. د لوېديځې اتحاديې د دفاع سازمان وار له مخه د تمرين رښتيا (Exercise Verity) تر سره کړې وه، چې د ۱۹۴۹ ز کال يو ګڼ اړخيز تمرين و، چې شمندي هوايي بريدونه او د اوبتل بريدونه يې رانغاړل. 

 سرچينې