هوښیار ډیزاین

هوښیار ډیزاین (ID) د خدای شتون لپاره یو نیمه علمي استدلال دی چې د هغه د پلویانو لخوا د «د ژوند د سرچینې اړوند د شواهدو پر بنسټ یوې علمي نظریې» په توګه وړاندې شوې ده. پلویان یې ادعا کوي چې «د نړۍ او ژوندیو موجوداتو ځینې ځانګړتیاوې په غوره بڼه د یوه هوښیار لامل له لوري توضیح کېږي، نه د طبیعي ټاکنې په څېر بې مسیره پروسې له لوري». ID د خلقت ګرایۍ یوه بڼه ده چې آزمېښتي ملاتړ ځان سره نه لري او هیڅ د آزمېښت وړ یا د اثباتېدو وړ فرضیه نه وړاندې کوي او له همدې کبله علم نه دی. د ID اصلي پلویان په متحده ایالتونو کې له ډیسکاوري موسسې سره، یوه مسیحي، سیاسي محافظه کاره فکر دی، اړوند دي.Numbers 2006, p. 373; "[ID] captured headlines for its bold attempt to rewrite the basic rules of science and its claim to have found indisputable evidence of a God-like being. Proponents, however, insisted it was 'not a religious-based idea, but instead an evidence-based scientific theory about life's origins – one that challenges strictly materialistic views of evolution.' Although the intellectual roots of the design argument go back centuries, its contemporary incarnation dates from the 1980s" Article available from Universiteit GentPigliucci 2010Young & Edis 2004 pp. 195-196, Section heading: But is it Pseudoscience? 
 See:
 List of scientific bodies explicitly rejecting intelligent design
  s:Kitzmiller v. Dover Area School District#4. Whether ID Is Science  p. 83
 The Discovery Institute's A Scientific Dissent From Darwinism petition begun in 2001 has been signed by "over 700 scientists" as of August 20, 2006. The four-day A Scientific Support for Darwinism petition gained 7,733 signatories from scientists opposing ID.
 AAAS 2002. The American Association for the Advancement of Science (AAAS), the largest association of scientists in the U.S., has 120,000 members, and firmly rejects ID.
 More than 70,000 Australian scientists "...urge all Australian governments and educators not to permit the teaching or promulgation of ID as science." 
 National Center for Science Education : List of statements from scientific professional organizations on the status intelligent design and other forms of creationism in the sciences.
 Nature Methods 2007, "Long considered a North American phenomenon, pro-ID interest groups can also be found throughout Europe. ...Concern about this trend is now so widespread in Europe that in October 2007 the Council of Europe voted on a motion calling upon member states to firmly oppose the teaching of creationism as a scientific discipline."
 Dean 2007, "There is no credible scientific challenge to the theory of evolution as an explanation for the complexity and diversity of life on earth."

که څه هم د هوښیار ډیزاین عبارت پخوا د ډیزاین دلیل په هکله په الهیاتي بحثونو کې یاد شوی وو، په اوسنۍ کارونه کې د هغه اولینه خپرېدنه یې د تخلیق ویي بدیل په توګه د پانډاګانو او خلکو په کتاب کې وه، چې په ۱۹۸۹م کال کې د تخلیق درسي کتاب وو او د ښوونځي بیولوژي ټولګیو کې به تدریس کېده. دا اصطلاح د کتاب په مسودې کې ځای پرځای شوې وه، البته د پیدایښت ساینس او تخلیق سرچینې په توګه، خو په ۱۹۸۷م کال کې د اډوارډز د اګیلاز په وړاندې دعوا کې، د سترې محکمې د پرېکړې څخه وروسته، د تخلیق علم تدریس په دولتي ښوونځیو کې د اساسي قانون پر بنسټ منع کړل شو. د ۱۹۹۰مې لسیزې له منځه، د هوښیار ډیزاین خوځښت (IDM) چې د ډیسکاوري موسسې لخوا یې ملاتړ کېده، د دولتي ښوونځيو د بیولوژي مضمون په خپرونو کې د هوښیار ډیزاین د ننه کولو څخه ملاتړ وکړ. دا کار په ۲۰۰۵م کال کې د کیتزمیلر د دوور سیمې د ښوونځي په وړاندې د محکمې لامل شو چې هلته څرګند شول هوښیار ډیزاین یو علم ندی، هغه «نشي کولی ځان د تخلیق ګرایۍ مخکینیو او مذهبي پایلې څخه جلا کړي» او له همدې کبله د متحده ایالتونو د اساسي قانون د لومړي بند په اساس یې په دولتي ښوونځيو کې د دې علم دودول نقض کړل. Haught's expert report in Kitzmiller v. Dover Area School District.  s:Kitzmiller v. Dover Area School District#E. Application of the Endorsement Test to the ID Policy, pp. 31–33. s:Kitzmiller v. Dover Area School District#E. Application of the Endorsement Test to the ID Policy p. 32 ff, citing   Johnson interviewed in November 2000.

 Downey 2006 s:Kitzmiller v. Dover Area School District#4. Whether ID Is Science Page 69 and s:Kitzmiller v. Dover Area School District#H. Conclusion p. 136.

ID د تکاملي توضیحاتو په وړاندې دوه اصلي دلیلونه وړاندې کوي: نه راګرځېدونکې پېچلتیا او مشخصه پېچلتیا، او ادعا کوي چې د ژوندیو موجوداتو ځینې معلوماتي او بیولوژيکي ځانګړتیاوې له هغه څخه ډېرې پېچلې دي چې د طبیعي ټاکنې پایله وي. علمي دقیقې څېړنې څو بېلګې چې ادعا کېږي د هغوی لپاره تکاملي توضیح ناممکنه ده، رد کړي دي.

ID په مډرن علم کې د ذاتي میټوډولوژيکي طبیعت ګرایۍ د ننګولو په لټه کې دی، که څه هم د هغه پلویان دا مني چې تراوسه یې یوه علمي نظریه نده وړاندې کړې. ID د تکامل په وړاندې د یوه مثبت استدلال په توګه، د انساني مصنوعیاتو او طبیعي سیسټمونو ترمنځ د یوې پرتلې سپارښتنه کوي، د خدای د شتون ډیزاین لپاره د الهیاتي استدلال یوه نسخه. وروسته بیا د ID پلویان په پرتله کولو سره دې پایلې ته رسېږي چې پېچلې ځانګړتیاوې، لکه څنګه چې د ID لخوا تعریف شوي دي، د ډیزاین شواهد دي. د ID منتقدین په دې فرض کې یو دروغي دوه‌ګوني ویني چې د تکامل پر وړاندې شواهد په اصل کې د ډیزاین لپاره شواهد دي.  The review is reprinted in full by Access Research Network [archived February 10, 1999].

  s:Kitzmiller v. Dover Area School District#4. Whether ID is Science, p. 68. "lead defense expert Professor Behe admitted that his broadened definition of science, which encompasses ID, would also embrace astrology."
 See also  s:Kitzmiller v. Dover Area School District#4. Whether ID is Science, p. 64.  Originally published in Bios (July 1998) 70:40–45.

 تاریخ 

 د مفهوم اصل 
په ۱۹۱۰م کال کې، په امریکا کې د عمده مذهبي بحثونو موضوع نه وه، خو په ۱۹۲۰مه لسیزه کې، په الهیاتو کې د بنسټپالو-مډرنیسټانو شخړه د دې لامل شوه چې مسیحي بنسټپالان د تکامل له زده کړې او د مډرن تخلیق له اصل سره مخالفت وښیي. د تکامل تدریس په عملي توګه د متحده ایالتونو په دولتي ښوونځيو کې تر ۱۹۶۰مې لسیزې پورې وځنډول شو، او کله چې تکامل بیاځلي درسي خپرونې کې شامل شو، یو لړۍ قضایي دوسیو شتون درلود چې په هغو کې هڅه کېده د تکامل په څنګ کې تخلیق هم په ټولګیو کې تدریس شي. د ځوانې ځمکې تخلیق کوونکي (YEC) د تخلیق علم د «د هغې نړۍ په هکله چې موږ په کې ژوند کوو د علمي بدیل توضحی» په توګه دود کړ. دوی ډېری د ډیزاین استدلال په طبیعت کې د پېچلتیا توضیح لپاره او د خدای د شتون ثابتولو په توګه کاروله. abstract

د ډیزاین دلیل، چې د ټیلولوژیکي دلیل یا «د هوښیار ډیزاین» په توګه هم پېژندل کېږي، پېړۍ کېږي چې په الهیاتو کې یاد شوی دی. کولی شو هغه په خلاصه توګه داسې بیان کړو: «هرچېرته چې پېچلی ډیزاین شتون ولري، باید هلته یو ډیزاین کوونکی هم شتون ولري؛ طبیعت پېچلی دی؛ له همدې کبله باید طبیعت یو هوښیار ډیزاین کوونکی ولري». توماس آکویناس هغه د خدای شتون په پنځم دلیل کې د قیاس په توګه وړاندې کړ. په ۱۸۰۲م کال کې، د ویلیام پیلي طبیعي الهایتو په موجوداتو کې د پېچلې موخې ځینې بېلګې وړاندې کړې. د ساعت‌جوړونې قیاس په هکله د هغه نسخه استدلال کوي لکه څنګه چې یو ساعت په ښکاره توګه د یوه صنعتګر لخوا ډیزاین شوی دی، هغه پېچلتیا او تطابق چې په طبیعت کې لیدل کېږي باید ډیزاین شوی وي، او د دې ډیزاینونو تنوع او کمال څرګندوي چې ډیزاین کوونکی مطلق ځواکمن دی، لکه د مسیحیانو خدای. د خلقت علم په څېر، هوښیار ډیزاین له ډیزاین څخه د پالي پر دیني استدلال متمرکز دی، خو په داسې حال کې چې د پالي طبیعي الهیات د خدای لخوا ورکړل شويو قوانینو له لارې د خدایي ډیزاین لپاره خلاص وو، هوښیار ډیزاین د ژوند په تاریخ کې د معجزوي مداخلو علمي تایید په لټه کې دی. د خلقت علم، د نه راګرځېدونکي پېچلتیا هوښیار ډیزاین استدلالونه له مخکې څخه رسم کړل، ان د باکټریا فلاجیل یې هم ښکاره کړه. په متحده ایالتونو کې، په ښوونځیو کې د خلقت علم معرفي کولو هڅې د محکمې د حکم لامل شوې چې د هغو ماهیت مذهبي دی او له همدې کبله نشو کولی هغه د دولتي ښوونځیو په درسي علومو ټولګیو کې تدریس کړو. هوښیار ډیزاین هم د علم په توګه وړاندې کېږي، او د خلقت علم سره نور لاملونه یوځای کوي، خو د سپېڅلي انجیل لفظي سرچینو لکه د پیدایښت کتاب د سیلاب کیسې یا د ځمکې د زړښت لپاره د انجیل د ایتونو کارونې څخه ډډه کوي. Ayala writes that "Paley made the strongest possible case for intelligent design", and refers to "Intelligent Design: The Original Version" before discussing ID proponents reviving the argument from design with the pretence that it is scientific. abstractPennock 1999, pp. 60, 68–70, 242–245

  s:Kitzmiller v. Dover Area School District#E. Application of the Endorsement Test to the ID Policy, pp. 24–25]]. abstract

باربارا فورسټ لیکي چې د هوښیار ډیزاین خوځښت په ۱۹۸۴م کال کې د ژوند د سرچینې رمز او راز: د اوسني نظریو بیاځلې ارزونې کتاب سره پیل شو چې د تخلیقي عالم چارلز بي تاکسټون، کیمیاپوه او دوه نورو لیکوالانو لخوا لیکل شوی او د فکر او اخلاق لپاره د جان اې بوېل بنسټ لخوا خپور شوی دی.

د ۱۹۸۶م کال په مارچ کې، اسټیفان سي مایر پر دې کتاب یوه بیا کتنه خپره کړه او په دې هکله یې بحث وکړ چې د اطلاعاتو نظریه څنګه کولی شي دا څرګند کړي چې په حجرو کې د DNA لخوا لېږدول شوي پیغامونه، د هوښ لخوا ځانګړي شوي «مشخص پېچلتیا» ښکاره کړي او باید یې له یوه هوښیار عامل څخه سرچینه اخیستې وي. هغه همدارنګه استدلال وکړ چې علم د طبیعت ګرایۍ پر «بنسټیزو فرضونو» ولاړ دی چې په هماغه اندازه «د خلقت نظریه» یوه ایماني موضوع ده. د هماغه کال په نومبر کې، ټاکسټون د ډیزاین په هکله د پالي له استدلال څخه د لا پېچلې بڼې په توګه خپل استدلال توصیف کړ. د «په DNA کې د معلوماتي محتوا سرچینو» په کنفرانس کې چې ټاکسټون په ۱۹۸۸م کال کې جوړ کړ، هغه وویل چې د هغه د هوښیار علت لیدلوری هم د متافزیکي طبیعت ګرایۍ او هم د طبیعت ګرایۍ مافوق سره مطابقت لري. Revised July 30, 1988, and May 6, 1991.

هوښیار ډیزاین د هوښیار ډیزاین کوونکي له نومونې او پېژندګلوي څخه ډډه کوي – یوازې دا بیانوي چې یو (یا څو) باید شتون ولري – خو د خوځښت رهبرانو ویلي دي چې ډیزاین کوونکی مسیحي خدای دی. دا چې ایا په عمومي بحثونو کې د ډیزاین کوونکي د هویت نه مشخص توب د دې مفهوم رښتینې ځانګړنه ده که یوازې موضعي ده چې د هغو کسانو د بېګانه کېدو مخنیوي لپاره ده چې دین د علم له زده‌کړې څخه جلا کوي، د هوښیار ډیزاین د پلویانو او منتقدینو ترمنځ د لویو بحثونو موضوع ده. د کیتزمیلر په وړاندې د دوور سیمې ښوونځي محکمې وروستنی مورد په همدې بڼې اعلان کړ.

 سرچينې