د امریکا متحده ایالت په ویتنام جګړه کې

د ویتنام په جګړه کې د متحده ایالاتو ښکېلتیا د دویمې نړیوالې جګړې له پای ته رسیدو لږ وروسته په خورا محدود ظرفیت کې پیل شوه او د ۲۰کلونو په موده کې یې وده وکړه، د ۱۹۶۹ زکال په اپرېل کې په ویتنام کې ۵۴۳۰۰۰ امریکایي محاربوي سرتېري ځای پرځای شول. د متحده ایالاتو د ښکېلتیا په پایله کې له۳،۱ ملیون نه ډېر امریکایان په ویتنام کې ځای پر ځای شوي وو. په کور کې دې ښکېلتیا د مدني حقونو غورځنګ، د هیپي کلتور او د مشهور کلتور په پراخ بدلونونو کې مهم رول لوبولی دی..

په جنوبي ویتنام کې د متحده ایالاتو ښکېلتیا د فکتورونو له ترکیب نه رامینځته شوې: په ۱۹۵۰ زکال کې د جوزف سټالین او ماو زیډونګ ژمنه، چې د فرانسې د استعماري نیواک پروړاندې د هو چی مین او ویت مین د ګوریلا ځواکونو ملاتړ کوي ، په ارام سمندر کېله جاپان سره د متحده ایالاتو جګړه او کورني فشارونه، د چین د اصلي ټاټوبي له لاسه ورکولو او د کوریا د جګړې له بې پرې نتیجې پای ته رسېدو وروسته د کمونیزم پروړاندې عمل کول. متحده ایالات په پیل کې فرانسې ته د هر ډول مرستې چمتو کولو په وړاندې کلک و، چې د (WWII) نه مخکې استعماري امپراتورۍ ساتلو لپاره د فرانسې مبارزې ته وده ورکړي. په هر حال د سټالین او ماو له خوا په ۱۹۵۰ ز کال کې ویت مین ته د خپل ملاتړ وړاندیز د جګړې ډګر متحرک او جیو پولیټیکل ځانګړتیاله استعماري ځواک نه د خپلواکۍ لپاره له مبارزې نه د کمونیستي پراختیایيزم په وړاندې په یوه نړیواله جګړه بدله کړه. دا هغه وخت و، چې د ۱۹۵۰ ز کال په سپتمبر کې فرانسوي ځواکونو په اعتدال سره د امریکا ملاتړ پیل کړ.Fried (1990), pp. 145–50.

تر ۲۰۲۰ ز کال پورې ریکارډونو راپور ورکړی، چې شخړې په ۱۹۷۳ ز کال کې د جنګي عملیاتو له رسمي پای ته رسېدنې مخکې امریکا د ۵۸۲۷۹ مرګ ژوبلې پایله درلوده. تر ۲۰۱۹ زکال پورې داسې اټکل شوی و، چې د ویتنام نږدې  ۶۱۰۰۰۰ تجربه کوونکي اوس هم ژوندي دي، چې دوی د ترهگرۍ په وړاندې د نړیوالې جگړې تر شا د ویتنام دویمه لویه ډله جوړوي.د جګړې تلپاتې اغېزې په زرګونو فلمونو، کتابونو او ویډیو ګانو کې لیدل کېدای شي، چې د جګړې مرکز دی.https://phdessay.com/political-effects-vietnam-war-1960s-pop-culture/#:~:text=However%2C%20the%20Vietnam%20War%20had%20the%20most%20profound,will%20be%20remembered%20for%20many%20years%20to%20come .

 د ۲۰مې پیړۍ په پیل کې (۱۹۱۳-۱۹۴۹ز کلونه) 

 په ۱۹۱۳ز کال کې ووډرو ویلسن له فرانسوي واکمنۍ نه د ویتنام خپلواک او د ملتپال حکومت په مشرۍ کې د مرستې لپاره د هو چی مین له خوا غوښتنه له پامه غورځوله.D. R. Sar Desai, Vietnam: The Struggle for National Identity (Boulder, Colo.: Westview Press, 1992), p. 50.
 ۱۹۴۱ ز کال - فرانکلین ډي روزویلټ د فرانسوي بار بار غوښتنې رد کړې، چې د ویتنام د بیا استعمار لپاره د فرانسې له هڅو سره مرسته وکړي.
 جولای ۱۹۴۵ز کال د ستراتیژیکو خدماتو د دفتر غړي د میجر ایلیسن توماس په مشرۍ ویتنام ته د پاراشوټ په واسطه لاړ، ترڅو د جاپاني ځواکونو د اشغال په وړاندې د عملیاتو لپاره د ویت مین ځواکونو په روزلو کې مرسته وکړي.
 د ۱۹۴۵ ز کال د اګست په ۱۵مه جاپان متحدینو ته تسلیم شو. په اندوچینا کې جاپاني ادارهHồ Chi Minh ته اجازه ورکوي، چې د هیواد کنټرول په لاس کې واخلي. دې ته د اګست انقلاب ویل کېږي. هو چی مین د لویو ښارونو د کنټرول لپاره له نورو سیاسي ډلو سره جګړه کوي.
 اګست ۱۹۴۵ز کال – د ویتنام له«انقلاب»نه څو ورځې وروسته ملتپال چینايي ځواکونه د شمال له خوا ننوځي او څرنګه چې مخکې د متحدینو له خوا پلان شوی و، د هیواد په جنوب کې تر ۱۶ شمال پورې موازي یوه اداره جوړه کړه.
 د سپتمبر ۲۶، ۱۹۴۵: د ستراتیژیکو خدمتونو د دفتر OSS) ) افسر ډګروال ای پیټر ډیوېچې له ویت مین سره یې د جاپانیانو له خوا نیول شویو امریکایانو ته د بېرته ستنولو لپاره کار کاوه – د ویت مین د یوه غړي له خوا ووژل شو چې په غلطۍ یې پر هغه د فرانسوي په توګه باور درلود. 
 اکتوبر ۱۹۴۵ ز کال بریتانوي سرتېري په جنوبي ویتنام کې راښکته شول او یوه موقتي اداره یې جوړه کړه. بریتانوي فرانسوي عسکر او چارواکي د جاپانيانو له خوا زنداني شول. فرانسویانو د بریتانوي اشغال په ساحه کې د ښارونو کنټرول پیل کړ.
 د ۱۹۴۶ ز کال فبروري - فرانسې له چین سره یو تړون لاسلیک کړ. فرانسه په شانګهای او نورو چینايي بندرونو کې خپل امتیازات پرېږدي. په بدل کې یې چین موافقه وکړه، چې د ۱۷ موازي شمال ته به د ویتنام په بېرتهراستنېدو کې له فرانسې سره مرسته کوي.
 د ۱۹۴۶ د مارچ ۶مه - له چین او ویت مین سره له خبرو اترو وروسته، فرانسې د فرانسې په اتحادیه کې د ویتنام د پېژندلو تړون لاسلیک کړ. څه موده وروسته فرانسې په هایفونګ کې ځمکه ونیوله او د شمالي ویتنام پاتې برخه یې ونیوله. ویت مین له فرانسې او چین سره د خبرو اترو بهیر د وخت اخیستلو لپاره کاروي، ترڅو خپل وسله وال ځواک وکاروي او په شمال کې ټولې سیالې ملتپالې ډلې لمنځه یوسي.
 د ۱۹۴۶ ز کال دسمبر - د ویت مین او فرانسې ترمنځ خبرې اترې ناکامې شوې. ویت مین له هانوي نه کلیوالو سیمو ته ایستل شوی دی.
 ۱۹۴۷-۱۹۴۹ز کلونه ویت مین د شمالي ویتنام په لیرې پرتو کلیوالو سیمو کې له محدود بغاوت سره مبارزه کوي.
 ۱۹۴۹ ز کال، چینایي کمونیسټان د هـندوچین شمالي پولې ته ورسېدل. ویت مین فرانسویان له سرحدي سیمې نه وباسي او له شوروي اتحاد او چین نه یې په ډېره کچه د وسلو ترلاسه کول پیل کړي دي. وسلې د ویت مین له غیر منظم پراخ بغاوت نه په دودیزه اردو بدلوي.

 ۱۹۵۰ ز کال 

 د ۱۹۵۰ زکال د چین د خلکو د آزادۍ اردو له خوا د چینایي ملتپالو ځواکونو په وسیله د هاینان ټاپو له نیولو وروسته ولسمشر ترومین په اندچینه کې د کمونیست ضد هڅو لپاره د ۱۰میلیونه ډالرو نظامي مرسته تصویب کړه. د دفاعي اتشې دفتر د ۱۹۵۰ ز کال په می کې په سیګون کې تاسیس شو، د ویتنام رسمي پېژندنه (د فرانسوي انډوچینا سره). دا په ویتنام کې د متحده ایالاتو د نظامي پرسونل د رسمي دندې پیل و. د متحده ایالاتو سمندري ځواک، اردو او هوایي ځواک پرسونل په دې وخت کې خپلې اړوند اتشې جوړې کړې.
 د ۱۹۵۰ ز کال سپتمبر - ټرومن د نظامي مرستې مشورتي ګروپMAAG)  ) انډوچینا ویتنام ته ولېږه، څو له فرانسې سره مرسته وکړي. ولسمشر ادعا وکړه، چې دوی د جنګي سرتېرو په توګه نه دي لیږل شوي؛ خو له ویت مین ځواکونو سره د مبارزې لپاره د فرانسې د ملاتړ په موخه د متحده ایالاتو د ۱۰میلیونه ډالرو په ارزښت نظامي تجهیزاتو د کارولو څارنه کوي.
 د کوریا د جګړې له پیلېدو وروسته ټرومن اعلان وکړ، چې:«په اندوچینا کې د فرانسې او متحدو ایالتونو ځواکونو ته د نظامي مرستې چمتو کولو کې چټکتیا ...» او د کمونیست ویت مین پر وړاندې د جګړې لپاره له اکمالاتو سره د مرستې لپاره ۱۲۳ غیر جنګي سرتېري لېږي.
 ۱۹۵۱ ز کال ټرومن د فرانسې د مرستې لپاره ۱۵۰میلیونه ډالر تصویب کړل.
 ۱۹۵۳ ز کال د نومبر په میاشت کې په انډوچینا کې فرانسوي قوماندان جنرال ناوار د متحده ایالاتو له جنرال مک ارتور نه وغوښتل، چې دوولس Fairchild C-119 الوتکې په پور ورکړي، چې د فرانسوي عملې له خوا یې الوتنې کېږي، ترڅو په ډین بیین فو کې د کاسټر عملیات اسانه کړي."Presentation of the Insignia of Knights of the Legion of Honor to seven CAT pilots at Dien Bien Phu"  (Embassy of France in the United States, February 25, 2005)
 ۱۹۵۴ز کال د جنوري په میاشت کې د ناور مرستیال د اضافي ټرانسپورټ الوتکې غوښتنه وکړه. د CIAله۲۴ پیلوټانوCAT)) سره خبرې اترې د مارچ په ۳مه پای ته ورسېدې، څو د متحده ایالاتو د هوایی ځواک 12 C-119 عملیات وکړي، د فرانسوي نښان په کارولو سره پټې الوتنې کوي، خو د USAFله خوا ساتل کیږي..
 ۱۹۵۴ ز کال، د فرانسې لوی درستیز جنرال پاول ایلي د فرانسوي ځواکونو د ژغورنې لپاره د امریکایي عملیاتو وړاندیز وکړ. د ولچر عملیات په چټکۍ سره پلان شوي وو، خو د اجماع د نشتوالي له امله تصویب نه شول.

 سرچينې