د فلیپین کمپاین (۱۹۴۱-۱۹۴۲)

د فلیپین کمپاین (په فلیپیني ژبه کې: Kampanya sa Pilipinas or Labanan sa Pilipinas، اسپانیوي کې: Campaña en las Filipinas del Ejercito Japonés، جاپاني کې: フィリピンの戦い، رومانیایي کې: Firipin no Tatakai) د فلیپین جګړې یا د فلیپین سقوط په نوم هم یادېږي، د ۱۹۴۱م کال ډسمبر له ۸مې د ۱۹۴۲م کال د مې تر ۸مې، د دوهمې نړیوالې جګړې په اوږدو کې په فلیپین باندې د جاپان امپراتورۍ لخوا برید وشو او له ټاپوګانو څخه د متحده ایالتونو او فلیپیني ځواکونو له لورې دفاع وشوه.

جاپانیانو خپل برید د سمندر له لارې له فارموسا څخه، چې ۲۰۰مایله (۳۲۰ کیلومټره) د فلیپین شمال ته پرته ده، پیل کړ. دفاع کوونکي ځواکونه ۳ د ۲ په تناسب له جاپانیانو څخه ډېر وو، خو د جګړې تجربې نه لرونکي واحدونو، ملي ګارډ، ساتونکو او د ګډو منافعو نوي جوړ شوي واحدونو له ترکیب څخه جوړ شوي وو. جاپانیانو د کمپاین په لومړیو کې د لومړۍ کرښې له ځواکونو څخه کار واخیست او د خپلو ځواکونو له متمرکز کولو سره یې په ډېرې چټکۍ سره د لوزون ډېری برخې د لومړۍ میاشتې په ترڅ کې ونیولې.

د جاپان عالي قومانده چې باور یې درلود په دې کمپاین کې بریالي شوي دي، یوه سټراټیژیک پرېکړه وکړه ترڅو په بورنئو او انډونیزیا کې د خپلو عملیاتو مهال وېش یوه میاشت مخکې یوسي او غوره فرقه او د خپلو هوایي ځواکونو عمده برخه د ۱۹۴۲م کال د جنوري په لومړیو کې بهر کړي. د باتان په ټاپوګان کې یوه ساتل شوي موقعیت ته د مدافعانو د شاتګ پرېکړې او همدارنګه د «د ټکي جګړه» او «د پاکټونو جګړه» کې د درې جاپاني کنډکونو ماتې سره، امریکایانو او فلیپینیانو وکولی شول چې څلور میاشتې نور هم دوام راوړي. په فبروري کې د باتان دفاعي سیمې ته په نفوذ کولو کې د جاپانیانو له ماتې وروسته، جاپانیانو یوه ۴۰ ورځنۍ محاصره ترسره کړه. د ۱۹۴۲م کال تر مې میاشتې پورې مهم لوی طبیعي بندر او د مانیل خلیج بندري تاسیسات د جاپانیانو لاس ته ونه لوېدل. په داسې حال کې چې د هالنډ ختیځ هند عملیات بې اغېزې پاتې شول، دا کار په شدت سره په نوي ګینه او سولومون ټاپوګانو کې د جاپان بریدګرو عملیاتو مخه ونیوله او د متحده ایالتونو سمندري ځواک ته یې وخت واخیست ترڅو د لا وړاندې ختیځ پرځای په ګاوډال کانال کې له جاپانیانو سره د جګړې پلان جوړ کړي.Japanese Operations in the Southwest Pacific Area – Reports of General MacArthur Volume II , p. 104.

د جاپان لخوا د فلیپین فتحه اکثراً د متحده ایالتونو په تاریخ کې ترټولو بده نظامي ماته ګڼل کېږي. کابو ۲۳۰۰۰ امریکایي نظامي پرسونل او کابو ۱۰۰۰۰۰ فلیپیني سرتېري مړه یا اسیر شول."American Prisoners of War in the Philippines," Office of the Provost Marshal, November 19, 1945, http://www.mansell.com/pow_resources/camplists/philippines/pows_in_pi-OPMG_report.html. Retrieved May 4, 2016"War in the Pacific: The First Year", https://www.nps.gov/parkhistory/online_books/npswapa/extContent/wapa/guides/first/sec2.htm. Retrieved May 4, 2016

 پس منظر 

 جاپاني فعالیت 

 موخې 
د جاپانیانو موخه دا وه چې د «د آسیا ختیځ لویه جګړې» لپاره فلیپین د خپلې طرحې یوې برخې په توګه اشغال کړي چې په هغه کې د هغوی ختیځ ته اعزام شوې پوځي ډلې په مالایا او د هالنډ ختیځ هند کې د خامو موادو سرچینې تصرف کړې په داسې حال کې چې ترکیبي بېړۍ د متحده ایالتونو د ارام سمندر بېړۍ خنثا کړې. پنځه کاله مخکې له دې،‌ په ۱۹۳۶ کال کې، کاپیټان ایشیکاوا شینګو، د جاپان سمندري ځواکونو یو سخت دریځه، فلیپین او د سویل ختیځې آسیا نورو برخو ته سفر وکړ او اشاره یې وکړه چې دا هېوادونه د جاپان هېواد وسله والو ځواکونو لپاره اړین خام مواد لري. دې کار د فلیپین استعمار لپاره د هغوی د هیلې لا ډېروالي سره مرسته وکړه.

ختیځ ته اعزام شوی پوځ د ۱۹۴۱م کال د نومبر په ۶مه نېټه، د جنرال هیسایچي تېراوچي په مشرۍ، چې پخوا د جګړې وزیر وو، جوړ شو. دې لښکر ته امر وشو چې که چېرې جاپاني موخو ته د رسېدو لپاره له متحده ایالتونو سره خبرې بریالۍ نشي، جګړې ته دې چمتو شي. هغو همدارنګه په ارام سمندر کې د امریکا لخوا د غوره پوځ په توګه د خپل موقعیت د منلو شرط هم په پام کې نیولی وو، ځکه د چین اشغال هم د دې ادعا یو ثبوت وو، خو کوم څه چې دوی غوښتل هغه ته ونه رسېدل. د تېراوچي تر قومندې لاندې د قول اردو - معادل څلور پوځونه وو، چې لس فرقې او درې د ترکیبي وسلو لوا ګانې، د جاپاني څوارلسمې سیمې پوځ په شمول، په کې شاملې وې. د فلیپین او مالایا په وړاندې عملیات د امپراتورۍ جنرال مرکزي دفتر په امر په ورته وخت کې ترسره کېدل.

په فلیپین باندې برید څلور موخې درلودلې:

 د امریکایي ځواکونو له لورې د عملیاتو د مخته تګ اډې په توګه د فلیپین کارونې څخه مخنیوی
 د هالنډ ختیځ هند او ګوام په وړاندې د عملیاتو د تقویې لپاره د صحنه سازۍ سیمو او د تدارکاتي اډو لاس ته راوړل
 د اشغال شویو سیمو او د جاپان کورنیو ټاپوګانو ترمنځ د ارتباطي لیکو خوندي ساتنه
 په هېواد او نورو ګاونډي هېوادونو کې د ټولو شته پوځیانو د اعزام له لارې، د متفقینو د مداخلې محدودول کله چې دوی هڅه وکړه په آسټرالیا او سولومون ټاپوګانو کې یو یرغلیز کمپاین په لاره واچوي.

 یرغلګر ځواکونه 
تراوچي د فلیپین یرغل څوارلسم پوځ ته، چې د جنرال ماساهارو هوما تر قومندې لاندې وو، وسپاره. د ځمکني عملیاتو هوایي ملاتړ د ۵ هوایي ډلې لخوا، د جنرال هیدیوشي اوباتا په مشرۍ، چې له منچوري څخه فورموسا ته ولېږدول شو، ترسره شو. سمندري-ځمکنی یرغل د فلیپیني ځواک له لورې د مرستیال اډمېرل ایبو تاکاهاشي په قومانده، د جاپان امپراتورۍ سمندري ځواک دریمې بېړۍ په کارونې سره، چې د مرستیال اډمېرل نیشیزو تسوکاهارا په یوولسمې هوایي اډه کې مېشتې الوتکې له لورې یې هوایي ملاتړ کېده، ترسره شو.

څوارلسم پوځ د لومړۍ کرښې دوه پیاده فرقې، ۱۶مه فرقه (سوسومو موریوکا) او ۴۸مه فرقه (یویتسو سوچیهاشي) او د ګارنیزیون ځواک په توګه ۶۵مه لوا، لرلې ترڅو لوزون باندې برید وکړي او فتحه یې کړي. په فورموسا کې مېشت ۴۸مه فرقه، که څه هم د جګړې تجربه یې نه درلوده، خو بیا هم د جاپان پوځ یو له غوره واحدونو څخه شمېرل کېده، چې په ځانګړې توګه د سمندري-ځمکني عملیاتو لپاره روزل شوې وه، او د لینګاین خلیج کې د کته کېدو اصلي دنده ورته سپارل شوې وه. ۱۶مه فرقه چې په لامون خلیج کې د کته کېدو لپاره ټاکل شوې وه، په خپله جاپان کې تراوسه موجوده فرقو په منخ کې یوه غوره فرقه وټاکل شوه او د ریوکیوس او پالاو لخوا صحنه سازي شوې ده. په څوارلسم پوځ کې همدارنګه د ټانک ۴ او ۷ کنډکونه، پنځه ځمکنۍ توپخانې قطعې، پنځه د هوا ضد توپخانې قطعې، څلور د ټانک ضد ډلې او یو د هاوان کنډک شامل وو. د جنګي انجینرانو یوه غیرمعموله پیاوړې ډله او د پلونو واحدونه د څوارلسم پوځ په ملاتړي ځواکونو کې شامل وو.

د یرغل لپاره، دریمه بېړۍ د دوه تخریبي سکواډرون لخوا او د دوهمې بېړۍ کروز فرقې له لورې او د لومړي هوایي بېړۍ څخه د Ryūjō الوتکه وړونکې بېړۍ لخوا ملاتړ شوه. د فلیپین ځواک کې یوه الوتکه وړونکې، پنځه درانده کروزرونه، پنځه سپک کروزرونه، ۲۹ ویجاړوونکي، دوه د سمندري الوتکو وړونکې بېړۍ، ماین پاکوونکي او تورپیډو کښتۍ شاملې وې.

د پوځ هوایي او سمندري ګډ ځواک چې د کته کېدو د ملاتړ لپاره ځانګړې شوی وو ۵۴۱ الوتکې وې. یوولسمه کوکوکانتای (هوایي بېړۍ) کې ۲۱ او ۲۳ کوکوسنتای (هوایي بېړۍ)، د G4M «بېټي» او G3M «نېل» بمب غورځوونکو ګډ ۱۵۶ ځواک، د A6M Zero ۱۰۷ جنګیالي، سمندري الوتکې او کشفي الوتکې شاملې وې. د هغو ډېری برخه په تاکائو کې شتون درلود او کابو دریمه برخه یې د نومبر په وروستۍ اونۍ کې د مالایا عملیاتو د ملاتړ لپاره هندوچین ته ولېږدول شوې.  Ryujo اضافي ۱۶ جنګي او ۱۸ تورپیډو الوتکې برابرې کړې او سطحي کښتۍ ګانو ۶۸ سمندري الوتکې د څېړنې او څارنې لپاره لرلې، چې ټول‌ټال د سمندري ځواک ۴۱۲ الوتکې وې. د پوځ پنځم کیکوشیدان (هوایي ډله) کې دوه جنګي قطعې، د سپکو بمونو دوه قطعې او د درنو بمونو یوه قطعه شامل وه، چې ټول‌ټال یې ۱۹۲ الوتکې درلودلې: ۷۶ Ki-21 «سالي»، Ki-48 «لیلي» او Ki-30 «آن» بم غورځوونکي؛ ۳۶ Ki-27 «نېټ» جنګي الوتکې او ۱۹ Ki-15 «بابز» او Ki-36 «ایډا» څارونکې الوتکې.

 سرچينې