برېل

|-
| style="text-align:right;" | <div style="padding-bottom:0em;">
{| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" 
|- 
کيڼ|بټنوک|300x300px| یو سړی برېل لولي
برېل خط  چې په 1821 کې د لویس برېل لخوا اختراع شوی، هغه طریقه ده چې په نړۍ کې د ړندو خلکو لخوا د لوستلو او لیکلو لپاره په پراخه کچه کارول کیږي. برېل په پښتو، فارسي، عربي او ټولو لاتیني ژبو کې له چپ څخه ښي خوا ته لوستل کیږي.

هر برېل کرکټر یا حجره له شپږو ټکو څخه جوړه ده چې د دریوو ټکو د 2 کالمونو په شکل کې په مستطیل کې یوځای کیښودل کیږي. هر حجره کولی شي دوه مهم یا غیر مهم ریاستونه ولري، او په شپږو ټکو کې د دغو دوو دولتونو ځای په ځای کول ټول 64 مختلف دولتونه رامینځته کوي. په دې توګه، دا ممکنه ده چې ټول الفبا، شمیرې او ریاضيیک سمبولونه، او همدارنګه د ټکي نښان لکه کما، دورې، او نور ولیکئ.

د حوالې او نومولو لپاره، دا ټکي په ترتیب سره شمیرل کیږي. په ښي او کیڼ ژبو کې، د ډیفالټ له مخې، په ښي خوا کې نقطې له پورته څخه تر ښکته پورې له 1 څخه تر 3 پورې شمیرل کیږي، او په کیڼ اړخ کې نقطې له پورته څخه تر ښکته پورې له 4 څخه تر 6 پورې شمیرل کیږي. د مثال په توګه، د 1-3-4 کورونو شهرت، د بیلګې په توګه د پورتنۍ ښي کور، ښکته ښي کور او پورتنۍ کیڼ کور، د "M" لیک یا په انګلیسي کې د ایم لیک نښه کوي.

 د برېل شاه ليد 
څرنګه چې عیسویت او کلیسا د معلولینو درناوی نه کاوه، دوی د ړندو په تعلیم کې ډیر ناوخته وو. البته، استثناوې وې او ځینو کلیساګانو خپل کار دمخه پیل کړی و. د مثال په توګه، سنت دیدیموس ړوندانو ته بلنه ورکړه او دوی ته یې په څلورمه پیړۍ کې، یعني شاوخوا 1600 کاله وړاندې او په اسکندریه کې د اسلام له ظهور څخه شاوخوا دوه سوه کاله وړاندې درس ورکړ. د وصيت متن به يې په غږ ور زده کاوه. دا پدې مانا ده چې یو څوک لوستل کوي او دوی اوریدلي دي. همدارنګه، په اروپا کې ځینې کلیساګانې ړندو ته درس ورکوي. Braille

په 1517 کې ، شاوخوا پنځه سوه کاله دمخه ، لوکاس د لرګیو کرښه په نوم یو ابد شوی کرښه اختراع کړه او له لرګیو څخه یې توري او توري جوړ کړل.  خو په اسلامي نړۍ کې د لومړي ځل لپاره په مصر کې د الازهر جومات په 970/348 هجري قمري کال کې، چې د فاطمیون په دوره کې د شیعه حکومت په توګه و، د ړندو په تدریس پیل وکړ. په سوریه کې له ۶۰۳/۱۳۰۶ راهیسې د سني مذهب په ښوونځیو کې ړانده کسان استخدام او تدریس کوي. 

زین الدین عمادي چې د بغداد یو ړوند ساینس پوه او کتاب پلورونکی و، په څوارلسمه پیړۍ کې لومړی ځل د الفبا یو نامتو سیسټم اختراع کړ چې د برېل له اختراع څخه پنځه پېړۍ مخکې دی او برېل هغې ته ډېر  ورته والی لري 

خو د لومړي ځل لپاره عربي برېل په ۱۸۹۷/۱۲۷۵ زېږدیز کال کې په فلسطین کې اختراع شو او ړانده کسان په دې نوې طریقه زده کړو ته متوجه شول. 

د دې حقیقت له امله چې لویس بریل په 1829 کې د ړوند لیک په اړه خپل کتاب خپور کړ، د دې کار له خپریدو 68 کاله وروسته، په فلسطین کې عربي بریل تدریس شو. خو لویس بریل (په ۱۸۵۲ کال کې مړ شو)، د هغه له مړینې دوه کاله وروسته، د هغه نوښت د فرانسې د حکومت له خوا ومنل شو او د بریل تدریس ته لاره هواره شوه. یعنی په ۱۸۵۴ کی دا کرښه ومنل شوه. پر دې بنسټ ۴۳ کاله وروسته په فلسطین کې برېل معرفي شو او روزنه یې پیل شوه. 

خو د ځینو اسنادو له مخې ، فارسي برېل د ارنسټ جیکب کریسټوفیل (1876-1955) لخوا اختراع شوی. هغه په تبرېز او اصفهان کې د ړندو لپاره دوه ښوونځي جوړ کړل. او په دغو ښوونځيو کې فارسي برېل تدریس کېده. په 1304/1925 کې یې په تبریز کې لومړنی ښوونځی تاسیس کړ. له همدې امله، د فارسي برېل روزنه له دې نېټې وروسته او د هغه له مړینې دمخه په 1955 / 1333 میلادي کال کې وه؛ له همدې امله عربي برېل د فارسي بریل په پرتله لږ تر لږه درې لسیزې مخکې پیل شو. کریسټوفل ارمني و او موخه یې د مسیحیت وده وه. د هغه له مړینې وروسته، هغه د اصفهان په ارمنستان کې خاورو ته وسپارل شو.

ښاغلی مصطفی شیراوي لیکي: "ما له څو کلونو راهیسې د بریل د تاریخ په تالیف کې کار کړی او مختلفې سرچینې مې لیدلې دي، خو تر اوسه داسې کومه سرچینه نه ده موندل شوې چې د شیخ زین العابدین د نوښت په اړه دې ذکر کړي." دا معلومه شوه چې د دې سربیره، شاید نور نوښتونه هم شتون ولري. او ډیر لټون او سپړنې ته اړتیا ده. » 

 انځورونه 

 اړوندې پوښتنې 

 د بریل سکرین
 د بریل نړیواله ورځ

 حوالې 

 ويکيپېډيا ګډونوال. «Braille». انګليس ويکيپېډيا ۲۲ اکتوبر ۲۰۱۰.

 د فارسي بریل حروفو جدول

 اړوندې پوښتنې 

وېشنيزه:ليکدودونه