د ډي.اېن.اې طبیعي زیانمنېدنه

د ډي.اېن.اې زیانمنېدنه د ډي.اېن.اې په کیمیاوي جوړښت کې بدلون ته ویل کېږي چې د ډي.اېن. د یوې رشتې ماتېدل، د ډي.اېن.اې له شمزۍ څخه د نوکلیوبېس ورکېدل، یا د 8-OHdG په څېر له کیمیاوي پلوه بدل شوی بېس یې بېلګې دي. ډي.اېن.اې ښايي په طبیعي ډول یا هم د چاپېریالي عواملو له لارې زیانمنه شي، خو دغه زیان په مشخص ډول له میوټېشن سره توپير لري، که څه هم چې دا دواړه په ډي.اېن.اې کې د خطا یا عیب ډولونه دي. د ډي.اېن.اې زیانمنېدنه په ډي.اېن.اې کې یو غیر طبیعي کیمیاوي جوړښت دی، په داسې حال کې چې میوټېشن د بېسونو په تسلسل کې بدلون ته ویل کېږي. د ډي.اېن.اې زیانمنېدنه په جینیټيکي موادو کې د بدلونونو لامل کېږي او د تکثیر د مکانیزم د سم فعالیت مخه نیسي. د ډي.اېن.اې د زیانمنېدنې غبرګون د سېګنال د لېږد یو پېچلی مسیر دی او څرګندوي چې ډي.اېن.اې څه وخت زیانمنه شوې ده او په دې توګه د زیان په مقابل کې حجروي غبرګون پیلوي.

د ډي.اېن.اې زیانمنېدل او میوټېشن یا بدلون بېلابېلې بیولوژيکي پایلې لري. که څه هم د ډي.اېن.اې ډېری زیانونه د ډي.اېن.اې تر ترمیم یا بیارغېدنې لاندې راتلای شي، خو دغه ډول ترمیمونه هم ۱۰۰ سلنه کارند نه دي. د ډي.اېن.اې ناترمیم زیانونه د بالغو تي لرونکو حیواناتو د مغز او عضلاتو په هغو حجرو کې راټولېږي چې د تکثیر وړ نه وي او په دې توګه ښايي د زړښت لامل شي. د لویو کولمو د پوښونکو حجرو په څېر په هغو حجرو کې چې د تکثیر وړ وي، د تکثیر پر مهال خطاوې یا عیبونه د ډي.اېن.اې په قالبي رشته کې د پخوانیو زیانونو د تکثیر په دوام یا د ډي.اېن.اې د زیانونو د ترمیم پر مهال پېښېږي. دغه خطاوې د ایپي‌جینیټيکي میوټېشن یا بدلونونو لامل کېدای شي. دغه دواړه ډوله بدلونونه تکرارېدای شي او ښايي د حجرې راتلونکو نسلونو ته انتقال شي. دغه بدلونونه ښايي د جین فعالیت یا د جین د څرګندېدو تنظیم بدل کړي او احتمال لري چې د سرطان له پرمختګ سره هم مرسته وکړي.Bernstein H, Payne CM, Bernstein C, Garewal H, Dvorak K (2008).  Cancer and aging as consequences of un-repaired DNA damage. In: New Research on DNA Damages (Editors: Honoka Kimura and Aoi Suzuki) Nova Science Publishers, Inc., New York, Chapter 1, pp. 1–47. open access, but read only https://www.novapublishers.com/catalog/product_info.php?products_id=43247  

 ډولونه 
د ډي.اېن.اې د طبیعي زیانمنېدنې لامل ښايي میتابولیکې یا هایدرولیټيکې پروسې وي. میتابولېزم داسې ترکیبات ازادوي چې د اکسیجن د فعالو نوعو، د نایتروجن د فعالو نوعو، د کاربنیل د فعالو نوعو، د لیپيډي پراکسیډېشن د محصولاتو او د الکیله کوونکو عواملو په ګډون ډي.اېن.اې ته زیان رسوي او هایدرولیز په ډي.اېن.اې کې کیمیاوي رابطې ماتوي. د اکسیډېټیو ډي.اېن.اې هغه زیانونه چې په طبیعي ډول رامنځته کېږي، لږ تر لږه ۱۰۰۰۰ ځله د انسان په هره حجره کې او شاوخوا ۱۰۰۰۰۰ ځله په ورځ کې د موږکو په هره حجره کې رامنځته کېږي.Ames BN, Shigenaga MK, Hagen TM. Oxidants, antioxidants, and the degenerative diseases of aging. Proc Natl Acad Sci U S A. 1993 Sep 1;90(17):7915-22. doi: 10.1073/pnas.90.17.7915. PMID 8367443; PMCID: PMC47258.

د اکسیډېټیو ډي.اېن.اې زیانمنېدنه کولای شي څه باندې ۲۰ ډوله بدل شوي بېسونه او یو رشته‌يي ماتېدنې رامنځته کړي.

د ډي.اېن.اې د زیانونو په نورو ډولونو کې ډيپورېشن، ډيپرېمیډېنېشن، دوه رشته‌يي ماتېدنې، O۶-مټیلګوانینونه او سیټوزین ډامینېشنونه شاملېږي.

ډي.اېن.اې ښايي د چاپېریالي عواملو له لارې هم زیانمنه شي چې د دغو چاپېریالي عواملو په بېلګو کې ماورای بنفش وړانګې، ایوانیز وړانګې او جینوټوکسیک کیمیاوي مواد یادولی شو. د تکثیر فوکونه یا د انشعاب ځایونه هم ښايي د ډي.اېن.اې د زیانمنېدو له امله بند شي او دوه رشته‌يي ماتېدنې هم د ډي.اېن.اې د زیان یو ډول دی.

 سرچينې