د سولې او جګړې مطالعات

د سولې او جګړې مطالعات د ټولنیزو علومو یوه برخه ده، چې د تاوتریخوالي او نه تاوتریخوالي یا عدم تشدد چلندونه او همدارنګه په جګړو کې د ګډون کولو جوړښتي میکانیزمونو (د ټولنیزو شخړو په ګډون) پېژندنه او تحلیل، د هغو پروسو یا مراحلو درک یا پوهېدنه چې د مطلوب انساني حالت د رامنځته کېدو لامل کېږي په برکې نیسي. په دې هکله یو توپیر، د سولې مطالعات (ایرنولوژي)، یوه بین الرشته یي هڅه ده چې موخه یې د شخړو مخنیوی، نرمښت، او په سوله ییز ډول د شخړو حلول دي، چې په دې توګه د جګړې د ښکیلو خواوو لپاره د «بریالیتوب» په هڅه کې دي.Dugan, 1989: 74

دا ټولنیز علم د نظامي مطالعاتو پر خلاف دی، چې موخه یې په شخړو کې په اغېزمن ډول د بریالیتوب لاسته راوړنه په داسې ډول ده چې په جګړې کې د ټولو ښکېلو خواوو لپاره نه، بلکې د یوه یا ډېرو ښکېلو خواوو د رضایت لپاره د تاوتریخوالي له لارې نه کار اخلي. ښايي چې دغه ښکېلې څانګې لکه فلسفه، سیاسي علوم، جغرافيه، اقتصاد، ارواپوهنه، د اړیکو مطالعات، ټولنپوهنه، نړیوالې اړیکې، تاریخ، انتروپولوژي یا انسان پوهنه، مذهبي مطالعات، جنسیتي مطالعات، او همدارنګه یو شمیر نورې هم په کې شاملې وي. د دې برخې اړوند فرعي مضامین لکه د سولې اقتصاد، ښايي د سولې او جګړې مطالعاتو پورې اړوند وګڼل شي.

 تاریخي مخینه 
د سولې او جګړې مطالعات دواړه یو تدریسي فعالیت دی، چې دې کې ښوونکي زده کونکو ته پوهه لیږدوي، او یو څیړنیز فعالیت دی، چې څیړونکي د جګړو د سرچینو په اړه نوې پوهه رامنځته کوي. د سولې او جګړې مطالعات چې د سیاسي حالت په توګه تعریفېږي د سولې د مفهوم درک او پوهېدو ته اړتیا لري چې د رسمي او غیر رسمي بنسټونو او کړنو له لارې عدالت او ټولنیز ثبات تضمینوي.

 د ښوونیز فعالیت په توګه 
له ډېرې مودې راهیسې د نړۍ د پخوانیو پوهنتونونو فیلسوفان یا د پوهې خاوندان او زده کوونکي له سولې سره مینه او د هغې لپاره انګېزه لري. هغه څه چې موږ یې نن د سولې مطالعاتو په اړه فکر کوو، هغه د لومړي ځل لپاره د امریکا د دنننۍ جګړې نه وروسته کلونو کې د امریکایی زده کوونکو د لیوالتیا پر بنسټ د پوهنتون د ټولنو په توګه راڅرګند شوو. د ۱۹ پیړۍ په وروستیو کلونو کې په سویډن کې ورته خوځښتونه څرګند شوو. د زده کوونکو له خوا رامنځته شوې د بحث ډلې وې، خو هغه رسمي  دورې نه وې چې د پوهنتون په نصاب کې شاملې وې. د لوړو زده کړو په چوکاټ کې د سولې د مطالعاتو لومړنۍ پېژندل شوې دوره په ۱۸۸۸ کې په Swarthmore پوهنتون کې وړاندې شوه. 

لومړۍ نړیواله جګړه د جګړې په اړه د غرب په چلند کې د عطف ټکی و. د ۱۹۱۹ کال د پاریس په سوله کې - چیرې چې د فرانسې، انګلستان او متحده ایالاتو مشرانو په ترتیب سره د جورج کلیمینسو، ډیویډ لویډ جورج، او ووډرو ویلسن په مشرۍ، د اروپا د راتلونکي په اړه پریکړه وکړه - ولسن د سولې لپاره خپل مشهور څوارلس ټکي وړاندیز کړل. په دې کې په ملي دولتونو کې د اروپایي سترواکیو وېش او د ملتونو ټولنې تاسیسول شامل دي.  Keynes 1920

 د څیړنې فعالیت په توګه 
که څه هم انفرادي مفکرینو لکه امانویل کانټ له اوږدې مودې راهیسې د سولې د مرکزیت په اړه پوه و، له ۱۹۵۰ او ۱۹۶۰ لسیزو نه دمخه د سولې مطالعات له خپلو ځانګړو څیړنیزو وسایلو سره د علمي انضباط، د مفکورو یوې ځانګړې ډلې، او د بحث ډولونو لکه ورځپاڼو او کنفرانسونو په توګه راڅرګند شوو. د ۱۹۵۹ز کال په پیل کې، د سولې د څیړنې اوسلو انسټیټیوټ (PRIO) له تاسیس سره، چې له یوهان ګالټونګ سره تړاو لري، یو شمیر نور څیړنیز انستیتیوټونه هم راڅرګند شول. Harris, Fisk, and Rank 1998 

په ۱۹۶۳ز کال کې، د سیمه ییزو علومو اصلي بنسټ ایښودونکي والټر ایزارډ، د سویډن په مالمو کې د سولې د څیړنې ټولنې د جوړولو په موخه د پوهانو یوه ډله سره راغونډه کړه. د لومړنیو غړو په ډله کې کینیت بولډینګ او اناتول ریپوپورټ شامل وو. په ۱۹۷۳ کې، دا ډله د سولې د علم پر ټولنې بدله شوه. د سولې علم د یوې بین الرشته يي او نړیوالې هڅې په توګه ګڼل کېږي، چې د ځانګړو مفاهیمو، اصولو او معلوماتو د ټولګې وده ورکول او د جګړې درک او کموالی په کې شامل دي. Home 

 نظریات 

 د سولې مفاهیم 
په اوس وخت کې په پراخه کچه د سولې منفي او مثبت چوکاټ کارول کیږي. منفي سوله د مستقیم تاوتریخوالي نشتوالي ته اشاره کوي. مثبته سوله د غیر مستقیم او جوړښتي تاوتریخوالي نشتوالي ته اشاره کوي، او هغه مفهوم دی چې د سولې او جګړې ډیری څیړونکي یې غوره ګڼي او یا یې کاروي. ډیری وختونه دا ګالټونګ پورې اړوندېږي، خو مخکې هم دا اصطلاحات په ۱۹۶۳ کې د مارټین لوتر کینګ له خوا د «برمنګهم له بندیخونې نه لیک» کې کارول شوي وو، چې هغه کې یې د «منفي سولې چې د کړکېچ نشتوالی دی» او «مثبته سوله چې د عدالت شتون دی» په هکله لیکلي و. ښايي دا اصطلاحات د لومړي ځل لپاره په ۱۹۰۷ کې د جین اډمز د سولې نويو نظریاتو په کتاب کې کارول شوي وي. Galtung & Jacobsen 2000

 د جګړې لګښت 
د جګړې لګښت هغه وسیله ده چې هڅه کوي د جګړې له کبله د انسان نسل ته د اوښتو زیانونو لګښت محاسبه کړي. موخه دا ده چې دا لګښت نه یوازې د مرګونو او تلفاتو او د ښکیلو خواوو له خوا د  رامنځته شويو اقتصادي لګښتونو یا زیانونو، بلکه د جګړې ټولنیزې، پرمختیایي، چاپیریالي او ستراتیژیک لګښتونه هم څېړي. دا کړنلاره د جګړې مستقیم لګښتونه په پام کې نیسي، د بیلګې په توګه د انسانانو مړینې، لګښتونه، د ځمکې ویجاړتوب او فزیکي زیربناوې؛ همدارنګه غیر مستقیم لګښتونه چې پر ټولنې اغیزې کوي، د بیلګې په توګه مهاجرت، سپکاوی، د افراطیت وده او د مدني ټولنې نشتوالی په کې شامل دي.

 پوځ ته د سولې او جګړې ښوونه 
د سولې او جګړې د مطالعاتو د په زړه پورو پرمختګونو له ډلې نه د نظامي پرسونل یا کارکوونکو شمېر دی چې دا ډول مطالعات ترسره کوي. دا کار یو څه ننګونې رامنځته کوي، ځکه چې پوځ هغه اداره ده چې د جګړې لپاره په کلکه ژمنه ده. د جیمز پاڼې په «پوځ ته د سولې ښوونې» مقالې کې چې د سولې بیاکتنې یا Peace Review په ورځپاڼې کې خپره شوې، څلور اصله مطرح کوي چې باید د دې ژمنې زېربیناوې وي، د بیلګې په توګه، درناوی خو د پوځي تجربې د امتیاز پر بنسټ نه، د عادلانه جګړې د تیورۍ ښوونه، د عدم تشدد د تخنیکونو د پوهاوي په موخه د زده کوونکو هڅونه او د نظامي فضیلت یا غوره والي اهمیت پېژندنه.Page, James S. 2007. 'Teaching Peace to the Military'. Peace Review, 19(4):571–577.

 نیوکه او جنجال 
د سولې او جګړې د مطالعاتو په هکله یو شمیر جدي نیوکې شوي.

باربرا کی، د نشنل پوسټ مقاله لیکونکې، په ځانګړې توګه د جوهان ګالټینګ نارویژي پروفیسور چې د عصري سولې د څیړنو مشر ګڼل کیږي پر نظر باندې نیوکه وکړه. کی لیکلي چې ګالتونګ د «بډایه، لویدیځ، مسیحي» ډیموکراسۍ د «جوړښتي فاشیزم» په اړه لیکلي، فیډل کاسټرو ستايي، په ډېر ټینګار سره په ۱۹۵۶ کې پر هنګري باندې د شوروي له یرغل سره مخالفت کوي، الکساندر سولزینیتسین او اندری سخاروف یې د «تر څار لاندې نخبه شخصیتونو» په توګه یاد کړي دي. ګالتونګ د چین د «بې پایې خپلواکۍ» لپاره د ماو زیډونګ ستاینه هم کړې. ګالتونګ دا هم ویلي چې د امریکا متحده ایالات یو «وژونکی هیواد» دی چې د «نوي فاشیست دولتي تروریزم» په برخه کې ګرم دی او د راپورونو له مخې یې ادعا کړې چې د واشنګټن ډي سي ویجاړول د امریکا د بهرني سیاست له مخې توجیه کیدای شي. هغه کله چې په ۱۹۹۹ کال کې د ناټو له خوا په یوګسلاویا کې د بمباریو پر مهال پر کوزوو هم بمبارۍ وشوې نو له دې کبله یې د امریکا متحده ایالات له نازي جرمني سره پرتله کړي دي. "Barbarians within the gate " by Barbara Kay, National Post, February 18, 2009.Bawer 2007

 سرچينې