والنشیا

والنشیا د والنشیا دخپلواکې ټولنې مرکز دی چې په هسپانیا کې دریمه درجه د ډیرو وګړو لرونکی ښار دی چې ۷۹۱.۴۱۳ وګړې پکې ژوند کوي. دا دهغه ولایت مرکز هم دی چې په همدې نامه یادیږي.  د دې ولایت پراخه ښاري سیمه ځانته نژدې ښارونه لري چې ۱.۶ میلیونه وګړي لري چې د مدیترانې د سمندر اروپایي اړخ ته خورا لویه ښاري سیمه بلل کیږي. والنشیا  دتوریا Turia ( په هسپانیا کې یو سیند دی) د سیند په غاړه د ایبرین Iberian Peninsula شبه جزیری په ختیځه څنډه د آلبوفرا Albufera د جهیل شمال ته په والنسیا په خلیج کې پروت دي. World Urban Areas  – Demographia, 04.2018Áreas urbanas +50, Ministerio de Fomento de España .

والنشیا د روم د مستعمرې په توګه په ۱۳۸ م ز کې جوړ کړای شو. اسلامي واکمنۍ او کلتورمننې په ۸ میلادې پېړۍ کې دواړو یو ځاي د اوبو لګولو نوي سیستمونو او زراعتي محصولاتو پېژندنه وهڅوله. په ۱۲۳۸ ز کال کې د اراګونیس Aragonese عیسوي سوبه پېښه وه نو له همدې امله دا ځای د والنشیا سلطنت مرکز شو. د دې ښار وګړي په ۱۵ میلادي پېړۍ کې ډیر شول او د نورې لیبریني شبه جزیرې، ايټالوي بندرونو او د مدیترانې د سمندر له نورو سیمو سره تجارت پیل کړ او د پېړۍ په پای کې ستر اروپایي ښار شو. دا ځای د اتلنتیک د سمندر د پورته کېدو چې په مدیترانه کې یې نړېوالې سودا ګري زیانمنه کړه او هغې نا امنې له امله چې د بربري Barbary سمندري غلا څخه را منځته شوې وه د دې ښار اقتصاد فعالیت په ۱۶ پېړۍ کې په ۱۶۰۹ ز کال کې د  موریسکوس خلکو د شړلو په مهال یو بحران تجربه کړ. په ۱۸ پېړۍ کې دا ښار د ورېښمو د تولید عمده مرکز وګرځېد. دا ښار د هسپانېې د کورنۍ جګړې په مهال له ۱۹۳۶ څخه تر ۱۹۳۷ پورې د هسپانوي حکومت یو تصادفي ناستځای شو.   

ددې ښار بندر د  اروپا  او مدیتراني د سمندر پنځم خورا بوخت کانتنري بندر دی. دا ښار د نړیوال کېدو او د نړۍ د ښارونو د څېړنې شبکې له خوا د ګاما د کچې درجه لرونکی ښار وپېژندل شو. د دې ښار تاریخې مرکز په هسپانیا کې یو له لویو مرکزوبلل کېږي چې په اټکلي ډول ۱۶۹ هکتاره یا ۴۲۰ جریبه ځمکه یې نیولې ده. د اوږده تاریخ له امله چې دا ښار یې لري، والنشیا ګڼ شمېر نمانځنې او عرفونه لري لکه د فالس Falles ( یو مذهبي نمانځنه ده) چې د  یونسکو له خوا په هسپانیا کې دتوریستانو دعلاقې وړ ملي جشنونو او نه لاس وهل شوو فرهنګي میراثونو په توګه اعلان شول. توریست جان ریبوJoan Ribó د کامپرومیس څخه له  ۲۰۱۵ ز کال را دېخوا دې ښار ښاروال پاتې شوی دی. 

 نوم 
د دې ښار لاتین نوم والینتیا و چې معنی یې ځواک یا زړه ورتوب دی چې دا نوم  له یوې جګړې وروسته درومیانو له خوا د پخوانیو رومي پوځیانو د زړه ورتوب د تصدیق کولو یو رسم بلل کېده.  رومي تاریخپوه لیوي Livy تشرېح ورکوي چې له زیږ د مخه په ۲ پېړۍ کې د والینشیا بنسټ ايښودنه د رومې عسکرو د مېشت کېدو له امله وه چې د ویریاتس Viriatus ( د لویستانیانو مشر چې د روم د سترواکۍ د خپریدو په وړاندې یې مقاومت کاوه) د لوستانیانی Lusitanian یاغیانو په وړاندې د لویستانیاني جګړې  په دریم یرغل کې جنګېدل. 

دهسپانیا د مسلمان سلظنت د واکنۍ په مهال ، دې ښارته د کلمې په کلمې ژباړې له مخې  د مدینه الطرب چې معنی د خوښۍ ښاردی  لقب او دا چې داښار د سیند په غاړه پروت و نو د د مدینه التراب یا د ریګ د ښارلقب ورکړل شو. دا روښانه نه ده چې د بالانسیا نوم د ټول نوم Balansiyy نوم د والنشیا طایفې ( د موري طایفې سلطنت په هسپانیا کې) ټول سلطنت ته ورکړل شو که یواځې ښار ته. د غږ د تدریجی بدلونونو له امله د Valentiaپه Valencia [baˈlenθja] اوښتې، (د تلفظ  په وخت کې دریدونکی حالت یا هغه حالت چې د تلفظ زور په پوزه راځي). د  Valencian ( والنشین) کلمه کې e په شد سره ادا کیږي او  è د /e/ په مقابل کې /ɛ/  کې ښیي خو د València د دې قاعدې یوه استثنا ده è د/e/ په ډول تلفظ کیږي. د "València"  املاء د AVL د ( والنشیا د ژبو اکادمي) د یوه رسم په توګه تر بحث وروسته منظوره شوه او د "València"   له ۲۰۱۷ ز کال څخه را په دېخوا د دې ښار يواځينی نوم پاتې شوی دی.        

 جغرافیه 

 موقعیت 
د ایبرین شبه جزیرې په غاړه، د مدیترانې د بحر سهیل ته او د والنشیا خلیج ته مخامخ ته والنشیا د توریا د سیند Turia River ښکتنۍ برخه کې په یو سیلابي دښته کې چې د خورا حاصل خېزو خړود راټولېدو له امله جوړه شوې پرته ده او له بحرڅخه ۶.۴ کیلومتره ( ۴ میله) لرې د توریا د سیند په جزیره باندې موقعیت لري.  

د البوفرا Albufera جهیل چې د طبعي ښار سویل ته په ۱۲ کیلومترې ( ۷ میل) کې پروت دی او د ښاروالۍ یوه برخه ده په اصل کې د تروو اوبو یو جهیل و خو له بحر څخه د نښلتوب له جلا کېدو دا جهیل د تازه اوبو په جهیل واووښت او زیاتېدونکي ډول کوچنی شو. د دې له چاپېر یال څخه د شولو د نیالګیو او وریجو کرلو اوکبانو د ښکار لپاره ګټه اخیستل کیږي 

د ښار شورا ۱۹۱۱ کې د هسپانیا له پاچا دا خلیج د۱.۰۷۲.۹۸۰ پیستاس په بدل کې وپېره او نن ورځ د البوفرا طبیعي ذخېرې یوه برخه ده چې پراخوالی یې ۲۱.۱۲۰ هکتاره یا ۵۲.۲۰۰ جریبه ده. په ۱۹۷۶ ز کال کې دا ځای د کلتوري، تاریخي او ایکولیجیکي ارزښت درلودلو له امله یو طبیعي پارک اعلان شو.  

 ولانشیا 
ولانشیا د مدیترانې اقلیم (Köppen: Csa) لرونکی ښار دی چې ژمي یې نرم اودوبي يې وچ اوسوځند وي. د Siegmund/Frankenberg د اقلیم د طبقه بندۍ له مخې، والنشیا یو نسبي ګرم اقلیم لري. اعظمي حد ورښتونه په منې کې وي ، دا د کال له هغه وخت سره برابر ده چې د سختوبارانونودورې په لوړه ارتفاع کې دفشار ټیټ سیستمونه چې د مدیتراني په لویديځې څنډې کې معمول دي اغیزمنوی د خو بیا هم په دې ښار کې د ورښتونو کلنی تغیر د پام وړده.   Die Klimatypen der Erde  - Pädagogische Hochschule in Heidelberg

په دې ښار کې د ورځې له مخې د تودوخې منځنۍ کچه ۱۸.۳ سلسیوس( ۶۴.۹ فارنهایت) او په شپه کې ۱۳.۸ سلسیوس ( ۵۶.۸ فارنهایت درجې) ده. د جنورۍ په میاشت کې چې خورا سړه مياشت ده په عمومي توګه د ورځې له مخې د تودوخې لوړه کچه د ۱۴ تر ۲۰ سلسیوس درجې   ( ۵۷ تر ۶۸ فارنهایت )، او د تودوخې ټيټه کچه د شپې له مخې ۵ تر ۱۰ سلسیوس درجې( ۴۱ تر ۵۰ فارنهایت ) درجې ده. په خورا تودو میاشتو جولای او اګست کې د ورځې له مخې د تودوخې لوړه کچه په عمومي توګه ۲۸ تر ۳۲ سلسیوس (۸۲ تر ۹۰فارنهایت درجې وي او په شپه کې ۲۱ تر ۲۳ سلسیوس ( ۷۰ تر ۷۳ فارنهایت درجې وي). د مارچ میاشت بیا د اقلیم د تغیر میاشت ده او د تودوخې کچه ډېری وخت له ۲۰ سلسیوس (۶۸ فارنهایت درجې ) څخه ډیريږي چې د ورځې له مخې د تودخې منځنۍ کچه ۱۹.۳ سلسیوس( ۶۶.۷ فارنهایت درجې وي) او په شپه کې ۱۰ سلسیوس ( ۵۰ فارنهایت درجې) وي. دسمبر، جنوري اوفبروري په دې ښارکې خورا سړې میاشتې دي چې په ورځ کې د تودوخې منځنۍ کچه ۱۷ سلسیوس ( ۶۳ فارنهایت درجې) او د شپې له مخې ۸ سلسیوس ( ۴۸ فارنهایت) درجې وي. د واورې اوریدل په دې ښار کې نهایتا کم دي او د ۱۹۶۰ ز کال د جنورۍ د میاشتې په ۱۱ په ځمکه د واورې غونډېډل خوار نوې پېښه ده.  

 سرچينې