د غلامۍ تاريخ

د غلامۍ تاريخ له پخوا وختونو څخه تر نن ورځې پورې زيات کلتورونه، مليتونه او دينونه رانغاړي. همدا ډول د غلامۍ قربانيان له زياتو بېلابېلو توکمي لږه کيو او مذهبي ډلو څخه وو. د غلامانو ټولنيزو، اقتصادي او حقوقي دريځونو، د غلامۍ په بېلابېلو نظامونو کې په پراخ ډول د وختونو او ځايونو له مخې توپير درلود. 

غلامي په پرتليز ډول له تمدن څخه مخکې، د ښکاري ډلې وګړو کې خورا لږه ځکه وه، چې غلامي د تولنيزې ډلبندۍ تر شرطونو لاندې وده کوي. غلامي په لومړيو تمدنونو، (لکه:  بين النهرين کې سومر، چې له ميلاد څخه ۳۵۰۰ کلونو پخوا ته ورګرځي) کې پلې شوه. مریيتوب د بين النهرين حمورابي قانون (۱۸۶۰ ق . م) کې راڅرګندېږي، چې د يوه رامنځته شوي بنسټ په توګه ورته ورګرځي. مریيتوب په لرغونۍ نړۍ کې خپور شوی و او د رومي سترواکۍ په ګډون په نږدې هر لرغوني تمدن کې موندل شوی و. د منځنيو پېړيو په لومړيو کې په اروپا کې لږ عام شو [مرييتوب]، که څه هم په ځينو سيمو کې يې پلې کېدل دوام وکړ. په مديترانه يي هېوادونو کې د جنګ د پېړيو پر مهال عيسويانو او مسلمانانو دواړو د يو بل غړي ونيول او غلامان يې کړل. اسلامي مرييتوب له ۷ پېړي څخه تر ۲۰ پېړۍ پورې په بنسټيز ډول د لویديخې او مرکزي اسيا، شمالي او ختيځې افريقا، هندوستان او اروپا سيمې راونغاړلې. هالنډ، فرانسې، هسپانيې، پرتګال، بریتانيا او د لويديځې افریقا يو شمېر پاچاهيو د اتلانتيک غلامۍ سوداګرۍ (Atlantic Slave trade) کې په ځانګړي ډول له ۱۶۰۰ ز څخه وروسته د يادونې وړ ونډه ولوبوله. 

که څه هم غلامي نوره د نړۍ په هيڅ ځای کې قانوني نه ده، مګر انساني قاچاق تر اوسه د يوې نړيوالې ستونزې په توګه پاتې کېږي. د اټکل له مخې په ۲۰۱۳ ز کې له ۲۵ څخه تر ۴۰ ميليونو خلکو پورې غلامان کړای شوي وو، چې ډېری يې په اسيا کې وو. له ۱۹۸۳ ز څخه تر ۲۰۰۵ ز کال پورې د سوډان د دويمې کورنۍ جګړې پر مهال خلک په غلامۍ نيول شوي وو. په لوېديځې افريقا کې د کاکاو بوټو [يو ډول ونه ده، چې تخم يې د چايو په توګه او چاکلېټ کې کارول کېږي] د نيالولو په موخه د ۱۹۹۰ ز لسيزې په وروستيو کې د کوچنيانو د منظمې غلامۍ او قاچاق ثبوت په ډاګه شو. 

په ۲۱ مه پېړۍ کې هم غلامي ادامه لري او په کلني ډول ۱۵۰ بېليونه امريکايي ډالر ګټه جوړوي. د وسله والې جګړې لرونکو سيمو کې وګړي په ځانګړي ډول حساس دي او معاصر لېږد رالېږد په کې انساني قاچاق يو څه اسانه کړی دی. په ۲۰۱۹ ز کې د ټولې نړۍ په کچه اټکل شوي ۴۰ ميليونه خلک د مرئيتوب د ځينو بڼو تابع وو، چې له دې ډلې ۲۵ سلنه يې کوچنيان وو. ۶۱ سلنه يې په زور کار کولو چارو کې کارول کېدل، چې زياتره يې په خصوصي برخه کې وو. ۳۸ سلنه د زور ودونو له مخې ژوند کوي. د معاصرې غلامۍ نور ډولونه د سربازانو په توګه د کوچنيانو ګومارل، جنسي قاچاق او جنسيتي مرئيتوب دي. 

 اصلي 
د غلامۍ ثبوتونه يا شواهد له ليکلو ثبتونو څخه مخکې نېټو ته ځکه ورګرځي، چې که په ډېری کلتورونو کې نه وه [غلامي]؛ نو په زياتو کې هرومرو وه. ډله یيزه غلامي د ژوندي پاتې کېدلو په موخه زياتو اقتصادي امکاناتو او د خورا ډېرو وګړو او د نفوس غلظت ته اړتيا لري. د همدې له امله به کېدای شي د غلامۍ دود نږدې ۱۱۰۰۰ کالونه پخوا د نوې تيږې دورې اوښتون Neolithic Revolution پر مهال د کرنې له رامنځته کېدلو څخه وروسته پراختيا کړې وي. Compare: Compare: 

مریيتوب په ځينو پخوانيو تمدنونو، لکه: د سومر او ههم د لرغوني مصر، لرغوني چين، Akkadian سترواکۍ، اشور يا Assyria، بابلي، فارسي، لرغوني يونان، لرغوني هند، رومي سترواکۍ، د عربو اسلامي خلافت او سلطنت، نوبيا او د امريکا [امريکاګانو] له کلمبيايي تمدنونو په ګډون نږدې په هر لرغوني تمدن کې پېښ شوی دی. "Historical survey > Slave-owning societies". Encyclopædia Britannica."Demography, Geography and the Sources of Roman Slaves," by W.V. Harris: The Journal of Roman Studies, 1999.

 سرچينې