ساندرا ډی و کونور

ساندرا دی و کونور چې د ۱۹۳۰ ز کال د مارچ پر ۲۶ مه نېټه زېږېدلې ده، يوه امريکايۍ تقاعد سروې حقوقي وکيله او سياستواله ده، چې له ۱۹۸۱ څخه تر ۲۰۰۶ ز کال پورې يې د متحده ايالتونو د سترې محکمې د لومړنۍ ښخينه مرستيال قاضۍ په توګه خدمت وکړ. هغه لومړنۍ نومانده او په پای کې لومړنۍ ښځه وه، چې يادې دندې ته ومنل شوه. نوموړې چې د ولسمشر رونالډ ريګن “Ronald Reagan” له لورې نومانده شوې وه، د ريهنکويست محکمې “Rehnquist Court” او د روبرټس محکمې “Roberts Court” د لومړيو څو مياشتو لپاره تاوېدونکې رايه “Swing Vote” [هغه رايه چې په ټاکنو کې د يو شمېر نوماندانو په ګټه ګڼل کېږي] ګڼل کېده. 

نوموړې په محکمه کې د خدمت له دورې څخه مخکې په اريزونا کې يوه قاضۍ او لوړ پوړې ټاکل شوې چارواکې وه، چې د اريزونا په سنا جرګه کې يې د جمهوري غوښتونکې مشرې په توګه د دولتي سنا د لومړنۍ ښځينه مشرې په توګه خدمت کاوه. محکمې ته په نوم ليکنې سره د سنا له لورې د ټولو غړو په خوښه تاييد شوه. نوموړې د ۲۰۰۵ ز کال د جولای پر ۱ مه نېټه د يو ځايناستي په تاييد سره د اغېزناک تقاعد په موخه خپله اراده څرګنده کړه. سمويل اليتو “Samuel Alito” د ۲۰۰۵ زکال په اکتوبر کې د هغې د څوکۍ نيولو په موخه نوماند شوی و او د ۲۰۰۶ ز کال د جنوري پر ۳۱ مه نېټه محکمې سره يو ځای شو. 

و کونور په پرله پسې دول ډېر ځله د محکمې د محافظه کارې ډلې پلوي وکړه. نوموړې زياتره وختونه هغه همغږي نظريات وليکل، چې د ډېره کيو له لورې واک ته د رسېدلو په موخه وو. په مهمو حالتونو يا قضيو کې د هغې زياتره نظريات (Grutter v. Bollinger) او (Hamdi v. Rumsfeld) رانغاړي. نوموړې په يوه برخه کې په “Bush v. Gore" کې د څو قاضيانو د استيناف محکمې له لورې د ورکول شوي حکم “per curiam” ډيره کی يا اکثريت نظر هم وليکه او په (Planned Parenthood v. Casey) کې د مخکښې نظريې له درې ګډو ليکوالانو څخه وه. 

محکمه کې د خپلې دندې پر مهال يې ځينو خپرونو د نړۍ تر ټولو ځواکمنو ښخو په منځ کې ډلبندي کړه. د محکمې له پرېښودلو څخه وروسته د ويليم او ماري کالج College of William and Mary” د رئيسې په توګه د هنري کسينجر “Henry Kissinger” ځايناستې شوه. و کونور ته د ۲۰۰۹ ز کال د اګسټ پر ۱۲ مه نېټه د ولسمشر بارک اوباما له لورې د خپلواکۍ ولسمشريز انعام “Presidential Medal of Freedom” ورکړل شو. 

 د ژوند لومړي وختونه او زده کړې 
ساندرا ډی د تکزاس په ايل پاسو “’El Paso, Texas” کې زېږېدلې ده، چې د شپون هاري الفرد ډی “Harry Alfred Day” او اډا مای “Ada Mae” يعنې وېلکې (Wilkey) لور ده. نوموړې د اريزونا ډنکېن “Duncan, Arizona” ته نږدې د څارويو په ۱۹۸۰۰۰ جريبه ورشو کې لويه شوه. ورشو له نږدې پاخه سړک څخه نهه ميله لرې پروت و. د ساندرا تر اوه کلنۍ پورې يې کورنۍ روانې اوبه او برېښنا نه درلوده. نوموړې د يوې پېغلې په توګه ۲۲ قطر لرونکی ټوپک درلود، چې صحرايي لېوان او سوې يې ورسره ويشتلی شوې. و کونور له dashboard څخه له ليدنې سره سم د موټر چلول زده کړل او د پنچر ټاير بدلول يې هم بايد په خپله زده کړی وی. ساندرا يوه خور او يو ورور درلود، چې له هغې څخه کشران او په ترتيب سره اته کلن او لس کلن وو. خور يې ان ډی “Ann Day” نومېده، چې د اريزونا په مقننه قوه کې يې خدمت وکړ. نوموړې څه موده وروسته له خپل ورور ايچ الن ډی “H. Alan day” سره په ګډه يې د (تنبله بي: د امريکا د لويديځ کې د څاريو په يو ورشو کې لوييدل: Lazy B: Growing up on a Cattle Ranch in the American West (2002)) په نوم کتاب وليکه، چې په ورشو کې د هغې د ماشومتوب د ازمايښتونو يا تجربو په اړه و. ډی د خپل ښوونځي د ډېری دورې لپاره له خپلې مورنۍ نيا سره په ايل پاسو “El Paso” کې ژوند وکړ او د نجونو لپاره په راډفورډ ښوونځي “Radford School for Grils” کې يې ګډون وکړ، چې شخصي ښوونځی و. د کورنۍ د څارويو ورشو له هر ښوونځي څخه خورا لرې وه، که څه هم ډی د رخصيتو او اوړي لپاره بېرته ورشو ته راستنېدلی شوه. نوموړې د خپل اتم ټولګي کال هم په ورشو کې ژوند کولو او ۳۲ ميله لرې ښوونځي ته په بس چلولو سره تېر کړ. هغه به ۱۹۴۶ ز کال د ايل پاسو په اسټن عالي ښوونځي “Austin High School” کې د خپل ټولګې شپږم نمره فارغه شوه. See "Book Discussion on Sisters in Law Presenter: Linda Hirshman, author. Politics and Prose Bookstore. BookTV, Washington. September 3, 2015. 13 minutes in. Retrieved September 12, 2015 C-Span website 

هغه مهال چې ساندرا ۱۶ کلنه وه، په ستنفورد پوهنتون کې شامله شوه. نوموړې په ۱۹۵۰ ز کال د اقتصاد برخه کې د لېسانس بري ليک په تر لاسه کولو سره “magna cum laude” [لاتيني وياړ نوم دی] فارغه شوه. په ۱۹۵۲ ز کال کې يې د قانون برخه کې درجې يا سند لپاره د سټنفورد د قانون ښوونځي “Stanford Law School” کې زده کړو ته دوام ورکړ. هلته يې د سټفورډ د قانون کتنې “Stanford law Review” [] کې د خپل مشر مدير او د سترې محکمې د راتلونکي قاضي القضات ويليم ريهنکويسټ “Willilam Rehnquist” تر مشرۍ لاندې خدمت وکړ. ډی او ريهنکوېسټ په ۱۹۵۰ ز کال ملګري شول. که څه هم د دواړو تر منځ اړيکه مخکې له هغې پای ته ورسېده، چې ريهنکوېسټ له نوموړې څخه مخکې فارغ او واشنګټن دي سي ته لاړه؛ مګر په ۱۹۵۱ ز کال يې ډی ته ليک وليکه او د واده وړانديز يې ورته وکړ. ساندار ډی د هغه وړانديز ونه مانه، چې دا يې په سټنفورډ کې د اوسېدنې پر مهال د واده څلورم وړانديز و، چې د ريهنکوېسټ په ګډون يې له بېلابېلو خلکو څخه تر لاسه کړ. ډی د رخچينې ترتيب “Order of the Coif” وه، چې د يادې درجې له مخې نوموړې د خپل ټولګي په لس غوره يا پورته سلنه زده کوونکو کې وه. وکونور په ۲۰۰۸ ز کال کې د ويليم او ماري پوهنځي له لورې د “Phi Beta Kappa” په نوم د متحده ايالتونو د لرغونې پوهنيزې افتخاري ټولنې افتخاري غړې هم ګرځېدلې وه. Biskupic, Joan. Sandra Day O'Connor: How the First Woman on the Supreme Court became its most influential justice. New York: Harper Collins, 2005.

 لومړنی مسلک او واده 
هغه مهال چې ډی د سټنفورډ د حقوقو ښوونځي “Stanford Law School” کې د وروستي کال زده کوونکې وه، له درېيم جان جی و کونور “John Jay O’Connor III”  سره يې ملګرتيا پيل کړه، چې له هغې څخه يو کال وروسته و. د ساندرا ډی له فراغت څخه شپږ مياشتې وروسته د ۱۹۵۲ ز کال د ډسمبر پر ۲۰ نېټه دواړو د خبلې کورنۍ په ورشو کې واده وکړ. 

د حقوقو له ښوونځي څخه له فراغت وروسته وکونور د خپل جنډر له امله د وکيلې په توګه په سختۍ سره د اداينې دنده موندله. نوموړې د کاليفورنيا په سان ماټيو کې د ولسوالۍ د مرستيال وکيلې په توګه وروسته له هغې دنده ومونده، چې وړانديز يې وکړ چې له تنخوا او دفتر پرته يې به له منشي سره به ګډ دفتر کې کار کوي. له څو مياشتو څخه وروسته يې د حقوقي څېړنې د تر سره کولو او يادښتونو د ليکلو له امله د لږ معاش په اخېستلو پيل وکړ. نوموړې د “San Mateo County” سيمې يا ولسوالۍ له حقوقي وکيل لويس ډيماټټيس “Louis Dematteis” او د ولسوالۍ له مرستيال حقوقي وکيل کيت سورينسين “Keith Sorensen” سره کار وکړ. 

کله يې چې خاوند چمتو شو، وکونور د فوځ د زېرمه وال ځواکونو لپاره د ملکي وکيلې په توګه د خدمت کولو په موخه له هغه سره يو ځای المان کې د کار کولو پرېکړه وکړه. دوی مخکې له دې چې بېرته متحده ايالتونو ته راشي، د درې کالونو لپاره المان کې پاتې شول. په بېرته راستنېدلو سره د اريزونا په “Maricopa County” نومې سيمه کې د خپلې کورنۍ پيلولو په موخه واوسېدل. دوی درې ماشومان درلودل: سکاټ (۱۹۵۸ کې وزېږېد)، برين (۱۹۶۰ز کال کې) او جی په ۱۹۶۲ زکال کې زېږېدلی و. د برين له زوکړې څخه وروسته ساندرا ډی وکونور د حقوقو برخه کې له کار کولو څخه پينځه کالونه دمه وکړه. Baughman, J. (Ed.). (2001). O'Connor, Sandra Day 1930–. American Decades, 9. September 21, 2016.

نوموړې د ماريکوپا سيمې د ځوان جمهوري غوښتونو “Maricopa County Young Republicans” غوندې بېلابېلو سياسي ادارو کې په خپله خوښه (رضاکار) خدمت وکړ او په ۱۹۶۴ ز کال کې يې د اريزونا د سناتور باري ايم ګولډواټر “Barry M. Goldwater” لپاره په ولسمشريزو مبارزو کې خدمت وکړ. Phelps, S. (Ed.). (2002). O'Connor, Sandra Day (1930– ). World of Criminal Justice, September 20, 2016.

وکونور له ۱۹۶۵ څخه تر ۱۹۶۹ ز کال پورې د اريزونا د مرستيال لوی څارنوالې په توګه خدمت وکړ. د اريزونا والي په ۱۹۶۹ ز کال کې وکونور د اريزونا سنا جرګه کې د يو بست ډکولو په موخه وټاکله. نوموړې د ياد بست لپاره هلې ځلې وکړې او د راتلونکي کال لپاره د څوکۍ لپاره يې ټاکنې وګټلې. په ۱۹۷۳ ز کال کې هغه لومړنۍ ښځه شوه، چې د اريزونا يا د بل هر ايالت د ډيره کي مشرې په توګه خدمت کوي. ساندرا د يوې پوه (ماهرې) مناظره کوونکې او منځنۍ نظريې لرونکې په توګه نامتووالی تر لاسه کړ. له دوه بشپړ دورو خدمت کولو څخه وروسته يې د سنا مجلس د پرېښودلو پرېکړه وکړه. 

وکونور په ۱۹۷۴ ز کال کې د ماريکوپا سيمې سترې محکمې “Maricopa County Superior Court” لپاره وټاکل شوه، چې له ۱۹۷۵ څخه تر ۱۹۷۹ ز کال پورې يې خدمت وکړ. دا هغه مهال و، چې نوموړې د اريزونا د استيناف دولتي محکمې “Arizona State Court of Appeals” لپاره وړ ګڼل شوې وه. ساندرا د لومړي لښ يا فرقې د استيناف محکمه کې د ۱۹۸۱ زکال تر هغه وخته پورې خدمت وکړ، چې د ولسمشر رونالډ ريګن له لورې سترې محکمې ته وټاکل شوه. 

 سرچينې