د شتون کټګوري

کټګورۍ د فکر لومړنی مفهوم او اساس دی.

 د لسمې برخې کټګورۍ 
یوناني عالم، لومړی استاد، ارستو د مختلفو طبیعتونو عالي توکي لس کټګورۍ ګڼلي دي. او د ارغون لومړنی کتاب قاتیګوریاس د دې کټګوریو په اړه بحث کوي او په مېټافزیک کې د دې کټګوریو تفصیلي توضیحات شته. محمد خوانساری، منطق صوری، 0 - 015 - 416 - 964 د اشعارو یا سترو مالونو کټګورۍ یا د ټولو عام ډولونو د شتون کټګوري چې ټول مثالونه پکې شامل دي؛ او هغه په دوه ډوله دي: جوهر او پېښه

 جوهر یو ډول وجود دی چې په خپل وجود کې د بل وجود شتون ته اړتیا نلري. د بدن کټګورۍ په څیر.
 جندر یو وجود دی چې د بل وجود شتون ته اړتیا لري لکه د رنګ کټګورۍ . شهابی، محمود، رهبر خرد، قم، انتشارت عصمت، چاپ دوم۱۳۸۲ ص۵۷.

د لامبو څراغ د قسم دی : د دې زمانې ضعیف حالت د غیر فعال فعل مخفف دی چې په دې آیت کې ذکر شوی دی بدایة الحکمة ازعلامه طبا طبائی 

پخوانیو فیلسوفانو د نهو جوهرونو او نښو مجموعه بللې، کوم چې د ټولو موجوداتو تر ټولو لوی نسل دی ، د لسو کټګوریو په توګه ابن سینا، الشفاء، کتاب المنطق، المقولات، تصدیر دکتر ابراهیم مدکور، انتشارات مرعشی نجفی، قم، ۱۳۶۴، ص۵.

 د کټګوریو شمېر 
د مادې د ډولونو د شمېر او عرض په اړه د پخوانیو او وروستیو فیلسوفانو ترمنځ اختلاف موجود دی.

 مخکيني 
پخوانیو فیلسوفانو د مادې ډولونه پنځه ډوله عقل ، روح ، ماده، شیطان او مخ او د نښو په صورت کې ورته نهه ډوله ګڼلي دي. ارسطو دغه شیان په خپل کتاب کې د اورګانون په نامه یاد کړي دي. سپېڅلتيا

 وروستني 
وروستنۍ په دې باور دي چې دانو او مخ له ترکیب پرته په بهر کې شتون نلري، نو دوی د مادې له ډولونو څخه بهر دي، او هغه ماده چې د دواړو ترکیب دی اصلي ماده ګڼي. له بلې خوا، دوی هم د سلطنت په نړۍ باور لري، او له همدې امله دوی د دې نړۍ جوهر د جوهر په توګه پیژني، نو د نړۍ د موجوداتو له مخې، دوی هر ډول جوهر عقل ، روح او ماده ګڼي. درس 44 تا46 ازجلددوم آموزش فلسفه ازاستادمصباح یزدی د علایمو په اړه دوی په دې باور دي چې لومړی دا د عرض مقدار نه دی، بلکې دا د بدن اړخ دی او بدن له کمیت پرته هیڅ مفهوم نه لري. او دوهم، د کڅوړې پرته، کوم چې ریښتینې پلنوالی دی، نور توکي موضوعي مفکورې دي او په بهرنۍ نړۍ کې شتون نلري، او دا ټول د دوو شیانو ترمنځ ( تعلقات ) دي. له همدې امله، یوازینی ریښتینی پلنوالی کڅوړه ده، او په پایله کې، د اسلامي فیلسوفانو په وینا د لسمې کټګورۍ په لاندې توکو پورې محدود دي. شرح اصول فلسفه و روش رئالیسم از مرتضی مطهری الحکمة المتعالیةازملاصدرا

 عقل : د قدرت یا فرښتو په نړۍ کې د موجوداتو ډول. رساله فی ماهیه العقل ازفارابی
 بېلګه : په نړۍ کې د موجوداتو نسل سلطنت یا مثال دی
 ځان : په نړۍ کې د مخلوقاتو ډول ناسوت دی، یعنی د نباتاتو، حیواناتو، پیریانو او انسانانو روح.
 ماده: په نړۍ کې د مخلوقاتو ډول ناسوت دی، چې ماده په جامد او په ژوندیو موجوداتو کې له روح سره یوځای ده درس47و48 جلددوم آموزش فلسفه ازاستاد مصباح یزدی
 کيفيت : یوازینی ریښتینی عرض او ډولونه یې دا دي: احساساتي احساس د استعداد مقدارونو ته ځانګړی شوی 

 د ارستو له مخې د کټګوریو ډولونه 
ارستو په لس ډوله وېشلی دی:

 رنګ
 مقدار
 کیفیت
 نسبت
 ځای
 ځای
 وخت
 اغیز
 حالت
 عمل

 د کانټ په وینا لسمه کټګورۍ 
کانټ په خپل کتاب Critique of Pure Reason کې د منطقي منطق په برخه کې د کټګوریو او فکر ترمنځ اړیکه څیړلې ده. آشنایی با کانت(kant in 90 minutes) صص ۳۵ د کانټ دولس کټګورۍ په څلورو کټګوریو ویشل شوي دي:

 عمومي یا جزوي یا شخصي (د مقدار کټګوري)
 مثبت یا منفي یا منفي (د کیفیت کټګورۍ)
 لیږد یا مشروط یا غیر منقول (نسباتي کټګورۍ)
 شکمن یا قطعی یا مشخص (هدایت کټګوری) فلسفه نقادی کانت- دکتر کریم مجتهدی- انتشارات امیر کبیر- ۱۳۷۸- تهران «تاریخ فلسفه»، ویل دورانت، ترجمهٔ عباس زریاب خوئی Critique de la raison pure, Kant, Frammarion, 2 ème édition, 2001 Paris Catégories, Éditions du Seuil, 2002, Paris

 اړوندې پوښتنې 

 ارستو
 کانت
 په خالص دلیل نیوکه
 مفهوم

 سرليکونه 

 حوالې 

 کریټیک دی لا رایسون خالص، کانټ، فریماریون، دوهم چاپ، 2001، پاریس
 کټګورۍ، Éditions du Seuil، 2002، پاریس
 د کانت انتقادي فلسفه – کریم مجتدي – امیر کبیر مطبعې – ۱۳۷۸ – تهران

وېشنيزه:فلسفه