بنګال

بنګال په سویلي اسیا کې په تېره بیا د هند د نیمه وچې په ختیځه برخه کې او بنګال خلیج په سر کې هغه جیوپولیټیکي، کلتوري او تاریخي سیمه ده چې په کې اوسنۍ بنګلادېش او د هند د لویدیځ بنګال ایالت پکې شاملیږي. له جغرافیايي اړخه دا د ګنګ-براهماپوترا د دلتا کوم چې په نړۍ کې د سیندونو تر ټولو ستره دلتا ده پیلیږي او تر هیمالیا او نیپال او بوتان پورې سیمه رانغاړي. ګڼ ځنګلونه، له هغې ډلې په غونډیو کې باراني ځنګلونه، د بنګال شمالي او ختیځې برخې تر پوښښ لاندې لري، په داسې حال کې چې یوه لوړه ارتفاع لرونکې ځنګليي سیمه بیا د هغه په مرکز کې هم شته. د دې سیمې تر ټولو لوړه سیمه چې ۳۶۳۶ متره لوړوالی لري په سانداکفو کې ده. په سویل ختیځه برخه کې یې سوندرابانس موقعیت لري، چې د نړۍ یو له تر ټولو ستر د اوبو ځنګل دی. د دغې سیمې د هوا حالات موسمي دي او بنګالي کالیزه کې په شپږو موسمونو باندې وېشل شوي دي.

بنګال چې د ګنګاریډای په نوم هم مشهور، په لرغونې سویلي اسیا کې مخکښ ځواک و، چې د سوداګرۍ پراخې شبکې یې تر رومي مصر پورې غځیدلې وي. د بنګال د پالا سترواکۍ په دې نیمه وچه کې هغه وروستی ستر بودايي ځواک و، چې بنسټ یې په ۷۵۰  ز کال کې اېښودل شوی و او په ۹مه پېړۍ کې د هند د نیمه وچې په شمال کې حاکم ځواک پاتې شوی و. دا ځواک بیا د هندو سینا سلسلې له خوا په ۱۲مه پېړۍ کې وپرځول شو. دغې سیمې ته اسلام د پالا سترواکۍ په مهال کله چې یې له عباسي خلفاوو سره سوداګریزې اړیکې درلودي، راغی، چې په ټول بنګال کې خپور شو او بیا وروسته د ډیلي سلطنت په واک کې راغی. دغه سیمه د بنګال سلطنت په مهال د سوکالۍ لوړې درجې ته ورسېده، چې په ۱۳۵۲ ز کال کې یې بنسټ کېښودل شو او د نړۍ د سوداګریزو هېوادونو په لړ کې یو له تر ټولو بډایه هېوادونو څخه و.

کله چې دا سیمه په ۱۵۷۶ ز کال کې د مغل له سترواکۍ سره یو ځای شوه، نو د دې سترواکۍ یو له تر ټولو بډایه ولایتونو څخه ګڼل کېده او یو ستر نړیوال صادرونکی ولایت او د کتان د تکو، وریښمو او کښتۍ جوړولو د صنایعو مرکز و. د دې ولایت د اقتصاد ارزښت د نړۍ د GDP نږدې ۱۲ سلنه جوړوله، چې د لویدیځې اروپا تر اقتصاد ډېر ستر و او د اوسېدونکو د ژوند معیارونه یې په نړۍ کې تر ټولو لوړ و. د بنګال اقتصاد په دغه دوره کې د صنعتي کېدو تر دورې لاندې راغی. دا سیمه په ۱۷۵۷ ز کال کې د پلاسي جګړې نه وروسته د بریتانوي ختیځې هندۍ کمپنۍ له خوا ونیول شوه او په دې سره د بریتانوي هند بنګال د ریاست یوه برخه شوه. بنګال د نړۍ د لومړني صنعتي انقلاب په برخه کې د پام وړ مرسته وکړه، خو وروسته یې له خپلې غیرصنعتي کېدو نه سخت زیان ولید. د ختیځ هند کمپنۍ تګلارې لکه د کرهڼیزو مالیاتو د کچې زیاتوالی له ۱۰ سلنې څخه تر ۵۰ سلنې پورې او ور سره وچکالۍ او اوبا ناروغۍ د ستر بنګال د ۱۷۷۰ کال له قطحۍ سره ډېره مرسته وکړه، چې له امله یې له ۱ میلیون نه تر ۱۰ میلیونه پورې خلک پکې مړه شول. Om Prakash, "Empire, Mughal", History of World Trade Since 1450, edited by John J. McCusker, vol. 1, Macmillan Reference USA, 2006, pp. 237–240, World History in Context. Retrieved 3 August 2017John F. Richards (1995), The Mughal Empire, page 202, Cambridge University PressRichard Maxwell Eaton (1996), The Rise of Islam and the Bengal Frontier, 1204–1760, page 202, University of California PressMaddison, Angus (2003): Development Centre Studies The World Economy Historical Statistics: Historical Statistics, OECD Publishing, , pages 259–261

 سرچينې