نرګس

نرگس کازرونframelessرده‌بندی علمیډلبندي:بوټيکورنۍ:ګل لرونکي بوټيژمنی بوټی:نرګسکارل لینه

سرده نرګس يا ژمنی نرګس چې Narcissus  يې بولي یو څو کلن نبات دی چې د Amaryllidaceae کورنۍ څخه دی. ډنډه یې لويه ده او پوټکي يې پراته دي. په بل عبارت، ډنډره يې کولی شي څو کاله په پرله پسې توګه ګل وکړي او ګل یې هر کال لويیږي. د نرګس ګلونه سپین، ژېړ، سور نارنجي کم رنګه او تېز رنګه رنګونه لري. د دې نبات پاڼې د ریښو څخه په نرم یا ناڅاپه بڼه راوتلې او د ډډ په څنګ کې ایښودل کیږي. ډیفوډیل په مختلفو اندازو کې راځي، د 5 انچ ګلونو څخه په 2 فوټ ډډونو کې د 0.5 انچ ګلونو څخه په 2 انچ ډډونو کې.

په ګلونو کې د ګلونو د نورو ډولونو څخه د نرګس د ګلونو کر کېله او ساتنه اسانه ده او د نويو ګلبڼ کرګرو ته د دې کرل اسانه او ګټور وي.د نرګس بلب او پاڼې زهرجن کرسټالونه لري چې یوازې لوی حشرات کولی شي پرته له دې چې ګل ته زیان ورسوي هغه مصرف کړي، که څه هم حیوانات کولی شي د خاورې لاندې څخه هغه راوباسي. د دې بوټي ګل او ډډ زهرجن نه دی او یوازې د دې بوټي بلب خورا زهرجن دی. ژېړ رنګ یې د سپین رنګ په پرتله ډېر زهرجن دی. سقراط دا نبات د زهرجنیت له امله "د دوزخ د خدایانو غالۍ" بللې.

 د نرګس ګل ډلبندي 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Narzisse.jpg/300px-Narzisse.jpg|کيڼ|بټنوک|300x300px| نرګس
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c4/Narges_genus.JPG/300px-Narges_genus.JPG|کيڼ|بټنوک|300x300px| نرګس
د نرګس د کرنې وړ ډولونو طبقه بندي د توضیحاتو او اندازه کولو یا د هغه شخص لخوا چمتو شوي طبقه بندي پراساس ده چې ډول یې ثبتوي.

د رنګ کوډ چې د نرګس رنګ تشریح کولو لپاره کارول کیږي په لاندې ډول دي:

W- سپین (سپین ګیلاس) G- شنه Y- ژېړ P- ګلابي O- نارنجي R- سور

 پاڼی
 د ګل تاج

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/Narcissus_-_Cultivars.jpg/274px-Narcissus_-_Cultivars.jpg|بټنوک|274x274px| د نرګس ډولونه

 په ایران کې طبیعي استوګنځایونه 
د نرګس دوه ډوله دي. یو ډول لوی تاج او واحد ګل لري او بل ډول یې کوچنی تاج لري او ګلونه یې په کلسترونو کې دي. ډیری ایراني خنداګانې د دویمې کټګورۍ څخه دي. په ایران کې د نرگس تر ټولو مشهور ډول په کازرون کې شهلا نرگس دی چې په غلطۍ سره د شیرازي نرگس په نوم یادیږي. لکه څنګه چې د قاجار پاچاهانو په یوه لیک کې موندلي چې د شیراز ښار کازرون ته یې لیکلي وو او له هغوی یې وغوښتل چې ژر تر ژره شیراز ته د نرګس بلب انتقال کړي، هغه دا ګل ایران ته راوړی او دوی د شیراز په سیمه کې د دې ګل کښت او کښت پیل کړ. له کازرون څخه د ترلاسه شوي لیک له مخې دا روښانه ده چې دا روایت ضعیف دی او دا چې د نرګس ګل په ایران او د کازون په ځمکو کې شتون درلود.

په ایران کې د نرګس د ګلانو د کښت لومړی ځای د کازرون د "جاری او بلاد" سیمه ده. د نرګس ګل د هیواد په نورو برخو لکه بهبهان (خوزستان ولایت)، خفار (فارس ولایت) او جنوبي خراسان کې هم موندل کیږي، په داسې حال کې چې د ایران په ځینو سیمو کې د نرگس بوټي د موټر په بڼه موندل کیږي.

په جنوبي خراسان ولایت کې، په ځانګړې توګه د تباس ښار په پیرهجات کلي کې؛ Narcissus په پراخه کچه کرل کیږي.

د فارس په ولایت کې د نشه یي توکو ډیری سیمې د کازرون ښار په "جراح"، "بالبلک"، "سرمشهد"، "فمور" سیمو کې موقعیت لري چې ډیری ډولونه تولیدوي. د نرگس په دغو کروندو کې د نرگس ګلونو څلور ډولونه په ګوته شوي دي او د "شهلا" نرگس د کرنيزو ساحو څخه زياته ساحه نيولې ده. د دې د نورو ډولونو په مینځ کې، موږ کولی شو "بشپړ یا شپیته بڼکي"، "د پیشو پنجه" او "غریب" ذکر کړو.

د نرګس ګل د خپل ښکلا او ځانګړي بوی له امله مشهور دی، نو په 1992 کې یې د هالنډ د ګلانو په جشن کې لومړی مقام ترلاسه کړ. خو په ایران کې د دې بوټي او د هغې د اصل په اړه د پوهاوي د نشتوالي او د ودې د نشتوالي له امله، کره معلومات نه دي خپاره شوي او د نرګس ګل له ټولو ګټو سره سره، تر اوسه پورې دغه ګل د ګلانو د ګرځندوی په برخه کې لږه برخه نیولې ده. . 

دا بلبوس بوټی د 30 څخه تر 45 سانتي مترو پورې لوړوالی لري او د ژمي په موسم کې له 3 څخه تر 8 پورې ګلونه لري، د پورتنیو ډیفوډیلونو د ګل کولو وخت 45 ورځې دی چې د جنوري له پیل څخه د فبروري تر نیمایي پورې وي.

 د نرګس ګل کښت 
د اګسټ او سپتمبر میاشتې د نرګس کښت لپاره غوره وخت دی، نو د ژمي څخه مخکې ریښې وده کولی شي. که څه هم پیاز باید د اکتوبر تر میاشتې پورې وکرل شي، دوی د نومبر تر میاشتې پورې کرل کیدی شي. http://jamejamonline.ir/sara/1796969600586278842/فصل-در-بغل-گرفتن-نرگس‌ها-فرا-رسید-عکس

د کښت کولو لپاره، دوی په جلا توګه د 15 سانتي مترو په فاصله کې په ښه وچ شوي خاوره کې کښت کړئ؛ نو په پیازونو کې شاوخوا 10 سانتي متره خاوره شتون لري. یو څه منظم سرې د خاورې سره مخلوط کړئ او د کښت کولو ساحې لاندې یې واچوئ، او که چیرې خاوره خټکي او درنه وي، یو څه شګه ورسره مخلوط کړئ ترڅو د خاورې وچولو کې مرسته وکړي. په اوبو ډکه خاوره کې پیاز مه کرئ.

ډافوډیل د راتلونکي کال د ګل کولو لپاره د ډډ او پاڼو څخه بلبونو ته انرژي ته اړتیا لري. د دې دلیل لپاره، پاڼي له کالر څخه مه پرې کوئ؛ ځکه چې دا دوی کمزوری کوي. کله چې 6 اونۍ تیرې شي، تاسو کولی شئ د ګل کولو وروسته پاڼي پرې کړئ؛ ځکه چې دا د راتلونکي کال په ګل کولو اغیزه نه کوي. وروسته له دې چې ګلونه وچ شي، د تخمدان د ښکته برخې او شا څخه یې پرې کړئ. هر هغه پیاز چې په ډډ او پاڼو کې د ناروغۍ نښې لري لرې کړئ او وسوځوئ.

د ګل کولو وروسته، نبات ته په اونۍ کې یو ځل اوبه ورکړئ او د پوټاشیم بډایه سرې سره یې تغذیه کړئ تر هغه چې پاڼي ژیړ شي. ډیری ډیفوډیل په طبیعي ډول خورا ښه تنظیم شوي او اړتیا نلري چې حرکت وکړي. که تاسو یو کوچنی باغ ولرئ او د ډفودیل ډډونه خورا لوی وي، تاسو کولی شئ هغه وباسئ او وویشئ. لرې شوي بلبونه په یخ ، تیاره او ښه هوا شوي ځای کې تر راتلونکي کښت پورې ذخیره کړئ. د ذخیره کولو دمخه او د ځای په ځای کولو دمخه، هر هغه بلبونه لرې کړئ او وسوځوئ چې لمس ته نرم یا سپنج احساس کوي.

دا اصلي ګل په سویلي اروپا ، شمالي افریقا ، او همدارنګه په لویدیځ مدیترانې کې موندل کیږي ، په ځانګړي توګه د ایبیرین ټاپوزول . دا نبات په 13 برخو ویشل شوی، تاسو په دې انځور کې د ډیفوډیل ګلونو مختلف ډولونه لیدلی شئ.

په لوښو کې کرل شوي پیاز (د 16 څخه تر 20 اونیو لپاره) باید لږترلږه له 5 څخه تر 10 سانتي مترو ژور وکرل شي، کوم چې د سیمې د هوا شرایطو پورې اړه لري. http://jamejamonline.ir/sara/1796969600586278842/فصل-در-بغل-گرفتن-نرگس‌ها-فرا-رسید-عکس

د ودې لپاره غوره ډولونه په هغه ځای پورې اړه لري چې تاسو یې غواړئ وده وکړئ. که تاسو د شنې ځمکې پراخه ساحه لرئ چیرې چې تاسو غواړئ د ډیفوډیل وده وکړئ ، د لوند ډیفوډیل ډول غوره کار کوي. په ورته برخه کې مختلف ډولونه مه ګډوئ؛ ځکه چې د دې ډول کښت محصول ښه پایله نه لري.

د ډبرې باغونو د سرحدونو او کوچنیو اړخونو لپاره، دا غوره ده چې د کښت لپاره کوچني ډولونه وکاروئ، لکه دوه په دوه یا د شعله غورځول.

د ودې فصل په جریان کې، د ډیفوډیل پاڼي لږترلږه دوه ځله د فنګس وژونکي سره سپرې کړئ. http://jamejamonline.ir/sara/1796969600586278842/فصل-در-بغل-گرفتن-نرگس‌ها-فرا-رسید-عکس

د نرګس ګلونه دوه ډوله دي: ریښتیني نارسیسس او جعلي نارسیسس، چې جعلي نرګس دی، بې بوی لري، طبیعي ډول یې ډیر بوی او د یخ په وړاندې مقاومت لري، او غوره ډول یې شهلا نرګس دی.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/%DA%AF%D9%84_%D9%86%D8%B1%DA%AF%D8%B3_%DA%A9%D8%B4%D8%AA_%D8%B4%D8%AF%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%DA%AF%D9%84%D8%AF%D8%A7%D9%86.jpg/220px-%DA%AF%D9%84_%D9%86%D8%B1%DA%AF%D8%B3_%DA%A9%D8%B4%D8%AA_%D8%B4%D8%AF%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%DA%AF%D9%84%D8%AF%D8%A7%D9%86.jpg|alt=گل نرگس کشت شده در گلدان خانگی|بټنوک| د نرګس ګل په کڅوړه کې کرل شوی
د ګل پلورنځيو پرمخ او لارو د نرګسو دستې د دې ګواهي ورکوي چې پسرلی نژدې دی. http://jamejamonline.ir/sara/1796969600586278842/فصل-در-بغل-گرفتن-نرگس‌ها-فرا-رسید-عکس

 لارښوونې 
په مني کې په مناسب وخت کې نرګس بلبونه واخلئ. څومره چې بلب لوی وي، ستاسو ګل به لوی وي. هغه پیاز غوره کړئ چې هیڅ ډول کټ، سکریچ یا غاښونه نلري. پیاز باید ریښی ولري، مګر باید شنه ډډونه ونه لري. که چیرې پیاز سمدلاسه ونه کرل شي، دوی په یخچال کې ساتل کیدی شي.

یو کڅوړه غوره کړئ. هغه څوک چې پیاز په جلا توګه اخلي باید یو مناسب کڅوړه غوره کړي. کڅوړه باید درنه وي ځکه کله چې نبات غوړیږي، پورتنۍ برخه درنه کیږي او کولی شي روښانه کڅوړه راوباسي. د نرګس بلبونه باید د ښه وچولو وړ وي، نو د اوبو ایستلو لپاره لږترلږه د کڅوړې په ښکته کې یو سوري ته اړتیا ده. د کڅوړې اندازه مهمه ده. د پیاز کښت کولو لپاره، کڅوړه باید لږ تر لږه 18 سانتي متره ژوره وي او لږترلږه د پیاز د پراخې برخې څخه 5 سانتي متره پراخه وي.

په یوه کڅوړه کې لږې ګرمې اوبه واچوئ او د پیاز ریښه یې د 2 ساعتونو لپاره په کې واچوئ. ټول پیاز په اوبو کې مه اچوئ، یوازې پای برخه کافي ده. دا پیاز ته پیغام ورکوي چې دا د ودې وخت دی. دا په یوه کڅوړه کې د کښت کولو دمخه ترسره کړئ.

کڅوړه په نیمه لار کې د خاورې سره ډک کړئ. پیاز د ریښو سره د خاورې لاندې ځای په ځای کړئ. د پیاز شاوخوا د خاورې سره ډک کړئ او شاوخوا خاوره یې ټینګه کړئ. د پیاز پورتنۍ دریمه برخه د خاورې څخه بهر پریږدئ. پیاز ښه اوبه کړئ. کڅوړه په ګرم ځای کې د مستقیم لمر لاندې وساتئ. د لمر وړانګې پیاز فعالوي. اوبه مه کوئ تر هغه چې ډډ وده پیل کړي. دا ممکن 2 یا 3 اونۍ یا ډیر وخت ونیسي.

وروسته له دې چې ډډ وده پیل کړي، اوبه ورکړئ کله چې تاسو احساس کوئ چې خاوره وچه ده. نبات په هرو دوو اونیو کې د اوبو او د کور نبات سرې د محلول په ورکولو سره پیاوړی کړئ. نبات تر هغه پورې وګرځوئ تر څو چې ډډ یې مستقیم وي او که چیرې نبات ودریږي، د بانس لرګی یې څنګ ته کیږدي. 

 لارښوونې او اخطارونه 
د خټو کڅوړه د نارسیس بلبونو کښت لپاره غوره انتخاب دی. تاسو کولی شئ دا ګلدان په شاوخوا کې د ګل ورق یا پوښاک لپاس کولو سره سينګار کړئ. کله چې نبات غوړ شي، د مستقیم رڼا څخه لرې کړئ. دا د ګل کولو وخت اوږدوي.

په یخچال کې چیرې چې مڼې لرئ ډیفوډیل مه مه اچوئ. که دا دواړه د یو بل تر څنګ کېښودل شي، نو دا به د دې لامل شي چې پیاز زرغون شي او غوړ نشي. د کښت کولو پرمهال ټول پیاز د خاورې سره مه پوښئ. د هغې په سر کې، که دا پوښل شي، دا به خراب شي. کښت شوي پیاز په سړه ځای کې مه اچوئ. دا وده ورو کوي یا په بشپړ ډول د ودې مخه نیسي. دا نبات د ودې لپاره 21 درجې سانتي ګراد یا ډیر حرارت ته اړتیا لري. 

 ډولونه 

 گل نرگس وحشی Narcissus jonquilla
 نرگس Narcissus tazetta
 نرگس دروغین Narcissus pseudonarcissus
 Narcissus abilioi
 Narcissus abscissus
 Narcissus albicans
 Narcissus albimarginatus
 Narcissus alejandrei
 Narcissus alentejanus
 Narcissus alleniae
 Narcissus aloysii-villarii
 Narcissus andorranus
 Narcissus arundanus
 Narcissus assoanus
 Narcissus asturiensis
 Narcissus atlanticus
 Narcissus bakeri
 Narcissus boutignyanus
 Narcissus brevitubulosus
 Narcissus broussonetii
 Narcissus bulbocodium
 Narcissus buxtonii
 Narcissus calcicola
 Narcissus cantabricus
 Narcissus caramulensis
 Narcissus cardonae
 Narcissus carpetanus
 Narcissus carringtonii
 Narcissus cavanillesii
 Narcissus cazorlanus
 Narcissus cernuus
 Narcissus chevassutii
 Narcissus christianssenii
 Narcissus compressus
 Narcissus confinalensis
 Narcissus confusus
 Narcissus cuatrecasasii
 Narcissus cyclamineus
 Narcissus dordae
 Narcissus dubius
 Narcissus elegans
 Narcissus felineri
 Narcissus flavus
 Narcissus foliosus
 Narcissus fosteri
 Narcissus gaditanus
 Narcissus georgemawii
 Narcissus gigas
 Narcissus gredensis
 Narcissus hannibalis
 Narcissus hedraeanthus
 Narcissus hesperidis
 Narcissus hispanicus
 Narcissus incomparabilis
 Narcissus incurvicervicus
 Narcissus infundibulum
 Narcissus jacetanus
 Narcissus javieri
 Narcissus jeanmonodii
 Narcissus libarensis
 Narcissus litigiosus
 Narcissus lusitanicus
 Narcissus maginae
 Narcissus magnenii
 Narcissus magni-abilii
 Narcissus martinoae
 Narcissus medioluteus
 Narcissus moleroi
 Narcissus montserratii
 Narcissus munozii-garmendiae
 Narcissus nevadensis
 Narcissus nivalis
 Narcissus nutans
 Narcissus obesus
 Narcissus obsoletus
 Narcissus odorus
 Narcissus paivae
 Narcissus papyraceus
 Narcissus perangustus
 Narcissus perezlarae
 Narcissus piifontianus
 Narcissus poculiformis
 Narcissus poeticus
 Narcissus ponsii-sorollae
 Narcissus pravianoi
 Narcissus primigenius
 Narcissus pugsleyi
 Narcissus pujolii
 Narcissus rafaelii
 Narcissus rogendorfii
 Narcissus romieuxii
 Narcissus romoi
 Narcissus rupicola
 Narcissus rupidulus
 Narcissus scaberulus
 Narcissus serotinus
 Narcissus somedanus
 Narcissus supramontanus
 Narcissus susannae
 Narcissus taitii
 Narcissus tenuior
 Narcissus tingitanus
 Narcissus tortifolius
 Narcissus triandrus
 Narcissus tuckeri
 Narcissus viridiflorus
 Narcissus xaverii

 ادب 
په فارسي ادبیاتو کې د نرګس ګل ته د "سترګې" یا "ښکلې سترګې" په نوم یادیږي لکه "د نرګس سترګې".

په پښتو ادب کې هم نرګس ګل ځانګړی ځای لري چې ښه بېلګه يې دا لاندې ټپه ذکر کولی شو:

که مې اشنا وطن ته راغی

ماته به راوړي د نرګسو ژېړ ګلونه

 انځورتون 

 سرچینې 

 ترنج ویب پاڼه (د سرچینې په حواله وړیا ډاونلوډ)
وېشنيزه:زهرلرونکي نباتونه
وېشنيزه:Pages with unreviewed translations