د‌ ایران ژبې

رسمي ژبه هغه ژبه ده چې په قانوني ډول د یو هیواد په حکومتي سيسټم، نصاب، اقتصاد او نورو چارو کې ځای لري. په ایران کې د نوي اسلامي دورې پرمهال د پاړسي پرته نورې ژبې رسمي وې،  چې د هغه ډېر وخت وروسته فارسي د يو څو کلونو لپاره د یوې ژبې په توګه وپیژندل شوه، مګر د دوی له سقوط وروسته ، یوناني د 174 کلونو لپاره د ایران رسمي ژبه شوه. د پارتیانو دورې په بهير کې پارتي او یوناني ژبې د 471 کلونو لپاره د ایران رسمي ژبې وې، او د ساسانیانو په دوره کې فارسي یوازې د ۴ کلونو لپاره د ایران رسمي ژبه شوه. په ایران د عربانو یرغل سره  عربي  د 189 کلونو لپاره د ایران رسمي ژبه شوه (د امویانو په دوره کې ، فارسي د یو څه وخت لپاره وشړل شوه) ، مګر په 821 میلادي کال کې د طاهریانو له وخت راهیسې ، فارسي رسمي ژبه شوه.

 د تاریخ په اوږدو کې د ایران رسمي ژبې 
د تاریخ په اوږدو کې (د نیالامیان له وخت څخه تر 2020 پورې) د اېران رسمي ژبې پر لاندې ډول دي:
ردیفنومنېټه (زېږديز)کال دورهرسمي ژبهنورې کارونکي ژبې۰نیاایلامیان۳۲۰۰ تر۲۷۰۰ پ.م۵۰۰ناپېژندلې ژبه -۱ایلامیان۲۷۰۰ تر ۵۳۹ پ.م.۲۱۶۱عیلامي ژبه -۲مادیان۶۷۸ تر ۵۴۹ پ.م.۱۲۹مادي ژبه -۳هخامنشیان۵۵۰ تر ۳۳۰ پ.م.۲۲۰هخامنشيآرامي ژبهبابلي، مادي ژبه، عیلامي ژبه۴سلوکیان۳۱۲ تر ۱۳۸ پ.م.۱۷۴يونانيیوناني۵اشکانیان۲۴۷ پ.م. تر ۲۲۴ م.۴۷۱پارتي ژبهلرغونې يوناني او نورې ژبې ۶ساسانیان۲۲۴ تر ۶۵۱ م.۴۲۷منځنۍ پارسيآرامي ژبه ( میانجي)، پارتي ژبه، یوناني ژبه۷راشدیان۶۳۲ تر ۶۶۱ م.۲۹عربي ژبهعربي ژبه، پاړسي ژبه، تورکي ژبه۸امویان۶۶۱ تر ۷۵۰ م.۸۹عربي ژبهعربي، کوردي۹عباسیان۷۵۰ تر ۸۲۱ م.۷۱عربي ژبهمنځنۍ پاړسي۱۰طاهریان۸۲۱ تر ۸۷۳ م.۵۱عربي ژبهپاړسي او نورې ژبې۱۱صفاریان۸۶۱ تر ۱۰۰۳ م.۱۴۲پاړسي ژبې -۱۲سامانیان۸۱۹ تر ۹۹۹ م.۱۸۰پاړسيعربي ژبه (دیني)۱۳غزنویان۹۷۷ تر ۱۱۸۶ م.۲۰۹، پاړسيکه څه هم غزنويان پښتانه وه، خو خپله ژبه يې واکمنه کړې نه وه.۱۴سلجوقیان۱۰۳۷ تر ۱۱۹۴ م.۱۵۷پاړسي ژبهعربي ژبه (دیني او علمي)۱۵خوارزمشاهیان۱۱۵۳ تر ۱۲۳۱ م.۷۸پاړسي ژبهترکي قپچاقي۱۶ایلخانیان۱۲۵۳ تر ۱۳۳۶ م.۸۳پاړسي ژبهمغولي ژبه زبان عرب)۱۷ملوک‌الطوایفیڅلورمه پېړۍ م. -پاړسي ژبهمغولي ژبه۱۸تیموریان۱۳۷۰ تر ۱۵۰۷ م.۱۳۷پاړسي ژبهترکي ژبه جغتایي، عربي۱۹صفویان۱۵۰۱ تر ۱۷۳۶ م.۲۳۵تورکي ژبهکوردي ۲۰افشاریان۱۷۳۶ تر ۱۷۹۶ م.۶۰تورکي ژبهپاړسي، کوردي۲۱زندیان۱۷۵۱ تر ۱۷۹۴ م.۴۳تورکي ژبهپارسي ، لوري۲۲قاجاریان۱۷۹۴ تر ۱۹۲۵ م.۱۳۱پاړسي ژبهتورکي ژبه۲۳پهلویان۱۹۲۵ تر ۱۹۷۹ م.۵۴پاړسي ژبه -۲۴اخوندي رژيم۱۹۷۹ م. تر ننه پورې۴۱پاړسي ژبه -ټولایران د تاريخ په اوږدو کې۲۷۰۰ پ.م. تر ۲۰۲۰ م.۵۲۲۰تورکي
او پاړسي عربي

 په ایران کې د خطر سره مخامخ ژبې 
اېران تر دا مهاله ۸۲ ميليونه نفوس لري، د دوی څخه يې يوازې ۱۷ ميليونه نفر په پاړسي ژبې خبرې کوي، تورکي د اېران ترټولو لويه ژبه ده، چې د اېران اته لويو ولايتونو کې په پراخه کچه ويونکي لري، همدا راز کوردي هم د اېران د لويو ژبو څخه ده، خو دا چې د اېران حکومت د پارسيانو څخه تشکيل شوی، يو استبدادي حکومت دی، نو هیچاته د هغوی په ژبه د تعليم حق نه ورکوي آن دا چې په حکومت کې پرته د پارسي قوم نه، بل څوک نه پرېږدي.

په ایران کې له منځه وړل شوي ژبې:

يوناني ژبه: له منځه تللې «يو وخت د اېران رسمي ژبه وه»

تاتي ژبه، ګورجي ژبه، کسکي ژبه او ډېرې نورې...

هغه ژبې چې ډېر ويونکي لري ، خو د تعليمي او اقتصادي لحاظه د له منځه وړلو په حال کې دي:

 بلوڅي ژبه : د خطر سره مخامخ
 کوردي ژبه : د خطر سره مخامخ
 تورکي ژبه : د خطر سره مخامخ
 آذري ژبه : د خطر سره مخامخ



 مازراني ژبه :  د خطر سره مخامخ



 ژبې او د ويونکو شمېر 

کتار نوم نفوس (2021) د ایران د ټول نفوس سلنه (۲۰۲۱) ایراني ژبې 1 فارسي ژبه 37,000,000 40% 2 تورکي ژبه 38,000,000 41% 3 کوردي ژبه 10,000,000 12% 4 لوري ژبه 2،400،000 2.98% 5 مازندرانه ژبه 2،340،000 2% 6 بلوڅي ژبه 1،920،000 1,3% 7 لاکي ژبه 1،000،000 1.24% 8 تاتي او تالشی ژبه 400،000 0.49 9 نورې ایراني ژبې نامحدوده . ټول ایراني ژبې 65،750،000 81.45% غیر ایراني ژبې 1 اذربایجاني ترکي ژبه 10،900،000 13.57 2 ترکمن ژبه 790،000 0.98 3 خراساني ترکي ژبه 886،000 1.10 4 قشقي ترکي ژبه 959،000 1.19 5 عربي ژبه 1،320،000 1. 64 6 ارمنی ژبه 100،000 0.12 7 اسوری ژبه 15،000 . 8 نورې غیر ایراني ژبې نامحدود . ټول غیر ایراني ژبې 14،970،000 18.55% ټول مجموعه په ایران کې ټولې عامې ژبې 80،720،000 100%










. 

 سرچينه 

وېشنيزه:د ايران ژبې