د ډونالډ ټرمپ دويم ځل استیضاح کول

د امريکا ۴۵ ولسمشر ډونالډ ټرمپ د خپلې دورې له پاې ته رسېدلو څخه يوه اونۍ وړاندې د ۲۰۲۱ جنوري پر ۱۳ د دويم ځل لپاره استیضاح شو. دا د متحده ايالتونو د ولسمشر څلورمه استیضاح وه او د ۲۰۱۹ ز کال په ډسمبر کې له لومړۍ استیضاح کېدنې څخه وروسته د ولسمشر ټرمپ لپاره دويمه استیضاح وه. لسو تنو جمهوري غوښتونکو استازو د دويمې محاکمې لپاره رايه وکاروله، چې دا د يو ولسمشر له ډلې څخه په لومړي ځل د محاکمې پلوې رايې وې. دا همدارنګه هغه لومړنۍ ولسمشريزه استیضاح وه، چې د ډلې يا ګوند مشرانو ډېرو غړو په کې په نه همغږۍ سره رايه وکاروله. 

د متحده ايالتونو د ۱۱۷ کانګرس د استازو غړو د «اړو دوړ انګېزه» تر سرليک لاندې د ټرمپ پر وړاندې د محاکمې يوه ماده تصويب کړه. يادې مادې څرګندول چې ټرمپ د امريکا کانګرس پر ودانۍ باندې د جنوري ۶ بريد هڅولی و. دا پېښې د ټرمپ له لوري د يو شمېر نابرياليو هڅو له مخې د ۲۰۲۰ ز کال ولسمشريزو ټاکنو د له منځه وړلو په موخه پر مخ وړل شوې وې او هم  د نوموړي د ټولنيزو رسنيو پر کانالونو باندې د ټاکنو پر مهال، ورڅخه مخکې او وروسته د رايې کارونکې درغلۍ دسيسې نظريات پر مخ وړل کېدل. د استیضاح کولو يوه ماده چې ټرمپ يې د متحده ايالتونو د حکومت پر وړاندې په «اړو دوړ انګېزه» سره تورناوه او «د کانګرس په ودانۍ کې ناقانونه عمل» د ۲۰۲۱ ز کال جنوري پر ۱۱ مه د استازو جرګې ته وړاندې شوی. ياده ماده له ۲۰۰ څخه په زياتو ګډو ضمانتونو سره وړاندې شوې وه. په همدغه ورځ د مجلس وياندې Nancy Pelosi مرستيال ولسمشر Mike Pence ته وروستی مهلت يا التيمېتوم ورکړ، چې په ۲۴ ساعتونو کې دننه د مرستيال ولسمشر دندې پر غاړه اخيستلو په موخه د ۲۵ سمون يا تعديل ۴ برخه څخه ګټه پورته کړي؛ يا دې مجلس د محاکمې په عملياتو سره قانوني کړنې وکړي. Pence په سبا ورځ يو ليک کې Pelosi ته څرګنده کړه، چې نوموړی به داسې ونه کړي. هغه استدلال کاوه چې دا ډول کول به زموږ د ملت ګټو لپاره ښه نه او د اساسي قانون خلاف وي. سره له دې د جمهوري غوښتونکي Adam Kinzinger په ګډون د مجلس ډېری غړو يو پرېکړه ليک تصويب کړ، چې له مرستيال ولسمشر پينس څځه يې په کې د ۲۵ سمون څخه د ګټې اخيستې په کلکه غوښتنه کوله. 

د مجلس د محاکمې اداره کوونکو سنا مجلس ته د ټرمپ په خلاف د تور وړاندې کولو سره، د جنوري پر ۲۵ مه په رسمي ډول د پيل نېټه ذکر کړه. د محاکمې د مدير او د استازو جرګې غړي Jamie Raskin په مشرۍ نهه مديران د سنا مجلس خونې ته لاړل، چې د ډلې مشر د محاکمې ماده ولوستله. په سنا مجلس کې استیضاح د فبروري په ۹ نېټه ټاکل شوې وه. ياده استیضاح د خپل ډول لومړنۍ ځکه وه، چې تېرې محاکمې د Andrew Wilson او Bill Clinton له مړينې څخه وروسته شوې وې او ټرمپ د پخوانۍ محاکمې په ټولو مقدمو کې لازمي و. د پايلې په توګه د سترې محکمې رئيس John Robert لکه څرنګه يې چې د ټرمپ د لومړۍ محاکمې مشرې کړې وه؛ دا ځل يې غوره ونه ګڼله مشري وکړي او پر ځای يې د Vermont ايالت استازي او د سنا پخواني لنډ مهالي رئيس Patrick Leahy د محاکمې مشري وکړه. د ټرمپ د محکوميت پلوي بحثونو د Ulysses S. Grant د جنګ منشي د سنا ۱۸۷۶ ز کال محکوم William W. Belknap يادونه وکړه، چې د دفتر پرېښودنې له امله استیضاح او ګنهګار بلل شوی و. په مقدمه کې ۵۷ سناتورانو د «ګنهګار» رايه وکاروله، چې د ټرمپ ګنهګار ګڼلو لپاره د دوه پر درې ډېري کيو رايې (۷۶) څخه کمې وې او ۴۳ سناتورانو د «نا ګنهګار» رايه وکاروله؛ چې په پايله کې يې د ۲۰۲۱ فبروري پر ۱۳ ټرمپ له تورونو څخه خلاص شو. 

 مخینه 

 د ۲۰۲۰ ز کال ټاکنو د له منځه وړلو هڅې 
له محاکمې څخه څو اونۍ وړاندې ولسمشر ټرمپ د متحده ايالتونو د ۲۰۲۰ ز کال ولسمشريزو ټاکنو د چپه کولو په موخه ګڼې بې پايلې هڅې وکړې. 

 ۲۰۲۱ز کال : د متحده ايالتونو کانګرس ودانۍ باندې بريد 
ټرمپ پر خپلو ملاتړو باندې غږ وکړ، چې د جنوري پر ۶ مه واشنګټن ته راشي. دا هغه ورځ وه چې کانګرس د ملي منډوي (National Mall) په اړه «د امريکا د خوندي کولو لاريون» دويم ځل کتنې لپاره ټاکنيزې رايې شمېرلې. په دې کتنه کې ټرمپ او هم نورو ويناوالو دا ناسمې ادعاوې تکرار کړې، چې ټاکنې غلا شوې وې. ټرمپ له سوک وهنې سره په ورته ډول د «جنګ» [جنګ وکړئ] ويی وکاراوه او وړانديز يې وکړ چې د نوموړي ملاتړ کوونکو د دې ځواک درلود، چې ټاکل شوی ولسمشر Joe Biden د واک له ترلاسه کولو څخه منع کړي.  

کله چې د متحده ايالتونو کانګرس د ولسمشريزو ټاکنو د ټاکنيزو رايو د تاييدولو په موخه راټول شول، د ټرمپ لارويان له Mall څخه تېر شول او د متحده ايالتونو کانګرس ودانۍ باندې يې د يوې هڅې په دوام کې بريد وکړ. د بريد موخه يې د رايو د لیکلړ جوړونې مخنيوی او د بايډن د بريا پر وړاندې لاريون کول وو. د ټرمپ ملاتړ کوونکي، په ناقانوني ډول د کانګرس ودانۍ ته دننه او د بايډن د پرانيستې لپاره د جوړ شوي پرانيستې درېځ [د مراسمو ځای] په ګډون، د ودانۍ په ختيځو او لويديځو دواړو اړخونو کې يې سره راټول شول. د نښتو په پايله کې کانګرس ودانۍ د يوه پوليس افسر په ګډون پينځه تنه ووژل شول، په داسې حال کې چې د کانګرس ودانې ډګرونو ته نږدې څو ناچاودي چاودېدونکي توکي موندل شوي وو. د کانګرس يو بل پوليس افسر څو ورځې وروسته د نښتو په جريان کې د دندې پر مهال د ځان وژونکي له خوا ووژل شو. د نښتو پر مهال پر ودانۍ باندې د بريد له امله ټرمپ په «لومړني ډول خوښ» و او هيڅ غبرګون يې ونه ښوده. په پېښه کې یې د وينا په ساعتونو کې بلواګرو ته وويل: «موږ له تاسې سره مينه لرو، تاسې خورا ځانګړي ياست»، بيا يې د ټاکنيزې درغلۍ په اړه خپلې ناسمې ادعاوې بيان کړې او په وروستي ډول يې د جنوري د ۷ سهار وختي کې ټاکنيزې رايې تاييد کړې. له دې وروسته يې يوه وینا خپره کړه، چې د پرانيستې پر ورځ د ځواک د منظم لېږد ملاتړ يې کاوه، ان په داسې حال کې چې په ناسم ډول دې ادعا کولو ته يې ادامه ورکوله چې له هغه څخه ټاکنې [رايې] غلا شوې دي او دا يې هم ويل چې: نوموړی به د بايډن پرانيستې مراسمو کې ګډون ونه کړي. 

 د پام وړ کيسې 
له دفتر [دندې] څخه د ټرمپ د لرې کولو لپاره څلور کيسې د کانګرس د غړو، د ټرمپ د کابينې غړو، سياسي مبصرينو يا قانون پوهانو له لوري ثابتې شوې دي: استعفا يا لاس اخيستنه، د ۱۴ تعديل يا سمون څخه ګټه اخيستنه، ۲۵ سمون څخه ګټه اخېستنه يا استیضاح او محکوميت. 

 استعفا يا له دندې څخه لاس اخيستنه 
د متحده ايالتونو ولسمشر له دندې څخه استعفا کولی شي، چې په دې حالت به مرستيال ولسمشر يوازې د مرستيال ولسمشر په توګه د ولسمشرۍ ځواکونو او دندو ته د غاړه ايښودلو پر ځای، په خپل کاري ډول ولسمشر کېږي. په داسې حال کې چې د اساسي قانون دويمه ماده بيانوي، چې د ولسمشر «واکونه او دندې» د ولسمشر د مړينې، استعفا، نه وړتيا يا لرې کولو پر مهال مرستيال ولسمشر ته سپارل کېږي؛ John Tyler دا مقررات مرستيال ولسمشر ته په دې اجازې ورکولو سره تعبير کړل، چې په دې ډول حالتونو کې له هيڅ وړتيا پرته کولی شي ولسمشرۍ ته پورته شي. دا عمل په ۱۹۶۷ ز کال کې د ۲۵ تعديل په عبارت سره تدوين شوی و. 

که چېرې ټرمپ له دندې څخه لاس اخيستی وی، نو مرستيال ولسمشر Mike Pence به د متحده ايالتونو ۴۶ ولسمشر شوی وی. نوموړی به د امريکا په تاريخ کې د تر ټولو لنډې مودې ولسمشر وی، چې د جنوري پر ۲۰ نېټه ۴۷ ولسمشر جوبايډن ته د واک له لېږد څخه مخکې به د څو ورځو لپاره ولسمشر وی. دا به کېدای شي د William Henry Harrison له ثبت (ريکارډ) څخه ځکه مخکې شوی و، چې نوموړی له ۳۱ ورځو ولسمشرۍ کولو څخه وروسته وفات شو. دا به کېدای شي په تاريخ کې دويم وار وی، چې يو ولسمشر استعفا ورکولو ته اړ کېږي؛ لومړی ځل په ۱۹۷۴ ز کال کې د Richard Nixon استعفا وه، چې په هغو وختونو کې داسې هيڅ نه ښکارېدل چې نوموړې دې د واټر ګېټ رسوايۍ کې د ونډې لرلو په تور استیضاح او ولسمشرۍ څخه ګوښه کړای شي. 

 سرچینې