خواجه محمد بنکښ

خواجه محمد بنگښ (زوکړه؟ - مړینه؟) د روښانیانو د دورې د پښتو ژبې يو نوميال شاعر دی. 

مخينه 
خواجه محمد بنگښ د بنگښو دويم پښتو ژبی شاعر دی. د هغه د پلار د نامه او ځاى ځايگي، ټاټوبي په اړه مالومات نه دي ترلاسه شوي، خو له شاعرۍ يې دا رامالومېږي چې هغه د ۱۱ سپوږميزې لېږدي (هـ ق) (١١٠٠) پېړۍ د وروستي پېر شاعر دی. کلام يې د تصوف په رنگ کې رنگ دی. د پېښور د اکبر پورې د شېخ عبدالرحيم مريد وو. شاعري يې په فنى لوازماتو پسوللې ده. ژبه يې خوږه، پسته او روانه ده، خو د بنگښو د ځانگړي گړدود (لهجې) نښې نښانې پکې په نظر راځي. داسې ښکاري چې د هغه ټول عمر له بنگښو بهر د پېښور په شاوخوا کې تېر شوی وي. کلام يې موږ ته دا حال هم وايي چې هغه د اورنگزېب پاچا زمانه ليدلې او لکه د نورو پښتنو په څېر دی هم د مغولي سرکار نه خوشال نه وو، ځکه خو يې ويلي دي:

د اورنگ په باچايي کې مې نياو نه شي - 
زه خواجه محمد به اوځم و بل لور ته 

د ادب د استاذانو دا خيال دی چې خواجه محمد بنگښ ډېر زور پر تصوف کړی دی. د عرفان او د سلوک مرحلې يې په گوته کړې دي. په تصوف کې د وحدت الوجود پلوى دی. مزاج يې شاعرۍ ته ډېر زيات ورته وو. که چيرې يې د شعر پر ځينو نورو اړخونو هم پام کړی وای، نو نن به يې شمېر د پښتنو شاعرانو پر لومړۍ ليکه کېده.

دا خبره بالکل سمه ښکاري. د خواجه محمد بنگښ د ديوان له لوسته دا رامالومېږي چې هغه ډېر ښه شاعر دی. د تورو جادوگر دی او شعر يې دا ځواک لري چې بل اغېزمن کړي. ځنې شعرونه خو يې دومره د اوچتې کچې دي چې سړی يې فني پوخوالي او نزاکت ته هېښ شي او بې اختياره يې له خولې نه واه واه ووځي، لکه چې وايي:

گوتې تورې کړې په ما يې کړې راپورې - 
زه حېران يم ستا د سپينو گوتو تور ته

لنډه دا چې خواجه محمد بنگښ چې څه موږ ته د شاعرۍ په جوله کې پرېښي دي، ايا هغه يوازې د تصوف باريکۍ دي او که نور څه. هو له دې دا په ښه توگه رامالومېږي چې هغه يو استاد شاعر دی او د پښتو په کلاسيک ادب کې ځان ته یو ځانگړی ځای لري. د هغه د شعرونو ديوان پښتو اکېډمۍ پېښور پوهنتون چاپ کړی دی. 

د شعر بېلگې یې 

چې بادشاه يې د جمله وو ښايسته وو - 
خبر واخله د عاجزو خوار خسته وو 

زړونه مه ماتوه لال د بدخشان دي - 
مشکل کار دى رغول د شکسته وو 

زړه مې ستا په محبت سره تړلی - 
نظر وکړه په دا خپلو دل بسته وو 

د چمن گلونه واړه پرې تازه شو - 
شمال راغی ستا د مخ د گلدسته وو 

چې يې قد و قامت ستا په سترگو وليد - 
ملا شوه ټيټه د همه وو اراسته وو 

زما سر به تر اووم اسمانه تېر شي - 
که مې کړې د خپل مجلس تر نشسته وو 

سر و مال به همگي ځنې قربان کړم - 
زه خواجه محمد مريد يم د ښايسته وو 

+++

که دې ما غوندې غريب پرېوځي و اور ته - 
ستا سنگين خاطر به نه شي ښکته پورته

د عاشق له آه سرده نه ويرېږې - 
ته هرگوره ډېر غره يې و خپل زور ته 

يا وفا دې هيڅ زده کړې چرته نه ده - 
يا خو نه گورې له کبره و سرتور ته 

ستا په عشق کې هسې چارې په ما وشوې - 
چې له شرمه کتی نه شم کلي کور ته

گوتې تورې کړې په ما يې کړې راپورې - 
زه حېران يم ستا د سپينو گوتو تور ته

نور عالم مې همگي لېونی بولي - 
دواړه غوږ مې دي نيولى و پېغور ته

د اورنگ په بادشاهۍ کې مې نياو نه شي 
زه خواجه محمد به اوځم و بل لور ته

مړينه 

چاپ شوي نښيرونه يې 

اخځليک 
۱- https://tolafghan.com/articles/18065

۲- د ليکوال ډاکتر لطيف ياد فېسبوک پاڼه. 

وېشنيزه:پښتانه شاعران 
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:افغانان