افغانستان په ۱۹۰۷ ز کال کې

هغه پېښې چې په ۱۹۰۷ ز کال کې په افغانستان کې شوې، په لاندې توګه بیان شوې دي.

 ځای ناستي 

 پاچا – حبیب الله خان

 ۱۹۰۷ز کال د جنوری۲ 
امیر د (گیلبرټ ایلوت-موري-کینیموند، ارل اول مینتو) د نائب السلطنې د مېلمه په توګه په بریټانیايي هند کې له راج نه د لیدنې په حال کې دی، نوموړي په اګره کې له ۳۰،۰۰۰ کسیزه پوځ نه د لیدنې پرمهال، چې ویل کېږي، امیرترډېر اغېز لاندې راغلی وو، لنډي کوتل او وروسته د جنورۍ په ۲۸ کلکتې ته ځي. نوموړی کلکته پرېږدي او ممبۍ ته ځي او د فبرورۍ په ۱۲مه نېټه هلته رسېږي. نوموړی د فبرورۍ په ۲۵مه له ممبۍ نه په بېړۍ کې د کراچۍ پر لور خوځېږي او د فبرورۍ په ۲۷ مه کراچۍ ته رسېږي او د مارچ په ۷ مه نېټه له پېښورنه د خپل کور پرلور خوځېږي. له دغې هوکړې چې هېڅ سیاسي پوښتنه یې ونه شي، په کلکه یې ملاتړکېږي؛ دغه لیدنه یوازې د شخصي درناوي د تبادلې په موخه وه او دا چې، امیر وکړای شي، په دغه لنډ وخت کې د بریټانیا د راج په اړه ډېر معلومات ترلاسه کړي. داسې ښکارېده چې، امیر په مخلصانه توګه د خپل هرکلي نه خوشحاله دی، خو افغانستان ته د ستنېدو پرمهال یې له مذهبي اړخه، له اروپاييانو سره له ډوډۍ خوړلو نه ناخوښي څرګندوله. سره له دې چې هېڅ شی نه افشا کېږي او که چېرې د هغو هر ډول نښه ولیدل شي، نو په کلکه ځپل کېږي.

 ۱۹۰۷ د اګسټ ۳۱ مه 
د بريټانیا او روسیې ترمنځ یو تړون لاسلیک کېږي، چې په لاندې برخو کې له افغانستان سره اړوند دي:

 د بریټانیا دولت په افغانستان کې د سیاسي حالت بدلون هر ډول نیت ردوي او ژمنه کوي چې، نه خپله په افغانستان کې اقدام کوي او نه افغانستان داسې اقدام ته هڅوي چې، روسیه وګواښي. د روسیې دولت، افغانستان د نفوذ د یوې سیمې په توګه پېژني او موافقه ده، چې له افغانستان سره ټولې اړیکې د بریټانیا دولت له لارې ترسره کړي او ژمنه کوي چې افغانستان ته هېڅ استازی ونه لېږي. 
 بریټانیا د ۱۹۰۵ کال مارچ ۲۱ تړون د موادو پیروي کوي او ژمنه کوي، چې د افغانستان هېڅ یوه برخه به هغه څه چې په میثاق کې ویل شوي، له خاورې سره ضمیمه او نه نیسي، د افغانستان په کورنۍ اداره کې به لاسوهنه نه کوي. دغه شرط هم اېښودل کېږي، چې امیر باید هغه څه چې په یاد تړون کې یې ژمنه کړې، عملي کړي. 
 افغان او روسي چارواکي، په ځانګړي ډول د سرحد اړوندو مسایلو د حل لپاره په سر او یا ولایتونو کې ګومارل شوي، کولای شي د سیمه ییزو مسایلو د حل لپاره چې سیاسي ماهیت نه لري، په مستقیم ډول اړیکې ټینګې کړي
 روسیه او بریټانیا اعلاموي چې، دوی په سوداګري کې د مساواتو د اصل چلند په رسمیت پېژني او هوکړه کوي، ټولې هغه اسانتیاوې چې د بریټانیا او بریټانوي هند د سوداګرو او سوداګرۍ لپاره مخکې رامنځته شوې، یا په راتلونکې کې ترلاسه کېږي، په مساوي توګه په روسي سوداګرو یا سوداګرۍ باندې د تطبیق وړدي.
 دغه هوکړې ترهغې چې بریټانیا له روسیې سره د امیر هوکړه ابلاغ نه کړي، نه نافذ کېږي. وروستۍ موخه دا ده، څو یوازې روان حالت وساتل شي؛ دا به د انګریزانو په ګټه وي، څو روسیه حتمي له افغانستان سره د مستقیمو اړیکو ټول حقوق باطل کړي، په داسې حال کې چې، له بله پلوه د سوداګرۍ مساواتو ورکړه، د روسیې لپاره یوه سنجول شوې ګټه ده.

 سرچينې