د اروپا د بشري حقونو محکمه

د اروپا د بشري حقونو محکمه ECHR یا ECtHR چې د ستراسبورګ محکمې په نوم هم پېژندل کېږي د اروپا د شورا یوه نړیواله محکمه ده چې د بشري حقونو په اړه د اروپا میثاق تفسیر کوي. محکمه هغه غوښتنلیکونه څېړي چې ادعا کوي د یو متعهد هېواد په میثاق کې له ذکر شويو یوه یا ډېرو بشري حقونو نه یا د هغه اختیاري پروتوکولونو نه چې یو هېواد یې غړی وي، سرغړونه کړې وي. د بشري حقونو په اړه د اروپا میثاق د "ECHR" لومړیو حروفو په وسیله هم مشخص کېږي. محکمه د فرانسې په ستراسبورګ کې موقعیت لري.

یو فرد، د افرادو یوې ډلې، یا یو یا ډېرو نورو متعهد هېوادونه کولی شي غوښتنلیک وسپاري. محکمه کولی شي د احکامو سربیره مشورتي نظرونه هم صادر کړي. دغه میٍثاق د اروپا د شورا په چوکاټ کې تصویب شو او  ټول ۴۷ غړي هېوادونه یې د کنوانسیون متعهد غړي دي. د قضايي تفسیر لپاره د محکمې لومړنۍ وسیله د ژوندي سند اصل دی، په دې معنی چې کنوانسیون د اوسنیو شرایطو په رڼا کې تفسیر شوی.

نړیوال حقوق پوهان ECtHR  په نړۍ کې د بشري حقونو ترټولو اغېزمنه نړیواله محکمه بولي. سره له دې محکمه د هغو احکامو چې د متعهدو اړخونو له خوا نه پلي کېدل او همدارنګه د قضیو د حجم مدیریت توازن او ورته لاسرسی له ننګونو سره مخ وو.

 تاریخچه او جوړښت 
ملګرو ملتونو د بشري حقونو نړیواله اعلامیه د ۱۹۴۸ زکال د ډسمبر په ۱۰ نیټه تصویب کړه چې موخه یې په هغه کې د مندرجو حقونو نړیوالې پېژندنې ته وده ورکول دي څو د بشري حقونو ساتنه په نړیواله کچه پیاوړې کړي.

د اروپا شورا په لندن کې د ۱۹۴۹ زکال د مې میاشتې په ۵ جوړه شوه، د شورا غړي په دې نظر دي چې د ملګرو ملتونو اعلامیه هڅه کوي د نړیوالې او اغیزمنې پېژندنې او په هغه کې د مندرجو حقونو پلي کېدل تضمین کړي.

دغه محکمه  د بشري حقونو د اروپایي کنوانسیون د ۱۹ مادې پر بنسټ د ۱۹۵۹ زکال د جنورۍ په ۲۱ کله چې د اروپا شورا د پارلماني اسمبلۍ له خوا یې لومړني غړي وټاکل شول، جوړه شوه. په پیل کې د بشري حقونو اروپايي کمېسیون له خوا محکمې ته  لاسرسی محدود وو چې په ۱۹۹۸ ز کال کې لغوه شوه. محکمې د خپلو لومړیو کلونو په ترڅ کې فعالیت کم وو او د قضیې ډیر قوانین یې نه وو راټول کړي، لومړی یې په ۱۹۶۸ ز کال کې د اتریش پر وړاندې په نیومیسټر کې سرغړونه وموندله. کنوانسیون محکمه مؤظفه کوي چې د کنوانسیون او د هغو پروتوکولونو په اړه د متعهدوهېوادونو له خوا د ورکړل شویو ژمنو د رعایت ډاډ ورکړي، یعنې د اروپا شورا په غړو هېوادونو کې د اروپا کنوانسیون اجراء او پلي کول تضمینوي.

 د اروپا د شورا د محکمې په توګه 
د اروپا د بشري حقونو محکمه چې د بشري حقونو په اړه د اروپا کنوانسیون پلی کوي، د اروپا د شورا ترټولو غوره پېژندل شوې اصلي برخه ده. د اروپا شورا CoE (فرانسوي: Conseil de l'Europe, CdE  ) یو نړیوال سازمان دی چې د دویمې نړیوالې جګړې په پیل کې د بشري حقونو، ډیموکراسۍ او د قانون واکمنۍ د ملاتړ لپاره په ۱۹۴۹ ز کال کې تاسیس شوی، ۴۷ غړي هېوادونه لري، د نږدې ۸۲۰ مېلیونه نفوس سره او د نږدې ۵۰۰ مېلیونه یورو کلنۍ بودیجې سره فعالیت کوي.Council of Europe, Budget, Retrieved: 21 April 2016

دغه سازمان د اروپایي ټولنې  EU د ۲۷ هېوادونو نه بېل دی، که څه هم ځینې وختونه د هغې سره غلطي کېږي، یو څه د دې لپاره چې EU د اروپا اصلي بیرغ منلی چې د اروپا شورا لخوا په ۱۹۵۵ کال کې رامنځته شوی او همدارنګه د اروپا ملي ترانې لپاره. تر اوسه هېڅ هېواد د اروپا شورا له غړیتوب پرته له اروپايي ټولنې سره نه دی یوځای شوی. د اروپا شورا د ملګرو ملتونو رسمي څارونکې ده.Council of Europe. "The European flag". Retrieved 18 April 2016Council of Europe. "The European anthem". Retrieved 18 April 2016Council of Europe. "How to Distinguish Us". Retrieved: 18 April 2016

 سرچينې او ياداښتونه