ښار

ښار هغه ځای دی چې د نفوس لوړ کثافت او سیاسي، اداري او تاریخي مرکزيت لري چیرې چې د خلکو اصلي فعالیت غیر کرنیز دی او ښاري همغږي لري چې د محلي حکومت له لارې اداره کیږي.

د کلي څخه د ښار د جلا کولو ځانګړنې په لاندې ډول دي:

 پراخوالی
 د اقتصادي فعالیت حالت او ډول
 د کار او ټولنیز جوړښت درجه
 د اړیکو د پیچلتیا کچه
 ټولنیز ، کلتوري ، اقتصادي او سیاسي بنسټونه څنګه کارول کیږي
 د نفوس اندازه او جوړښت. دکتر حسینی، سید علی. اصول و مبانی برنامه‌ریزی شهری و روستایی، انتشارات دریای دانش، رشت، چاپ اول، ۱۳۹۰ خورشیدی، صص ۴۹ و ۵۰.

 تعریف 
په انګلیسي کې د Urban او په فرانسوي کې Urbain کلمه د لاتیني Urbanus څخه راځي، چې مانا یې د ښار یا ښار پورې اړه لري، او د Urbs څخه چې د روم ښار ته اشاره کوي. فکوهی، ناصر. انسان‌شناسی شهری. تهران، نشر نی، چاپ دوم، ۱۳۸۳ خورشیدی، ص ۲۶.

په وروستیو لسیزو کې د جغرافیې ، ټولنپوهنې، اقتصاد ، ډیموګرافۍ او ځینو نورو علومو د مفکرینو له خوا د ښار څو تعریفونه وړاندې شوي، او ټولنپوهان د انګلس او مارکس په ګډون ښار هغه ځای ګڼي چې نفوس پکې متمرکز وي، د تولید وسیله. سرمایه ، اړتیاوې او اړتیاوې او داسې نور په دې پوهېږي چې د ټولنیزو کارونو ویش هلته شوی دی. جغرافیه پوهان ښار د سړکونو، ودانیو، وسایلو او جوړښتونو مصنوعي منظره ګڼي چې ښاري ژوند ممکنه کوي. تاریخپوهان ښار د هغه د عمر له مخې تعریفوي، او د اقتصاد پوهانو په وینا، ښار هغه ځای ته اشاره کوي چیرې چې د ډیری اوسیدونکو ژوند په کرنه ولاړ نه وي. ډیموګرافر هم د یوې نقطې د نفوسو شمیر د هغه نقطې د ښاريتوب معیار ګڼي. د ښاري ډیزاین مفکرین ښار یو پیچلي منظم کمپلیکس ګڼي چې درې اصلي برخې لري: بدن، تخیل او فعالیت، چې په دوامداره توګه بدلیږي او وده کوي. ښاریان ښار هغه ځای ګڼي چې انسانان له ځمکې ووځي او فکر پیل کړي. {سرچینې ته اړتیا لري}

د مختلفو نقطو له مخې د ښار لپاره مختلف تعریفونه وړاندې شوي. په ډیرو هڅو کې، د ښار د بنسټیز تعریف لپاره دوه معیارونه په پام کې نیول شوي دي:

 د نفوسو له نظره د ښار لږ تر لږه اندازه معلومول
 د نفوسو د کثافت (نسبي نفوس) لپاره د نصاب ټاکل.

دوهم معیار هغه معیار دی چې ملز د ښار تعریف کولو لپاره تصویب او تکیه کوي.

ښار هغه ساحه ده چیرې چې ځمکه د کور جوړونې لپاره د تولید د نورو عواملو په پرتله په ځانګړې توګه د پلازمینې د شاوخوا سیمو په پرتله ډیره کارول کیږي. ځکه چې خلک معمولا د دوی استوګنې ته نږدې سیمو کې کار کوي ؛ له همدې امله، ښار د دوو نورو فکتورونو لخوا تشریح شوی، د بیلګې په توګه، ډیر کارموندنه او د توکو او خدماتو ډیر تولید . په عموم کې، ښار هغه ساحه ده چې د ځمکې سره د تولید او نورو عواملو تناسب د نږدې سیمو څخه لوړ وي. عابدین درکوش، سعید. درآمدی به اقتصاد شهری، مرکز نشر دانشگاهی، تهران، چاپ سوم، ویراست سوم، ۱۳۸۹ خورشیدی، صص ۹ تا ۱۱. په عموم کې، ښارونه د روغتیا ، اوبو او بریښنا ، د ځمکې کارولو ، کور او ترانسپورت لپاره پیچلي سیسټمونه لري او په کلیو کې د سادگي څخه لرې دي. ترجمه از ویکی‌پدیا انگلیسی، مقاله شهر
مېنځ،_center|frameless|1286x1286px

 د ښار او ښاري کېدو تاریخ 
د ښارونو په بدن کې د بدلون تاریخ په وروستیو لسیزو کې یوه مهمه موضوع ګرځیدلې ده. د نړۍ لومړی درې تمدنونه د خپل پیل د وخت پر بنسټ، میسوپوتامیا ، مصر او هند دي، چې د مړو تمدنونو په نوم یادیږي، او لویدیځ تمدن له دې دریو تمدنونو څخه سرچینه اخلي. د چین تمدن یو غیر معمولي استثنا ده. د دې نه منلو وړ کلتور ، له پیل څخه، په درې زره پیړۍ کې، د ژیړ سیند په غاړه کې، تر 20 پیړۍ پورې. بیا هم، دا دوام لري. موریس، جیمز، تاریخ شکل شهر تا انقلاب صنعتی، ۱۳۷۴ خ. دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، صص ۵، ۹ و ۱۰.

ښار باید د اوه زره کلونو څخه ډیر تاریخ په پام کې ونیول شي، کوم چې د نوولیتیک انقلاب څخه لږ وروسته څرګند شو، په منځني ختیځ کې د دایمي کلیوالي ټولنو په تدریجي بدلون سره، او په دوامداره توګه تر نن ورځې پورې پراخ شوی؛ په دې ډول چې نن ورځ دا د انسان په ژوند کې حاکمه بڼه ده. د ښارونو راڅرګندېدل د تاریخ په بهیر کې یو لوی بدلون و.

دا ښار د ټول لرغونی یونان سیسټم په زړه کې دی. یوناني تمدن یو ځل یو پیاوړی ډومین شو او د یوناني معجزې خبرې وشوې کله چې د یونان ښاري دولتونه تاسیس شول. د ښار تنظیم او د ښار راتلونکی د پخوانیو یونانیانو د فکر په مرکز کې و. آقاجانپور، علی. سیر اندیشه‌های مدیریت شهری در غرب باستان و اثر ارزشهای منبعث از آن در شهرداری منطقه یک تهران (شمیران)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد مدیریت شهری، تیر ۱۳۸۷ خورشیدی.

صنعتي انقلاب ، د یو پیاوړي محرک په توګه، د اقتصادي، اداري، سیاسي، ټولنیزو او کلتوري بنسټونو په جوړولو سره د ښارونو جوړښت بدل کړ. بلکه، دا د ښار په ټولنیز ژوند کې خورا لوی بدلونونه او بدلونونه راوستل. شکیبا مقدم، محمد، مدیریت سازمان‌های محلی و شهرداری‌ها، مؤسسه انتشاراتی میر، تهران، ۱۳۸۴، صص ۲۵۳ تا ۲۵۷

 د ښار د شتون لاملونه 
ښارونه یو مشترک خصوصیت لري او هغه د خپلو ګډو غوښتنو د پوره کولو لپاره په یوه ځای کې د خلکو تمرکز دی. نو دا د تاريخ په مختلفو دورو کې د خلکو د ګډو غوښتنو توپير دی چې د ښار د رامنځته کېدو د لاملونو په اړه د بېلا بېلو نظريو د رامنځته کېدو لامل شوی دی. د مثال په توګه، د فرانسوي تاریخ لیکونکي، فاسټیل دی کولنګ په دې باور دی چې زاړه ښارونه باید د نویو ښارونو سره پرتله نشي. په ننني عصر کې د ښار د شتون د ثابتولو تر ټولو ښه لاملونه اقتصادي لاملونه دي. عابدین درکوش، سعید. درآمدی به اقتصاد شهری، مرکز نشر دانشگاهی، تهران، چاپ سوم، ویراست سوم، ۱۳۸۹ خورشیدی، ص ۲۲.

 د ښار جوړونې اغېزې 
په ځمکه باندې د انسانانو اصلي اغېزه د بیولوژیکي کمپلیکسونو رامینځته کول دي، په ځانګړې توګه د ښارونو. ځکه چې زیاتره کارونه د ښارونو د شتون او د هغو د پراخېدو له امله رامنځته کیږي او وده کوي. داریوش، بابکانسان طبیعت معماری، علم ودانش،1389

 په چاپېریال باندې د ښار اغېزې 

 د منظرې بدلول (د طبیعي چاپیریال او مصنوعي چاپیریال مخلوط کول) کوم چې کولی شي بدمرغه شي که چیرې دا دوه چاپیریالونه مطابقت نلري.
 د مصنوعي لوړوالی رامینځته کول او پدې توګه د هوا حرکت سرعت او سمت اغیزه کوي.
 د کثافاتو رامینځته کول او راټولول چې طبیعت یې د هضم کولو توان نلري، او د ویجاړولو لپاره یې باید اقدامات وشي.
 د ښارونو د مختلفو فعالیتونو له امله د چاپیریال تودوخه.
 د ځینو نباتاتو او ژوندیو موجوداتو لپاره مناسب چاپیریال ویجاړول.
 د اقلیم بدلونونه د نباتاتو د بدلونونو په پایله کې پیښیږي.
 د چاپیریال ککړتیا زیاتوالی.
 د ځمکې په توپوګرافي کې بدلون چیرې چې ښارونه جوړیږي.
 د ځمکې لاندې اوبو په کچه کې بدلون.
 د شور د ککړتیا د مختلفو ډولونو زیاتوالی.
 د مختلف ډوله بصری ککړتیا زیاتوالی.
 د ارتباطي لارو د ډولونو زیاتوالی. داریوش، بابکانسان طبیعت معماری، علم ودانش،1389

 د ښاريزم نظريې 
په نړۍ کې د ښاريزم نظریه: لکه د تاریخي دورې دوام، د آسیا د تولید طریقه، د ختیځ ظلم او داسې نور. 

د ایراني ښاريزم نظریه: لکه د ایراني ټولنې ستراتیژي او ځمکنۍ پالیسي، د نفوسو د ښار له تیورۍ څخه، د تابعیت او غیر تابعیت تر منځ اړیکه، د ښاري پیمانه او واحد جوړونې پیمانه او داسې نور. 

 د الفا ښار 

کله چې یو ښار بل ښار ته د رسېدو لپاره پراخ شي، دا ښاري سیمه یو مهم ښار او ځینې وختونه یو لوی ښار (نړیوال مرکز) ګڼل کېدی شي.

 د نړۍ ځينې مهم ښارونه 
په نړۍ کې ترټولو ګڼ نفوس لرونکي ښارونه په لاندې ډول دي:
ګڼه ښار هېواد لید د ملګرو ملتونو 2018 اټکل۱ ټوکیوlink=دوتنه:Skyscrapers_of_Shinjuku_2009_January.jpg|125x125px ۲ ډېليlink=دوتنه:Skyline_at_Rajiv_Chowk.JPG|125x125px ۳ شانګهایlink=دوتنه:Huangpu_River_2018-08-26_173648.jpg|125x125px ۴ ساو پاولو link=دوتنه:SP_from_Altino_Arantes_Building.jpg|125x125px ۵ مکسيکو ښارlink=دوتنه:Ciudad.de.Mexico.City.-_Paseo.Reforma.Skyline_CDMX_2016_(cropped).jpg|125x125px ۶ قاهرهlink=دوتنه:Flickr_-_archer10_(Dennis)_-_Egypt-2A-007.jpg|125x125px۷ ممبۍlink=دوتنه:Mumbai_03-2016_10_skyline_of_Lotus_Colony.jpg|125x125px ۸ بیجینګlink=دوتنه:Beijing_skyline_from_northeast_4th_ring_road_(cropped).jpg|125x125px ۹ ډاکه ۱۰ اوساکاlink=دوتنه:Dotombori_neon_sign_at_night.JPG|125x125px
د ژوند د کیفیت  له مخې د نړۍ تر ټولو غوره ښارونه په لاندې ډول دي: News Release: 2010 Mercer Quality of Living survey
رتبه ښار هیواد نفوس (ملیون خلک) د ژوند کیفیت له مخې په 2010 کې 1 ویانا اتريش 1.8108.6 2 زوریخ سويس 0.4108 3 جنیوا سويس 0.2 107.9 4 وینکوور کاناډا 0.6 107.4 4 اوکلنډ نيوزيلاند 1.4 107.4 6 دوسلدورف جرمني 0.6 107.2 7 فرانکفورت جرمني 0.7107 7 میونيخ جرمني 1.4107 ۹ برن سويس 0.1 106.5 10 سیډني آسټراليا 4.6 106.328سنګاپورسنګاپور بېلګه 103.5

 انځورنه 

 اړوندې پوښتنې 

 ښاري پلان جوړونه
 ښار جوړونه
 ښاري ډیزاین
 ښاري مدیریت
 د نړۍ د ښارونو لېست
 د نفوسو پر بنسټ د ایراني ښارونو لېست
 ښار
 نړیوال ښار
 خویندې (ښارونه)

 سرچینې او سرچینې 

 فارسي جیو الکترونیکي مجله
 د ښاري پلان جوړونې اساساتو ته یوه پیژندنه (د انجینر اسماعیل شیعه لخوا لیکل شوی)

وېشنيزه:ښارونه
وېشنيزه:ښار
وېشنيزه:ښارجوړونه
وېشنيزه:ښاري انجينري
وېشنيزه:ښارګ
وېشنيزه:ښارگي
وېشنيزه:ښاریتوب
وېشنيزه:ښارګي
وېشنيزه:ښارګی
وېشنيزه:Pages with unreviewed translations