د ژبو کورنۍ

د ژبو کورنۍ د ژبو هغه ټولگي دي اړوندې موجودې ټولې ژبې په اصل کې د يوې ژبې څخه نورې ژبې زېږېدلې او جوړې شوي وي، مثال په توگه پښتو، فارسي، بلوڅي، گليلکي، وغيره دا د هند-ايرانۍ کورنۍ سره تړلې ژبې دي بلخوا عربي، عبراني، آرامي او نورې سامي ژبې او اوردو، سيندي، پنجابي، مراټي، گوجراتي، راجستاني او داسې نور هند-اريایي ژبې دي.

 د ژبو بېلابېلو کورنو کې ويشل 

که دا وويل شي چې د نړۍ ټولې گڼې ژبې د يوې څخه جوړې دي نو سمه خبره به وي. اصل کې په نوې ژبې د فاصلې سره په وجود کې راځي، لکه په يوه سيمه کې يوه ژبه ده خو چې څومره د هغې ژبې غړي زياتېږي هغومره د مختلفو سيمو په خبرو اترو په انداز کې او په قواعد (گرامر) کې هم بدلون راشي حال دا چې ژبه يوه وي، ددې مثال دی چې کوم پښتانه په شمال کې اوسېږي دي (لکه پېښور، مردان، دير، سوات، چارسده، جلال آباد، اسد اباد، مهترلام، او داسې نورو ځایونو کې) هغوي د "ښ" تلفظ "خ" کوي او د "ږ" تلفظ "گ" کوي خو کوم پښتانه چې په سوېلي سيمو کې مېشت دي (لکه کندهار، هلمند، نيمروز، بلوچستان، جنوبي پښتونخوا، او داسې نور) هغوی د "ښ" او  "ږ" تلفظ په خپله اصلي بڼه کوي. همدا رنگه د وخت او فاصلې سره د نړۍ بېلابېلو ژبو کې بدلون راځي، په لومړي کې خو يوه ژبه گڼل کېږي خو چې کله بدلون ډېر زيات شي نو بيا ځان ته ځان ته نوې ژبې ترې جوړې شي.

کله چې په يو څو ژبو کې مشترک (یو ډول) ځانگړتیاوې وي نو هغه په يو ټولگي کې تړل کېږي هغه خصوصيات تاريخ، د گړدود (د ویلو لهجه و انداز) يا قواعد هم کېدای شي، کله کله داسې هم کېږي چې ځینې نوې ژبې د يوې داسې ژبې څخه جوړې شي چې هغه د يوې کورنۍ سره نوي تړل شوي همدا سبب دی چې کله کله د ژبو په بېلابېلو کورنیو باندې وېشل يو گران کار جوړ شي، لاندې د ژبو د بېلابېلو کورنیو لړليک ورکړ شوی دی. دا د ايتهنولوگ سره سم دی، ياد ولرئ چې د ژبو ټولگي ددې لپاره نه جوړېږي چې تفرقات پېدا کړای شي بلکې دا ددې لپاره وي چې په اسانه سره مونږ ددې ژبو او ددې د خصوصياتو په اړه ولولو. په دې نړۍ کې داسې ژبې هم موجودې وی چې اوس بيخي ورکې شوي دي يعنی د هغه مړې ژبې اوس بيخي څوک نه وايي. ځیني ژبې ډېرې لوی هم شته چې د 4 سوه مليونو څخه زياتو خلکو مورنۍ ژبې دي او ځینې وړې ژبې هم شته چې د يو څو سوو خلکو مورنۍ ژبې دي

 لړليک 
لاندې د 7,313 ژبو کورنۍ ورکړ شوي دي. دا لاندې لړليک يواځي د هغو ژبو دی چې درجه بندي چې ايتهنولوگ کړې ده، په دې کورنیو کې ورې او لویې ټولې کورنۍ شاملې دي، او په دې کورنیو کې د ژبو لس کورنۍ داسې دي چې د هغو ژبې د نړۍ 99% وگړي وايي د دغو لسو څخه علاوه دا نورې وړې کورنۍ دي

+ د ژبو بېلابېلې کورنۍ شمار د ژبو کورنۍ انگرېزي نوم  د ژبو شمېر (ايتھنولوگ)  د دې ژبې ويونکو شمېر	1		سویلي اسیايي ژبې		Austro-Asiatic languages		169		9	2		سویلي جزایري ژبې		Austronesian languages		1,268		5	3		اسټرالیایي ژبې		Australian languages		263		-	4		اسکيمو۔اليوت ژبې		Eskimo-Aleut languages		11		-	5		اشاري ژبې		Sign language		3		-	6		افرو۔اسیایي ژبې		Afro-Asiatic languages		375		4	7		الطای ژبې		Altaic languages		66		7	8		انډيماني ژبې		Andamanese 		13		-	9		اورالي ژبې		 Uralic languages 		39		10	10		باسک ژبې		Basque languages		3		-	11		پاپوای ژبې		Papuan languages		840		-	12		پټکيرن ژبې		Cant languages		1		-	13		جاپاني ژبې		Japanese languages		12		-	14		جدا ژبې		Isolate languages		40		-	15		جوکاغيري ژبې		Yukaghir Languages 		2		-	16		چکوچي۔کمچاتکي ژبې		Chukotko-Kamchatkan languages		5		-	17		چيني۔تبتي ژبې		Sino-Tibetan Languages 		403		2	18		خواسان ژبې		Khoisan languages		27		-	19		خود ساخته ژبې		Artificial language		3		-	20		ډراويدي ژبې		Dravidian languages		73		6	21		رطانه ژبې		Pidgin languages		18		-	22		شمالي قفقازي ژبې		 North Caucasian languages		34		-	23		طرشي اشاراتي ژبې		Deaf sign language		121		-	24		نا ډلبندي ژبې		Unclassified languages		78		-	25		پخوانۍ امريکي ژبې†		Amerind languages		993		-	26		کادای ژبې		Tai-Kadai languages		76		8	27		کارتويلي ژبې		Kartvelian languages		5		-	28		کريول ژبې		Creole languages		86		-	29		گډې ژبې		Mixed languages		21		-	30		مونگميای ژبې		Hmong-Mien Languages 		35		-	31		نایجر۔کانگو ژبې		Niger-Congo languages		1,514		3	32		ناديني ژبې		Na-Dene languages		47		-	33		نيلو۔صحرایي ژبې		Nilo-Saharan languages		204		-	34		هندو۔اروپایي ژبې		Indo-European languages		463		1	35		يانيسای ژبې		Yeniseian Languages 		2		-