لطيف پدرام

عبداللطيف پدرام  د ۱۹۶۳ کال د جولای په ۲۹ مه بدخشان کې زېږېدلی یو افغان سیاستوال او د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی. هغه د ښځو د حقونو لپاره د کمپاين کولو له امله په رسنيو او سیاسي حلقو کې د یوې جنجالي څېرې په توگه راڅرگند شو، چې په افغاني کلتور کې یوه ممنوعه او جنجالي موضوع ده.   هغه د ملي کانگرس گوند مشر او په  ولسي جرگه کې د بدخشان ولایت د نهو استازو څخه یو استازی و. نوموړی د افغان د اصطلاح مخالف او د پښتنو او پښتو پر وړاندې تل د مخالف په توگه راڅرگند شوی دی. هغه اوسمهال په تاجيکستان کې د جلاوطنۍ ژوند تېروي. د هغه پلرنی ټاټوبی له کابل څخه مخکې د طالبانو لاس ته ولوېده.

لطیف پیدرام يو سخت دريځی تاجک توکمپالی سیاستوال دی چې په کال ۱۹۶۰ مې کې د گرونو ـ روسي بدخشان چې وروسته یې نوم ورته کوهستاني بدخشان ورکړ د تاجکستان په سیمه زېږېدلی . دی د حامد کرزي د ملاتړو له ډلې د شمالي ټلوالې د نظار شورا په چوکاټ کې راوچت شو چې له مخیې یې په ټولنه کې ناندریزه او ټولنیزو حساسو د غربي سیاست په پلوۍ ټکو او کړنو ته د اسلامي دودونو په مقابل پرتله ییزه نغوته کوله چې د افغانستان په ټولنه کې یې پردي اهداف پلي کول غوښتل. دی اوس د افغانستان دننه پارلمان کې غړیتوب لري. دی د پاړسي ژبې يو لیکوال هم دی . 
عبداللطيف پدرام په افغانستان کې د سیکولریزم ، فدراليزم او د مرکزي حکومت نشتوالي کلک پلوي دی.هغه د فساد او د اسلامي بنسټپالنې مخالف شعار لري.  هغه د يو خپلواک، خو غير متمرکز افغانستان پلوي کوي او په دې باور دی چې هېواد باید د سیمه يیزو پلازمېنو تر کنټرول لاندې په خپلواکو سیمو ووېشل شي(مطلب د واحد افغانستان پرځای دې فدرالي افغانستان جوړ شي). 

که څه هم د هغه گوند څو توکميز او يوازېنی اپوزيسيون گوند گڼل کېږي چې هيڅ وسله والې ډلې سره تړاو نلري ،  هغه د ځینو لخوا د لویدیځ خراساني مدني پرمختللي ملي سیاستوال په توگه پېژندل کېږي. د هغه تر ټولو جنجالي څرگندونه په افغانستان کې د نوم بدلولو غوښتنه ده. هغه د افغانستان نوم مخالف دی په خپلو ډېرو خپرونو او ليکنو  کې یې د قومي شخړو د حل لپاره د "افغانستان" نوم د "خراسان" په نوم بدلولو وړاندیز کړی چې په منځنيو پېړيو کې د افغانستان د ځينو برخو نوم و. د هغه سياست په توکميزه تعصب ولاړ دی او د افغانستان نوم يوازې د پښتنو د نوم او ځمکې اړوند بولي.

 ژوندليک 

د ۱۹۶۳ کال د جولای په ۲۹مه نېټه په مایمي بدخشان کې په يوه پارسي ژبې پاميري کورنۍ کې زېږېدلی، عبدالطيف پدرام یو لیکوال، شاعر، خبریال او د پارسي ادبیاتو پروفیسور دی.  هغه د حکيم ناصر خسرو بلخي کلتوري مرکز د کتابتون مسؤل وو. هغه په لومړيو کې د کمونیستي حکومت ملاتړی و، خو  ډېر ژر یې د افغانستان د شوروي اشغال په اړه پرانیستې او مخالفې نیوکې پیل کړې او احمد شاه مسعود ډلې سره يو ځای شو. هغه د جگړو پرمهال ډېر کلونه په افغانستان کې پاتې شو او د خپلو چارو او کارونو د ترسره کولو په موخه د هېواد دننه بېلابېل سفرونه وکړل. عبدالطيف پدرام په پای کې د طالبانو واک ته رسېدو سره جلا وطنۍ ته اړ شو. په ۲۰۰۱ زېږديز کال کې د طالبانو د حکومت سقوط پرمهال هغه په فرانسه کې اوسېده چې هلته يې سياسي علوم ولوستل او ترڅنگ يې د پارسي ژبې ادبياتو او شعر برخه کې بېلابېل خدمتونه وکړل.

 مخینه 
لطیف پیدرام د طالبانو په وخت په تور لست کې و ځکه چې ده ځان د تاجکستان لخوا بدخشان سیمې گاڼه او د افغانستان په سیاست او چارو کې یې د تاجکستان د څارگرې ادارې په مټ لاسوهنې کولې . کله چې حامد کرزی راغی ده ځان د افغانستان سیمې بدخشان پورې وتاړه او د د عبدالله په جبحه یې متحد کې ورسره يوځای شو . دی د افغانستان په کمونست پیر کې د ببرک کارمل سياست پلوی هم و. په شعوري توگه يو پخوانی کیڼ اړخی توکمپالی کمونیست دی. دی په تېرمهال کې د احمدشاه مسعود د فرهنگي چارو غړی پاتې شوی.  همدارنگه د افغانستان د نوم سره حساسیت ښيي او د ایراني او روسي پروژو په مټ غواړي د افغانستان نوم خوراسان ته واړوي . همدارنگه د اسماعیليه ډلې پورې تړاؤ لري . د تاجکستان تاجکانو تر منځ يهوديان هم شته چې د ځان غوښتنو په سیاست کې ښکېل دي، د ښاغلي پیدرام د ځانځاني توکمپالنې سیاست څخه داسې  ښايي دی هم يو له هغو ډلو څخه وي خو تر اوسه ددې خبرې پخلی ندی شوی . 
 زده کړې 
زده کړې یې تاجکستان ، ایران او فرانسې کې کړي . دی پخپله وايي چې ده په فرانسې کې د رسنیو زده کړې کړي په ایران کې یې د پاړسي ادبياتو زده کړه ترسره کړې . همدارنگه په پاړسي ، فرانسوي ، روسي او هندي ژبو هم خبرې کوي .  
 دندې 
د څارگر دندې یې ترسره کړي ، د شورای نظار په څنگ کې يې توطيو او مافيايي کړنو ته پلانونه جوړ کړي او اوس هم په همدې ډول نارواؤ پت اخته دی . برحاله د ولسي جرگې غړی هم دی .
 سر چینې 
https://en.wikipedia.org/wiki/Abdul_Latif_Pedram