ابن بطوطه

ابوعبدالله محمدبن عبدالله بن ابراهیم لواتي طنجي مشهور په ابن بطوطه په ۷۰۳ هجري قمري یا ۱۳۰۴ میلادي کال کي د مراکش یا المغرب د طنجه په ښار کي زېږېدلی دی. هغه د ۷۲۵ هجري قمري کال د رجب په ۲مه نیټه د پنجشنبې په ورځ، چي عمر یې ایله دوه ویشتو کلونو ته رسېدلی وو، د نړۍ سیاحت ته ملا وتړله. د هغه د سفر هدف د حج ادا کول او د پیغمبر (ص) د مزار زیارت کول وو او ښایي هغه داسې نه وای ګومان کړی چې دا سفر به ېې اوږد شي او شاوخوا ۳۰ کاله وروسته به خپل وطن ته راستون شي.

هغه تقریباً ۳۰ کاله د نړۍ مختلفو سیمو ته سفر وکړ، په ځانګړې توګه د عربستان، هند، افغانستان، ایران، مصر، د افریقا ساحلي هېوادونه، حتی چین او د اندلس سیمې ته یې هم سفرونه وکړل او په ۷۵۳ کال کي بیرته خپل هیواد ته ستون شو او خپل خاطرات یې محمد بن جزي الکلبي ته وسپارل او هغه یې هم په ډېر لږ وخت لیکنه بشپړه کړه او ( تحفته النظار فی غرایب الامصار و عجایب الاسفر) نوم یې ورکړ. 

ابن بطوطه د ۷۵۴ هجري قمري کال په اخر کې د ابو عنان المرینی(ابوعنان د مراکش (المغرب) د مرینیانو د سلطنت یو مشهور سلطان و. هغه د ۱۳۴۸ میلادي کال څخه تر ۱۳۵۸ میلادي کال پورې د مراکش حکومت وکړ. همچنان، ابوعنان د خپل حکومت په دوران کې د فرهنګي او علمي پرمختګونو ملاتړ وکړ. د هغه په واکمنۍ کې د ګڼو علماوو او پوهانو ملاتړ وشو او هغه هڅه وکړه چې د اسلامي فرهنګ پرمختګ وکړي). د حکم په اساس خپل سفر ته پای ورکړ او د فاس ښار ته راستون شو. ابن بطوطه وروسته د سلطان المرینی په امر د قضا د چارو مسؤلیت ومنله او د خپل ژوند پای پورې یې په دغه مقام کې پاتې شو. هغه په ۷۷۹ هجري قمري کال کې په مراکش کې وفات شو.

د ابن بطوطه د وفات تاریخ مختلف دی، خو ډېری منابع وايي چې هغه په ۱۳۶۸ میلادي (۷۷۹ هجري) کال کې وفات شوی، چې عمر یې ۶۴ کاله و. ځینې بیا وایي چې هغه په ۱۳۷۷ میلادي (۷۷۹ هجري) کال کې وفات شوی، چې په دې صورت کې عمر یې ۷۳ کاله و.

دنوموړي دسفر لار نژدې ۷۵۰۰۰ پنځه اويازره ميله اټکل شوى، دخپل سفر حالات يې د ابوعنان د دربار يو هسپانوي عالم محمد د جزى الکلبي زوى ته واورول، هغه دده د سترگو ليدلي حالاتو ته د ( رحلة ابن بطوطة ) يا د <i id="mwIw">"تحفت النضار فی غرائب الامر و عجایب الاصفر"</i>تر نامه لاندې ترتيب کړل اودکتاب بڼه يې ورکړه، دنوموړي د لاس دغه يونليک اوس د پاريس په موزيم کې خوندي دى.

د <i id="mwIw">"تحفت النضار فی غرائب الامر و عجایب الاصفر" (د نړۍ او</i> د سفر عجایب) کتاب، چې د ابن بطوطه د سفرونو په نوم هم پیژندل کیږي، د هغه ترټولو مهم اثر دی چې د ښارونو او د مختلفو خلکو د دودونو او دودونو د مفصلو توضیحاتو سربیره، دا کتاب د اتمې هجري پیړۍ / څوارلسمې پیړۍ کې د حکومتونو، اقتصاد او نړیوالو اړیکو په اړه ارزښتناک معلومات وړاندې کوي.

دا کتاب د هغه د سفرونو تفصیل وړاندې کوي، او د هغه په اړه د مختلفو هېوادونو فرهنګونه، رسمونه، او تاریخ بیانوي. دغه کتاب تر نن ورځ پورې د سیاحت او جغرافیا لپاره یو مهم تاریخي سند بلل کېږي.

 نوم او نسب 
د ابن بطوطه نوم او نسب د هغه د سفرنامې په پیل کې د "ابو عبدالله محمد بن عبدالله بن محمد بن ابراهیم" یاد شوی دی. همداراز معاصر لیکوال لسان الدین الخطیب، په "الاحطاطه فی اخبار الغرناطه" کې، د هغه نوم او نسب "محمد بن عبدالله بن محمد بن ابراهیم بن عبدالرحمن بن یوسف" یاد کړی دی او زیاتوي چې د هغه مستعار نوم "ابو عبدالله" وو او هغه د "ابن بطوطه" په نوم پیژندل کیده. هغه ته دوه لقبونه ورکړل شوي وو: "شرف الدین" او "شمس الدین." د ابن جوزی په وینا، هغه ته په ختیځ کې شمس الدین لقب ورکړل شوی وو. 

 زده کړې 
هغه په خپل ټاټوبي یا زیږن ځای کې د دیني علومو په برخه کې د مالکي مکتب د اصولو پر بنسټ زده کړې وکړې او په مالکي فقهې کې ښه پوهه درلوده، ځکه چې له ځوانۍ څخه یې د قضا په چارو کې برخه اخیستې وه، او حتی په خپلو سفرونو کې هم قضاوت کاوه.

 سفرونه 

 لومړی حج 
بټنوک|ابن بطوطه (ښي خوا ته) په مصر کې د سیمه ییز لارښود سره، اثر لئون بنت
ابن بطوطه د ۷۲۵ هجري قمري کال په رجب میاشت کې د ۲۲ کالو په عمر خپل سفر د حج د اداء کولو په نیت پیل کړ چې په خپل سفرنامه کې ېې د مکه او مدینې په اړه ډېر معلومات راټول او ورکړل.

ابن بطوطه د نړۍ له ګڼو سیمو څخه سفرونه وکړل او د هغه سفرنامه د تاریخ یو مهم مستند ګڼل کیږي.

 عراق، ایران او حج 
ابن بطوطه د ۷۲۷ هجري قمري کال د ذیحجه په ۲۰مه د حاجیانو د لوی قافلې سره مکه پرېښوده. هغه مدینې منورې او بیا کوفې ته ولاړ، او په دې مهال له قافلې جلا شو چې بغداد او له بغداد وروسته بصرې په لور روان شو. 

ابن بطوطه د بصرې نه وروسته د ایران هیواد، آبادان، ماهشهر او شوشتر ته لاړ چې په شوشتر کې بیمار شو. هغه له شوشتر وروسته ایذه او اصفهان ته لاړ. د اصفهان وضعیت یې د مذهبي جګړو له امله خراب ولید، له اصفهان وروسته، هغه شیراز ته روان شو، چیرې چې د قاضي مجدالدین شیرازي سره یې ولیدل او د شیراز ښار نظم، باغونه او بازارونه یې وستایل او بیا عراق ته د راستنیدو په نیت روان شو او بغداد ته ورسېد. په دې وخت کې ابوسعید بهادرخان، چې د مغولانو ایلخان و، هم په بغداد کې و. ابن بطوطه د هغه سره د سلطانیه په لور روان شو. په سلطانیه کې یې د ابوسعید سره وکتل او د مغرب په اړه یې خبرې وکړې.

ابن بطوطه بیا د بغداد په لور وګرځېد او د حج موسم ته نږدې دوه میاشتې پاتې وې. هغه د موصل او ماردین ښارونو هم لیدنې وکړې او بیا مکه ته لاړ. ابن بطوطه د ۷۲۸ هجري قمري کال حج ادا کړ او په مکه کې یې درې کاله تېر کړل. دلته یې له مختلفو علماوو سره اړیکې جوړې کړې او په علمي فعالیتونو کې ګډون وکړ.

 د افریقا ختیځ ساحل او د فارس خلیج 
له مکې څخه تر وتلو وروسته، هغه جدې ته لاړ ترڅو په کښتۍ کې یمن ته سفر وکړي، خو یو مخالف باد هغه د سره سمندر ساحل او د سواکن ښار ته ورساوه(سواکن (Suakin) د سودان په ختیځ کې یو تاریخي بندري ښار دی. دا ښار په پخوا کې د تجارت او سمندري لارې لپاره مهم ځای و، خصوصاً د افریقا د شاوخوا سیمو لپاره. سواکن د ایتوپیا، مصر او عربي سیمو سره د سوداګرۍ مرکز و، او د عثماني دورې په دوران کې یې اهمیت زیات و. نن ورځ، سواکن یو جزوي نابود ښار دی، خو د هغې تاریخي ارزښت لا هم مهم دی). هغه بالاخره یمن ته ورسید او هلته یې خلک مهربان او د هغوی ښځې زړه راښکونکې وبللې. هغه بیا عدن، سومالیا، کینیا او تنګانیکا ته لاړ او بیرته ظفار ته راستون شو. هغه هلته خلک میلمه پال او عاجز وبلل او د هغوی مزاج یې د مغرب د خلکو سره ورته وګڼل. له هغې وروسته، هغه خپل سفر مسیره، قلحاط او عمان ته دوام ورکړ، چیرې چې د اباضیه مذهب د عقیدې والا خلکو سره مخ شو او د هغه پام ځانته راواړاوه. (اباضیه: له خوارج څخه جلا شوې فرقه ده چې بنسټ یې د ۷مې پېړۍ په لومړیو کې عبدالله بن اباض تمیمی ایښی دی. دا فرقه یوه د اسلامي مذهب فرقه ده چې د سني او شيعه اسلام څخه جلا ده او په عمان، شمالي افریقا (ټونس، لیبیا، الجزایر) او ځینو نورو سیمو کې ژوند کوي.دوی د قرآن او حدیث تفسیر ته ژمن دي، خو د سني او شيعه د تفسیراتو سره توپیر لري.

اباضیه د عمان د رسمي مذهب په توګه پیژندل کیږي او اهل سنت سره ورته مسلک لري او د فقهي مسایلو په حل کې د قرآن، سنت، اجماع او قیاس څخه استفاده کوي)

ابن بطوطه له عمان څخه تر وتلو وروسته، هغه د هرمز ټاپو ته ورسید او د هرمز پاچا قطب الدین طهمتان سره یې ولیدل، د لار او خنج څخه تیریدل، او بیا د کیش ټاپو ته لاړ. هغه د فارس خلیج څخه تیر شو او د بحرین په خاوره کې لحسا، قطیف او یمامه ته لاړ او بیا په 732 کې د خپل دریم حج د ترسره کولو لپاره مکې ته ورسید. 

 کوچنۍ اسیا 
د حج له ادا کولو وروسته، هغه جدې او عیذاب بندر ته سفر وکړ، او د مصر له لارې، غزې او آسیا صغیر یا کوچنۍ آسیا ته ورسید. هغه انتالیا ته سفر وکړ او دا یې د مختلفو مذهبونو د اوسیدونکو ښار وموند، د ښار اصلي برخه د مسلمانانو تر کنټرول لاندې وه، او هر قومي او مذهبي ډلې په خپلو مخصوصو سیمو کې ژوند کوه. 

ابن بطوطه په بورسا کې د عثماني سلطنت دوهم سلطان اختیارالدین اورخان بیګ سره هم ولیدل. هغه د کوچنۍ آسیا له ډیرو ښارونو څخه لیدنه وکړه او د دې ځمکې خلک یې مهربان، ښکلي، ښه جامې اغوستونکي، ښه تغذیه شوي او ګرم زړه وموندل. بیا هغه د تور سمندر په ساحل کې د سینوپ په لور روان شو ترڅو د سمندر بلې غاړې ته ورسیږي.

 قبچاق او خوارزم میدانونه 
د ابن بطوطه د سفر بل پړاو د شمالي ځمکو ته د هغه سفرونو ته اشاره کوي، او د هغې لاره په سمه توګه روښانه نه ده. هغه د یونان په کښتۍ کې سینوپ پریښود او د تور سمندر څخه د کریمیا ټاپووزمې ته لاړ او د کفا ښار ته ننوت، کوم چې د ختیځ او لویدیځ ترمنځ یو له مهمو سوداګریزو مرکزونو څخه ګڼل کیده او د جینوا جمهوریت تر کنټرول لاندې و. 

د کریمیا ټاپووزمې په اوږدو کې له سفر وروسته، ابن بطوطه ازوف ته لاړ او د درې ورځو پاتې کیدو وروسته، هغه هنګري ته لاړ او د رفايي درویشانو پورې اړوند په یوه خانقاه کې میشت شو. ابن بطوطه ادعا کوي چې هغه بیا د ولګا سیند په غاړه د بلغاری ښار ته لاړ. بیا هغه استراخان ته ورسېد او د ازبک خان له پام جلبولو سره ېې ځان د پیلون خاتون د کاروان سره یوځای کړ، چې د خان میرمن او د اندرونیکوس دریم لور وه، چې پلان یې درلود چې د خپل پلار لیدو لپاره قسطنطنیه ته سفر وکړي، او هلته لاړ. څه موده وروسته، هغه بیا پریکړه وکړه چې د سرو زرو لښکر یا زرینې اردو یا پوځ سیمو ته سفر وکړي( زرین اردو یوه غښتلې مغولي حکومتي اداره وه چې د ۱۳مې پېړۍ په پیل کې د باتو خان په مشرۍ رامنځته شوه. د دې اردو پلازمېنه په پیل کې د سرای باتو ښار و چې د ولگا سیند په غاړه موقعیت درلود، او دا ښار د هغه وخت یوه ستره سوداګریز مرکز ګڼل کېده. زرین اردو د روسیې، قفقاز، کریمیا، او برخو ته پراخه شوې وه. دغه اردو په سرتاسري ډول د مغولو د امپراتورۍ یوې برخې په توګه پاتې شوه)او د یو څه وخت لپاره دې په ښار کې پاتې شو. بیا هغه د ولګا له لارې خوارزم ته لاړ. دا ډیر جالب ده چې ابن بطوطه د مارکوپولو د سفرونو تقریباً درې چنده ډير مسافت تېر کړ. ابن بطوطه د ۲۸ کلونو په اوږدو کې مختلفو برخو ته سفر وکړ او د نړۍ په بېلابېلو برخو کې یې قدم ایښود. هغه د خپل ژوند زیات وخت د سفرونو او کشفونو په لټه کې تېر کړ او د هغه سفرونه له جغرافیایې او فرهنګي لحاظه خورا اهمیت لري.

ابن بطوطه د خپل ژوند په اوږدو کې د ۷۵ زرو کیلومتره څخه زیات سفر وکړ، چې دا له مارکوپولو د اوږدو سفرونو درې چنده ډیر و. د هغه سفرونه نه یوازې جغرافیایې بلکه کلتوري، مذهبي او اقتصادي اړخونه هم پکې شامل وو. 

 ماوراءالنهر او خراسان 
له خوارزم څخه، ابن بطوطه بخارا او بیا نخشاب ته لاړ. د نخشاب څخه بهر، هغه د چغتایي کورنۍ د خانانو څخه یو، د ترمشیري سلطان سره ولیدل او له هغه څخه یې ډالۍ ترلاسه کړې. بیا هغه هند ته لاړ، او د ماوراء النصره او خراسان یا افغانستان لویو ښارونو لکه سمرقند، بلخ، هرات ، طوس ، مشهد ، سرخس، تربت حیدریه ، نیشاپور ، بسطام ، غزني او کابل څخه د لیدنې وروسته، هغه د ۷۳۴ کال د محرم په لومړۍ نیټه د پنجاب سیمې او د سند درې ته ورسید. 

 هند 
ابن بطوطه وروسته له دې چې د قبچاق په سیمه کې د مال او شتمني صاحب شوی وو، غوښتل چې ځان د دهلي د سلطان محمد بن تغلق په نظر کې زیات معتبر وښيي. نو په غزني کې له یو تکریتي سوداګر څخه پور واخیست او د سلطان لپاره نورې تحفې تیارې کړې. هغه د هند سرحد ته ورسېد، هلته یې د سرحدي مامورینو له خوا تفتیش شو او بیا یې مولتان ته لار پیدا کړه، چې د هند په لویدیځ کې یوه نظامي مرکز وو. هغه په مولتان کې دوه میاشتې تېرې کړې او بیا یې د دهلي سفر ته اجازه ترلاسه کړه.

ابن بطوطه د هند ځینې دودونه لکه د ښځو ژوندي سوزول یادوي. د مولتان څخه تر دهلي پورې ۴۰ ورځو په اوږدو کې، ځینو هندي مقیدو مذهبي ډلو به په لارو کې په مسلمانانو بریدونه کول. حتی یوه ورځ ابن بطوطه او د قافلې ۲۲ نور غړي د هندي برید کوونکو لخوا ښکار شول چې ابن بطوطه ټپي شو، خو هغوی بیا برید کوونکي شاتګ ته اړ کړل.

کله چې ابن بطوطه دهلي ته ورسېد، سلطان هلته نه وو، خو وزیر یې د "هزار ستوني تالار" کې د هغه قافلې هرکلی وکړ. وروسته، کله چې سلطان راستون شو، ابن بطوطه ورسره ولیدل او د "مولانا بدرالدین" لقب یې ترلاسه کړ. هغه د دهلي قاضي وټاکل شو.

ابن بطوطه په دهلي کې خپل ژوند د لوړې ټولنیزې مقام سره تېر کړ او ځانته یې یو روښانه او شاندار ژوند جوړ کړ. وروسته له دې چې هغه حکومتي دندې څخه لرې شو، د یو شیخ، کمال‌الدین عبدالله غاري، په خدمت کې ېې پنځه میاشتې تیرې کړې او بیا وروسته هغه د چین د سفیر په توګه وټاکل شو.

دی او مل پلاوي د ۷۴۳ هجري کال په ۱۷ صفر دهلي پرېښود، خو په علیگر سیمه کې د جلالي ښار چې د شورشیانو یا مخالفو ډلو لخوا محاصره شوې وو، ددوی د ساتونکو لخوا ورسره جګړه وشو، خو په دې جګړه کې ابن بطوطه د شورشیانو لخوا اسیر شو. څو ورځې وروسته بیا د یوه مسلمان جګړه مار په مرسته هغه وتښتید او علیگر سیمې ته واپس ستون شو. وروسته نوموړی او مل هیئت کنبایه او قندهار په لور وخوځیدل.

 مالدیپ، جاوا او چین 

 میرمنې او ماشومان 
ابن بطوطه په خپل لومړي سفر کې او په صفاقس ښار کې د دې سیمې د یو لوی شخصیت لور ته د واده وړاندیز وکړ او د طرابلس ښار ته د رسیدو سره په ۷۲۶ هجري کال کې ېې خپل لومړۍ واده ترسره کړ. خو دا واده څه موده وروسته له خپل خسر سره ابن بطوطه د ستونزې له امله د طلاق لامل شو او خپلې لمړۍ میرمنې ته ېې طلاق ورکړ، او دوهم واده ېې د فاس د یو طلاب له لور سره وکړ او دې هم دوام ونکړ او خپله دوهمه ښځه ېې په اسکندریې کې طلاق کړه.

په ۷۲۶ کال کې، چې ابن بطوطه په دمشق کې و، د المغرب سیمې له یوې ښځې سره واده وکړ، خو سفر کې ېې دا حامله ښځه ځان سره یو نه وړه، بلکې په دمشق کې، پرېښوده. وروسته کله چې هغه دهلي ته ورسید، پوه شو چې هغه زوی ېې پیدا شوی. کله چې شل کاله وروسته دمشق ته ورسید، تمه ېې درلوده چې خپل شل کلن زوی به وګوري، خو پوه نه وو چې زوی یې ۱۲ کاله مخکې مړ شوی دی.

ابن بطوطه له نخشب څخه د خپلې کنیزې یادونه کوي، چې هغه هم حامله وه او ابن بطوطه غوښتل چې هغه سمرقند ته له ځانه سره بوځي تر څو ماشوم یې هلته وزیږوي. خو  ماشوم په لاره کې، په یوه خیمه کې پیدا شو. ابن بطوطه ته خبر ورکول شوی چې ماشوم هلک دی، خو وروسته دا معلومه شوه چې دا ماشوم نجلۍ وه. ابن بطوطه د دې ماشوم قدم ته د برکت په فال ونیوه، خو یوه نیمه میاشت وروسته چې دهلي ته ورسید، ماشومه یې د یوه کال له پوره کیدو مخکې مړه شوه.

یادونه: نخشب چې اوسنی نوم ېې قرشي دی په اوسني ازبکستان کې واقع یو تاریخي ښارونو دی چې د فرارود په سیمه کې پروت دی. دا ښار د بخارا او بلخ ترمنځ موقعیت لري. نخشب په اسلامي تاریخ کې د علم، سوداګرۍ، او فرهنګ لپاره مهم او د خلافت اسلامي او په ځانګړې توګه د طاهریان او سامانیانو په دورو کې د علمي فعالیتونو یو مهم مرکز و.

ابن بطوطه په دهلي کې ډېر وخت پاتې شو، خو د نورو ښځو په اړه ډېر ېې معلومات نشته. هغه یوازې په یوه کیسه کې وايي چې هغه د سید ابراهیم خریطه‌دار خور د حورنسب په نوم وه واده کړې وه او ابن بطوطه حورنسب داسې معرفي کوي چې هغه یوه صالحه او شپې ویښ پاتې کیدونکې ښځه وه، چې یوازې لوستل زده کړل، خو په لیکلو نه پوهېده.

ابن بطوطه له حورنسب څخه لور درلوده، چې د سفرنامې وايي له هغې نه هیڅ معلومات نه لري. همدارا ابن بطوطه د احمد په نوم د یو ځوی یادوي هم کوي چې د هند له سفر مخکې یې هغه غیاث‌الدین ته، چې د مستنصر عباسي نسل ته اړوند و او په دهلي کې مېشت و سپارلی او نور ېې په اړه معلومات نه لري .

ابن بطوطه په مالدیو کې د یو وزیر د لور خواستګاري وکړه، خو د جینۍ له خوا رد شوه. بیا یې د مالدیو د ملکې د میرې څخه غوښتنه وکړه او له هغې سره یې واده وکړ. وروسته بیا هغه له درې نورو ښځو سره واده وکړ چې ټولې یې د مالدیو د لویو کورنیو غړې وې، اخو کله چې ابن بطوطه مالدیو پریښوده ټولې ښځې ېې طلاق کړې.

ابن بطوطه په مالدیو کې یو کوچنی ځوی هم درلود چې غوښتل یې هغه له ځان سره بوځي، خو د ماشوم مور د اعتراض له امله، هغه ماشوم بیرته مور ته ورسپاره. وروسته، کله چې هغه د مالدیو په ملوک جزیره کې د ۷۰ ورځو لپاره د کښتۍ د راتګ په انتظار وو، دوه نورې ودونه ېې وکړل.

د هغو ښځو سربیره چې هغه په رسمي ډول ورسره واده کړی وو، ډیری کنیزانې هم درلودې. یو ځل په هند کې، هغه ته لس بندیانې هندو نجونې د کنیزو په توګه ورکړل شوې. هغه دمخه په ایاسلوق کې یوه یوناني کنیزه په څلویښت دینار او په بالي کسرا کې د مارګالیتا په نوم یوه کنیزه اخیستې وه. په مالدیپ کې، هغه ته لومړی د ګلستان په نوم یوه مرهټ نجلۍ ورکړل شوه چې فارسي پوهیده او ابن بطوطه ورسره ډیره مینه درلوده. کله چې هغه له مالدیپ څخه ووت، هغه یوازې یوه کنیزه له ځانه سره یوړه. بیا، کله چې هغه بنګال ته ورسید، هغه د کنیزانو بیه ډیره ارزانه وموندله او د عاشورا په نوم یوه نجلۍ یوازې په یوه دینار واخیسته چې هغه یې ډیره ښکلې بولي. 

 شخصیت 
ابن بطوطه وروستی لوی مسافرت کوونکی وو چې په ټوله اسلامي نړۍ کې یې سفر وکړ. دا ډیر جالب ده چې ابن بطوطه د مارکوپولو د سفرونو تقریباً درې چنده ډير مسافت تېر کړ. ابن بطوطه د ۲۸ کلونو په اوږدو کې مختلفو برخو ته سفر وکړ او د نړۍ په بېلابېلو برخو کې یې قدم ایښود. هغه د خپل ژوند زیات وخت د سفرونو او کشفونو په لټه کې تېر کړ او د هغه سفرونه له جغرافیایې او فرهنګي لحاظه خورا اهمیت لري.

ابن بطوطه د خپل ژوند په اوږدو کې د ۷۵ زرو کیلومتره څخه زیات سفر وکړ، چې دا له مارکوپولو د اوږدو سفرونو درې چنده ډیر و. د هغه سفرونه نه یوازې جغرافیایې بلکه کلتوري، مذهبي او اقتصادي اړخونه هم پکې شامل وو. شاکر خٌصباک په خپل کتاب "ابن بطوطه او د هغه سفر " کې هغه "د عربو او مسلمانو مسافرو استاد" بولي. هغه یو متدین او دودیز مسلمان و، خو د جغرافیې او ادبیاتو په اړه یې ډېره پوهه نه درلوده؛ له همدې امله، د هغه توضیحاتو لوړې مفکورې، نظرونه او لنډیزونه نه درلودل. نوموړي د افسانو په اوریدلو باور کاوه او د هند د جوګیانو حیرانونکو کارونو به حیران کاوه. هغه د ډیری هغو سیمو ژبه نه پوهیده چې هغه ورته سفر کړی و او د عربي سربیره، هغه یو څه فارسي او ترکي هم پوهیده او د هندي ژبې څخه یې ځینې کلمې هم زده کړې وې. 

د هغه فارسي ژبه کافي نه وه زده او هغه یې په روان ډول نه شو ویلای. 

 رواني ځانګړنې 
د ابن بطوطه کیسه د خپل سفر په پیل کې د ځان په اړه د توضیحاتو سره پیل کیږي، او لوستونکي هغه د یو نازک، احساساتي او زړه سوانده ځوان په توګه پیژني. د خپل سفر په لومړیو مرحلو کې، هغه د یو نوي او غریب مسافر په توګه لیدل کیده، او د هغه په لومړیو کیسو کې د بې ځایه کیدو او یوازیتوب احساس څرګند دی. د تاریخ لیکونکو په وینا، د ابن بطوطه د شخصي بلوغت مهم ټکی  اسکندریې ته د هغه رسیدل، ښار ته د هغه سفر او د مشرانو سره د هغه ملګرتیا وه.  د خپلو میرمنو او ماشومانو سره د ابن بطوطه د احساساتي اړیکو او د هغوی ساده پریښودل هغه یو ډیر سوړ وینی، بې پروا او ځینې وختونه بې رحمه کس ښیي. خو، کله چې نوموړی د هندوانو ښځې ویني چې د خپلو میړونو د جسدونو او پرې شویو سرونو تر څنګ ځان سوزوي، نو هغه په قهر کیږي او بې هوښه کیږي. تاریخ لیکونکي د ابن بطوطه شخصیت نه دروند او نه هم بې معنی ګڼي، او هغه د یو ځان باوري سړي په توګه بیانوي چې د غرور او تکبر په جال کې نه دی راګیر شوی. هغه ټولنیز او د هرچا سره ګرم دی. د هغه فزیکي ځواک لوړ دی، هغه د شتمنۍ او وقار سره مینه لري، مګر کومه شتمنۍ جې راټولوي په اړه فکر نه کوي او له مصرف کولو څخه ېې ډډه نه کوي. هغه یو تیز لید لرونکی سړی دی، له خورا قوي حافظې سره. هغه یو ګرم خبرې کوونکی کیسه ویونکی دی چې د ښه وینا او خبرو کولو مهارتونه لري، مګر هغه لیکوال نه دی. 

 مذهبي عقیدې 
ابن بطوطه یو متشرع او ځینې وختونه متعصب مسلمان وو. هغه اکثره غیر مسلمانان د تحقیر په نظر کتل او سره له دې چې په هند کې یې اوږده موده تیره کړه، د هندیانو د عقایدو د پېژندلو لپاره یې هیڅ علاقه نه درلوده. هغه په هند کې د یهودیانو سره لږه مخامخ کېده او د مسیحیانو سره یې لږ نرم لحن درلود. هغه لومړی ځل په فئودوسیاکې د کلیسا د ناقوس  غږ واورېد او ترې وېرېدلی و.

ابن بطوطه د تصوف سره ډېر علاقه درلوده او هر ښار ته چې به ورسید، لومړی یې د هغه ځای مشایخو او اقطابو سره ملاقات کول. کله کله د زاهدانو سره د لیدو لپاره د خپل کاروان نه بېلیده. هغه په بیت‌المقدس کې د عبدالرحمن په نوم یو شیخ څخه چې د ارزروم څخه و او د رفاعیه سلسله پیرو وو، خرقه واغوسته. په اصفهان کې یې د علی بن سهل څخه چې د سهروردیه سلسله پورې تړاو درلود، خرقه واغوسته او همداراز، کمال‌الدین عبدالله غاری په دهلي او جلال‌الدین تبریزي په کامرو کې هم ورته د تصوف جامه په تن کړه.

سره له دې، د ابن بطوطه علاقه یوازې د یوه ځانګړي سلسله یا شیخ پورې محدود نه وه.

 سیاست ته پاملرنه 
لکه څنګه چې د ابن بطوطه د سفر ځایونه ډیر متنوع شول، سیاسي مسئلو او د حکومتونو ترمنځ اړیکو ته د هغه پاملرنه زیاته شوه. په ځینو برخو کې، هغه سیاسي او نظامي پیښې بیان کړل چې مسافرین او مذهبي خلک معمولا ورته ډیره پاملرنه نه کوي. د پاچاهانو د سخاوت او د دوی د ماتحتانو سره د دوی د اړیکو ډیری کیسې هم په سفرنامه کې بیان شوي دي. دا ډیر جالب ده چې ابن بطوطه د مارکوپولو د سفرونو تقریباً درې چنده ډير مسافت تېر کړ. ابن بطوطه د ۲۸ کلونو په اوږدو کې مختلفو برخو ته سفر وکړ او د نړۍ په بېلابېلو برخو کې یې قدم ایښود. هغه د خپل ژوند زیات وخت د سفرونو او کشفونو په لټه کې تېر کړ او د هغه سفرونه له جغرافیایې او فرهنګي لحاظه خورا اهمیت لري.

ابن بطوطه د خپل ژوند په اوږدو کې د ۷۵ زرو کیلومتره څخه زیات سفر وکړ، چې دا له مارکوپولو د اوږدو سفرونو درې چنده ډیر و. د هغه سفرونه نه یوازې جغرافیایې بلکه کلتوري، مذهبي او اقتصادي اړخونه هم پکې شامل وو.

 سفرونه 

 د لیدلو ځایونه 
ابن بطوطه د خپل ژوند په اوږدو کې له ۱۱۷،۵۰۰ کیلومترو څخه ډیر سفر وکړ، او د نن ورځې د پولو له مخې، هغه ۴۴ هیوادونو ته سفر وکړ. ابن الجوزي لیکي نوموړي د خپل سفر په پای کې، وویل: "ما په حقیقت کې، د خدای په فضل سره، په دې نړۍ کې خپله هیله ترلاسه کړه، کوم چې په ځمکه کې سفر کول دي؛ یو ویاړ چې نورو عادي خلکو نه دی ترلاسه کړی."

د لیدل شویو ښارونو او هیوادونو لیست په لاندې ډول دی: 

 عربي مغرب

 د عربي ختیځ

 هسپانیه

 د بازنطین امپراتوري او ختیځه اروپا

 منځنۍ اسیا

 جنوبي اسیا

 چین

 افریقا

وېشنيزه:اسلامپوهان
وېشنيزه:هغه مخونه چې د ژباړې بياکتنه يې نه ده شوې