سربيا

د صربیا پلازمینه بلګراد رسمی ژبه یې صربيایي مساحت یې ۳۶۱'۸۸ کیلومتره مربع او د وګړو شمیر یې ۰۰۱'۴۹۸'۷ نفره دي.

سربیا (په سربي ژبه: Србија، تلفظ یي: /sř̩bija/، په رسمي توګه د سربیا جمهوریت، ( په سربې ژبه: Република Србија, Republika Srbija) په سوېل ختیځه اروپا، د پنونیان په هواره او بالکان کې په وچه کې ایسار هېواد دی، چې له شمالي لوري له هنګري، له شمال ختیځ لوري له رومانیا، له سوېل ختیځ لوري له بلغاریا، له سوېل لوري له شمالي مقدونیې، له لوېدیځ لوري له کرواسي او بوسنیا او هرزیګوینا او له سوېل لوېدیځ لوري له مونینیګرو سره ګډې پولې لري او د کوزوو د ناندریزې سیمې له لارې له البانیا سره د پولې ادعا کوي.  سربستان نږدې ۷ میلیونه نفوس لري، چې د بلګراد پلازمېنه ښار یې تر ټولو لوی ښار دی. 

د اوسني سربستان خاوره چې د ډبرې له لرغونې دورې راهیسې په پر له پسې توګه تر استوګني لاندې ده، په شپږمه پېړۍ کې د سلاوي کډوالیو سره مخامخ وه چې د منځنۍ پېړۍ په لومړیو کې یې زیات سیمه ییز دولتونه رامنځ ته کړل، چې کله ناکله د بیزانس، فرانک او هنګري د سترواکیو رسمي تابع هېوادونه وو. په ۱۲۱۷ ز کال کې د سربستان سلطنت د مقدسې چوکۍ د سلطنت او قسطنطنیې له خوا په رسمیت وپېژندل شو او په ۱۳۴۶ز کال کې د سربستان سترواکۍ په بڼه د پولو در ټولولو پراخې کچې ته ورسېد. عثمانیانو د شپاړسمې پېړۍ په نیمایي کې د اوسني سربستان ټوله خاوره ونیوله چې ځینې وختونه د هابسبورګ سترواکۍ د دوی واکمني تر ګواښ لاندې نیوله چې د ۱۷ مې پېړۍ په پای کې د مرکزي سربستان پر لور په پراخېدو شوه او بنسټ یې په ویووودینا کې و. د ۱۹مې پېړۍ په لومړیو کې د سربستان انقلاب د ملت – دولت په بڼه د سیمې لومړی مشروطه شاهي نظام تاسیس کړ، چې وروسته یې خپله سیمه پراخه کړه. په لومړۍ نړیواله جګړه کې له زیانونو او له سربستان سره د ویوودینا د پخواني هابسبورګ د شاهي ملک له یووالي وروسته، دې هېواد د نورو سوېلي سلاویک هېوادونو سره په ګډه د یوګوسلاویا هېواد تاسیس کړ، چې د ۱۹۹۰ ز کلونو تر یوګوسلاوي جګړو پورې به په بېلابېلو سیاسي جوړښتونو کې شته  و. د یوګوسلاویا د تجزیې پر مهال، سربستان د موننینیګرو سره اتحاد وکړ چې په ۲۰۰۶ ز کال کې په سوله ییزه توګه منحل شوه او له ۱۹۱۸ ز کال وروسته یې د لومړي ځل لپاره د یو خپلواک دولت په توګه خپلواکي بېرته ترلاسه کړه. د کوزوو د مجلس استازو په ۲۰۰۸ ز کال کې په یو اړخیزه توګه خپلواکي اعلان کړه چې د نړیوالې ټولنې له لوري یې ګډوډ غبرګونونه درلودل، خو سربستان هغه د خپلې خپلواکې خاورې د یوې برخې په توګه ګڼله. 

د سربستان اقتصاد له منځنۍ کچې لوړ عاید لرونکی حالت لري چې د بشري پراختیا د شاخص په لړۍ کې ۶۴م ځای لري. دا هېوا یو مرکزي پارلماني د اساسي قانون درلودونکی جمهوریت دی او د ملګرو ملتونو، اروپایي شورا، د اروپا د امنیت او همکاریو د سازمان، د سولې لپاره د ګډون، د تور سمندرګي د اقتصادي همکاریو د سازمان، د مرکزي اروپا د آزادې سوادګرۍ د هوکړې غړۍ او د نړیوالې سوداګری سازمان ته د غړیتوب په حال کې دی. دا هېواد له ۲۰۱۴ ز کال راهیسې، د اروپایي اتحادیې د غړیتوب په اړه خبرې کوي، چې موخه یې تر ۲۰۲۵ ز کال پورې په اروپایي اتحادیه کې غړیتوب دی. سربستان په رسمي توګه د نظامي بې طرفۍ سیاست پر مخ وړي. نوموړي هېواد خپلو اتباعو ته ټول ګډونه روغتیایی پاملرنه او وړیا لومړنۍ او ثانوي زده کړې چمتو کوي. 

 رېښه 
د سربستان یا سربیا د نوم سرچینه روښانه نه ده. لیکوالانو له تاریخي اړخه سربیان (Serbs) (په سربی ژبه کې: Srbi / Срби)) او د ختیځ آلمان سوربیان (Sorbs) (پورته سوربیان ژبه کې: سربیا یا Serbja ؛ په ښکته سوربیان ژبه کې: سربي یا Serby) په بېلابېلو بڼو ذکر کړي دي، لکه: Cervetiis (Servetiis) یا سېروېتیان، gentis (S)urbiorum یا سوبیورم جنتیان،  Suurbi یا سوربي Sorabi یا سورابي،  Soraborum یا سورابورم،  Sorabos یا سورابویان،  Surpe یا سورپ،  Sorabici یا سوربیسي، Sorabiet یا سورابېت، Sarbin یا ساربین، Swrbjn یا سوربجن، Servians یا سېرویان،  Sorbi یا سوربي،  Sirbia یا سیربیا،  Sribia یا سیریبیا، Zirbia زیربیا،  Zribia یا زریبیا،  Suurbelant یا سوربیلنټ، Surbia یا سوربیا او Serbulia / Sorbulia  یا سېربولیا / سوربولیا. دا لیکوالانو دا نومونه په هغو سیمو کې سربانو او سوربانو ته کارولي دي چې د دوی تاریخي او اوسني شتون د ناندری وړ نه دی. (په ځانګړې توګه په بالکان او لوسشیا کې). خو داسې سرچینې هم شته چې ورته نومونه، د نړۍ په نورو برخو کې (په ځانګړې توګه د قفقاز په آسیایي سرماشا کې) کاروي. 

د Sŕbъ قبیلوي نوم چې جمع حالت یې * (*Sŕby)دی، د ریښې په اړه دوه تیورۍ شته، یوه له پروتو- سلاویک ژبې څخه چې اسمي معنا یې  "کورنۍ خپلوي" او "اتحاد" ده، په داسې حال کې چې بله د ایراني-سرماشیایي ژبې څخه ده چې بېلابېلې معناګانې لري. اووم کانستنتین پورفیروقینتوس د De Administrando Imperio تر نامه لاندې په خپل اثر کې وړاندیز کوي چې سربیان فرانشیا ته نږدې د سپینې سربیا څخه ریښه لري. د ثبت شوو روایاتو له مخې: سپین سربیان په دوو برخو ووېشل شول، چې هغه برخه یې چې د سربیانو په نوم یادېږي، د بیزانس خاورې ته د استوګنې لپاره راغلل.  

د سربیا رسمي نوم له ۱۸۱۵ز کال څخه تر ۱۸۸۲ ز کال پورې د سربیا امارت و. دا نوم له ۱۸۸۲ ز کال څخه تر ۱۹۱۸ ز کال پورې، د سربیا سلطنت ته واوښت، وروسته له ۱۹۴۵ ز کال څخه تر ۱۹۶۳ ز کال پورې، د دې هېواد رسمي نوم د سربیا د خلکو جمهوریت و. له ۱۹۶۳ ز کال څخه تر ۱۹۹۰ ز کال پورې بېرته د سربیا سوسیالیست جمهوریت ته واوښت. له ۱۹۹۰ز کال راهیسې، د دې هېواد رسمي نوم د سربیا جمهوریت دی.  

جغرافیه

اقتصاد
تاریخ
کلتور
د صربیا هیواد رسمي ژبه ثربیایي ده چې د یاد هیواد کابو ۸۳% وګړي صربیایان دي، د صربیانو ترڅنګ نور اقلیتونه لکه البانیایان، هنګریان ،بوسنیایان او داسی نور دي.

اداري ویش
د صربیا ایداري وېش (د سربیا هیواد د ولایتونو نوملړ). صربیا په ټوله کې په ۲۹ ایداري برخو ویشل شوې ده.

ولایتمرکزمساحتkm2نفوس()د نفوسو وېش شمالي صربیا   سویلي صربیا 

ولایتلوی ښار(مرکز)سیميمساحتkm2نفوس()د وګړو وېشبلګراد    ۳۵۹٫۹۶۱٬۲۱۳٬۰۰۰ سومادیجا او لویدیځه صربیا    کراګویواتس۸۲٬۰۱۳٬۳۸۸ سویلي او لویدیځ صربیا    نیش ښار۹۱٬۵۵۱٬۲۶۸ویوودینا    نووي ساد۲۱٬۵۰۶۱٬۹۱۶٬۸۸۹کوزوو او متوهیا خپلواکه سیمي    (پریشتینا)۱۰٬۹۰۸۱٬۸۳۶٬۵۲۹

#سیمهمرکزمساحتkm2نفوس()د وګړو وېشولایت ځلاتیبور اوژیتسه۶٬۱۴۰۲۸۴٬۷۲۹۴۶٫۴شومادیا کراګویواتس۲٬۳۸۷۲۹۰٬۹۰۰۱۲۱٫۸ راژکا کرالیفو۳٬۹۱۸۳۰۰٬۱۰۲۷۶٫۶ راسینا کروشواس۲٬۶۶۷۲۴۰٬۴۶۳۹۰٫۲ پوموراولجیاګودینا۲٬۶۱۴۲۱۲٬۸۳۹۸۴٫۸ سیمه چاچاک۳٬۰۱۶۲۱۲٬۱۴۹۷۰٫۳ ماجوا شاباس۳٬۲۶۸۲۹۷٬۷۷۸۹۱٫۱ کولوبارا والیفو۲٬۴۷۴۱۷۴٬۲۲۸۷۰٫۴ بور بور۳٬۵۰۷۱۲۳٬۸۴۸۳۵٫۳ برانیجیفو پوژارفاس۳٬۸۶۵۱۸۰٬۴۸۰۴۶٫۷ جابلانیکا لسکواس۲٬۷۶۹۲۱۵٬۴۶۳۷۷٫۸ نیشاوا نیش۲٬۷۲۹۳۷۳٬۴۰۴۱۳۶٫۸ پجینجا ورانیه۳٬۵۲۰۱۵۸٬۷۱۷۴۵٫۱ پیروت پیروت۲٬۷۶۱۹۲٬۲۷۷۳۳٫۴ پودونافج اسمدرفو۱٬۲۴۸۱۹۸٬۱۸۴۱۵۸٫۸ توپلیکا پروکوپلیه۲٬۲۳۱۹۰٬۶۰۰۴۰٫۶ زایچار زایچار۳٬۶۲۳۱۱۸٬۲۹۵۳۲٫۶ مرکزي بانات  زرنجانین۳٬۲۵۶		۱۸۶٬۸۵۱۵۷٫۴وویوودینا  شمالي باچکای سوبتیتسا۱٬۷۸۴		۱۸۵٬۵۵۲۱۰۴٫۰وویوودینا  شمالي بانات  کیکیندا۲٬۳۲۹		۱۴۶٬۶۹۰۶۳٫۰وویوودینا  سویلي باچکای نووی ساد۴٬۰۱۶		۶۰۷٬۸۳۵۱۵۱٫۳وویوودینا  سویلي بانات  پانچفو۴٬۲۴۵		۲۹۱٬۳۲۷۶۸٫۶وویوودینا  سریم سرمسکا میتروویسا۳٬۴۸۶		۳۱۱٬۰۵۳۸۹٫۲وویوودینا  لویدیځه باچکای سیمهسومبور۲٬۴۲۰۱۸۷٬۵۸۱۷۷٫۵وویوودینا  پریشتینا پریشتینا۶۷۲٬۲۹۲کوزوو او متوهیا  ګنیلانګنیلان۲۱۷٬۷۲۶کوزوو او متوهیا  کوسوفسکا متروویسا کوسوفسکا متروویسا۲۷۵٬۹۰۴کوزوو او متوهیا  پچ سیمهپچ۴۱۴٬۱۸۷کوزوو او متوهیا پریزرن سیمه پریزرن۳۷۶٬۰۸۵کوزوو او متوهیا

سیاسی جوړښت
مشهوري سیمي


وېشنيزه:جمهوريت
وېشنيزه:په وچې پورې تړلي هیوادونه
ټومبل|چپه|۲۵۰px|بلګراد د صربیا پلازمینه
بلګراد د صربیا پلازمینه.

ټومبل|چپه|۲۵۰px|د ښار مرکز
نیش ښار