افغانۍ

افغانۍ (نښه: ؋ یا Af) د افغانستان رسمي پیسې دي، او معاصره مخینه یې له ۱۹۲۰مو کلونو راپیل سوې ده. د یادي پیسې یوه افغانۍ ۱۰۰ پوله کیږي، او اوسنۍ بڼه یې په پولنډ کي چاپیږي، چي د مشرتوب چاري یې د افغانستان د مرکزي بانک (DAB) په غاړه دي.

افغانۍ په ۱۹۲۳ کال کي د غازي امان الله خان د حکومت پر مهال معرفي سوه، او دا مهال یې د تبادلې نرخ د امریکایې ډالر په وړاندي شاوخوا ۷۱ افغانۍ دی.
لمړنۍ افغانۍ،۱۹۲۵-۲۰۰۳
اصلي افغانۍ د ISO 4217 کوډ له مخي په ۱۹۲۳ کال کي د شاه امان الله خان د واکمنۍ پر مهال معرفي او د ۱۸۹۱ راهیسي کارېدونکي روپۍ ځای یې ونیوه. یاده افغانۍ ۱۰۰ پوله کېده، او ۲۰ افغانۍ له یوې «اماني» سره برابري وې. افغانۍ په پیل کي ۹ ګرامه سپین زر لرل، خو د نوې پیسو ترڅنګ په افغانستان کي د وزن بېلابېل واحدونه هم د متریک سیستم له‌خوا بدل سول.

د لومړۍ نړیوالې جګړې پرته د افغانستان د بهرنۍ تبادلې نرخ په عمومي توګه د بازار له‌خوا ټاکل کېدی، خو په ځینو دورو کي دوه‌ګوني تبادله نرخونو هم شتون درلود، لکه یو رسمي نرخ چي د هېواد له لویو بانکونو لخوا ټاکل کېدی، او بل د بازار نرخ چي د کابل د راکړي ورکړي د مشهوره مارکېټ «سرای شهزاده» د عرضې او تقاضا پر بنسټ ټاکل کېدی. د بیلګې په توګه د فصلونو د بدلون له امله د نرخ د بې‌ثباتۍ د مخنیوي په پار د افغانستان ملي بانک په ۱۹۳۵ کي یو ثابت تبادله نرخ غوره کړ، چي د افغانستان پیسه یې د ۴ افغانیو په نرخ له یوې هندي روپۍ سره تبادله کوله. وروسته کله چي د افغانستان بانک د مرکزي بانک په توګه رامنځ ته سو، دا رسمي ارزښت یې همداسي ثابت دوام ورکړ، دا په داسي حال کي چي د سرای شهزاده او رسمي ارزښت ترمنځ شته واټن په ۱۹۸۰ لسیزه او د کورنۍ جګړې پر مهال زیات سو.

په ۱۹۷۳ کي یو امریکايي ډالر د ۶۷ افغانیو په نرخ تبادله کېدی، خو د ۱۹۹۲ د کورنۍ جګړې له پیل را وروسته همدغه یو ډالر د ۱۶،۰۰۰ افغانیو قیمت ته ورسېدی. د ظاهر شاه د سلطنت وختو بانک نوټونه په ۱۹۹۱ کي د قانوني پیسو له حیثیته ولوېدل، او د مجاهدینو د ګډوډ او شړېدلي حکومت له جوړیدو او جګړو له پیل سره بېلابیلو ټوپکسالارانو، بهرنیو قدرتونو او جعل کوونکو خپل خپل افغانۍ چاپ او بېله کوم نړیوال معیاره خپرې کړې.

په دسمبر ۱۹۹۶ کي کله چي طالبان واک ته ورسېدل، د دوی د مرکزي بانک مشر احسان‌الله احسان اعلان وکړ چې د افغانۍ زیاتره نوټونه (چي شاوخوا سل ټریلیونه افغانۍ کېدې) بې‌ارزښته دي، او له روسي شرکت سره یې چي له ۱۹۹۲ راهیسې یې افغانۍ چاپولې، تړون لغوه کړ. احسان تور ولګاوه چي یاد شرکت نوي افغانۍ د رباني حکومت ته استولي دي. د یادوني وړ ده چي هغه مهال د تبادلي نرخ یو ډالر = ۲۱،۰۰۰ افغانۍ و، چي وروسته ۴۳،۰۰۰ ته ورسېد، او په دې ترڅ کي مشهوره ټوپکسالار عبدالرشید دوستم هم د لنډ وخت لپاره خپلې پیسې چاپ کړې.

د ۲۰۰۱ وروستیو او ۲۰۰۲ په لومړیو کي افغانۍ بشپړه بې‌ثباته سوې وه، او د ۲۰۰۱ کال په سپتمبر کي د یوه ډالر ارزښت ۷۳،۰۰۰ افغانۍ وو، چي د طالبانو له پرځېدو او د حامد کرزي له حکومت جوړېدو وروسته ۲۳،۰۰۰ ته راولوېده، او بیا د ۲۰۰۲ په جنوري کي ۳۶،۰۰۰ ته لوړه سوه. هغه مهال شاوخوا اووه ډوله افغانۍ په بازار کي رواني وې، او د یو پخواني والي په وینا ښايي "ټریلیونه" نوټونه بازار ته خپاره سوي وه.

دویم ځل افغانۍ له ۲۰۰۲ نه تراوسه

سکې

په کال ۲۰۰۵ کې د افغانیو د یو گون، دوه گون، او درې گون سکې بازار ته راووتلې    

بانکنوټونه
په کال ۲۰۰۲ز کې د افغانستان بانک لخوا نوي افغاني بانکنوټونه بازار ته وړاندې شول، چې په دو کې د ۱، ۲، ۵، ۱۰، ۲۰، ۵۰، ۱۰۰، ۵۰۰ او ۱۰۰ افغانیو نوټونه شامل ول چې بیا وروسته په ۲۰۰۵ کال کې د ۱، ۲ او ۵ بانکنوټونه په وسپنیزو سکو باندې واوړیدل شول. 

 ۲۰۰۲ لړۍ   انځور  ارزښت  څنډې  آر رنگ  سپړنه  نیټه د  د مخ انځور  د شا انځور  د مخ انځور  د شا انځور  چاپ  صدور  150px 150px ۱ افغانۍ 131 × 55 م م گلابي د د افغانستان بانک نښان یو جومات په مزار شریف  کې ۲۰۰۲(لمریز ۱۳۸۱) ۷,اکتوبر ۲۰۰۲ 150px 150px ۲ افغانۍ اوبیز  د پغمان بڼ 150px 150px ۵ افغانۍ نسواري بالاحصار 150px 150px ۱۰ افغانۍ 136 × 56 م م زیړ شین د پغمان بڼ 150px   150px   ۲۰ افغانۍ 140 × 58 م م نسواري  د سلطان محمود غزنوي مقبره ارگ شاهي ماڼې 150px   150px   ۵۰ افغانۍ 144 × 60 م م تیاره شین د شاه دو شمشیره جومات د سالنگ لاره 150px   150px   ۱۰۰ افغانۍ 148 × 62 م م بنفشه د خښتي پل جومات د بست لیندۍ 150px   150px   ۵۰۰ افغانۍ 152 × 64 م م اوبیز خواجه عبدالله انصاري جومات، هرات د کندهار د هوایي ډگر څلی 150px   150px   ۱۰۰۰ افغانۍ 156 × 66 م م نارنجي مزار شریف د حضرت علي آرامځای د احمدشاه بابا آرامځای

دا هم وگورئ
 د افغانستان وټه

سرچینې

باندنی تړنې
د افغانستان کاغذي روپی 
افغانستان لرغوني بانکنوټونه
د مالیه وزارت، افغانستان 

وېشنيزه:د آسيا ارزونه