خمس

خمس د څښتن په لار کې د غنیمت (هغه مال چې له کفارو څخه په جگړه کې ونیول شي) له مال څخه د پینځمې برخې ورکول دي، لکه څرنگه چې په سپېڅلي قرآن کې څښتن تعالی فرمایي: .  او همدا له هغو څو بډوالو (اختلافاتو) څخه یو دی، چې د شیعه او سنیانو ترمنځ شته. 
سنیان (اهل سنت او جماعت) لارویان پدې گروهه دی، چې ددې مال ورکړه یواځې د غنیمت په مال کې روا ده، مگر شیعه گان بیا وایي، چې دا ورکړه په ټولو اموالو کې اړینه ده.

د شیعه گانو نظر د خمس په اړه 
د دولس اماي شیعه گنو په وړاندز خمس په شپږ برخو وېشل لاندینیو برخو وېشل کېږي: مجمع البيان في تفسير القرآن، لیکوال طبرسي ج 4 ص ، 543

د څښتن تعالی برخه، او دا برخه امام (د رسول ځایناستي) ته ځي.
د رسول برخه،او دا برخه هم د رسول ځایناستي ته ورځي.
د ذي القربى برخه، او دا برخه هم د رسول ځایناستي ته ورځي.
 د یتیمانو برخه، او دا برخه یتیمانو آل محمد ته ورځي.
سهم للمساكين ،  او دا برخه د آل محمد مسکینانو ته ورځي.
سهم لأبناء السبيل ،  او دا برخه هم د آل محمد آل سبيل (مساپرو) ته ورځي.

خمس د اهل سنتو له نظره 
الخمس من أين يأخذ وكيف يتم تقسيمه
د خمس یادښت دوه ځلې په قرآن کریم کې شوې، او د زکات مسله بیا له دې څخه بېله ده، او په قرآن کې بې شمېره آیاتونه دي، چې د زکات په ورکړه دلالت کوي.

د لومړي خمس په اړه سورت انفال کې د بدر د معرکې یادونه داسې راځي: (وَاعْلَمُواْ أَنَّمَا غَنِمْتُم مِّن شَيْءٍ فَأَنَّ لِلّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ) په سورت انفال کې د خمس آیت.
 څښتن تعالی فرمایی: (مَّا أَفَاء اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ كَيْ لَا يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِيَاء مِنكُمْ) د دویم خمس آیت د حشر په سورت کې.
نو دا دوه ایاتونه د جهاد او غنیمت په اړه دی.
 څلور برخې د غنیمت ترلاسه کوونکو لپاره دي، او پینځمه یې د څښتن تعالی لپاره ده، او هغه دقرآن کریم پدې دلیل‏:‏ ‏{‏واعلموا أنما غنمتم من شيء فأن لله خمسه‏}‏ نو د غنیمت اضافت یې هغوی (مجاهدینو) ته وکړ، او پینځمه برخه یې ځانته  المغني- د فﺉ، غنیمت او صدقې د مال څپرکۍ. 
او د جهاد د مال اصل وېشنه پدې توگه ده:
مال په پینځه برخو وېشل کېږي.
څلور برخې هغو کسانو (مجاهدینو) ته ورکول کېږي، چې په غزا کې یې گډون کړې وي، (یانې د جهاد د مال ۸۰سلنه برخه)، ځکه چې د همدوي (مجاهدینو) له وجې دا مال لاس ته راغلې دی.
 او پینځمه (خمس) برخه (او دا مال د جهادي مال ټولټال ۲۰ سلنه برخه جوړوي) یوځل بیا په پینځه برخو وېشل کېږي، او دا هغه وېشنه ده، چې په پورته دوه آیتونو کې یې یادونه وشوه.
خمس لله وللرسول ( یانې د مال څلور پر سل) او د نبي صلی الله علیه وسلم له مړینې څخه وروسته دا مسﺉله د مسلمانانو په عامه چارو کې ولگول شوه.
خمس (څلور پر سل) د ذوي القربى (د نبي علیه السلام خپل خپلوان) برخه، ځکه چې دوي ته زکات ورکړه حراهه ده.
خمس (څلور پر سل) د یتیمانو لپاره.
خمس (څلور پر سل) د مسکینانو لپاره.
خمس (څلور پر سل) دأبناء السبيل (مساپرو) لپاره.

او خمس (پینځمه برخه) د غنیمت له مال څخه اخستل کېږي، ځکه چې څښتن تعالی فرمايي: {وأعلموا أَنَّمَا غَنِمْتُم } غنیمت په جهاد کې وی، غنایم له کفارو څخه اخستل کېږي، نه چې له مسلمانانو څخه.

د لا روښانتیا لپاره یو مثال:
فرض کوو، چې د غنیمت مال ۱۰ زره افغانۍ دی.
نو دا غنیمت (۱۰زره افغانۍ) به په پینځه مساوي برخو وېشل کېږي، یانې (دوه زره + دوه زره + دوه زره + دوه زره + دوه زره).
بیا له پینځو برخو څخه څلور برخې هغو مجاهدینو ته ورکول کېږ، چې په غزا کې یې گډون کړې وي.
نو دوه زره پاتې شوې. دا بیا په پینځه برخو وېش کېږي:
لله والرسول  لذوي القربى لليتامى للمساكين لأبن السبيل أربعمائة لكل سهم.
أي ذوي القربى سوف يحصلون على أربعمائة ، أي خمس الخمس وهو يساوي ما نسبته أربعة بالمائة.

سرچینې

وېشنيزه:د اسلام وییپانگه
وېشنيزه:حدیث
وېشنيزه:قرآن
وېشنيزه:فقه
وېشنيزه:شریعت