کابل سيند

کابل سیند (دري: دریایی کابل ) ۷۰۰ کیلومتره (۴۳۰ میله) اوږد سیند دی چې پخوا ورته د کوفن سیند ویل کیده، او د هندوکش غر د سنګلاخ له سیمي څخه سرچینه اخلي، چي د افغانستان په شمال ختیځ‌‌ کي د میدان وردګ په ولایت کي پروت دی. یاد سیند د اونۍ په کوتل کي د هلمند له سیند څخه جلا کېږي، د ميدان د جلګي  خړوبولو وروسته له چهاردهي ولسوالۍ څخه  کابل ښار ته داخلیږي، او بیا په چهلستون کې د پغمان له سیند او د لوګر له سیند سره په شېنه کې او همداسي د پنجشیر له سیند سره او د سروبي جلګې له سیند سره یو ځای کېږي، او ورپسې د لغمان د سيمه ييزو سيندونو اوبه هم يوځای کيږي چي په اخر کي د جلال اباد لوری ته بهېږي. په جلال اباد کې دغه سیند د بهسودو (اتمه ناحيه) په ميرانو سيمه کې له کونړ سيند سره يوځای کيږي. کابل سیند د پاکستان له اټک سیمی سره نیږدی د سند له سیند سره یوځای کیږي. دغه سیند د افغانستان په شمال کي او په کوزی پښتونخوا کی ارزښتناک سیند بلل کیږي.

 جریان 
د کابل سیند ۷۰۰ کیلومتره یا ۴۳۵ میله اوږدوالی لري چې د سنګلاخ په سیمه کی د سرچشمه څخه راپورته کیږي، چي د سمندر له کچي ۱۴۰۰۰ فټه لوړ د کوه بابا په غرونو کي د کابل په شمال لویدیځ کي پروت دی. وروسته د افغانستان کابل او جلال آباد ښارونو څخه تیریږي. ددی سیند تر ټولو پراخه د اوبو کاسه په ننګرهار، کونړ، لغمان، لوګر، کابل، کاپیسا، پروان، پنجشیر او بامیان کي تیریږي او وروسته کوزي پښتونخوا ته داخلیږي، چي ۲۵ کیلومتره (۱۶ میله)  له تورخم څخه تر تیریدو وروسته د ډیورنډ کرښي څخه لیري پروت دی. https://www.iranicaonline.org/articles/kabul-river

په پښتونخوا کي دغه سیند د پیښور، چارسده او نوشهره څخه تیریږي. د کابل سیند تر ټولو مهم فرعي سیندونه د لوګر، پنجشیر، الینګار، سرخاب، کونړ، باړه، او سوات سیدونه دي.https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/economy-development-environment/one-land-two-rules-9-delivering-public-services-in-insurgency-affected-jalrez-district-of-wardak-province/ 

په اوړي کې د کابل سیند اوبه کمېږي، خو په ژمي کې ډېرې اوبه لري. دا سیند د پاکستان او افغانستان تر منځ شاوخوا ۲۵ کیلومتره د ډیورنډ کرښه جوړوي. د کونړ سیند د نورستان په سیمه کې د مستوچ له سیند سره یو ځای کیږي، چې د چترال د چنتر غره ګلیشیرونه ترې سرچینه اخلي. دا د ننګرهار په ولایت کې د کابل سیند سره یوځای کیږي. د پاکستان حکومت له پېښور ښار څخه شل کیلومتره لرې پر دغه سیند د ورسک په نوم یو بند جوړ کړی دی. یاد سیند وروسته د اټک په برخه کې د سند له سیند سره یوځای کیږي.

 هایډرالوژي (د اوبو حالت) 
کابل سیند د کال په اوږدو کی لیږی اوبه لري خو په اوړي کی د هندوکش د واورو د ویلي کیدو له امله یی اوبه ډیریږي. ددی تر ټولو لوی فرعي سیند د کونړ سیند دی چی پیل یی د مستوج سیند په نامه د چینتار یخچال څخه دپاکستان، چترال څخه د بروغل په سیمه کی کیږي. جنوجي لوري ته تر بهیدو وروسته د باشګل سیند سره یو ځای کیږي او له نورستان څخه رابهیږي. د کونړ سیند جلال اباد سره نیږدی د کابل له سیند سره یوځای کیږي.  که څه هم د کونړ سیند د کابل سیند څخه ډیری اوبه لري دغه سیند د سیاسي اهمیت له مخی بیا هم د کابل سیند بلل کیږي.

 بندونه 
د کابل سیند د څو بندونو په مرسته کنټرولیږي چي په شلمی پیړۍ کی جوړ شوي دي. په دغه سیند باندي درې بندونه په کابل او جلال اباد کي جوړ شوي، چي د سروبي د بریښنا بند هم پکښي راځي، چي په ۱۹۵۷ کی د جرمني په مرسته جوړ شوی دی. د نغلو او درونټې بندونه د شوروي ساینس پوهانو له لوري په ۱۹۶۰ کی جوړ شوي دي. د ورسک بند په پاکستان کي د پیښور شمال ختیځ لوري ته په ۲۰ کیلومتره فاصله کي جوړ شوی دی. 

 تاریخ 

 د سکندر اعظم اسیا ته لښکر کشي 
اصلي مقاله: د کوفن کماین

 عصري دوره 
له ۱۹۹۰مو کلونو راهیسې، دغه سیند د اوړي په موسم کې له سختو وچکالیو سره مخ کیږي.

د ۲۰۱۹ کال د مارچ په میاشت کې شاوخوا، هره میاشت لسګونه زره ګیلنه غیر درمل شوي فاضله اوبه د مکرویانو د فاضله اوبو د تصفیې فابریکې څخه د کابل سیند ته تویې شوې دي، چې ویل کېږي د سیند په اوږدو کې د مېشتو ۳۰۰۰ کورنیوکی یې د معدې او هضمي ستونزې رولاړی کړې دي.

 سرچینی