د آمو سيند

امو سیندد منځنۍ آسیا یو له ترټولو اوږدو سیندونو څخه دی، چي له تاریخي پلوه د لویدیځې نړۍ او په ځانګړې توګه یوناني او رومي دورې څخه د اکسوس په نوم پیژندل کېدی، او عربان ورته جیحون وایي. یاد سیند د وخش او پنج سیندونو څخه سرچینه اخلي، او له همدې ځایه د شمال لویدیځ په لور بهیږي.https://www.britannica.com/place/Amu-Darya 

امو سیند په خپل پورته مسیر کي د افغانستان د شمالي پولو یوه برخه جوړوي چي له تاجکستان، ازبکستان او ترکمنستان سره نښتي دي. ورپسې دا سیند د ترکمنستان له ختیځي صحرا څخه په تېرېدو سره پخپل لاندي مسیر کي د ازبکستان د شمال ختیځ او ترکمنستان د سویل لویدیځ ترمنځ پوله جوړوي. 

آمو سيند د پامير له غرونو سرچينه اخلي او شاوخوا ۲۲۷۸۰۰ کيلومتره مربع سيمه تر پوښښ لاندې لري. په تېرو وختونو کي دا سیند د آرال تر جهیل پوري ځان رساوه، خو د 20مي او 21مي پېړۍ په اوږدو کي د کرني لپاره ددې سیند د اوبو استعمال دغه جریان راکم کړ، او اوس د پخوا په څېر یاد جهیل ته نه رسيږي.

د امو سیند لومړنی نسبتا هر اړخېزه نقشه په 1734 کال کي جوړه سوې وه، خو په دې سیمه کي سیسټماتیکه څېړنه د 19مي پېړۍ په پای کې پیل سوه او د 1920مو کلونو په پای کي د سیند یوه ټولیزه نقشه په تاشکند کي خپره سوه.

 د افغانستان حوزه 
آمو سيند د پامير له غرونو سرچينه اخلي او شاوخوا 227800 کيلومتره مربع سيمه تر پوښښ لاندي راولي. په دې حوزه کي مېشت نفوس او په کرنيز سکتور کي يې د ونډې له پلوه د افغانستان له پنځو سترو اوبيزو حوزو شمېرل کېږي. یادي حوزې په افغانستان کې د اوبو د ټولو حوزو 14 سلنه سيمه نیولې ده. همدا راز د افغانستان 14 سلنه نفوس تر دې حوزې لاندي راځي او په هېواد کې د ټولې کرنيزې ځمکې 23 سلنه يې له همدې حوزې خړوبېږي. د امو سیند حوزې د اوبو کلنۍ کچه 22 مليارده متره مکعبه تخمين سوې ده.

 سرچینې 
وېشنيزه:د افغانستان سيندونه