فراه ولايت

فراه ولايت د افغانستان په جنوب لوېديځ کې پروت دى چې لویدیځ ته یې ايران شمال ته هرات سویل ته نیمروز او ختیځ لورته یې هلمند او غور ولایتونه ګډه پوله لرې. اکثره اوسېدونکي يې پښتانه دي. له پښتنو پرته تاجېک او بلوڅان هم په کې ژوند کوې.

 جغرافیه
فراه ولایت ۴۸۰۰۰ کیلومتره مربع مساحت او د مرکز په ګډون ۱۱ ولسوالیاني لري. ددې ولایت تر ټولو ستره ولسوالي انار دره نومیږي، چي د ایران سره پر پوله پرته ده.

تاریخ
فراه ولایت چي لرغونوالۍ یې زرګونه کلونه تاریخ لري د لرغوني سیستان او زرنج له جغرافیایي، ستراتیژیکو او سیاسي سیمو څخه ګڼل کېدی. دغه ولایت د یو شمېر تاریخي اثارو په درلودلو سره د افغانستان په سوېل لویدیځه حوزه کي ځانګړی ځای لري. د یاد ولایت له مرکز څخه لس کیلومتره لیري د کافر کلا په نوم یوه سیمه چي د فراه ولایت لرغونتوب او پخوانی تاریخ په نښه کوي اوس هم شتون لري. 

تر میلاد درې پېړۍ مخکي کله چي اسکندر مقدوني پر هخامنشي واکمنۍ باندي یرغل پیل او لوی شمېر سیمي یې ترې لاندي کړې د فراه سیمه هغه وخت د یو سیمه ییز مشر چي ساتراپي یې ورته ویل تر واک لاندي وه او په هخامنشي واکمنۍ پوري یې اړه درلوده. اسکندر مقدوني د مخامنشي واکمن تر مرګ وروسته د فراه سیمه پخپلي واکمنۍ ورګډه کړه.  

د پارتیانو او ساسانیانو په واکمني کي  

د پارتیانو په واکمني کي فراه د آریا (( د لرغوني افغانستان هرات ولایت)) د سیمي اړوند یو ولایت وو. د پارتیانو تر پرځېدو وروسته په پنځمه زیږدیزه پېړۍ کي فراه د ساسانیانو د واکمنۍ یوه ستراتیژیکه اقتصادي سیمه وګرځېدل او د سیسان، هرات او لرغوني هندوستان لاري یې له یوبل سره وصل کړې.   

اسلامي واکمني  

په 651 زیږدیز کال کي فراه په رسمي ډول د اسلامي نړۍ یوه برخه وګرځېدل او د اموي خلافت تر پرځېدو وروسته کله چي عباسیان واک ته ورسېدل دلته د طاهریانو، سفاریانو، سامانیانو، غزنویانو، غوریانو، خوارزمشاهانو، بخارا سلطنت او صفویانو واکمنۍ راغلې.   

هوتکیان او ابدالیان  

په 1709 زیږدیز کال کي د هوتکیانو له لوري دغه ولایت خپلواک او افغانان واتوانېدل چي د پارس ترک توکمه صفویان له سیمي وباسي. د هوتکیانو تر دورې وروسته دا ځای ابدالي افغانانو ته پاته سو او په 1862 زیږدیز کال کي امیر دوست محمد خان له بل افغان واکمن سلطان جان څخه ونیول چي تردې وروسته د سوېل لویدیځ افغانستان د یوې مهمي سیمي په توګه رامنځ ته سوه.  

افغان_شوري جګړه  

د شوروي افغان جګړې پر مهال فراه ولایت د شورویانو 357 فرقې ونیوی او په 1982 کال کي یې مجاهدین له ښاره شاتګ ته مجبوره کړه. په 1992 کي د شورویانو تر وتلو او ډاکټر نجیب الله حکومت تر پرځېدلو وروسته فراه ولایت د جمعیتي جنګسالار اسماعیل خان له لوري ونیول سو خو په 1995 کي یې بیرته له لاسه ووت او طالبانو ترې لاندي کړ.    

 نفوس 
د فراه ولایع نفوس د ۲۰۲۱ کال د سرشمېرني له مخي ۵۷۳۱۴۶ تنه اټکل سوی دی، چي په دوی کي ۸۰ فیصده پښتانه او ورپسې په ترتیب سره تاجیکان او بلوڅان دي.https://nps.edu/web/ccs/farah

اوبه
بټنوک|ښي|د هلمند سیند حوضه په عمومي توګه د فراه ولایت دا وخت د نورو سیمو په څېر د وچکالۍ څخه کړیږي، خو ددې ولایت په بالابلوک ولسوالۍ کي د بخش اباد بند چي اوس وخت د اوبو او انرژۍ وزارت له لوري تر کار لاندي دی، د کرني، مالدارۍ، انرژي او څیښاک اوبو لپاره یوه ستره پروژه ګڼل کیږي. ددې بند په جوړېدو سره به شاوخوا ۶۸۰۰۰ هکتاره ځمکه خړوبه سي، او همدارنګه به د ۱۳۶۰ میلیونه متره مکعبه اوبو په اندازه ذخیره او ۲۷ میګاواټه برېښنا هم چمتو کړي.

ښوونه
ولسوالۍ
 انار دره ولسوالۍ 
 بالا بلوک ولسوالۍ 
 بکوا ولسوالۍ 
 پر چمن ولسوالۍ 
 پشت رود ولسوالۍ 
 خاک سفید ولسوالۍ 
 شیب کو ولسوالۍ 
 فراه 
 قلعه کاه ولسوالۍ 
 ګلستان ولسوالۍ 
 لاش او جواین ولسوالۍ

 د فراه ولایت اداري تقسیماتولسوالۍمرکزنفوسمساحتAfghanistan Geographic & Thematic Layersاقوامانار دره ولسوالۍ  ۲۴٬۷۸۲  ۵٬۰۰۰ کیلومترمربع  تاجیکانبکوا ولسوالۍ  ۳۹٬۸۷۱  ۲٬۴۲۴ کیلومترمربع پښتانهبالا بلوک ولسوالۍ  ۷۲٬۴۶۵   پښتانهفراه  فراه ۱۰۹٬۴۰۹  ۳٬۵۰۰ کیلومترمربع  پښتانه، تاجیکان او بلوڅانګلستان ولسوالۍ   ۴۹٬۷۷۴۷٬۱۰۲ کیلومترمربع  پښتانهخاک سفید ولسوالۍ   ۳۴٬۶۰۰  ۱٬۲۰۰ کیلومترمربع پښتانهلاش و جوین  ۲۰٬۴۹۹ ۵٬۴۹۱ کیلومترمربع  تاجیکانپر چمن ولسوالۍ  ۱۱۵٬۶۲۶ ۶٬۶۹۴ کیلومترمربع  پښتانهپشت رود ولسوالۍ   ۳۶٬۳۱۵ ۱٬۲۰۰ کیلومترمربع  پښتانه او تاجیکانقلعه کاه ولسوالۍ  ۳۰٬۶۵۳ ۳٬۵۹۸ کیلومترمربع  پښتانهشیب کو ولسوالۍ   ۲۳٬۰۱۳  ۲٬۷۳۸ کیلومترمربع  پښتانه