Condalia velutina

Condalia velutina
Condalia velutina kitukeytijket ne Tajtamatianimet se ikuyu kaj witz ka Meshiku. Yaja nemi tik talmet waktiwit kaj nemit chupi ka ikajku tik Michoacán, Guanajuato, Querétaro, San Luis Potosí, Jalisco, Estado de México, wan Hidalgo. Tik Michoacán tiknutzat ini ikuyu, tik kastiyataketzalis: abrojo u granjeno.    

Ne itachishka ne Condalia velutina

Su tiktamachiwat ini ikuyu, yaja iweyaka makwil u chikume tajtamachiwalis. Ne itzinu yaja pichawak; ne imajmajkul pijpichawak nusan, wan kipiat inwijwitzyu. Ne itzuntekun ne ikuyu chamawak. Ne itzinweyaka miktan. Ne iiswayu yaja chikitikchín wan yawalnaj; tesu kipia itajtan. Ne ishuchiyu yaja sujsul chikitikchín wan aistak, iwan makwil ishuchiiswayu wan nawijchin ijichti; yaja kachka sitalchín pal ne wey puyek at. Ne ishushujchiyu senputzujtiwit. Ne itakil yaja chikitikchín, kachka yawalchín,  wan chiltik, kemanian tultik, wan kemanian kupuknaj; iwan maya se iish kupuknaj ka ijtik.      

¿Ken tiwelit tikmutkitiliat ne Condalia velutina?   

Ne chumelu kipalewia ne ishuchiyu ini ikuyu muchiwa ne itakil. Pal tikpiat ujuksé ikujkuyu, tiwelit tiktukat ne iish yaja; melka anka nemi pal tikchiwat ujuksé dajdatka pal kipalewia mulini. Tiwelit tikwawanat chupichín ne iish, nemanha tiktaliat tik apsul se talulchín, wan tikishtiat neman, wan tiktukat tik at sesek muchi se tanestuk, nemanha tiktunalwiat uksé tanestuk; nemanha tiktukat tik ne tal, melka tesu tiktaliat sujsul miktan.        

¿Tay tiwelit tikchiwat iwan ini ikuyu?    

Tiwelit tikpiat ini ikuyu maya pal tikitat ika sujsul galanchín iwan ne itakil chiltik. Ne chumelu kiuni ne iayu ne ishuchiiyu ini ikuyu. Tiwelit tikchiwat dajdatka iwan ne kwawit ipal. Tiwelit nusan tikwat ne itakil tzupelek.      

Ijilpika:  

https://es.wikipedia.org/wiki/Condalia_velutina
https://smaot.guanajuato.gob.mx/sitio/upload/biodiversidad/inventario_especies/Documento_Tecnico_Especies_Vegetales_Nativas.pdf
http://www.arboceta.com/plantas_silvestres.pdf