César Chávez

Kaj tiktukeytiat Cesario Estrada Chávez, yaja nesik tik ne techan Yuma tik Arizona tik Estados Unidos se tunal se pual majtakti se pal ne metzti yey tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (31/03/1927). Yaja kinputzuj ne tuijikniwan ka tekitituyat tik ne tajtapishkalPersonas que trabajan en el campo, farm workers pal Estados Unidos wan kinsenselijket ne intejtekuyumet ipal ne wey tajtapishkalLos grandes agricultores, large farm owners. Iwan se siwat itukey Dolores Huerta kisenchiwket ne Asosiación Nacional de Campesinos tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual ume (1962), nemanha kitukeytijket Unión de Campesionos. Yaja mikik tik ne techan San Luis tik Arizona tik Estados Unidos se pual yey pal ne metzti nawi tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi pual yey (23/04/1993).

 Itekiw 
Yaja nesik tik Arizona, peroj yaja Estados Unidoschaneh wan Méxicochaneh. Inwan ne tuijikniwan ka tekitituyat tik ne tajtapishkal kisenchiwket tik se sindicato pal ne tejtekitinimet ipal ne tapishkal. Yaja inatuya ka nemi pal ka tuijikniwan  ma titaselikan pero te ma tikisumakan iwan kaj ka techpachuaAlguien que nos oprime, literalmente “alquien que nos aplasta.". Pal itekiw miak tuijikniwan pewket kiseliat César, wan keman tamiket ne shijshiwit yey pual mahtakti (70s) ne intejtekuyumet ipal ne wey tajtapishkal kishmatket ne Unión de Campesinos ka tajtaketzak inpal ne tuijikniwan ka tekitituyat tik ne tajtapishkal tik California wan tik Florida.

 Itunal ichtaka 
César iteku itukey Librado Chávez wan inan itukey Juana Estrada. Nemituya makwil pijpipil tik César imeikawan. César nesik wan weshki tik se chikitikchin kal. Itejtekuwan kipiatuyat ital wan se tiankis, pero kinpulujket ikal wan ital keman panuk ne Gran Depresión tik Estados Unidos wan tuijikniwan tesu kipiatuyat tumin nan takwal. César iteku kinekik kikua seuk kal, pero tesu kiajshitilij ne tumin wan kipuluj ne kal nusan. Kunij, César wan imeikawan yajket California pal tekitit tik ne tajtapishkal. Man panuk miak data tesu yek, pero yejemet kiselijket. Tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual ume (1942), César kiajkawak itamachtilis ika tea kinekituya ma tekitika inan. Nemanha, César tea mumachtij san tekitik. Wan tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947) César kalakik tik ne Marina pal ne Estados Unidos wan munakak pal ume shiwit.
Sujsul tekitik pal ne tuijikniwan ka tesu kipiatuyat iamatLas personas indocumentadas. Undocumented people. te ma panukan ne tatzayanilis intzalan México wan Estados UnidosLa frontera de Estados Unidos y México. The U.S.-Mexico border.. Pero kia, kinpalewij ne tejtekitianimet pal Estados Unidos pal ma kintashtawikan tumin wan ma kinmanamikikan derechos. Tesu kinpalewij ne tuijikniwan ka tesu kipiatuyat iamat wan siujsiujti kinwikatuya inwan ne tajtajpianimet pal ne tatzayanilisAgentes de inmigración. Immigration officers., wan iwan itekiw kichiwki ka tamik ne programa bracero. Keman tamik ini programa tea weliket witzet ne tejtekitianimet pal México. César nusan kinputzuj tuijikniwan ipal ne sindicato Unión de Campesinos wan senyajsket ka ne tatzayanilis intzalan México wan Estados Unidos pal kinketzat ne tuijikniwan ka panutuyat ne tatzayanilis intzalan México wan Estados Unidos. Nemanha panuket miak datka te yek ika ne EstadosUnidoschaneh tesu kinekituyat ne Méxicochaneh. Pero an, tikishmatit César pal itekiw pal ne tuijikniwan ka tekitituyat tik ne tajtapishkal pal Estados Unidos.

Tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual makwil (1965) kinilwij ne tejtekitianimet te ma kinpishkakan ne shujshumekat, wan nusan kinilwij ne tuijikniwan te ma kinkuakan ne shujshumekat. Siujsiujti César tesu takwatuya ika kinekituya kinpalewia ne tejtekitianimet. Yekawik itekiw wan kintashtawijketuk ne tejtekitianimet wan kinmanamikiketuk tumin. César kinekituya ne Mathatma Gandhi iyultajtaketzalis wan kichiwtuya ne dataka kenha inwan ne tuijikniwan ka tekitituyat tik ne tajtapishkal.

 Ken tinat tik Kastiya