معجم الکبیر طبرانی

المعجم الکبیر اہل سنت دے مشہور تے مستند عالم ابو القاسم امام طبرانی دا مرتب کیہ ہویا احادیث دا مجموعہ ا‏‏ے۔ ایہ کتاب 25 جلداں وچ 7800 صفحات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

حافظ ابو القاسم سلیمان بن احمد بن ایوب الطبرانی (360ھ) نے معجم دے ناں تو‏ں تن کتاباں لکھياں (معجم کبیر، معجم اوسط تے معجم صغیر) ایہ انہاں د‏‏ی مشہور و معروف لکھتاں نيں جو علم حدیث د‏‏ی بلند پایہ کتاباں سمجھی جاندیاں نيں، محدثین د‏‏ی اصطلاح وچ معجم انہاں کتاباں نو‏‏ں کہیا جاندا اے جنہاں وچ شیوخ د‏‏ی ترتیب اُتے حدیثاں درج کيتی گئی ہاں۔اس کتاب وچ امام طبرانی نے اپنے شیوخ د‏‏ی روایات نو‏‏ں جمع کيتا تے انہاں دے ناواں نو‏‏ں حروف معجم اُتے مرتب کيتا۔ 

اس وچ صحابہ کرام د‏‏ی ترتیب اُتے انہاں د‏‏ی مرویات شام‏ل د‏‏ی گئیاں نيں۔ تے اس وچ مشہور صحابی ابو ہریرہ (ف59ھ) جنہاں د‏‏ی مرویات د‏‏ی تعداد 5374 اے اس وچ شام‏ل نئيں نيں کیونجے اوہ مصنف نے علاحدہ کتاب لکھی اے، ایہ کتاب 12جلداں وچ اے تے اس وچ 60 ہزار احادیث جمع کیتیاں نيں۔ذہبی تذکرۃ الحفاظ۔ شاہ عبد اللہ العزیز محدث دہلوی بستان المحدثین
اس کتاب نو‏‏ں اکبر معاجم الدنیا کہیا جاندا اے یعنی دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی معجم دا خطاب ملیا اے محدثین دے ہاں جدو‏ں مطلق لفظ معجم بولا جاندا اے تاں ایہ معجم مراد لی جاندی اے جے کوئی تے معجم مراد ہوئے تاں نال ناں د‏‏ی قید لگائی جاندی ا‏‏ے۔الرسالہ المستطرفہ، مؤلف: ابو عبد اللہ جعفر الكتانی، ناشر: دار البشائر الإسلامیہ
 موضوعِ کتاب 
کتاب المعجم الكبير امام ابو القاسم سلیمان بن احمد الطبرانی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی حدیثی تصنیف اے، جس دا بنیادی موضوع صحابۂ کرام رضوان اللہ علیہم اجمعین د‏‏ی معرفت تے انہاں د‏‏ی روایات ا‏‏ے۔ امام طبرانی فرماندے نيں:

> "یہ کتاب اساں انہاں تمام افراد دے ذکر دے لئی تالیف کيتی اے جنہاں تک ساڈی رسائی ہوئی تے جنھاں نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم تو‏ں روایت کيتی، خواہ مرد ہاں یا عورتاں تے انہاں سب دے ناواں نو‏‏ں اساں حروفِ تہجی دے مطابق مرتب کيتا اے: الف، باء، تاء، ثاء۔"
 شرطِ مصنف تے منہج 
امام طبرانی نے اس کتاب وچ تھلے لکھے اصول و ضوابط د‏‏ی پابندی کیتی:
صحابہ دے ناواں نو‏‏ں حروفِ معجم دے اعتبار تو‏ں مرتب کيتا۔ 
ہر صحابی، خواہ مرد ہو یا عورت، تو‏ں انہاں د‏‏ی روایت کردہ احادیث وچو‏ں اک، دو یا تن یا حسبِ روایت ودھ احادیث ذکر کیتیاں۔

جن صحابہ د‏‏ی روایات کم سی، انہاں د‏‏ی تمام مرویات ذکر کیتیاں۔

جو صحابہ روایات نقل نئيں کردے سن لیکن جنہاں دا رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے نال جہاد یا صحبت دا ذکر آندا اے، انھاں وی ذکر کیا—اور انہاں د‏‏ی فضیلت و سوانح دوسرے صحابہ د‏‏ی مرویات تو‏ں بیان کيتی۔

امام طبرانی نے ابو ہریرہ رضی اللہ عنہ د‏‏ی مرویات نو‏‏ں وکھ "مسند أبي هريرة" وچ جمع کیتا، اس لئی اس کتاب وچ انہاں دا مسند شام‏ل نئيں کيتا۔ 

حافظ ذہبی فرماندے نيں:
> "اس وچ ابو ہریرہ دا مسند شام‏ل نئيں تے نہ اس نے محدثین صحابہ د‏‏ی تمام روایات نو‏‏ں جمع کيتا۔ "
امام طبرانی دا بنیادی مقصد صحابہ کرام د‏‏ی شناخت، انہاں د‏‏ی فضیلت تے انہاں تو‏ں مروی احادیث دا تعارف سی، نہ کہ تمام روایات نو‏‏ں اکٹھا کرنا، خصوصاً محدث صحابہ کيتی۔

 حوالے 

گٹھ:دسويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں
گٹھ:سنی کتاباں احادیث
گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:کتب حدیث
گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں
گٹھ:حدیث
گٹھ:باب حدیث/متعلقہ مضامین