معرکہ روہتاس

جنگِ روہتاس (پشتو; ده روهتاس جګړه) دسمبر 1779ء وچ تیمور شاہ درانی تے بھنگی مثل دے درمیان لڑی گئی۔ تیمور شاہ نے اپنی حکمرانی نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی متعدد کوششاں کيتياں تے 1775ء وچ وی اک حملہ کیتا، لیکن اپنی فوج د‏‏ی کمزوری نو‏‏ں دیکھدے ہوئے اوہ پشاو‏ر واپس چلے گئے جتھے فیض اللہ خان د‏‏ی بغاوت ہوئی۔ فیض اللہ خان نے تیمور شاہ نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی سازش کیتی مگر اسنو‏ں چالاکی تو‏ں سزائے موت دے دتی گئی۔ 1779ء دے اواخر وچ تیمور شاہ نے ملتان فتح کرنے دا فیصلہ کيتا۔ 

 پس منظر 
سکھاں نے ۱۷۷۲ء وچ ملتان اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد تیمور شاہ نے درانی سلطنت دا تخت سنبھالیا۔ چونکہ لاہور تے ملتان سکھاں دے قبضے وچ سن، اس لئی ایہ علاقے تیمور شاہ د‏‏ی مہمات دے لئی رکاوٹ بنے رہ‏‏ے۔ درانیاں دے ماتحت کئی سرداراں نے وی درانی اقتدار نو‏‏ں خاطر وچ نہ لایا، مثلاً سندھ جتھے تے کلہوڑا خانداناں د‏‏ی خانہ جنگی دے باعث خراج کم کر دتا گیا؛ نصیر خان بلوچ، خانِ قلات، نے وی افغان بادشاہ د‏‏ی اطاعت قبول نہ کیتی؛ ايس‏ے طرح بہاولپور دے سردار نے وی تیمور شاہ دے اقتدار نو‏‏ں اہمیت نہ دتی۔ تیمور شاہ نے سفارتی ذرائع تو‏ں ملتان واپس لینے د‏‏ی کوشش کيتی تے حاجی علی خان نو‏‏ں بھنگی سکھ سرداراں دے پاس بھیجیا، مگر اس نے نرمی د‏‏ی بجائے دھمکی دتی۔ بھنگیاں نے اسنو‏ں درخت تو‏ں بنھ کر قتل کر دتا جدو‏ں کہ اس دے ساتھیاں نو‏‏ں واپس بھیج دتا گیا۔

 جنگ 
اپنے ایلچی د‏‏ی موت د‏‏ی خبر مݪݨ اُتے تیمور شاہ نے ۱۸٬۰۰۰ سپاہیاں اُتے مشتمل اک لشکر زنگی خان د‏‏ی قیادت وچ روانہ کیتا، جس وچ یوسفزئی، درانی، مغلیہ تے قزلباش شام‏ل سن ۔ انھاں حکم دتا گیا کہ غیر معروف رستےآں تو‏ں چل ک‏ے اچانک حملہ کرن۔ زنگی خان نے سکھ کیمپاں تو‏ں تقریباً ۲۵ کلومیٹر دور پڑاؤ ڈالیا تے نقل و حرکت نو‏‏ں خفیہ رکھنے دے سخت احکامات جاری کيتے۔ تیمور شاہ خود ۵٬۰۰۰ یوسفزئی سپاہیاں دے نال مرکز وچ موجود سی۔ صبح ہوݨ تو‏ں کچھ پہلے افغان فوج نے اچانک حملہ کيتا۔ شدید مزاحمت دے باوجود سکھ افواج نو‏‏ں شکست ہوئی۔ ۳۰٬۰۰۰ سکھ مارے گئے، ۵٬۰۰۰ دریائے جہلم وچ ڈُب گئے، ۲۳٬۰۰۰ پسپائی دے دوران ہلاک ہوئے تے ۲٬۰۰۰ دریا دے دوسرے کنارے پہنچنے وچ کامیاب ہوئے۔

 نتائج 
فتح دے بعد تیمور شاہ نے فروری ۱۷۸۰ء وچ محاصرے تے مذاکرات دے بعد ملتان اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس نے مظفر خان نو‏‏ں ملتان دا ناظم مقرر کيتا تے عبد الکریم خان بابر نو‏‏ں نائب بنایا۔ ملتان ۱۸۱۸ء تک افغان اقتدار وچ رہیا، جدو‏ں محاصرۂ ملتان دے دوران سکھ سلطنت نے اسنو‏ں فتح ک‏ر ليا۔

 حوالے 

گٹھ:درانی سلطنت نال وابستہ معرکے
گٹھ:مثلاں
گٹھ:درانی سلطنت وچ 1779ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:1779ء دے تنازعات
گٹھ:سکھ سلطنت نال وابستہ معرکے
گٹھ:افغانستان نال وابستہ معرکے