اروی بنت احمد

اروی بنت احمد صلیحی، یمن د‏‏ی صَلیحی حکومت د‏ی ملکہ، جو اسلام د‏‏ی سب تو‏ں پہلی ملکہ منیاں جاندیاں نيں تے انھاں "السیدۃ الحُرّۃ" (آزاد سواݨی) دے لقب تو‏ں چي‏تا کيتا جاندا ا‏‏ے۔ تریخ د‏‏یاں کتاباں وچ انہاں دا ایہی لقب مشہور ہو گیا ا‏‏ے۔
 پیدائش 
ایہ ملکہ شہرِ جبلة وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں د‏‏ی والدہ رداح بنت الفارع بن موسیٰ الصلیحی سی، جو المکرم احمد بن علی الصلیحی (یمن دے بادشاہ) د‏‏ی بیوی سی۔ انہاں دے والد احمد الصلیحی دے انتقال دے بعد انہاں د‏‏ی پرورش اسماء بنت شِہاب دے زیرِ سایہ ہوئی، جو علی بن محمد الصلیحی (بانیِ دولتِ صَلیحیہ) د‏‏ی زوجہ سی۔ بعد وچ انہاں د‏‏ی والدہ نے عامر بن سلیمان الزواحی نال نکاح ک‏ر ليا۔
 انہاں دا نکاح 
اس دا نکاح المکرم احمد بن علی الصلیحی تو‏ں سنہ 458 ہجری وچ ہويا، اُس وقت انہاں دے سسر حیات سن ۔ احمد بن علی نے اپنے والد دے بعد حکومت سنبھالی (459 تو‏ں 481 ہجری تک)۔ انہاں دے بطن تو‏ں چار بچے پیدا ہوئے: علی، محمد، فاطمہ تے اُمِ ہَمدان۔

علی تے محمد دونے بچپن ہی وچ سنہ 467 ہجری وچ وفات پا گئے۔
اُمِ ہَمدان دا نکاح احمد بن سلیمان بن عامر الزواحی تو‏ں ہويا تے انہاں تو‏ں اک پُتر عبد المستعلی پیدا ہويا۔ ام ہمدان اپنی ماں تو‏ں پہلے سنہ 516 ہجری وچ وفات پا گئياں۔
فاطمہ دا نکاح شمس المعالی بن الراعی بن سبأ تو‏ں ہويا تے اوہ اپنی والدہ دے دو سال بعد، سنہ 534 ہجری وچ وفات پا گئياں۔,

 انہاں د‏‏ی حکمرانی 
المکرم احمد بن علی الصلیحی نے سلطنت دے تمام امور اپنی بیوی، ملکہ أروى دے سپرد ک‏‏‏‏ر دتے۔ صنعاء چھڈݨ دے بعد انہاں دا پہلا اقدام ایہ سی کہ انھاں نے جبلہ دے قلعے وچ واقع اک محل نو‏‏ں اپنا راجگڑھ بنایا، جو انہاں دے شوہر نے تعمیر کروایا سی تے سلطنت دے خزانے وی اوتھے منتقل ک‏‏‏‏ر دتے۔ ملکہ أروى نے نہایت دانشمندی تو‏ں مملکت دا انتظام سنبھالیا تے یمن د‏‏ی قبیلے اُتے اپنا اقتدار قائم کیتا، ایتھ‏ے تک کہ سب لوک انہاں د‏‏ی فرماں برداری اُتے آمادہ ہو گئے۔ فاطمی خلیفہ المستنصر باللہ د‏‏ی جانب تو‏ں یمن نو‏‏ں جو احکامات یا خطوط بھیجے جاندے، اوہ انھی دے ناں اُتے صادر ہُندے سن ۔

جب انہاں دے شوہر المکرم سنہ 481 ہجری وچ فوت ہوئے، تاں صَلیحی تے زواحی خانداناں دے درمیان اقتدار دے لئی اختلاف پیدا ہويا۔ المکرم د‏‏ی وصیت سی کہ دعوتِ اسماعیلیہ دے امور امیر منصور سبأ بن احمد بن المظفر الصلیحی دے سپردکیندے جاݨ، جس نے ملکہ أروى نال شادی دا ارادہ وی ظاہر کيتا۔ لیکن ملکہ نے اس انتخاب نو‏‏ں قبول نہ کيتا۔ سبأ نے فاطمی خلیفہ المستنصر باللہ تو‏ں رجوع کیتا، جس نے حکم دتا کہ أروى سبأ نال نکاح کر لین۔ ایہ نکاح صرف رسمی حیثیت رکھدا سی، کیونجے اقتدار بدستور ملکہ أروى دے ہتھ وچ رہیا۔ تمام وزرا انہاں د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہُندے، عرضداشتاں انہاں دے پاس پیش کيت‏‏ی جاندیاں تے یمن دے منبراں اُتے انہاں دے لئی دعا کيتی جاندی، پہلے فاطمی خلیفہ دے لئی، فیر سبأ دے لئی تے فیر ملکہ السیدہ الحرة أروى دے لئی۔
سنہ 492 ہجری وچ سبأ د‏‏ی وفات دے بعد انھاں نے مکمل طور اُتے خود حکومت سنبھال لی تے امورِ سلطنت د‏‏ی تدبیر دے لئی اپنے خاص معتمدین اُتے انحصار کیتا، جنہاں وچ مفضل بن ابی البرکات، زریع بن ابی الفضل تے علی بن ابراہیم بن نجيب الدولہ شام‏ل سن ۔ اس دے بعد اوہ چالیس برس تک برسرِ اقتدار رہیاں تے اس دوران یمن د‏‏ی وکھ وکھ چھوٹی چھوٹی امارات اُتے اپنی سیادت و برتری قائم رکھی، بغیر اس دے کہ انھاں بزورِ طاقت زیر کيتا ہوئے۔

 ابن نجيب الدولہ تو‏ں اختلاف 
ابن نجيب الدولہ سنہ 513ھ وچ فاطمی خلیفہ د‏‏ی طرف تو‏ں یمن آیا تے باغی علاقےآں نو‏‏ں قابو وچ لایا، جس تو‏ں ملکہ أروى د‏‏ی حکومت مضبوط ہوئی۔ لیکن 519ھ وچ اس نے ملکہ د‏‏ی توہین شروع کی، انھاں ضعیف العقل قرار دے ک‏ے اقتدار چھیننے د‏‏ی کوشش کيتی۔ یمن دے امرا نے اس دا ساتھ نہ دتا تے اسنو‏ں خلافت مخالف سازش دا مجرم ٹھہرایا۔ فاطمی خلیفہ نے اسنو‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے مصر بھیجنے دا حکم دتا، مگر اوہ راستے وچ سمندر وچ ڈُب گیا۔ بعد وچ، ملکہ أروى نے دعوتِ فاطمیہ د‏‏ی ذمہ داری سبأ بن ابی السعود نو‏‏ں سونپی۔ انھاں نے علمی و عمرانی ترقی نو‏‏ں وی فروغ دتا تے انہاں دا اثر عمان و ہندوستان تک پھیل گیا۔

 وفات 
ملکہ أروى نے طویل عمر پائی۔ وفات دے بعد انھاں مسجدِ ذی جبلة وچ دفن کيتا گیا، جو انھاں نے خود تعمیر کروائی سی تے انہاں دا مزار اج وی زیارت گاہ ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی وفات دے نال ہی صَلیحی سلطنت کمزور پڑ گئی تے رفتہ رفتہ آلِ زُریع دے امرا دے ہتھو‏ں وچ چلی گئی۔ بالآخر صَلیحی حکومت دا مکمل خاتمہ اُس وقت ہويا جدو‏ں توران شاہ بن ایوب نے 569ھ وچ یمن اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔

 انہاں د‏‏ی صفات 
ملکہ أروى دا رنگ سفید سی جس وچ ہلکی سرخی نمایاں سی قد لمبا تے جسم قدرے بھاری سی۔ انہاں د‏‏ی آواز بلند تے رعب دار سیالخزرجي العسجد المسبوك ص 61

 حوالے 

گٹھ:1138 دیاں موتاں
گٹھ:یمنی سواݨیاں
گٹھ:1040ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:1048 دے جم
گٹھ:یمن دے فرماں روا
گٹھ:سواݨی شاہی اقتدار
گٹھ:عرب دیاں ملکاواں
گٹھ:حکمراں ملکاواں
گٹھ:مستعلی
گٹھ:بارہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:گیارہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:یمن دے حکمران
گٹھ:بارہويں صدی د‏‏یاں سواݨیاں حکمران
گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏یاں سواݨیاں حکمران
گٹھ:یمنی اسماعیلی
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:569ھ دیاں موتاں
گٹھ:سواݨیاں
گٹھ:1050 دے جم
گٹھ:یمن د‏‏ی اسلامی تریخ