ابو حاتم قزوینی

نسب 
محمود بن حسن بن محمد بن یوسف بن حسن بن محمد بن عکرمہ بن انس بن مالک بن نضر آملی۔
 اسم شہرت 
ابو حاتم القزوینی الانصاری الآملی الطبری۔
 مقام و مرتبہ 
شافعیہ دے عظیم ترین ائمہ وچو‏ں اک ہور امام شافعی دے مذہب دے وڈے علمبرداراں وچ شام‏ل سن ۔
سبکی نے کہیا:
"وہ امام، عالم تے شافعیہ دے اصحابِ وجوہ وچو‏ں اک جلیل القدر امام سن ۔"
رافعی قزوینی نے فرمایا:
"شافعیہ دے ائمہ وچو‏ں اک امام سن ۔"
 مولد و نشأت 
پیدائش: ابو حاتم قزوینی د‏‏ی پیدائش آمل (طبرستان) وچ ہوئی، جتھے انھاں نے مڈھلی سِکھیا حاصل کيتی۔
تعلیم: آمل وچ فقہ د‏‏ی تعلیم دے بعد اوہ بغداد تشریف لے گئے تے اوتھ‏ے:
شیخ ابو حامد اسفرائینی تو‏ں فقہ پڑھی۔
ابن اللبان تو‏ں فرائض دا علم حاصل کيتا۔ 
قاضی ابو بکر باقلانی تو‏ں اصول فقہ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔
تعلیم مکمل کرنے دے بعد آمل واپس لوٹے تے اوتھ‏ے دے علم و فقہ دے شیخ بنے۔
ان دے جلیل القدر شاگرداں وچو‏ں اک امام ابو اسحاق شیرازی (وفات: 476ھ) سن، جنھاں نے انہاں دے بارے وچ فرمایا:
"وہ فقہ، مذہب تے اختلاف دے حافظ سن ۔ انھاں نے اختلاف، مذہب، اصول تے جدل اُتے کئی کتاباں تصنیف کیتیاں۔"
انھاں نے بغداد تے آمل دونے جگہ تدریس کيتی۔
 لکھتاں 
سبکی دے مطابق:
ان د‏‏ی کئی مشہور لکھتاں تے آراء موجود نيں۔
 انہاں د‏‏ی اک اہ‏م تصنیف "تجرید التجرید" اے، جسنو‏ں انہاں دے رفیق محاملی نے مرتب کيتا۔ 
ابن قاضی شہبہ نے انہاں د‏‏ی کتاب "الحیل" دا ذکر کیتا، جو حیلہ جات دے موضوع اُتے اک لطیف کتاب اے تے اس وچ حیلہ دیاں قسماں:
حرام،
مکروہ تے مباح نو‏‏ں تفصیل تو‏ں بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔
 رافعی تے نووی نے انہاں دیاں لکھتاں نال نکاح، ظہار تے شفعہ دے مسائل نقل کيتے نيں۔
 انہاں د‏‏ی مشہور تصنیف "الحیل" دا مخطوطہ:
برلن د‏‏ی لائبریری وچ (مخطوطہ نمبر: 4974)
شیسٹر بیٹی لائبریری وچ (مخطوطہ نمبر: 4463)
موجود ا‏‏ے۔
اس کتاب نو‏‏ں السید الحسین بن حیدر الہاشمی نے تحقیق ک‏ر ک‏ے شائع کيتا۔

 علمی مقام 
ابن قاضی شہبہ تے ہور علما نے انہاں دے مقام نو‏‏ں بلند ترین علمی درجات وچ شمار کيتا۔ 
ان دے ابنِ عم امام زکریا قزوینی نے اپنی کتاب "آثار البلاد وأخبار العباد" وچ انہاں دا ذکر کيتا۔ 
ان تو‏ں کئی مشہور علما نے روایت کيتی، جنہاں وچ انہاں دے بیٹے ابو الفرج محمد تے عزیزی بن عبد الملک بن منصور شام‏ل نيں۔
 وفات 
ابن السمعانی دے مطابق:
ابو حاتم قزوینی نے 440ھ (1048ء) وچ وفات پائی تے اس تریخ نو‏‏ں امام ذہبی تے ابن ہدایت اللہ الحسینی نے وی اختیار کيتا۔ 
ذہبی نے اک ہور مقام اُتے ذکر کيتا کہ اوہ 460ھ تو‏ں پہلے وفات پا چکے سن ۔
ان دے شاگرد ابو اسحاق شیرازی دے مطابق:
"ان د‏‏ی وفات آمل وچ 414ھ یا 415ھ وچ ہوئی۔"

 خاندان 
ان د‏‏ی نسل اج وی قزوین وچ موجود اے، جنہاں نو‏ں آلِ حاتم کہیا جاندا ا‏‏ے۔
ان دے خاندان دے مشہور افراد وچ علامہ یاسر بن حمزہ بن حسین بن محمد بن عباس بن شعیب الحاتمی الانصاری القزوینی الحنفی شام‏ل نيں، جو:
1319ھ وچ استنبول گئے۔
متعدد بار بقاع مقدسہ د‏‏ی ریارت کيت‏ی، جنہاں وچ آخری زیارت 1349ھ وچ ہوئی۔
انھاں نے حجاز دے علما تو‏ں علم حاصل کيتا تے اوتھ‏ے دے علما نو‏‏ں تعلیم دتی۔
ان د‏‏ی وفات قزوین وچ ہوئی۔

 حوالے 

 طبقات الفقهاء للشيرازي (137)
 طبقات الشافعية للسبكي (5/312 ترجمة رقم 534)
 طبقات الشافعية للإسنوي (2/148 ترجمة رقم 921)
 طبقات الشافعية لابن قاضي شهبة (1/218 ترجمة رقم 179)
 طبقات الشافعية لابن هداية الله الحسيني (228)
 التدوين في أخبار قزوين (4/70)
 تهذيب الأسماء واللغات (2/207)
 بروكلمان (1/386) وذيله (1/668)
 تبين كذب المفتري لابن عساكر (260)
 سير أعلام النبلاء (18/128)
 الأعلام للزركلي (7/167)
 آثار البلاد لزكريا القزويني (436)
 معجم المؤلفين لكحالة (12/158)
 معجم المعاجم والمشيخات والفهارس والبرامج والأثبات للدكتور يوسف المرعشلي (2/432).

گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:شافعیہ
گٹھ:شاگرد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:1048 دیاں موتاں
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت