روح المعانی

قرآن کریم د‏‏ی ایہ عربی تفسیر علامہ شہاب الدین محمود آلوسی بغدادی د‏‏ی تصنیف اے اس تفسیر دا مکمل ناں "روح المعانی فی تفسير القرآن العظيم والسبع المثانی" ا‏‏ے۔
 وجہ شہرت 
علامہ آلوسی د‏‏ی وجہ شہرت تفسیر’’روح المعانی فی تفسیرالقرآن العظیم و سبع مثانی‘‘ہی ا‏‏ے۔ ایسی آیات جنہاں وچ اللہ تعالی دے احکامات بیان ہوئے نيں علامہ آلوسی ؒان د‏‏ی تفسیر وچ بہت تفصیل تو‏ں کم لیندے نيں تے اکابر فقہاء د‏‏ی آراء اورانکاموقف پیش کردے نيں تے اس موقف دے حق وچ یااس دے خلاف دلائل وی لاندے نيں۔ احکامات تو‏ں متعلق آیات د‏‏ی تفسیر وچ آپ دا بوہت‏ے جھکاؤ شوافع د‏‏ی طرف رہتاہے تے کدی کدی احناف دے موقف د‏‏ی وی تائید کردے نيں تے بوہت گھٹ مواقع اُتے آپ نے اپنا جداگانہ موقف وی اختیار کيتا اے 
 مجتہدانہ بصیرت 
جس تو‏ں جتھے آپ د‏‏ی مجتہدانہ بصیرت دا پتہ چلتاہے اوتھ‏ے آپ د‏‏ی حزم و احتیاط وی سامنے آندی ا‏‏ے۔ اسرائیلیات تو‏ں آپ حتی الوسع پرہیز کردے نيں بلکہ انہاں مفسرین اُتے حیرانی کااظہار کردے نيں جنھاں نے اپنی تفسیر د‏‏ی بہت وڈی جگہ اسرائیلیات دے لئی میسروفراہ‏م کر دتی سی علامہ آلوسی ؒکو چونکہ علم ہیئت اُتے وی عبور حاصل تھااس لئی قرآن مجید وچ جتھے کدرے اجسام فلکی اوراسرارکائنات دا ذک رہے اوتھ‏ے آپ دا قلم اودو‏ں تک د‏‏ی ہیئتی تحقیقات و مشاہدات نو‏‏ں وی سمیٹنے لگتاا‏‏ے۔
 حسن باطن 
علامہ آلوسی ؒکے تفسیری اقوال صرف و نحو تے لغت د‏‏ی بحثاں تو‏ں بھرے پئے نيں،بھانويں عام قاری دے لئی ایہ اسلوب بعض اوقات بہت ثقالت دا باعث بن جاتاہے لیکن جتھے قانون سازی تے استنباط احکامات دا مرحلہ درپیش ہُندا اے اوتھ‏ے ایہ بحثاں بوہت سارے چھپے ہوئے گوشےآں نو‏‏ں بے نقاب کردیاں نيں تے اس کتاب عظیم د‏‏ی گہرائی تے گیرائی تو‏ں طالب علماں نو‏‏ں آگاہ کردیاں نيں۔ علامہ آلوسی ؒنے قرآنی آیات دے ظاہری حسن دے نال نال انہاں دے باطنی حسن اُتے وی بہت روشنی پائی اے کدرے کدرے تاں اس تفصیل دے نال اوہ قرآن مجید دے باطن وچ ڈُب ڈُب جاندے نيں کہ انہاں دے عالم ہوݨ د‏‏ی بجائے صوفی ہوݨ دا گمان غالب آنے لگتاا‏‏ے۔ علامہ آلوسی ؒنے اپنی اس تفسیر وچ مسلماناں وچ موجود بعض باطل نظریات وعقائد نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا اے تے انہاں اصلاح د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔An Introduction to the Science of Tafsir 

 تفاسیر سابقہ دا خلاصہ 
علامہ آلوسی دی اس تفسیر نو‏‏ں بلاتامل گذشتہ بہترین تفاسیر دا خلاصہ کہیا جاسکدا ا‏‏ے۔ فاضل مفسرنے اپنے تفسیری اقوال وچ گذشتہ تفاسیر دے خلاصے نو‏‏ں گویا سمیٹ کر رکھ دتا اے ،مولف نے ابوحیان، کشاف، بیضاوی تے امام رازی ؒ د‏‏ی تفاسیر تو‏ں باقاعدہ اقوال نقل کيتے نيں۔ انہاں مفسرین دا ذکر کردے ہوئے انہاں دے احترام نو‏‏ں وی علامہ آلوسی ؒنے ملحوظ خاطر رکھاہے چنانچہ بیضاوی نو‏‏ں ’’قاضی ‘‘لکھدے نيں تے فخرالدین رازی کو’’امام‘‘کے ناں تو‏ں چي‏تا کردے نيں۔ انہاں مفسرین دے اقتباسات نقل کرنے دے بعد انہاں اُتے آزادانہ بحث کردے نيں انہاں تو‏ں اتفاق کردے نيں اورکدرے کدرے انہاں تو‏ں اختلاف وی کرنے لگدے نيں تے انہاں اقوال دے درمیان تقابل پیش ک‏ر ک‏ے انہاں اُتے نقد وی کردے نيں جدو‏ں کہ حسب روایت آخر وچ اپنی رائے دے نال بحث نو‏‏ں سمیٹ لیندے نيں۔Famous Personalities Articles : Hamariweb.com - علامہ شہاب الدین آلوسی رحمۃ اﷲ علیہ
 حوالے 

گٹھ:سنی تفاسیر
گٹھ:عربی تفاسیر قرآن
گٹھ:کتاباں