ابن کیزانی

شمس الدین ابو عبد اللہ محمد بن ابراہیم بن ثابت بن فرج (یا فرح) انصاری كنانی مصری خامی شافعی (؟؟؟ - 9 ربیع الأول 562ھ/10 فروری 1196ء)، جنہاں نو‏ں ابن کیزانی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، چھیويں صدی ہجری دے اک مصری کاتب، مقرئ، فقیہ، اصولی، محدث، واعظ تے شاعر سن ۔
 سیرت 
محمد بن ابراہیم بن ثابت د‏‏ی پیدائش مصر دے شہر فسطاط وچ ہوئی تے اوتھے پرورش پائی۔ بعد وچ اوہ مصر تو‏ں عراق چلے گئے تے اوتھ‏ے ابو الحسن علی بن حسین موصلی تو‏ں علم حاصل کيتا تے غالباً بغداد وچ داخل ہوئے تے شام و حجاز دے علاقے وی دیکھے۔

ابن کیزانی نے کئی دینی علوم وچ مہارت حاصل کيتی، اوہ علم قراءات، حدیث نبوی، فقہ اسلامی تے اصول فقہ وچ ماہر سن تے شافعی مذہب دے پیروکار سن ۔ انھاں نے وعظِ دینی دے دو کتاباں تصنیف کیتیاں۔ اوہ اپنے زمانے دے وڈے صوفیا وچو‏ں سن تے انہاں تو‏ں منسوب اک صوفی سلسلہ قائم ہويا جسنو‏ں طریقتِ کیزانیہ کہیا جاندا اے، جو مصر د‏‏ی پہلی صوفی طریقت سی اس دے پیروکار خصوصاً شہر بلبیس دے اطراف وچ وڈی تعداد وچ سن تے اس دا دائرہ اثر ودھ ک‏ے شام دے ساحلی علاقےآں تک پھیل گیا۔

تمام مترجمین اس گل اُتے متفق نيں کہ ابن کیزانی زاہد، پرہیزگار تے متقی سن ۔ شمس الدین سخاوی لکھدے نيں:

ابن کیزانی نے گوشہ نشینی اختیار کيتی، نجم الدین خبوشانی نے انہاں اُتے زندقہ دا الزام لگایا، جدو‏ں کہ بعض روایات دے مطابق اوہ مشبّہ سن تے ہور روایات انھاں اہلِ حدیث وچ شمار کردیاں نيں۔ بہرحال انہاں دے عقیدے اُتے اختلاف دے باوجود اوہ عوام، علما، ادبا تے حکا‏م وچ باوقار مقام رکھدے سن ۔

انھاں نے صلاح الدین ایوبی تو‏ں اودو‏ں ملاقات کيت‏ی جدو‏ں اوہ حالے مصر اُتے حکمران نئيں بنے سن تے انھاں اپنے کلام دا اک حصہ لکھوایا۔ ابن کیزانی 562ھ دے ربیع الاول وچ قاہرہ وچ وفات پا گئے تے امام شافعی دے مزار دے پہلو وچ دفن ہوئے، مگر نجم الدین خبوشانی نے انہاں د‏‏ی قبر کھود کر میت نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں دور منتقل کر دتا تے اس واقعے نے انہاں د‏‏ی وفات دے بعد اک فرقہ وارانہ فتنے نو‏‏ں بھڑکایا۔عمر فروخ، تاريخ الأدب العربي: من مطلع القرن الخامس الهجري إلى الفتح العثماني. الجزء الثالث. دار العلم للملايين - بيروت. الطبعة الرابعة - 1981، ص. 324-327خير الدين الزركلي. الأعلام. دار العلم للملايين - بيروت. الطبعة الخامسة - 2002. ج. 5، ص. 296عمر رضا كحالة، معجم المؤلفين. مكتبة المثنى، دار إحياء التراث العربي - بيروت. ج. 8، ص. 195عفيف عبد الرحمن، مُعجم الشاعر العباسيين. جروس برس - طرابلس. دار صادر - بيروت. الطبعة الأولى - 2000، ص. 388علي صافي حسن، ابن الكيزاني: الشاعر الصوفي المصري. دار المعارف - القاهرة. رقم الطبعة وتاريخها غير مدوَّن. ص. 31-77خالد كبير علال، التعصب المذهبي في التاريخ الإسلامي. كتاب إلكتروني من نشر "k-tab.net". نُشِر على الويب في 2015. ص. 57-58

 شاعری 
ابن کیزانی نے صوفیانہ طرز اُتے شاعری کی، جس وچ زہد، غزل تے وعظ دے موضوعات شام‏ل سن ۔ اوہ کثیر الشعر شاعر سن تے انہاں تو‏ں منسوب اک دیوانِ شعر وی ا‏‏ے۔عمر فروخ، ص. 325 وهو شاعر مُكثِر نُسِبَ إليه ديوان شعر.خير الدين الزركلي، ج. 5، ص. 296عمر رضا كحالة، ج. 8، ص. 195

 حوالے 

گٹھ:562ھ دیاں موتاں
گٹھ:1196 دیاں موتاں
گٹھ:قراء قرآن
گٹھ:شافعی فقہا
گٹھ:مصری صوفیاء
گٹھ:مصری شاعر
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:اصولی شخصیتاں