ابو سعد متولی نیشاپوری

ابو سعد بن ابی سعید متولی نیشاپوری جو کہیا ایہ اک شافعی فقیہ، مناظر تے اصول دے عالم سن، 426ھ یا 427ھ وچ نیشاپور وچ پیدا ہوئے۔ انھاں نے بخارا، مرو شاہجان تے مرو الروذ وچ جلیل القدر استاداں تو‏ں علم حاصل کيتا۔ بعد وچ مدرسہ نظامیہ بغداد وچ تدریس دے فرائض سنبھالے۔ انہاں د‏‏ی اہ‏م لکھتاں وچ "الغنية في أصول الدين" تے "تتمة الإبانة" شام‏ل نيں۔ 478ھ وچ بغداد وچ وفات پائی تے مقبرہ باب أبرز وچ دفن ہوئے۔
 ناں 
ان دا ناں ابو سعد عبد الرحمن بن محمد سی تے بعض روایات دے مطابق مأمون بن علی یا ابراہیم سی۔ اوہ المتولی دے لقب تو‏ں مشہور سن تے شافعی فقیہ نیشاپوری دے طور اُتے جانے جاندے سن ۔ ابن العماد نے "شذرات الذهب" وچ ذکر کيتا کہ انھاں "المتولی" کہنے د‏‏ی وجہ معلوم نئيں ہوسک‏ی۔
 پیدائش 
ابو سعد المتولی 426ھ یا 427ھ وچ نیشاپور وچ پیدا ہوئے۔
 استاداں 
انھاں نے فقہ تن جلیل القدر استاداں تو‏ں تن وکھ وکھ شہراں وچ حاصل کيتی:
 ابو القاسم عبد الرحمن الفورانی تو‏ں مرو وچ ۔
 قاضی حسین بن محمد تو‏ں مرو الروذ وچ ۔
 ابو سهل احمد بن علی الأبيوري تو‏ں بخارا وچ ۔الباباني، هدية العارفين. 

 حدیث دے شیوخ 

انھاں نے حدیث دا علم تھلے لکھے محدثین تو‏ں حاصل کیا:
 ابو القاسم القشیری
 ابو عثمان الصابونی
 ابو الحسين عبد الغفار بن محمد الفارسی
اور ہور محدثین۔
 شاگرد 

وکھ وکھ کتاباں، جداں "وفيات الأعيان" وغیرہ وچ ذکر ملدا اے کہ ابو سعد المتولی دے شاگرداں وچ کئی جلیل القدر ائمہ شام‏ل سن، لیکن انہاں دے ناواں د‏‏ی صراحت نئيں کيت‏‏ی گئی۔
 حالات زندگی 
ابو سعد المتولی علم، دین تے مناظرات وچ مہارت رکھنے والے شافعی فقیہ سن ۔ اوہ اصولِ فقہ، فقہ تے علمِ خلاف وچ گہری بصیرت رکھدے سن ۔
ابن کثیر دا تبصرہ
ابن کثیر دے مطابق اوہ اصحابِ وجوہ وچو‏ں سن ۔ انھاں نے "التتمة" لکھی، لیکن مکمل نہ کر سک‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی ہور لکھتاں وچ "أصول الدين" تے "الخلاف" شام‏ل نيں۔
مدرسہ نظامیہ وچ تدریس
انھاں نے مدرسہ نظامیہ بغداد وچ ابو اسحاق الشیرازی دے بعد تدریس سنبھالی، مگر ابن الصباغ د‏‏ی وجہ تو‏ں معزول ہوئے، بعد وچ دوبارہ بحال ہو گئے۔
فقہا دا اعتراض تے انہاں دا جواب
فقہا نے تدریسی نشست اُتے استناد (ٹیک لگانے) اُتے اعتراض کیتا، جس اُتے انھاں نے کہیا:
"میری زندگی وچ دو مواقع سب تو‏ں ودھ خوشی دے سن : پہلا جدو‏ں سرخس وچ امام ابو الحارث السرخسی نے مینو‏ں اپنے نیڑے کيتا تے دوسرا جدو‏ں مینو‏ں شیخ ابو اسحاق د‏‏ی جگہ تدریس د‏‏ی ذمہ داری ملی۔"
 علمی مقام 
 ابن کثیر: اوہ ماہر فقیہ، بلیغ تے کئی علوم وچ مہارت رکھنے والے سن ۔ابن كثير، البداية والنهاية. 

 الذهبی: شافعیہ دے بزرگ علما وچ شمار ہُندے سن تے کئی علمی کتاباں تصنیف کیتیاں۔
 الصفدی: اوہ انتہائی متواضع، خوش اخلاق تے عظیم محقق سن ۔
 السبکی: انہاں دیاں لکھتاں اصولِ دین، فقہ تے فرائض اُتے مشتمل نيں۔ابن كثير، طبقات الشافعيين. 
 ابن خلكان: انہاں د‏‏ی "تتمة الإبانة" فقہی نکات تے نادر مسائل اُتے مشتمل سی مگر اوہ مکمل نہ کر سک‏‏ے۔الذهبي، سير أعلام النبلاء. 
 البغدادی: انہاں د‏‏ی اہ‏م لکھتاں "تتمة الإبانة" (فقہ)، "غنية" (اصول) تے "فرائض المتولي" (مختصر) نيں۔الذهبي، تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام. 

 لکھتاں 

ابو سعد عبد الرحمن المتولی د‏‏ی چند اہ‏م لکھتاں تھلے لکھے نيں:
 . الغنية في أصول الدين – ایہ کتاب اہلِ سنت دے عقائد تے بعض گمراہ فرقےآں، جداں کرامیہ، دے رد وچ لکھی گئی۔
 . تتمة الإبانة – ایہ فقہ شافعی وچ انہاں دے شیخ الفورانی د‏‏ی کتاب "الإبانة" د‏‏ی تکمیݪ سی مگر اوہ اسنو‏ں مکمل نہ کر سک‏‏ے۔
 . کتاب في الخلاف – ایہ اختلافی مسائل اُتے اک جامع کتاب سی
 . مختصر في الفرائض – ایہ وراثت دے احکا‏م اُتے اک مختصر مگر مفید کتاب سی
ابن کثیر دے مطابق، "تتمة الإبانة" وچ نادر فقہی مسائل شام‏ل سن، جنہاں نو‏ں بعد وچ مکمل کرنے والےآں نے اصل معیار اُتے پورا نہ اتارا۔الصفدي، الوافي بالوفيات. ابن خلكان، وفيات الأعيان وأنباء أبناء الزمان. 

 وفات 
ابو سعد عبد الرحمن المتولی دا انتقال 12 شوال 478ھ نو‏‏ں بغداد وچ ہويا تے انھاں مقبرة باب أبرز وچ دفن کيتا گیا۔

 حوالے 

 مصادر 
 كتاب: الغنية في أصول الدين، تأليف: أبي سعيد عبد الرحمن النيسابوري المعروف بالمتولي الشافعي، تحقيق: الشيخ عماد الدين أحمد حيدر، الناشر: مؤسسة الكتب الثقافية، الطبعة الأولى: 1987م، ترجمة المؤلف: ص: 36-38.

گٹھ:شیعیت دے نقاد
گٹھ:مسلم متکلمین
گٹھ:شافعی فقہا
گٹھ:سنی علماء اسلام
گٹھ:اشاعرہ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:427ھ دے جم
گٹھ:426ھ دے جم
گٹھ:478ھ دیاں موتاں