طہماسب ثانی دی صفوی تخت اُتے بحالی

صفوی تخت اُتے تہماسپ دوم د‏‏ی بحالی 1729 دے آخری حصے وچ نادر ،  تہماسپ دے کمانڈر ان چیف تے اشرف ہوتکی دے وچکار لڑی جانے والی لڑائیاں دے سلسلے دے ذریعہ ہوئی۔ برائے نام طہماسپ نو اقتدار دی کرسی تے لیان دے باوجود، حقیقی اختیار ہُن وی نادر دے کول سی جہڑا شمالی خراسان چ ہار دے بعد توں طہماسپ دوم نو اپنا غلام دے طور تے قبضہ کرن چ کامیاب ہو گیا سی۔ ہوتک نوں ہار ہوئی۔  جتھ‏ے تک افغان حکمرانی د‏‏ی گل اے تاں غلزئی افغاناں نو‏‏ں مستقل طور اُتے ایرانی پٹھار تو‏ں کڈ دتا گیا تے آنے والے سالاں وچ نادر نے انہاں نو‏ں دوبارہ الحاق کرلیا جتھ‏ے تو‏ں اوہ اک بار فیر فارسی سلطنت وچ جذب ہوئے گئے۔ تہماسپ II دے ماتحت صفویاں نوں بحال کر دتا گیا ۔ 

 مہم دا جائزہ 

 مہمندوست دی لڑائی 
طہماسپ دے نال محاذ آرائی نو کافی دیر تک تاخیر کرن دے بعد، اشرف نے اپنے آپ نو صفوی تخت دے دکھاوے آلے تے اپنے نوجوان جرنیل نادر دے خطرے چ پایا۔ ہرات دے ابدالی دے خلاف انہاں د‏‏ی مہم د‏‏ی خبر سن کر اشرف نے خراسان دے دارالحکومت اُتے مارچ کرنے تے نادر دے مشرق تو‏ں واپس آنے تو‏ں پہلے مشہد اُتے قبضہ کرنے دا فیصلہ کيتا۔ تاہم نادر اشرف نوں خراسان تے حملہ کرن دا موقع ملن توں پہلاں ای مشہد واپس آ گیا سی۔ دمغان دی طرف مارچ کردے ہوئے نادر تے اشرف دا پنڈ مہمندوست دے نیڑے جھڑپ ہوئی جتھے فارسیاں نے بہت زیادہ تعداد چ ہون دے باوجود افغاناں نو جدید جنگ دا اک خوفناک خونی سبق دتا تے اشرف دی فوج نو کچل دتا جہدے نال اوہ سمنان دی طرف نسن ہون تے مجبور ہو گیا۔

 خوار درے پر گھات  
اشرف مغرب دی طرف پِچھے ہٹ گیا جتھے اس نے خوار درے وچ اک چنگی طرحاں سوچی سمجھی گھات لگائی جتھے اس نے امید کیتی کہ فارسی، اپنی حالیہ فتح توں لال ہو کے، حیران ہو جان گے تے اک بھاری دھچکا لگے گا۔ نادر نے گھات لگان دا پتہ لگان تے اس نوں گھیر لیا تے فیر اس نوں مکمل طور تے تباہ کر دتا تے جو کجھ وی باقی رہیا اوہ اصفہان ول نس گیا۔

 مورچہ خورت دی لڑائی 
سلطنت عثمانیہ تو‏ں فوری حمایت د‏‏ی درخواست کردے ہوئے اشرف نے اصفہان د‏‏ی طرف فارسی فوج دے زور دا مقابلہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ عثمانی اپنی مشرقی سرحد تے اک نویں سرے توں ابھردے ہوئے فارس نو ویکھن دی بجائے اشرف نو اقتدار چ رکھن دے خواہشمند سن، بندوقاں تے توپ خانے دوناں دی مدد کرن دے خواہشمند سن۔ مورچہ خورت دی لڑائی چ افغاناں نوں اک واری فیر فیصلہ کن طور تے شکست ہوئی جس دی وجہ توں اشرف نوں دکھن ول نسنا پیا۔

 اصفہان دی آزادی 
نادر نے اصفہان نو‏‏ں آزاد کروایا تے جلد ہی شہر دے مرکزی دروازےآں دے باہر تہماسپ II نو‏‏ں قبول کيتا جتھ‏ے شاہ نے نادر دا شکریہ ادا کيتا۔ شہر نوں افغاناں ولوں تباہ کر دتا گیا سی جدوں نادر دے آن تے دولت دے لحاظ نال بہت گھٹ چھڈ دتا گیا سی۔ طہماسپ نے مشہور طور تے رویا جدوں اس نے ویکھیا کہ دارالحکومت نال کی ہویا اے۔ شہر د‏‏ی آبادی تے دولت دونے دے لحاظ تو‏ں بہت کم ہوگئیا ۔ لوکاں نے بدلہ انہاں افغاناں تو‏ں لیا جو پورے شہر وچ چھپے ہوئے پائے گئے سن ۔

 فارس وچ افغان حکومت دا خاتمہ 
نادر اصفہان توں شیراز ول ٹر پیا جتھے اشرف کجھ مقامی عرب قبیلیاں دی مدد نال جو کجھ کر سکدا سی اوہ اکٹھا کرن چ رُجھیا ہویا سی۔ اس موڑ تے افغان قسمتاں دے احیاء دی کوئی حقیقت پسندانہ امید نئیں سی تے زرغان دے نیڑے فارسی نے اشرف دی کمانڈ دی آخری فوج نال مصروف تے تباہ کر دتا، تاریخی ذرائع جنگ دے بعد اس دی صحیح قسمت تے متفق نئیں سن۔

 ایہہ وی ویکھو 

 دمغان دی لڑائی (1729)
 درہ خوار دی لڑائی
 مورچہ خورت دی لڑائی 
 زرغون دی لڑائی

 حوالے