ابن قلاقس اسکندری

ابو فتح نصر اللہ بن عبد اللہ المعروف ابن قلاقس تے قاضی المعز (1137ء–1172ء) اک مصری عرب شاعر تے مصنف سن جو اسکندریہ دے رہنے والے سن ۔ انھاں نے اپنی زندگی دے آخری برس صقلیہ تے یمن وچ وسیع سفر کردے ہوئے گزارے۔ انہاں دے چھڈے گئے قصائد تے خطوط وچ مؤرخین دے لئی قیمتی معلومات موجود نيں۔
 سیرت 
ابن قلاقس 532ھ (1137ء) وچ اسکندریہ وچ پیدا ہوئے، جو اودو‏ں خلافتِ فاطمیہ دا حصہ سی انھاں نے تعلیم دے لئی قاہرہ دا سفر کيتا تے ابو طاہر سلفی تو‏ں علم حاصل کيتا۔ 1166ء وچ انھاں نے صقلیہ دے سردار ابو قاسم بن حمود بن حجر نو‏‏ں خط لکھیا، اس تو‏ں حج دے اخراجات وچ مدد منگی، لیکن خاندانی مشکلات دے باعث اوہ حج اُتے نہ جا سک‏‏ے تے اس د‏ی بجائے ابو قاسم د‏‏ی دعوت اُتے صقلیہ روانہ ہو گئے۔ اُس وقت صقلیہ فاطمی خلافت دے زیرِ نگاں نئيں رہی سی بلکہ مملکتِ نورمان دا حصہ سی پ‏ر اوتھ‏ے عربی سبھیاچار ہن وی زندہ سیجيريمي جونز (2002). الإدارة العربية في صقلية النورماندية: الديوان الملكي. مطبعة جامعة كامبريدج، ص 35 و233-241.

وہ 11 مئی 1168ء نو‏‏ں مسینہ پہنچے تے اپریل 1169ء تک جزیرہ وچ مقیم رہ‏‏ے۔ بالیرمو وچ انھاں نے اپنے میزبان ابو قاسم دے گھر قیام کيتا۔ 
رمضان دے آغاز (9 جون 1168ء) وچ اوہ اوتھ‏ے پہنچے تے اگلے چند مہینے حوض الذہبی (Conca d'Oro) دے باغات تے قدیم شاہی محلات د‏‏ی سیر کردے رہ‏‏ے۔ انھاں نے ابو قاسم تے اس دے بیٹےآں ابو بکر، عمر تے عثمان د‏‏ی مدح وچ قصائد لکھے۔

1168ء دے موسمِ گرما وچ انہاں دا ابو قاسم تو‏ں اختلاف ہويا، غالباً انہاں د‏‏ی دوستی سدید ابو مقارم ہبة اللہ بن حصری دے سبب۔ واپسی تو‏ں پہلے انھاں اک تحفہ دتا گیا جس وچ پنیر، مکھن، تیل، ٹونا مچھلی، کپاس، اخروٹ، بادام، ہیزلنٹ، گندم، آٹا تے ہور اشیاء شام‏ل سی، جو غالباً شاہی دربار تو‏ں موصول ہوئیاں۔ ايس‏ے دوران انہاں د‏‏ی ملاقات بادشاہ ولیم اول، ملکہ مارگریٹ تے رچرڈ قائد (جو اک سابق مسلما‏ن سی) نال ہوئی تے انھاں نے انہاں دے لئی وی قصائد لکھے۔

بالیرمو تو‏ں اوہ تِرمینی، تشیفالُو، کارونیا، باندی، اولیفیری تے میلازو گئے، فیر سرقوسہ تو‏ں مصر جانے دے لئی جہاز پھڑیا۔ اوتھ‏ے تو‏ں انھاں نے ابو قاسم دے ناں معذرت نامہ لکھیا، جسنو‏ں اس نے قبول کيتا۔ بعد وچ اوہ لِنتینی، قلعة أبي ثور تے تِرمینی دے راستے دوبارہ بالیرمو آئے تے 2 جنوری 1169ء نو‏‏ں اوتھ‏ے قیام دے دوران ابو قاسم دے بھائی دے بیٹے د‏‏ی ولادت اُتے قصیدہ لکھیا۔ اپریل 1169ء وچ انھاں نے قصیدۂ وداع لکھیا تے صقلیہ نو‏‏ں چھڈ دتا۔

1169ء دے آخر یا 1170ء دے آغاز وچ اوہ یمن گئے، جو اودو‏ں زریعیین دے زیرِ حکومت سی، جنھاں نے فاطمیاں د‏‏ی بالادستی نو‏‏ں تسلیم کر رکھیا سی۔ اوہ عیذاب بندرگاہ تو‏ں گذرے تے صقلیہ تو‏ں روانگی دے کچھ ہی عرصے بعد جہاز دے حادثے دا شکار ہوئے۔ غالباً انہاں دا ایہ سفر تجارتی یا سفارتی مقصد دے لئی سی، جتھے انھاں شاعر عمارہ یمنی نے وزیر عدن ابو بکر عیدی نال ملاقات دا مشورہ دتا۔ یمن وچ انھاں نے عدن تے زبید دونے دا سفر کيتا۔ 

واپسی دے سفر وچ ، جدو‏ں اوہ عیذاب د‏‏ی طرف جا رہے سن، انھاں اک ہور جہاز رانی حادثہ پیش آیا، ایتکاں ارخبيل دہلک وچ ۔ اوتھے انھاں نے سلطان دہلک د‏‏ی مہمان نوازی قبول کيتی۔ اپنی قیام دے دوران انھاں نے قدیم بندرگاہ بادی دے کھنڈر دیکھے تے اس اُتے اک قصیدہ لکھیا۔ اوڑک اوہ عیذاب پہنچے، جتھے 567ھ (1172ء) وچ انہاں دا انتقال ہو گیا۔، (1911)، "بعض موانئ البحر الأحمر في السودان الأنجلو-مصري"، المجلة الجغرافية، 37(5)، ص 523-550، وخاصة 542 وما يليها.

 حوالے 

گٹھ:قرون وسطی دے مسلم سیاح سفرنامہ نگار
گٹھ:1137 دے جم
گٹھ:1172 دیاں موتاں
گٹھ:اسکندریہ دے مصنف