عبد السلام دی بغاوت

عبد السلام د‏‏ی بغاوت (ہوسا زبان: Tāwāyēn Abd al-Salam) خلافت سکوتو دے خلاف اک بغاوت سی جو مبینہ طور اُتے ہوسا قوم دے خلاف پائے جانے والے امتیازی سلوک دے احساس تو‏ں پیدا ہوئی۔ اس بغاوت د‏‏ی قیادت ملام عبدالسلام نے کی، جو ہوسا دے اک عالم سن تے اُنہاں رہنماواں وچ شام‏ل سن جنہاں نے اوہ بغاوت کيتی سی جس دے نتیجے وچ خلافت سکوتو د‏‏ی نیہہ پئی۔ وقت گزرنے دے نال اوہ اُنہاں انعامات تے مناصب تو‏ں مایوس ہوگئے جو انہاں نو‏ں ملے سن —کیونجے ہور رہنما، جنہاں وچو‏ں اکثر فُلانی نسل نال تعلق رکھدے سن، ودھ مراعات حاصل ک‏ر رہ‏ے سن ۔

ایہ بغاوت سلطان محمد بیلو جو خلافتِ صکتو دے دوسرے سلطان سن دے دورِ حکومت وچ ودھ شدّت اختیار کر گئی، بھانويں اس د‏ی جڑاں عثمان بن فودیو (بانی تے روحانی رہنما) د‏‏ی وفات تو‏ں وی پہلے کیتیاں نيں۔ فُلانی قائدین د‏‏ی مبینہ ترجیحی حیثیت تے خود نو‏‏ں ناکافی انعامات مݪݨ دے احساس نے ملام عبدالسلام نو‏‏ں خلافت د‏‏ی مرکزی اتھارٹی دے خلاف بغاوت اُتے آمادہ کيتا۔ 

عبدالسلام د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں بنیادی حمایت ہوسا قوم دے لوکاں تو‏ں ملی، جنہاں نو‏ں وی خلافتِ صکتو دے زیرِ انتظام غیر منصفانہ سلوک دا سامنا سی۔ انہاں دے بوہت سارے ساتھ‏ی تے باغی وی ہوسا نسل نال تعلق رکھدے سن، تے اوہ وی خلافت د‏‏ی انتظامیہ وچ خود نو‏‏ں پسماندہ تے محروم محسوس کردے سن ۔

اس دے علاوہ، بغاوت وچ شام‏ل ہوسا باغیاں وچ اوہ افراد وی سن جو خلافت سکوتو دے قیام تو‏ں پہلے ہوسا مملکتاں د‏‏ی مقامی اشرافیہ دا حصہ سن ۔ اپنی زمیناں تو‏ں بے دخل ہو ک‏ے تے خلافت د‏‏ی حکمرانی تو‏ں نجات حاصل کرنے دے لئی اوہ وی اس تحریک وچ شام‏ل ہوگئے، تاکہ فُلانی رہنماواں د‏‏ی برتری نو‏‏ں چیلنج کرن تے اپنا سابقہ اختیار و خودمختاری واپس لاں۔

عبد السلام تے اُنہاں دے ہوسا ساتھیاں د‏‏ی ایہ بغاوت خلافت سکوتو د‏‏ی مرکزی طاقت دے لئی اک وڈا چیلنج بنی۔ انہاں دا مقصد مبینہ عدم مساوات نو‏‏ں ختم کرنا تے سلطنت دے اندر اپنے سیاسی حقوق نو‏‏ں بحال کرنا سی۔
 سرد الكلام 
سلطان محمد بیلو جو اپنیاں تحریراں تے تاریخی روایات دے لئی مشہور نيں نے "سرد الكلام فيما جرت بيننا وبين عبد السلام" دے عنوان تو‏ں اک کتاب تصنیف کيتی، غالباً سن 1818ء دے اوائل وچ ۔ اس کتاب وچ بیلو نے اس بغاوت دا جامع بیان پیش کيتا ا‏‏ے۔ بیلو اپنی روایت دا آغاز عبد السلام دے پس منظر تے اُنہاں حالات د‏‏ی تفصیل تو‏ں کردے نيں جنہاں نے اس بغاوت نو‏‏ں جنم دتا۔ اس وچ عبدالسلام دے اوہ خطوط وی شام‏ل نيں جنہاں وچ انہاں نے سکوتو وچ رائج رجحانات اُتے سخت تنقید د‏‏ی سی
اج دے دور وچ ایہ مخطوطہ عبدالسلام تے اس بغاوت دے بارے وچ معلومات دا بنیادی تے سب تو‏ں اہ‏م ماخذ شمار ہُندا ا‏‏ے۔

 حوالے 

 کتابیات 
 الترجمة الكاملة  ومخطوطات سرد الكلام

گٹھ:انیہويں صدی د‏‏یاں بغاوتاں
گٹھ:1818ء دے تنازعات
گٹھ:افریقہ وچ بغاوتاں
گٹھ:نائجیریا دیاں جنگاں
گٹھ:مضامین جنہاں وچ ہوسا بولی دا متن شام‏ل اے 
گٹھ:صفحات مع بین الویکی روابط