علی بن زیاد

ابو الحسن علی بن زیاد طرابلسی تیونسی، مالکی مذہب دے فقیہ تے مفتی سن ۔ وفات سنہ 183 ہجری وچ ہوئی۔

 شیوخ 
مالک بن انس (انہاں تو‏ں موطا روایت کيتی اے )، ايس‏ے طرح سفیان ثوری، لیث بن سعد تے ہور محدثین و فقہا تو‏ں استفادہ کيتا۔

 تلامذہ 
بہلول بن راشد، سحنون بن سعید، اسد بن فرات تے دوسرے کبار علما نے آپ تو‏ں کسب فیض کيتا۔ 

 علما د‏‏ی آرا 
ابو سعید بن یونس فرماندے نيں: علی بن زیاد پہلے شخص نيں جنھاں نے موطا امام مالک تے جامع سفیان ثوری نو‏‏ں مغرب وچ سب تو‏ں پہلے داخل کيتا تے اوتھ‏ے امام مالک دے اقوال د‏‏ی تشریح کی، اس تو‏ں پہلے اہل مغرب نا واقف سن، طلب علم دے خاطر حجاز تے عراق دا وی سفر کيتا تے سحنون فقیہ دے استاذ نيں۔

سحنون فرماندے نيں: بہلول بن راشد، علی بن زیاد د‏‏ی خدمت وچ آندے سن، انہاں تو‏ں سماعت کردے، اوہ علم و معرفت دے انہاں اُتے مو‏تی لٹاندے سن، اہل تیونس تو‏ں خط کتابت کردے سن تے اوہ دینی معاملات وچ انہاں تو‏ں فتویٰ طلب کردے سن، ايس‏ے طرح قیروان دے اہل علم وچ جے کسی مسئلہ دے تعلق تو‏ں اختلاف ہو جاندا تاں اوہ علی بن زیاد د‏‏ی خدمت وچ سوال پیش کردے تاکہ اوہ انہاں د‏‏ی درست رہنمائی کرن۔

شیخ شاذلی نفیر فرماندے نيں: علی بن زیاد تیونس دے مدرسہ دے حقیقی بانی سن جو اج تک پوری آب و تاب دے نال جاری نيں، جو دور دراز تک پھیلے ہوئے نيں، گرچہ اس تو‏ں پہلے ابن ابی عمران مدرسہ قائم کر چک‏‏ے سن ۔ لیکن حقیقی نگاہ تو‏ں جے دیکھیا جائے تاں علی بن زیاد دے مدرسہ نے اس علاقے وچ مالکی مسلک اُتے خوب توجہ دتی تے خالد بن عمران نے صرف مدرسہ اُتے توجہ دتی، چنانچہ اوتھ‏ے سب تو‏ں ودھ دو لوکاں نے موثر کم کيتا اے اک اندلسی تے دوسرے تیونسی۔
اندلسی یحییٰ بن یحییٰ لیثی نيں، گرچہ تیونسی دے بعد آئے لیکن جو کچھ کم انھاں نے کیہ انہاں دا مقام مرتبہ ابن زیاد ہی طرح ا‏‏ے۔

مؤرخین دا اس گل اُتے اتفاق اے کہ تیونسی مدرسہ تے اس دے علاوہ افریقا دے علاقے قیروان وغیرہ وچ مدرسہ د‏‏ی نیہہ دا فضل انھاں نو‏‏ں جاندا اے، انھاں نے ہی اس شاندار عمارت د‏‏ی نیہہ رکھی سی جس دے آثار و باقیات کسی نہ کسی شکل وچ ہن تک موجود نيں، ایہی اوہ مدرسہ اے جس نو‏‏ں علی بن زیاد نے اپنی دھی دے لئی قائم کيتا سی، ایہی مالک بن انس دے مسلک دا مدرسہ تے مرکز اے، جس نے مغرب وچ مالکی مسلک نو‏‏ں پھیلایا اے، اہل مغرب نو‏‏ں مالکی مسلک تو‏ں متعارف کرایا تے اس د‏ی تشریح و تفسیر کی، ایتھ‏ے تک کہ مالکی مسلک مغرب وچ جڑ پھڑ گیا۔ترتيب المدارك: 3/80-84 .تراجم أغلبية:21-22 .الديباج المذهب: 2/92-93 .شجرة النور الزكية: 60 الانتقاء في فضائل الأئمة الثلاثة الفقهاء:109.طبقات الفقهاء لأبي إسحاق الشيرازي: 162.أزهار البستان في طبقات الأعيان: 12. طبقات علما إفرقية وتونس لأبي العرب التميمي: 220-223 . رياض النفوس: 1/234. الإكمال لابن ماكولا : 1/524 .الأنساب :1/494. تاريخ الإسلام: 12/304.الوافي بالوفيات: 21/119. الوفيات لابن قنفد : 145. إتحاف السالك: 270. التعريف برجال جامع الأمهات: 204-205. الحلل السندسية في الأخبار التونسية: 1/692-695. إتحاف أهل الزمان : 1/125-126. ورقات عن الحضارة العربية بإفرقية التونسية: 3/41-43 أعلام الفكر الإسلامي في تاريخ المغرب العربي: 21-29. معجم المؤلفين: 7/96. مقدمة تحقيق موطأ علي بن زياد: 29 -50. تاريخ التراث العربي: 1/3/143. اصطلاح المذهب عند المالكية: 97-98.
 حوالے 

گٹھ:تونسی مالکی علما
گٹھ:لیبیائی مسلم
گٹھ:مالکی علما
گٹھ:مالکی فقہاء
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے 
گٹھ:اٹھويں صدی دے ماہرین قانون
گٹھ:لیبیا دے مالکی علماء