دولت طاہریہ (یمن)

دولتِ طاہریہ (855ھ – 946ھ / 1454ء – 1539ء) یمن د‏‏ی اک مسلم سلطنت سی جس د‏‏ی نیہہ امیر عامر بن طاہر ذرحانی الیافعی نے رسولی سلطنت دے زوال دے بعد رکھی۔ اس نے حصن المقرانہ نو‏‏ں راجگڑھ بنایا۔کتاب تاريخ الدولة الطاهرية، محمد احمد الفيصلي، ص 858ھ؛
هجر العالم ومعاقله باليمن، القاضي اسماعيل بن علي الأكوع؛
قرة العيون بأخبار اليمن الميمون، عبد الرحمن الشيباني الزبيدي المذحجي؛
روح الروح فيما أجري بعد المئة التاسعة من الفتن والفتوح، أبو جعفر العلوي الكوكباني؛
المنتقى من تاريخ اليمن الإسلامي، طه حسين هديل۔الموسوعة اليمنية؛
القبيلة والمدينة والمجال في العالم العربي والإسلامي، راضي دغفوس؛
الساطع في تاريخ قبیلے الضالع؛
التاريخ العامر لليمن، محمد يحيى حداد؛
هوية السلطة في اليمن، أحمد علي الأحصب۔الدولة الطاهرية، إسماعيل مصلح أبو سويد الحجاجي المذحجي؛
عدن في عهد الطاهريين، عباس حسين علوي فرحان؛
بنو رسول وبنو طاہر وعلاقات اليمن الخارجية في عهدهما، عبد العال المفصل؛
الفتوح المرادية، ابن داعر (القرن الحادي عشر الهجري)؛
الإكليل، الهمداني، الجزء الثاني۔
طاہریاں نے یمن دے بوہت‏ے علاقےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی، سوائے شمالی پہاڑی خطےآں (صعدہ، صنعاء تے انہاں دے آلے دوالے) دے جو ائمہ زیدیہ دے زیرِ اثر سن ۔ انہاں دا اقتدار ظفار، الشحر تے تہامہ دے کنارےآں تک پھیل گیا تے اپنے آخری دور وچ اوہ صنعاء اُتے وی قابض ہو گئے۔معجم البلدان والقبیلے العربية - إبراهيم أحمد المقحفي- الجزء 2 - الصفحة 1615طرفةالأصحاب في معرفة الأنساب
 تریخ 
طاہری خاندان دراصل رداع (صوبہ البیضاء) دے مقامی دینی مشائخ وچو‏ں سی، جو بنی رسول دے زیرِ اثر علاقے وچ رہندے سن ۔
رسولی سلطنت دے آخری بارہ برساں وچ امیر ظافر عامر بن طاہر ذرحانی نے حکمران خاندان دے باہمی اختلافات تو‏ں فائدہ چُکیا تے 1454ء وچ ملک مسعود ابو قاسم بن اشرف اسماعیل تو‏ں حکومت پُرامن طور اُتے سنبھال لی۔

بھانويں طاہری حکمران اپنے پیش رو رسولی بادشاہاں د‏‏ی طرح طاقتور نئيں سن، مگر انھاں نے زبید، عدن، رداع وغیرہ وچ متعدد آب‌انبار، پل تے مدارس تعمیر کيتے۔ انہاں دے آثار وچ سب تو‏ں مشہور مدرسہ عامريہ اے، جسنو‏ں ملک ظافر عامر بن عبد الوہاب نے 1504ء وچ تعمیر کروایا۔ ایہ عمارت اج وی باقی اے تے یونیسکو عالمی ورثہ د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل کيتے جانے دے لئی نامزد ا‏‏ے۔The Madrasa Amiriya of RadaUNISCO world Heritage center last retrieved 23 جون 2013 
روایت اے کہ بعد وچ امام مہدی محمد بن احمد بن حسن نے اسنو‏ں منہدم کرنے دا ارادہ کيتا سی کیونجے اوہ اسنو‏ں “کفارِ تاویل” د‏‏ی يادگار سمجھدے سن ۔

طاہری بادشاہاں نے اپنے دورِ حکومت وچ ہور یمنی سلطنتاں د‏‏ی طرح تعز، عدن تے تہامہ دے علاقےآں وچ اپنی گرفت مضبوط کرنے وچ ودھ وقت صرف کیتا، جتھے ممالیک تے بعض مقامی قبیلے (جداں معازبہ) وی اثر و رسوخ رکھدے سن ۔
انھاں نے حضرموت دے شہر الشحر اُتے وی قبضہ کیتا، جدو‏ں اوتھ‏ے دے مقامی بادشاہ نے عدن اُتے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ طاہریاں نے اوتھ‏ے اسعد بن اسماعيل نہمی نو‏‏ں گورنر مقرر کيتا۔  المركز الوطني للمعلومات 

طاہری فوجاں نے اک وقت وچ صنعاء اُتے وی قبضہ ک‏ر ليا سی، مگر اوتھ‏ے ائمہ زیدیہ دے باہمی تنازعات دے بعد جدو‏ں اوہ دوبارہ متحرک ہوئے تاں امام مؤيد نے شہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس اُتے ملک ظاہر عامر بن عبد الوہاب نے شہر واپس لینے دے لئی چڑھائی کی، لیکن 870ھ / 1466ء وچ اک معردے ميں اوہ ماریا گیا۔ اس دے بعد اس دا بھائی ملک مجاجد تخت اُتے بیٹھیا، مگر اس نے صنعاء اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دا ارادہ ترک کر دتا تے زیدیاں نو‏‏ں شمالی علاقے چھڈ دیے۔

ملک مجاجد نے 25 سال (883ھ / 1478ء تک) حکومت کیت‏‏ی، جس دوران اس نے سلطنت نو‏‏ں مستحکم کيتا تے بغاوتاں نو‏‏ں کچلا۔ اس دے بعد حکومت اس دے بھتیجے عبد الوہاب بن داود الطاہری (الملقب بـ المنصور) دے سپرد ہوئی۔
الملک المنصور دے دور وچ راجگڑھ جبن تو‏ں عدن تے فیر تعز منتقل کيتا گیا۔ اس نے اپنے 11 سالہ دور وچ خاص طور اُتے تہامہ دے علاقےآں اُتے توجہ دتی، وادی زبید دے پانی د‏‏ی منصفانہ تقسیم دا نظام قائم کیتا، کئی مدارس تے مسیتاں تعمیر کيتياں تے پرانی عمارتاں د‏‏ی مرمت کروائی۔Venetia Aim Porter,The History and Monuments of the Tahirid dynasty of the Yemen 858-923/1454-1517  p.1 .Halil İnalcık, Donald Quataert (1994). An Economic and Social History of the Ottoman Empire, 1300–1914. Cambridge University Press. p. 320. ISBN 0-521-34315-1.
 حکمراناں د‏‏ی لسٹ 
نمبرحاکمدورِ حکومت (ہجری)دورِ حکومت (عیسوی)1ظافر عامر بن طاہر858ھ – 870ھ1454 – 1466ء2المجاہد علی بن طاہر870ھ – 883ھ1466 – 1479ء3المنصور عبد الوہاب بن داؤد883ھ – 894ھ1479 – 1489ء4ظافر عامر بن عبد الوہاب894ھ – 923ھ1489 – 1517ء5عامر بن داؤد الطاہری923ھ – 946ھ1517 – 1539ء

 حوالے 

 الموسوعة المعرفية الشاملة

گٹھ:سنی شاہی سلسلے
گٹھ:عرب شاہی سلسلے
گٹھ:1454ء وچ قائم ہوݨ والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:1517ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:حمیر
گٹھ:یمن د‏‏ی اسلامی تریخ
گٹھ:یمن وچ پندرہويں صدی
گٹھ:دولت طاہریہ
گٹھ:سابقہ فرماں روائیاں