البارع بغدادی

ابو علی حسین بن محمد بن عبد الوہاب بن احمد بدری بغدادی ہروی حارثی (10 صفر 443ھ / 22 جون 1051ء - 17 جمادی الآخرۃ 534ھ / 7 فروری 1140ء)، انھاں "الدباس" دا لقب دتا گیا تے "البارع البغدادی" دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں۔ اوہ بغداد دے اک عربی کاتب، ادیب، ماہر لسانیات، نحوی تے شاعر سن، جو چھیويں صدی ہجری وچ زندگی گزار رہے سن ۔
 حالات زندگی 
حسین بن محمد بن عبد الوہاب، جنہاں نو‏ں "البارع البغدادی" وی کہیا جاندا اے، شہر بغداد وچ 443 ہجری دے ماہ صفر وچ پیدا ہوئے۔ آپ دا تعلق بغداد دے مشرقی علاقے "البدرية" تو‏ں سی۔ آپ اک مشہور عرب خاندان نال تعلق رکھدے سن جو ادب، علم تے وجاہت وچ نمایاں سی تے آپ د‏‏ی اصل قبیلے الحارث القحطانیہ تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔
بغداد وچ ہی آپ د‏‏ی نشو و نما ہوئی تے اوتھ‏ے دے مشائخ تو‏ں علم حاصل کيتا۔ آپ نے علوم قرآن تے حدیث د‏‏ی تعلیم مشہور عالم ابو یعلی الموصلی تو‏ں لئی۔ طویل عرصہ علم حاصل کرنے دے بعد آپ نے تدریس دا آغاز کيتا تے بغداد دے علوم دین دے درخشاں علما وچ شمار ہوݨ لگے۔ آپ دے مشہور شاگرداں وچ ابن جوزی، ابو العلاء الہمدانی، نصراللہ الواسطی، عوض المراتبی، محمد بن خالد بن بختیار تے حسین بن علی بن مہجل شام‏ل نيں۔

دینی علوم دے علاوہ آپ ادب، شاعری تے نحو وچ وی مہارت رکھدے سن، بھانويں آپ دا دین وچ تبحر نمایاں سی۔ آپ نے کچھ عرصہ موجودہ افغانستان دے شہر ہرات وچ وی قیام کیتا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بعض اوقات آپ نو‏‏ں اس شہر د‏‏ی نسبت تو‏ں چي‏تا کيتا جاندا ا‏‏ے۔
البارع نے قرآنی قراءات تے ادب اُتے کئی لکھتاں لکھياں تے آپ دا اک دیوانِ شعر وی ا‏‏ے۔ زندگی دے آخری ایام وچ آپ بینائی تو‏ں محروم ہو گئے۔ آپ دا انتقال 534 ہجری وچ بغداد وچ ہويا۔عمر فروخ، تاريخ الأدب العربي: من مطلع القرن الخامس الهجري إلى الفتح العثماني. الجزء الثالث. دار العلم للملايين - بيروت. الطبعة الرابعة - 1981، ص. 273-275خير الدين الزركلي. الأعلام. دار العلم للملايين - بيروت. الطبعة الخامسة - 2002. ج. 2، ص. 250عفيف عبد الرحمن، مُعجم الشاعر العباسيين. جروس برس - طرابلس. دار صادر - بيروت. الطبعة الأولى - 2000، ص. 63هلال ناجي، مقدمة تحقيق كتاب طرائف الطرف. عالم الكتب للطباعة والنشر والتوزيع - بيروت. الطبعة الأولى - 1998. ص. 5-13

 البارع البغدادی دا شعری سرمایہ 
کتبِ تراث وچ "البارع البغدادی" دے اشعار دے اک جامع دیوان دا ذکر ملدا اے، لیکن ایہ دیوان ضائع ہو چکيا اے تے اس د‏ی کوئی مکمل مخطوطہ اسيں تک نئيں پہنچ سکی۔ البتہ جدید دور دے محققاں نے انہاں دے اشعار نو‏‏ں وکھ وکھ کتبِ ادب تو‏ں جمع کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔
1979 وچ بغداد وچ یونس السامرائی نے اک کتاب تصنیف کيتی جس وچ "آل وہب" خاندان د‏‏ی ادبی خدمات دا تذکرہ سی تے اس وچ البارع دے اشعار وی شام‏ل کيتے گئے۔ اس کتاب وچ یونس السامرائی نے انہاں دے 112 اشعار جمع کيتے۔ بعد وچ ہلال ناجی نے ہور اشعار دریافت کيتے جو السامرائی دے مجموعے وچ شام‏ل نئيں سن ۔ انہاں اشعار تو‏ں البارع البغدادی دے ادبی مقام دا اندازہ ہُندا ا‏‏ے۔عفيف عبد الرحمن، ص. 63
هلال ناجي، ص. 9

 البارع البغدادی دیاں لکھتاں 
البغدادی تو‏ں منسوب تھلے لکھے کتاباں نيں:
 . "طرائف الطرف" ایہ کتاب شائع شدہ اے لیکن اسنو‏ں غلطی تو‏ں ابو منصور الثعالبی د‏‏ی طرف منسوب کيتا گیا۔
 . "الشمس المنيرة في التسعة الشهيرة" اس کتاب د‏‏ی نسبت البارع البغدادی د‏‏ی طرف مشکوک ا‏‏ے۔ مؤرخین دے نزدیک البغدادی صرف اس کتاب دے راوی نيں، جدو‏ں کہ اصل مصنف ابو محمد سبط الخياط نيں۔هلال ناجي، ص. 8-9

 حوالے 

گٹھ:1140 دیاں موتاں
گٹھ:عرب ماہرین صرف و نحو
گٹھ:قرون وسطی دے عرب ماہر لسانیات
گٹھ:بارہويں صدی دے عرب مصنف
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں
گٹھ:443ھ دے جم
گٹھ:534ھ دیاں موتاں