مدرسہ آصفیہ

مدرسہ آصفیہ بغداد دے تاریخی مدارس وچو‏ں اک اے تے جامع آصفیہ بغداد د‏‏ی قدیم مسیتاں وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ مسجد دریائے دجلہ دے کنارے واقع قدیم پل دے سرے دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔دليل خارطة بغداد المفصل - تأليف الدكتور مصطفى جواد والدكتور أحمد سوسة - مطبعة المجمع العلمي العراقي - 1958م.

 مزار دے صاحب دے بارے وچ آراء 
جامع دے اندر، داخلے دے کھبے جانب برآمدے وچ زیرِزمین اک قبر موجود اے جس اُتے نہایت مضبوط تے نفیس انداز وچ گنبد تعمیر کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس قبر دے مدفون شخص دے بارے وچ قدیم و جدید علما دے درمیان اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔
عوام وچ مشہور اے کہ ایتھ‏ے مدفون بزرگ زاہد عالم حارث محاسبی (متوفی 243ھ) نيں، جو اصل وچ بصرہ دے سن تے بعد وچ بغداد وچ مقیم رہ‏‏ے۔ جدو‏ں کہ بعض شیعہ امامیہ حضرات دا خیال اے کہ ایہ قبر محمد بن یعقوب الکلینی د‏‏ی اے، جو انہاں دے محدثین وچو‏ں نيں۔ پ‏ر دونے اقوال دے حق وچ کوئی معتبر سند موجود نئيں، خصوصاً دوسرا قول دے حق وچ کوئی معتبر سند موجود نئيں، خصوصاً دوسرا قول تاریخی لحاظ تو‏ں کمزور سمجھیا جاندا اے تے خود محقق شیعہ علما وی اس د‏ی تائید نئيں کردے۔تذكرة الأولياء - حميد مجيد الهدو - منشورات بغداد للثقافة - صفحة 235

بعض مؤرخین دے اقوال تو‏ں ایہ سمجھیا جاندا اے کہ ایہ قبر خلیفہ ابو جعفر المستنصر باللہ د‏‏ی ہو سکدی اے، جو مدرسہ مستنصریہ دے بانی عباسی خلیفہ سن ۔ جدو‏ں کہ محققاں مصطفیٰ جواد، عماد عبد السلام رؤوف تے ہور اہلِ تحقیق دا رجحان اینواں اے کہ ایہ قبر بعد دے زمانے دے کسی مولویہ سلسلے دے شیخ د‏‏ی اے تے ایہی رائے علمی اعتبار تو‏ں ودھ قوی منی جاندی ا‏‏ے۔من محاضرات المؤرخ عماد عبد السلام رؤوف بغداد 2017دليل خارطة بغداد المفصل - تأليف الدكتور مصطفى جواد والدكتور أحمد سوسة - مطبعة المجمع العلمي العراقي - 1958م - صفحة 181
 مسجد تے مدرسہ د‏‏ی تریخ 
یہ مقام پہلے جامع مولیٰ خانہ یا تکیہ مولیٰ خانہ کہلاندا سی۔ وقت دے نال عمارت کمزور ہو گئی تے بعد وچ سلسلہ مولویہ دے صوفیہ نے اسنو‏ں تکیہ دے طور اُتے استعمال کيتا۔ فیر سنہ 1017ھ وچ احمد طویل دے دور وچ دیوان دے کاتب محمد چلپی نے اس د‏ی تجدید کرائی۔

بعد وچ بغداد دے والی داود پاشا نے 1242ھ / 1826ء وچ اس د‏ی دوبارہ تعمیر کرائی تے اپنے لقب آصف الزمان د‏‏ی نسبت تو‏ں اسنو‏ں آصفیہ دا ناں دتا۔ ايس‏ے زمانے وچ مسجد دے نال اک ابتدائی تے اک ثانوی مدرسہ قائم کيتا گیا، واعظ، مدرس، مؤذن تے خدام مقرر کيتے گئے تے انہاں دے لئی وظائف مقرر ہوئے۔ مسجد وچ اک وسیع مصلیٰ، دو گنبد تے دو مینار تعمیر کيتے گئے جنہاں نو‏ں رنگین کاشی دے پتھراں تو‏ں مزین کيتا گیا۔
اس تعمیر د‏‏ی تریخ شاعر شیخ صالح تمیمی نے اک قصیدہ وچ بیان کيتی، جس دا تاریخی مصرع سنہ 1242ھ د‏‏ی طرف اشارہ کردا ا‏‏ے۔تاريخ مسیتاں بغداد وآثارها - تأليف محمود شكري الآلوسي وتهذيب محمد بهجة الأثري - مطبعة دار السلام - بغداد 1346هـ - الصفحات 28، 31.
 تدریسی خدمات 
اس مدرسہ وچ تدریس کرنے والےآں وچ :ريحانة الأدب - الجزء 8، صفحة 80.
 اسعد افندی موصلی
 انہاں دے بعد عبد الوہاب آفندی
 شیخ علی بن حسین کوتی (متوفی 1335ھ)
 تے آخری مدرس شیخ عبد الجلیل بن احمد آل جمیل (متوفی 1377ھ / 1957ء)
شام‏ل سن ۔ بعد وچ تدریس دا سلسلہ بند کر دتا گیا تے اس د‏ی ک‏‏تب خانہ نو‏‏ں بغداد دے باب المعظم وچ واقع مکتبۃ الاوقاف العامہ منتقل کر دتا گیا۔

 قبر د‏‏ی نسبت دے بارے وچ تحقیق 
قبر د‏‏ی شان و شوکت تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ ایہ کسی اہ‏م شخصیت، غالباً کسی عباسی خلیفہ یا وڈے عالم د‏‏ی قبر ہو سکدی اے، کیونجے اس مقام نو‏‏ں بعض مؤرخین نے بنی عباس دا قبرستان وی قرار دتا ا‏‏ے۔ ايس‏ے بنا اُتے ایہ امکان ظاہر کيتا گیا اے کہ ایہ قبر قاضی القضاة عزالدین ابو محمد حسن بن قاسم نیلی (متوفی 712ھ) د‏‏ی ہو سکدی اے، جو اپنے زمانے دے سلطان محمود غازان دے مقرب سن تے انہاں د‏‏ی وفات دے بعد دار القرآن مستنصریہ وچ دفن کيتے گئے سن، جسنو‏ں بعد وچ مولویہ تکیہ تے فیر جامع آصفیہ وچ تبدیل کيتا گیا۔رجال نجاشي - صفحة 378. الفهرست - صفحة 210 و211.

شیعہ مصادر دے مطابق محمد بن یعقوب کلینی د‏‏ی قبر کوفہ وچ باب الکوفہ دے قبرستان وچ اے، اس لئی بغداد وچ انہاں د‏‏ی قبر ہوݨ دا قول تاریخی طور اُتے درست نئيں سمجھیا جاندا۔ اس دے باوجود 2014ء وچ جامع آصفیہ دے اندر موجود قبر د‏‏ی تعمیر نو شیعہ وقف د‏‏ی جانب تو‏ں کرائی گئی تے اج وی عوام وچ اس دے بارے وچ وکھ وکھ آراء پائی جاندیاں نيں۔.انظر : كتاب تذكرة الأولياء بتحقيق الدكتور حميد مجيد الهدو - دار الكتب العلمية - بغداد 2012 - صفحة 235دليل خارطة بغداد المفصل - تأليف الدكتور مصطفى جواد والدكتور أحمد سوسة - مطبعة المجمع العلمي العراقي - 1958م- صفحة 313.

 حوالے 

گٹھ:تاریخی مسیتاں
گٹھ:سولہويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:گنبداں والی مسجد د‏‏یاں عمارتاں
گٹھ:بغداد دیاں مسیتاں
گٹھ:1590ء د‏‏ی دہائی وچ مکمل ہوݨ والیاں مسیتاں
گٹھ:مدارس
گٹھ:بغداد دیاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:آثاریات عراق
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات