قبائلی سبھیاچار

قبائلی سبھیاچار انسانی جیون دے اتہاس وچ اکّ اہم پڑاء اے۔ قبائلی جیون توں مطلب اس قبیلیاں دے گروہ توں اے جس دے ممبر اکّ سانجھی اپ-بولی بولدے ہن۔ اوہناں دے جیون نوں چلاؤن دے اپنے نیم ہندے ہن۔ ایہناں دے ممبر اکّ سانجھے علاقے وچ وسدے ہن۔ سختی نال کیتیاں مناہیاں ہی کبیلاواد دے مڈھلی شرط اے۔ایہہ مناہیاں ہی سمج گروہ نوں اٹٹّ اکائی وچ پروئی رکھن دے اہل ہندیاں ہن
مطلب
"قبیلہ" انگریزی شبد ٹرائب دا پنجابی ترجمہ اے۔ Tribe لاطینی شبد Tribus توں نکلیا، جس دے مطلب ہن کہ اکّ تہائی، جو کہ اوہناں تناں لوکاں وچوں اکّ لئی ورتیا جاندا اے۔ جنھاں نے قبیلے والیاں روایتاں اتے اوکڑاں جھلّ کے روم لبھیا۔ رومنا نے ٹرائیب شبد اہنا 35 بندیا متعلق وی ورتیا جو عیسیٰ تیں 241 ورھے مشرق اپنے ریتی رواجاں مطابق روم دا حصہ بنے۔دریا،پنجاب دے سانسی قبیلے دا سبھیاچار،لوک ساہت اشاعتاں،امرتسر،1997,پنہ نن 11

تشریح
ڈاکٹر.دریا مطابق "قبیلے دا اکّ علاقہ، اکّ سانجھی اپبھاشا، سماج، نیم پربندھ، تے نیا پربندھ ہندا ہے۔ اس وچّ انتر جاتی ویاہ سانجھیاں، ریتاں-رسماں،سانجھے کارج سانجھا ورثہ اتے مناہیاں دی سختی نال پالنا ورگیاں وشیشتاواں ہندیاں ہن۔"ہرندر سنگھ(ڈاکٹر.)، پنجاب دے بوریا قبیلے دا سبھیاچار،لوک گیت اشاعتاں، چنڈی گڑھ، 2015,پنہ نن-16

لچھن
اس گروہ دے لوک ٹوٹم اتے ٹیبو دے سختی نال پالنا کردے ہن اتے کسے باہری انسان نوں اپنے جیون-وہار وچ پوری طرحاں گھلن نہیں دیندے۔ ایہناں دی اپنی خفیہ بولی ہندی اے۔جس نوں باہری انسان آسانی نال نہیں سمجھ سکدا۔ اس بولی دے زریعہ نال اے ایہہ باہری سماج نالوں وتھ بنا کے رکھدے ہن تے اپنے بھید خفیہ رکھدے ہن۔
اہنا دے جیون وہار دا پمکھّ انگ کٹڑتا اے۔ ایہہ کٹڑتا قبیلے دیاں گلاں باہر کسے انسان نوں دسن وچ وی ہندے اے۔ ایہناں دیاں پرمپرک رہُ-ریتاں رہن-سہن،لوک یعقین،لوک-قلعواں،پہراوا،کھان-پین،آدی دوسرے لوکاں نالوں بھن ہندا اے۔ قبائلی سبھیاچار وکھ-وکھ قبیلیاں دا گروہ ہندا اے۔ جس وچ وکھری-وکھری قسم دے قبیلے شامل ہندے ہن۔ جہناں نوں ٹوٹم،ٹیبو،پوجا،دھرم پربندھ،پہراوا،آزاد حکومت تے نیاں پربندھ دی بنیاد تے اکّ دوسرے نالوں نکھیڑیا جاندا اے۔

پنجاب دے قبائلی سبھیاچار وچ ہیٹھ لکھے پمکھّ قبیلے آؤندے ہن-
 سکلیگر قبیلہ
سکلیگر دی گاڈی لوہار وانگ اکّ محنتی سلجھی ہوئی پکھیواس جاتی اے جو کانیا دیاں تیلاں دیاں پکھی وچ رہندی اے۔ ایہناں دا تعلق بازیگرا اتے لبانیاں نال ودھیرے لگدا اے پکھیواسا دے دسن مطابق اینا دے وڈیرے چار بھائی سن۔ دو دی اولاد بازی گر اتے باقی دو وچو اکّ دی لبانے تے دوجے دی سکلیگر ہوئی۔ سکلیگراں دا ایہہ وی کتھن اے کہ جد چھویں گرو ہرگوبند صاحب دے ویلے سکھا نوں ہتھیار دی لوڑ پئی تاں اوہناں ہتھیار لاہور دے مولاں بخش لوہار تو خریدے پر سکھا نوں پسند نہ آئے گرو پاسو آگیا پا کے سکھ پکھیواس ہتھیار بناؤن والیا نوں گرو جی پاس لے آئے گرو صاحب نے اہنا نوں ہتھیار بناؤن تے لایا۔ اکّ ہور روائت مطابق جد گرو گوبند سنگھ جی نے ایہناں نوں عقیدت نال تلواراں صقل کردیا ویکھیا تا ایہناں دا ناں سکلیگر قبیلہ دھر دتا گیا۔ڈاکٹر.کرنیل سنگھ تھند،پنجاب دا لوک ورثہ،پنہ نن:35-36
سکلیگر قبیلے دے کم
ایہہ مدت تو لوہے دے کم کردے چلے آ رہے ہن۔ تلواراں کھنڈے برچھے نیزے تیراں دیاں نوکاں آدی بناؤدے رہے ہن۔ جد انگریز سرکار نے ہتھیار بناؤن تے پابندی لا دتی تاں ایہناں نے گاڈی لہاراں وانگ بالٹی بالٹیاں دی مرمت تے لوہے دیا ٹوکریاں بناؤنیاں سورج کر دتیاں ہن ایہہ رمبے دفتراں تے کھیتی باڑی نال متعلق سند بناؤندے ہن۔
سکلیگر قبیلے دا پہراوا
سکلیگر قبیلے دے مرد دھوتی چولا اتے ول دار؉   پگّ بنھدے سی۔ تیویاں گھگری چولی اتے سلوار-قمیض پاؤندیاں ہن۔ اس ٹپریواس شکلیگر گروہ دے پہراوے اپر ملتانی سبھیاچار دا وی اثر اے۔ سکھ سمودائے
لئی ہتھیار بناؤن والے شکلیگر ہن وی کچھہرا،چوڑی دار؉   پجامہ اتے چولا پاؤندے ہن۔کرپال قزاق،پنجاب دے ٹپریواس سکلیگر قبیلے دا سبھیاچار،پنہ نن:46-47
سکلیگر قبیلے دیاں رسماں
جم دیاں رسماں:سکلیگر قبیلے وچ بچے دا جم قبیلے دی دائی ولوں گھر وچ ہی ہندا اے۔لڑکی نوں ایہہ لوک دیوی دا روپ سمجھدے ہن۔ لڑکا پیدا ہون دی صورت وچ اسنوں 'کل دا چراغ' سمجھ کے اچیچی خوشی منائی جاندی اے۔نوجات بچے نوں گھر دے کسے سیانے ولو 'گڑھ'دی گڑھتی دتی جاندی اے۔ بھوتاں -پیتاں توں رکھیا لئی سکلیگر لوک بچے دے گل وچ رتّ چنن دی لکڑ بنھ دیندے ہن۔ بچے دے جم تو تیجے دن گھڑولی دی رسم کرکے جنیپے والی عورت نوں قبیلے دیاں عورتاں ولوں چونکے چڑایا جاندا اے۔ گھڑولی دی رسم'خواجہ دیوتا'مطلب پانی دی حاضری وچ پوری کیتی جاندی اے اس جنیپے والی عورت نوں نہا دھیان کے پانی دیاں ست گڑویاں سر تے رکھکے چونکے چڑھایا جاندا اے۔ سدھی دا پرتیک ہون کرکے قبیلے دے لوک 'پانی دیوتا ' نوں خاص ترجیح دیندے ہن۔ گورجا دی پوجا ایہہ رسم وی چونکے چڑھاؤن والی رسم دا ہی اکّ حصہ اے۔اس رسم وچ بچے دے جم دی تھاں نوں سجا سنوار کے اتے نمّ دے پتے رکھے جاندے ہن۔ اس رسم وچ پروار دی مکھی عورت ولو گوہے دا آدمی اتے عورت مطلب جوڑا بنا کے اوہناں نوں کھواجے دی حاضری وچ متھا ٹیکیا جاندا اے۔ قبیلے وچ گوہے دے بنائے ہوئے اس پرتیکمئی جوڑے نوں گورجاں دا ناں دتا جاندا اے۔ اس رسم توں بعد لوجاہ بچے دے نویں پوائے جاندے ہن۔ڈاکٹر.موہن تیاگی،پنجاب دے خانہ بدوش قبیلے(سبھیاچار اتے لوک ورثہ)،پنہ نن:59-60
ویاہ دیاں رسماں:سکھ سکلیگراں توں چھٹّ باقی قبیلے وچ روایتی رسماں جاری رہیاں ویاہ ویلے ستّ لاواں وچوں پہلیاں چار لاواں وچ لاڑاں اگے ہو کے لیندا اے پچھلیا تن لاواں لاڑی اگے ہو کے لیندی اے۔ گانا کھولن تے گوت کنالے توں پچھوں چھٹیاں کھیڈن دی رسم،کھوہ تے لجان دی ریت اتے گھڑولی دی رسم وی کیتی جاندی اے۔ سکلیگر قبیلے وچ ویاہ توں دوجے دن' گود بھرائی' دی رسم پوری کیتی جاندی اے۔
ویاہ دیاں قسماں
پنّ ویاہ 
کل پڑوسے ویاہ 
وٹے سٹے ویاہ 
کریوا ویاہ 
کرپال قزاق، پنجاب دے ٹپریواس سکلیگر قبیلے دا سبھیاچار،پنہ نن:145
موت دیاں رسماں:سکلیگر قبیلے وچ کوئی وی موت ہون دی صورت وچ مرتک دی صورت وچ منجی تو ہیٹھا اتار دتا جاندا اے مرتک دی دیہہ نوں دھرتی تے لٹا کے اتے کوئی کپڑا تان دتا جاندا اے۔ مرتک دی دیہہ دے نیڑے نمّ دے پتے اتے انّ آدی رکھ کے دھوپھ دھکھا دتی جاندی اے۔ اس دے سرہانے اکّ آٹے دا بلداں ہویاں دیوا وی رکھیا جاندا اے اس مگروں قبیلے دے لوکاں ولوں مرکت دا سورج دی حاضری وچ سنسکار کر دتا جاندا اے۔سنسکار توں تن دن بعد مرتک دے پھلّ چگے جادے ہن۔سکلیگر لوک مرتک دے سوے تے ددھ دا چھٹا مار کے پھلّ چگدے ہن۔اجیہا سوے دی سدھی لئی کیتا جاندا اے۔ارداس کرن مگروں مرتک دے پھلّ چگے جاندے ہن۔ بعد وچ ایہہ پھلّ کسے ندی جاں نہر وچ وہا دتے جاندے ہن۔ سکلیگر لوکاں وچ ہردوار جاں کیرت پور   صاحب جان دا پرچلن نہ ماتر اے۔ سکلیگر قبیلے وچ سنسکار توں پہلاں مرتک دے مونہہ وچ کوئی نوم چھلاں پاؤن دا رواج اے۔ ایہہ وسواس اے مرتک اکّ وار پھر جم لویگا۔ پھر توں جیون دے سگن منائیگا۔ اسدا تعلق جیون دی گتیشیلتا نال اے۔ سکلیگر قبیلے وچ تیجے دن بھنگ دی رسم ہندی اے۔ڈاکٹر.موہن تیاگی، پنجاب دا لوک ورثہ،پنہ نن:61-62

 بوریا قبیلہ 
بھارت دے ہور قبیلیاں وانگ بوریا وی اکّ جنگلی اتے گھمنتو قبیلہ اے۔ ایہہ قبیلہ آدی دور توں لے کے مغل دور تک جنگل بیلیاں اتے قدرتی سومیاں نال شکار کرکے اپنا گزارا کردا رہا اے۔ جرائم پیشہ ایکٹ ختم ہون توں بعد وی نہتھے تے یتیماں ورگا جیون بتیت کر رہے ہن۔
ابٹسن ولوں دتے ویرویاں مطابق، "بوریاں شبد 'باور' توں بنیا ہے، جس توں بھاوَ 'جال' جاں 'پھنداں' ہے۔ اس قبیلے دا پچھوکڑ راجپوتاں نال جوڑیا جاندا ہے۔"ڈاکٹر.موہن تیاگی، پنجاب دے خانہ بدوش قبیلے(سبھیاچار اتے لوک جیون)پنہ نن:126-128

بوریا قبیلے دا دھرم
بوریا قبیلے دے لوک دیوی دیوتیاں اتے پرکھ پوجا وچ یعقین رکھدے ہن۔ بوریا قبیلے دے لوک وہماں-بھرماں اتے اندھ-یعقین وچ وی یعقین رکھدے ہن
بوریا قبیلے دے کم
ایہناں دا وڈا کم رسیاں وٹنیاں، بھیڈاں بکریاں دے اجڑ پالنے اتے جنگلی جانوراں دی چربی وچوں تیل کڈھ کے ویچنا اے۔ جنگلی جانوراں دیاں کھلاں وی سکا کے ویچ لیندے سن۔ جہڑے بوریئے پنڈاں وچ رہن لگ پئے ہن، اوہ گائیاں، مجھاں تے بکریاں تے لویرے رکھدے ہن۔ ایہہ کجھ جاتاں حصے ٹھیکے تے زمین لے کے واہی کرن لگ پئیاں ہن۔ اس قبیلے دا اپنا اکّ دھرم-پربندھ اے۔
بوریا قبیلے دیاں رسماں
جم دیاں رسماں:بوریا قبیلے وچ بچے دے جم توں ترنت بعد بچے نوں قبیلہ دائی ولوں نہا-سنوار کے پروار وچوں کسے وڈیرے دے پرانے کپڑیاں وچ لپیٹ دتا جاندا اے۔ بوریا قبیلے وچ بچے دے پیدا ہون دی صورت وچ گھر اگے شرینح جاں انب دے پتے بنھے جاندے ہن۔ اس توں علاوہ گڑھتی دین دی رسم، ودھاؤن دی رسم، کھوہ پوجا دی رسم، سورج دکھاؤن دی رسم آدی پرچلت ہن۔
ویاہ دیاں رسماں:بوریا قبیلے وچ سجاتی ویاہ دا پچلن اے۔ ایہہ ویاہ 'ماں دا گوتر' چھڈّ کے ہور کسے وی متعلق 'گوتر' وچ سرے چڑھ سکدا اے۔ بوریا قبیلے وچ منگنی دی رسم، سر کجن دی رسم، پگڑی بنھن دی رسم، ہوآں دی رسم، گانا بنھن دی رسم، کھارے دی رسم، مئیاں دی رسم، شیرنی دی رسم، کھٹّ دی رسم آدی ویاہ نال متعلق پچلت ہن۔ ویاہ توں بعد منڈے دے گھر گوت کنالا کرن توں بعد 'مونئے' لئی بکرے دی بلی دتی جاندی اے۔ڈاکٹر.دریا،پنجاب دے قبیلے(ماضی تے حال)پنہ نن:44-45
موت دیاں رسماں:بوریا قبیلے وچ قدرتی موت مرن والے بزرگاں دا آخری ساہاں ویلے دھرتی 'تے آسن کر دتا جاندا اے۔ آخری گھڑی وچ مرن والے انسان دے خاندانی ممبر تے رشتے دار مرن والے انسان نوں 'چلی' دین دی رسم ادا کردے ہن۔ اس رسم وچ بوریا قبیلے دے لوک مر رہے انسان دے مونہہ وچ 'گنگا-پانی'پاؤندے ہن۔گنگا پانی نوں بوریا لوک 'مکتی' دا پتیک سمجھدے ہن۔ اس قبیلے وچ مرتک دیہہ نوں ہیٹھاں اتارن دی رسم، سوگ دی رسم، چلھا ٹھنڈھا رکھن دی رسم، داہ سنسکار دی رسم، آتم شدھی دی رسم، پھلّ چگن دی رسم، باہرے دی رسم آدی موت نال متعلق رسماں پرچلت ہن۔ڈاکٹر.موہن تیاگی، پنجاب دے خانہ بدوش قبیلے(سبھیاچار اتے لوک جیون)پنہ نن:142-151
ہورویکھو
بوریا قبیلہ
سکلیگر قبیلہ
بدیا قبیلہ
حوالے

گٹھ:قبائلی سبھیاچار
گٹھ:سبھیاچار
 گٹھ:قوم قبیلے

گٹھ:پنجاب دے قبیلے