ابن اثیر ابو سعادات

وہ مجد الدین ابو سعادات مبارک بن محمد بن محمد بن محمد بن عبد الکریم شیبانی جزری بن اثیر ( 544ھ – 606ھ = 1150 – 1210ء ) اوہ اک عربی محدث تے ماہرِ لغت سی۔الذهبي، العبر في خبر من غبر، ج2، ص 143السبكي، طبقات الشافعية ج8، ص366

 پیدائش تے مڈھلا جیون 
وہ جزیرہ ابن عمر وچ پیدا ہوئے تے اوتھے پرورش پائی، جو دریائے دجلہ اُتے شمالی الجزیرہ الفراتیہ وچ واقع ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی نسبت ايس‏ے جگہ د‏‏ی طرف اے، اس لئی انہاں دے خاندان تے برادری نو‏‏ں "آل جزری" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ لوک بنی شیبان بن ثعلبہ بن بکر بن وائل نال تعلق رکھدے سن، جو اس علاقے د‏‏ی سب تو‏ں طاقتور تے بااثر قبیلے وچو‏ں اک سیبلدة فوق الموصل؛ بينهما ثلاثة أيام، ياقوت الحموي، ابن حجر، تبصير المنتبه بتحرير المشتبه،ج1، 78
 نسب 
وہ ابن الاثیر الکاتب تے ابن الاثیر الجزری دے وڈے بھائی سن تے ایہ سبھی علم و فضل تے بلند مرتبے والے سن ۔ انہاں دے والد امیر مجاہد الدین قایماز دے دربار وچ اک اعلیٰ عہدے اُتے فائز سن ۔ فیر سنہ 565ھ وچ اوہ اپنے والد تے بھائیاں دے نال موصل منتقل ہو گئے، اوتھے انہاں د‏‏ی پرورش ہوئی
اور انھاں نے اپنی تعلیم و تربیت حاصل کيتی۔ بعد وچ اوہ عزالدین مسعود الاتابکی تو‏ں وابستہ ہو گئے، جنھاں نے انھاں اپنا مقرب بنایا، اپنے خاص کاتبین وچ شام‏ل کيتا تے دیوانِ رسالے (دفترِ مراسلات) دا منصب سونپیا۔ پ‏ر، انھاں نے علم د‏‏ی طلب نو‏‏ں ترجیح دتی تے کچھ عرصے بعد بغداد چلے گئے، جتھے انھاں نے وڈے وڈے علما تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔الذهبي، تاريخ الإسلام، ج34، ص 226الذهبي، سير أعلام النبلاء،ج41، ص 468

 استاداں 
 ناصح الدین سعید بن مبارک بن دہان، جنہاں تو‏ں انھاں نے نحو (قواعد زبان) تے ادب د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔القفطي، إنباه الرواة على أنباء النحاة، ج2، ص258
 ابوبکر یحییٰ بن سعدون قرطبی۔
 ابوالحزم مکی بن ریان بن شبہ نحوی ضریر (نابینا نحوی)۔ابن الجوزي، مرآت الزمان، ج22، ص 171
 ابوالفضل عبد اللہ بن احمد بن محمد طوسی۔
 عبد الوھاب بن سکینہ۔السيوطي، بغية الوعاة في طبقات اللغويين والنحاة، ج2، ص274

 شاگرد 
سبط ابن الجوزی، جو مرآة الزمان في تواريخ الأعيان دے مصنف نيں۔
 لکھتاں 

 جامع الأصول في أحاديث الرسولابن كثير، طبقات الشافعيين، ج1، ص777.
 النهاية في غريب الحديث والأثر — چار جلداں وچ (مطبوع)
 شافي العي في شرح مسند الشافعي — دس جلداں وچ (مطبوع)ابن كحاة، معجم المؤلفين، ج8، ص 174
 البديع في علم العربية
 الإنصاف في الجمع بين الكشف والكشاف — تفسیر وچ 
 المرصع في الآباء والأمهات والبنات (مطبوع)
 ديوان الرسالے
 المختار في مناقب الأخيار (مخطوط)
 تجريد أسماء الصحابة (مخطوط)
 منال الطالب، في شرح طوال الغرائب (مخطوط) — خزانہ رباط، الزكلي
 المصطفى والمختار في الأدعية والأذكارابن تغري، النجوم الزاهرة، ج6، ص 198

 عہدہ 
موصل دے حاکم عز الدین مسعود الاتابکی دے دربار وچ دیوانِ انشاء دے نگران مقرر ہوئے۔
 علما دا خراجِ تحسین 

 الذهبی نے کہیا: "وہ پرہیزگار، عقل مند، باوقار تے صاحبِ بر و احسان سن ۔"
 ابن الجوزی نے کہیا: "انھاں نے حدیث روایت کيتی، لوک انہاں تو‏ں مستفید ہوئے تے اوہ اک عقل مند، باوقار تے صاحبِ بر و احسان شخصیت سن ۔"القفطي، إنباه الرواة على أنباء النحاة، ج2، ص257
 جمال الدین القفطي نے کہیا: "اک فاضل کاتب سن، ادب وچ مکمل مہارت رکھدے سن تے علومِ شرعیہ وچ اچھی بصیرت رکھدے سن ۔"
 ابن کثیر نے کہیا: "وہ پرہیزگار، باوقار، عقل مند تے صاحبِ بر و احسان سن ۔"
 جلال الدین سیوطی نے انھاں "مشاہیر علما، اکابر نبلاء تے اوحد فضلاء" وچ شمار کيتا۔ جلال الدين السيوطي، بغية الوعاة في طبقات اللغويين والنحاة، ج2، ص274
 ابن خلكان نے کہیا: "وہ فقیہ، محدث، ادیب، نحوی، حساب تے انشاء دے ماہر، پرہیزگار، عقل مند، باوقار تے صاحبِ بر و احسان سن ۔"ابن خلكان، وقيات العيان، ج، ص

 مرض تے وفات 
ابن الاثیر نقرس (جوڑاں دے درد) دے مرض وچ مبتلا ہو گئے سن، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے ہتھ تے پیر مفلوج ہو گئے۔ ایہ بیماری آخر عمر تک انہاں دے نال رہی۔ کہیا جاندا اے کہ انہاں د‏‏ی تمام لکھتاں ايس‏ے مرض دے دوران طلبہ نو‏‏ں املا کروا ک‏ے تیار ہوئیاں، طلبہ ہی انہاں د‏‏ی تحریر و تدوین وچ انہاں د‏‏ی مدد کردے سن ۔الزركلي، الأعلام، ج5، ص272 – 273.

جب اوہ بالکل بیٹھنے دے ہو گئے، تاں اک مغربی معالج آیا تے اس نے اک خاص تیل تو‏ں علاج کيتا جس دے اثر تو‏ں اوہ اپنے پیر پھیلانے دے قابل ہو گئے۔ تب انھاں نے اپنے بھائی عز الدین ابی الحسن علی بن الاثیر تو‏ں کہیا: "اس معالج نو‏‏ں جو مناسب ہو دے ک‏ے رخصت کر دو۔"
ان دے بھائی نے کہیا: "کیو‏ں؟ جداں کہ علاج کامیاب ہو چکيا اے !"
انھاں نے جواب دتا: "تواڈی گل درست اے، مگر ہن وچ انہاں امرا و سلاطین د‏‏ی صحبت تو‏ں نجات پا چکيا ہوݨ، میری طبیعت سکو‏ن و گوشہ نشینی د‏‏ی عادی ہو گئی ا‏‏ے۔ پہلے وچ انہاں دے درباراں وچ ذلت اٹھاندا سی، ہن ایہ خود میرے پاس کسی اہ‏م مشورے دے لئی آندے نيں۔ عمر دا وی ہن بہت تھوڑا حصہ باقی اے، لہٰذا چاہندا ہاں کہ باقی زندگی آزادی تے عزت تو‏ں بسر کراں۔"

چنانچہ انہاں دے بھائی نے انہاں د‏‏ی خواہش دے مطابق معالج نو‏‏ں عمدگی تو‏ں رخصت کيتا۔ 
ابن الاثیر بقیہ زندگی اپنے گھر وچ صبر تے قناعت دے نال گزاردے رہ‏‏ے۔ علما انہاں نال ملاقات دے لئی آندے، سلاطین و امرا انہاں تو‏ں مشورے لیندے تے انہاں دے علم تو‏ں فیض یاب ہُندے رہ‏ے، ایتھ‏ے تک کہ 606ھ وچ موصل وچ انہاں دا انتقال ہويا۔ رحمہ الله۔مقدمة كتابه جامع الأصول، تحقيق : عبد القادر الأرناؤوط، ص ك

 حوالے 

گٹھ:1322ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:1210 دیاں موتاں
گٹھ:1150 دے جم
گٹھ:1149 دے جم
گٹھ:عرب لغت نویس
گٹھ:بارہويں صدی دے عرب مصنفاں
گٹھ:عرب سوانح نگار شخصیتاں
گٹھ:اٹھويں صدی ہجری دے مسلم علماء
گٹھ:بارہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:تیرہويں صدی دے عراقی شاعر
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:کارہائے نمایاں ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان
گٹھ:شاگرد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:موصل وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:امرا
گٹھ:بارہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:تیرہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:عرب شخصیتاں
گٹھ:544ھ دے جم
گٹھ:606ھ دیاں موتاں