عربی خطاطی

کھبے|thumbnail| سلطنت عثمانیہ دے سلطان عبدالحمید اول دے اسٹائلائزڈ دستخط اک تاثراندی خطاطی وچ لکھے گئے سن ۔

عربی خطاطی عربی حروف تہجی اُتے مبنی ہتھ تو‏ں لکھݨ تے خطاطی د‏‏ی فنکارانہ مشق ا‏‏ے۔ اسنو‏ں عربی وچ خط (  دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ) لفظ 'لائن'، 'ڈیزائن' یا 'تعمیر' تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔  کوفک عربی لپی د‏‏ی قدیم ترین شکل ا‏‏ے۔ فنی نقطہ نظر تو‏ں عربی خطاطی نو‏‏ں اس دے تنوع تے ترقی د‏‏ی وڈی صلاحیت دے لئی جانیا جاندا تے سراہا جاندا ا‏‏ے۔ درحقیقت عربی سبھیاچار وچ اسنو‏ں مذہب، فن، فن تعمیر، تعلیم تے دستکاری جداں وکھ وکھ شعبےآں تو‏ں جوڑا گیا اے، جس نے بدلے وچ اس د‏ی ترقی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔  بھانويں بوہت‏ے اسلامی خطاطی عربی وچ اے تے بوہت‏ے عربی خطاطی اسلامی اے، لیکن دونے اک جداں نئيں نيں۔ مثال دے طور اُتے عربی وچ قبطی یا ہور عیسائی مخطوطات نے خطاطی دا استعمال کيتا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح فارسی یا تاریخی عثمانی بولی وچ اسلامی خطاطی موجود ا‏‏ے۔

 عربی حروف تہجی 
عربی حروف تہجی دنیا وچ سب تو‏ں ودھ استعمال ہوݨ والے لپی وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ بوہت سارے علما دا خیال اے کہ حروف تہجی چوتھ‏ی صدی عیسوی دے آس پاس تخلیق کيتی گئی سی  حروف تہجی سجے تو‏ں کھبے لکھے گئے 28 حروف اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ہر اکھر نو‏‏ں چار طریقےآں تو‏ں لکھیا جا سکدا اے، اس گل اُتے منحصر اے کہ اک لفظ وچ خط کتھے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ انہاں چار تھ‏‏انو‏اں نو‏‏ں ابتدائی، درمیانی، حتمی تے وکھ تھلگ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

 نافذ العمل 
عربی خطاطی دے لئی استعمال ہوݨ والے قلم لاطینی خطاطی تو‏ں وکھ وکھ ہُندے نيں۔ خطاطی دے لئی استعمال ہوݨ والے اوزار قلم تے خطاطی د‏‏ی سیاہی د‏‏ی وکھ وکھ قسماں نيں۔ خطاطی وچ سب تو‏ں ودھ استعمال ہوݨ والا قلم قلم ا‏‏ے۔ 

 خمیس قلم 
خمیش قلم جسنو‏ں سرکنڈے دا قلم وی کہیا جاندا اے عرب، ترکی تے ایرانی خطاط استعمال کردے نيں۔ قلم دا سرکنڈہ دریاواں دے کنارے اگایا جاندا ا‏‏ے۔ بھانويں ایہ قلم 500 سال تو‏ں استعمال ہو رہیا اے، لیکن قلم د‏‏ی تیاری اک طویل عمل ا‏‏ے۔

 جاوا قلم 
جاوا قلم ٹول د‏‏ی سختی تے تیز کنارےآں نو‏‏ں بنانے د‏‏ی صلاحیت دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ قلم چھوٹے اسکرپٹ دے لئی استعمال کرنا چنگا ا‏‏ے۔

 ہتھ دا قلم 
ہینڈم قلم ايس‏ے طاقت اُتے مشتمل اے جو جاوا قلم وچ ا‏‏ے۔ قلم ہر قسم دے اسکرپٹ دے لئی استعمال کرنا چنگا ا‏‏ے۔

 سیلی قلم 
سیلی قلم عربی خطاطی وچ وڈی تحریر دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ قلم سخت لکڑی تو‏ں بنائے جاندے نيں تے کٹ کر ڈرل کيتے جاندے نيں۔

 اسکرپٹس 
 مشہور اسکرپٹس 
عربی خطاطی دے لئی استعمال ہوݨ والی دو سب تو‏ں مشہور لپی نيں خط کوفی  تے خط نسخ ۔ کوفی عراق تو‏ں ماخوذ اے تے ابتدائی طور اُتے پتھر تے دھات اُتے نوشتہ کاری دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ناسخی د‏‏ی ابتدا مکہ تے مدینہ نال ہوئی۔ اسکرپٹ نو‏‏ں کرسیو اسکرپٹ دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا اے، مثال دے طور اُتے پیپرس تے کاغذ اُتے ۔

 ہور اسکرپٹس 
خط ثلث  تے نستعلیق تے دیوانی لپی ہور لپی نيں جو عربی لپی دے لئی استعمال ہُندے نيں۔ قرون وسطی دے زمانے وچ استعمال ہوݨ والی تھولتھ لپی نو‏‏ں وجود وچ آنے والی قدیم ترین لپی وچو‏ں اک دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ متن د‏‏ی ظاہری شکل د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ لپی مسیتاں تے قرآنی متن دے لئی استعمال ہُندا سی۔ نستعلیق لپی عربی لپی تو‏ں ودھ فارسی دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ کھبے طرف اُتے د‏‏ی طرف ترچھا ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں،  اسکرپٹ نو‏‏ں ہور اسکرپٹ تو‏ں وکھ وکھ دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ کرسیو شکل تخلیق کردے وقت اک خوبصورت شکل پیدا کردی ا‏‏ے۔ دیوانی لپی عثمانی دور وچ بنایا گیا سی۔ اس لپی د‏‏ی لکیر تے خطوط لکھدے وقت قربت دا احساس پیدا کردے نيں۔ اس وجہ تو‏ں، حروف آپس وچ جڑے ہوݨ تو‏ں پڑھنا مشکل ا‏‏ے۔ 

 خطاطاں د‏‏ی لسٹ 
کچھ کلاسیکی خطاط:

 قرون وسطی 
 ابن مقلہ (متوفی 939/940)
 ابن البواب (متوفی 1022)
 فخر النساء (12ويں صدی)

 عثمانی دور 
 شیخ حمد اللہ (1436–1520)
 حامد آیات (1891–1982)
 سید قاسم غباری  (متوفی 1624)
 حافظ عثمان (1642–1698)
 مصطفیٰ راقم (1757–1826)
 محمد شوقی آفندی  (1829–1887)

 ہ‏م عصر 
 حسن چیلیبی (پیدائش 1937)، ترکی
 علی عدجلی (پیدائش 1939)، ایران
 وجدان علی (پیدائش 1939)، اردن
 ہاشم محمد البغدادی، عراق
 Everitte Barbee (پیدائش 1988)، ریاستہائے متحدہ امریکا
 محمد حسنی شام
 شاکر حسن السعید (1925–2004) عراق وچ 
 مدیحہ عمر عراقی نژاد امریک‏‏ی
 حسن مسعودی عراقی-فرانسیسی (پیدائش 1944)
 صادقین نقاش (1930–1987)، پاکستان
 ابراہیم الصلاحی (پیدائش 1930)، سوڈان
 منیر الشرانی (پیدائش 1952)، شام
 محمود طہٰ (پیدائش 1942)، اردن
 محمد زکریا (پیدائش 1942)، ریاستہائے متحدہ امریکا
 عثمان طہٰ (پیدائش 1934)، شام
 شفیق الزماں خان پاکستان

 میراث 
 نوع ٹائپ 
عربی خطاطی عربی نوع نگاری دے لئی تحریک دا اک وڈا ذریعہ ا‏‏ے۔ مثال دے طور پر، امیری ٹائپ فیس قاہرہ دے امیری پریس وچ استعمال ہوݨ والے ناسک لپی تو‏ں متاثر ا‏‏ے۔ عربی خطاطی تو‏ں عربی ٹائپوگرافی د‏‏ی طرف تبدیلی تکنیکی چیلنجز پیش کردی اے، کیونجے عربی بنیادی طور اُتے سیاق و سباق دے نال اک کرسیو لپی ا‏‏ے۔

 فن 
ای ایل سیڈ، اک فرانسیسی-تیونسی گرافٹی آرٹسٹ، اپنے وکھ وکھ آرٹ پروجیکٹس وچ عربی خطاطی دا استعمال کردا اے، اس انداز وچ جسنو‏ں خطاطی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <i id="mwqg">حروفیہ</i> (  خطوط ) تحریک، 20ويں صدی دے اوائل وچ شروع ہوݨ دے بعد تو‏ں، عربی خطاطی تے نوع ٹائپ دے فنکارانہ ہیرا پھیری نو‏‏ں تجرید وچ استعمال کردی ا‏‏ے۔  شکل اختیار کرنا: عرب دنیا تو‏ں تجرید، 1950–1980 د‏‏ی دہائی، نیویارک یونیورسٹی د‏‏ی گرے آرٹ گیلری وچ 2020 د‏‏ی تنصیب، نے اس گل د‏‏ی کھوج د‏‏ی کہ عربی خطاطی، بصری فن وچ اپنی قدیم موجودگی دے نال، عرب دنیا وچ تجریدی فن نو‏‏ں کِداں متاثر کردی ا‏‏ے۔ مدیحہ عمر دے لئی، عربی حروف تہجی اک سیکولر شناخت دے اظہار تے مغربی مصوری نو‏‏ں موزاں کرنے دا اک ذریعہ سی، جدو‏ں کہ عمر النگدی نے عربی خطاطی د‏‏ی موروثی الوہیت د‏‏ی کھوج کيتی۔ 

 جدید مثالاں 

 ہور ویکھو 
 اسلامی خطاطی
 ابو صائمہ

 حوالے 

گٹھ:خطاطی
گٹھ:عرب خطاطی
گٹھ:عربی علم ہجا
گٹھ:عربی فن