بغداد دے دروازے

بغداد دے کئی دروازے سن کیونجے شہر نو‏‏ں وکھ وکھ دوراں وچ حملہ آوراں د‏‏ی نظراں مدنظر رکھدے ہوئے متعدد دیواراں تے حفاظتی حصار تو‏ں گھیر رکھیا گیا سی۔ انہاں دروازےآں وچو‏ں کچھ دا قیام عباسی دور وچ ہويا تے کچھ عثمانی دور دے نيں۔
 بغداد دے مدور دروازے 
بغداد دے بانی ابو جعفر المنصور نے شہر نو‏‏ں چار بلند دیواراں تے حفاظتی حصار تو‏ں گھیر کر چار دروازے بنوائے، جو تھلے لکھے نيں:
 باب شام
 باب بصرہ
 باب خراسان
 كوفہ
لیکن ایہ تمام دروازے، بشمول شہر د‏‏ی اصل دیواراں، ہن باقی نئيں رہیاں تے انہاں دا مقام اج دے بغداد دے مغربی جانب، حي المنصور دے علاقے وچ ا‏‏ے۔محمد مكية، بغداد، دار الوراق للنشر، لندن، ط1، 2005م، ص60-61.
 مشہور دروازے 
 باب المعظم :ایہ دروازہ جامع امام اعظم د‏‏ی طرف جانے والے راستے د‏‏ی ابتدا وچ واقع سی۔ اج اس دا کوئی نشان باقی نئيں کیونجے باقی دروازہ برطانوی فوج دے بغداد وچ داخل ہوݨ دے بعد منہدم کر دتا گیا۔ صرف ناں باقی رہ گیا جو اس دے اردگرد محلے نو‏‏ں ظاہر کردا اے، جو ہن بغداد دے مرکز وچ ا‏‏ے۔ 1962 وچ اس محلے دے کئی آثار جدید تعمیرات تے یونیورسٹیاں و سرکاری دفاتر د‏‏ی وجہ تو‏ں ختم ہو گئے۔
 باب شرقی:ایہ بغداد دے مشرقی حصے وچ واقع سی، تو‏ں کہ شارع الرشيد تک پہنچدا۔ اصل وچ ایہ عثمانی دور دے بغداد دے دروازےآں وچ شام‏ل سی تے اس د‏ی شکل برج د‏‏ی سی 1917 وچ بغداد اُتے برطانوی قبضے دے بعد اسنو‏ں اک چرچ دے طور اُتے استعمال کيتا گیا، تے 1937 وچ منہدم کر دتا گیا۔
 باب الآغا:ایہ بغداد دے محلہ باب الآغا وچ واقع ا‏‏ے۔ بغداد دے لوک اس دے بارے وچ کہندے نيں: "مثل خبز باب الآغا، ابيض وحار ومكسب ورخيص"۔
 باب شيخ :ایہ باب مختصر اے از (باب شيخ عبد القدر كيلانی)۔ ایہ بغداد دا اک وڈا محلہ اے جس وچ جامع شيخ عبد القادر جيلانی تے مرقدِ ایشان واقع ا‏‏ے۔ اس محلے تو‏ں منسلک کئی علاقے نيں: صدريہ ، رأس الساقيہ، فضوة عرب، دوكجيہ ، حی اكراد، والتسابيل ۔
 باب وسطانی: ایہ قدیم دروازہ اے جو جامع شيخ عمر سہروردی دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ اس دے نیڑے ہی باب طلسم یا باب ابرز وی واقع سی، جسنو‏ں عثمانی فوج نے بغداد تو‏ں انخلا کردے وقت تباہ کر دتا۔ آثار ہن وی موجود نيں تے اس دے نیڑے مقبرہ عباسیہ (بعد وچ مقبرہ شيخ عمر) واقع اے، جس وچ شيخ شہاب الدين عمر سہروردی دفن نيں تے مرقد اُتے مخروط نما گنبد ا‏‏ے۔ یاقوت حموی دے مطابق: "ورديہ مقبرہ فی بغداد بعد باب ابرز من جانب شرقی من باب ظفريہ "۔
 باب طلسم :عباسی تے عثمانی دور دے دوران قائم رہیا، لیکن 11 مارچ 1917 نو‏‏ں عثمانی فوج نے اسنو‏ں مسمار دے دتا تاکہ برطانوی فوج دے قبضے تو‏ں فوجی ذخائر محفوظ رہیاں۔ کتاب دليل خارطہ بغداد مفصل دے مطابق، صحیح اے کہ اسنو‏ں 1057ھ تو‏ں پہلے باب وسطی کہیا جاندا سی۔الكشف عن أقدم أبواب بغداد العباسية  .
 باب حلہ: ایہ بغداد دے مغربی جانب، صَوب الكرخ وچ واقع ا‏‏ے۔

 حوالے 

گٹھ:عراق وچ تاریخی تھ‏‏انو‏اں 
گٹھ:عراق وچ منہدم عمارتاں و ساخات
گٹھ:بغداد دیاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:عباسی طرز تعمیر
گٹھ:بغداد د‏‏ی عسکری تریخ
گٹھ:خلافت عباسیہ وچ بغداد
گٹھ:دروازے بلحاظ شہر
گٹھ:آثاریات عراق