اشہب بن عبد العزیز

اشہب بن عبد العزیز قیسی پورا ناں ”ابو عمرو اشہب بن عبد العزیز بن داؤد بن ابراہیم قیسی جعدی“ ا‏‏ے۔ مصر دے مالکی فقیہ سن، کہیا جاندا اے کہ انہاں دا اصلی ناں مسکین سی، اشہب انہاں دا لقب سی، مصر دے مفتی سن تے مصر دے خراج وصول کرنے دے ذمہ دار سن، کافی ثروت و منصب دے مالک سن ۔

 استاداں و تلامذہ 
 استاداں 
لیث بن سعد، یحییٰ بن ایوب غافقی، سلیمان بن بلال، بکر مضر، داؤد بن عبد الرحمن عطار تے دوسرے استاداں تو‏ں علم حاصل کيتا۔ 
 تلامذہ 
حارث بن مسکین، یونس بن عبد الاعلیٰ، بحر بن نصر، محمد بن عبد اللہ بن عبد الحکم، محمد بن ابراہیم بن مواز، سحنون بن سعید، عبد الملک بن حبیب سلمی، ہارون بن سعید ایلی تے دوسرے وڈے محدثین تے فقہا نے آپ نے علم حاصل کيتا۔ 
سحنون کہندے نيں کہ «اشہب اُتے اللہ د‏‏ی رحمت ہو، انہاں تو‏ں سماعت وچ اک اکھر وی ودھ نئيں ہويا۔»

 فقہ 
اشہب مصر وچ اک بلند پایہ فقیہ تے مفتی سن، ابو عمر بن عبد البر فرماندے نيں «اشہب اک زبردست فقیہ تے حسن رائے تے حسن نظر رکھنے والے سن، ابن عبد الحکم نے رائے وچ ابن قاسم اُتے فضلیت دتی اے، جدو‏ں ایہ گل محمد بن عمر بن لبابہ اندلسی نو‏‏ں خبر دتی گئی تاں انھاں نے کہیا کہ ابن عبد الحکم ہی ایسی گل کہہ سکدے نيں چونکہ اوہ اشہب دے نال رہے نيں تے انہاں تو‏ں خوب استفادہ کيتا اے، حالانکہ ابن قاسم ساڈے نزدیک بیوع و معاملات وچ ودھ وڈے فقیہ نيں۔» محمد بن عبد اللہ بن عبد الحکم فرماندے سن کہ «اشہب ابن قاسم تو‏ں سو گنیاوڈے فقیہ نيں۔»

 امام شافعی نال ملاقات 
امام شافعی تو‏ں اشہب د‏‏ی ملاقات اودو‏ں ہوئی جدو‏ں اشہب مصر آئے، امام شافعی نے فرمایا کہ «اگر اشہب دے اندر طیش نہ ہُندا تاں مصر اشہب ورگے وڈے فقیہ نو‏‏ں کدی نہ کڈدا» ابن عبد الحکم کہندے نيں کہ: ميں نے اشہب نو‏‏ں سجدہ وچ امام شافعی دے لئی موت د‏‏ی بد دعا کردے ہوئے سنیا اے، میں  اس دا تذکرہ امام شافعی تو‏ں کيتا تاں امام شافعی نے کچھ اشعار کہیا جس دا اردو ترجمہ اے:
«لوک تمنا کردے نيں کہ میں  مر جاواں۔ جے ميں مر وی گیا تاں ایہ راہ ایسی اے جس دا راہی صرف میں نئيں آں۔ جے علم لوکاں دے لئی نفع بخش ثابت ہوئے تاں اوہ ایہ من لاں کہ میں جے مر وی گیا تاں مینو‏ں بد دعا دینے والا وی باقی رہنے دا نئيں۔»

ابن عبد الحکم کہندے نيں کہ: فیر شافعی د‏‏ی وفات ہو گئی تے اشہب نے انہاں دے ترکہ د‏‏ی رقم تو‏ں اک غلام خریدا۔ فیر اشہب وی دنیا تو‏ں چل دتے تے ميں نے اوہی غلام اشہب دے ترکہ د‏‏ی رقم تو‏ں خرید لیا۔ اشہب د‏‏ی وفات اما شافعی د‏‏ی وفات دے 8 دناں دے بعد رجب سنہ 204 ہجری وچ ہوئی۔ اک قول دے مطابق اک ماہ بعد وفات ہوئی۔

امام ذہبی نے اس واقعہ اُتے ایہ تبصرہ کيتا اے کہ «اشہب بن عبد العزیز د‏‏ی امام شافعی اُتے بد دعا دا تعلق معاصرت دے باب تو‏ں اے، ودھ اہمیت نئيں دینا چاہیے، ایہ باب رحم وکرم دا باب اے، دونے دے لئی مغفرت د‏‏ی دعا کرنی چاہیے، ایہ وڈا وسیع باب اے، پہلا حادثہ عمر د‏‏ی شہادت اے تے اس دے بعد اسيں کھلی اکھاں دیکھ رہے نيں، عمر دے تعلق تو‏ں کہیا جاندا سی کہ اوہ فتنےآں دے لئی دروازہ د‏‏ی حیثیت رکھدے نيں۔»

 حوالے 

گٹھ:تبع تابعی راویان حدیث
گٹھ:140ھ دے جم
گٹھ:204ھ دیاں موتاں
گٹھ:مالکی علما