ابو مظفر ابیوردی

'ابو مظفر محمد بن ابی عباس احمد بن محمد ابیوَرْدی
(~460ھ/1068ء – 25 ربیع الاول 507ھ/11 اگست 1113ء) اک عربی ادیب، شاعر تے کاتب سن جو پنجويں صدی ہجری وچ زندہ رہ‏‏ے۔
 نسب 
اوہ نيں: ابو مظفر محمد بن ابی عباس احمد بن محمد بن احمد بن اسحاق بن محمد بن اسحاق بن حسن بن منصور بن معاویہ بن محمد بن عثمان بن عنبسہ بن عتبہ بن عثمان بن عنبسہ بن ابی سفیان بن حرب بن امیہ اموی عنبسی معاوی ابیوَرْدی۔

ایہ شاعر، لغوی تے اپنے زمانے دے ادیب سن تے انہاں دے تے ابوسفیان دے درمیان پندرہ پشتاں دا فاصلہ ا‏‏ے۔
 حالات زندگی 
محمد بن ابی عباس احمد د‏‏ی پیدائش کوقن نامی پنڈ وچ ہوئی جو ابیورد دے قریب، بلاد فارس وچ واقع سی۔ انہاں دا تعلق قبیلہ قریش تو‏ں سی، خاص طور اُتے صخر بن حرب بن امیہ بن عبد شمس د‏‏ی نسل تاں۔

مڈھلا جیون وچ اوہ بغداد منتقل ہو گئے تے 451ھ وچ انھاں سفیر سلجوقی نے اپنے بچےآں دا معلم مقرر کیتا، ایہ خدمت 456ھ تک رہی۔ اس دے بعد تقریباً تِیہہ سال تک انہاں دے حالات معلوم نئيں۔

486ھ وچ اوہ وزیر سلجوقی مؤید الدولہ عبید اللہ بن نظام الملک د‏‏ی خدمت وچ سن تے خلفاء عباسیین و رجالِ دولت دے مقربین وچ شام‏ل سن ۔ بعد وچ وزیرِ خلیفہ المستظہر، عمید الدولہ بن منوجہر دے نال انہاں دے تعلقات خراب ہوئے تے مؤید الدولہ نے انھاں اس دے ہجو اُتے آمادہ کيتا۔ ہجو پہنچنے دے بعد عمید الدولہ نے خلیفہ نو‏‏ں خبر دتی کہ انہاں اشعار وچ خلیفہ د‏‏ی ذات اُتے وی طعن اے، تاں اوہ بھَو زدہ ہوک‏ے ہمذان وچ روپوش ہو گئے۔

بعد وچ انھاں نے بنی ہور دے امرا وچو‏ں ابو حسن سیف الدولہ بن صدقہ تو‏ں تعلقات قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی مگر ناکا‏م رہ‏‏ے۔ اوڑک خلیفہ د‏‏ی طرف تو‏ں معافی مݪݨ اُتے بغداد واپس آئے تے مدرسہ نظامیہ وچ خزانۂ کتاباں دے امین مقرر ہوئے۔

زندگی دے اواخر وچ انھاں محمد بن ملکشاه نے اصفہان وچ اپنے مملکت دے اشراف اُتے مقرر کيتا۔ اوہ نہ صرف شاعر سن بلکہ تریخ، انساب، نقد ادب تے قراءاتِ قرآن وچ وی ماہر سن ۔عمر فروخ، تاريخ الأدب العربي: من مطلع القرن الخامس الهجري إلى الفتح العثماني. الجزء الثالث. دار العلم للملايين - بيروت. الطبعة الرابعة - 1981، ص 216-222عفيف عبد الرحمن، مُعجم الشاعر العباسيين. جروس برس - طرابلس. دار صادر - بيروت. الطبعة الأولى - 2000، ص. 17-18كارل بروكلمان، تاريخ الأدب العربي. ترجمة: عبد الحليم النجار. دار المعارف - القاهرة. الطبعة الخامسة - 1977. ج. 1، ص. 293-294خير الدين الزركلي. الأعلام. دار العلم للملايين - بيروت. الطبعة الخامسة - 2002. ج. 6، ص. 209

 وفات 
507ھ وچ اصفہان وچ نامعلوم وجوہات د‏‏ی بنا اُتے انھاں زہر دے دتا گیا تے انہاں د‏‏ی وفات ہو گئی۔
 شاعری 
ابو مظفر ابیوَرْدی اپنے زمانے دے مشہور شاعر وچو‏ں سن ۔ انہاں د‏‏ی شاعری وچ مدح، فخر، عتاب، ہجو، غزل، وصف تے ادب شام‏ل ا‏‏ے۔ نقاداں نے انہاں دے اسلوب، لفظ تے معنی د‏‏ی عمدگی اُتے اتفاق کیتا، خصوصاً اس لئی کہ انھاں نے شعرِ حضری د‏‏ی نرمی تے شعرِ بدوی د‏‏ی سختی نو‏‏ں جمع کيتا۔ 

انہاں دے دیوان د‏‏ی پہلی بار اشاعت 1860ء وچ قاہرہ وچ سید اسماعیل جیلانی بغدادی د‏‏ی تصحیح نال ہوئی۔ بعد وچ 1899ء وچ قاہرہ وچ عبد الباسط الانسی د‏‏ی سرپرستی وچ شائع ہويا، 1909ء وچ دوبارہ چھپا تے 1975ء وچ دمشق وچ عمر اسعد د‏‏ی تحقیق تو‏ں مجمع اللغت العربیہ د‏‏ی جانب تو‏ں شائع ہويا۔ .عفيف عبد الرحمن، ص. 18

 مؤلفات 
انہاں د‏‏ی طرف منسوب تھلے لکھے کتاباں نيں:عمر فروخ، ص. 217-218خير الدين الزركلي، ج. 6، ص. 209
 تاریخ ابیورد و نسا
 قبسة العجلان فی نسب آل سفیان
 کتاب طبقات العلم فی کل فن
 تعلّة المشتاق إلى ساكني العراق
 صهلة القارح
 المختلف والمؤتلف (مطبوع، 1957ء)
 زاد الرفاق
 فی الأنساب
 کتاب ما اختُلِف وائتلف من أنساب العرب
 کتاب نهزة الحافظ
 کتاب المجتبی من المجتنی
 کتاب کوکب المتأمل
 کتاب تعلّة المقرور
 کتاب الذرة الثمينة
 کتاب صهلة القارح

 حوالے 

 باہرلے جوڑ 
 ديوان الأبيوردي، على المكتبة الشاملة.
 أبو المظفر الأبيوردي: شاعر العرب في القرن الخامس، مقال بقلم عبد الوهاب محمد عزام في مجلة الرسالة العدد (419)، على ويكي مصدر.

گٹھ:1113 دیاں موتاں
گٹھ:ماہرین انساب
گٹھ:اسلام دے مسلما‏ن مورخین
گٹھ:عرب مؤرخین
گٹھ:1068 دے جم
گٹھ:گیارہويں صدی دے عرب مصنف
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات