تلپت دی لڑائی (1669)

تلپت دی لڑائی جٹاں اتے مغل صبحداراں وچکار 12 مئی 1669 نوں لڑی گئی۔گوکلا جٹ نے متھرا دے نیڑے سیدآباد شہر نوں ساڑ دتا جس کارن مغل سپہ سالار عبدالنبی خان نے سورہ پنڈ اتے حملہ کر دتا۔ عبدالنبی زخمی ہو کے ماریا گیا ۔ اورنگزیب نے حسن علی خان نوں باغیاں نال لڑن لئی بھیجیا ۔ گوکلا جٹ نوں لڑائی دوران جیوندا پھڑیا گیا اتے ترنت دلی بھیج دتا گیا۔   

1669 وچ ، گوکلا سنگھ، 20،000 پیروکاراں دے نال، تلپٹ تو‏ں 20 میݪ دور مغلاں دا مقابلہ کرنے دے لئی اگے ودھیا۔ عبد النبی نے انہاں اُتے حملہ کيتا۔ پہلے تاں اس نے ہار مان لی لیکن جنگ دے دوران 12 مئی 1669 (21 ذی الحجہ 1079 ہجری) نو‏‏ں ماریا گیا۔ دونے طرف تو‏ں بھاری جانی نقصان ہويا، لیکن باغی تربیت یافتہ مغلاں تے انہاں دے توپ خانے دا مقابلہ کرنے تو‏ں قاصر رہ‏‏ے۔ اوہ تلپٹ د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گئے، جتھے حسن علی نے 1,000 مشکیتاں، 1,000 راکٹ میناں تے 25 توپاں دے ٹکڑےآں دے نال انہاں دا تعاقب کيتا تے محاصرہ کيتا۔ حسن علی نو‏‏ں تقویت دینے دے لئی آگرہ دے سفیراں دے فوجدار امان اللہ نو‏‏ں وی بھیجیا گیا۔ چوتھے دن مغل فوج نے جاٹاں نو‏‏ں چاراں طرف تو‏ں چارج کيتا تے تلپٹ د‏‏ی دیواراں نو‏‏ں توڑ دتا۔ جاٹ دے خطرے نو‏‏ں روکنے دے لئی، شہنشاہ اورنگزیب نے 28 نومبر 1669 نو‏‏ں دہلی تو‏ں کوچ کيتا۔ حسن علی خان دے ماتحت مغلاں نے گوکلا سنگھ اُتے حملہ کيتا۔ 

 پچھوکڑ 
مغل شہنشاہ اورنگزیب نے مخالفت دے باوجود غیر مسلماں اُتے جزیہ ٹیکس نافذ کيتا ، مبینہ طور اُتے اس وقت خوش ہويا جدو‏ں ہندو ، جو ادا کرنے تو‏ں قاصر سن ، اسلام قبول کردے سن ۔ اپریل 1665 وچ اسنے مسلم وپاریاں لئی 2.5% اتے ہندو وپاریاں لئی 5% کسٹم ڈیوٹی مقرر کیتی۔ مئی 1667 وچ مسلماناں لئی ایہ ڈیوٹی ہٹا دتی گئی پر ہندواں لئی ایہ ڈیوٹی 5% رکھ دتی گئی۔ اورنگزیب نے اسلام قبول کرنے د‏‏ی حوصلہ افزائی دے لئی انعامات ، سرکاری عہدےآں ، جیل تو‏ں رہائی تے سازگار جائیداد دے تنازعہ دے فیصلےآں د‏‏ی پیش کش کيتی۔ 1671 وچ ، انہاں نے ہندو ہیڈ کلرکاں تے اکاؤنٹنٹس نو‏‏ں مسلماناں دے نال تبدیل کرنے دا حکم دتا ، حالانکہ بعد وچ انہاں عہدےآں اُتے ہندوآں نو‏‏ں ادھے ہونے د‏‏ی اجازت دے دتی۔ 1668ء وچ ہندو مذہبی میلےآں اُتے پابندی عائد کردتی گئی تے مارچ 1695ء وچ راجپوتاں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ہندوآں نو‏‏ں پالکی ، ہاتھی یا عمدہ گھوڑےآں اُتے سوار ہونے تے اسلحہ رکھنے اُتے پابندی عائد کردتی گئی۔ ایہناں اقدامات نے نمایاں بے چینی دا سبب بنیا۔ راجستھان، بندل کھنڈ، مالوا، تے کھنڈیش ورگے علاقیاں وچ ناپسندیدہ  ہندوواں نے مندراں دی تباہی دا مقابلہ کیتا، بدلیاں ہوئیاں مسیتاں نوں ڈھا دتا، تے کجھ علاقیاں وچ اذان نوں روک دتا۔ جزیہ جمع کرنے والےآں اُتے حملہ کیتا گیا تے بعض خطےآں وچ انہاں نو‏‏ں کڈ دتا گیا۔ 1669 دے شروع چ، متھرا دے جٹ کسان، جس دی اگوائی تلپت دے گوکلا نے کیتی۔ اوہناں نے فوجدار، عبد النبی نوں مار دتا، سدا آباد دے پرگنے نوں لٹّ لیا، اتے گوانڈھی آگرہ ضلعے وچّ انتشار پیدا کر دتا۔ 

 جنگ 
شہنشاہ اورنگزیب نے 1669 وچ متھرا ضلع وچ اک بغاوت نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی ردانداز خان د‏‏ی سربراہی وچ اک مضبوط فوج بھیجی تے اس علاقے نو‏‏ں کنٹرول کرنے دے لئی صف شکن خان تے حسن علی خان جداں افسران نو‏‏ں مقرر کيت‏‏ا۔ ایہناں کوششاں دے باوجود، خطہ سارا سال افراتفری دا شکار رہیا۔ ستمبر وچ، باغی رہنما گوکلا جٹ نوں امن دی پیشکش کیتی گئی سی، جس وچ آکھیا گیا سی کہ جے اوہ اپنا سارا چوری شدہ سامان واپس کر دیندا اے، تے اوہنوں معاف کر دتا جائے گا - لیکن ایہ منصوبہ ناکام ہو گیا۔ نومبر تک ، صورتحال اس حد تک خراب ہوگئی کہ شہنشاہ نو‏‏ں بحران تو‏ں نمٹنے دے لئی دہلی تو ‏ں نکلنا پيا۔ 4 دسمبر نوں حسن علی خان نے کئی باغی پنڈاں اتے حملہ کیتا، جس وچّ ریوارہ، چندر-کاہا، اتے سرخود شامل سن۔ پنڈ دے لوکاں نے دوپہر تکّ سخت لڑائی لڑی؛ جدوں اوہ ہور برداشت نئیں کر سکے، تے کئیاں نے اپنیاں عورتاں نو مارن دا انتخاب کیتا تے فیر مغل فوجیاں تے مایوس کن آخری حملہ کیتا۔ حالانکہ مغل دھر نوں کافی نقصان ہویا پر لگبھگ 300 باغی مارے گئے اتے 250 مرد اتے عورتاں پھڑے گئے ۔ اس مہم دے دوران ، شہنشاہ نے 200 سوار وی بھیجے تاکہ اوہ پنڈ دے لوکاں د‏‏ی فصلاں د‏‏ی حفاظت کرسکن تے اس گل نو‏‏ں یقینی بنا سکن کہ اس دے فوجی مقامی لوکاں دے نال بدسلوکی نہ کرن تے نہ ہی کسی بچے نو‏‏ں لے جان۔  Majumdar, R. C. (1974).  حسن علی خان نے بھاگلپور توں اپنے لیفٹینینٹ شیخ رضی الدین دے نال گوکلا نوں ہرا دتا۔ گوکلے دی باغی فوج جس دی گنتی 20،000 لگدی سی اتے زیادہ تر جٹاں اتے پرتیبدھّ کساناں اتے مشتمل سی، تلپت توں لگبھگ 20 میل دور شاہی فوج نال ٹاکرا ہویا۔ اک طویل تے خونی لڑائی دے بعد باغی اپنے بہادر چارج دے باوجود مغل افواج دے اعلیٰ نظم و ضبط تے توپ خانے تو‏ں مغلوب ہوک‏ے تلپت د‏‏ی طرف فرار ہوئے گئے۔ شہر نو‏‏ں تن دن تک محاصرہ کیتا گیا اس تو‏ں پہلے کہ اسنو‏ں آخر کار زبردستی قبضہ ک‏ر ليا گیا۔ ایہہ لڑائی بہت مہنگی سی: لگبھگ 4،000 مغل فوجی اتے 5،000 باغی مارے گئے، اتے 7،000 لوک - گوکلا اتے اسدے پروار سمیت - پھڑے گئے۔ گوکلا نوں آگرے دے اک عوامی پلیٹ فارم تے اک-اک کرکے انگ-انگ کٹوا کے بے رحمی نال پھانسی دے دتی گئی؛ اس دے ٹبر نو اسلام قبول کرن تے مجبور کیتا گیا، تے اس دے پیروکاراں نو قید کر دتا گیا۔ اس دوران، لڑائی وچ پھسے ہوئے معصوم لوکاں نوں مناسب انکوائری دے بعد رہا کر دتا گیا، اتے بزرگاں اتے بچیاں نوں دیکھبھال لئی اک درباری خواجہ دے حوالے کر دتا گیا۔  Dwivedi, Girish Chandra; Prasad, Ishwari (1989).  Pande, Ram (1970).  Awrangābādī, Shāhnavāz Khān (1979).   

 حوالے 

گٹھ:جٹاں دی شمولیت والیاں لڑائیاں