مدرسہ نظامیہ بغداد

مدرسہ نظامیہ بغداد د‏‏ی تعمیر سنہ 459ھ وچ مکمل ہوئی تے تدریس دے لئی سنہ 459ھ/1066ء وچ اک زبردست جشن دے انعقاد دے بعد کھول دتا گیا۔اس د‏ی تعمیر اُتے دولکھ دینار تو‏ں ودھ دا صرفہ ہويا ۔ نظامیہ بغداد دے گیٹ دے اُتے اپنانام کندہ کروایا ، اس دے آلا دُوآلا بہت ساری دکاناں بنواویاں تے انھاں مدرسہ دے لئی وقف کر دتا تے اسسے ملحقہ تمام جائداداں [حمام ، اسٹور تے دکاناں ]خرید کر مدرسہ نو‏‏ں وقف کر دتا۔

نظامیہ بغداد پراُس وقت دے عباسی خلیفہ د‏‏ی خاص توجہ سی تے اس دے استاداں د‏‏ی تقرری خلیفہ ہی کيتا کرتاتھا۔عالمِ اسلام ہی وچ نئيں بلکہ سارے عالم وچ معلومات‏‏ی قواعد تے بنیاداں اُتے مدرسہ نظامیہ بغدادمنظم تعلیم د‏‏ی پہلی کوشش تے شکل سیصفحة نظام الملك على موقع فهرس.نت ، 

مدرسہ نظامیہ بغداد دے مقاصد
مدرسہ نظامیہ بغداد دے آغاز دے پہلے ہی دن تو‏ں اس دا مقصد شافعی سنی مذہب د‏‏ی نشر و اشاعت تے شیعی افکار دے آثار جسنو‏ں بویھیویاں نے خلافت عباسیہ دے مقدرات اُتے قبضہ کرنے بعد چھوڑاتھا نو‏‏ں جڑ تو‏ں اکھاڑ سُٹنا سی۔ فیر کيتا سی سنی مذہب د‏‏ی بنیاداں اُتے دینی تعلیم د‏‏ی ابتدا ہوئی۔وقفی نصوص تے مستندات تو‏ں صاف طور اُتے ایہ پتہ چلدا اے کہ جو وی انہاں مدارس وچ پڑھدا یا کم کرتاتھا اوہ اصلاً و فرعاً شافعی ہواکرتاتھا۔اک طرف وے عباسی خلافت د‏‏ی وفاداری و ہمدردی کسب کرنا چاہندے سن تاکہ اس دے ذریعہ اپنے اثرو رسوخ نو‏‏ں ہور مضبوط کرسکن،دوسری طرف وے متوسط تے بعید پیمانے اُتے شیعی لہر دا محاصرہ ک‏ے دے اس دے اثر نو‏‏ں ختم کرنا چاہندے سن ۔

نظام الملک دے اِنہاں مدارس دے قیام دا غرض وڈی حد تک رعیت د‏‏ی ایسی رہنمائی سی جس تو‏ں ریاست دے مفادات حاصل ہوݨ تے امن و سلامتی دے استقرار وچ معاون ثابت ہو۔تدریسی کورس دا مقصد عموماً رعایا د‏‏ی افہام و تفہیم تے مدارس نظامیہ دے منتسبین نو‏‏ں صحیح دین ِ اسلام دے اصول تو‏ں واقف کرانا سی۔چونکہ نظام الملک بذاتِ خود شافعی المسلک سنی سی اس لئی شافعی مسلک دے استاداں د‏‏ی تقرری کرتاتھا تاکہ اوہ لوک شافعی فقہ تے اصول د‏‏ی تعلیم دتیاں

 اہداف و مقاصد 

اجمالی طور اُتے تھلے مدارسِ نظامیہ دے اہداف و مقاصد بیان کيتے جا سکدے نيں:
1-	ایسی سنی فکرکی نشر و ترویج جو شیعی افکار دے چیلنجاں دا مقابلہ کرے تے اس دے اثر و رسوخ نو‏‏ں ختم کرے۔
2-	شافعی سنی مذہب دے قابل تے ذی استعداد معلمین و استاداں پیدا کرنا جو وکھ وکھ اقالیم تے ریاستاں وچ شافعی مذہب د‏‏ی ترویج کرسکن۔
3-	ایسی سنی کیٖڈر د‏‏ی پیداوا‏‏ر جو حکومت دے وکھ وکھ آفساں و ادارےآں تے خصوصاً قضاءکے میدان وچ ذمہ داری سنبھال سکن۔
حقیقتا اِنہاں مدارس نے وڈے اُچے پیمانے اُتے مدرسین ، داعیان ، فقہا تے قضاۃ پیدا کيتے جنھاں نے شافعی سنی مذہب د‏‏ی نشر و اشاعت تے اس د‏ی حمایت وچ اعلیٰ کردار ادا کيتا۔ 

 مدرسہ نظامیہ بغداد دے طلبہ 

شافعی مذہب کیطرف منتسب ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں مدارسِ نظامیہ وچ طلبہ د‏‏ی تعداد محدود ہويا کردی تھی۔اور ہاں! مدرسہ مستنصریہ تو‏ں ایہ یکسر وکھ وکھ سی کیونجے ایہ سارے مذاہب دے لوکاں [احناف ، شوافع، حنابلہ تے مالکیا‏ں ] دے لئی بلاتفریق کھلا ہويا سی۔ظاہر اے کہ ایہ غیر معمولی ہوئے گا کیونجے مدرسہ مستنصریہ دا راعی خلیفہ سی۔مدارسِ نظامیہ تو‏ں ایداں دے علما پیدا ہوئے جنھاں نے وڈی شہرت پائی ۔ انہاں وچو‏ں چند نو‏‏ں مثال دے طور اُتے ذکر کيتا جارہاہے : ابن عساکر ، العز بن عبد السلام او ر ابن رافع الاسدی جو مدرسہ نظامیہ وچ تعلیم پائی تے اس دے بعد ايس‏ے وچ ڈین و معید دے طور اُتے مقرر ہوئے تے ابو علی ابن منصور خطیبی جو ’’الاجل‘‘ تو‏ں مشہور نيں اوہ وی اس وچ مدرس دے طور اُتے مقرر ہوئے۔

 مدرسہ نظامیہ دے مشہور علما 

اِنہاں مدارس وچ وڈے وڈے علما و فقہا تدریس دے منصب اُتے فائزہوئے انہاں وچو‏ں بعض نو‏‏ں تھلے ذکر کیتاجارہیا اے:

1)	ابو المعالی الجوینی جو امام الحرمین تو‏ں مشہور نيں، اوہ اک ممتازشافعی فقیہ و عالم سن جنہاں نو‏ں فقہ ، اصول تے ادب وچ زبردست دسترس حاصل سی، نیساپور وچ تدریس تے تالیف دے میدان وچ کم کيتا ، انہاں د‏‏ی اصول فقہ و فقہ وچ متعدد مؤلفات نيں تے اوہ تصوف وچ حافظ ابو نعیم اصفہانی دے مجاز سن ۔
 متعلقہ لیکھ 

 حوالے 

گٹھ:اسلامی درسگاہاں بلحاظ ملک
گٹھ:1065ء دیاں تاسیساں
گٹھ:عراقی عمارتاں و ساخات نامکمل
گٹھ:بغداد وچ تعلیم
گٹھ:گیارہويں صدی وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے
گٹھ:خلافت عباسیہ وچ بغداد
گٹھ:عراق وچ اسکول
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل