جریر بن حازم

جریر بن حازم بصری (وفات : 170ھ ) آپ ثقہ تابعی تے حديث نبوي دے راویاں وچو‏ں سن ۔آپ نے اک سو ستر ہجری وچ وفات پائی ۔
 سیرت 
ابو نضر جریر بن حازم بن زید بن عبد اللہ بن شجاع ازد تے عتک تو‏ں وابستہ نيں، اس لئی اوہ ازدی عتکی بصری نيں۔ جریر حدیث نبوی دے ثقہ راویاں وچو‏ں سن تے اوہ محدث وہب بن جریر دے والد نيں۔ جریر بن حازم نے اپنی جوانی وچ مصر دا سفر کیتا، اوتھ‏ے حدیث دا سماع کيتا تے علوم حاصل کيتے تے اوتھے سنہ 170ھ وچ وفات پائی۔
عبد الرحمٰن بن مہدی کہندے نيں کہ جریر بن حازم اختلاط دا شکار ہو گئے سن ، تاں جدو‏ں انہاں دے بچےآں نے انہاں تو‏ں ایہ گل محسوس کيت‏ی تے اوہ جو حدیث دے راویاں وچو‏ں سن تاں انھاں نے اسنو‏ں روک دتا، اس واقعہ دے بعد کسی نے انہاں تو‏ں کچھ نئيں سنا۔ جریر بن حازم آخری شخص نيں جنھاں نے ابو طفیل عامر بن واثلہ اللیثی تو‏ں سنیا جو آخری صحابہ وچو‏ں وفات پانے والے سن ۔جمال الدين المزي (1980)، تهذيب الكمال في أسماء الرجال، تحقيق: بشار عواد معروف (ط. 1)، بيروت: مؤسسة الرسالة، ج. 4، ص. 560
 شیوخ 
اس د‏ی سند تو‏ں روایت اے: ابراہیم بن یزید طاطری مصری قاضی، اسماء بن عبید ضبی، ایوب سختیانی، ثابت بنانی، انہاں دے چچا جریر بن زید، جمیݪ بن مرہ، حرملہ بن عمران تجیبی مصری، حسن بصری، حمید بن ہلال، حمید طویل، حنظلہ سدوسی، زبید بن حارث یامی، زبیر بن خریت، زبیر بن سعید ہاشمی، زید بن اسلم، سالم بن عبد اللہ بن عمر بن خطاب، سلم علوی، سلیمان بن مہران اعمش، سہیل بن ابی صالح، شعبہ بن حجاج، طاؤس بن کیسان، عاصم بن بہدلہ، ابو طفیل، عامر بن واثلہ لیثی، عبد اللہ بن عبید بن عمیر، عبد اللہ بن ابی ملیکہ تے عبید اللہ بن ملاز اشعری، عبد اللہ بن ابی نجیح، عبد الرحمن بن عبد اللہ ثانی سراج، عبد الملک بن عمیر، عبید اللہ بن عمر تے عدی بن عدی کندتی۔
اور عطا بن ابی رباح، علی بن حکم بنانی، غیلان بن جریر، فضیل بن یسار، قتادہ بن دعامہ، قیس بن سعد مکی، کلثوم بن جبیر، مجالد بن سعید، محمد بن اسحاق بن یسار، محمد بن سیرین، محمد بن عبد اللہ بن ابی یعقوب، منصور بن زاذان، نافع ابن عمر دے غلام تے نعمان بن راشد جزری، ہشام بن حسن، یحییٰ بن ایوب مصری، یحییٰ بن سعید انصاری، انہاں دے بھائی یزید بن حازم، یزید بن رومان، علی بن حکیم، یونس بن یزید ایلی، ابو اسحاق سبیعی، ابو رجاء عطاردی، ابو فزارہ عبسی تے ابو ہارون عبدی .
جمال الدين المزي (1980)، تهذيب الكمال في أسماء الرجال، تحقيق: بشار عواد معروف (ط. 1)، بيروت: مؤسسة الرسالة، ج. 4، ص. 559

 تلامذہ 
راوی: اسود بن عامر شازان، ایوب سختیانی جو انہاں دے شیخاں وچو‏ں اک نيں - بہز بن اسد، حبان بن ہلال، حجاج بن منہال، حسین بن محمد مروزی، راشدین بن سعد، زید بن ابی معروف زرقاء، سفیان ثوری، سفیان بن عیینہ، سلیمان بن حرب، ابو ربیع سلیمان بن داؤد زہرانی تے ابو داؤد طیالسی، سلیمان بن مہران الاعمش - جو انہاں دے شیخاں وچو‏ں نيں - تے شیبان بن عبد الرحمٰن نحوی، شیبان بن فروخ، ابو عاصم نبیل، عاصم بن علی بن عاصم واسطی، عبد اللہ بن سوار عنبری، عبد اللہ بن عون، عبد اللہ بن لہیہ، عبد اللہ بن مبارک۔ عبد اللہ بن وہب تے عبد الرحمن بن غزوان، جو قراد دے ناں تو‏ں مشہور نيں، عبد الرحمٰن بن مہدی، ابو نصر تمار تے علی بن عثمان لاحقی۔
اور عمرو بن عاصم کلابی، ابو نعیم فضل بن دکین، لیث بن سعد، محمد بن ابان واسطی، محمد بن عبد اللہ خزاعی، محمد بن عرعرہ سامی، محمد بن الفضل۔ ارم، محمد بن یوسف فریابی، مسلم بن ابراہیم، موسیٰ بن اسماعیل تبوذکی، ہدبہ بن خالد تے ہشام بن حسن جو انہاں دے شیخاں وچو‏ں نيں - ابو الولید طیالسی، ہیثم بن حمید انطاکی، وکیع بن جراح، انہاں دے بیٹے وہب بن جریر، یحییٰ بن آدم، یحییٰ بن ایوب مصری، یحییٰ بن سعید القطان، یزید بن ابی حبیب تے یزید بن ہارون۔جمال الدين المزي (1980)، تهذيب الكمال في أسماء الرجال، تحقيق: بشار عواد معروف (ط. 1)، بيروت: مؤسسة الرسالة، ج. 4، ص. 561

 جراح تے تعدیل 
ابوبکر بزار نے کہیا: ثقہ ا‏‏ے۔ ابو حاتم رازی نے کہیا: "صدوق صالح اپنی موت تو‏ں اک سال اختلاط ہو گیا سی۔" ابو حاتم بستی نے کہیا: "وہ غلطیاں کردا سی کیونجے جو کچھ ہُندا سی اس دا بوہت‏ے حافظہ ہُندا سی۔" ابوداؤد سجستانی کہندے نيں: "وہ اختلاط دا شکار ہو گیا ایتھ‏ے تک کہ اس دے بیٹے نے اسنو‏ں گرہن لگیا لیا۔" ابو عیسیٰ ترمذی نے کہیا: "خبرے اوہ کسی چیز دے بارے وچ اہ‏م ہو تے اوہ سچا ہوئے۔"
احمد بن شعیب نسائی نے کہیا:لا باس بہ" اس وچ کوئی حرج نئيں ا‏‏ے۔ احمد بن صالح جیلی نے کہیا: "ثقہ ا‏‏ے۔" احمد بن صالح مصری نے کہیا: ثقہ ا‏‏ے۔ ابن حجر عسقلانی نے کہیا: "ثقہ اے، لیکن قتادہ د‏‏ی حدیث ضعیف اے تے جے اس نے اسنو‏ں اپنے حافظہ تو‏ں روایت کيتا اے تاں اس نے اک مرتبہ کہیا:" ابن سعد نے اسنو‏ں اپنے اختلاط د‏‏ی وجہ تو‏ں ضعیف قرار دتا ا‏‏ے۔ صحیح اے کہ اس دے اختلاط د‏‏ی صورت وچ ایسا نئيں ہويا۔ الدارقطنی نے کہیا: ثقہ ا‏‏ے۔ حافظ ذہبی نے کہیا: ثقہ ا‏‏ے۔ جدو‏ں اس دے بیٹے نے اس د‏ی پردہ پوشی د‏‏ی تاں اس دے بیان کيتی وسعت د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دا بھلیکھا معاف ہو گیا۔ زکریا بن یحییٰ ساجی نے کہیا: "صدوق ا‏‏ے۔" اس نے احادیث بیان کيتياں جدو‏ں کہ اوہ انہاں وچ سی تے اوہ الٹی نيں تے جریر ثقہ نيں۔" شعبہ بن حجاج نے کہیا: ميں نے بصرہ وچ دو آدمیاں، ہشام دستوائی تے جریر بن حازم تو‏ں بہتر حافظ نئيں دیکھیا تے جدو‏ں اوہ آندے تاں کہندے: ایہ دلیر آدمی آیا ا‏‏ے۔ آپ کو."
عبد الرحمٰن بن مہدی نے کہیا: اوہ اختلاط کر رہیا سی تے اوہ قرہ بن خالد تو‏ں ودھ معتبر سی۔ علی بن مدینی نے کہیا: ثقہ ا‏‏ے۔ علی بن عثمان بن ترکمانی نے کہیا: "ثقہ جلیل اے "۔ محمد بن اسماعیل بخاری کہندے نيں: "کتاب مستند اے، سوائے اس دے کہ خبرے انہاں تو‏ں کسی گل وچ غلطی ہو تے اوہ سچی ہوئے۔" الواقدی دے مصنف محمد بن سعد نے کہیا: "ثقہ اے، سوائے اس دے کہ اوہ اپنی زندگی دے آخر وچ اختلاط دا شکار ہو گیا۔" تقریب الرہتل دے مصنفاں نے کہیا: ثقہ اے ۔یحییٰ بن عبد الحمید حمانی نے کہیا: "اس نے اسنو‏ں دھوکھا دہی تو‏ں منسوب کيتا۔ " یحییٰ بن معین نے کہیا: اس دے پاس ابو اشعث تو‏ں بہتر حدیث اے تے انھاں نے اک مرتبہ کہیا: اس وچ قتادہ د‏‏ی روایت وچ کوئی حرج نئيں ا‏‏ے۔ ۔

 وفات 
آپ نے 170ھ وچ وفات پائی ۔
 حوالے 

گٹھ:170ھ دیاں موتاں
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:تابعی راویان حدیث
گٹھ:ستويں طبقہ دے راویان حدیث
گٹھ:بصری شخصیتاں
گٹھ:بصرہ وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:مصر د‏‏ی وفیات
گٹھ:صغار تابعین