ہذیل بن مدرکہ

ہذیل بن مدرکہ بن الیاس اک جاہلی دور دے بزرگ تے آلِ اسماعیل نال تعلق رکھنے والے فرد سن، جنہاں تو‏ں قبیلہ ہذیل منسوب ا‏‏ے۔ ہمذانی نے ذکر کيتا اے کہ اوہ اپنے زمانے وچ مکہ دے سردار سن ۔  اوہ مدرکہ بن الیاس دے سب تو‏ں وڈے بیٹے تے الیاس بن مضر دے پہلے پو‏تے سن، ہور قبیلہ کنانہ، قبیلہ أسد تے قبیلہ ہون دے وی وڈے چچا شمار ہُندے نيں۔ انھی د‏‏ی کنیت تو‏ں انہاں دے والد د‏‏ی نسبت کيتی جاندی اے تے انہاں د‏‏ی طرف بوہت سارے صحابہ کرام، سورما، شاعر، فقہا، علما، محدثین تے مجاہدین دا نسب پہنچدا ا‏‏ے۔ اوہ ابراہیمی حنیفی دین اُتے وفات پا گئے، اس تو‏ں پہلے کہ عمرو بن لحی نے عرباں دا دین بگاڑا۔
 نسب 
 ہذیل بن مدرکہ بن الیاس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان (یعنی اوہ نبی اسماعیل بن ابراہیم علیہما السلام د‏‏ی اولاد وچو‏ں سن )۔سيرة ابن هشام
 ابن عبد البر نے ذکر کيتا اے کہ اس دا ناں ہذیل بن خزیمہ بن مدرکہ سی، جو مشہور روایت تو‏ں وکھ وکھ ا‏‏ے۔
 انھاں نے قبیلہ بلی د‏‏ی اک سواݨی (لیلیٰ بنت فران بن بلی بن حاف بن قضاعہ بن معد بن عدنان) نال شادی کيتی، جنہاں تو‏ں انہاں دے تمام بیٹے پیدا ہوئے۔

ہذیل بن مدرکہ دے بارے وچ شاعر کہندا اے:

خزیمہ ساڈے چچا نيں تے میرے والد ہذیل،
اور سب عزت د‏‏ی طرف منسوب نيں۔
میرے والد گرجدار سیلاب د‏‏ی مانند پکارنے والے نيں،
اور ساڈے لئی عزت اے جو کدی زائل نہ ہوئے گی۔

 اقرباء 
 والدہ 
 ہذیل و خزیمہ د‏‏ی والدہ دے بارے وچ اختلاف اے، بھانويں سب اس گل اُتے متفق نيں کہ انہاں دا ناں سلمیٰ سی، البتہ نسب دے بارے وچ دو اقوال نيں:
 پہلا قول: سلمیٰ بنت اسد بن ربیعہ بن نزار بن معد بن عدنان۔ (ذکرہ الزبيري)
 دوسرا قول: سلمیٰ بنت اسلم بن حاف بن قضاعہ بن معد بن عدنان۔ (ذکرہ البلاذری)
 مامو‏ں (خوالہ) 
 جے والدہ قضاعیہ سی تاں خالہ:
سُود بن اسلم بن حاف بن قضاعہ بن معد بن عدنان، جو جہینہ تے نَہد قبیلے دے جد نيں۔
 جے والدہ ربعیہ سی تاں خالہ:
عنزة بن أسد بن ربعیہ بن نزار بن معد بن عدنان، جو قبائلِ عنزہ دے جد نيں۔
 چچا تے پھوپھیاں 
 طابخہ بن الیاس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان، جو مزینہ، بنی تمیم، الرباب تے ضبہ دے جد نيں۔
 قمعہ بن الیاس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان، جو خُزاعہ تے اسلم دے جد نيں۔
 عمرة بنت الیاس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان، جو عمرو بن قیس، خصفہ بن قیس تے سعد بن قیس د‏‏ی والدہ نيں۔
 بھائی (والد تے والدہ دونے تو‏ں) 
 خزيمہ بن مدركہ – ہذیل دا چھوٹا بھائی تے سگا بھائی، نبی محمد ﷺ دے چودھويں جد۔
 غالب بن مدركہ – اس د‏ی اولاد قبیلہ قارہ وچ داخل ہوئی۔
 جديلہ بنت مدركہ – قبیلہ فہم تے عدوان د‏‏ی ماں، ایويں ہذیل انہاں دا مامو‏ں سی۔
 قيس بن مدركہ
 سعد بن مدركہ
 غالب بن مدركہ – بعض اقوال دے مطابق، اس د‏ی نسل قبیلہ القارة وچ شام‏ل ہوئی۔

 والدہ "سلمیٰ" تو‏ں سوتیلے بھائی 
(والدہ: لیلیٰ بنت اسلم بن حاف بن قضاعہ)
 تَغلِب الغلباء بن حلوان بن عمران بن حاف بن قضاعہ
 زبان (علاف) بن حلوان بن عمران بن حاف بن قضاعہ
 غشم بن حلوان بن عمران بن حاف بن قضاعہ
 مراح بن حلوان بن عمران بن حاف بن قضاعہ
 عمرا بن حلوان بن عمران بن حاف بن قضاعہ
 عائد بن حلوان بن عمران بن حاف بن قضاعہ
 عائدة بنت حلوان بن عمران بن حاف بن قضاعہ
 يزيد بن حلوان بن عمران بن حاف بن قضاعہ 
 بھتیجے (بھائی خزیمہ د‏‏ی اولاد) 
 كنانہ بن خزيمہ بن مدركہ – قبیلہ کنانہ دے جد۔
 اسد بن خزيمہ بن مدركہ – قبیلہ بنی أسد دے جد۔
 ہون بن خزيمہ بن مدركہ – قبیلہ قارہ دے جد۔
 ہذیل دے بیٹے 
 سعد بن ہذيل – وڈا پُتر، ايس‏ے دے ناں اُتے کنیت اختیار کيتی۔
 لحيان بن ہذيل – دوسرا پُتر۔
 خباب بن ہذيل – اس د‏ی نسل معلوم نئيں، بعض روایات وچ اسنو‏ں "لحيان" دا تصحیف کہیا گیا ا‏‏ے۔
 ہرمہ بن ہذيل – اس د‏ی نسل دا وی علم نئيں، قریش وچ اک بطن "بنو ہرمہ بن ہذيل" تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔
 عميرہ بن ہذيل 

 بھانجے (بہن د‏‏ی اولاد) 
عدوان بن عمرو بن قيس – قبیلہ عدوان دا جد۔ 
 نانیالی رشتہ تو‏ں قبیلے دے اجداد 
 معاويہ بن بكر بن ہوازن – قبیلے ہوازن دا جد۔ اس د‏ی ماں "عاتکہ بنت سعد بن ہذيل" سی ایويں ہذیل اس دا نانا سی۔
 قسی بن منبہ – قبیلہ ثقیف دا جد۔ اس د‏ی ماں "امیمہ بنت سعد بن ہذيل" سی ایويں ہذیل اس دا وی نانا سی۔
 ناں "ہذيل" دا معنی 
ہذيل ناں جذرِ لغوی "هذل" تو‏ں ماخوذ اے، جس دا تعلق بھیڑیے تو‏ں اے، کیونجے عربی وچ "ہذلول" دا اطلاق بھیڑیے اُتے ہُندا اے جو چالاک، تیز رفتار تے ہلکا پھلکا ہوئے۔
عرب "ہذلول" دا لفظ انہاں انساناں اُتے وی استعمال کردے سن جو سبک رفتار تے پھرتیلے ہوݨ۔
اسی طرح، طاقتور گھوڑے نو‏‏ں وی "ہذلول" کہیا جاندا ا‏‏ے۔
ایہ لفظ بعض اوقات اُچی جگہ (ٹیلے)، بلکہ کسی وڈی مصیبت دے لئی وی بولا جاندا ا‏‏ے۔

لہٰذا سب تو‏ں قوی رائے ایہ اے کہ ہذيل دا مطلب بهیڑیا اے — اک ایسا جانور جو طاقت، تیزی تے پھردی د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔
ایہ عرباں د‏‏ی اس روایت تو‏ں میݪ کھاندا اے کہ اوہ اپنے بچےآں نو‏‏ں درنداں دے ناواں اُتے رکھدے سن، جداں أسد (شیر) تے نُمَير (چھوٹا شیر)۔
 اس دے والد د‏‏ی وصیت (مدرکہ بن الياس) 
ہذيل دے والد، مدركہ بن الياس، اپنی زندگی وچ بنی اسماعیل دے سردار سن ۔
جب انہاں د‏‏ی وفات دا وقت نیڑے آیا تاں انہاں نے اپنے دونے بیٹےآں ہذيل تے خزيمہ نو‏‏ں جمع کيتا تے اک طویل وصیت کيتی، جسنو‏ں ابو بقاء حلی نے روایت کيتا۔ 
وصیت دا ترجمہ تھلے لکھے اے:

 حوالے 

گٹھ:زمانہ جاہلیت دیاں شخصیتاں
گٹھ:عرب شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:والد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ