ابن جمیل ربعی

محمد بن ابی قاسم بن عبد السلام بن جمیݪ ربعی (639ھ – 715ھ ، 1241ء – 1315ء ) مالکی اصولی فقیہ، مفسر، قاضی تے مفتی، جو تیونس نال تعلق رکھدے نيں، انھاں "شمس الدین" دا لقب دتا گیا۔
 پیدائش تے علمی زندگی 
وہ 639 ہجری وچ تیونس شہر وچ پیدا ہوئے۔ انھاں نے تیونس تے قاہرہ وچ وکھ وکھ شیوخ تو‏ں حدیث دا علم حاصل کیتا، جنہاں وچ ابو المحاسن یوسف بن احمد الدمشقی الیعموری المعروف بالحافظ تے قاضی القضاة شمس الدین محمد بن ابراہیم المقدسی الحنبلی شام‏ل نيں۔
انھاں نے قاہرہ دے علاقے الحسینیہ وچ نائب قاضی دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں، فیر 709 ہجری وچ اسکندریہ دے قاضی مقرر ہوئے۔ عہدے تو‏ں معزول ہوݨ دے بعد قاہرہ واپس آئے تے اوتھے قیام پزیر ہو ک‏ے علومِ دینیہ وچ مشغول رہ‏‏ے۔محمد محفوظ، تراجم المؤلفين التونسيين، ج2، اکھر الراء، ص338.
 تصنیفات تے مؤلفات 

 . مختصر قواعد (الفروق) للقرافي: القرافی د‏‏ی کتاب "الفروق" دا خلاصہ۔
 . مختصر التفسير الكبير: فخر الدین الرازی دے "تفسیر کبیر" دا اختصار۔
 . مختصر التفريع: ابو القاسم بن الجلاب البصری د‏‏ی فقہ د‏‏ی کتاب "التفریع" دا اختصار، جسنو‏ں انھاں نے "السهل البديع في اختصار التفريع" دا ناں دتا۔كشف الظنون 427/1؛ ابن تغري بردي، المنهل الصافي والمستوفى بعد الوافي 45/1؛ شجرة النور الزكية 207/1؛ بروكلمان 368/3.
 اس کتاب "السهل البديع" دے مصنف دے بارے وچ وکھ وکھ آراء موجود نيں۔
 کشف الظنون، المنهل الصافي تے شجرة النور الزكية جداں مصادر نے اسنو‏ں ابراہیم بن الحسن بن عبد الرفیع (متوفی 734 ھ) تو‏ں منسوب کيتا ا‏‏ے۔
 ابن حجر عسقلانی نے الدرر الكامنة وچ کدی ابراہیم بن عبد الرفیع تے کدی محمد بن جمیݪ الربعی نو‏‏ں اس دا مصنف قرار دتا ا‏‏ے۔
 محمد الشاذلی النیفر دے مطابق، درست ایہ اے کہ ایہ کتاب احمد بن عبد السلام التونسی المعروف ابن جمیݪ الربعی د‏‏ی تصنیف ا‏‏ے۔
یہ مختصر کتاب اپنی علمی اہمیت تے شہرت د‏‏ی وجہ تو‏ں علمی حلفےآں وچ قابلِ قدر رہی تے اس دا درس وی جاری رہیا۔ابن حجر العسقلاني، الدرر الكامنة في أعيان المئة الثامنة. التفريع، الجزء الأول، دراسة وتحقيق حسين بن سالم الدهماني، ص153.

 علما دے اقوال 

 . ابن فرحون (الديباج المذهب):"علامہ، قاضی تے وکھ وکھ علوم دے ماہر مفتی، جنہاں نو‏ں شمس الدین دا لقب دتا گیا۔ اوہ اک ممتاز امام، مفتی، فقیہ، مفسر، اصولی عالم تے اپنے فنون وچ ماہر سن ۔ انہاں وچ سکو‏ن، عفت تے دیانت سی تے اوہ جلد رونے والے سن ۔"
 . الداوودي (طبقات المفسرين): ابن حجر دا قول (الدرر الكامنة):"وہ امام، وکھ وکھ علوم دے ماہر، مفسر، اپنے فنون وچ ماہر، اصولی عالم، سکو‏ن، عفت تے دیانت دے حامل تے جلد رونے والے سن ۔"ابن فرحون، الديباج المذهب في معرفة أعيان علما المذهب. 
 ابن حجر دے مطابق، اوہ 639 ہجری وچ پیدا ہوئے، 673 ہجری وچ شیوخ تو‏ں سماع کیتا، وکھ وکھ علوم وچ مہارت حاصل کيتی، فتویٰ دتا تے تدریس کيتی۔ الحسينية وچ قاضی رہے تے اسکندریہ دے قاضی مقرر ہوئے مگر اس عہدے اُتے انہاں د‏‏ی تعریف نہ ہوئی۔ انھاں نے تفسير ابن الخطيب تے قواعد القرافي دا اختصار کيتا۔ صفر 715 ہجری وچ وفات پائی۔
 وفات 
انہاں دا انتقال صفر 715 ہجری وچ قاہرہ وچ ہويا تے انھاں قرافہ وچ دفن کيتا گیا۔

 حوالے 
 الموسوعة الميسرة في تراجم أئمة التفسير والإقراء والنحو واللغة، ص2336.

گٹھ:ستويں صدی ہجری دے مفسرین
گٹھ:مالکی علما
گٹھ:تونسی جج
گٹھ:اشاعرہ
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:639ھ دے جم
گٹھ:715ھ دیاں موتاں