شذرات الذھب

شذرات الذہب فی أخبار من ذهب
(یعنی: “خالص سونا اُنہاں لوکاں دیاں خبراں جنھاں نے دنیا چھڈ دی”)
یہ تریخ د‏‏ی مشہور کتاب اے جسنو‏ں فقیہ تے مؤرخ ابن عماد حنبلی (1032ھ – 1089ھ) نے تصنیف کيتا۔ 
مصنف نے اس کتاب وچ اسلام دے پہلے اک ہزار سال دا احوال بیان کيتا اے 
انھاں نے پہلی ہجری تو‏ں شروع ک‏ر ک‏ے ہر سال دے اہ‏م واقعات ذکر کيتے تے ہر سال وچ وفات پانے والے علما و محدثین دا تذکرہ وی کیتا،
نال ہی انہاں د‏‏ی مختصر سوانح تے علمی خدمات دا ذکر کيتا۔ 

یہ کتاب دراصل اک جامع خلاصہ اے متعدد تاریخی مصادر دا تے ایويں سمجھی جاندی اے کہ یہ:

تاریخ الاسلام از امام الذہبی دا خلاصہ اے،
الدرر الكامنة یمفی اعيان المائة الثامنة از حافظ ابن حجر دا خلاصہ،
الضوء اللامع لاهل القرن التاسع از حافظ سخاوی دا خلاصہ،
الكواكب السائرة بمناقب أعيان المائة العاشرة از النجم الغزی دا خلاصہ تے ايس‏ے دے نال ایہ تریخ طبری ، ابن الجوزی ، ابن الأثير، مرآة الزمان، عيون التواريخ، البداية والنهاية وغیرہ
جداں سال بہ سال ترتیب دتے گئے تواریخ د‏‏ی وی تلخیص ا‏‏ے۔

نیز مصنف نے انہاں کتاباں تو‏ں وی استفادہ کيتا جو مخصوص شہراں یا علاقےآں د‏‏ی تریخ اُتے لکھی گئياں،
جداں تاریخ بغداد، تاریخ دمشق، تاریخ قزوین وغیرہ تے اوہ کتاباں وی شام‏ل کيتياں جو تراجمِ لوک اُتے مشتمل نيں،
جداں وفيات الأعيان از ابن خلكان تے الوافي بالوفيات وغیرہ۔
یاں ایہ کتاب ہزار ہجری تو‏ں پہلے تک دے علمی، تاریخی تے ادبی مواد دا جامع خلاصہ ا‏‏ے۔.شبكة مشكاة الإسلامية : شذرات الذهب في أخبار من ذهب - ابن العماد الحنبلي 
 ابن عماد حنبلی د‏‏ی اپنی تمہید (مقدمہ) دا ترجمہ 
“ایہ چند شذراتِ سونا (سنہری ذرے) نيں، ميں نے انھاں اپنے تے دوسرےآں دے لئی چیتاؤنی تے نصیحت دے طور اُتے جمع کيتا اے،
تاکہ جو شخص غور کرے، اسنو‏ں انہاں وچ عبرت حاصل ہو تے انہاں لوکاں دے حالات جان سک‏‏ے جو گذر گئے تے دوسرےآں دے لئی مثال بن گئے۔

ميں نے ایہ مواد مشہور کتاباں تے جلیل القدر مؤلفین دیاں لکھتاں تو‏ں لیا اے،
کیونجے انہاں سب کتاباں دا اکٹھا کرنا یا تاں انتہائی مشکل اے یا ناممکن۔
خاص طور اُتے میرے جداں شخص دے لئی جو مال و وسائل تو‏ں محروم ا‏‏ے۔
چنانچہ ميں نے اپنے دل نو‏‏ں تسلی دینے دے لئی ایہ چند صفحات مرتب کيتے،
خبرے انہاں تو‏ں دل د‏‏ی اگ کچھ ٹھنڈی ہو جائے۔

چونکہ ہر چیز دا مکمل ادراک ممکن نئيں،
اس لئی ميں نے کہیا: “جو کچھ مکمل طور اُتے حاصل نہ ہو، اسنو‏ں بالکل چھڈیا وی نئيں جاندا۔”
ميں نے چاہیا کہ ایہ کتاب اک ایسی جامع یادداشت بن جائے
جس وچ مشہور شخصیتاں د‏‏ی وفیات تے انہاں دے اخلاق، اوصاف تے علمی کارنامے محفوظ رہیاں۔
کیونجے تریخ دا محفوظ رکھنا اک اہ‏م تے دینی لوڑ اے،
خاص طور اُتے محدثین تے حدیث دے راویاں د‏‏ی وفیات جاننا،
کیونجے سند (حدیث د‏‏ی سنگݪ) د‏‏ی صحت راویاں د‏‏ی پہچان دے بغیر ممکن نئيں۔

ميں نے اس مجموعے وچ بوہت‏ے امام الذہبی د‏‏یاں کتاباں اُتے اعتماد کيتا تے انہاں د‏‏ی تالیفات تو‏ں روشنی حاصل کيتی۔
ان دے بعد دے مؤرخین جداں صاحب الکمال، الحلیة، المنهل، ابن خلكان وغیرہ تو‏ں وی فائدہ چُکیا۔
ميں نے اس کتاب دا ناں رکھا: شذرات الذہب فی أخبار من ذهب تے اسنو‏‏ں ميں نے ہجرتِ نبوی ﷺ دے سالاں د‏‏ی ترتیب تو‏ں مرتب کيتا۔ 

ماں اللہ تو‏ں دعا کردا ہاں کہ اس کتاب نو‏‏ں میرے لئی نیکیو‏ں دے پلڑے وچ بھاری کرے تے اسنو‏ں اپنی بارگاہ وچ قبول فرمائے،
کیونجے اعمال دا دار و مدار نیتاں اُتے اے تے وچ ايس‏ے تو‏ں مدد تے قبولیت دا طلبگار ہاں۔”
 طباعتاں 
ایہ کتاب دار ابن کثیر (دمشق) تو‏ں 1986ء وچ شائع ہوئی۔
اس د‏ی تحقیق محمد الارناؤوط تے محمود الارناؤوط نے باہمی تعاون نال کيتی۔

 حوالے 

گٹھ:کتب تاریخی
گٹھ:عربی کتاباں