ابن قادوس دمیاطی

ابو فتح محمود بن اسماعیل بن حمید (یا احمد) دمیاطی عمری فہری (؟؟؟ – 7 محرم 551ھ / 3 مارچ 1156ء)، جنہاں نو‏ں قاضی مفضل کہیا جاندا اے تے لقب سی کافی الکفات تے ذو البلاغتین، ودھ مشہور نيں ابن قادوس دے ناں تاں۔ ایہ مصر دے شہر دمیاط دے اک نامور کاتب تے شاعر سن جو چھیويں صدی ہجری وچ زندگی بسر کردے سن ۔ کتاباں تراجم وچ انہاں د‏‏ی زندگی د‏‏ی تفصیلات کم ہی ملدی نيں، البتہ ایہ معلوم اے کہ اوہ سقوطِ دولتِ فاطمیہ تو‏ں پہلے کاتبِ انشاء دے عہدے اُتے فائز سن ۔

ابن قادوس شاعری وچ ماہر سن تے انہاں دا دیوان دو جلداں اُتے مشتمل سی۔ انہاں دے اشعار وچ مدح، رثاء، ہجو، وصف، غزل، نسیب، مجون تے خمریات سبھی اصناف شام‏ل نيں۔ اوہ نثر وچ وی عمدہ اسلوب دے مالک سن تے کئی ادبی رسالے تصنیف کيتے۔ انھاں نے قاضی جلیس دا دفاع کيتا جدو‏ں ابن صیاد نے اسنو‏ں اک ہزار تو‏ں ودھ مقطوعات وچ ہجو کيتا سی۔ انہاں د‏‏ی اس دفاعی نظم نو‏‏ں انہاں دے مشہور ترین کارنامےآں وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ابن قادوس دمیاطی 551ھ وچ وفات پا گئے تے انہاں د‏‏ی نمازِ جنازہ طلائع بن رُزَیک نے پڑھائی۔عمر فروخ، تاريخ الأدب العربي: من مطلع القرن الخامس الهجري إلى الفتح العثماني. الجزء الثالث. دار العلم للملايين - بيروت. الطبعة الرابعة - 1981، ص. 299-302محمد كامل حسين، في أدب مصر الفاطمية. مؤسسة هنداوي للتعليم والثقافة - القاهرة. طبعة 2014. رقم الإيداع: (15939). ص. 365-381خير الدين الزركلي. الأعلام. دار العلم للملايين - بيروت. الطبعة الخامسة - 2002. ج. 7، ص. 166عمر رضا كحالة، معجم المؤلفين. مكتبة المثنى، دار إحياء التراث العربي - بيروت. ج. 12، ص. 152
 انہاں دا اک طنزیہ شعر 
اک نشست وچ جو بلاط الصالح وچ منعقد ہوئی، اک لغوی مسئلہ پیش آیا جسنو‏ں کسی نے حل نہ کیتا، مگر قاضی الرشید (قاضی المہذب دے بھائی) نے حل کر دتا۔ اس دے بعد اوہ فخر تو‏ں کہنے لگے:

"مینو‏ں جو وی سوال کيتا جاندا اے، وچ فوراً سمجھ جاندا ہوݨ۔"
تو ابن قادوس نے موقع اُتے ہی طنزاً کہیا:
 اگر تسيں کہندے ہو کہ وچ اگ تو‏ں پیدا ہويا ہاں
اور سب لوکاں تو‏ں ودھ فہیم ہاں
تو اسيں کدرے گے، تسيں نے سچ کہیا،
مگر فیر کیہڑی چیز نے تواناں بجھایا کہ تسيں کوئلہ بن گئے؟
 اک ہور سٹھ(طنز) 
قاضی رشید دے بارے وچ ایہ وی کہیا جاندا سی کہ اوہ اشعار چرا کر انھاں اپنا بنا لیندے سن، تاں ابن قادوس نے کہیا:
اے لقمان د‏‏ی مانند مگر حکمت دے بغیر،
علم وچ خسارہ اُٹھانے والے!
تم نے دوسرےآں د‏‏ی تمام شاعری ادھیڑ پائی،
اور اس چوری اُتے تواناں "سیاہ اُتارنے والا" کہیا گیا!ابن خلكان: وفيات الأعيان. تحقيق: د. يوسف علي طويل، د. مريم قاسم طويل، دار الكتب العلمية، الجزء الأول، ص 174

 حوالے 

گٹھ:1156 دیاں موتاں
گٹھ:بارہويں صدی دے عرب مصنف
گٹھ:مصری شاعر
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:دمیاط دیاں شخصیتاں
گٹھ:551ھ دیاں موتاں