عربی بلاغت

بلاغہ (عربی: البلاغة) عربی د‏‏ی کلاسیکی علمی شاخ اے جو خطابت دے فن تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ اس دا موضوع ایہ اے کہ بولی نو‏‏ں کس طرح معنی ادا کرنے، جذبات‏ی اثر پیدا کرنے تے سامعین نو‏‏ں قائل کرنے دے لئی استعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ اسلام تو‏ں پہلے عرب وچ اس د‏ی جڑاں پائی جاندیاں نيں تے بعد وچ اسلامی علمی روایت وچ اس فن نو‏‏ں نکھارا گیا۔ علمِ بلاغت اک باقاعدہ علم د‏‏ی صورت وچ ترقی پاندا گیا جس نے لسانی تجزیے نو‏‏ں جمالیات تے منطق دے نال مربوط کر دتا۔ اس فن نے شعری تنقید، قرآنی تفسیر، دفتری نثر تے کلامی مباحث تو‏ں استفادہ کيتا تے پنجويں تو‏ں ستويں اسلامی صدی (گیارہويں تو‏ں تیرہويں عیسوی صدی) دے درمیان اپنی کلاسیکی صورت نو‏‏ں پہنچیا۔

 اشتقاق 
لفظ "بلاغہ" عربی مادہ ب۔ل۔غ تو‏ں ماخوذ اے، جس دے معنی نيں "پہنچنا" یا "کامیابی دے نال پیغام پہچانیا"۔ اصطلاحی طور اُتے ایہ اس کیفیت نو‏‏ں ظاہر کردا اے جس وچ کلام اظہارِ معنی وچ نہایت فصاحت و تاثیر دے عروج تک پہنچ جائے تے مخاطب تک مفہوم مؤثر تے موزاں انداز وچ منتقل ہوئے۔

 تاریخی ارتقا 

 ابتدائی فصاحت و قرآنی اعجاز (اسلام تو‏ں پہلے تو‏ں پہلی صدی ہجری) 
بلاغت ابتدا وچ باقاعدہ علم ہوݨ د‏‏ی بجائے اک غیر رسمی ادبی عمل سی۔ اسلام تو‏ں پہلے عرب وچ شعری مقابلےآں وچ فصاحت دا وڈا کردار سی جس حوالے تو‏ں عکاظ دے بازار وچ منعقد ہوݨ والے مقابلے نمایاں نيں۔ نابغہ ذبیانی (وفات 604ء) جداں شاعر نو‏‏ں انہاں مقابلےآں دے منتظم یا جج دے طور اُتے ریکارڈ کيتا گیا اے جو ابتدائی بلاغی سبھیاچار د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔

قرآن د‏‏ی تنزیل دے بعد عرب شاعر نے اس دے لسانی اسلوب د‏‏ی نقل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، حالانکہ روایات دسدی نيں کہ انہاں د‏‏ی ایہ کوششاں کامیاب نہ ہوئیاں۔ اس دے بعد علما نے اعجازِ قرآن دا نظریہ پیش کيتا تاکہ قرآن د‏‏ی لسانی و اسلوبی خصوصیات نو‏‏ں بیان کيتا جائے۔

نہج البلاغہ شیعہ عالم سید شریف رضی (وفات 1015ء) د‏‏ی 10ويں صدی د‏‏ی تدوین اے جس وچ علی بن ابی طالب تو‏ں منسوب خطبات، خطوط تے اقوال شام‏ل نيں۔ ایہ کتاب اپنے بلاغی اسلوب د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور اے تے عربی ادب و بلاغت دے مباحث اُتے اثر انداز ہوئی۔

 کاتبان و لغت شناس (دوسری-تیسری صدی ہجری) 
اسلامی ریاست دے قیام دے بعد پیشہ ور کاتب (کُتَّاب) ابھرے جنہاں نو‏ں سفارتی و انتظامی تحریر وچ فصاحت د‏‏ی لوڑ سی ابن قتیبہ دینوری د‏‏ی آداب الکاتب تے الحمذانی د‏‏ی الالفاظ الکتابیہ ورگی کتاباں نے انہاں مقاصد دے لئی ادبی اسلوب و تالیف کيتی رہنمائی فراہ‏م کيتی۔ ايس‏ے طرح ماہرین لغویات و لسانیات جداں ابو العباس ثعلب تے ابن السكيت نے جزوی طور اُتے غیر عرب مسلما‏ن آبادیاں د‏‏ی لسانی تعريب د‏‏ی تحریک تو‏ں متاثر ہو کرمناسب استعمال تے اسلوبی معیاراں د‏‏ی لسٹ مرتب کيتی ۔

 جدید تجدید 
ازہر تعلیم یافتہ عالم تے جامعہ قاہرہ دے ڈین علی جارم نے مصری تعلیم کار مصطفیٰ امین دے نال مل ک‏ے بلاغت د‏‏ی تعلیم نو‏‏ں سادہ بنانے دے البلاغہ الواضحہ نامی کتاب تصنیف کيتی۔ مصنفاں نے فلسفہ و منطق وچ جڑے پیچیدہ مباحث نو‏‏ں نظر انداز کرکے صرف ضروری موضوعات دا انتخاب کيتا۔ ایہ کتاب بہت مقبول ہوئی، کئی بار چھپی تے مشرق وسطی دے ہائی اسکولاں وچ نصابی کتاب تے غیر عرب طلبہ دے لئی دینی مدارس دے ابتدائی کورسز وچ استعمال ہُندی رہندی ا‏‏ے۔

 معاصر استعمال و قرآنی بلاغی تفسیر 
جدید علما نے بلاغت نو‏‏ں قرآن د‏‏ی تفسیر و ادبی تجزیے وچ استعمال ک‏ر ک‏ے اس دا احیا کيتا اے:

 ابن عاشور د‏‏ی تفسیر التحرير والتنوير بلاغی ساخت اُتے مرکوز ا‏‏ے۔
 حمید الدین فراہی تے امین احسن اصلاحی نے نظمِ قرآن دا نظریہ پیش کیتا، جسنو‏ں ریمانڈ فارن و ہور نے انگریزی وچ اگے ودھایا۔

 اہ‏م تخلیقات 
عربی بلاغت (علمِ بلاغت) دے قیام و تشکیل وچ اہ‏م و معیاری کتاباں تھلے لکھے نيں:

 دلائل الاعجاز تے اسرار البلاغہ از عبد القاہر جرجانی۔
 الکشاف تے اساس البلاغہ از زمخشری۔
 مفتاح العلوم از السکاکی۔
 تلخیص المفتاح تے الایضاح فی علوم البلاغہ از جلال الدین قزوینی۔
 المتوّل تے مختصر المعانی از تفتازانی۔
 عقود الجمان از جلال الدین سیوطی۔
 تفسیر التحریر والتنویر از ابن عاشور۔
 کتاب البديع از عبد اللہ بن معتز۔
 البيان و التبیين از جاحظ۔
 نہج البلاغہ از سید شریف رضی۔

 حوالے 

 ماخذ 



گٹھ:عربی