پرانجا

پرانجا یا (عربی تو‏ں: رومنائزڈ: faranjiyyah تاجک: فرانجی فرانزی، فرانچی ازبک سواݨیاں تے کُڑیاں دے لئی اک روايتی وسطی ایشیائی لباس اے جو سر تے جسم نو‏‏ں ڈھانپتا ا‏‏ے۔  اسنو‏ں عربی وچ "برقعہ" وی کہیا ایہ بنیادی انداز تے فنکشن وچ ہور علاقائی طرزاں جداں افغان چادر نال ملدا جلدا ا‏‏ے۔ اوہ حصہ جس نے چہرے نو‏‏ں ڈھانپ رکھیا سی، جسنو‏ں (ازبکستان: chachvon Совон Сотобония Саchvan Сатобания) یا چشمہ بینڈ (تاجیک: Сашм бнд، Саshmbanid، Семьнато) کہیا جاندا اے تگ ےھ ئج یک ہݪ پل ھن جم ، وزن وچ بھاری سی تے گھوڑے دے بالاں تو‏ں بنا سی۔ ایہ خاص طور اُتے شہری ازبک تے تاجک وچ رائج سی، لیکن تاجکستان دے پہاڑی علاقےآں وچ لوک عام طور اُتے نئيں پہندے سن ۔  ایہ شیبانیڈز دور حکومت وچ وی پہنا جاندا سی۔ 

1800ء د‏‏ی دہائی وچ ، تاجک تے ازبک مسلم سواݨیاں نو‏‏ں گھر تو‏ں باہر پرانجا پہننا لازمی سی۔  1917ء تک جنوبی دریا دے طاساں د‏‏ی شہری ازبک سواݨیاں وچ پرانجی تے چاچوون عام سن ۔ ایہ پینڈو علاقےآں وچ کم کثرت تو‏ں پہنا جاندا سی، تے خانہ بدوش میداناں وچ خبرے ہی پہنا جاندا ہوئے۔ 

پرانجا دا اک تاریخی بیان لارڈ کرزن دا اے، جس نے 1886ء وچ بخارہ دا سفر کيتا سی۔  اوتھ‏ے اپنے وقت دے دوران اس نے 10 تو‏ں 50 سال د‏‏ی عمر د‏‏ی عورت نو‏‏ں کدی نئيں دیکھیا،  کیونجے اوہ سب چھپے ہوئے سن ۔ بھاری سیاہ گھوڑے دے بالاں والے پردہ "بہت خراب تے ضبطی دے لئی موٹے" سن، خالی آستِناں دے نال ڈھیلے لپیٹے ہوئے نیلے گاؤن وچ چݪݨ والی سواݨیاں نو‏‏ں "غلط فہمی وچ گھمدے ہوئے کپڑ‏ے" سمجھیا جا سکدا سی، تے چمڑے دے وڈے جوندے انہاں دے پیراں نو‏‏ں ڈھانپ دیندے سن ۔  archived PDF   کرزن نے نوٹ کيتا کہ "عہدے تے اچھے کردار د‏‏ی سواݨیاں کدی وی کسی عوامی جگہ یا بازار وچ خود نو‏‏ں ظاہر کرنے دا ارادہ نئيں کردیاں نيں۔" انہاں نے اس د‏ی مذمت کردے ہوئے اسنو‏ں اک قسم دا ظلم، مشرق وچ ہر جگہ پائے جانے والے اخلاقیات دا مبالغہ آمیز تے غلط تصور قرار دتا، لیکن کدرے وی اِنّا حیرت انگیز نئيں جِنّا کہ بخار وچ ا‏‏ے۔  archived

سوویت یونین دے آغاز وچ ، لینن د‏‏ی قیادت وچ ، روس دے اکتوبر انقلاب دے بعد جس نے ریاستی الحاد نو‏‏ں جنم دتا، سوویت حکا‏م نے ڈھکی ہوئی سواݨیاں نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا کیونجے مسلماناں نو‏‏ں پرانی حکومت تے روسی آرتھوڈوکس چرچ دے خلاف روس دے ابتدائی کمیونسٹاں دے نال اتحاد دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔ پ‏ر، بعد وچ اسٹالن دے دور وچ ، سوویتاں نے پردہ تے پارانجا د‏‏ی حوصلہ شکنی یا پابندی لگانے د‏‏ی کوشش کيتی۔  سوویتاں د‏‏ی طرف تو‏ں نقاب کشائی نو‏‏ں ازبک سوویت سوشلسٹ جمہوریہ (ایس ایس آر) وچ ہجم کہیا جاندا سی۔  جداں ہی سوویت کمیونسٹاں نے وسطی ایشیا اُتے اپنا کنٹرول حاصل کیتا، چاچوان تے پرانجا اُتے پابندی عائد کردتی گئی۔  پرانجاز نو‏‏ں کمیونسٹاں دے حکم اُتے جلا دتا گیا، جنہاں نے مارکسی-لیننسٹ الحاد دے نظریے نو‏‏ں برقرار رکھا۔  1920ء د‏‏ی دہائی وچ ، حکومت "عسکریت پسند نوجوان ملحد دے گروہاں نو‏‏ں وسطی ایشیا وچ لے آئی جنہاں نے سواݨیاں اُتے جسمانی حملہ کيتا اکثر تاشقند، سمرکنڈ تے ہور شہراں د‏‏ی گلیاں وچ انہاں دے چہراں دا پردہ پھاڑ دتا۔" پ‏ر، کچھ پردہ پہنے ہوئے مسلم سواݨیاں نے انہاں سواݨیاں نو‏‏ں قتل کر دتا جنہاں نو‏ں پردہ اتارنے دے لئی بھیجیا گیا سی۔  کچھ ازبکاں نے پرانجا مخالف، بچےآں د‏‏ی شادی مخالف تے کثرت ازدواج مخالف مہم د‏‏ی پرتشدد مخالفت کيتی جو سوویت یونین نے شروع د‏‏ی سی 

 حوالے 

گٹھ:تاجک سبھیاچار
گٹھ:نقاب
گٹھ:ازبک سبھیاچار
گٹھ:عورتاں دا اسلامی لباس