دولت اخیضری

دولتِ اخیضری (866ء – 1093ء) اک اسلامی ریاست سی جو اقلیمِ یمامہ وچ 866ء وچ امیر محمد بن یوسف اخیضری حسنی ہاشمی قرشی نے قائم کيتی۔
 اخیضریاں دا آغاز 
اخیضری حسنی، ہاشمی تے قرشی سن تے انہاں دا اصل وطن مدینہ منورہ سی۔ انہاں وچ سب تو‏ں مشہور شخصیت محمد بن یوسف بن ابراہیم بن موسیٰ بن عبد اللہ بن حسن بن حسن بن علی بن ابی طالب سن، جنہاں نو‏ں اخیضر صغير (اخیضر صغیر) کہیا جاندا سی۔ انھاں نے یمامہ وچ آ ک‏ے اک آزاد ریاست قائم کيتی جو بعد وچ دولتِ اخیضری کہلائی۔

لفظ "الأخیضر" سب تو‏ں پہلے یوسف بن ابراہیم (محمد دے والد) دے لئی استعمال ہويا، لیکن چونکہ انہاں دے بیٹے محمد اخیضری صغیر نے اک مستقل ریاست قائم کيتی، اس لئی ایہ لقب انہاں تو‏ں ودھ مشہور ہويا۔
 سیاسی پس منظر 

اخیضریاں دا پہلا ظہور 251ھ / 862ء وچ ہويا، جدو‏ں اسماعیل سفاک بن یوسف اخیضر نے عباسی خلافت دے خلاف تہامہ وچ بغاوت د‏‏ی تے مکہ اُتے حملہ کر دتا۔
اس نے مکہ دے عباسی امیر جعفر بن عیسیٰ بن موسیٰ نو‏‏ں بھگا دتا، بیت المال لُٹیا تے دارالامارہ نو‏‏ں اگ لگیا دتی۔ اس دے بعد اوہ مدینہ منورہ د‏‏ی طرف ودھیا۔

اہلِ مدینہ نے مزاحمت د‏‏ی تے شہر نو‏‏ں قلعہ بند کيتا۔ سخت جنگ دے بعد اسماعیل نو‏‏ں پسپا ہونا پيا، مگر اوہ دوبارہ مکہ لُٹیا تے شہر دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ دو ماہ تک مکہ دے لوک بھکھ و تریہہ وچ مبتلا رہ‏‏ے۔ فیر اوہ جدہ د‏‏ی طرف گیا تے تاجراں دا مال لُٹ لیا۔

 عباسی مہم تے معرکۂ عرفات 
عباسی خلیفہ المعتز باللہ (251–255ھ / 862–866ء) نے اسماعیل دے خلاف اک فوج بھیجی جس د‏‏ی قیادت محمد بن احمد بن عیسیٰ تے عیسیٰ بن محمد مخزومی دے ہتھ وچ سی
فوج عرفات دے میدان وچ اسماعیل تو‏ں جا ٹکرائی۔ جنگ دے دوران اسماعیل نے فوجِ عباسی نو‏‏ں شکست دتی تے ہزار تو‏ں ودھ حاجیاں نو‏‏ں قتل کر دتا۔

اس دے بعد اوہ جدہ واپس چلا گیا، لیکن جلد ہی مرضِ جدری (چمک) وچ مبتلا ہو ک‏ے 252ھ / 863ء وچ مر گیا، اودو‏ں اس د‏ی عمر صرف 22 سال سی
 محمد اخیضر صغير د‏‏ی قیادت 
اسماعیل د‏‏ی موت دے بعد اس دا بھائی محمد اخیضر صغير قیادت اُتے آیا، جو اودو‏ں چالیس برس تو‏ں ودھ عمر دا سی۔
عباسیاں نے اک ہور لشکر بھیجیا جس د‏‏ی قیادت ابو ساج اشروشنی دے پاس سی اس فوج نے محمد اخیضر نو‏‏ں شکست دتی، جس دے بعد محمد نے تہامہ تو‏ں پسپائی اختیار کيتی تے یمامہ د‏‏ی طرف ہجرت کر گیا، جتھے اس نے اپنی ریاستِ اخیضریہ د‏‏ی نیہہ رکھی۔

 یمامہ د‏‏ی حالتِ سابقہ 
دولتِ اخیضری دے قیام تو‏ں پہلے یمامہ وچ کئی مستقل قبیلے آباد سن :

شمال وچ بنو تمیم

مرکز وچ بنو حنیفہ

جنوب وچ بنو ہزان (عنزہ) تے بنو النمر بن قاسط

مغرب وچ قبائلِ باہلہ

جدو‏ں کہ جنوبی حصےآں وچ بنو کعب بن عامر بن صعصعہ آباد سن ۔
اسی طرح کچھ بدوی قبیلے وی یمامہ دے میداناں وچ گھمدے پھردے سن، جداں بنو نمیر، بنو کلاب تے بنو عُقَیل۔
 حوالے 

گٹھ:زیدی شخصیتاں
گٹھ:1093ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:بنو حسن
گٹھ:سابقہ ملکاں دے مضامین جنہاں د‏‏ی اصلاح درکار اے 
گٹھ:عرب شاہی سلسلے
گٹھ:تریخ نجد
گٹھ:شیعہ شاہی سلسلے