طالوت تے جالوت دی جنگ

طالوت  تے جالوت  د‏‏ی جنگ قرآنی قصےآں وچو‏ں اک اے، جس وچ بنی اسرائیل دے بادشاہاں وچو‏ں اک طالوت  تے بنی اسرائیل دے دشمناں وچو‏ں اک جالوت  دے درمیان ہوݨ والی لڑائی نو‏‏ں بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ قصہ سورہ بقرہ د‏‏ی آیت نمبر 246 تو‏ں 251 وچ بیان ہويا ا‏‏ے۔ قرآن دے مطابق، خدا د‏‏ی تعلیمات تو‏ں انحراف دے بعد، بنی اسرائیل فلسطینیاں دے ہتھو‏ں ظلم دا شکار ہوئے تے عہد دا صندوق کھو بیٹھے۔ خدا نے طالوت  نامی اک نامعلوم شخص نو‏‏ں انہاں دا بادشاہ بنایا۔ یہودیاں د‏‏ی اک وڈی فوج اس دے گرد جمع ہو گئی۔ لیکن کئی آزمائشاں دے بعد، انہاں وچو‏ں چند ہی اس دے نال رہ‏‏ے۔ جنگ دے دن حضرت داؤد نے فلاخن تو‏ں پتھر مار دے جالوت  نو‏‏ں قتل کر دتا تے بنی اسرائیل جِت گئے۔

شیعہ  مفسرین دے نزدیک ایہ قرآنی قصہ ظلم و فساد دے خلاف جہاد د‏‏ی اہمیت، قیادت تے امامت دے لئی ضروری خصوصیات تے الہی امتحانات وچ استقامت د‏‏ی طرف اشارہ کردا ا‏‏ے۔ نیز، ایہ قصہ اس گل اُتے زور دیندا اے کہ فتح دے لئی عددی برتری کافی نئيں اے تے آخری فتح اہل ایمان د‏‏ی ا‏‏ے۔

طالوت  اُتے تحقیق کرنے والے محققاں نے قرآن وچ مذکور طالوت  تے عہد نامہ قدیم وچ مذکور شاؤل دوناں نو‏ں اک شخص قرار دتا ا‏‏ے۔ پ‏ر اس جنگ د‏‏ی قرآنی روایت عہد نامہ قدیم تو‏ں وکھ وکھ ا‏‏ے۔ ایہ کہانی 21ويں صدی وچ وی اسرائیلی حکا‏م دے سیاسی ادبیات شام‏ل ا‏‏ے۔

اہمیت
طالوت  تے جالوت  د‏‏ی جنگ قرآن قصےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ قصہ سورہ بقرہ د‏‏ی آیت نمبر 246 تو‏ں 251 وچ بیان ہويا ا‏‏ے۔ شیعہ  مفسرین تے محققاں د‏‏ی رائے وچ اس قصے تو‏ں جہاد د‏‏ی اہمیت، حکمراناں د‏‏ی خصوصیات تے کافراں اُتے مومناں د‏‏ی فتح جداں مسائل نو‏‏ں سمجھیا جاسکدا ا‏‏ے۔[1] طالوت  دے قصے دے تحت شیعہ  مفسرین نے استدلال کيتا اے کہ عوامی قائدین وچ حکمت تے جرأت ورگی صفات ہونی چاہئاں۔[2] شیعہ  احادیث وچ وی انہاں صفات نو‏‏ں شیعہ  ائمہؑ د‏‏ی خصوصیات دے طور اُتے بیان ہوئیاں نيں۔[3] ايس‏ے طرح بعض احادیث وچ امام مہدیؑ دے اصحاب دے انتخاب نو‏‏ں طالوت  دے اصحاب دے خدائی امتحانات تو‏ں موازنہ کيتا گیا ا‏‏ے۔[4]

طالوت  دے لشکر د‏‏ی تشکیل
مسلم مفسرین د‏‏ی روایت دے مطابق حضرت موسیٰؑ دے بعد بنی اسرائیل نے الہی سنتاں تے روایات تو‏ں دوری اختیار کيتی تے انہاں وچ تفرقہ پیدا ہوگیا۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں اوہ فلسطینیاں دے ہتھو‏ں شکست کھا گئے تے اپنی سرزمین تو‏ں کڈے گئے، تے عہد دے صندوق تو‏ں وی محروم ہو گئے۔[5] یہودیاں نے حضرت شموئیل پیغمبر تو‏ں کہیا کہ اوہ دشمن تو‏ں لڑنے دے لئی انہاں نو‏ں اک کمانڈر منتخب کرن۔[6] اللہ تعالی نے طالوت  نامی اک نامعلوم شخص نو‏‏ں انہاں دا سپہ سالار مقرر کيتا۔ ذرائع دے مطابق یہودیاں نے احتجاج کيتا کہ طالوت  اک اعلیٰ نسب تے دولت تو‏ں محروم ا‏‏ے۔؛[7] لیکن اللہ نے عہد دا صندوق انہاں نو‏ں الہی نشانی دے طور اُتے واپس کر دتا تے انہاں نے اسنو‏ں قبول ک‏ر ليا۔[8] مفسرین دے مطابق اس الٰہی نشانی دے بعد طالوت  دے گرد اک وڈا ہجوم جمع ہوگیا۔[9]

جالوتیاں نال جنگ
قرآنی آیات د‏‏ی بنا اُتے طالوت  نے اپنی فوجاں د‏‏ی قوت ارادی نو‏‏ں جانچنے دے لئی کہیا کہ اوہ عنقریب اک دریا تک پہنچ جاواں گے تے جو سفر جاری رکھنے دا ارادہ رکھدا اے اوہ اس دریا تو‏ں تھوڑی جہی مقدار دے سوا نہ پیے؛[10] لیکن اس دے اکثر ساتھیاں نے اپنی خوب تریہہ بجھائی۔[11] بعض مآخذ دے مطابق، کئی ہزار لوکاں نے نافرمانی کيتی۔[12] طالوت  نافرماناں د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے میدان جنگ وچ چلا گیا۔[13] باقی ممبرانہاں وچو‏ں کچھ اپنی آبادی د‏‏ی اقلیت تو‏ں خوفزدہ سن ؛ لیکن تقدیر الٰہی اُتے یقین رکھنے والے طالوت  دے نال رہ‏‏ے۔[14] جنگ دے آغاز وچ کِسے نو‏‏ں اس تو‏ں لڑنے د‏‏ی ہمت نہ سی "حضرت داؤد" نامی نوجوان نے فلاخن؟؟؟؟ دے ذریعے اک پتھر پھینکا تے اوہ پتھر جالوت  د‏‏ی پیشانی اُتے لگیا تے اوہ ہلاک ہو گیا۔[15] جالوت  دے قتل نے فلسطینی فوج نو‏‏ں خوفزدہ کر دتا تے اوہ طالوت  د‏‏ی چھوٹی فوج تو‏ں بھج گئے تے بنی اسرائیل جِت گئے۔[16]

واقعہ تو‏ں مفسرین دے اقتباس
ظلم دے خلاف جہاد د‏‏ی اہمیت
بعض ماہرین دا خیال اے کہ قرآن نے طالوت  تے جالوت  د‏‏ی لڑائی نو‏‏ں بیان ک‏ر ک‏ے ظلم و فساد دے خلاف جہاد د‏‏ی اہمیت د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی ا‏‏ے۔[17] قرآن د‏‏ی آیات دے مطابق بنی اسرائیل نے جالوت  د‏‏ی بدعنوانی تو‏ں لڑنے دے لئی خدا تو‏ں اک کمانڈر طلب کيتا تے جہاد دے دوران اس دے حکم اُتے عمل کرنے دا وعدہ کیا؛ لیکن جہاد دے دوران اوہ اپنے وعدے تو‏ں مکر گئے؛[18] لیکن جو گروہ باقی رہیا اوہ دشمن نو‏‏ں شکست دینے وچ کامیاب رہیا۔[19]

حکمراناں د‏‏ی خصوصیات
سورہ بقرہ د‏‏ی آیات 246 تو‏ں 251 وچ علم تے قابلیت نو‏‏ں عوامی قائد د‏‏ی دو اہ‏م خصوصیات دے طور اُتے درج کيتا گیا اے تے لیڈر دے انتخاب وچ دولت یا خاندانی عزت جداں ہور معیارات نو‏‏ں اہ‏م معیار نئيں مندے نيں۔[20] شیعہ  مفسرین وچو‏ں فضل بن حسن طبرسی نے طالوت  دے قصے اُتے استدلال کردے ہوئے امام دا اپنی امت وچ سب تو‏ں ودھ عقلمند تے بہادر ہوݨ نو‏‏ں ضروری سمجھیا ا‏‏ے۔[21] امام رضا علیہ السلام د‏‏ی اک روایت وچ اس مسئلہ د‏‏ی تصریح کيتی گئی ا‏‏ے۔[22]

اک ہور روایت وچ ، طالوت  د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں اک ایسی حکومت د‏ی مثال سمجھیا گیا اے جو خدا د‏‏ی طرف تو‏ں عطا ہوئی اے، نہ کہ زبردستی تے لوکاں نو‏‏ں فتح کرنے دے ذریعے۔[23] علامہ طباطبائی دے نزدیک انہاں آیات دے مطابق حاکم نو‏‏ں چاہیے کہ اوہ معاشرے دے معاملات نو‏‏ں اس طرح چلاے کہ معاشرے دا ہر فرد اس کمال تک پہنچ جائے جس دا اوہ مستحق ا‏‏ے۔ ایسی حکومت دے لئی حکمران دے پاس معاشرتی زندگی دے تمام مفادات دا علم تے انہاں مصلحتاں نو‏‏ں نافذ کرنے د‏‏ی طاقت دونے ہونا ضروری اے تے ایہ دونے چیزاں طالوت  وچ پائی جاندی سی۔[24]

امتحان الہی وچ استقامت د‏‏ی اہمیت
محسن قرائتی دے مطابق، اس آیت تو‏ں ایہ سمجھیا جا سکدا اے کہ جو لوک خدا د‏‏ی راہ وچ لڑنے دا دعویٰ کردے نيں اوہ خدائی امتحانات دے بعض مراحل وچ کامیاب ہُندے نيں؛ لیکن اوہ دوسرے مرحلے وچ ناکا‏م رہندے نيں۔[25] اوہ طالوت  د‏‏ی فوج دے امتحانی مراحل د‏‏ی درجہ بندی اس طرح کردے نيں کہ بوہت سارے لوک جنہاں نے شروع وچ اپنی تیاری دا اعلان کيتا سی، جنگ دے حکم دے بعد دستبردار ہو گئے: کچھ طالوت  د‏‏ی گمنامی تے غربت د‏‏ی وجہ تو‏ں جنگجوواں تو‏ں وکھ ہو گئے، باقی وچو‏ں کچھ نے طالوت  دے براہ راست حکم د‏‏ی نافرمانی د‏‏ی تے ممنوعہ ندی دا پانی پیتا تے کچھ لوک دشمن د‏‏ی تعداد دے سامنے خوفزدہ ہو گئے۔ اس لئی صرف اک قلیل تعداد طالوت  دے شانہ بشانہ لڑی۔[26] بعض روایات وچ اوہ دریا جس تو‏ں طالوت  دے ساتھیاں نو‏‏ں آزمایا گیا سی، قائم آل محمد دے ظہور دے وقت لوکاں د‏‏ی آزمائش دے لئی اک مثال دے طور اُتے ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔[27]

مومنین د‏‏ی اقلیت نو‏‏ں کافراں د‏‏ی اکثریت اُتے کامیابی
اسلامی نصوص وچ طالوت  دے بہت وڈے لشکر اُتے طالوت  دے چھوٹے لشکر د‏‏ی فتح نو‏‏ں کافراں اُتے مومناں د‏‏ی فتح د‏‏ی علامت سمجھیا گیا اے، بھانويں مومنین د‏‏ی تعداد کافراں تو‏ں کم ہی کیو‏ں نہ ہوئے۔[28] امام باقرؑ تو‏ں روایت اے کہ آخر کار صرف 313 افراد نے طالوت  دے حکم د‏‏ی تعمیݪ د‏‏ی تے جالوت  دے نال جنگ ​​ماں حصہ لیا۔[29] محققاں دا کہنا اے کہ قرآنی نقطہ نظر دے مطابق طالوت  دے چھوٹے لشکر د‏‏ی فتح دا باعث بننے والی چیز انہاں دے ایمان د‏‏ی مضبوطی سی[30]

عہد عتیق وچ جنگ دا واقعہ
محققاں دا خیال اے کہ قرآن وچ طالوت  اوہی اے جو عہد نامہ قدیم وچ شاؤل ا‏‏ے۔[31] شاؤل نو‏‏ں عہد نامہ قدیم وچ اک نبی دے طور اُتے متعارف کرایا گیا اے ؛ لیکن بعض اوقات اوہ ایداں دے کم کردا اے جو خدا نو‏‏ں پسند نئيں نيں۔[32] مثال دے طور پر، خدا د‏‏ی مرضی دے خلاف، اوہ جالوتیاں دے گھراں نو‏‏ں تباہ کرنے تے اگ لگانے تو‏ں اجتناب کردا ا‏‏ے۔[33] ہور جدو‏ں اللہ تعالیٰ نے حضرت داؤد نو‏‏ں بنی اسرائیل دا بادشاہ بنایا تاں طالوت  انہاں تو‏ں ساڑ(حسد) کرنے لگے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں حضرت داؤد علیہ السلام نو‏‏ں جنگ د‏‏ی صف اول وچ بھیج دتا۔[34] آخر کار، شاؤل فلسطینیاں تو‏ں شکست کھاندا اے تے خودکشی کر لیندا ا‏‏ے۔[35]

صہیونی حکمراناں دا اس واقعے د‏‏ی طرف اشارہ
بعض ذرائع نے جالوت  نو‏‏ں عمالیق نامی قوم (قدیم فلسطین دا اک قبیلہ) دا بادشاہ تے کمانڈر سمجھیا ا‏‏ے۔[36] اسرائیل دے وزیراعظم (سنہ 2024ء) بنجمن نیتھن یاہو نے طوفان الاقصیٰ آپریشن دے بعد فلسطینیاں نو‏‏ں عمالیق کہیا۔[37] نیتھن یاہو شاؤل د‏‏ی جنگ دے کسی ضمنی کہانی دا حوالہ دے رہے سن ۔ پرانے عہد نامے د‏‏ی داستان دے مطابق، اللہ تعالی نے شاؤل نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ عمالیق نو‏‏ں قتل کرے تے انہاں د‏‏ی عورتاں، چھوٹے بچےآں تے مویشیاں نو‏‏ں تباہ کر دے؛ کیونجے شاؤل تو‏ں 350 سال پہلے بنی اسرائیل نو‏‏ں اپنی سرزمین تو‏ں گزرنے د‏‏ی اجازت نئيں دتی سی[38]

حوالے

 قرائتی، تفسیر نور، 1388ش، ج1، ص388؛ سیدی کوہساری، «فلسفۀ جہاد در داستان طالوت  و جالوت...» ص360؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، 1374ش، ج2، ص233؛ جعفری، «نکات جالبی از داستان طالوت  و جالوت»، ص34.
 طبرسی، فضل بن حسن، إعلام الوری بأعلام الہدی، تہران، ص411.
قمی مشہدی، تفسیر کنز الدقائق، 1367ش، ج2،  ص381.
 نعمانی، الغیبۃ، 1397ق، ج1،  ص316.
مکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، 1374ش، ج2، ص230.
مکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، 1374ش، ج2، ص230.
طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1352ش، ج2، ص286، ابن‌قتیبۃ، المعارف، 1992م، ص45؛ مسعودی، مروج الذہب، 1409ق، ج1، ص67؛ ابن عساکر، تاریخ مدینۃ دمشق، ج24، ص440.
مکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، 1374ش، ج2، ص232.
مکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، 1374ش، ج2، ص233.
طبرسی، مجمع البیان، 1372ش، ج2، ص617.
مکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، 1374ش، ج2، ص233؛ طباطبائی، المیزان، 1417ق، ج2، ص293.
شبر، تفسیر القرآن الکریم، 1412ق، ص78.
مکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، 1374ش، ج2، ص233؛ طباطبائی، المیزان، 1417ق، ج2، ص293.
مکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، 1374ش، ج2، ص233.
مکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، 1374ش، ج2، ص233.
مکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، 1374ش، ج2، ص233.
سینی کوہساری، «فلسفۀ جہاد در داستان طالوت  و جالوت...» ص360
جعفری، «نکات جالبی از داستان طالوت  و جالوت»، ص31.
جعفری، «نکات جالبی از داستان طالوت  و جالوت»، ص34.
حسینی کوہساری، «فلسفۀ جہاد در داستان طالوت  و جالوت...» ص359؛ کدکنی و میبدی، «بررسی تطبیقی انتخاب طالوت...»، ص170.
طبرسی، فضل بن حسن، إعلام الوری بأعلام الہدی، تہران، ص411.
قمی مشہدی، تفسیر کنز الدقائق، 1367ش، ج2،  ص381.
قمی مشہدی، تفسیر کنز الدقائق، ج11، ص243
 طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن،1352 ش، ج2، ص286.
قرائتی، تفسیر نور، 1388ش، ج1، ص388.
قرائتی، درسہایی از قرآن، ص1670.
نعمانی، الغیبۃ، 1397ق، ج1،  ص316.
قرطبی، جامع الاحکام القرآن، 1364ش، ج3، ص 255.
کلینی، الکافی، 1407ق، ج8، ص316.
جعفری، «نکات جالبی از داستان طالوت  و جالوت»، ص34.
نعمتی پیرعلی، دل‌آرا «بررسی تطبیقی داستان طالوت  در قرآن و عہد عتیق»، ص9.
نعمتی پیرعلی، دل‌آرا «بررسی تطبیقی داستان طالوت  در قرآن و عہد عتیق»، ص10-12.
نعمتی پیرعلی، دل‌آرا «بررسی تطبیقی داستان طالوت  در قرآن و عہد عتیق»، ص12.
نعمتی پیرعلی، دل‌آرا «بررسی تطبیقی داستان طالوت  در قرآن و عہد عتیق»، ص12.
نعمتی پیرعلی، دل‌آرا «بررسی تطبیقی داستان طالوت  در قرآن و عہد عتیق»، ص12.
زمخشری، کشاف، 1407ق، ج1، ص296.
«نتانیاہو ہمچنان از عہد عتیق برای توجیہ قتل عام مردم غزہ استفادہ می‌کند»، پایگاہ خبری سیاق.
کدکنی و میبدی، «بررسی تطبیقی انتخاب طالوت...»، ص173.

مآخذ
ابن‌قتیبۃ، عبداللہ بن مسلم، المعارف، قاہرۃ، الہیئۃ المصریۃ العامۃ للکتاب، 1992م.
جعفری، یعقوب، «نکات جالبی از داستان طالوت  و جالوت»، درسہایی از مکتب اسلام، سال 45، شمارہ 4، تیر 1384ش.
حسینی کوہساری، سید اسحق، «فلسفۀ جہاد در «داستان طالوت  و جالوت» از دیدگاہ قرآن کریم.»، فلسفہ دین، دورہ یازدہم، شمارہ 2، تابستان 1393ش.
زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف بیروت، دار الکتاب العربی، 1407ق.
شبر، سیدعبداللہ، تفسیر القرآن الکریم، بیروت، دارالبلاغۃ للطباعۃ و النشر، 1412ق.
شفیعی، سعید، «طالوت»، دانشنامہ جہان اسلام»، جلد 30، تہران، بنیاد دائرۃالمعارف بزرگ اسلامی، بی‌تا.
طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسۃ الأعلمی للمطبوعات، 1352ش/1393ق.
طبرسی، فضل بن حسن، إعلام الوری بأعلام الہدی، تہران، دار الکتب الإسلامیۃ، بی‌تا.
قرائتی، محسن، تفسیر نور، تہران، مرکز فرہنگی درسہایی از قرآن، 1388ش.
قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن، تہران، ناصر خسرو، 1364ش.
قمی مشہدی، محمد بن محمدرضا، تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، تہران، وزارۃ الثقافۃ و الإرشاد الإسلامی. مؤسسۃ الطبع و النشر، 1367ش.
کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تہران، دارالکتب الإسلامیۃ، 1407ق.
کدکنی ہاشم؛ فاکر میبدی، محمد، «بررسی تطبیقی انتخاب طالوت  بہ‌عنوان پادشاہ بنی‌اسرائیل در تفسیر قرآن و عہد عتیق» مطالعات تفسیری، شمارہ 33، بہار 1397ش.
محسن قرائتی، درسہایی از قرآن، درسہایی از قرآن، ص1670، مرکز فرہنگی درسہایی از قرآن، بی‌تا.
سعودی، ابو الحسن علی بن الحسین، مروج الذہب و معادن الجوہر، قم، دارالہجرۃ، 1409ق.
مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونہ، تہران، دار الکتب الإسلامیۃ، 1374ش.
«نتانیاہو ہمچنان از عہد عتیق برای توجیہ قتل عام مردم غزہ استفادہ می‌کند»، پایگاہ خبری سیاق، تاریخ اتشار مطلب، 13 آبان 1402ش، تاریخ بازدید 10 آبان 1403ش.
نعمانی، محمد بن ابراہیم، الغیبۃ، تہران، مکتبۃ الصدوق، 1397ش.
نعمتی پیرعلی، دل‌آرا «بررسی تطبیقی داستان طالوت  در قرآن و عہد عتیق»، معرفت ادیان، شمارہ 37، زمستان 1397ش.

باہرلےجوڑ
گٹھ:قرآنی قصے