سکندر اعظم دی ہندوستانی مہم

سکندر اعظم دی ہندستانی مہم 327 وچ شروع ہوئی قبل مسیح تے 325 تک جاری رہیا بی سی۔ ہخامنشی فارسی سلطنت نوں فتح کرن دے بعد مقدونیہ دی فوج نے شمال مغربی ہند برصغیر دی وادی سندھ وچ اک مہم چلائی ۔ دو سالاں دے اندر اندر، سکندر نے مقدونیہ دی سلطنت نوں ودھایا، اک بادشاہی جو وسیع یونانی دنیا نال نیڑے توں جڑی ہوئی سی، جس وچ گندھارا تے پنجاب تے سندھ (ہن ہندوستان تے پاکستان وچ) دی وادی سندھ نوں شامل کیتا گیا سی، فارسی ہخامنشی فتح دے ذریعہ قائم کردہ پہلے سرحداں نوں پار کیتا۔

مقدونیہ دے گندھارا (اک سابقہ فارسی ساتراپی ) دے جذب دے بعد ، بشمول ٹیکسلا شہر ، سکندر تے اس دے فوجاں نے پنجاب وچ پیش قدمی کيتی ، جتھ ے انہاں دا سامنا علاقائی ہندوستانی بادشاہ پورس تو‏ں ہويا۔ 326 ق م وچ ، سکندر نے ہائیڈسپس د‏‏ی لڑائی دے دوران پورس تے پورواس نو ‏‏ں شکست دتی ،   لیکن اوہ مصروفیت ممکنہ طور اُتے مقدونیہ دے لوکاں د‏‏ی سب تو‏ں مہنگی لڑائی سی۔ 

سکندر دا مسلسل مشرق دی طرف مارچ اس دی فوج نو مگدھ چ قائم نندا سلطنت دے نال محاذ آرائی چ لے جا رہیا سی۔ یونانی ذرائع دے مطابق نندا فوج مقدونیہ د‏‏ی فوج تو‏ں پنج گنا زیادہ سی ؛  سکندر دے فوجی - تیزی نال تھکے ہوئے، گھر دی یاد آون آلے تے پورے ہند گنگا دے میدان چ وڈیاں ہندوستانی فوجاں دا سامنا کرن دے امکانات توں پریشان - ہائفیسس دریا تے بغاوت کر دتی، مشرق ول اپنے دھکے نوں اگے ودھان توں انکار کر دتا۔ اپنے فوج دے جرنیل کوئنس دے نال اک ملاقات دے بعد، جس دے دوران اس نوں اپنے فوجیاں دے نوحے توں آگاہ کیتا گیا، سکندر نے اس یقین دے تحت ہار من لئی کہ واپس آنا بہتر اے۔ اس دے بعد اوہ جنوب د‏‏ی طرف مڑ گیا ، جنوبی پنجاب دے نال نال سندھ دے ذریعے اگے ودھدا ہويا ، جتھ‏ے اس نے دریائے سندھ دے نچلے علاقےآں دے نال ہور قبائل نو‏‏ں فتح کيتا ، آخر کار مقدونیہ تک پہنچنے دے لئی مغرب د‏‏ی طرف مڑنے تو‏ں پہلے۔ 

 پچھوکڑ 

 ذرائع 
سکندر دے نال ہندوستان جان آلیاں چوں، ارسطو ، اونیسکریٹس تے نیارکس نے ہندوستانی مہم دے بارے چ لکھیا۔  سکندر دی ہندوستانی مہم دا واحد زندہ عصری بیان بحری کمانڈر نیارکس دے سفر دی رپورٹ اے،  جس نوں دریائے سندھ تے خلیج فارس دے وچکار ساحل دی کھوج دا کم دتا گیا سی۔  ایہ رپورٹ اریئن دے اناباسیس ( c. وچ محفوظ اے۔ ). ارین نے سکندر دے ساتھیاں تے درباریاں د‏‏ی تحریراں د‏‏ی بنیاد اُتے سکندر د‏‏ی مہمات دا تفصیلی بیان دتا ا‏‏ے۔ 

ارین دے بیان نو‏‏ں دوسرے مصنفین د‏‏ی تحریراں تو‏ں مکمل کيتا گیا اے ، جنہاں د‏‏ی تصنیفات وی سکندر دے ساتھیاں دے بیانات اُتے مبنی نيں: انہاں مصنفین وچ ڈیوڈورس ( ت. 21 قبل مسیح )، سٹرابو ( ت. 23 عیسوی )، تے پلوٹارک ( c. 119 عیسوی ). 

 ہندوستان دے سماجی سیاسی حالات 
سکندر دا ہندوستان وچ حملہ بنیادی طور اُتے دریائے سندھ دے طاس دے علاقے وچ ہويا ، جو کئی چھوٹی ریاستاں وچ تقسیم ہويا سی ۔ ایہ ریاستاں خاص قبائل دے تسلط اُتے مبنی نظر آندیاں نيں ، کیونجے یونانی مصنفین نے مالوئی جداں قبائل دے نال نال بادشاہاں دا وی ذکر کیتا اے جنہاں دے ناں قبائلی عہدےآں دے طور اُتے نظر آندے ني ں۔ پچھلے دہاکیاں چ فارس دی ہخامنشی سلطنت نے وادی سندھ تے تسلط رکھی سی پر جدوں سکندر دی فوج اس علاقے چ پہنچی تے دریائے سندھ توں پرے ہخامنشی حکومت دا کوئی نشان نئیں سی ۔  سٹرابو ، پہلے لکھاری ایراتوستھینز توں اپنی معلومات حاصل کردے ہوئے، بیان کردا اے کہ ہخامنشی بادشاہ نے سندھ دے مغرب دے علاقے تے قابو پایا سی۔  ایہ علاقہ (جس وچ کاپیسا - گندھارا دا علاقہ وی شامل اے ) غالباً ہندوستانیاں دا علاقہ سی ، جو یونانی بیانات دے مطابق ، گوگامیلا د‏‏ی جنگ وچ اپنے سردار دارا سوم دے نال لڑے سن ۔ 

یونانی لکھتاں دے نال نال آثار قدیمہ دی کھدائی وی سندھ طاس وچ کھیتی باڑی اتے وپار اتے انحصار کرن والی اک شہری معیشت دی ہوند دا اشارہ کردی اے۔ یونانیاں نے ٹیکسلا ورگے شہراں تے قلعہ بند قصبیاں دے وجود دا ذکر کیتا اے ۔ ارین نے ذکر کیتا اے کہ پورس نو شکست دین دے بعد، سکندر نے دریائے چناب دی طرف مشرق دی طرف مارچ کیتا، تے 37 شہراں تے قبضہ کر لیا: انہاں شہراں چوں سب توں نکے شہراں چ 5,000 یا اس توں زیادہ باشندے سن۔  وادی سوات وچ، سکندر دے بارے وچ آکھیا جاندا اے کہ اس نے 230,000 بیل (ممکنہ طور تے زیبو ) ضبط کیتے سن، جس دا ارادہ اوہناں نوں زمین ہلان لئی مقدونیہ بھیجن دا سی۔  ارسطو نے دھان دے کھیتاں وچ چاول اگائے جاندے ویکھیا، اونیسیکریٹس نے بوسمورن (ممکنہ طور تے موتی باجرا ) نامی فصل دے وجود دی اطلاع دتی، تے نیارکس نے "شہد پیدا کرن آلے سرکنڈے" (قیاس کیتا جاندا اے کہ گنے ) دے بارے وچ لکھیا۔  نیارچس نے ایہ وی ذکر کیتا اے کہ ہندوستانی کپاہ دے کپڑے پاندے سن ۔ چٹان دا نمک سالٹ رینج توں کڈیا جاندا سی، تے ہندوستان دے دوجے حصیاں چ فراہم کیتا جاندا سی۔  کجھ قدیم برادریاں برصغیر دے جنگلات، صحرا تے ساحلی علاقیاں چ موجود سن۔ مثال دے طور تے، نیارچس نے ذکر کیتا اے کہ ٹومیروس دریا ( ہنگول ) دے آسے پاسے دے لوک مچھی پھڑن تے گزارا کردے سن، تے لوہے دے اوزاراں دی بجائے پتھر دے اوزار استعمال کردے سن۔ 

یونانی لیکھکاں نے براہمناں دے پجاری طبقے دا ذکر کیتا اے ("براچمن" دے طور تے)، جنہاں نوں بھارتی فلسفے دے استاداں دے روپ وچ بیان کیتا گیا اے۔  اوہ ہندوستان وچ کسی وی مذہبی مندر یا بت دے وجود دا حوالہ نئيں دیندے نيں ، حالانکہ اس طرح دے حوالے عام طور اُتے انہاں دے مصر ، بین النہرین تے ایران وچ سکندر د‏‏ی مہمات دے بیانات وچ ملدے ني‏‏‏‏ں۔ یونانی کھاتیاں چ ننگیاں سنیاسیاں دا ذکر کیتا گیا اے جہناں نو جمنوسوفسٹ آکھیا جاندا اے۔ کالانوس نامی اک فلسفی (شاید ہندوستانی ناں "کلیانا" دا یونانی نقل) سکندر دے نال پرسیپولس گیا، جتھے اس نے اک عوامی جنازے تے خودکشی کر لئی: اوہ شاید اک جین یا اجیوکا راہب سی۔ یونانی بیاناں وچ بدھ مت دا کوئی حوالہ نئيں ملدا ا‏‏ے۔ 

براہمناں دے ذکر دے علاوہ، سکندر دے حملے دے بارے وچ یونانی داستاناں وچ ذات پات دے نظام دا براہ راست ذکر نئيں کیتا گیا ا ے۔ بعض براہمن مقامی شہزادےآں دے مشیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردے سن: سکندر نے موجودہ سندھ وچ حکمران میوزیکانس تے سامبوس نو‏‏ں اپنے خلاف بغاوت کرنے دے لئی اکسانے دے الزام وچ برہمناں دے گروہاں نو‏‏ں پھانسی دے دتی۔ یونانی تحریراں گھٹ توں گھٹ دو تھانواں تے غلامی دے ہوند دی گواہی دیندیاں نیں: اونیسکریٹس نے میوزیکانوس دے زیر حکومت علاقے چ غلامی دا بیان کیتا اے تے ارسطوبلس نے ٹیکسلا چ غریب لوکاں دا ذکر کیتا اے جہڑے اپنیاں دھیاں نوں عوامی طور تے ویچدے سن۔ ارسطو نے ٹیکسلا وچ ستی دا وی مشاہدہ کیتا، جو کہ بیوہ عورتاں دے اپنے شوہراں دے چتا تے اپنے آپ نوں قربان کرن دی رواج سی۔ لاشاں نو گدھاں دے سامنڑے ظاہر کرن دا رواج، ٹاور آف سائلنس دے مجوسی رواج دی طرح، ٹیکسلا چ وی رائج سی۔ 

نیرکس نے ذکر کیتا اے کہ ہندوستانی لوکاں نے نیڑے توں بنے ہوئے کپڑے تے خطوط لکھے؛ ایہ ممکن اے کہ ایہ خروشتی رسم الخط دے پیش خیمہ دا حوالہ اے ، جو ہخامنشی حکومت دے دوران آرامی حروف تہجی تو‏ں تیار ہويا ہوئے سکدا ا‏‏ے۔  موجودہ بلوچستان دے ساحل اُتے اک قبیلے نو‏‏ں بیان کردے ہوئے ، نیارکس نے ذکر کیتا اے کہ اوہ "اپنی بولی تے رسم و رواج" وچ ہندوستانیاں تو‏ں مختلف سن ، جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ انہاں نے اک خاص بولی نو‏‏ں ہندوستانیاں دے نال جوڑیا۔  اس دا مطلب ایہ نئيں اے کہ ہندوستانی اک ہی بولی بولدے سن: جس بولی نو‏‏ں نیرکس نے ہندوستان تو‏ں جوڑیا اوہ سرکاری تے تجارتی مقاصد دے لئی استعمال ہونے والی بولی ہوسکدی ا‏‏ے۔ ایہ بولی غالباً گندھاری پراکرت سی، کیونکہ ہندوستانی لوکاں تے تھاواں لئی یونانی ناں (مثال دے طور تے "تکسلا" تے " سنڈروکوٹس ") سنسکرت (مثال دے طور تے "تکششلا" تے "چندرگپت") دی بجائے اس بولی (مثال دے طور تے "تکھاسیلا" تے "چنڈگت") توں ماخوذ لگدے ہن۔ 

نیارچس ہندوستان وچ طبی سائنس دے وجود دی تصدیق کردا اے: اوہ ذکر کردا اے کہ جدوں یونانی حکیم سکندر نوں سپاں دے کاٹنے دے علاج فراہم کرن وچ ناکام رہے، تے بادشاہ نے ہندوستانی معالج اکٹھے کیتے جو دوجیاں بیماریاں تے تکلیف دہ حالات دا وی علاج کرن دے قابل سن۔ یونانی کھاتیاں وچ اجوکے بھارت دے ہور کسے وگیان دا ذکر نہیں ملدا۔ 

 سکندر دی تیاری 
سپیتامینس دی موت تے 326ء چ روکسانا ( پرانے ایرانی چ راوکسنا ) نال اوہدی شادی دے بعد بی سی اپنے نویں وسطی ایشیائی ساتراپیاں دے نال اپنے تعلقات نو مضبوط کرن دے لی، سکندر آخر کار ہندوستان ول اپنی توجہ موڑن دے لیی آزاد ہو گیا۔ سکندر لئی، ہندوستان تے حملہ ہخامنشی سلطنت دے ماتحت ہون دا اک قدرتی نتیجہ سی، کیونکہ سندھ وادی دے علاقے طویل عرصے توں ہخامنشی کنٹرول چ سن، سندھ وادی چ ہخامنشی فتح دے بعد توں ت. 515 قبل مسیح ۔  سکندر صرف انہاں علاقےآں اُتے قبضہ کر رہیا سی جو اس نے ہخامنشیاں تو‏ں حاصل کیتے سن ، تے ہن اسنو‏ں بجا طور اُتے اپنا سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ 

سکندر نے گندھار دے سابقہ ساتراپی دے سارے سرداراں نو اپنے کول آن تے اپنے اختیار دے ماتحت ہون دی دعوت دتی۔ امبھی (یونانی: Omphis)، ٹیکسلا دا حکمران، جس دی بادشاہت سندھ توں جہلم (یونانی: Hydaspes) تک پھیلی ہوئی سی، نے تعمیل کیتی۔ 327 ق م دے موسم بہار دے آخر وچ ، سکندر نے اپنی ہندوستانی مہم شروع کيتی جس وچ امینتاس نو ں 3،500 گھوڑےآں تے 10،000 پیدل فوجیاں دے نال باختراں د ی سرزمین اُتے قبضہ کرنے دے لئی چھڈ دتا گیا۔ 

 کوفن مہم 

سکندر نے ذاتی طور تے ڈھال بردار محافظاں، پیدل ساتھیاں، تیراندازاں، ایگریانیئناں تے گھوڑے-بیچھے-آدمیاں دی کمان سنبھالی تے اوہناں نوں قبیلیاں دے خلاف اگوائی کیتی – کنر وادیاں دے اسپاسیوئی ، گورایئس ( پنجکوڑا ) وادی دے گورایئن، تے سوات تے بونیر وادیاں دے آساکینوئی ۔  

سکندر نوں ایلاستینیانا (جسنوں آستانینوئی جاں آستانینوئی کیہا جاندا اے) قبیلے دے سردار ہیسٹین (جاں استینوئی) ولوں مزاحمت دا ساہمنا کرنا پیا، جسدا راجگڑھ پشکلاوتی جاں پیوکلاوٹس سی۔  بعد چ اس نے اسویاناں تے اسوکایاناں نوں شکست دتی تے اوہناں دے 40,000 جوان تے 230,000 بیل پھڑ لئے۔ ماسگا دے اسواکیانا نے اپنی ملکہ کلیوفس دی کمانڈ ہیٹھ 30,000 گھڑسوار فوج، 38,000 پیدل فوج، 30 ہاتھیاں تے 7,000 کرائے دے فوجیاں دے نال اس نال لڑائی لڑی۔ سکندر نال لڑن آلے دوجے علاقے ابھیسارا، اورنوس ، بزیرا تے اورا یا ڈیرٹا سن۔   

اسپاسیوئی دے نال اک سخت مقابلہ ہویا، جس دے دوران سکندر خود اک تیر نال موڈھے تے زخمی ہو گیا، لیکن آخر کار اسپاسیوئی لڑائی ہار گیا؛ ایہناں چوں 40,000 نوں غلام بنایا گیا۔ اساکنوئی نے 30,000 گھڑسوار فوج، 38,000 پیدل فوج تے 30 ہاتھیاں دی فوج دے نال سکندر دا سامنا کیتا۔  اوہناں نے بہادری نال لڑائی لڑی سی تے اپنے کئی گڑھاں جویں کہ اورا، بزیرا تے ماسگا دے شہراں وچ حملہ آور دے خلاف ضدی مزاحمت دی پیشکش کیتی سی۔ ماساگا دا قلعہ کئی دناں د‏‏ی خونی لڑائی دے بعد ہی کم ہوسکیا جس وچ سکندر خود ٹخنے وچ شدید زخمی ہويا سی۔ جدوں ماساگا دا سردار جنگ چ ڈگ گیا، تے فوج دی اعلیٰ کمانڈ اوہدی بڈھی ماں، کلیوفس دے کول گئی، جہڑی وی اپنی ماں دھرتی دا آخری حد تک دفاع کرن لئی پرعزم سی۔ کلیوفس دی فوج دی اعلیٰ کمانڈ سنبھالن دی مثال نے وی علاقے دیاں عورتاں دی پوری آبادی نوں لڑائی وچ لیایا۔   سکندر صرف سیاسی چالاں تے دھوکہ دہی دے اعمال دا سہارا لے کے ماساگا نو گھٹ کرن دے قابل سی۔ کرٹیئس دے مطابق: "نہ صرف الیگزینڈر نے ماساگا دی پوری آبادی نو ذبح کیتا، بلکہ اس نے اس دیاں عمارتاں نو وی ملبے چ تبدیل کر دتا۔"  اس دے بعد اسی طرح دا قتل عام اورا وچ ہويا ، جو اساکینوئی دا اک ہور گڑھ سی۔

 اورنوس دا محاصرہ 
ماساگا تے اورا چ سکندر ولوں کیتے گئے عام ذبح تے اگ لگان دے بعد، بے شمار آسکینیئن اورنوس نامی اک اُچے قلعے ول فرار ہو گئے (یقینی طور تے شناخت نئیں کیتی گئی پر سوات چ شانگلا تے شمالی پاکستان چ کوہستان دے علاقے دے وچکار کدرے)۔ سکندر نے اوہناں دے پچھے-پچھے پچھے-پچھے چل کے اسٹریٹجک پہاڑی قلعے دا محاصرہ کر لیا۔ رابن لین فاکس دے مطابق ، ایورنوس دا محاصرہ سکندر دا آخری محاصرہ سی ، "تاریخ دے سب تو‏ں وڈے محاصرہ کرنے والے دے طور اُتے سکندر دے کیریئر دا عروج"۔  ایہ محاصرہ اپریل 326ء چ ہویا بی سی۔  اس نے سکندر دی سپلائی لائن لئی آخری خطرہ پیش کیتا، جہڑی کہ ہندوکش دے اتے واپس بلخ تک پھیلی ہوئی سی، خطرناک طور تے کمزور سی، حالانکہ ایرین نے سکندر دی اپنے رشتہ دار ہیراکلس نوں پچھے چھڈن دی بہادری دی خواہش دا سہرا دتا، جس نے مبینہ طور تے اس جگہ نوں پیر-سار لین وچ اسمرتھ ثابت کیتا سی، جس نوں یونانیاں نے اورنس کیہا سی۔ ایہہ تھاں اٹک دے اتر وچّ واقع ہے جو ہن پاکستانی پنجاب ہے ، جو اپرلے سندھ دے اک موڑ وچّ تنگ گھاٹیاں دے اپر اک مضبوط مضبوط پہاڑی سپور اتے ہے ۔ گوانڈھی قبائلیاں نے جنہاں نے سکندر دے سامنے ہتھیار سُٹ دتے سن، نے اس نوں رسائی دے بہترین مقام تک لے جان دی پیشکش کیتی۔  

قلعے دی طرف جانے والے کمزور شمالی حصے وچ ، سکندر تے اس دے منجنیقاں نو‏‏ں اک گہری کھائی نے روک دتا سی۔ محاصرے دے انجناں نو پہنچ دے اندر لیان دے لی، کھائی نو پُل کرن دے لیی اک زمینی کم دا ٹیلا تعمیر کیتا گیا۔ پیر-سار دے سبھ توں نیڑے دے سرے نال جڑی اک نیویں پہاڑی چھیتی ہی پہنچ دے اندر آ گئی اتے اسنوں لے لیا گیا۔ سکندر دیاں فوجاں نوں پہلاں اپروں لڑھکے ہوئے چٹاناں نے دھکہ دتا ۔ تن دن دی ڈھول دی تھاپ نے محافظاں دے ابتدائی پسپائی دے جشن نو نشان زد کیتا، جس دے بعد اک حیرت انگیز پسپائی ہوئی۔ اپنے آپ نو رسی تے آخری چٹان دے چہرے تے کھچدے ہوئے، الیگزینڈر نے چوٹی نو صاف کیتا، کجھ مفروراں نو مار دتا – اریئن نے اک قتل عام تک پھُلا دتا  – تے ایتھنا نائکی ، ایتھنا آف وکٹری لئی قربان گاہاں کھڑیاں کیتیاں، جہناں دے نشان سٹین نے شناخت کیتے۔ سسیکوٹوس ، یا ساسگپتا ، جس نے اس مہم وچ سکندر دی مدد کیتی سی، نو ایورنوس دا گورنر بنایا گیا۔ 

 پنجاب 

اورنوس نو گھٹ کرن دے بعد، سکندر نے پنجاب دے علاقے چ مہم شروع کرن دے لیی سندھ پار کیتا۔ 

 ہائیڈاسپس دریا دی لڑائی 

ہائیڈسپس دریا دی لڑائی سکندر نے جولائی 326 نوں لڑی سی۔ قبل مسیح بادشاہ پورس (ممکنہ طور تے، پورووا ) دے خلاف پنجاب چ ہائیڈسپس دریا ( جہلم دریا ) تے، بھیرا دے نیڑے۔ ہائیڈاسپس سکندر دی آخری وڈی لڑائی سی ۔  مین ٹرین خیبر درے دے ذریعے ہن دے جدید پاکستان وچ گئی، لیکن سکندر دی ذاتی کمان ہیٹھ اک چھوٹی فوج شمالی راستے دے ذریعے گئی، جس دے نتیجے وچ رستے وچ ایورنوس دا محاصرہ ہویا۔ اگلے سال دے موسم بہار دے شروع چ، اس نے اپنی افواج نو اکٹھا کیتا تے ٹیکسلا دے بادشاہ ٹیکسیلس (امبھی وی) دے نال اتحاد کیتا، اپنے گوانڈھی، ہائیڈاسپس دے بادشاہ دے خلاف۔
پورس ہندوستان دا اک علاقائی بادشاہ سی ۔ اریئن پورس دے بارے چ اپنے لفظاں چ لکھدا اے:


پورس دریائے جہلم دے جنوبی کنارے اُتے تیار ہويا ، تے کسی وی پار کرنے نو‏‏ں دفع کرنے دے لئی تیار سی۔ جہلم دریا اینا گہرا تے تیز سی کہ کوئی وی مخالف پار کرن نال غالباً پوری حملہ آور فوج برباد ہو جائے گی۔ سکندر نوں پتہ سی کہ سدھی کراسنگ ناکام ہو جاوے گی، اس لئی اسنے اک ڈھکواں کراسنگ لبھّ لیا، لگبھگ  اوہدے کیمپ دے اپ سٹریم۔ اس جگہ دا ناں "کدی" اے ۔ سکندر نے اپنے جرنیل کریٹرس نوں زیادہ تر فوج دے نال پچھے چھڈ دتا جدوں کہ اوہ اک مضبوط دستے دے نال دریا دے اپرلے حصے نوں پار کردا سی۔ پورس نے اپنے بیٹے دے ماتحت اک چھوٹی سی گھڑسوار فوج تے رتھ د‏‏ی فوج نو‏‏ں پار کرنے دے لئی بھیجیا۔

وسیلیاں دے مطابق  ، سکندر نے پہلے ای پورس دے پتر نال سامنا کیتا سی، اس لیی دوویں بندے اجنبی نئیں سن۔ پورس دے پتر نے اک وار نال سکندر دے گھوڑے نوں مار دتا تے سکندر زمین تے ڈگ پیا۔ اس مقابلے دے بارے چ لکھدے ہوئے، ارین نے ہور آکھیا،


اس فوج نو‏‏ں آسانی تو‏ں شکست دتی گئی ، تے ایرین دے مطابق ، پورس دا بیٹا مار دتا گیا۔ پورس نے ہن ویکھیا کہ پار کرن آلی فوج اوہدی توقع توں زیادہ وڈی سی، تے اپنی فوج دے وڈے حصے دے نال اس دا سامنا کرن دا فیصلہ کیتا۔ پورس دی فوج دونواں طرفاں تے گھڑسوار فوج دے نال تیار سی، سامنے جنگی ہاتھی تے پیدل فوج ہاتھیاں دے پچھے سی۔ ایہ جنگی ہاتھی سکندر دے لئی اک خاص طور اُتے مشکل صورتحال پیش کردے سن ، کیونجے انہاں نے مقدونیہ دے گھوڑےآں نو‏‏ں خوفزدہ کيتا سی۔

سکندر نے پورس دے کھبے گھڑسواراں دے ونگ نوں شاور کرن لئی گھوڑسوار تیر اندازاں نوں بھیج کے لڑائی شروع کیتی اتے پھر پورس دے گھوڑسواراں نوں تباہ کرن لئی اپنی گھوڑسواراں دی ورتوں کیتی۔ ایس دوران، مقدونیہ دے فالانکس جنگی ہاتھیاں دے چارج نال مشغول ہون لئی دریا پار کر چکے سن۔ آخر کار مقدونیاں نے پورس د‏‏ی فوج نو‏‏ں گھیر لیا۔

ڈیوڈورس نے جنگی ہاتھیاں دے جنگی حربےآں دے بارے وچ لکھیا اے:

پورس دے سپاہیاں دے لڑن دے انداز نوں اریئن نے وستھار نال بیان کیتا سی:


کرٹیئس کوئنٹس دے مطابق، سکندر نے دن دے آخر وچ پورس دے پاس چند سفیر بھیجے:
پلوٹارک نے ایہ وی لکھیا کہ ہائیڈاسپس د‏‏ی تلخ لڑائی نے سکندر دے آدمیاں نو‏‏ں ہندوستان د‏‏ی فتح جاری رکھنے وچ ہچکچاہٹ دا شکار بنا دتا ، اس گل اُتے غور کردے ہوئے کہ جے اوہ دریائے گنگا نو‏‏ں پار کردے نيں تاں انہاں نو‏‏ں ممکنہ طور اُتے پورس د‏‏ی فوجاں تو‏ں کدرے زیادہ وڈی فوجاں دا سامنا کرنا پڑے گا۔ 

پورس انہاں بوہت سارے مقامی بادشاہاں وچو‏ں اک سی جنہاں نے سکندر نو‏‏ں متاثر کيتا۔ اوہدے موڈھے چ زخمی، ۲ میٹر (۶ فٹ ۷ انچ) توں ودھ کھلوتا لمبا، لیکن فیر وی اپنڑے پیراں تے، اس توں سکندر نے پچھیا کہ اوہ کی چاہندا اے کہ اس دے نال سلوک کیتا جائے۔ پورس نے جواب دتا، "میرے نال انج دا سلوک کرو، الیگزینڈر، جس طرح اک بادشاہ دوجے بادشاہ نال کردا اے۔" دوجے اتہاسکار اس سارے واقعے دی درستگی اتے سوال اٹھاؤندے ہوئے ایہہ دلیل دندے ہوئے کہ پورس نے کدے وی ایہہ شبد نہیں کہے ہونگے۔ [۱] [ مشکوک – discuss ] فیلوسٹراٹس دی لائف آف اپولونیئس آف ٹیانا لکھدا اے کہ پورس دی فوج وچ اک ہاتھی سی جس نے سکندر دی فوج دے خلاف بہادری نال لڑائی لڑی سی تے سکندر نے اس نوں ہیلیوس (سورج) نوں وقف کیتا تے اس دا ناں ایجیکس رکھیا، کیونکہ اس دا خیال سی کہ اک اینا وڈا جانور اک عظیم ناں دا مستحق اے۔ ہاتھی دے دنداں دے گرد سونے دے انگوٹھے لگے ہوئے سن تے انہاں اُتے اک کتبہ سی جس اُتے یونانی بولی وچ لکھیا سی: "زیوس دا بیٹا الیگزینڈر ایجیکس نو‏‏ں ہیلیوس دے لئی وقف کردا اے" (ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Ο ΔΙΟΣ ΤΟΝ ΑΙΑΑΤΤΙ ΗΛΙΩΙ)۔  

سکندر نے اگے نہیں ودھایا، اس طرحاں دریاۓ سندھ دے سارے ہیڈواٹراں نوں فتح نہیں کیتا گیا ۔ بعد چ اس نے اپنی فتح دی یاد چ جنگ دے مقام تے واقع اسکندریہ نکایا (فتح) دی بنیاد رکھی۔ اس نے اپنے بہت پسندیدہ گھوڑے، بوسیفالس دی یاد چ دریا دے مخالف کنارے تے الیگزینڈریا بوسیفالس دی وی بنیاد رکھی، جس نے برصغیر پاک و ہند دی مہم دے دوران الیگزینڈر نوں لے کے گیا سی تے ہائیڈاسپس چ اس جنگ دے دوران بہادری نال ہلاک ہو گیا سی۔

 کیتھینز 
دریائے چناب نو پار کرن دے بعد، سکندر نے ہاتھیاں تے 5,000 مقامی فوجیاں دے نال پورس دے نال رل کے، ساگالا دا محاصرہ کیتا ، جتھے کیتھیئنز ( کتھی  نال متعلق)   نے اپنے آپ نوں مضبوط کر لیا سی۔ شہر نوں مکا دتا گیا، تے ایہدے کئی وسنیک مارے گئے:

 "کیتھیئنز... دے کول اک مضبوط شہر سی جس دے نیڑے اوہناں نے اپنا موقف بنان دی تجویز پیش کیتی، جس دا ناں ساگلا سی۔ (...) اگلے دن سکندر نے اپنیاں فوجاں نوں آرام دتا، تے تیجے دن سنگلا تے اگے ودھیا، جتھے کیتھیئن تے اوہناں دے گوانڈھی جیہڑے اوہناں نال رلتی ہوئے سن، شہر دے ساہمنے کھچے گئے سن۔ (...) ایس مقام تے وی، اسی پور پہنچے، اوہدے نال کجھ ہاتھی لے کے آئے۔ اس دے پنج ہزار فوج (...) سکندر سنگلا واپس آیا، شہر نوں زمین تک تباہ کر دتا، تے اس دے علاقے نوں الحاق کر لیا"۔ ارین ، الیگزینڈر دا اناباسس ، وی 22-24

 میوزیکانس 
میوزیکانس (  ,  بھارتی: موشکا ) سندھ دے سر اُتے اک ہندوستانی بادشاہ سی ، جس نے سکندر اعظم دے خلاف بغاوت اٹھائی سی ت. 323 قبل مسیح ۔ پیتھن ، سکندر دے جرنیلاں چوں اک، بغاوت نو ختم کرن چ کامیاب ہو گیا:

 "ایس دوران اس نوں دسیا گیا کہ میوزیکانس نے بغاوت کر دتی اے۔ اس نے نائب بادشاہ، پیتھون، ایجنور دے پتر نوں اپنے خلاف کافی فوج دے نال روانہ کیتا، جد کہ اوہ خود انہاں شہراں دے خلاف مارچ کردا سی جہڑے میوزیکانس دے راج وچ رکھے گئے سن۔ ایہناں وچوں کجھ نوں اس نے زمین تے ڈھا دتا، وسنیکاں نوں غلامی وچ گھٹا دتا تے کجھ نوں اس نے قلعےآں وچ متعارف کرایا تے بعد وچ قلعےآں لئی متعارف کرایا۔ اس کم نو پورا کرن دے بعد، اوہ کیمپ تے بیڑے چ واپس آ گیا اس ویلے تک میوزیکانس نو پیتھون نے پھڑ لیا سی، جہڑا اس نو الیگزینڈر دے کول لے کے آ رہیا سی۔" – ارین اناباسیس 

 پورٹیکنس 
پاٹالا دا بادشاہ، پورٹیکنوس سکندر دے کول آیا تے ہتھیار سٹ دتا۔ سکندر نے اسنو‏ں اپنے تسلط اُتے قبضہ رکھنے دتا ، اس دے نال ہی فوج دے استقبال دے لئی جو کچھ وی درکار سی اوہ فراہ‏م کرنے د‏‏ی ہدایات دے نال۔ 

 سیمبس 
سامبوس تھلویں سندھ وادی چ اک ہور حکمران سی۔ ڈیوڈورس سیکولس دے مطابق، سکندر نے اس دی بادشاہی تے حملہ کیتا، اسی ہزار لوکاں نو مار دتا تے شہراں نو تباہ کر دتا۔ زیادہ تر آبادی نو‏‏ں غلامی وچ لے لیا گیا سی ، تے سیمبس خود 'تیس ہاتھیاں دے نال سندھ تو‏ں پار دے ملک وچ بھج گیا'۔

 سکندر دی فوج دی بغاوت 
پورس دے بادشاہت دے مشرق وچ ، دریائے گنگا دے نیڑے ( ہندوستانی ناں گنگا دا ہیلینک ورژن ) ، مگدھ د‏‏ی طاقتور نندا سلطنت تے بنگال د‏‏ی گنگاریدائی سلطنت سی۔ دوسری طاقتور ہندوستانی فوجاں دا سامنا کرنے دے امکانات تو‏ں خوفزدہ تے سالاں د‏‏ی مہم تو‏ں تھکے ہوئے ، اس د‏ی فوج نے دریائے ہائفیسس (جدید دریائے بیاس ) اُتے بغاوت د‏‏ی ، ہور مشرق د‏‏ی طرف مارچ کرنے تو‏ں انکار کردے ہوئے۔ 

سکندر نے یونانیاں دے غلط نقشیاں دا استعمال کردے ہوئے سوچیا کہ دنیا محض  دور، ہندوستان دے کنارے تے۔ اس لئی اس نے اپنی فوج تو‏ں گل کيت‏ی تے انہاں نو‏‏ں ہندوستان وچ ہور مارچ کرنے اُتے آمادہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن کوئنس نے اسنو‏ں اپنا خیال تبدیل کرنے تے واپس آنے د‏‏ی درخواست کيتی ، ایہ کہندے ہوئے کہ اوہ مرد "اپنے والدین ، اپنی بیویاں تے بچےآں ، اپنے وطن نو‏‏ں دوبارہ دیکھنے دے خواہش مند سن "۔ سکندر اپنے بندیاں دی ناپسندیدگی ویکھ کے راضی ہو گیا تے واپس مڑ گیا ۔

 مالی مہم 
رستے چ، اوہدی فوج نے ملّی قبیلیاں (اج دے ملتان چ) نوں فتح کر لیا۔ اک محاصرے دے دوران ، سکندر نے اپنے صرف دو محافظاں دے نال قلعہ بند شہر وچ چھال مار دتی تے مالی دے تیر تو‏ں شدید زخمی ہويا۔  اس دیاں فوجاں نے اپنے بادشاہ نوں مریا ہویا مندیاں ہویاں قلعے تے قبضہ کر لیا اتے ملی اتے اپنا غصہ چھڈّ دتا جس نے اس دے اندر پناہ لئی سی، اک قتل عام دا ارتکاب کیتا، کسے وی مرد، عورت جاں بچے نوں نہیں بچایا۔  اُتے ، اپنے سرجن ، کریٹوڈیموس آف کوس د‏‏ی کوششاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ، سکندر اس چوٹ تو‏ں بچ گیا۔  اس دے بعد ، زندہ بچ جانے والے ملی نے سکندر د‏‏ی افواج دے سامنے ہتھیار ڈال دتے ، اس طرح اس د‏ی محاصرہ فوج نے اگے ودھ ک‏ے راستے وچ ہور ہندوستانی قبائل نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا۔
بعد دے نتیجے
سکندر نے اپنی فوج دا بہتا حصہ اپنے جرنیل کریٹرس دے نال کارمانیا (جدید جنوبی ایران ) بھیجیا، تے اپنے ایڈمرل نیارکس دے تحت خلیج فارس دے ساحل دی کھوج کرن لئی اک بیڑا کمیشن دتا جدوں کہ اس نے اپنی باقی افواج نو گیدروسین صحرا (ہن جنوبی ایران دا حصہ) تے مکران ( پاکستان دا حصہ) دے ذریعے جنوبی راستے توں فارس واپس لے گیا۔ صحرا عبور کردے ہوئے ، سکندر د‏‏ی فوج نے بھکھ تے پیاس تو‏ں بے پناہ جانی نقصان اٹھایا ، لیکن کسی انسانی دشمن تو‏ں لڑیا نئيں گیا۔ اوہناں دا سامنا "مچھی کھان آلے"، یا Ichthyophagi ، قدیم لوک سن جہڑے بحیرہ عرب دے مکران ساحل تے رہندے سن، جنہاں دے جٹے ہوئے وال سن، کوئی اگ نئیں سی، کوئی دھات نئیں سی، کوئی کپڑا نئیں سی، اوہ وہیل دیاں ہڈیاں نال بنیاں جھونپڑیاں چ رہندے سن، تے بیچ کومبنگ دے ذریعے حاصل کردہ کچا سمندری غذا کھاندے سن۔ [۱] پار کرن دے دوران، سکندر نے اپنے آدمیاں دے دکھاں نوں سانجھا کرن اتے فوج دے حوصلے نوں ودھاؤن لئی زیادہ توں زیادہ پانی توں انکار کر دتا۔ Arrian, The Anabasis of Alexander, 6.26: 

سندھ دے علاقے وچ ، سکندر نے اپنے افسر پیتھون نو ‏‏ں اک ساتراپ دے طور اُتے نامزد کيتا ، ایہ عہدہ اوہ 316 قبل مسیح تک اگلے دس سال تک برقرار رہے گا ، تے پنجاب وچ اس نے یوڈیمس نو ‏‏ں فوج دے انچارج دے طور اُتے چھڈ دتا ، ساتراپ پورس تے ٹیکسلز دے نال۔ اوہناں دے مرن مگروں یوڈیمس پنجاب دے اک حصے دا حکمران بنیا ۔ دوویں حکمران اپنیاں فوجاں سمیت 316 ق م چ لہندے ول پرت گئے ۔ c. 322 قبل مسیح قبل مسیح ، مگدھ دے چندر گپت موریا نے ہندوستان وچ موریا سلطنت د ‏‏ی بنیاد رکھی تے سلوکی-موریہ جنگ (305–303) دے دوران مقدونیہ د‏‏ی ساتراپیاں نو‏‏ں فتح کيتا۔ بی سی)۔ 

 حوالے 

 ذرائع 













 ہور پڑھو 


گٹھ:پاکستان دی قدیم تریخ
گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں