گُرداس رام عالم

گُرداس رام عالم گرداس رام شاہالمب شاہ (29 اکتوبر 1912 - 27 ستمبر 1989)شاعر سن جو غریب تے حاشیاہ تے وسدے لوکاں دے حق وچ لکھدے سن۔
جیون
گرداس رام شاہالمب شاہ دا جنم 29 اکتوبر 1912 نوں پنڈ بنڈالا، زلا جالندھر (پنجاب) وچّ ماتا جیؤنی تے پتا سری رام دے گھر ہویا۔ اس نوں رسمی پڑھائی دا موکا نا مل سکیا۔ پر اس دی کجھ سکھن اتے پڑھن دی چاہت نے اس نوں لکھن-پڑھن یوگ بنا دتا۔ گرداس رام شاہالمب شاہ سماج دے لتاڑے ہوئے تے لٹّ-کھسٹّ دا شکار بنے لوکاں دا کوی سی۔ اسنے آپنے ورگ دے لوکاں وچّ مر چکے آتم-سنمان نوں جیوندا کیتا اتے ہکاں پرتی جاگروک کیتا۔ گرداس رام شاہالمب شاہ پرو: موہن سنگھ دا سمکالی سی۔ پنجابی کوتا وچّ اسنے پہلی وار پنڈ دے کرتی کامیاں، کساناں تے کنجکاں نوں پنجابی کوتا وچّ نائک/نائکاں دے روپ وچّ پیش کیتا سی۔ اسنوں “کھیتاں دا پتّ” کہا جاندا ہے۔ چھیتی ہی لوک اہناں نوں ‘سندھ بلوچستان دا شرومنی کوی’ کہن لگّ پئے۔ اس دے تنّ مکھّ شوک سن- پڑھنا، لکھنا اتے تاش کھیڈنا۔ 1935-36 وچّ اس نے ‘کوئٹا’ ناں دی ساہت سبھا بنائی اتے جسدے 1945 تکّ اہ پردھان چنے جاندے رہے۔ اہ “پنجابی دہاتی مزدور سبھا” دے پردھان رہے۔ پھر وی اسنے آپنے شوک سدکا آپنے دوستاں کولوں ہی چنگا سوہنا پڑھنا لکھنا سکھیا۔
کوتا مثال

ماہی میرا کالے رنگ دا
وہڑے وڑدا تے چنّ چڑھ جاندا
جگّ دی بھلائی واستے
بیہیاں روٹیاں مرچ نال کھاندا

’کلا اہ کماؤ گھر ’چوں
چونہ جیاں دی کھچے ہرناڑی،
لون تیل چاہ نا چکے
اہدی چار پنج دمڑے دہاڑی
جواکاں نوں پڑھون بدلے،
گھاہ کھوت کے دہاڑی جاندا۔
ماہی میرا کالے رنگ دا

کنکاں دے جھاڑ ودھ گئے،
اہتوں ودھّ ودھ گئی مہنگائی۔
اؤکھا ہویا ڈھڈّ تورنا،
دسو کتھوں میں بھرا دیاں رجائی۔
اتے لے کے سوندا چادری،
ہیٹھاں بوریاں دے تپڑ وچھاندا۔
ماہی میرا کالے رنگ دا

آزادھو گے ہاں
سنیا تے ہے کئی وار میں، کِ اسیں آزاد ہو گئے ہاں۔
جد ویکھدا ہاں گھر ولّ، برباد ہو گئے ہاں۔

چاٹی 'چ چٹی چھٹّ نہیں، کیلے 'تے بوری مجھّ نہیں۔
ہن جین دا کوئی سواد نہیں، تے مرن دا کوئی ہجّ نہیں۔

گھڑیاں 'چ پانی گھٹّ نہیں، چلھے 'چ بلدی اگّ نہیں۔
امی دے لہنگا تیڑ نہیں، باپو دے سر 'تے پگّ نہیں۔

نکی جہی ہے کوٹھڑی، راون جڈا پروار ہے۔
آٹا نہیں گھر ڈنگ دا، سارا ٹبر بکار ہے۔