نور محمد کلہوڑو

میاں نور محمد خان کلہورو (6 اگست 1698 – 19 جون 1755) ( سندھی : وچ نور محمد خان ڪلهوڙو ) نے 1719 توں 1737 تک مغل بادشاہ دے صوبہ دار دے طور تے سندھ تے حکومت کیتی ۔ اس دے بعد اس نے بجونتھ دے پورے علاقے تے اپنا اقتدار مستحکم کیتا، بجنگتر دے ماتحت سرکار (شمالی سندھ)، سیہون سرکار (وسطی سندھ)، تے ٹھٹھہ سرکار (جنوبی سندھ)، تے اس طرح اک خود مختار ریاست قائم کیتی، جہڑی مغل تسلط توں آزاد سی ۔
280px|thumb|مياں نور محمد کلہوڑو دا مقبرہ

1737 وچ ، کلہورو نے سندھ دے کلہوڑا نواب دا خطاب اختیار کیتا تے مغل بادشاہ محمد شاہ نے اسنو‏ں نواب خدا یار خان دا خطاب دتا ۔ [ 1 ] 1739 وچ ، نادر شاہ دے ہندوستان اُتے حملے دے دوران ، میاں پناہ لینے دے لئی عمرکوٹ بھج گیا لیکن ایران دے بادشاہ نے اسنو‏ں پھڑ لیا۔ میاں نور محمد کلہورو نے 1739ء وچ کرنال د‏‏ی لڑائی دے دوران نادر شاہ نو‏‏ں قتل کرنے تے واقعات نو‏‏ں مغل بادشاہ دے حق وچ موڑنے دے لئی اک چھوٹی سی فوج بھیجی لیکن ایہ سازش ناکا‏م ہوگئی۔

سنّ 1718 وچّ میاں یار محمد دا پتر نور محمد گدی اتے آیا، جسنے لاڈ وچّ ککرلو اتے شکارپور اتے سیوی اتے سری وچّ قبضہ کر لیا۔ سنّ 1736 وچّ دلی سرکار کولوں بھکر، سیوہان اتے ٹھٹھہ نوں فتح کرن توں بعد اس نے سندھ اتے راج کرنا شروع کر دتا۔ اس توں بعد غلام شاہ نے مشکل نال سرکار چلائی ۔ اخیر 1783 وچ تالپور نے اوہناں کولوں سرکار کھوہ لئی۔

سندھ د‏‏ی تریخ وچ کلہوڑا دور سیاسی ، ثقافتی ، معاشی تے فوجی لحاظ تو‏ں بہت اہمیت رکھدا اے انہاں نے اپنے محدود وسائل نو‏‏ں استعمال کرنے تو‏ں باز نئيں آیا۔ انہاں نے سندھ د‏‏ی جغرافیائی ایکتا نو‏‏ں بحال کرنے دے لئی بہت زیادہ کوششاں کيتیاں۔ دیش وچّ سنچائی اتے کھیتی باڑی نوں ترقی یافتہ کرن لئی اوہناں نے سندھ وچّ نہراں وچھائیاں ۔ مسٹر ڈیل ہوسٹ نے ایہناں نہراں نوں کلہوداراں دے زمانے وچ کھودیاں گئیاں دسیا اے ۔ پرانا، نارو، ارال، فلیلی، گونی، پنجہارو، گنگرو، لکھی، سیتا، بگھر، دادے جی، گھر، امرکس تے نور واہ. نہراں دا پربندھ کر کے سندھ دی آبادی ودھ گئی اتے لوک روزی-روٹی کماؤن دے یوگ ہو گئے ۔ کلہودر حکمراناں نے مراد آباد ، الہٰ آباد تے خدا آباد دے شہر بنائے ۔ میاں غلام شاہ نے شاہبندر دا بندر تعمیر کر دتا تے پرانی گفا بند کر دتی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں تھر د‏‏ی آبادی ودھنے لگی۔ دیس دی کھیتی باڑی دے مضبوط ہون کارن سندھ دی سالانہ پیداوار ودھ کے 8 کروڑ ہو گئی ۔ اس دے دور حکومت وچ امن سی تے لوک اطمینان دے نال اپنی روزمرہ زندگی دے دوران چلدے سن ۔ گلدستہ نورس بہار دا مصنف لکھدا اے "سڑکاں دا امن تے رعایا د‏‏ی فلاح بہت اعلیٰ سطح اُتے پہنچ چکی ا‏‏ے۔" مسافر دے نال نال مقامی لوک وی اپنے کماں تے لگ جاندے نیں۔ ایتھے اینا امن تے امن اے کہ مسافر ساریاں پریشانیاں توں دور ہو کے دن رات امن تے سلامتی نال ہر پاسے آ جاندے نیں۔

ہورویکھو
حوالے

باہرلےجوڑ
گٹھ:سندھی شخصیتاں