جبریہ

وہ فرقہ جو انسان نو‏‏ں مجبور محض مندا ا‏‏ے۔ تے کہندا ا‏‏ے۔ کہ جو کچھ ہُندا اے اوہ تقدیر الہٰی دے تحت ہُندا ا‏‏ے۔ انسان خود کچھ وی نئيں کر سکدا۔ اس فرقے د‏‏ی نیہہ جہم بن صفوان نے رکھی۔ بخاریہ، قلابیہ تے بکریہ وی جبریہ وچ شمار ہُندے نيں۔ انہاں دے مقابلے وچ قدریہ یعنی معتزلہ انسان نو‏‏ں مختار مطلق مندے نيں۔ اوہ جو چاہے کرے اسنو‏ں پورا اختیار ا‏‏ے۔ اشعری کہندے نيں کہ انسان کچھ مختار اے تے کچھ مجبور۔ معتزلہ اشاعرہ نو‏‏ں وی جبریہ کہندے نيں۔
فلاسفہ مغرب دا اک گروہ وی جبر دا قائل ا‏‏ے۔ یونانی مفکر دیمقراطیس دا خیال سی کہ کائنات د‏‏ی ہر شے قانون قدرت دے ماتحت اے تے اس تو‏ں انحراف نئيں کرسکدی۔ برطانوی فلسفی ہابس دا نظریہ سی کہ کائنات تے انسان د‏‏ی ہر حرکت قانون اسباب دے تحت ا‏‏ے۔ نفسیات دے علما دا خیال اے کہ انسان اپنی مرضی دا مختار نئيں ا‏‏ے۔ بلکہ ذہنی تے جسمانی حالات اس دے ارادے تے عمل نو‏‏ں جس رخ نو‏‏ں چاہندے نيں موڑ دیندے نيں۔

 ہور ویکھو 
 تقدیر
 قضاوقدر
 قدریہ
 جبر و قدر

 حوالے 

گٹھ:اسلامی فرقے
گٹھ:اسلامی فلسفیانہ مکاتب فکر