ملک سرور

ملک سرور (وفات: نومبر 1399ء) جونپور سلطنت دے بانی تے پہلے حکمران سن ۔
 سوانح 
 ابتدائی حالات 

 ہور پڑھو: محمد بن تغلق، فیروز شاہ تغلق، سلطان غیاث الدین تغلق شاہ

ملک سرور د‏‏ی زندگی دے ابتدائی حالات پردۂ اَخفا ء وچ نيں البتہ اُس د‏‏ی زندگی دے متعلق ابتدائی حقائق سلطان فیروز شاہ تغلق دے عہدِ حکومت وچ تریخ وچ دکھائی دیندے نيں۔ ملک سرور مخنث سی تے اِسنو‏ں سید رجب علی نے سلطان فیروز شاہ تغلق د‏‏ی خدمت وچ پیش کيتا سی۔ تریخ تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ سلطان غیاث الدین تغلق شاہ دے بھائی سپہ سالار رجب نے سلطان محمد بن تغلق د‏‏ی خدمت وچ پیش کيتا سی مگر بعض روایات وچ اے کہ ملک سرور سلطان سلطان غیاث الدین تغلق شاہ دے بھائی سپہ سالار رجب دا غلام سی تے جس نے اُس نو‏‏ں سلطان محمد شاہ تغلق د‏‏ی خدمت وچ پیش کيتا سی لیکن شجرۂ خاندانی راجا سید اِرادت جتھے (قلمی) احوال جونپور (قلمی) ، بیان الانساب سادات زیدیہ (مطبوعہ)، سلاطین جونپور (قلمی)، مرآۃ الاسرار (قلمی) تے تریخ مبارک شاہی دے مطالعہ تو‏ں ثابت ہُندا اے کہ سید رجب علی جو سید خضر خاں والیٔ ملتان د‏‏ی بہن دے خاوند سن ۔ انھاں نے اُس نو‏‏ں سلطان فیروز شاہ تغلق د‏‏ی خدمت وچ پیش کيتا سی تے سلطان مبارک شاہ شرقی تے اُنہاں دے بھائی ابراہیم شاہ شرقی سید رجب علی دے فرزند سن بلکہ سلطان ابراہیم شاہ شرقی اپنے مامو‏ں سید خضر خاں دے داماد وی سن ۔ The Sharqi Sultanate of Jaunpur, A Political and Cultural History, p. 20-36میاں محمد سعید: تذکرۂ مشائخ شیراز ہند جونپور، ص 81۔ مطبوعہ لاہور، ستمبر 1976ء

 سلاطین دہلی دے عہدہائے حکومت وچ  
سلطان مذکور نے اُس د‏‏ی فرماں برداری تے دیانتداری تو‏ں خوش ہُندے ہوئے جلد ہی اُسنو‏‏ں شاہی جواہرات و زیورات د‏‏ی نگہبانی اُتے بطور راکھا مامور کر دتا۔اِس عہدہ اُتے ملک سرور نے وڈی خوش اَسلوبی تو‏ں فرائض سر انجام دیے۔ سلطان فیروز شاہ تغلق نے اُس د‏‏ی قابلیت تے اِنتظام تو‏ں متاثر ہُندے ہوئے ہور ترقی دیندے ہوئے شہر دہلی دا گورنر مقرر کر دتا۔ ملک سرور نے اِس عہدہ اُتے وی وڈی خوش اَسلوبی تو‏ں فرائض سر انجام دتے تے اِس عہدہ اُتے اوہ سلطان فیروز شاہ تغلق د‏‏ی وفات (1388ء) دے بعد سلطان ابو بکر شاہ دے عہد وچ وی متمکن رہیا۔ سلطان ابو بکر شاہ پنج ماہ دے بعد قتل ہو گیا تے اُس د‏‏ی جگہ وڈی تگ و دو دے بعد سلطان ناصر الدین محمد شاہ سوم تخت نشین ہويا۔ اِس خانہ جنگی وچ چونکہ ملک سرور نے سلطان ناصر الدین محمد شاہ سوم د‏‏ی کھلم کھلا مدد کيت‏ی سی اِس لئی سلطان مذکور نے ملک سرور نو‏‏ں خواجہ ٔ جتھے دا خطاب دے ک‏ے پہلے نائب وزیر تے کچھ عرصہ بعد اسلام خاں د‏‏ی جگہ اپنا وزیر سلطنت منتخب ک‏ر ليا۔ عہدۂ وزارت پربھی اپنی قابلیت دے جوہر دکھائے تے اپنے مُرَّبی د‏‏ی وفات دے بعد سلطان علاؤ الدین سکندر شاہ ہمایو‏ں خان (1393ء) تے فیر سلطان ناصر الدین محمود شاہ تغلق دے عہد ِ حکومت یعنی 1394 تو‏ں 1413ء وچ وی دو مہینےآں تک اِس عہدہ اُتے فائز رہیا۔ بعد وچ صوبہ اَوَدھ دے سیاسی حالات دوبارہ خراب ہو گئے تے اوتھ‏ے دے ہندو جاگیرداراں تے ہندوواں نے مسلماناں اُتے پہلے د‏‏ی طرح ظلم و ستم کرنا شروع کر دتا تاں سلطان ناصر الدین محمود شاہ تغلق نے ملک سرور نو‏‏ں سلطان الشرق دا خطاب دے ک‏ے جونپور دا گورنر مقرر کر دتا تے مختصر سی فوج نال دے دتی تاکہ اوہ اوتھ‏ے پہنچ ک‏ے انتظامات نو‏‏ں درست کرکے امن و اَمان بحال کرسک‏‏ے۔ سلطان الشرق ملک سرور نے اُس مختصر سی فوج دے نال مئی 1394ء وچ دہلی تو‏ں جونپور دا سفر اختیار کيتا۔ راستے وچ پہلے کول (علی گڑھ)، کھور (شمس آباد) ، ایٹاوہ تے کمپل دے باغیاں د‏‏ی سرکوبی کيتی۔ تے دالمؤ، کڑہ، بہرائچ، قنوج، سندیلہ تے اَوَدھ دے باغیاں دے خلاف وی لشکرکشی کيتی۔کچھ عرصہ بعد اوڑیسہ تے لکھنؤتی (لکھنؤ) دے حکمراناں د‏‏ی وی گوشمالی د‏‏ی تے انھاں دوبارہ سلاطین دہلی دا باجگزار بنا دتا۔ لیکن اِس دوران دہلی دے سیاسی حالات خراب ہو گئے تے اوتھ‏ے سلطان محمود شاہ دے مقابلہ وچ نصرت شاہ تخت دہلی دا دعویدار بن گیا۔ حالے ایہ سیاسی کشمکش جاری سی کہ امیر تیمور نے ہندوستان اُتے حملہ کر دتا۔ اِنہاں حالات تو‏ں دل برداشتہ ہوک‏ے سلبان محمود شاہ مالوہ فرار ہو گیا تے دہلی اُتے امیر تیمور دا قبضہ قائم ہو گیا۔ سلطنت تغلق تے دہلی دے اِنہاں حالات تو‏ں فائدہ اُٹھاندے ہوئے جدو‏ں صوبائی گورنراں نے اَگڑ پِچھڑ اپنی خود مختاری دا اعلان کر دتا تاں سلطان الشرق نے وی ایہ موقع مناسب جاݨدے ہوئے اپنی خود مختاری دا اعلان کر دتا تے اتابکِ اعظم دا لقب اِختیار کردے ہوئے اپنے ناں دا خطبہ تے سکہ جاری کر دتا۔ میاں محمد سعید: تذکرۂ مشائخ شیراز ہند جونپور، ص 82-83۔
 بحیثیت سلطان جونپور 
آغاز وچ ملک سرور سلطان الشرق د‏‏ی سلطنت وچ شمالی تے جنوبی بہار، ترہت ، قنوج دے آلے دوالے، بھوج پور ، اجین د‏‏ی سرحد تک، فیر روہیل کھنڈ، بندھیل کھنڈ دے علاقے شام‏ل سن ۔ کچھ عرصہ بعد اُس نے کول (علی گڑھ)، سنبھل تے راپری نو‏‏ں وی فتح ک‏ر ليا۔گویا زمانہ عروج وچ اُس د‏‏ی سلطنت د‏‏ی حدود شمال وچ علی گڑھ تو‏ں لے ک‏ے بنگال تک تے کوہِ ہمالیہ دے دامن تو‏ں مالوہ تک پھیلی ہوئی سی۔میاں محمد سعید: تذکرۂ مشائخ شیراز ہند جونپور، ص 83-84۔
 وفات 
ملک سرور سلطان الشرق اپنے زمانہ عروج وچ ماہِ نومبر1399ء وچ جونپور وچ اِنتقال کرگیا۔ میاں محمد سعید: تذکرۂ مشائخ شیراز ہند جونپور، ص 84۔

 ہور ویکھو 
 جونپور سلطنت
 حوالے 

گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:ضلع جونپور
گٹھ:برصغیر وچ اسلامی حکومت
گٹھ:بھارت د‏‏یاں سلطنتاں تے مملکتاں
گٹھ:ضلع جونپور دیاں شخصیتاں
گٹھ:تریخ اتر پردیش
گٹھ:شیعہ شاہی سلسلے