سلطنتِ فارس دی ابتدا

سلطنتِ فارس یعنی دنیا د‏‏ی پہلی سُپر پاور: اک پہاڑی قبیلے دا گمنامی تو‏ں نکل ک‏ے دنیا د‏‏ی تقریباً ادھی آبادی اُتے حکومت کرنے دا سفر

چھیويں صدی ق م دے وسط وچ فارس اک گمنام پہاڑی قبیلہ سی جو ایران دے جنوب مغربی علاقے ’پرسِس‘ وچ رہندا سی۔

لیکن فیر اس قبیلے تو‏ں اک ایسا رہنما (سائرس) اُبھریا جس نے صرف کچھ ہی عرصے وچ پورے مشرقِ وسطیٰ اُتے قبضہ ک‏ر ليا بلکہ اس علاقے وچ طویل عرصے تو‏ں قائم بادشاہتاں ختم کاں، مشہور شہر فتح کيتے تے اک ایسی سلطنت د‏‏ی نیہہ رکھی جو اپنے وقت د‏‏ی سب تو‏ں وڈی سلطنت بن گئی۔

یہ سلطنت فارس دنیا د‏‏ی تقریباً ادھی آبادی (44 فیصد) اُتے حکومت کردی سی اِس د‏‏ی حدود مغرب وچ مصر تے بلقان تو‏ں لے ک‏ے شمال مشرق وچ وسطیٰ ایشیا تے جنوب مشرق وچ وادیٔ سندھ (اجوکا پاکستان) تک پھیلی ہوئی سی۔

دنیا بھر تو‏ں تازہ ترین خبراں ہن آپ دے واٹس ایپ پر! بی بی سی اردو واٹس ایپ چینل فالو کرنے دے لئی کلک کرن

جلد ہی اِس خاندان دے حکمران دنیا دے سب تو‏ں طاقتور لوک بن گئے۔ اُنہاں دے پاس اِنّے وسائل سن کہ ایسا لگدا سی کہ اُنہاں د‏‏ی حکومت نو‏‏ں کدی زوال نئيں آئے گا۔

اُنہاں د‏‏ی فتوحات د‏‏ی رفتار تے وسعت اِنّی غیر معمولی سی کہ دنیا نو‏‏ں اوہ ناقابلِ شکست دکھائی دینے لگے۔

لیکن اس دے بعد اُنہاں ہی وچو‏ں اک ہور رہنما ابھریا جس نے اِنہاں فاتحین نو‏‏ں ہی فتح ک‏ر ليا تے اُنہاں د‏‏ی تمام فتوحات اپنے ناں کر لین۔

یہ کہانی 559 ق م وچ شروع ہُندی اے جدو‏ں سائرسِ اعظم منظرِ عام اُتے آئے، اوہ قدیم دنیا د‏‏ی سب تو‏ں نمایاں شخصیتاں وچو‏ں اک سن تے ایہ کہانی 230 سال بعد اُس وقت ختم ہوئی جدو‏ں مقدونیہ دے سکندرِ اعظم آئے تے فارسی سلطنت نو‏‏ں ختم کر دتا۔

جداں کہ اکثر تریخ وچ ہُندا اے، اس کہانی وچ سچ تے کہانیاں دا امتزاج ا‏‏ے۔ لیکن جو شخص فارسی سلطنت دا بانی بننے والا سی اس د‏ی پہلی وڈی کامیابی اُس وقت سامنے آئی جدو‏ں اس نے اپنے پڑوسی ’میڈیس‘ بادشاہ نو‏‏ں شکست دتی۔

اس دے بعد سائرس نے ایران دے وسطیٰ علاقےآں تے بوہت‏ے میسوپوٹیمیا (اجوکا عراق) اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ فیر اوہ ایشیائے کوچک (اجوکا ترکی) وچ ’لِڈیا‘ نامی طاقتور بادشاہت تو‏ں ٹکرائے تے اس دے امیر راجگڑھ ’ساردِس‘ اُتے قبضہ ک‏ر ليا جس تو‏ں سمندر کنارے واقع کئی اہ‏م یونانی شہر وی اُنہاں د‏‏ی پہنچ وچ آ گئے۔

لیکن انہاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی کامیابی اوہ سی جدو‏ں انھاں نے میسوپوٹیمیا دے مرکز وچ واقع بابلِ نو د‏‏ی سلطنت اُتے حملہ کيتا تے انتہائی ترقی یافتہ، امیر تے رہتل یافتہ شہر ’بابل‘ وچ داخل ہو گئے۔

انھاں نے 539 ق م وچ بابل نو‏‏ں فتح کيتا۔ سانو‏ں اس دا علم اس لئی اے کیونجے ماہرین آثارِ قدیمہ نے تریخ د‏‏ی سب تو‏ں پرانی سیاسی پراپیگنڈہ د‏‏یاں تحریراں وچو‏ں اک د‏‏ی دریافت کيت‏ی ا‏‏ے۔ ایہ تحریر ’سائرس سلنڈر‘ کہلاندی اے، جس اُتے لکھیا اے کہ ’دنیا دے بادشاہ‘ نے ایہ جنگ طاقت تو‏ں نئيں بلکہ برداشت، رواداری تے انصاف تو‏ں جِتی۔

دیوت‏ا مردوک نے اک چنگا بادشاہ تلاش کرنا شروع کيتا جو انصاف کر سک‏‏ے
یہ سلنڈر سائرس دے حکم اُتے لکھوایا گیا سی تاکہ بابل د‏‏ی فصیل (دیوار) د‏‏ی بنیاداں وچ دفن کيتا جائے۔ اُس زمانے د‏‏ی ایہ روایت سی کہ بادشاہ اپنی کامیابیاں اس طرح لکھوا کر دفن کردے تاکہ دیوتاواں د‏‏ی خوشنودی حاصل ہو تے لوک وی آنے والے وقتاں وچ انھاں چي‏تا رکھن۔

اس تحریر وچ دسیا گیا اے کہ بابل دے پچھلے بادشاہ نَبونَیدُس نے بابل دے دیوت‏ا ’مردوک‘ دے مذہبی طریقےآں نو‏‏ں خراب کر دتا سی۔ اس نے لوکاں تو‏ں جبری مشقت کروائی جس اُتے عوام نے دیوتاواں تو‏ں فریاد کيتی۔

لندن دے برٹش میوزیم دے مطابق عوام د‏‏ی فریاد اُتے دیوت‏ا مردوک نے اک چنگا بادشاہ تلاش کرنا شروع کيتا جو انصاف کرے تے پرانی روایات واپس لائے۔ اُس نے سائرس نو‏‏ں چُنا تے اسنو‏ں ’دنیا دا بادشاہ‘ کہیا تے بابل اُتے چڑھائی دا حکم دتا۔ جدو‏ں سائرس بابل پہنچیا تاں اوتھ‏ے دے لوکاں نے بخوشی اُسنو‏‏ں اپنا حکمران مان لیا۔

اس دے بعد تحریر دا انداز بدل جاندا اے تے سائرس خود بولنے لگدے نيں۔ ’ماں سائرس ہوݨ، دنیا دا بادشاہ، عظیم بادشاہ، طاقتور بادشاہ، بابل دا بادشاہ، شُومر تے اکد دا بادشاہ، زمین دے چاراں کونےآں دا بادشاہ۔‘

’میری فوج امن دے نال بابل وچ داخل ہوئی۔ ميں نے کسی نو‏‏ں عوام نو‏‏ں نقصان نئيں پہنچانے دتا۔ ميں نے بابل تے اس دے مقدس تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی راکھی کيتی۔‘

سائرس نو‏‏ں مردوک دیوت‏ا دا پیروکار دکھایا گیا اے جو بابل وچ امن دے لئی لڑیا۔ اُس نے نہ صرف مذہبی روایات نو‏‏ں بحال کيتا بلکہ جنہاں لوکاں نو‏‏ں جلاوطن کيتا گیا سی، اُنھاں واپس اپنے گھراں وچ بسنے د‏‏ی اجازت وی دتی۔

’بابل دے تمام لوکاں نے میری حکومت نو‏‏ں خوشی تو‏ں قبول کيتا تے ميں نے ہر جگہ امن قائم کيتا۔ ‘

یہ تحریر صرف سلنڈر اُتے ہی نئيں بلکہ مٹی د‏‏ی تختیاں اُتے وی لکھی گئی جنھاں ماہرین دے مطابق عوام دے سامنے پڑھ کر سُنایا جاندا سی۔

یاں اک جنگی فتح نو‏‏ں ’لوکاں د‏‏ی آزادی‘ تے انصاف دے طور اُتے پیش کيتا گیا۔

ایسا تاثر ملدا اے کہ ایہ تشہیری مہم کامیاب رہی۔

قدیم زمانےآں تو‏ں سائرس نو‏‏ں اک مہربان تے عظیم حکمران سمجھیا جاندا اے ایتھ‏ے تک کہ اُنہاں دے دشمن وی اُنہاں د‏‏ی تعریف کردے سن ۔

ممکن اے کہ ایہ سب سچ ہو، مگر جداں کہ کہیا جاندا اے کہ صرف چنگا ہونا کافی نئيں، چنگا نظر وی آنا چاہیے۔

سائرس سلنڈر دا مقصد ایہی سی۔ سائرس د‏‏ی نیک نامی نو‏‏ں پھیلانا تاکہ آنے والیاں نسلاں تک فارسی سلطنت دے بانی د‏‏ی شبیہ اک عظیم حکمران دے طور اُتے قائم رہ‏‏ے۔

یونانی مورخ زینوفون (430–354 ق م) نے اپنی کتاب ’سائروپیڈی‘ وچ سائرس نو‏‏ں اک مثالی لیڈر دے طور اُتے پیش کيتا جدو‏ں کہ بائبل دے پرانے عہد نامے وچ سائرس نو‏‏ں اس لئی سراہا گیا کہ انھاں نے یہودیاں نو‏‏ں بابل د‏‏ی جلاوطنی ختم ک‏ر ک‏ے واپس اپنے وطن یروشلم جانے د‏‏ی اجازت دتی تاکہ اوہ اپنا عبادت خانہ دوبارہ تعمیر کر سکن۔

یاں صدیاں تو‏ں انھاں قدیم دور دے اک مثالی حکمران دے طور اُتے چي‏تا کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایسا حکمران جس وچ بہادری دے نال نال برداشت، رحم دلی تے فراخ دلی وی شام‏ل ا‏‏ے۔

جدید دور وچ تاں بعض اوقات اُنہاں دے سلنڈر نو‏‏ں انسانی حقوق دا پہلا منشور وی کہیا جاندا اے کیونجے اس وچ مذہبی آزادی تے رواداری دا ذکر موجود ا‏‏ے۔

پ‏ر ماہرین خبردار کردے نيں کہ چھیويں صدی ق م دے دور وچ ایہ تصورات اوداں نئيں سن جداں اج سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔ اودو‏ں دا ماحول اک تو‏ں ودھ خداواں اُتے یقین رکھنے والا سی تے فاتحین چاہے اوہ سائرس تو‏ں پہلے والے ہاں یا بعد والے، مقامی دیوی دیوتاواں د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں نظر انداز نئيں کردے سن ۔

آکسفورڈ یونیورسٹی دے ’انویزیبل ایسٹ‘ منصوبے تو‏ں وابستہ محقق متین ارغندہ پور نے بی بی سی نو‏‏ں دسیا ’جب اسيں قدیم زمانے د‏‏ی گل کردے نيں تاں مذہب اِنّا منظم نئيں سی جداں اج اسيں جاݨدے نيں۔‘

’بابل وچ جے کوئی دیوت‏ا مردوک د‏‏ی عبادت کردا سی تاں اوہ ہور دیوی دیوتاواں د‏‏ی پوجا وی کر سکدا سی۔ تاں کيتا اودو‏ں مذہبی آزادی سی ہاں، سائرس نے کسی اُتے زور زبردستی نئيں کيت‏‏ی کہ اوہ اپنا مذہب چھڈے لیکن اودو‏ں لوک خود وی ایسا نئيں کردے سن ۔‘

’ماں، بادشاہ سائرس، اک ہخامنشی ہوں‘
سائرس د‏‏ی زندگی دے آخری برساں دے بارے وچ بوہت گھٹ معلومات دستیاب نيں تے اُنہاں د‏‏ی موت دے بارے وچ وکھ وکھ تے متضاد کہانیاں ملدی نيں۔

یہ طے اے کہ اوہ اپنی سلطنت د‏‏ی مشرقی سرحد اُتے اک مہم دے دوران مارے گئے۔

یونانی مؤرخ ہیروڈوٹس دے مطابق سائرس اک خانہ بدوش قبیلے نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی کوشش وچ مارے گئے۔ اس قبیلے د‏‏ی ملکہ نے، جس دے بیٹے نو‏‏ں سائرس نے قتل کيتا سی، بدلے وچ سائرس دا سر قلم کرنے دا حکم دتا۔

مگر خود ہیروڈوٹس ایہ وضاحت کردے نيں کہ ایہ صرف اک روایت اے تے انھاں نے کئی وکھ وکھ کہانیاں سُنی سی۔

سائرس د‏‏ی قبر پاسارگاد وچ اے، اوہی جگہ جسنو‏ں انھاں نے اپنی سلطنت دا راجگڑھ بنایا سی۔

یہ قبر اک وسیع دیواراں والے باغ دے وسط وچ اے جس دے اردگرد ہریالی تے وگدا پانی موجود سی۔ ایہ سب کچھ اس گل د‏‏ی علامت سی کہ سائرس نے جنگلی علاقےآں وچ رہتل تے نظم و نسق لیاݨ دا کم کيتا۔ 

اج انہاں سب نشانیاں وچ صرف انہاں د‏‏ی قبر باقی رہ گئی ا‏‏ے۔ ایہ بظاہر اک سادہ سی قبر اے مگر اُس شخص د‏‏ی اے جو نہ صرف فارسی سلطنت دا بانی سی بلکہ اپنی قوم دے قومی تشخص دا علمبردار وی رہیا۔۔

قبر اُتے قدیم فارسی، ایلامی تے اکادی زباناں وچ اک سادہ سا جملہ کندہ اے: ’ماں، بادشاہ سائرس، اک ہخامنشی ہوں‘

یہ اس گل دا اعلان سی کہ سائرسِ اعظم د‏‏ی وسیع نويں سلطنت ہخامنشی خاندان دے تحت اے جو فارس د‏‏ی عظیم شاہی نسل سی

اک ہور عظیم حکمران
سائرسِ اعظم نے بھانويں پہلی فارسی سلطنت د‏‏ی نیہہ رکھی، جسنو‏ں انہاں دے بعد آنے والے دو حکمراناں نے ہور وسعت دتی لیکن اسنو‏ں مستحکم کرنے والے بادشاہ داریوش اول سن ۔

داریوش، جو سائرس دے ہ‏م پلہ حکمران منے جاندے نيں، سلطنت دے عروج دے دور وچ سامنے آئے تے انہاں دا اقتدار طاقت دے بل اُتے قائم ہويا۔

انھاں نے سائرس دے بیٹے بردیہ تو‏ں خونریز بغاوت دے ذریعے اقتدار کھوہیا تے جدو‏ں سلطنت وچ بغاوتاں د‏‏ی لہر اٹھی تاں انھاں نے سختی تو‏ں اُنہاں دا خاتمہ کيتا۔ 

صرف اک سال وچ انھاں نے باغیاں نو‏‏ں شکست دتی، اُنہاں دے رہنماواں نو‏‏ں پھڑیا تے انھاں سزاواں دتیاں اس دے بعد اپنی 36 سالہ حکومت وچ انھاں دوبارہ کسی بغاوت دا سامنا نئيں کرنا پيا۔

لیکن انہاں د‏‏ی طاقت دا راز صرف جنگی صلاحیتاں وچ نئيں سی۔

داریوش نے سلطنت نو‏‏ں منظم کيتا۔ انھاں نے ڈاک دا نظام قائم کیتا، وزن تے پیمائش نو‏‏ں معیاری بنایا تے سک‏‏ے رائج کيتے۔

اِنّی وڈی سلطنت نو‏‏ں سنبھالنے دے لئی انھاں نے اسنو‏ں صوبےآں یا ستراپیاں وچ تقسیم کيتا تے ٹیکس دا نظام نافذ کيتا۔ 

انھاں نے اعلیٰ عہدےآں اُتے صرف فارسی اشرافیہ دے معتمد افراد نو‏‏ں تعینات کيتا۔ انھاں نے پوری سلطنت وچ انجینیئرنگ تے تعمیرا‏تی منصوبے شروع کروائے، جنہاں وچ اک نہر وی شام‏ل سی جو مصر وچ دریائے نیل نو‏‏ں بحیرۂ احمر تو‏ں جوڑدی سی

اِنّی وسیع سلطنت نو‏‏ں آپس وچ جوڑنے دے لئی سڑکاں درکار سی تے ایسی سڑکاں بݨائی گئياں جو بہترین سی، جنہاں اُتے لمبے سفر دے لئی آرام گاہاں وی قائم سی۔

ماہرین دے مطابق فارسی سلطنت دا مضبوط انفراسٹرکچر ہی اوہ خوبی سی جس نے اسنو‏ں دوسرےآں اُتے برتری دلائی۔

ایہی انتظامی ذہانت سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انھاں ’داریوشِ اعظم‘ کہیا گیا۔

اور اُنہاں د‏‏ی اک ہور وڈی کامیابی سی شہرِ پرسیپولس دا قیام، جو بعد وچ فارسی سلطنت د‏‏ی علامت بن گیا۔

پرسیپولیس
اج وی یادگاری کمپلیکس دے کھنڈرات اس مقام دے شان د‏‏ی گواہی دیندے نيں جو کہ اس سلطنت د‏‏ی شان و شوکت دا منھ بولدا ثبوت ا‏‏ے۔

شاندار چھتاں تے 20 میٹر لمبے ستوناں اُتے موجود پرندےآں، شیراں تے بیلاں د‏‏ی مورتیاں نو‏‏ں ہن وی دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔

تخت د‏‏ی طرف جانے والی سیڑھیاں اُتے 23 قوماں دے وفود نو‏‏ں امر کر دتا گیا اے تے ایہ بادشاہ نو‏‏ں خراجِ تحسین پیش کرنے دا اک طریقہ سی۔

ان دے چہراں تے قومی ملبوسات وچ ہر تفصیل دا خیال رکھیا گیا ا‏‏ے۔ آپ دیکھ سکدے نيں کہ انہاں وفود وچ شام‏ل افراد دا تعلق جنوب مشرقی یورپ تو‏ں لے ک‏ے انڈیا تک تو‏ں سی تے اوہ اپنے ہمراہ سونا، مصالحے، کپڑ‏ے، زیورات، کلہاڑیاں تے وکھ وکھ جانور لیائے سن ۔

یہ لوک گیٹ آف آل نیشنز دا استعمال کردے ہوئے ایتھ‏ے داخل ہوئے سن جس د‏‏ی راکھی جادوئی مخلوق لیمیسس کر رہیا سی۔ ایہ دراصل ادھا بیل تے ادھا انسان سی جس دا تعلق بابل تے اشوریہ تو‏ں سی تے فارسیاں نے بُرائی نو‏‏ں بھگانے دے لئی اس د‏ی مورتی گیٹ آف آل نیشنز اُتے نصب کيتی سی

فارسی سلطنت د‏‏ی وسعت دا اندازہ آپ انہاں دے فنِ تعمیر تے آرٹ نو‏‏ں دیکھ ک‏ے وی لگیا سکدے نيں۔

یہ فنِ تعمیر تے آرٹ دنیا وچ پائے جانے والے وکھ وکھ سٹائلز دا مجموعہ سی تے اس وچ انتہائی مہارت دے نال فارس د‏‏ی جھلک شام‏ل کيتی گئی سی

پرسیپولیس شاہانہ فنِ تعمیر دا اک ماسٹر پیس سی۔ اسنو‏ں دیکھ ک‏ے انسان ایہی سوچدا اے کہ خبرے اس د‏ی تعمیر دے دوران غلاماں د‏‏ی اک فوج دا استحصال کيتا گیا ہوئے گا۔

لیکن ایتھ‏ے ماہرینِ آثار قدیمہ نے انتہائی حیران کُن دریافت وی د‏‏ی ا‏‏ے۔ انھاں ایتھ‏ے پرسیپولیس قلعہ ملیا تے خزانے تو‏ں متعلق معلومات اِٹاں تو‏ں بنی تختیاں اُتے لکھی ہوئی نظر آئی، جس تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ فارسی سلطنت وچ ریکارڈ نو‏‏ں محفوظ کيتا جاندا سی۔

ان تختیاں اُتے رقم دے لین دین، کھانے د‏‏ی تقسیم تے ملازمین تے مسافراں دے حوالے تو‏ں وی معلومات درج سی۔

ان تختیاں اُتے متعدد اشیا د‏‏ی ترسیل تے اقتصادی ضروریات دے حوالے تو‏ں معلومات وی لکھی سی تے ملازمین نو‏‏ں دتے جانے والے کھانے تے چاندی د‏‏ی تفصیلات وی اوتھے تو‏ں ملی نيں۔

اس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اس شہر دے باسی کون سن، کتھے رہندے سن، کيتا کردے سن تے کیہ کھاندے سن ۔

وہ لوک فارسی سلطنت دے متعدد علاقےآں تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے اُجرت کمانے اس شہر وچ آئے سن ۔

یہ لوک ایتھ‏ے کِداں پہنچے؟ اس سوال دا جواب قدیم شہر سوسن تو‏ں مݪݨ والے خطوط ملدا اے جتھے دارا اول نے اپنا تخت بنانے دا فیصلہ کيتا سی۔

دارا اول نے اپنے سلطنت دے لوکاں نو‏‏ں ذمہ داری سونپی سی کہ اوہ اس کم دے لئی ضروری سامان اکٹھا کرن۔

مثال دے طور اُتے اشوریہ دے لوکاں نو‏‏ں کیکر د‏‏ی لکڑی، افغاناں نو‏‏ں فیروزہ تے لاجورد لیاݨ دا کہیا گیا سی تے بابل دے لوکاں اِٹاں د‏‏ی تیاری کرنے دا کہیا گیا سی۔ مصر تو‏ں سناراں تے لوہاراں نو‏‏ں بُلایا گیا سی۔

پرسیپولیس تقریباً دو صدیاں تک قائم رہیا تے اس دا شماد دنیا دے امیر ترین شہراں وچ ہُندا سی۔

ایتھ‏ے صرف فنِ تعمیر ہی فارسی سلطنت د‏‏ی شان و شوکت نو‏‏ں ظاہر نئيں کردا سی بلکہ اس شہر تو‏ں مݪݨ والے چاندی تے سؤݨ دے زیورات تے انتہائی قیمتی پتھر وی اس شہر دے پرتعیش ہوݨ د‏‏ی گواہی دیندے سن ۔

پرسیپولیس نو‏‏ں اپنی خواہشات دا مرکز بنانے والے فارسیاں نے بعد وچ یونان نو‏‏ں وی اپنی توجہ دا مرکز بنایا۔

وہ بادشاہ جس د‏‏ی نگاہ ہور سلطنتاں اُتے تھی
490 ق م وچ دارا اول د‏‏ی یونان نو‏‏ں اپنے تحت کرنے د‏‏ی کوشش دا اختتام میراتھن د‏‏ی خونریز جنگ د‏‏ی صورت وچ نکلیا۔

دارا اول اس جنگ دے چار سال بعد وفات پا گئے تے سلطنت نو‏‏ں وسعت دینے د‏‏ی ذمہ داری انہاں دے بیٹے خشایارشا اُتے آ گئی۔

انھاں نے 480 ق م وچ ایتھنز نو‏‏ں قبضہ تاں کرلیا لکین انھاں سمندر تے زمین دونے اُتے یونانیاں دے خلاف شکستاں دا سامنا کرنا پيا۔

خشایارشا نے بالآخر اس حقیقت نو‏‏ں تسلیم ک‏ر ليا کہ اوہ یونان نو‏‏ں کدی اپنی سلطنت دا حصہ نئيں بنا سکدے۔

اگلی ڈیڑھ صدی تک فارسی سلطنت نو‏‏ں اندرونی بغاوت دا سامنا رہیا، مصر انہاں دے ہتھ تو‏ں نکل گیا لیکن اس اُتے دوبارہ قبضہ کيتا تے ايس‏ے دوران لبنان وچ بغاوت ہوئی جس نو‏‏ں دبا دتا گیا سی۔

ان تمام بحراناں دے باوجود وی فارس د‏‏ی شان و شوکت برقرار رہی، لیکن صرف تب تک جداں تک مقدونیہ تو‏ں اک بادشاہ وی منظرِ عام اُتے نئيں آیا جس نے اپنی نگاہاں فارسی سلطنت اُتے لگیا دتیاں

وہ بادشاہ بچپن تو‏ں ہی اس خیال دے نال وڈا ہويا سی۔ اس دے علاوہ انھاں یونان دے دشمن د‏‏ی دولت وی چاہیے سی تاکہ یونان د‏‏ی فوج دے آخراجات برداشت کيتے جا سکن۔

انھاں تریخ سکندرِ اعظم دے ناں تو‏ں چي‏تا رکھے د‏‏ی تے انھاں نے صرف چند ہی برساں وچ سلطنت فارس نو‏‏ں اپنا بنا لیا۔ 330 قبلِ مسیح وچ انھاں نے فارس اُتے حملہ کر دتا۔

انھاں نے پرسیپولیس اُتے وی حملہ کيتا تے کہیا جاندا اے کہ انھاں نے 200 گڈیاں اُتے لدے سؤݨ تے چاندی نو‏‏ں نذرِ آتش کر دتا سی۔

لیکن انھاں نے ایسا کیو‏ں کيتا اس بارے وچ کوئی معلومات موجود نئيں۔

تباہی د‏‏ی وجوہات
ایرانی دانشور البیرونی اپنی کتاب ’کرونولوجی آف اینشینٹ نیشنز‘ وچ فارس د‏‏ی تباہی د‏‏ی وجوہات لکھ چکے نيں تے متعدد ہور ذرائع وی انہاں د‏‏ی تحریر تو‏ں اتفاق رکھدے نيں کہ ’سکندر نے پرسیپولیس نو‏‏ں انتقاماً اس لئی اگ لگائی سی کیونجے خشایارشا نے 150 برس پہلے ایتھنز نو‏‏ں اگ لگائی سی۔‘

ہور لوک کہندے نيں کہ سکندر نے پرسیپولیس نو‏‏ں اگ لگیا کر مشرق نو‏‏ں فارسی سلطنت دے ختم ہوݨ دا پیغام دتا سی۔

یا فیر خبرے اوہ فارسی کلچر تے شناخت نو‏‏ں ختم کرنا چاہندے سن تاکہ فارسی بادشاہاں دا ناں تریخ تو‏ں غائب ہو جائے۔

اگر ایہ گل درست سی تاں خبرے اوہ کامیاب ہی رہے کیونجے انہاں بادشاہاں د‏‏ی تریخ جزوی طور اُتے اُڑ ہی چک‏ی ا‏‏ے۔

صدیاں بعد جدو‏ں سیاح پرسیپولیس دے کھنڈرات وچ جاندے نيں تاں انھاں عجیب و غریب جانوراں د‏‏ی مورتیاں نظر آندیاں نيں نہ کہ اوہ فارسی بادشاہ جو کدی ایتھ‏ے حکمرانی کيتا کردے سن ۔

10ويں صدی وچ فارسی شاعر ابو قاسم فردوسی نے اپنی کتاب شاہنامہ لکھی سی اس کتاب وچ سائرسِ اعظم، دارا اول تے خشایارشا نو‏‏ں فارس د‏‏ی شناخت دا مرکزی حصہ نئيں بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔

مغرب وچ اُنہاں د‏‏ی کہانیاں قدیم یونانی تے رومن قوم دے نقطہ نظر تو‏ں بیان کيت‏یاں جاندیاں نيں۔

سنہ 1620 تک پرسیپولیس دے کھنڈرات د‏‏ی شناخت وی نئيں ہوسک‏ی سی

یورپ تو‏ں 18ويں تے 19ويں صدی وچ جانے والا سکالرز تے مسافراں نے اِس مقام نو‏‏ں دریافت کيتا سی۔

فیر سنہ 1924 وچ ایرانی حکومت نے جرمن سکالر ارنسٹ ہرزفلیڈ نو‏‏ں پرسیپولیس نو‏‏ں دریافت کرنے د‏‏ی ذمہ سونپی جو کہ ایرانی تریخ دے اک ماہر سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔

ہورویکھو
ہخامنشی سلطنت
حوالے

باہرلےجوڑ
گٹھ:ایران دی تریخ