۱۹۸۲ حماہ قتل عام

حماہ قتل عام  ( عربی : مجزرة حماة ) فروری 1982ء وچ پیش آیا جدو‏ں شامی عرب فوج تے دفاعی کمپنیاں د‏‏ی نیم فوجی قوت نے صدر حافظ الاسد دے احکامات دے تحت حماہ دے قصبے نو‏‏ں دبا دینے دے لئی 27 دن تک محاصرہ کيتا ۔ بعثی حکومت دے خلاف اخوان المسلمین دی بغاوت ۔ Fisk 2010MEMRI 2002 اخوان المسلمین سمیت سنی مسلم گروہاں ولوں 1976 وچ شروع کیتی گئی مہم نوں حماہ وچ سنی مخالف قتل عام   ، جس نوں شامی عرب فوج تے علوی ملیشیا نے میجر جنرل رفعت الاسد دی کمانڈ وچ بے رحمی نال کچل دتا گیا سی۔ 

کارروائیاں دے آغاز تو‏ں پہلے ، حافظ الاسد نے حماہ نو‏‏ں بیرونی دنیا تو‏ں بند کرنے دے احکامات جاری کیتے؛ مؤثر طریقے نال میڈیا بلیک آؤٹ ، مہینیاں لئی شہر نوں مواصلات، بجلی تے خوراک دی فراہمی نو مکمل طور تے بند کرنا۔   مغربی ملکاں د‏‏ی ابتدائی سفارتی رپورٹاں وچ دسیا گیا اے کہ 1000 افراد مارے گئے سن ۔   بعد دے تخمینے مختلف ہوندے نیں، گھٹ توں گھٹ 10,000 موتاں دی اطلاع دیندے ہوئے،  جد کہ دوجیاں نے ایہ تعداد 20,000 ( رابرٹ فسک )  یا 40,000 (شامی انسانی حقوق کمیٹی تے ایس این ایچ آر ) دتی اے۔ ] قتل عام جدید مشرق وسطی دی تریخ وچ اک عرب ریاست ولوں اپنی آبادی تے تشدد دا "اکلا سب توں مہلک عمل" بنیا ہویا اے ۔ Wright 2008: 243-244



بعثی فوجی کارروائی چ شہر دا تقریباً دو تہائی حصہ تباہ ہو گیا ۔  رابرٹ فسک ، جو قتل عام دے واقعات دے دوران حماہ وچ موجود سن ، نے اطلاع دتی کہ بے دریغ بمباری نے شہر دا زیادہ تر حصہ زمین اُتے تباہ کردتا سی تے متاثرین د ی اکثریت شہری سی۔ Fisk, Robert. 1990. Pity the Nation. London: Touchstone, . پیٹرک سیل ، دی گلوب اینڈ میل وچ رپورٹ کردے ہوئے ، اس آپریشن نو "قتل، تباہی تے لٹ مار دا دو ہفتےآں دا ننگا ناچ" قرار دتا جس نے شہر نو‏‏ں تباہ کردتا تے گھٹ تو‏ں گھٹ 25،000 باشندےآں نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ 

اس حملے نو " نسل کشی قتل عام " دے طور تے بیان کیتا گیا اے   جہڑا حماہ دی سنی برادری دے خلاف فرقہ وارانہ دشمنی دی وجہ توں سی ۔ [ b ] قتل عام دی یاد شامی ثقافت دا اک اہم پہلو بنی ہوئی اے تے نتیجے دے طور تے، ایہ اج تک شامی لوکاں وچ مضبوط جذبات پیدا کردی اے۔  حماہ قتل عام باغی رہنماواں نے اس وقت شروع کیتا سی جدو ں دسمبر 2024 وچ اک کامیاب باغی حملے دے بعد بعثی حکومتی افواج نو ں شہر تو ں باہر کڈ دتا گیا سی جس نے بالآخر شام اُتے اسد خاندان د ی حکومت ختم کردتی سی ، باغی رہنماواں دا کہنا سی کہ اوہ "40 سال تو ں شام دے زخماں نو ں صاف کرنے دے لئی آئے نيں"۔ 

پچھوکڑ
مرکزی مضمون: شام وچ اسلام پسند بغاوت

ایہہ وی ویکھو: شام وچ اخوان المسلمین تے بعثی شام

شام دی بعث پارٹی ، جہڑی بعثیت ، عرب قوم پرستی تے عرب سوشلزم دے نظریے دی وکالت کردی اے، 1940 توں اخوان المسلمین ، اک گروپ جہڑا سنی اسلام پسند نظریے دی وکالت کردا اے، دے نال جھگڑا کر چکیا سی ۔ [ 27 ] ایہ دوویں گروہ بنیادی طریقیاں نال مخالفت کردے سن۔ بعث پارٹی برائے نام سیکولر تے قوم پرست سی ۔ اخوان المسلمین نے دوسرے اسلام پسند گروہاں د‏‏ی طرح قوم پرستی نو‏‏ں غیر اسلامی تے مذہب نو‏‏ں سیاست تے حکومت تو‏ں ناگزیر سمجھیا۔ بعث پارٹی دے زیادہ تر ارکان عاجز، غیر واضح پس منظر تو‏ں سن تے بنیاد پرست معاشی پالیسیاں دے حامی سن جدو‏ں کہ سنی مسلماناں نے شام د‏‏ی سوقاں تے زمینی طاقت اُتے غلبہ حاصل کيتا سی ، تے معیشت وچ حکومتی مداخلت نو‏‏ں اپنے مفادات نو‏‏ں خطرہ سمجھنے دا رجحان رکھدے سن ۔ Seale 1989: 93 تمام سنی قابل ذکر افراد بنیاد پرستی وچ یقین نئيں رکھدے سن ، لیکن ایتھ ے تک کہ اوہ وی جنہاں نے اکثر اخوان نو‏‏ں بعث دے خلاف اک مفید آلہ دے طور اُتے نئيں دیکھیا سی۔  


خاص طور تے حماہ دا قصبہ "زمیندار قدامت پسندی تے برادران مسلم دا گڑھ" سی، تے "لمبے عرصے توں بعثی ریاست دا اک ناقابل شک مخالف رہیا سی۔" [ 27 ] دوناں دے وچکار پہلا مکمل پیمانے تے جھڑپ 1963 دی بغاوت دے تھوڑی دیر بعد ہوئی ، جس وچ بعث پارٹی نے پہلی وار شام وچ اقتدار حاصل کیتا۔ اپریل 1964 وچ ، حماہ وچ فسادات شروع ہوئے ، جتھے مسلم باغیاں نے "سڑکاں وچ رکاوٹاں پائیاں، خوراک تے ہتھیاراں دا ذخیرہ کیتا، شراب دیاں دکاناں نوں توڑ دتا۔" اک اسماعیلی بعث ملیشیا دے قتل دے بعد ، فسادات تیز ہوئے گئے تے باغیاں نے حماہ وچ بعث پارٹی دے "ہر آثار" اُتے حملہ کيتا۔ بغاوت نو‏‏ں کچلنے دے لئی ٹینک لیائے گئے تے اخوان المسلمین دے 70 ارکان ہلاک ہوگئے ، جنہاں وچو‏ں بوہت سارے زخمی ہوئے یا گرفتار ہوئے ، تے فیر وی زیادہ زیر زمین غائب ہوگئے۔

حماہ وچ ہونے والی جھڑپاں دے بعد ، صورتحال وقتاً فوقتاً حکومت تے مختلف اسلامی فرقےآں دے وچکار جھڑپاں وچ پھٹ جاندی سی۔ تاہم، 1976 وچ لبنان تے شام دے حملے دے بعد اک ہور سنگین چیلنج پیش آیا۔ اکتوبر 1980 وچ، محمد البیانونی، حلب دے مذہبی درجہ بندی دے اک معزز رکن ، اسلامی محاذ دے سیکرٹری جنرل بنے، لیکن اس دی معروف روشنی 'عنان' رہی۔ سعد الدین جنرل سپروائزر مسلمان بھائیوں۔ اسلامی محاذ دے سربراہ نظریاتی حماہ دے اک ممتاز مذہبی عالم سعید حوا سن ، جو سعد الدین دے نال 1970 د ی دہائی دے وسط دے دوران شمالی عسکریت پسنداں دے رہنما رہے سن ۔ [ 30 ] مروان حدید تے محمد الحمید جداں حکومت مخالف کارکناں نو ‏‏ں وی احتیاط تو‏ں سنیا گیا۔ 

1976 توں 1982 تک، سنی اسلام پسنداں نے شام دی بعث پارٹی دے زیر کنٹرول حکومت نال لڑائی لڑی جس نوں "دہشت گردی دی لمی مہم" آکھیا جاندا اے۔ [ 29 ] 1979 وچ ، اخوان نے ملک دے اندر متعدد شہراں وچ گوریلا سرگرمیاں شروع کيتیاں جس وچ فوجی افسران تے سرکاری عہدیداراں نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ نتیجے وچ حکومتی جبر وچ زیادتی دے حربے، تشدد ، وڈے پیمانے تے گرفتاریاں، تے متعدد منتخب قتل شامل سن، خاص طور تے ممتاز مسجد دے مبلغاں دے۔ [ 32 ] جولائی 1980 وچ، قانون نمبر 49 دی توثیق نے اخوان المسلمین وچ رکنیت نو موت دا جرم بنا دتا ۔ Human Rights Watch 1996

1980 دی دہائی دے پہلے سالاں دے دوران، اخوان المسلمین تے مختلف دوجے اسلام پسند دھڑےآں نے حکومت تے اس دے عہدیداراں دے خلاف ہٹ اینڈ رن تے بم حملے کیتے، جس چ 26 جون 1980 نوں صدر حافظ الاسد نوں قتل کرن دی تقریباً کامیاب کوشش وی شامل سی، صدر دے سرکاری استقبالیہ دے دوران ۔ جدوں اک مشین گن سالوو اس توں محروم ہو گیا، تے الاسد مبینہ طور تے اک دستی بم نو اک پاسے سٹن لئی بھج گیا، تے اس دے محافظ (جہڑا بچ گیا تے بعد چ بہت زیادہ عہدے تے ترقی دتی گئی) نے اک ہور دے دھماکے نو دبا دتا۔ صرف ہلکے زخماں دے نال بچن آلے، الاسد دا انتقام تیز تے بے رحم سی: صرف کجھ گھنٹیاں بعد، قید اسلام پسنداں دی اک وڈی تعداد (رپورٹاں دا کہنا اے کہ 600 توں 1,000 قیدی  ) نوں تدمور جیل ( پالمیرا دے نیڑے) چ اوہناں دے کوٹھڑیاں چ صدر دے بھائی رسالت الفاد دے وفادار یونٹاں نے پھانسی دے دتی ۔

1981 وچ اک پہلے قتل عام وچ ، حماہ دے 300 توں ودھ رہائشیاں نو بعثی سکیورٹی فورسز نے قتل کر دتا سی۔

حماہ وچ باغیاں دا حملہ
حماہ قتل عام دے واقعات 2 فروری 1982 نو‏‏ں صبح 2 بجے شروع ہوئے ، پرانے شہر د‏‏ی تلاشی لینے والے اک فوجی یونٹ نے مقامی گوریلا کمانڈر ، عمر جواد (عرف ابو بکر) د‏‏ی پناہ گاہ اُتے ٹھوکر کھادی تے اسنو‏ں گھات لگا لیا۔ دوجے باغی خلیاں نو ریڈیو دے ذریعے الرٹ کیتا گیا سی تے "چھت تے لگے سنائپراں نے شاید اک سکور شامی فوجیاں نو مار دتا"۔ ابو بکر دا محاصرہ کرنے دے لئی کمک نو‏‏ں فوری طور اُتے پہنچایا گیا جس نے اس دے بعد حماہ وچ "عام بغاوت دا حکم" دتا۔ اذان دے لیی استعمال ہون آلے مسجد دے لاؤڈ سپیکراں نے بعث دے خلاف جہاد دا مطالبہ کیتا، تے سینکڑوں اسلامی باغیاں نے سرکاری عہدیداراں تے بعث پارٹی دے رہنماواں دے گھراں تے حملہ کرن، پولیس چوکیاں تے قبضہ کرن تے اسلحہ خانیاں نوں توڑن لئی اٹھے۔ انہاں نے خاص طور اُتے شمالی شہراں وچ سرکاری عمارتاں ، کوآپریٹو اسٹورز ، تھانےآں تے فوج دے یونٹاں اُتے حملے کیتے ، تے مظاہرےآں تے دکاناں تے اسکولاں دے وڈے پیمانے اُتے بندشاں نو ں اکسایا۔ اخوان ، عراقی فوج دے کیمپاں وچ مسلم عسکریت پسنداں نو‏‏ں فراہ‏م کردہ تربیت تو‏ں پہلے ہی فائدہ اٹھا چکے سن ، اسلحہ تے مالی وسائل د‏‏ی شکل وچ عراق تو‏ں جامع امداد د‏‏ی وی یقین دہانی کروائی گئی۔ [ 34 ] 2 فروری د‏‏ی صبح طلوع ہونے تک ، تقریبا 70 معروف بعثی مارے گئے سن تے اسلام پسند باغیاں تے ہور اپوزیشن کارکناں نے حماہ نو‏‏ں "آزاد شہر" قرار دتا سی ، شامیاں نو‏‏ں "کافر" دے خلاف اٹھنے اُتے زور دتا سی۔ </ref>

سرکاری افواج دا جوابی حملہ

مصنف پیٹرک سیل دے مطابق ، "ہر پارٹی کارکن، حماہ نوں بھیجے گئے ہر پیراشوٹ نوں پتہ سی کہ اس وار اسلامی عسکریت پسندی نوں شہر توں باہر کڈھنا پئے گا، چاہے اوہ قیمت جو وی ہووے"۔ فوج نو‏‏ں متحرک کيتا گیا ، تے صدر حافظ الاسد نے رفعت د‏‏ی خصوصی افواج ( دفاعی کمپنیاں ) ، اشرافیہ فوجی یونٹاں تے مخبرات دے ایجنٹاں نو‏‏ں شہر بھیج دتا۔ حملے تو‏ں پہلے شام د‏‏ی حکومت نے شہر نو‏‏ں ہتھیار ڈالنے دا مطالبہ کيتا تے خبردار کيتا کہ شہر وچ باقی رہنے والے نو‏‏ں باغی سمجھیا جائے گا۔ حماہ نو‏‏ں تن ہفتےآں تک 12،000 فوجیاں نے محاصرہ کيتا - پہلا ہفتہ "قصبے دا دوبارہ کنٹرول حاصل کرنے وچ" گزر گیا ، تے آخری دو "باغیاں دا شکار کرنے وچ"۔ [ 35 ] رابرٹ فسک ، اک صحافی جہڑا جنگ دے وچکار حماہ وچ سی، نے شہریاں نو وسیع تباہی توں فرار ہون دا بیان کیتا۔

ایمنسٹی انٹرنیشنل دے مطابق ، شامی فوج نے تنگ سڑکاں توں پیدل فوج تے ٹینکاں دے داخلے دی سہولت لئی ہوا توں پرانے شہر دے مرکز تے بمباری کیتی; لڑائی دے پہلے چار دناں دے دوران ٹینکاں دے ذریعے عمارتاں مسمار کر دتیاں گئیاں۔ پرانے شہر دے وڈے حصے تباہ ہو گئے سن ۔ سرکاری فوجاں ولوں ہائیڈروجن سائینائیڈ دے ورتوں دیاں بے بنیاد رپورٹاں وی سن ۔ 

رفعت د‏‏ی افواج نے شہر نو‏‏ں توپ خانے تو‏ں گھیر لیا ، اس اُتے گولہ باری کيتی ، فیر زندہ بچ جانے والے اخوان المسلمین دے ارکان تے حامیاں دے لئی ملبے اُتے کنگھی کيتی۔ [ 39 ] اس گل دا شک کردے ہوئے کہ باغی ہن وی پرانے شہر دے تھلے سرنگاں وچ چھپے ہوئے نيں ، اس نے انہاں وچ ڈیزل ایندھن پمپ کروایا تے انہاں دے داخلی دروازےآں اُتے ٹینک تعینات کیتے تاکہ فرار ہونے والے عسکریت پسنداں اُتے گولہ باری کيتی جاسک ے۔ [ 40 ] رفعت الاسد دے وفادار علوی فوجی یونٹاں ، جداں دفاعی کمپنیاں ، شہر وچ داخل ہوئے تے ہزاراں سنی شہری زندہ بچ جانے والےآں نو‏‏ں بے دریغ قتل عام کيتا۔ 

سرکاری افواج دے انھے واہ بمباری نے شہر دے بہت سارے ضلعےآں، گلیاں، ورثے دے مقامات، مسیتاں تے گرجا گھراں نو‏‏ں تباہ کردتا۔ عظم محل نوں بہت نقصان پہنچیا ۔ بعثی نیم فوجیاں نے ہفتیاں تک لٹ مار جاری رکھی تے متعدد خانداناں نو گولی مار دتی گئی تے گولی مار دتی گئی۔  بعثی مخالف اکرم الہورانی نے زور دتا کہ حکومت دے حملے دے دوران خواتین، بچےآں تے تمام حماہ دے باشندےآں نو ں انہاں دے سیاسی جھکاؤ تو ں قطع نظر بلا امتیاز نشانہ بنایا گیا سی۔ ایتھ‏ے تک کہ بعث پارٹی دے ارکان وی حورانی دے مطابق حافظ الاسد دے حکم اُتے "وحشیانہ ذبح" دا شکار ہوئے سن ۔ 

ہلاکتاں دا تخمینہ
1982 وچ مغربی حکومتاں د‏‏ی ابتدائی سفارتی رپورٹاں وچ کہیا گیا سی کہ اس لڑائی وچ 1000 افراد مارے گئے سن ۔ [ 11 ] [ 12 ] ہلاکتاں دے بعد دے تخمینے 10,000 توں 40,000 لوکاں دے مارے گئے، جنہاں چ تقریباً 1,000 فوجی شامل سن۔ رابرٹ فسک ، جو قتل عام دے فورا بعد حماہ وچ سن ، نے اصل وچ ہلاکتاں دا اندازہ 10،000 لگایا سی ، لیکن اس دے بعد تو ں ایہ تخمینہ دوگنا کرکے 20،000 ہوچکيا ا ے۔ [ 8 ] [ 44 ] [ 45 ] مبینہ طور اُتے صدر الاسد دے بھائی میجر جنرل رفعت الاسد نے 38،000 افراد نو‏‏ں قتل کرنے دا فخر کيتا۔ [ 46 ] ایمنسٹی انٹرنیشنل نے شروع چ اندازہ لایا کہ موتاں دی تعداد 10,000 توں 25,000 دے وچکار سی۔ [ 14 ]

شامی انسانی حقوق دی کمیٹی دیاں رپورٹاں چ دعوی کیتا گیا اے کہ "25,000 توں ودھ" [ 47 ] یا 30,000 توں 40,000 دے وچکار لوک مارے گئے۔ [ 3 ] ویہہ سال بعد، شامی صحافی صبحی حدیدی، نے لکھیا کہ افواج نے "جنرل علی حیدر دی کمان ہیٹھ ، 27 دن تک شہر دا محاصرہ کیتا، اس تے بھاری توپ خانے تے ٹینک [فائر] نال بمباری کیتی، اس توں پہلے اس تے حملہ کیتا تے 30,000 یا 40,000 لوکاں نو مار دتا شہر دے شہریاں چوں - 15,000 دے علاوہ لاپتہ جہڑے اج تک نئیں لبھے، تے 100,000 کڈ دتے گئے۔" [ 2 ] حماہ قتل عام دی 40ویں سالگرہ تے شامی نیٹ ورک فار ہیومن رائٹس (ایس این ایچ آر) ولوں شائع کیتی گئی اک رپورٹ وچ اندازہ لایا گیا اے کہ قتل عام وچ تقریباً 40,000 باشندے مارے گئے؛ اس دے علاوہ تقریباً 17,000 شہری جیہڑے غائب ہو گئے سن تے اج تک نئیں لبھے۔

بعد دا نتیجہ
قتل عام دے دوران فوجی کارروائیاں وچ شہر دا تقریباً دو تہائی حصہ مسمار کر دتا گیا سی۔ [ 16 ] [ 13 ] حماہ قتل عام دے بعد ، اسلامی انقلاب نو‏‏ں کچل دتا گیا ، تے اس دے بعد تو‏ں ، اخوان نے جلاوطنی وچ آپریشن کيت‏‏ا اے تے دوسرے اپوزیشن دھڑےآں نے یا تاں ہتھیار ڈال دتے یا لُکن لگے۔ بغاوت دے دوران شام وچ حکومتی رویاں کافی سخت ہو گئیاں ، تے صدر اسد اپنے باقی دور حکومت دے دوران سیاسی حربےآں اُتے انحصار کرنے دے مقابلے وچ جبر اُتے زیادہ انحصار کرن گے ، حالانکہ 1990 د ی دہائی وچ اک معاشی آزادی دا پروگرام شروع کيتا گیا سی۔ [ 48 ]


قتل عام دے بعد، باغیاں دی صفاں وچ پہلے توں واضح بے ترتیبی ودھ گئی، تے باغی دھڑےآں نے شدید اندرونی پاڑاں دا سامنا کیتا۔ انہاں دے مقصد دے ​​لئی خاص طور اُتے نقصان دہ قتل عام دا روکنے والا اثر سی ، اس دے نال ہی ایہ احساس وی سی کہ حماہ باغیاں د‏‏ی حمایت وچ باقی ملک وچ سنی بغاوت نئيں ہوئی سی۔ باغی گروہاں دے زیادہ تر ارکان یا تے ملک توں فرار ہو گئے یا جلاوطنی چ رہ گئے، خاص طور تے ایران چ ، جد کہ دوجیاں نے امریکہ، برطانیہ تے جرمنی دا رستہ بنا لیا۔ [ 49 ] اخوان المسلمین - سب تو‏ں وڈا اپوزیشن گروپ - مسلح جدوجہد تو‏ں ہار مننے دے بعد ، دو دھڑےآں وچ تقسیم ہويا۔ اک دھڑا، دوجے دھڑے دے مقابلے چ زیادہ اعتدال پسند تے بین الاقوامی اخوان المسلمین ولوں تسلیم شدہ، بالآخر برطانیہ چ اپنا ہیڈ کوارٹر بنا لیا، جتھے اوہ اج وی موجود اے، جد کہ گھٹ اعتدال پسند دھڑا نے اپنا ہیڈ کوارٹر ایران چ بنایا تے ایرانی حکومت دی حمایت دے نال کئی سالاں تک فوجی ڈھانچہ برقرار رکھیا ، اس توں پہلاں کہ اوہ لندن چ قائم مرکزی دھارے چ دوبارہ شامل ہو جائے۔

بین الاقوامی سطح اُتے حماہ دا قتل عام الاسد حکومت د‏‏ی انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں د‏‏ی علامت بننے دے نال نال اس د‏ی وحشیانہ جبر د‏‏ی علامت وی ​​بن گیا۔ [ 33 ] [ 50 ] شام دے اندر، قتل عام دا ذکر اسد حکومت نے سختی نال دبا دتا سی; تاہم، واقعات دے عام شکلاں - تے مختلف جماعتی ورژن، ہر طرف - پورے ملک وچ مشہور ہن۔ جدو‏ں عوامی طور اُتے اس قتل عام دا حوالہ دتا گیا تاں اسنو‏ں صرف "واقعات" دے طور اُتے حوالہ دتا گیا سی یا اسنو‏ں حماہ وچ "واقعہ" دے طور اُتے حوالہ دتا گیا سی۔ 2012 وچ، جینوسائڈ واچ دے پروفیسر گریگوری سٹینٹن نے حماہ قتل عام نو 'نسل کشی قتل عام' دے طور تے بیان کیتا، تے انہاں نے ایہ وی بیان کیتا کہ اس دے طریقے شامی خانہ جنگی دے دوران حکومت نو مستقبل دے وڈے پیمانے اُتے قتل عام دا پیچھا کرنے دے لئی اکسا سکدے نيں (جہڑی اس وقت صرف شروع ہو رہی سی )۔ . [ 51 ]

حماہ قتل عام دی یاد شامی ثقافت دا اک اہم پہلو بن گئی اے تے جذباتی سطح تے، اس نے اج تک شامی لوکاں وچ ناراضگی دا اک مضبوط احساس پیدا کیتا اے۔ [ 23 ] [ 24 ] 2011 وچ شامی انقلاب دے دوران ، پرانے شامیاں نے اکثر نوجوان کارکناں نو اسد حکومت دے " دوبارہ حماہ کرن " دے عزم دے بارے وچ خبردار کیتا ، یعنی، اس دی بقا نو یقینی بنان دے لی سینکڑاں ہزاراں شہریاں نو ختم کرن دی رضامندی . [ 52 ] طنزیہ نعرہ " اسد علیہ و فلحروبی نعمہ ( میرے خلاف اک شیر تے جنگاں وچ اک شتر مرغ ...)" حافظ الاسد دے اسرائیلی حملے دے نسبتاً خاموش ردعمل دی وجہ توں شامی مخالفین وچ مقبول ہو گیا۔ اسی سال لبنان ۔ 

مقدمے
دسمبر 2013 وچ ، انسانی حقوق د‏‏ی تنظیم "ٹرائل انٹرنیشنل" نے قتل عام د‏‏ی زمینی مہم دا اہتمام کرنے والے دفاعی بریگیڈز دے کمانڈر دے طور اُتے رفعت الاسد دے خلاف فوجداری مقدمہ دائر کيتا ۔ جنگی جرائم دے مقدمے وچ الزامات وچ غیر عدالتی قتل ، وڈے پیمانے تے تشدد ، جنسی تشدد ، وڈے پیمانے تے عصمت دری، سمری پھانسیاں تے جبری گمشدگیاں دا انعقاد شامل سی ۔ 

اسے سال اٹارنی جنرل دے سوئس آفس ولوں فوجداری جانچ شروع کیتی گئی سی ۔ تقریباً اک دہائی بعد اگست 2023 وچ، وفاقی فوجداری عدالت نے رفعت الاسد دی حوالگی دا حکم دتا، جس دی وجہ توں سوئٹزرلینڈ نے اس تے مقدمہ چلان لئی گرفتاری دا وارنٹ جاری کیتا ۔ 

ایہہ وی ویکھو
2004 القامشلی فسادات
انسداد بغاوت
شام دی تریخ، حافظ الاسد دے ماتحت بعث پارٹی دا راج
شام وچ انسانی حقوق#بعثی دور (1963–2024)
بعثی شام وچ انسانی حقوق
شام وچ قتل عام دی فہرست
مشرق وسطی چ جدید تنازعات دی فہرست
حماہ دا محاصرہ (2011)
حمص دا محاصرہ

حوالے

نوٹس

کتابیات
Benkorich, Nora; 16 Feb. 2012, Trente ans après, retour sur la tragédie de Hama
Benjamin, Daniel; Steven Simon. 2002. The Age of Sacred Terror. Random House.

Global Politician.com. 2006 May 23. The Syrian Muslim Brotherhood.

Human Rights Watch. 2010 July 16. A wasted decade. V. Legacy of enforced disappearances. Report on human rights in Syria.

Syrian Human Rights Committee. 2006 Massacre of Hama (February 1982) Genocide and a crime against Humanity.
Syrian Human Rights Committee. 2005 (Arabic) The Massacre of Hama: Law Enforcement Requires Accountability.
United States of America. Department of State, Bureau of Public Affairs. Background note: Syria.

ہور پڑھو
 Kathrin Nina Wiedl: The Hama Massacre – reasons, supporters of the rebellion, consequences. München 2007, .

More Detailed Account of the actual Hama Massacre and Killings

گٹھ:شام وچ اسلامی بغاوت
گٹھ:1980 دے دہاکے دے محاصرے
گٹھ:1982 شام چ قتل
گٹھ:سنی مخالف قتل عام
گٹھ:شام ولوں کیتی گئی دہشت گردی
گٹھ:بعث شام
گٹھ:حماہ دی فوجی تریخ
گٹھ:1982 وچ ہون والے قتل عام
گٹھ:شام وچ قتل عام
گٹھ:شام نال جڑے محاصرے
گٹھ:فروری 1982 ایشیا چ
گٹھ:بعثی شام ولوں کیتے گئے قتل عام
گٹھ:ایشیا چ نسل کشی
گٹھ:شام چ لُٹ مار
گٹھ:جبری گمشدگی
گٹھ:شام چ 20ویں صدی دا وڈے پیمانے تے قتل
گٹھ:شام چ رہائشی عمارتاں تے بم دھماکے
گٹھ:1982 عمارتاں تے بمب دھماکے
گٹھ:شام چ مسیتاں تے بمب دھماکے
گٹھ:گرجے تے بمب دھماکے
گٹھ:ایشیا دے گرجا گھراں تے حملے

گٹھ:شام