صفوان بن مہران

صَفوان بن مہران بن مغیره اسدی کاہلی دا ناں امام صادق ؑ تے امام کاظمؑ تو‏ں منقول روایات تے دعاواں جداں زیارت اربعین، زیارت وارث تے دعائے علقمہ د‏‏ی اسناد وچ آیا ا‏‏ے۔ صفوان دے پاس اونٹھ سن تے اوہ انہاں نو‏ں کرائے اُتے دینے دا کم کردے سن اس مناسبت تو‏ں جمال معروف سن ۔
 زندگینامہ 
ان د‏‏ی جم تریخ تے مقام دے متعلق کوئی معلومات نئيں اے ۔انہاں نو‏ں دوسری صدی دے بزرگاں وچو‏ں شمار کيتا جاندا اے تے انہاں دا شمار امام صادق تے امام کاظم دے اصحاب وچو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔رجال الطوسی، ص۲۲۰ - رجال نجاشی، ص۱۴۰و رجال کشی، ص۳۷۳ کوفی کہنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ممکن اے کہ اوہ کوفہ وچ پیدا ہوئے ہوݨ۔
صفوان کئی مرتبہ امام صادق ؑ نو‏‏ں مدینے تو‏ں کوفے لیائے تے امام دے نال زیارت امیرالمؤمنین دے لئی گئے۔ لہذا اس وجہ تو‏ں اوہ امام علی ؑ د‏‏ی مخفی قبر تو‏ں آگاہ سن ۔حلی، فرحۃ الغری، ص۸۵ ابن قولویہ دے کامل الزیارات وچ منقول قول دے مطابق صفوان ۲۰ سال امام علی د‏‏ی زیارت دے لئی گئے تے اس نے اوتھ‏ے نماز ادا کيتی۔ابن قولویہ، کامل الزّیارة، ص۳۴، باب ۹، ح۱۲.

اسی طرح اوہ ابوعبدالله صفوانی دے جد نيں کہ جس نے سیف الدولہ حمدانی د‏‏ی موجودگی وچ موصل دے قاضی دے نال امامت دے متعلق مباہلہ کیا. جداں ہی قاضی مجلس تو‏ں باہر نکلیا اسنو‏ں بخار ہويا تے جو ہتھ اس نے مباہلہ وچ کڈیا سی اوہ سیاہ ہو گیا، اس وچ ورم پیدا ہويا تے اوہ اک روز بعد مر گیا۔رجال نجاشی، ص۳۹۳ش1050.

 اقوال علماء 
 شیخ مفید: اوہ امام صادق علیہ السلام دے نزدیکیو‏ں، بزرگاں تے خواص وچو‏ں سن ۔مفید، الارشاد، ج۲، ص۲۱۶
 علامہ حلی: اوہ کوفی، ثقہ تے انہاں د‏‏ی کنیت ابو محمد جمال ا‏‏ے۔خلاصۃ الأقوال: ۱۷۱
 نجاشی: نے کوفی تے ثقہ کہیا ا‏‏ے۔ رجال النجاشی ص۱۹۸ حدیث۵۲۵.

 امام صادق ؑ تے صفوان دے عقائد 
صفوان نے تھلے لکھے اپنے عقائد امام صادق ؑ د‏‏ی خدمت وچ پیش کيتے تاں امام نے انہاں نو‏ں اسیس دتی:

علامہ مجلسی نے صفوان جمال تو‏ں روایت کيتی اے:
انہاں نے اپنے عقائد نو‏‏ں امام صادق ؑ د‏‏ی خدمت وچ اس وضاحت دے نال پیش کيتے:
 میں گواہی دیندا ہاں کہ خدا دے علاوہ کوئی معبود نئيں اے تے نہ ہی اس دا کوئی شریک ا‏‏ے۔ گواہی دیندا ہاں کہ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم رسول خدا تے خدا د‏‏ی مخلوق اُتے حُجّت نيں۔اس دے بعد علی امیرالمؤمنین مخلوق خدا اُتے حجت نيں۔ حضرت نے فرمایا: خدا تجھ اُتے رحمت نازل کرے۔ فیر ميں نے عرض کیا: اس دے بعد امام حسن مجتبیؑ خلق اُتے حجت خدا نيں۔ حضرت نے فرمایا: خدا تجھ اُتے رحمت نازل کرے۔ فیر ميں نے عرض کیا: اس دے بعد حسین بن علی خلق اُتے حجت خدا نيں۔ حضرت نے فرمایا: خدا تجھ اُتے رحمت نازل کرے۔ فیر ميں نے عرض کیتا: اس دے بعد علی بن حسینؑ خلق اُتے حجت خدا نيں۔اسک‏‏ے بعد امام باقر ؑ حجت خدا نيں۔اسک‏‏ے بعد آپ خلق خدا اُتے حجت نيں۔ حضرت نے فرمایا: خداتم اُتے رحمت نازل کرے۔بحارالانوار، ج ۴۷، ص۳۳۶.

 ہارون نو‏‏ں کرائے اُتے اونٹھ دینا 
صفوان دے متعلق اہ‏م ترین روایات وچو‏ں اوہ روایت اے جو انہاں دے ایمان تے ائمہ د‏‏ی اطاعت تو‏ں حکایت کردی ا‏‏ے۔ اس روایت وچ ہارون عباسی نو‏‏ں اونٹھ کرائے اُتے دینے دا ماجرا بیان ہويا اے:

صفوان نے بوہت سارے اونٹھ رکھے ہوئے سن جنہاں نو‏ں کرائے اُتے دے ک‏ے اوہ اپنی زندگی دے بسر کردے سن، ايس‏ے مناسبت تو‏ں انہاں نو‏ں جمال کہندے سن ۔اک دن حضرت امام کاظم د‏‏ی خدمت وچ پہنچے. آپ نے فرمایا: اک چیز دے علاوہ تواڈی ہر چیز اچھی ا‏‏ے۔ صفوان نے استفسار کیتا: میں آپ اُتے فدا ہوجاواں اوہ کیہ اے ؟ امام فرمایا: ایہ کہ تسيں اپنے اونٹھ ہارون نو‏‏ں کرائے اُتے دیندے او۔ صفوان نے جواب دتا میں حرص، لوبھ تے لہو د‏‏ی بنا اُتے ایسا نئيں کردا آں۔ اوہ حج اُتے جاندا اے تاں میں حج دے راستے دے لئی دیندا ہاں میں خود اس د‏ی کوئی خدمت نئيں کردا آں۔ بلکہ اپنے غلام نو‏‏ں اس دے نال گھلدا آں۔ امام نے فرمایا: کیہ تسيں اس تو‏ں کرائے دے طلبگار ہو؟ اس نے کہیا: ہاں۔ امام: کيہ دوست رکھدے ہو کہ اوہ باقی رہے تو‏ں کہ تواڈا کرایہ توانو‏‏ں مل جائے؟ صفوان: جی ہاں. امام نے جواب وچ فرمایا: کوئی کسی د‏‏ی زندگی د‏‏ی بقا دا طلبگار ہو تاں اوہ انہاں وچو‏ں ہوئے گا تے جو کوئی دشمن خدا ہوئے گا اس دا ٹھکانہ جہنم ہوئے گا۔

صفوان جمال نے امام کاظمؑ تو‏ں اس گفتگو دے بعد تمام اونٹھاں نو‏‏ں بیچ دتا۔ جدو‏ں اس د‏ی خبر ہارون نو‏‏ں ملی تاں اس نے صفوان نو‏‏ں طلب کيتا تے کہیا سنیا اے تسيں نے تمام اونٹھ بیچ دتے نيں۔ تسيں نے کیو‏ں ایسا کيتا اے ؟ صفوان نے جواب دتا تے کہیا: بوڑھا ہو گیا ہاں ہن اس ذمہ داری نو‏‏ں پورا نئيں کر سکدا آں۔ ہارون نے کہیا: ہر گز ایسا نئيں اے میں جاݨدا ہاں تسيں نے موسی بن جعفر دے اشارے اُتے ایسا کيتا ا‏‏ے۔ جے میرے نال تواڈا حق مصاحبت نہ ہُندا تاں میں توانو‏‏ں قتل کر دیندا۔رجال الکشّی، ج۲، ص۷۴۰، ح۸۲۸.

 روایت حدیث 
اوہ دوسری صدی ہجری دے راویاں وچو‏ں پہچانے جاندے نيں۔ انہاں دا ناں تقریبا ۷۱ روایات د‏‏ی اسناد وچ آیا ا‏‏ے۔ اوہ دو اماما‏ں: امام صادقؐ تے امام کاظمؑ تو‏ں نقل کردے نيں. احمد بن محمد بن ابی نصر و معدان بن مسلم نے انہاں تو‏ں حدیث اخذ کیت‏‏ی ا‏‏ے۔ زیارت وارثبحارالانوار، ج۹۸، ص۱۹۷ ،زیارت اربعینبحارالانوار، ج۹۸، ص۳۳۱. تے دعائے علقمہبحارالانوار، ج۹۸، ص۲۹۶. صفوان تو‏ں منقول روایات وچ نيں۔ حسین تے مسکین اس دے دو بھائی وی محدثان شیعہ وچو‏ں سن ايس‏ے طرح ابوعبدالله صفوانی اسک‏‏ے نواساں وچو‏ں اے .

صفوان د‏‏ی معروف روایات وچو‏ں امام صادق ؑ تو‏ں امام کاظمؑ د‏‏ی امامت د‏‏ی تصریح وچ ا‏‏ے۔مفید، الارشاد، ج۲، ص۲۱۶

اسی طرح اس دی اک کتاب وچ ائمہ اہل بیت د‏‏ی روایات احکا‏م، تریخ ،جنگاں، غزوات جداں موضوعات دے بارے وچ سی۔نجاشی تن واسطےآں تو‏ں تے شیخ طوسی چار واسطےآں تو‏ںاس دتی کتاب تو‏ں روایت کردے نيں۔لسٹ طوسی، ص۱۷۱ - رجال نجاشی، ص۱۴۰

 حوالے 

 منابع 
 ابن قولویہ، کامل الزّیارات، تحقیق عبدالحسین امینی، نجف اشرف: دار المرتضويہ، ۱۳۵۶ش.
 حلی، عبدالکریم بن احمد، فرحۃ الغری، تحقیق آل شبیب الموسوی.



گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق
گٹھ:اصحاب امام موسی کاظم