تاجکستان دے یہودیاں دی تریخ

تاجکستان وچ یہودیاں د‏‏ی تریخ (تاجک: یاҳудиёни тоҷик/یهودی تاجیک عبرانی: יהודים טג'יקים) طویل تے متنوع ا‏‏ے۔ تاجک یہودی چوں بوہت سارے اصل چ بخاری یہودی سن ۔ 

 تریخ 
یہودی پہلی وار دوجی صدی قبل مسیح چ امارت بخارا دے چڑھدے حصے چ آئے ، جہڑا اج دے تاجکستان چ اے ۔  کمیونسٹاں دے اقتدار وچ آن دے بعد انہاں نے ملک نو جمہوریہ وچ منظم کیتا ، جس وچ تاجکستان وی شامل سی ، جو پہلی بار 1924 وچ ازبکستان دے اندر اک خود مختار جمہوریہ دے طور اُتے تشکیل دتا گیا سی ، تے 1929 وچ اک مکمل جمہوریہ بن گیا۔

تاجکستان نو ترقی دین دی کوشش چ، سوویت حکام نے ہجرت دی حوصلہ افزائی کیتی، جس چ گوانڈھی ازبکستان دے ہزاراں یہودی وی شامل سن۔ دیس دی اشکنازی آبادی 1989ء تک ودھ کے تقریباً 10,000 ہوگئی ۔ زیادہ تر یہودی تاجکستان دے دارالحکومت دوشنبے وچ آباد ہوئے ، جتھ‏ے انہاں نے دوشنبے عبادت گاہ کھولی ۔ دوجی جنگ عظیم دے دوران، اشکنازی یہودیاں دی دوجی لہر تاجکستان ہجرت کر گئی۔

تاجکستان سمیت سوویت یونین چ، 1970 دی دہائی توں شروع ہو کے ، جو یہودی قابل سن، اسرائیل دے نال نال امریکہ ہجرت کرنا شروع کر دتیاں۔ 1980 دی دہائی دے آخر تک، تاجکستان دے بوہت سارے یہودی چلے گئے سن ۔ 1991ء چ سوویت یونین دی تحلیل دے بعد تاجکستان نے آزادی حاصل کر لئی تے دیس حکومت تے اسلام پسند افواج دے درمیان خانہ جنگی دی حالت چ آ گئیا ۔ مسلسل فوجی جھگڑے نے تاجک یہودیاں نو‏‏ں شدید غربت تے اپنی جان دے خوف وچ رکھیا۔  1992-1993 وچ ملک دے زیادہ تر یہودیاں نو‏‏ں اسرائیل یا امریکا منتقل کردتا گیا۔ 1989ء تو‏ں 2002ء دے درمیان ملک دے تقریبا 15000 یہودیاں وچو‏ں 197 نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے تمام ہجرت کرگئے جنہاں وچ زیادہ تر اسرائیل چلے گئے۔  ہجرت کرن آلے یہودیاں توں اوہناں دی تاجک شہریت کھوہ لئی گئی تے ہن اوہناں دا ملک نال کوئی تعلق نئیں اے۔

2010ء دی مردم شماری دے مطابق تاجکستان چ 36 یہودی باقی نیں ۔ دو نوں چھڈ کے سارے اشکنازی نیں; باقی 2010 دی مردم شماری دے مطابق بخاری نیں ۔  ایہ زیادہ تر بڈھے، غریب تے یہود دشمن حملےآں تے ظلم و ستم دا شکار نيں۔ کمیونٹی چ اک افسوسناک واقعہ صحافی میرخیم گیوریلوف دا قتل سی۔ یہودی برادری مرن آلی اے، مبینہ طور تے بمشکل کم کرن دے قابل اے، تے زندہ رہن لئی عالمی یہودی تنظیماں دی امداد تے انحصار کردی اے۔ ملک دے یہودیاں دی اکثریت دوشنبے چ رہندی اے، جہڑا ملک دے آخری عبادت گاہ دی میزبانی کردا اے۔  جنوری 2021 نوں تاجکستان دے شہر خجند دے آخری یہودی جورا ابائیو دی موت ہو گئی۔ 

 تاریخی آبادی 
تاجکستان د‏‏ی یہودی آبادی 1926ء وچ تقریبا نا موجود سی تے 1926ء تو‏ں 1970ء دے درمیان اس وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہويا۔ 1970 وچ ، تاجکستان د‏‏ی یہودی آبادی 1926 د‏‏ی نسبت پنجاہ گنا زیادہ سی ، جس د‏‏ی تعداد تقریباً پندرہ ہزار افراد سی۔ تاجکستان د‏‏ی یہودی آبادی وچ 1970ء تو‏ں 1989ء دے درمیان وچ اضافہ جاری رہیا ، لیکن اس د‏ی شرح بہت سست سی۔ کمیونزم دے خاتمے دے بعد توں تاجکستان چ عملی طور تے سارے یہودی 1989 تے 2002 دے درمیان دوجے ملکاں چ چلے گئے ۔  ہجرت کرنے والے تاجک یہودی وچو‏ں زیادہ تر اسرائیل چلے گئے سن ۔  1980 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، تقریباً دو تہائی آبادی اشکنازی سی ، تے تقریباً اک تہائی بخاری سن ۔

 دوشنبے عبادت گاہ 
2006 تک، دوشنبہ عبادت گاہ ملک دا آخری باقی عبادت گاہ سی، تے فعال طور تے عبادت لئی استعمال کیتا جا رہیا سی۔ تاہم، تاجک حکومت نے مقامی یہودی برادری نو عبادت گاہ خالی کرن دا حکم دتا، جہڑا اک نویں صدارتی محل لئی مسمار کیتا جانا سی۔ فروری 2006 وچ کمیونٹی دے مکواہ ، کوشر قصائی، تے کئی کلاس رومز دی تباہی دے بعد، اسرائیلی تے امریکی سفارت خانیاں دے نال نال دنیا بھر دی یہودی برادریاں دے احتجاج دی وجہ توں عارضی طور تے مسمار کر دتا گیا۔ آخر کار جون 2008 دے آخر وچ میونسپل عدالت دے حکم دے ذریعہ عبادت گاہ نو‏‏ں مسمار کردتا گیا سی ، تے کمیونٹی نو‏‏ں بین الاقوامی یہودی تنظیماں تے نجی عطیہ دہندگان د‏‏ی مالی اعانت دے نال دوشنبے دے مغربی حصے وچ اک نويں عبادت گاہ د‏‏ی تعمیر دے لئی اک جگہ مختص کيتی گئی سی۔ اس واقعے د‏‏ی وجہ تو‏ں تاجک یہودی نسل دے بوہت سارے اسرائیلی تے امریکی تاجکستان د‏‏ی حکومت دے بارے وچ منفی نظریات رکھدے نيں۔

دوشنبے دا نواں عبادت گاہ 4 مئی 2009 نوں اک موجودہ عمارت وچ کھولیا گیا سی جہنوں اس مقصد لئی حسن اسدلوزوڈا، اک تاجکستانی تاجر تے صدر امام علی رحمان دے سالے نے عطیہ کیتا سی۔   افتتاحی تقریب وچ امریکی سفیر ٹریسی این جیکبسن ، تاجکستان دے نائب وزیر ثقافت ماولون مختاروف، تے امام حبیبلو اعظمخونوف نے شرکت کیتی۔  

 ایہہ وی ویکھو 


 وسطی ایشیا وچ یہودیاں دی تریخ
 بخارانی یہودی

حوالے

گٹھ:تاجکستان دی تریخ
گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں