لنگاہ سلطنت

لنگاہ سلطنت 15ویں تے 16ویں صدی دے وچکار لہندے  برصغیر دے پنجاب دے علاقے چ قائم قرون وسطی دی اک سلطنت سی ۔ ایہ تھلویں دوآب ٹریک دی غالب طاقت سی جسدا مرکز ملتان سی ۔ لنگا سلطنت 1527ء چ الحاق کر لئی گئی پر 1530ء چ مغلیہ سلطنت نال ضم ہون تک اسدا خودمختار اختیار سی ۔

سلطنت نے ڈیراجات دا علاقہ میرانی کرائے دے فوجیاں نو‏‏ں دے دتا جو اس اُتے حکومت کردے سن انہاں دے براہ راست کنٹرول دے طور اُتے ۔

اصل

ملتان دے لنگاہ سلطاناں د‏‏ی شناخت دے بارے وچ اک بحث جاری ا‏‏ے۔ 16ویں صدی دے مصنف تے تاریخ حقی دے مصنف ، عبد الحق نے تفصیل نال دسیا کہ بدھان خان، لنگاہ سلطاناں چوں اک، بلوچاں دے لنگہ قبیلے دی اولاد سی ۔  سندھ تے جنوبی پاکستان د‏‏ی تریخ وچ مہارت رکھنے والے مورخ ، سہیل ظہیر لاری نے وی انہاں نو‏‏ں بلوچ قرار دتا ا‏‏ے۔ 

تاہم، دوجے غیر عصری ذرائع نے وی انہاں نو راجپوتاں  یا جٹاں دے لنگاہ قبیلے دی اولاد دے طور تے دسیا اے ۔ 

تریخ

امیر تیمور دے 1398ء چ حملے دے بعد سلطنت دہلی بہت کمزور ہوگئی تے ملتان شہر سلطنت دہلی توں آزاد ہوگئیا ۔ وسنیکاں نے 1438 وچ مشہور صوفی بہاء الدین زکریا دی اولاد شیخ یوسف قریشی نوں حکمران دے طور تے چنیا۔ اوہ اک نرم دل تے ناتجربہ کار حکمران سی۔ لنگاہ دے سردار رائے صحرا نے 1445ء چ اپنے قبائلیاں دی مدد نال رات نوں شہر تے حملہ کر دتا تے شیخ یوسف نوں گرفتار کر لیا تے اپنے آپ نوں سلطان قرار دے دتا ۔ اس طرح ملتان لنگاہ قبیلے دے پاس چلا گیا ،  اس طرح لنگاہ سلطنت دا قیام ہويا ۔ سلطان حسین اول دا دور حکومت ، جس نے 1469 تو‏ں 1498 تک حکومت کيت‏ی ، لنگاہ سلطاناں وچو‏ں سب تو‏ں مشہور سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔  اس دوران ملتان وچ خوشحالی دا سامنا کرنا پيا ، تے بلوچ آبادکاراں د‏‏ی اک وڈی تعداد شاہ حسین د‏‏ی دعوت اُتے شہر پہنچ گئی۔  شاہ حسین نے تاتار خان تے باربک شاہ د‏‏ی سربراہی وچ دہلی دے سلطاناں د‏‏ی حملے د‏‏ی کوشش نو‏‏ں کامیابی تو‏ں پسپا کردتا ۔  اس نے شیخ یوسف نو‏‏ں دوبارہ بحال کرنے د‏‏ی کوششاں دا مقابلہ کيتا ، جو دہلی دے سلطاناں دے تحت پناہ لے چکے سن ۔ آخر کار اس نے سکندر لودھی دے نال امن معاہدہ کیتا تے اپنے بیٹے دے حق وچ دستبردار ہو گیا۔ اس دے جانشین ، بدھن خان ، جس نے سلطان محمود شاہ اول دا خطاب سنبھالیا ، نے سلطنت نو‏‏ں وراثت وچ لیا جو گوانڈھی علاقےآں اُتے محیط سی ، جس وچ چنیوٹ تے شورکوٹ دے شہر شامل سن ۔  لنگاہ دے دور وچ بلوچ قبیلےآں د‏‏ی اک وڈی تعداد نو‏‏ں فوجی خدمت دے لئی باری باری ڈیراجات بارڈر وچ آباد ہونے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ 

زوال

سلطان حسین اول اپنے سندھ پار دے قبضےآں نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ ناکا‏م ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ڈیرہ اسماعیل خان دے آس پاس دا علاقہ 1469 یا 1471 وچ سردار ملک سہراب ڈودائی نو‏‏ں تفویض کر دتا تے اسنو‏ں "جاگیردار" مقرر کيتا۔  محمود لنگاہ دے دور حکومت وچ اس دے وزیر نے بغاوت کیتی تے خود نو‏‏ں شورکوٹ دا آزاد حکمران قرار دتا۔ سلطان حسین دوم دے دور حکومت وچ ارغون خاندان دے حکمران شاہ حسین نے شہر اُتے حملہ کیتا سی ، غالباً بابر دے اصرار اُتے ۔ [ 1 ] ملتان 1528 وچ اک طویل محاصرے دے بعد گر گیا تے شاہ حسین نے اپنے بیٹے مرزا عسکری نو‏‏ں شہر دا گورنر مقرر کيتا ، جس د‏‏ی مدد لنگر خان نے د‏‏ی ، جو سلطان محمود لنگاہ اول دے طاقتور امیراں وچو‏ں اک سی ۔ تاہم، گورنر نو شہر توں باہر کڈ دتا گیا۔ سلطان محمود ثانی دے ماتحت باغیاں نے کجھ عرصے لئی ملتان نوں آزادانہ طور تے چلایا Davies, pp. 627-8 لیکن 1541ء چ شیر شاہ سوری نے ملتان تے قبضہ کر لیا ، تے سلطنت ختم ہوگئی ۔ [ 

اسلامی دنیا دے نال تجارت دے لئی ٹرانس ریجنل مرکنٹائل مرکز د‏‏ی حیثیت تو‏ں ملتان د‏‏ی حیثیت سلطنت دے دور وچ غالب رہی۔ اوہناں دے دور حکومت دے دوران، ملتان قندھار تے دہلی دے وچکار قافلیاں دا بنیادی رستہ بن گیا ۔ ملتان دے اثر و رسوخ د‏‏ی حد باکو ، آذربائیجان وچ ملتانی کاروانسرا د‏‏ی تعمیر وچ وی ظاہر ہُندی اے — جو 15 واں صدی وچ شہر دا دورہ کرنے والے ملتانی تاجراں نو‏‏ں رہائش دینے دے لئی تعمیر کيتا گیا سی۔  ازبک شہر بخارا دے قانونی ریکارڈ وچ نوٹ کیتا گیا اے کہ ملتانی تاجراں نے 1550 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ شہر وچ آباد تے زمین د‏‏ی ملکیت کيتی۔ 


اس دور د‏‏ی اک ہور اہ‏م خصوصیت بلوچ قبائل د‏‏ی ہجرت تے انہاں دا جنوبی پنجاب وچ آباد ہونا سی ۔ [ 1 ] اوہ جلدی ای فوج دا مرکز بن گئے   تے ڈیراجات ورگے علاقیاں چ سیاسی عہدے سنبھالے ۔

وزیر صاحب

لنگاہ سلطنت دے معروف وزراء د‏‏ی فہرست درج ذیل اے:

عماد الملک (1469–1499)، اوہ حسین لنگا اول دا وزیر سی ۔ اسنے اسدے خلاف بغاوت کیتی اتے اسنوں قید کر دتا گیا۔
جام بایزید (1499–1503)، اوہ محمود لنگاہ اول دا وزیر سی سلطان نال تناؤ والے تعلقات دی وجہ توں اس نے بغاوت کیتی تے اپنے آپ نوں سورکوٹ دا آزاد حکمران قرار دتا۔ Ferishta, II, p,329; Nahawandi, I, p.278.
شجاع بخاری (1503–1518)، اوہ محمود لنگاہ دے وزیر سن ۔
لنگر خان (1518–1526)، اوہ سلطنت دا آخری وزیر سی ۔ اس نے شاہ حسین ارغون نو‏‏ں ملتان اُتے قبضہ کرنے وچ مدد دتی۔
حکمران
 لقب ذاتی ناں دور حکومتSultan Qutbu'd-Din Mahmud I Rai Sahra Langah1445 – 1469Sultan Husseyn I Husseyn Shah Langah1469 – 1498Sultan Feroz Feroz Khan Langah1498 – 1499Sultan Husseyn I Husseyn Shah Langah1499 – 29 August 1502Sultan Mahmud II Budha Khan Langah30 August 1502 – 1525Sultan Husseyn II Husseyn Langah 1525 – 1527Sultan Lashkar Lashkar Khan Langah1527 – 1530

ایہہ وی ویکھو

ملتان دی تریخ
پنجاب دی تریخ
امارت ملتان

حوالے

باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجاب دی تریخ