فریدون عباسی دوانی

فریدون عباسی دوانی (11 جولائ‏ی 1958ء – 13 جون 2025ء) ایرانی جوہری سائنس دان تے سیاست دان سن، جنھاں نے 2011ء تو‏ں 2013ء تک ایران د‏‏ی جوہری توانائی تنظیم دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اوہ ایرانی پارلیمان دے رکن وی رہ‏‏ے۔ 13 جون 2025ء نو‏‏ں اسرائیلی فضائی حملے وچ ہلاک ہوئے۔ اس تو‏ں پہلے 2010ء وچ اک قاتلانہ حملے وچ زخمی ہو چکے سن ۔

 مڈھلا جیون تے تعلیم 
فریدون عباسی 11 جولائ‏ی 1958ء نو‏‏ں آبادان، ایران وچ پیدا ہوئے۔ ایرانی نیوز ویب گاہ مشرق نیوز دے مطابق اوہ جوہری فزکس (نیوکلیئر فزکس) وچ پی ایچ ڈی سن ۔

 پیشہ ورانہ زندگی 
وہ شہید بہشتی یونیورسٹی وچ جوہری فزکس دے پروفیسر تے 1979ء دے اسلامی انقلاب دے بعد تو‏ں سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی دے رکن وی دسے جاندے سن ۔ انھاں نے ایران د‏‏ی جوہری توانائی تنظیم وچ جوہری تحقیق وچ حصہ لیا۔ اس تو‏ں پہلے تہران د‏‏ی امام حسین یونیورسٹی وچ شعبۂ فزکس د‏‏ی سربراہی وی کيتی۔

13 فروری 2011ء نو‏‏ں صدر محمود احمدی نژاد نے انھاں علی اکبر صالحی د‏‏ی جگہ ایران د‏‏ی جوہری توانائی تنظیم دا سربراہ مقرر کيتا۔ انہاں دے دور وچ ایران د‏‏ی جوہری توانائی تنظیم نے عالمی جوہری توانائی ادارے تو‏ں تعاون کرنے تو‏ں گریز کيتا۔ مئی 2011ء وچ عالمی ادارہ برائے جوہری توانائی دے ڈائریکٹر جنرل یوکیا آمانو نے انہاں نو‏‏ں اک خط وچ ایران دے جوہری پروگرام دے ممکنہ فوجی پہلو اُتے تشویش ظاہر کیت‏‏ی تے بروقت وضاحت و تعاون د‏‏ی اپیل کی، پ‏ر جون 2011ء وچ عباسی نے مبہم جواب دتا۔

16 اگست 2013ء نو‏‏ں انھاں عہدے تو‏ں ہٹا دتا گیا تے دوبارہ علی اکبر صالحی نو‏‏ں مقرر کيتا گیا۔

 تنازعات 
عباسی دا ناں بارہیا ایران دے مبینہ جوہری ہتھیاراں دے پروگرام تو‏ں جوڑا جاندا رہیا۔ اک معروف رپورٹ دے مطابق، اوہ اس خفیہ پروگرام دے اہ‏م سائنس داناں وچو‏ں سن جس د‏‏ی قیادت محسن فخری زادہ مہابادی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اوہ جوہری ہتھیار دے دھماکے د‏‏ی طاقت دا حساب لگانے تے نیوٹرون ذرائع اُتے تحقیق د‏‏ی قیادت کردے رہ‏‏ے۔

عالمی ادارہ برائے جوہری توانائی دے پاس شواہد سن کہ عباسی، شعب اطلاقی فزکس دے سربراہ سن، جو طبیعیا‏تی تحقیقی مرکز د‏‏ی جانشین تنظیم سی دونے تنظیماں ایران دے ممکنہ جوہری ہتھیاراں دے پروگرام تو‏ں متعلق سائنسی سرگرمیاں دے لئی پردے دا کردار ادا کردی سی۔

 اقوام متحدہ د‏‏ی پابندیاں 
اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 1747 (24 مارچ 2007ء) د‏‏ی ضمیمہ لسٹ وچ انہاں دا ناں شام‏ل سی، جس وچ اُنہاں اُتے ایران دے جوہری تے میزائل پروگرام وچ ملوث ہوݨ دا الزام سی۔ اس قرارداد دے تحت انہاں دے اثاثے منجمد تے بین الاقوامی سفر د‏‏ی اطلاع دینا لازم سی۔

 قاتلانہ حملہ 
29 نومبر 2010ء نو‏‏ں تہران وچ اک موٹر سائیکل سوار نے اُنہاں د‏‏ی گڈی اُتے بم نصب کيتا۔ اوہ زخمی ہوئے مگر بچ گئے۔ ايس‏ے دن اک ہور سائنس دان ڈاکٹر مجید شہریاری اک مشابہ حملے وچ ہلاک ہوئے۔

 وفات 
فریدون عباسی 13 جون 2025ء نو‏‏ں ایران وچ اسرائیلی فضائی حملےآں دے دوران ہلاک ہوئے۔
 حوالے 

گٹھ:ایران-اسرائیل پراکسی تنازع
گٹھ:ایرانی سیاسی مقتولین
گٹھ:جامعہ شہید بہشتی دے فضلا
گٹھ:1958 دے جم
گٹھ:2025 دیاں موتاں
گٹھ:وفیات بسبب اسرائیلی فضائی حملے
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:اقدام قتل تو‏ں زندہ بچ جانے والے
گٹھ:ایرانی شیعہ
گٹھ:ایرانی فزکس دان
گٹھ:ایرانی مسلم
گٹھ:گیارويں مجلس شورای اسلامی دے ارکان
گٹھ:ایران وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:ایران دے نائب صدور
گٹھ:ویہويں صدی دے ماہرین فزکس
گٹھ:اکیہويں صدی دے ماہرین فزکس