محمود جلال بایار

ترکی دے اک سیاست دان 1921ء تو‏ں 1937ء تک وکھ وکھ وزارتاں اُتے فائز رہ‏‏ے۔ 1923ء وچ ترکی تے یونان دے وچکار تبادلہ آبادی ہويا تاں اس دے نگران سن ۔ 1937ء وچ وزیر اعظم بنے۔ 1938ء وچ کمال اتاترک دا انتقال ہويا تاں استعفی دے دتا۔ 1946ء وچ عدنان میندریس دے نال مل ک‏ے ڈیموکریٹک پارٹی د‏‏ی نیہہ رکھی۔ 1950ء دے انتخابات وچ انہاں د‏‏ی جماعت نے کامیابی حاصل کيتی تاں عصمت انونو د‏‏ی جگہ ترکی دے صدر منتخب ہوئے۔

وہ ترکی دے پہلے غیر فوجی صدر سن جو 1950ء دے انتخابات وچ ڈیموکریٹک پارٹی د‏‏ی کامیابی دے بعد صدر مقرر ہوئے۔ انہاں دا پورا ناں محمود جلال بایار سی۔ اوہ ولایت بروصہ دے اک پنڈ عمر وچ 15 مئی 1883ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ قیام جمہوریہ تو‏ں پہلے اوہ زراعتی بینک تے جرمن بینک تو‏ں وابستہ سن ۔ 1919ء وچ اوہ عثمانی پارلیمنٹ دے رکن منتخب ہوئے تے 12 جنوری 1920ء نو‏‏ں عثمانی پارلیمنٹ دے آخری اجلاس وچ شریک ہوئے۔ اوہ اتحاد و ترقی د‏‏ی ازمیر د‏‏ی شاخ دے سیکرٹری وی سن ۔ اس دے بعد اناطولیہ چلے گئے تے قومی تحریک وچ شریک ہو گئے۔ لوزان کانفرنس وچ جلال بایار ترکی وفد دے مشیر سن ۔ 1921ء وچ وزیر اقتصادیات ہو گئے۔ اس زمانے وچ انھاں نے ترکی وچ بنکاری نو‏‏ں ترقی دینے دے سلسلے وچ نمایاں خدمات انجام دتیاں۔ 1923ء وچ جلال بایار ازمیر تو‏ں مجلس کبیر ملی دے رکن منتخب ہوئے۔ مصطفیٰ کمال دے آخری دناں وچ 1937ء وچ ترکی دے وزیر اعظم ہوئے لیکن کمال اتاترک دے انتقال دے بعد جدو‏ں عصمت انونو صدر ہوئے تاں انہاں تو‏ں اختلاف د‏‏ی وجہ تو‏ں 25 جنوری 1939ء نو‏‏ں وزارت عظمی تو‏ں مستعفی ہو گئے بعد وچ انھاں نے سرکاری جمہور خلق پارٹی تو‏ں وی علیحدگی اختیار کرلئی تے عدنان میندریس تے دوسرے ساتھیاں دے نال مل ک‏ے 1946ء وچ ڈیموکریٹک پارٹی د‏‏ی نیہہ پائی۔

1950ء دے انتخابات وچ ڈیموکریٹک پارٹی د‏‏ی کامیابی دے بعد 22 مئی 1950ء نو‏‏ں اوہ ترکی دے صدر منتخب ہو گئے۔ اس منصب اُتے اوہ 27 مئی 1961ء دے جمال گورسل د‏‏ی زیر قیادت فوجی انقلاب تک فائز رہ‏‏ے۔ فوجی حکومت نے جدو‏ں مقدمہ چلیا ک‏ے عدنان میندریس نو‏‏ں پھانسی دتی تاں جلال بایار نو‏‏ں وی سزائے موت سنائی گئی جو انہاں د‏‏ی ضعیف العمری د‏‏ی وجہ تو‏ں سزائے قید وچ تبدیل کردتی گئی۔ پارلیمانی زندگی د‏‏ی بحالی دے بعد انہاں د‏‏ی سزا ختم کردتی گئی تے اوہ گوشہ نشینی د‏‏ی زندگی گذارنے لگے۔ انھاں تو‏ں اس زمانے وچ اپنی زندگی د‏‏ی سرگزشت لکھی۔ ایہ سرگزشت 1967ء تے 1973ء دے درمیان 8 جلداں اُتے مشتمل ضخیم کتاب د‏‏ی شکل وچ شائع ہو چک‏ی ا‏‏ے۔ کتاب دا ناں Ben de Yazdim (ميں نے وی لکھیا) اے تے دو ہزار 800 صفحات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ جلال بایار محن‏‏تی، مستعد، حلیم الطبع تے نیک دل انسان سن ۔

1966ء وچ انھاں معافی دے دتی گئی تے 1974ء وچ مکمل سیاسی حقوق بحال کر دتے گئے لیکن انھاں نے سینیٹ د‏‏ی تاحیات رکنیت قبول کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ اوہ 22 اگست 1986ء نو‏‏ں استنبول وچ انتقال کر گئے۔
 متعلقہ مضامین 
 لسٹ صدور ترکی

گٹھ:1883 دے جم
گٹھ:1986 دیاں موتاں
گٹھ:ترک سیاست دان
گٹھ:ترک شخصیتاں
گٹھ:ترک صدور
گٹھ:ترک مسلما‏ن
گٹھ:ترک وزرائے اعظم
گٹھ:ترک سزائے موت یافتہ قیدی
گٹھ:ترکیہ د‏‏ی سیاسی جماعتاں دے رہنما
گٹھ:سو سالہ ترک شخصیتاں
گٹھ:فوجی تاخت وچ معزول شدہ قائدین
گٹھ:قائدین حزب اختلاف (ترکیہ)
گٹھ:گملیک دیاں شخصیتاں
گٹھ:ترکیہ دے حکومت‏ی وزرا
گٹھ:سو سالہ مرد
گٹھ:ترکیہ د‏‏ی دوسری پارلیمنٹ دے ارکان