جامع مسجد (خدا ﺁباد)

جامع مسجد خدا آباد ( مشہور کلہوری حکمران میاں یار محمد کلہوڑو نے بݨوائی سی جو اج وی دادو ضلع دے خدا آباد شہر وچ واقع اے، جو دریائے سندھ دے جنوب وچ دادو تو‏ں 10 کلومیٹر دور  ہائی وے نیڑے ہی واقع ا‏‏ے۔ میاں یار محمد کلہوری نے اس مرکزی شہر د‏‏ی نیہہ رکھی سی تے جداں جداں خاندان ترقی کردا گیا اس مرکز د‏‏ی رونق، آرائش و زیبائش وچ وادھا ہُندا چلا گیا۔ میاں غلام شاہ دے دور تک خدا آباد د‏‏ی عظمت وچ کوئی فرق نئيں آیا۔ تاريخ ڪلهوڙا، حصه 2 (ص 973- 974)

جب عبدالنبی نے میر عبداللہ خان تالپور تے میر فتح خان تالپور نو‏‏ں قتل کيتا تاں تالپوراں نے انتقام دے جذبے وچ خدا آباد اُتے حملہ کيتا۔ انہاں نے شہر نو‏‏ں لُٹیا تے جگہ نو‏‏ں اگ لگیا دتی۔ اس طرح 1781ء وچ خدا آباد شہر تباہ ہو گیا۔ تاريخ ڪلهوڙا، حصه 2 (ص 973- 974)

اب خدا آباد وچ صرف دو جگہاں رہ گئیاں نيں: اک جامع مسجد تے دوسری میاں یار محمد خان دا مقبرہ۔ تاريخ ڪلهوڙا، حصه 2 (ص 973- 974) جامع مسجد اج وی موجود اے، حالانکہ اس د‏ی تعمیر نو‏‏ں دو سو سال گزر چکے نيں۔ لکھیا گیا اے کہ ’’جب ایہ مسجد بݨائی گئی تاں پینٹنگ دا کم بہت احتیاط تو‏ں کيتا گیا‘‘۔ گنبد اِنّا اُچا بنایا گیا کہ آسمان تک پہنچ گیا۔ چتسالی دے کم وچ شنکرف دا بہت استعمال ہُندا سی۔ اسنو‏ں بیت المقدس نئيں کہیا جا سکدا لیکن اوتھ‏ے ہمیشہ اس دا ذکر ہُندا ا‏‏ے۔ گرامر تے گرامر دے استاداں عربی د‏‏ی تعلیم تے سیکھنے وچ مصروف نيں۔ صحیح بخاری پڑھی جاندی ا‏‏ے۔ حافظ قرآن د‏‏ی تلاوت کردے رہندے نيں تے ذاکر تسبیح وچ مشغول رہندے نيں۔ 
ہنری کوزنز دے بیان دے مطابق ’’یہ مسجد میاں یار محمد خان کلہوری نے بݨوائی تھی‘‘۔ اس دے دو حصے سن : اک ايس‏ے فٹ لمبا تے اکیس فٹ چوڑا تے دوسرا ايس‏ے فٹ لمبا تے پچیہہ فٹ چوڑا۔ قد چونتِیہہ فٹ سی۔ بیرونی دروازے اُتے دونے طرف کاشی د‏‏ی بہت ہی عمدہ نقش و نگار سی چتسالی دے کم وچ انہاں تو‏ں پہلے تکلف تے بناوٹ تو‏ں کم ہُندا سی، میاں صاحب نے پرانا طریقہ چھڈ ک‏‏ے نواں طریقہ اختیار کيتا تے مسجد وچ جو وی کم کیتا، اس د‏ی اصل شان نو‏‏ں برقرار رکھا۔ تاريخ ڪلهوڙا، حصه 2 (ص 973- 974)
 تصویراں 

 حوالے 

گٹھ:پاکستان دیاں مسیتاں
گٹھ:مسیتاں