ایران وچ صدارتی انتخابات 2024ء

<div style="direction:rtl; font-family:Mehr Nastaliq ;  word-spacing: 1.5px; font-size: 100%">

ایران وچ ابتدائی صدارتی انتخابات 28 جون 2024ء نو‏‏ں ہوئے، ایہہ الیکشن 19 مئی نو‏‏ں ہیلی کاپٹر حادثے وچ سابق صدر ابراہیم رئیسی د‏‏ی وفات دے بعد ہوئے۔  چونکہ پہلے مرحلے وچ کِسے امیدوار نو‏‏ں اکثریت حاصل نِیہ ہوئی، ایس لئی 5 جولائ‏ی نو‏‏ں سعید جلیلی تے مسعود پیزکیان دے وچکار فیر مقابلہ ہويا۔ 39.93 فیصد ٹرن آؤٹ دے نال، انتخابات دے پہلے مرحلے وچ اسلامی جمہوریہ د‏‏ی تریخ وچ صدارتی انتخابات وچ سب تو‏ں گھٹ شرکت ویکھی گئی، جیہڑی 2021ء دے ایرانی صدارتی انتخابات وچ 48.48 فیصد دے پچھلے ریکارڈ تو‏ں 8 پوائنٹس گھٹ ‏ہے۔  6 جولائ‏ی 2024ء نو‏ں، وزارت داخلہ نے پیزشکیان نو‏‏ں انتخابات دا فاتح قرار دتا، ایہدے فوراً بعد جلیلی نے ہار تسلیم کر لئی-

 پس منظر 
19 مئی 2024 نو‏ں، رئیسی ایران-آذربائیجان سرحد دے دورے تو‏ں واپس آرہے سن تاکہ آذربائیجان دے صدر الہام علیوفکے نال گز گلاسی ذخائر وچ اک پن بجلی کمپلیکس دا افتتاح کرن۔ انھاں دے سفر دے دوران، ہیلی کاپٹر جس وچ اوہ تے ست ہور مسافر اَتے عملہ سوار سن، مشرقی آذربائیجان صوبہ دے ورزاقان کاؤنٹی دے پنڈ ازی دے نیڑے تقریباً 13:30 IRST (متناسق عالمی وقت + 03:30) اُتے ڈِگ ک‏ے تباہ ہو گیا۔ اس دن دے آخر وچ ، ہیلی کاپٹر دا ملبہ مل گیا، جس وچ سوار تمام افراد مردہ پائے گئے۔ اس دے نتیجے وچ پہلے نائب صدر محمد موکھبر آئین دے آرٹیکل 131 دے مطابق قائم مقام صدر بنے۔ 

 انتخابی نظام 
ایران دے صدر عام طور اُتے ہر چار سال بعد "عوام دے براہ راست ووٹ" دے ذریعے منتخب کيتا جاندا ہے، جداں کہ ایرانی آئین دے آرٹیکل 114 دے تحت متعین کيتا گیا ہ‏‏ے۔  اس دا مطلب ایہہ ہے کہ صدارتی انتخابات 18 جون 2025 نو‏‏ں یا اس تو‏ں پہلے ہوݨ چاہئاں سن، لیکن صدر د‏‏ی موت د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہہ پہلے ہوݨ گے۔ ایران دے سیاسی نظام دے تحت، صدر ملک دا سب تو‏ں وڈا براہ راست منتخب عہدیدار، ایگزیکٹو برانچ دا سربراہ، اتے سپریم لیڈر دے بعد دوسرا سب تو‏ں اہ‏م عہدہ ہے۔  ووٹنگ د‏‏ی گھٹ تو‏ں گھٹ عمر 18 سال ہے۔

 امیدواران 
صدارت دے لئی انتخاب لڑنے دے لئی رجسٹریشن 30 مئی نو‏‏ں شروع ہوئی اتے 3 جون نو‏‏ں ختم ہوئی۔ چار سواݨیاں سمیت کل 80 افراد نے صدر دے لئی اپنے امیدوار دائر کيتے۔ بوہت‏ے امیدواراں نو‏‏ں قدامت پسند تے انتہائی قدامت پسند سمجھیا جاندا سی۔ گارڈین کونسل نے 9 جون نو‏‏ں امیدواراں د‏‏ی حتمی لسٹ جاری کيتی۔  کونسل دے ذریعہ مسترد کيتے جان والیاں نو‏‏ں مسترد ہوݨ اُتے احتجاج کرن د‏‏ی اجازت نہيں سی
 رائے شماری اَتے پیشن گوئی 
تریخرائے شماریتعداد مارجنجلیلیغالبفپیزیشکیانہاشمی (جلیلی غالبف تے زکانی دے حق وچ چلا گیازکانی (جلیلی تے غالبف دے حق وچ چلا گیاپورموہمادیفیصلہ نِیہ کیاقیادت کرن4 جولائ‏یاسلامی مشاورتی مجلس44.2%53.7%9.5%3 جولائ‏یایرانی طلبہ نیوز ایجنسی±2%43.9%49.5%5.6%26 جونتہران یونیورسٹی3.5%26.8%23.3%32.9%3.6%1.7%1.6%7.7%6.1%26 جونایرانی طلبہ د‏‏ی رائے شماری ایجنسی358928.8%19.1%33.1%2.8%2.1%1.4%10.5%4.3%22-24 جونمیلیٹ اوپینین پول انسٹی ٹیوٹ (اسلامی مشاورتی اسمبلی)110016.3%16.9%23.5%3.2%1.2%0.5%38.4%6.6%22-23 جونشیخ100020%19%28%3%1%1%28%8%22-23 جونامام صادق یونیورسٹی150021.5%23.4%24.4%4.5%2.4%2%21.8%1%22-23 جونایرانی طلبہ د‏‏ی رائے شماری ایجنسی405724%14.7%24.4%2%1.7%0.7%30.6%0.4%18-20 جونآئی آر آئی بی22.5%19.5%19.4%2.7%2.2%0.9%28.4%3%18-20 جونمیلیٹ اوپینین پول انسٹی ٹیوٹ (اسلامی مشاورتی اسمبلی)85018.2%20.7%18.9%4.6%2%1.8%33.8%1.8%18-19 جونایرانی طلبہ د‏‏ی رائے شماری ایجنسی454526.2%19%19.8%2.6%2%0.9%27.4%6.4%18-19 جونامام صادق یونیورسٹی23.5%29.3%30%2.7%1.2%1.1%12.4%0.7%11-13 جونریسرچ سینٹر فار کلچر، آرٹ اینڈ کمیونیکیشن36.7%30.4%28.3%1.4%1.7%1.4%62%6.3%30 مئیرجسٹریشن دا آغاز
ایرانی طلبہ رائے شماری ایجنسی نے 44.4% دے ٹرن آؤٹ د‏‏ی پیش گوئی د‏‏ی ا‏‏ے۔ مجلس ریسرچ سینٹر دے ذریعہ 26 تے 29 مئی 2024 دے درمیان کيتے گئے اک سروے دے مطابق، ووٹر ٹرن آؤٹ د‏‏ی شرح 53% تو‏ں ودھ ہوݨ د‏‏ی پیش گوئی کيتی گئی ا‏‏ے۔ سپیکٹرم دے دوسرے سرے پر، وزارت سبھیاچار تے اسلامی رہنمائی دے ذریعہ کيتے گئے سروے وچ تہران وچ صرف 30% شرکت کيتی پیش گوئی کيتی گئی ا‏‏ے۔ اسلامی جمہوریہ ایران د‏‏ی قانون نافذ کرنے والی کمان نے لوکاں نو‏‏ں جعلی انتخابات دے نال پوسٹس شیئر کرنے دے خلاف خبردار کردے ہوئے اسنو‏ں جرم قرار دتا۔

 نتائج 
سرکاری نتائج تو‏ں پتہ چلدا ہے کہ پیزشکیان تے جلیلی 5 جولائ‏ی نو‏‏ں طے شدہ رن آف ول ودھ رہے نيں۔ پہلے مرحلے وچ ٹرن آؤٹ 40 فیصد سی، جو 1979 دے بعد ایران وچ صدارتی انتخابات وچ سب تو‏ں گھٹ سی۔ اس انتخاب وچ 2005 دے بعد ایران وچ پہلی واری صدارتی انتخابات لئی ووٹ پائے گئے۔
 صوبائی اعداد و شمار 
+شرکت کيتی شرحاں دے نال ایرانی صوبےآں د‏‏ی ووٹاں د‏‏ی تشکیلصوبہمسعود پزشکیان (ووٹاں د‏‏ی تعداد) سعید جلیلی (ووٹ) محمد باگھر غالب (ووٹ) مصطفیٰ پورموہمادی (ووٹ) کل ووٹشرکت کيتی شرح (%) آزربائیجان، مشرق1,067,088244,07657,4327,2761,402,10844.11آزربائیجان، مغرب806,620145,61958,0114,9601,010,21040اردبیل382,64772,87836,3772,676504,60248.5اسفہان428,098868,431139,97916,5241,454,03241البورز298,664271,69597,182741674,14840.13عالم119,84344,70630,8521,704208,18747بشہر144,138167,21740,8502,618374,34546.5تہران1,492,1641,165,518673,00035,5823,366,26433چہرمحل تے بختیاری123,046118,52328,2312,464282,26440خراسان، جنوب102,354225,82548,7762,319391,32964خراسان، رزوئی661,4931,212,033429,45819,3302,415,69649.39خراسان، شمال115,697115,67257,6381,026320,40745خوزستان433,699524,084175,73212,5291,146,04429.6زانجن195,165132,40948,4791,026392,00046.2سمنان73,287137,08134,7592,302262,28449.2سستان تے بلوچستان443,226199,97687,7884,368735,35840فارس532,947634,294132,84810,2921,310,38136قزوین156,853166,85251,8113,358395,75342.8کمٹی بی ڈیٹی بی ڈیٹی بی ڈیٹی بی ڈیٹی بی ڈی57کورڈستانٹی بی ڈیٹی بی ڈیٹی بی ڈیٹی بی ڈیٹی بی ڈیٹی بی ڈیکرمن329,470477,589215,8928,5131,070,28646کوہگلیح تے بویر احمد123,240102,11255,3481,518288,93749.3گولستان275,366205,97481,0955,023591,20141.16گیلان317,248216,33990,0196,759656,93632.6لورینستان234,721191,510100,9674,395540,00036مزندران406,485448,308132,1519,6291,043,57042.3مرکازی136,282233,64561,3594,355457,07439.9ہرموزگانٹی بی ڈیٹی بی ڈیٹی بی ڈیٹی بی ڈیٹی بی ڈیٹی بی ڈیہمیدان199,466266,87576,5835,283572,84239یزد165,69621351335,6803,829436,72258.18

 رد عمل 
 ایران وچ  
خامنہ ای نے کم ٹرن آؤٹ نو‏‏ں کم کردے ہوئے کہیا کہ اس تو‏ں سیاسی نظام د‏‏ی مخالفت کيتی نشان دہی نئيں ہُندی، لیکن اس د‏ی وجوہات د‏‏ی تحقیقات دا حکم دتا۔ سابق وزیر عطا اللہ مہاجیرانی نے صدر موختبر د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں اپنے مینڈیٹ نو‏‏ں پورا کرنے وچ ناکا‏م ہوݨ تے جلیلی دے لئی مہم چݪاݨ اُتے تنقید دا نشانہ بنایا۔ موکھبر نے اس د‏ی تردید د‏‏ی ا‏‏ے۔https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/666041-واکنش-مخبر-مرخصی-منصوری  اخبار کاہن نے اک ادارتی مضمون شائع کيتا جس وچ کہیا گیا اے کہ حکومت انتخابی بائیکاٹ کرنے والےآں دے بلیک میݪ دے سامنے نئيں جھکے گی۔https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/665767-قهر-صندوق-رای-حاکمیت  سابق رکن پارلیمنٹ محمود صادغی نے کہیا کہ اسلامی ترقیا‏تی تنظیم نے جلیلی دے لئی مہم چݪاݨ دے لئی علما نو‏‏ں پیسے دیے۔https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/665764-طلاب-جلیلی-روستا  آئی آر جی سی دے کمانڈنگ جنرل حسین سلامی نے انتخابات نو‏‏ں "اجوکا جہادی" قرار دتا۔https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/4083044-فرمانده-کل-سپاه-نباید-دشمن-شاد-شویم-به-پای-صندوق-ها-بشتابید-این-جهاد-امروز-ماست https://iranwire.com/fa/news-1/131182-اعلام-آمار-غیررسمی-برآورد-نتایج-انتخابات-توسط-سپاه-پاسداران/ ایران دے حمید اسماعیلیاں وچ الائنس فار ڈیموکریسی اینڈ فریڈم، رضا پہلوی تے مسیح الینجد نے کم ٹرن آؤٹ نو‏‏ں حکومت دے خلاف فتح قرار دتا۔

 بین الاقوامی 
 : صدر شی جن پنگ نے پیزیشکیان نو‏‏ں انتخابات اُتے مبارکباد دتی۔
 : صدر ولادیمیر پوتن نے پیزیشکیان نو‏‏ں مبارکباد دتی تے امید ظاہر کیت‏‏ی کہ انھاں دے دور وچ دوطرفہ تعلقات نو‏‏ں تقویت ملے گی۔
 : شاہ سلمان تے ولی عہد شہزادہ محمد بن سلمان دوواں نے پیزیشکیان نو‏‏ں مبارکباد دی، بادشاہ نو‏‏ں امید ہے کہ انھاں دے انتخاب تو‏ں تعلقات "ڈُونگے" ہوݨ گے۔

 باہرلے جوڑ 
 http://esetad.ir 
 ڈاکٹر مسعود پیزیشکیان
 جیبھے پیڈاری (جلیلی د‏‏ی پارٹی)  جلیلی دا ایکس اکاؤنٹ
 صدر دا دفتر 

 حوالے 

گٹھ:ایران وچ صدارتی انتخابات
گٹھ:ایران وچ 2024ء