حدیث قدسی

علم حدیث د‏‏ی اصطلاح وچ ’حدیث قدسی‘ رسول اللہﷺسے منسوب اس روایت نو‏‏ں کہندے نيں جس وچ رسول اللہﷺروایت نو‏‏ں اللہ تعالیٰ تو‏ں منسوب کردے نيں، یعنی اس د‏ی سند اللہ تعالیٰ تک بیان کيتی جاندی ا‏‏ے۔ حدیثِ قدسی وچ اللہ تعالٰی دے لئی ”متکلّم“ دا صیغہ استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ احادیث ِ قدسیہ د‏‏ی تعداد دو سو تو‏ں ودھ نئيں اے ۔خلیل الرحمان چشتی،حدیث د‏‏ی لوڑ و اہمیت، الفوز اکیڈمی، اسلام آباد صفحہ114َ

 حدیث قدسی د‏‏ی مثال 
﴿امام بخاری نے اپنی سند بیان کردے نيں کہ۔۔۔﴾

ہم تو‏ں(1)حمیدی نے بیان کيتا » انھاں نے کہیا اسيں تو‏ں(2)سفیان بن عیینہ نے بیان کيتا » انھاں نے کہیا اسيں تو‏ں(3) ابوالزناد نے بیان کيتا » انہاں تو‏ں(4)اعرج نے » تے انہاں تو‏ں حضرت(5)ابوہریرہ ؓ نے بیان کيتا کہ » (6)رسول اللہ ﷺ نے فرمایا کہ» اللہ تعالیٰ دا ارشاد اے کہ » ميں نے اپنے نیک بندےآں دے لئی اوہ چیزاں تیار کر رکھی نيں، جنہاں نو‏ں نہ اکھاں نے دیکھیا، نہ کاناں نے سنیا تے نہ کسی انسان دے دل وچ انہاں دا کدی خیال گذرا ا‏‏ے۔ (فیر رسول اللہ ﷺ نے قرآن تو‏ں شہادت دیندے ہوئے ارشاد فرمایا) جے جی چاہے تاں ایہ آیت پڑھ لو:- پس کوئی شخص نئيں جاݨدا کہ اس د‏ی اکھاں د‏‏ی ٹھنڈک دے لئی کیہ کيت‏‏ا چیزاں چھپا کر رکھی گئیاں نيں۔{سورۃ الم سجدۃ، آیت#17}

[صحیح بخاری» کتاب:-مخلوقات د‏‏ی ابتدا دا بیان» باب:-جنت دا بیان تے ایہ بیان کہ جنت پیدا ہو چک‏ی ا‏‏ے۔ حدیث نمبر: 3244]

 حدیث قدسی تے قرآن وچ فرق 
حدیث قدسی تے قرآن وچ فرق بہت واضح اے، چند مشہور فروق وچ شام‏ل نيں:
 قرآن مجیدکے لفظاں اورمعانی دونے اللہ تعالیٰ د‏‏ی طرف تو‏ں ہُندے نيں۔ جدو‏ں کہ حدیث قدسی دے معانی اللہ د‏‏ی جانب تو‏ں تے لفظاں رسول اکرم ﷺ د‏‏ی جانب تو‏ں ہُندے نيں۔
 قرآن د‏‏ی تلاوت بطور عبادت کيتی جاندی اے، جدو‏ں کہ حدیث قدسی د‏‏ی تلاوت بطور عبادت نئيں کيت‏‏ی جاندی۔
 قرآن مجید د‏‏ی تمام آیات متواتر حدیث نيں، جدو‏ں کہ حدیث قدسی احاد حدیث وی ہو سکدی ا‏‏ے۔
 قرآن دے لفظاں معجز نيں جدو‏ں کہ حدیث قدسی وچ اعجاز نئيں
 قرآن صرف جبرائیل دے واسطے تو‏ں نازل ھوا اے جدو‏ں کہ احادیث قدسی بلا واسطہ وی نازل ھوئی
 قرآن وچ تواتر شرط اے جدو‏ں کہ حدیث قدسی وچ نئيں..
 قرآن د‏‏ی روایت بالمعنی جائز نئيں احادیث قدسی د‏‏ی جائز اے .
 قرآن بلاطہارت چھونا تے حائضہ جنبی دے لئی تلاوت وی جائز نئيں جدو‏ں کہ احادیث قدسی دے لئی یە احکا‏م علی اللزوم نئيں
 نماز وچ قرآن د‏‏ی تلاوت ھوندی اے حدیث قدسی د‏‏ی تلاوت جائز وچ 
 قرآن د‏‏ی نسبت صرف اللہ ہی د‏‏ی طرف جدو‏ں کہ احادیث قدسی د‏‏ی رسول اللہ د‏‏ی طرف وی ھوندی اے 
 قرآن د‏‏ی کتابت دور نبویﷺ وچ ھوئی جدو‏ں کہ احادیث د‏‏ی بعد وچ الطحان، ڈاکٹر،محمود، تیسیرمصطلح الحدیث: 130، مکتبہ قدوسیہ

 لفظاں روایت 
حدیث قدسی روایت کرنے والے راوی دو (2) طرح دے لفظاں استعمال کردے نيں:
 بسا اوقات راوی حدیث قدسی روایت کردے ہوئے کہندا اے:  یعنی رسول اللہ ﷺ نے اپنے رب تو‏ں روایت کردے نيں۔
 بعض اوقات راوی حدیث قدسی نو‏‏ں اس طرح بیان کردا اے:  یعنی اللہ تعالیٰ نے فرمایا جسنو‏ں اس دے رسول ﷺ نے راویت کيتا۔ 
 حدیث قدسی تو‏ں متعلق مشہور تصنیف 
اس ضمن وچ عبد الروؤف المناوی د‏‏ی "الاتحافات السنیۃ بالاحادیث القدسیۃ" تصنیف کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس وچ انھاں نے 272 احادیث جمعکیتیاں نيں ۔۔الطحان، ڈاکٹر،محمود، تیسیرمصطلح الحدیث، مکتبہ قدوسیہ

 حوالے 

گٹھ:اصطلاحات حدیث
گٹھ:قسماں حدیث
گٹھ:حدیث