وسطی ایشیا وچ یہودیاں دی تریخ

یہودی صدیاں توں وسطی ایشیا چ رہ رہے نیں ، جس چ کرغزستان ، قازقستان ، تاجکستان ، ترکمانستان تے ازبکستان دے جدید ملک شامل نیں ۔

 قازقستان 
جوزف اسٹالن نے سوویت یونین دے دوسرے حصےآں تو‏ں ہزاراں یہودیاں نو‏‏ں زبردستی قازق ایس ایس آر منتقل کردتا۔ ہولوکاسٹ دے دوران 8000 یہودی قازقستان نس گئے ۔

قازقستان د‏‏ی یہودی آبادی وچ 1926 تو‏ں 1959 دے درمیان تیزی تو‏ں اضافہ ہويا ، جو 1959 وچ 1926 د‏‏ی نسبت تقریبا 8 گنا زیادہ سی۔ قازقستان دی یہودی آبادی 1959 تے 1989 دے وچکار ہولی ہولی گھٹ گئی، جس دے بعد 1989 تے 2002 دے وچکار کمیونزم دے زوال دے بعد یہودی ہجرت دی وجہ توں بہوں وڈی کمی آئی، زیادہ تر اسرائیل ول ۔

 کرغزستان 
ویہويں صدی تک کرغیز علاقےآں وچ رہنے والے زیادہ تر یہودی بخاری یہودی برادری دے سن ۔ تاہم، 20ویں صدی دے دوران، وڈی تعداد چ یورپی یہودیاں نے کرغزستان ہجرت کرنا شروع کر دتی جہڑا اوس ویلے سوویت یونین دا حصہ سی، تے اک نکی جہی گنتی ہلے وی اوس ملک چ رہندی اے۔

1896 وچ ہونے والی اک مردم شماری دے مطابق یہودی علاقے د‏‏ی کل آبادی دا تقریباً 2٪ سن ۔ اشکنازی یہودی سب تو‏ں پہلے کرغیزستان وچ اس د‏ی فتح دے نال پہنچے سن روسیاں نے اس د‏ی فتح دے نال۔ پہلی جنگ عظیم دے بعد، زیادہ توں زیادہ اشکنازی یہودی کرغزستان آئے۔ دوجی جنگ عظیم دے دوران، 20,000 توں ودھ اشکنازی یہودی سوویت یونین دے نازیاں دے زیر قبضہ مغربی حصیاں توں کرغزستان نس گئے۔ دوجی جنگ عظیم دے بعد یہودی آبادی دا فیصد گھٹنا شروع ہو گیا تے 2001ء دے اوائل وچ یہودی کل آبادی دا صرف 0.03 فیصد سن ۔ 

 تاجکستان 
تاجکستان وچ یہودیاں تے یہودیت د‏‏ی اک طویل تے متنوع تریخ ا‏‏ے۔ یہودی پہلی وار دوجی صدی قبل مسیح چ امارت بخارا دے مشرقی حصے چ پہنچے، جہڑا اج دے تاجکستان چ اے۔ ۔ کمیونسٹاں دے اقتدار چ آن دے بعد انہاں نے ملک نو جمہوریہ چ منظم کیتا، جس چ تاجکستان وی شامل سی، جہڑا پہلی وار 1924 چ ازبکستان دے اندر اک خود مختار جمہوریہ دے طور تے تشکیل دتا گیا سی، تے 1929 چ اک مکمل جمہوریہ بن گیا۔ تاجکستان نو‏‏ں ترقی دینے د‏‏ی کوشش وچ ، سوویت حکام نے گوانڈھی ازبکستان تو‏ں ہجرت کرنے د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی ، جس وچ ہزاراں یہودیاں وی شامل سن ۔ زیادہ تر یہودی تاجکستان دے دارالحکومت دوشنبے چ آباد ہوئے، جتھے انہاں نے دوشنبے عبادت گاہ کھولی، جہڑا ہن تباہ ہو چکیا اے۔ دوجی جنگ عظیم دے دوران، اشکنازی یہودیاں دی دوجی لہر تاجکستان ہجرت کر گئی۔

 ترکمانستان 
ترکمانستان وچ یہودیاں تے یہودیت د‏‏ی تریخ 1830 د‏‏ی دہائی دے آخر تو‏ں شروع ہُندی اے جدو‏ں ایران وچ ظلم و ستم تو‏ں فرار ہونے والے ایرانی یہودی مرو ، اولوتن تے بایراملی وچ آباد ہوئے۔ 1980 دی دہائی دے دوران، آبادی تقریباً 2500 تک پہنچ گئی۔ 

 ازبکستان 
ازبک یہودیاں دیاں دو وکھریاں برادریاں نیں؛ زیادہ مذہبی تے روایتی بخاری یہودی برادری تے زیادہ ترقی پسند، یورپ توں نکالی گئی اشکنازی برادری۔  1989 وچ ازبکستان وچ 94,900 یہودی سن ۔ اسرائیل تے امریکہ چ بخاری یہودیاں دی ہجرت دی وجہ توں زیادہ تر ازبک یہودی ہن اشکنازی نیں ۔

ازبکستان (اس وقت ازبک ایس ایس آر دے ناں تو‏ں جانا جاندا اے ) د‏‏ی یہودی آبادی 1926 تے 1970 دے درمیان تقریبا تن گنا ہوگئی ، فیر 1970 تے 1989 دے درمیان آہستہ آہستہ کمی واقع ہوئی ، اس دے بعد 1989 دے بعد تو‏ں بہت زیادہ تیزی تو‏ں کمی واقع ہوئی ، جدو‏ں کمیونزم دا خاتمہ ہونا شروع ہويا۔ 1989 تے 2002 دے درمیان، ازبکستان دی نوے فیصد توں ودھ یہودی آبادی نے ازبکستان چھڈ دتا تے دوجے ملکاں چ چلے گئے ، زیادہ تر اسرائیل ۔

 ایہہ وی ویکھو 

 خزر
 بخاری یہودی
 پہاڑی یہودی
 روس چ یہودیاں دی تاریخ
 سوویت یونین چ یہودیاں دی تریخ

 حوالے 

 باہرلے جوڑ 

 ازبکستان وچ چابڈ لوباویچ مراکز
 یہودی ازبکستان
 یہودی ورچوئل ٹور-منگولیا
 قازقستان چ چاباد-لوباویچ۔ 
 قازقستان چ اسرائیل دا سفارت خانہ
 متزواہ کلب ایسوسی ایشن۔

گٹھ:وسطی ایشیا دی تریخ
گٹھ:نسلی اقلیتاں
گٹھ:قوم قبیلے
گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں