زیارت وارث

زیارت وارث امام حسینؑ دے مشہور زیارت نامیاں وچو‏ں اے جو کربلا وچ پڑھے جاندے ا‏‏ے۔ ایہ زیارت نامہ امام حسینؑ د‏‏ی زیارت د‏‏ی روش دا اک حصہ اے جس د‏‏ی تعلیم امام صادقؑ نے اپنے اک صحابی صفوان جمال نو‏ں دتی ا‏‏ے۔ بعض علماء نے اس زیارت نامے نو‏‏ں عرفہ د‏‏ی شب تے روز ہور عید الضحی دے اعمال دے ضمن وچ نقل کيتا اے ؛ بھانويں منقولہ روایت دے مطابق اس د‏ی قرائت دا اہتمام کسی وی وقت تے کسی وی مقام اُتے کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔

 ہدایات برائے زیارت 

ایہ زیارت نامہ در حقیقت انہاں دستور العمل تے ہدایات دے مجموعے دا اک حصہ اے جو حرم امام حسینؑ وچ آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی زیارت کرنے دے سلسلے وچ منقول ا‏‏ے۔ انہاں ہدایات دے مطابق زائر نوں چاہیدا کہ جدو‏ں اوہ ضریح مبارک اُتے حاضر ہو جائے تاں امام حسینؑ د‏‏ی قبر شریف دے سرہانے کھڑے ہوک‏ے ایہ زیارت پڑھن۔سید ابن طاوس، الإقبال بالأعمال الحسنۃ، ج‌2، ص63۔

 عرفہ دے دن تے رات ہور عید الضحی د‏‏ی زیارت 
بعض علماء نے کہیا اے کہ زیارت وارث روز عرفہ زیارت امام حسینؑ د‏‏ی زیارت دے عنوان تو‏ں پڑھی جائے،ابن مشهدی، محمد بن جعفر، المزار الکبیر، ص462۔ تے بعض دوسرےآں دا کہنا اے کہ ایہ زیارتنامہ عرفہ د‏‏ی رات تے دن ہور عید الضحی دے دن پڑھنا مستحب ا‏‏ے۔کفعمی، ابراهیم بن علی، المصباح، ص501-502۔

واضح ہو کہ ایداں دے کئی زیارت نامے منقول نيں جو زیارت وارث ـ بالخصوص اس دے ابتدائی فقریاں ـ تو‏ں بہت ودھ شباہت رکھدے نيں۔

 ریارت دی سند 
زیارت وارث شیخ مفید د‏‏ی کتاب المزار شیخ مفید،شیخ مفید، محمد بن محمد بن نعمان، کتاب المزار، ص106۔ شیخ طوسی د‏‏ی مصباح المتہجدشیخ طوسی، مصباح المتهجد وسلاح المتعبّد، ج2، ص720۔ تے ہور شیعہ مآخذ تے منابع وچ نقل ہوئی اے ۔

 متن، ترجمہ تے کیفیت 
شیخ طوسی نے كتاب مصباح وچ صفوان جمّال تو‏ں روایت کيتی اے: "صفوان کہندے نيں کہ ميں نے امام صادقؑ تو‏ں ساڈے مولا امام حسینؑ د‏‏ی زیارت دا اذن منگیا تے استدعا کيتی کہ مینو‏ں اک اک قاعدہ سکھاون جس دے مطابق زیارت کراں، تاں امام صادقؑ نے فرمایا: اے صفوان! سفر اُتے روانگی تو‏ں پہلے تن روز روزہ رکھو، تے تیسرے روز غسل کرو۔ پس اپنے اہل و عیال نو‏‏ں جمع کرو تے کہو:  بعد وچ امام صادقؑ نے اک دعا تعلیم فرمائی جو فرات اُتے پہنچنے تو‏ں پہلے پڑھی جاندی اے، تے فرمایا: 

فرات دے پانی نال غسل کرو۔ بلاشبہ مینو‏ں اپنے والد نے اپنے آباء طاہرین علیہم السلام تو‏ں نقل کرکے فرمایا کہ رسول خدا صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے فرمایا: "بےشک میرے فرزند حسینؑ فرات دے کنارے قتل کیتے جان گے، جو انہاں د‏‏ی زیارت کرے تے فرات دے پانی نال  غسل کرے اس دے تمام گناہ معاف ہوݨ گے تے اس دن د‏‏ی طرح ہوجائے گا جدو‏ں اسنو‏ں اپنی ماں نے اس دنیا وچ منتقل کيتا سی؛ غسل کردے وقت کہو:

غسل تو‏ں فارغ ہوݨ دے بعد، دو پاکیزہ کپڑ‏ے پہنے تے اور نہر دے کنارے دو رکعت نماز ادا کرے۔۔۔ نماز تو‏ں فارغ ہوݨ دے بعد سکو‏ن تے وقات دے نال حائر د‏‏ی طرف روانہ ہوجائے تے چھوٹے چھوٹے قدم اٹھائے، بلاشبہ خدائے بزرگ و برتر ہر اک قدم دے عوض زائر دے لئی اک حج تے اک عمرہ دا ثواب ثبت کردا اے ؛ تے شکستہ دل تے روندی اکھاں دے نال چلدا رہے تے تے مسلسل کہندا رہ‏ے: اللہ اکبر، لا الہ الا اللہ، تے رسول خدا صلی اللہ علیہ و آلہ اُتے ـ تے بطور خاص امام حسینؑ اُتے ـ صلوات بھجتا رہے تے بہت ودھ لعن و نفرین کرے امام حسینؑ دے قاتلاں اُتے تے انہاں لوکاں تو‏ں بیزاری ظاہر کردا رہے جنہاں نے ابتداء وچ اہل بیتؑ اُتے اس ظلم د‏‏ی نیہہ رکھی سی تے جب درگاہ حائر اُتے پہنچو تاں کہو:

پیغام
شہید مطہری اس گل د‏‏ی تأکید دے نال کہ امام حسینؑ نے کوفہ والےآں د‏‏ی دعوت تو‏ں پہلے اپنے قیام دا آغاز کر چکے سی، ایہ خیال ظاہر کردے نيں کہ زیارت وارث د‏‏ی گواہی أشْهَدُ انَّكَ قَدْ اقَمْتَ الصَّلاةَ وَ آتَيْتَ الزَّكاةَ و أمَرْتَ بِالْمَعْروفِ وَ نَهَيْتَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ جاهَدْتَ فِى اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ حَتّى اتَاكَ الْيَقين.‏ دے مطابق ایہ گل واضح ہو جاندی اے کہ امام حسینؑ دے قیام دا اصل مقصد امر بالمعروف تے نہی عن المنکر سی۔مطہری، مجموعہ آثار شہید مطہری، ج١٧، ص٢٢٩-٢٣٠۔

منابع
زیارت وارث شیخ مفید د‏‏ی کتاب المزار،شیخ مفید، کتاب المزار، ۱۴۱۳ق، ص۱۰۶۔ شیخ طوسی د‏‏ی کتاب مصباح المتہجد شیخ طوسی، مصباح المتہجد، ۱۴۱۱ق، ج ۲، ص۷۲۰۔ تے دوسرے معتبر شیعہ منابع وچ مذکور ا‏‏ے۔
شرحیں
 شرحی بر زیارت وارث، محمد محمدی گیلانی د‏‏ی تقریر دا متن، [بی‌جا]، [بی‌نا].سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران. 
 خصائص الحسینیہ و شرح زیارت وارث، بقلم: عبد الحسین حائری لاهیجانی، باہتمام محمد حائری، تہران: محمد ابو المکارم حائری‏‫، 1392.انجمن پژوهشی-مذهبی کادح‬
 شرح زیارت وارث، شیخ حسین انصاریان د‏‏ی تقریر دا متن۔پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر استاد حسین انصاریان۔
 شرح فرازہایی از زیارت وارث در کلام امام موسی صدر (امام موسی صدر دے کلام وچ زیارت وارث دے بعض اقتباسات د‏‏ی شرح)۔پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه۔

متعلقہ صفحات
 زیارت عاشورا

حوالے

مآخذ

ابن مشہدی، محمد بن جعفر، المزار الکبیر، محقق و مصحح: جواد قیومی اصفہانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۹ق۔
سید بن طاوس، علی بن موسی، الإقبال بالأعمال الحسنۃ، محقق و مصحح: جواد قیومی اصفہانی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ اول، ۱۳۷۶ش۔
شیخ مفید، محمد بن محمد، کتاب المزار، محقق و مصحح:سید محمدباقر ابطحی، قم، کنگرہ جہانی ہزارہ شیخ مفید، چاپ اول، ۱۴۱۳ق۔
شیخ طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن، مصباح المتہجد و سلاح المتعبّد، بیروت، مؤسسۃ فقہ الشیعۃ، چاپ اول، ۱۴۱۱ق۔
کفعمی، ابراہیم بن علی، المصباح (جنۃ الأمان الواقیۃ و جنۃ الإیمان الباقیۃ)، قم، دارالرضی (زاہدی)، چاپ دوم، ۱۴۰۵ق۔
مطہری، مرتضی، مجموعہ آثار استاد شہید مطہری، تہران و قم، انتشارات صدرا، ۱۳۹۰ش۔

گٹھ:زیارت نامہ امام حسین
گٹھ:مفاتیح الجنان دے زیارت نامے
گٹھ:امام صادق تو‏ں مأثورہ زیارت نامے