ہندوستان دے حیاتیاتی ریزرو

بھارت وچ ۱۸ بائیوسفیئر ریزرو ہن۔ (کیٹیگریاں موٹے طور 'تے IUCN گٹھ V سرکھیت کھیتراں نال میل کھاندیاں ہن) اکّ عام قومی پارک جاں جانوراں دے سینکچوری نالوں قدرتی نواس ستھاناں دے وڈے کھیتراں دی رکھیا کرن لئی، اتے جس وچ اکثر اکّ جاں اکّ توں ودھ قومی پارک جاں ریزرو شامل ہندے ہن، بپھر زوناں دے نال جو کھلھے ہندے ہن۔ کجھ معاشی ورتوں۔ سرکھیا نہ صرف محفوظ علاقہ دے بنسپتی اتے جیو -جنتوآں نوں دتی جاندی اے، سگوں ایہناں کھیتراں وچ وسن والے انسانی بھائیچاریاں اتے اوہناں دے جیون ڈھنگاں نوں وی سرکھیا دتی جاندی اے۔ بھارت وچ کل ملا کے ۱۸ جیو-منڈل بھنڈار ہن

 عالمی نیٹورک 
یونیسکو مین اتے بائیوسفیئر (MAB) پروگرام لسٹ دے ادھار 'تے اٹھاراں بائیوسفیئر ریزرو وچوں ۱۲ بائیوسفیئر ریزرو دے عالمی نیٹورک دا اکّ حصہ ہن۔
# نام راج/یو.ٹی سال ۱ نیلگری بائیوسفیئر ریزرو تاملناڈو، کیرل اتے کرناٹک ۲۰۰۰ ۲ منار بائیوسفیئر ریزرو دی کھاڑی تاملناڈو ۲۰۰۱ ۳ سندربن بائیوسفیئر ریزرو مغربی بنگال ۲۰۰۱ ۴ نندہ دیوی بائیوسفیئر ریزرو اتراکھنڈ ۲۰۰۴ ۵ نوکریک بائیوسفیئر ریزرو میگھالیہ ۲۰۰۹ ۶ پچمڑی بائیوسفیئر ریزرو مدھ پردیش ۲۰۰۹ ۷ سملیپل بائیوسفیئر ریزرو اڑیسہ ۲۰۰۹ ۸ مہان نکوبار بائیوسفیئر ریزرو انڈیمان اتے نکوبار جزیرہ ۲۰۱۳ ۹ اچنکمار-امرکنٹک جیو-منڈل ریزرو چھتیسگڑھ، مدھ پردیش 2012  ۱۰ اگستھیاملائی بائیوسفیئر ریزرو کیرل اتے تاملناڈو 2016  ۱۱ کھانگچیندزونگا نیشنل پارک سکم 2018  ۱۲ پنہ بائیوسفیئر ریزرو مدھ پردیش 2020 

 بھارت وچ حیاتیات دے بھنڈاراں دی لسٹ 
+Biosphere reserves of IndiaYearNameLocationStateTypeKey faunaArea (km2)۱۱۹۸۶Nilgiri Biosphere ReservePart of Waynad, Nagarhole, Bandipur and Mudumalai, Nilambur, Silent ValleyTamil Nadu, Kerala and KarnatakaWestern GhatsNilgiri tahr, tiger, lion-tailed macaque5520۲۱۹۸۸Nanda Devi Biosphere ReserveParts of Chamoli District, Pithoragarh District & Bageshwar DistrictUttarakhandWestern HimalayasSnow leopard, Himalayan black bear5860۳۱۹۸۹Gulf of MannarIndian part of Gulf of Mannar extending from Rameswaram island in the north to Kanyakumari in the south of Tamil Nadu and Sri LankaTamil NaduCoastsDugong10500۴۱۹۸۸NokrekIn West Garo HillsMeghalayaEastern hillsRed panda820.00 ۵۱۹۸۹SundarbansPart of delta of Ganges and Brahmaputra river systemWest BengalGangetic DeltaRoyal Bengal tiger9630۶۱۹۸۹ManasPart of Kokrajhar, Bongaigaon, Barpeta, Nalbari, Kamrup and Darrang DistrictsAssamEastern HillsAsiatic elephant, tiger, Assam roofed turtle, hispid hare, golden langur, pygmy hog2837۷۱۹۹۴SimlipalPart of Mayurbhanj districtOdishaDeccan PeninsulaGaur, royal Bengal tiger, Asian elephant4374۸۱۹۹۸Dihang-DibangPart of Siang and Dibang ValleyArunachal PradeshEastern HimalayaMishmi takin, musk deer5112۹۱۹۹۹Pachmarhi Biosphere ReserveParts of Betul District, Hoshangabad District and Chhindwara DistrictMadhya PradeshSemi-AridGiant squirrel, flying squirrel4981.72۱۰۲۰۰۵Achanakmar-Amarkantak Biosphere ReservePart of Annupur, Dindori and Bilaspur districtsMadhya Pradesh, ChhattisgarhMaikala HillsFour-horned antelope, Indian wild dog, sarus crane, white-rumped vulture, sacred grove bush frog3835۱۱۲۰۰۸Great Rann of KutchPart of Kutch, Morbi,  Surendranagar and Patan districts; the largest biosphere reserve in India.GujaratDesertIndian wild ass12454۱۲۲۰۰۹Cold DesertPin Valley National Park and surroundings; Chandratal and Sarchu & Kibber Wildlife SanctuaryHimachal PradeshWestern HimalayasSnow leopard7770۱۳۲۰۰۰Khangchendzonga National ParkParts of KangchenjungaSikkimEast HimalayasSnow leopard, red panda2620۱۴۲۰۰۱Agasthyamalai Biosphere ReserveNeyyar, Peppara and Shenduruny Wildlife Sanctuary and their adjoining areasKerala, Tamil NaduWestern GhatsNilgiri tahr, Asian elephant3500.08۱۵۱۹۸۹Great Nicobar Biosphere ReserveSouthernmost of the Andaman and Nicobar IslandsAndaman and Nicobar IslandsIslandsSaltwater crocodile885۱۶۱۹۹۷Dibru-SaikhowaPart of Dibrugarh and Tinsukia districtsAssamEastern HillsWhite-winged wood duck, water buffalo, black-breasted parrotbill, tiger, capped langur765۱۷۲۰۱۰Seshachalam HillsSeshachalam Hill Ranges covering parts of Chittoor and Kadapa districtsAndhra PradeshEastern HillsSlender loris4755.997۱۸۲۰۱۱PannaPart of Panna and Chhattarpur districts in Madhya PradeshMadhya PradeshMoist deciduous forestBengal tiger, Chinkara, Nilgai, Sambhar, and Sloth bear2998.98

 کنجی جیو 
نام کنجی جیو نیلگری بائیوسفیئر ریزرو شیر ٹیلڈ مکاک (EN), نیلگری تاہر (EN), مالابار جائنٹ سکوائرل (LC), نیلگری لنگور (VU) نندہ دیوی برف دا چیتا (VU), کستوری ہرن (EN), بھرل جاں بلو شیپ (LC) نوکریک ریڈّ پانڈا (EN), Hoolock Gibbons (EN), Red Giant Flying Squirrel (LC) مہان نکوبار ڈگونگ (VU), کھارے پانی دا مگرمچھ (LC) منار دی کھاڑی ڈگونگ (VU), اولیو رڈلے کچھو (VU) مانس آسام روفڈ ٹرٹل (EN), ہسپڈ ہرے (EN), گولڈن لنگور (EN), پگمی ہوگ (EN), جنگلی پانی دی مجھّ (EN), بنگال پھلورکن (CR) سندربن رائل بنگال ٹائیگر (EN) سملیپل رائل بنگال ٹائیگرز، جنگلی ہاتھی (EN), گورس (VU - بھارتی بائسن )، چوسنگھا (VU) ڈبرُ—سیکھووا بنگال ٹائیگر، کلاؤڈڈ چیتا (VU), گنگیٹک ڈالفن (EN) دیہنگ-دبانگ ٹاکن (VU), لال پانڈا (EN) پچمڑی ٹائیگر، غور، انڈین جائنٹ فلائنگ سکئرلز (LC) کھنگچندجوگا لال پانڈا (EN), برف دا چیتا (VU), کستوری ہرن (EN), مہان تبتی بھیڈ (ارگالی - NT) اگستھیاملای نیلگری تاہر (EN) اچنکمر — امرکنٹک چار سنگاں والا آنٹیلوپ ( چوسنگھا (VU)), بھارتی جنگلی کتا (VU) کچھّ دا مہان رن (کچھّ ) گریٹ انڈین بسٹرڈ (CR), انڈین وائیلڈ ایس (NT) ٹھنڈا ماروتھل سنو لیؤپارڈ (VU), ہمالیئن آئیبیکس (سائبیریئن آئیبیکس - LC وی کیہا جاندا اے) سیشاچلم پہاڑیاں ریڈّ سینڈرز (NT), گولڈن گیکو (LC - تیرمالا پہاڑیاں لئی مقامی) پنہ ٹائیگر (EN), چتل (LC), چنکارا (LC), سانبر (VU)

 سنبھاوی سائیٹاں 
جنگلات اتے ماحول وزارت ولوں چنے گئے بائیوسفیئر ریزرو لئی سنبھاوت سائیٹاں دی لسٹ ہیٹھاں دتی گئی اے:

 ابوجمارہ، چھتیسگڑھ
 انڈیمان اتے نکوبار، اتری جزیرہ
 چنتپلی، وشاکھاپٹنم آندھرا پردیش
 کانہا، مدھ پردیش
 کوولم، کیرل
 لکشدیپ جزیرہ، لکشدیپ
 کچھّ دا چھوٹا رن، گجرات
 پھونگپئی (بلو ماؤنٹین)، مزورم
 نامداپھا، اروناچل پردیش
 سنگھبھوم، جھارکھنڈ
 توانگ اتے مغربی کامینگ، اروناچل پردیش
 تھار ماروتھل، راجستھان
 تاڈوبا نیشنل پارک اتے سنجے گاندھی نیشنل پارک، مہاراشٹر

 ایہہ وی ویکھو 

 بودھی رکھ
 بھارت وچ برگد دے رکھاں دی لسٹ
 بھارت دے قومی پارکاں دی لسٹ
 بھارت دے مقدس باغ
 مقدس رکھ
 بھارت دے جنگلی جیو استھان

 حوالے 



 Biosphere reserves of India 
 Ministry of Environment and Forests
گٹھ:بھارت