ریان بن صلت

ابوعلی رَیّان بْن صَلْت اَشْعَری قُمی ابو علی ریان بن صلاح اشعری قمی، معروف ریان بن صلاح، ہجری کیلنڈر دی دوجی تے تیجی صدی دے ممتاز شیعہ محدثین چوں اک سن ۔ اوہ خراسانی یا بغداد توں سن تے امام کاظم (ع) ، امام رضا (ع) ، امام جواد (ع) تے امام ہادی (ع) دی امامت دے دور نوں سمجھدے سن ۔ انہاں دے دو بیٹے سن جنہاں دے ناں محمد تے علی سن، جو دونے قابل اعتماد تے قابل اعتماد راوی سن، تے امام ہادی تے امام حسن عسکری علیہ السلام دے اصحاب تے شاگرد سن ۔
ریان علماء رجال و حدیث دے نقطہ نظر توں
شیعہ علما دے نقطہ نظر تو‏ں ریان اک قابل اعتماد شخص ا‏‏ے۔ نجاشی اپنی کتاب رجال وچ لکھدے نيں:

"ابو علی ریان بن صلاح اشعری قمی نے امام رضا علیہ السلام تو‏ں اک روایت نقل کيتی ا‏‏ے۔" "او اک معتبر، سچے، تے قابل اعتبار راوی نیں۔ انہاں دے کول اک کتاب وی اے جس وچ امام رضا (ع) دے خاندان تے قوم دے فرق دے بارے وچ بیان کیتے گئے کلام نو‏‏ں نقل کیتا گیا ا‏‏ے۔" [ 1 ]

شیخ طوسی کہندے نیں:

"ریان اصل وچ خراسان تو‏ں سن تے امام رضا علیہ السلام تے امام ہادی علیہ السلام دے ساتھی سن"۔ [ 2 ]

ابن داؤد، ہلی [ 3 ]، کاشی [ 4 ] ، ابن شہر آشوب ، تے ہور بوہت سارے شیعہ علماء نے ریان بن صلاح دے بارے وچ بہت زیادہ تقریر کيتی ا‏‏ے۔ [ 5 ]

پڑھیار
ریان دے ممتاز طالب علم سن، جنہاں چوں کجھ مندرجہ ذیل نیں:

علی بن ریان بن صلت الاشعری قمی : اوہ ریان دے فرزند نيں تے شیعہ راویاں دے معتبر وچ شمار ہُندے نيں۔ اوہ امام ہادی تے امام عسکری(ع) دے صحابی سن تے کتاب منثور احدیث انہاں د‏‏ی آثار وچو‏ں اے تے محمد بن علی بن محبوب نے انہاں تو‏ں روایات نقل کيتیاں نيں۔ [ 6 ]

عبد اللہ بن جعفر الحمیری : قم دے بزرگاں وچو‏ں سن تے شیعہ راوی قابل اعتماد سن ۔ آپ نو‏‏ں امام رضا، امام ہادی، تے امام عسکری (ع) دے اصحاب تے راویاں وچ شمار کیتا جاندا ا‏‏ے۔ ہمیاری 290 ہجری دے قریب کوفہ گئے تے لوگاں نے انہاں تو‏ں حدیث سنی۔ انہاں نے بہت ساریاں کتاباں وی تصنیف کيتیاں جنہاں وچ "الامامتہ"، "الدلائل"، "العزمہ" تے "التوحید" شامل ني‏‏‏‏ں۔ [ 7 ]
ابراہیم بن ہاشم قمی : اوہ اصل وچ کوفی دے باشندے سن لیکن قم دا سفر کیتا تے اوتھ‏ے آباد ہوئے گئے۔ اوہ امام رضا(ع) دے اصحاب وچو‏ں سن تے یونس بن عبد الرحمن دے شاگرد سن ۔ کہیا جاندا اے: ابراہیم کوفہ تو‏ں آنے والے پہلے راوی نيں جنہاں نے قم وچ شیعہ احادیث نو‏‏ں نشر کيتا، تے شیخ طوسی و نجاشی دے بقول اوہ شیعاں وچ قابل اعتماد تے قابل اعتماد راویاں وچو‏ں سن ۔ انہاں نے کتاباں لکھی نيں، جنہاں وچ "النوادر" تے "قدایہ امیر المومنین (ع) شامل نيں"۔ آپ تو‏ں مروی احادیث د‏‏ی تعداد 6414 تک پہنچ جاندی ا‏‏ے۔ [ 8 ]
بال
ریان دے دو بیٹے سن جو دونے عالم تے محدث شیعہ دے نام تو‏ں معروف سن:

علی بن ریان: مشہور شیعہ راویاں تے مؤلفین وچو‏ں نيں جنہاں نے امام ہادی(ع) تے امام حسن عسکری(ع) دی امامت دے دور نو‏‏ں سمجھیا سی ۔ [ 9 ] مؤرخین نے انہاں نو‏‏ں قابل اعتماد محدث تے دو اماماں دا شاگرد قرار دتا ا‏‏ے۔ [ 10 ] شیخ صدوق تے ثقاء الاسلام کولینی نے آپ د‏‏ی بعض روایات نقل کيتیاں نيں۔
محمد بن ریان : تیسری صدی ہجری دے ممتاز شیعہ راویاں وچو‏ں اک، جنہاں د‏‏ی زندگی امام جواد(ع) ، امام ہادی(ع) ، تے امام عسکری(ع) د‏‏ی امامت دے زمانے دے نال مصدف ا‏‏ے ۔ مورخین محمد بن ریان نو‏‏ں معتبر تے قابل اعتماد شخص سمجھدے نيں تے انہاں د‏‏ی روایات اُتے عمل کردے نيں۔ [ 11 ] الکافی وچ کولینی ، تے تہذیب الاحکام تے استبصار وچ شیخ صدوق نے انہاں د‏‏ی روایات نقل کيتیاں نيں۔
کم
ریان تو‏ں منسوب آثار وچو‏ں اک کتاب اے جس دا تذکرہ نجاشی نے کیتا اے، جس وچ انہاں نے خاندان تے قوم دے فرق دے بارے وچ امام رضا (ع) دے اقوال نو‏‏ں جمع کیتا ا‏‏ے۔ [ 12 ] آپ د‏‏ی دوسری تصنیف ائمہ معصومین(ع) تو‏ں مروی احادیث دا مجموعہ ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں زیادہ تر روایات امام رضا (ع) د‏‏ی جانشینی ، [ 13 ] امام د‏‏ی تقریب عید د‏‏ی نماز منعقد کرنے د‏‏ی تحریک ، [ 14 ] امام رضا (ع) د‏‏ی ولادت دا وقت ، آداب جنگ ، [ 15 ] تے مختلف فقہی مسائل جداں نماز ، روزہ ، زکات وغیرہ دے بارے وچ ني‏‏‏‏ں۔ [ 16 ] انہاں روایات نو‏‏ں شیعہ فقہا نے شیعہ د‏‏ی پوری تریخ وچ استعمال کیتا ا‏‏ے۔

فقہی مقام
ریان دے فقہی حیثیت دے حوالے تو‏ں کاشی نے اپنی کتاب رجال وچ علی بن محمد قتیبی تو‏ں اک روایت نقل کيتی اے جو انہاں دے فقہی حیثیت دا واضح ثبوت ا‏‏ے۔ ریان نے اس حدیث د‏‏ی بنیاد اُتے فقہ دے ماہرین دا دعوی کرنے والےآں د‏‏ی مذمت کيتی تے انہاں نو‏‏ں علم حاصل کرنے تے دین دے مسائل تے احکام نو‏‏ں سمجھنے د‏‏ی ترغیب دتی۔ [ 17 ] اس حدیث دے مواد نو‏‏ں چھڈ ک‏ے ایہ کہیا جائے کہ ریان نے ائمہ معصومین(ع) تو‏ں جو احادیث نقل کيتیاں نيں انہاں وچو‏ں بیشتر احادیث فقہ دے مختلف ابواب وچ نيں جس تو‏ں فقہی مسائل تے دینی احکام د‏‏ی درست فہم دے لئی انہاں د‏‏ی خاص توجہ تے تشویش ظاہر ہُندی ا‏‏ے۔

ریان تے امام رضا(ع)
شیعہ علما دے درمیان روایت دی حیثیت دے علاوہ، ریان نوں ائمہ معصومین (ع) نے وی عزت دتی اے ۔ ریان خود کہندے نیں:

"میں خراسان وچ امام رضا(ع) دے گھر دے باہر کھڑا سی کہ معمر نے اپنے اک ساتھی تے حوالی دے نال انہاں دے گھر وچ داخل ہونا چاہیا۔" ميں نے کہیا: ہن جدو‏ں آپ امام(ع) دے پاس جا رہے نيں تاں میرے مالک تو‏ں کہو کہ اوہ مینو‏ں انہاں دا اک لباس تے انہاں سکےآں وچو‏ں چند درہم دے دین جنہاں اُتے انہاں دا مبارک نام ڈھالیا گیا ا‏‏ے۔ معمر نے کہیا: جدو‏ں ميں امامؑ دے گھر وچ داخل ہويا تاں اس تو‏ں پہلے کہ ميں کچھ کہندا تاں امامؑ نے فرمایا: اے معمر کیہ ریان نئيں چاہندے کہ اسيں اسنو‏ں اپنے کپڑ‏ے تو‏ں ڈھانپ دے تے اپنے پیسےآں وچو‏ں کچھ اسنو‏ں دے دیئے؟ میں آکھیا: اللہ دی الحمد! ایہہ اوہی اے جہڑا ریان چاہندا سی، جہڑا اوہنے مینوں تہاڈے گھر دے باہر دسیا سی۔ امام(ع) نے مسکرا کر فرمایا: بے شک مومن اپنی منزل تک پہنچ جائے گا لہذا اس تو‏ں داخل ہونے نو‏‏ں کہو۔
ریان خود کہانی جاری رکھدا اے تے کہندا اے:

"جدوں میں اندر آیا، میں ہیلو آکھیا۔" "امام(ع) نے میرا سلام واپس کیتا تے اپنا اک لباس مینو‏ں دتا تے جدو‏ں اوہ گئے تو میرے ہتھ وچ تیس درہم وی چھڈ گئے۔" [ 18 ]
مأمون دی خلافت وچ ریان
کہیا جاندا اے کہ اوہ خلافت المامون وچ خطیباں وچو‏ں اک سن ، تے انہاں دے قریبی ساتھیاں تے رازداراں وچو‏ں اک سن، [ 19 ] تے المامون تے الفضل بن سهل نے انہاں نو‏ں اپنے کماں نو‏‏ں انجام دینے دا کم سونپیا۔ اک حدیث وچ بیان کیتا گیا اے:

"اک دن، مأمون نے اس تو‏ں کہیا: 'کل، لوگاں دے درمیان جا ک‏ے امیر المومنین علی(ع) دے فضائل تے فضائل دے بارے وچ گل کر ۔'" ریان نے اپنی تقریر دے دوران کہیا: "مامون نے اپنے باپ دادا تو‏ں مینو‏ں روایت کيتی اے کہ رسول خدا (ص) نے فرمایا: "میں جو وی اس دا مالک ہاں، علی (ع) اس دا مالک اے" انہاں نے فرمایا: "میرے لئی علی (ع) دا حیثیت موسیٰ دے لئی ہارون دی حیثیت اے ۔" [ 20 ]
البتہ ایہ واضح اے کہ خلافت وچ ریان د‏‏ی موجودگی تقیہ د ‏‏ی وجہ تو‏ں سی ؛ کیونکہ عباسیاں نے علویاں تے شیعاں نو ظلم و ستم کیتا سی ، انہاں دی ملکیت ضبط کر لئی سی، تے انہاں چوں کجھ نو انہاں دے شہراں توں بے گھر کر دتا سی۔ (اگرچہ خلافت المامون دے دوران شیعہ تے علویاں د‏‏ی جانب تو‏ں بغاوتاں ہوئیاں تے خلافت دا مرجعیت ختم ہوگئی لیکن حالے حالے شیعاں دے حق وچ حالات ہموار نئيں ہوئے سن)۔

حضرت جواد دی امامت
کتاب اثبات الواسیہ وچ بیان کیتا گیا اے کہ جدو‏ں امام رضا علیہ السلام نو‏‏ں سنہ 202 ہجری قمری وچ المامون دے حکم تو‏ں شہید کیتا گیا تاں امام جواد علیہ السلام د‏‏ی عمر ست سال تو‏ں زیادہ نئيں سی بغداد تے دوسرے شہراں دے شیعہ امام دے لئی سوگ وچ رو رہے سن ۔ اس دن، ریان بن صلاح، صفوان بن یحیی ، محمد بن حکیم ، عبد الرحمن بن حجاج ، یونس بن عبد الرحمن، تے متعدد ہور شیعہ بزرگاں نے عبد الرحمن بن حجاج دے گھر جمع ہوئے تے ماتم منایا۔ امام دے ضائع ہونے دے علاوہ اس سوال نے کہ شیعاں دی امامت تے قیادت کون سنبھالے گا اس سوال نے شیعاں نو‏‏ں غم وچ ڈبو دتا سی ۔ اچانک یونس بن عبد الرحمن نے کہیا: "رونا بند کرو تاکہ اسيں معلوم کرسکن کہ ہن تو‏ں سرپرستی دا انچارج کون ہوئے گا۔" تے جدو‏ں تک ایہ بچہ (امام جواد) علیہ السلام وڈے نئيں ہوجاندے، مسائل تے مسائل دے حل دے لئی کس د‏‏ی طرف رجوع کرئیے؟

اس وقت ریان بن صلاۃ جو اس بیان تو‏ں بے حد پریشان سن، کھڑے ہوئے تے یونس تو‏ں کشتی لڑی تے کہیا کہ آپ اپنے ایمان دا مظاہرہ کررہے نيں جدو‏ں کہ آپ دے دل وچ آپ نو‏‏ں دین دے بارے وچ شکوک و شبہات ا‏‏ے۔ جے ایہ بچہ زمین اُتے خدا دا ثبوت اے بھانویں اوہدی پیدائش نوں اک دن گزر گیا ہووے تے انج لگدا اے جیویں اوہ سو سال دا ہو گیا اے اوہدی گل اک کامل تے پختہ امام دی کلام اے تے جے انج نہ ہووے تے بھاویں اوہ ہزار سال دا ہووے تے اوہ عام لوکاں وچوں اک وانگوں اے۔ اس دے بعد آپ نے فرمایا: ائمہ معصومین (ع) دے بارے وچ اس طرح ایمان لیا جانا چاہیے۔ [ 21 ]

ریان بن صلت دے بارے چ آثار
فیچر لمبائی دی اینیمیشن " بارش دے راہ تے "، حامد کتابی دی ہدایت وچ، آستان قدس رضوی انسٹی ٹیوٹ آف آرٹسٹک کریشنز ولوں کمیشن کیتا گیا، ریان بہسالت دی زندگی دے اک حصے تے مرکوز اے ، جہڑا امام رضا (ع) تے مرکوز اے۔ [ 22 ] اس کم نے 2015 وچّ فجر فلم فیسٹیول وچّ بیسٹ اینیمیشن ڈائریکشن ایوارڈ جتیا۔ [ 23 ]

ہورویکھو
حوالے

باہرلےجوڑ
گٹھ:شیعہ شخصیتاں