گھوڑی (گیت)

گھوڑی، پنجابی لوک گیتاں دی اک صنف اے۔ گھوڑیاں پنجابی رہتل وچ ویاہ اُتے گائے جاݨ واݪے گِیت نیں۔ جدوں لاڑھے نوں گھوڑی چڑھا کے اوہنوں جن٘ج ناݪ سوہرے لَجان٘ لَگدے نیں اوس ویلّے بَھیݨاں اپݨے وِیراں لئی خاص گیت گاؤندیاں نیں جیہناں نوں گھوڑیاں یا گھوڑی دے گیت کہیا جان٘دا اے۔ 

 تفصِیل 
پنجابی لوک ادب وچ گھوڑیاں شگناں دے گیت نیں۔ ایہناں نوں جسّ گیت وی کہن٘دے نیں۔ جس گھر وچ مُنڈے دا ویاہ ہوݨا ہندا اے، اوتھے ویاہ توں کچھ دن پہلاں گھوڑیاں گائیاں جان٘دیاں نیں، ایہنوں گاؤݨ بٹھاؤݨا وی کہیا جان٘دا اے۔ ویاہ دے دِناں وچ لاڑھے دے گھار شام ویلّے عَورتاں ولّوں گائے جاݨ واݪے ایہ لوک گیت گھوڑیاں کہلاؤن٘دے نیں۔ گھوڑی کِسے خاص چھند دا ناں نہیں، سارے گیتاں دی بݨت اِکو جہی ہُندی اے۔ قافیہ بندی، مِصرعے تے وزن وکھ وکھ وی ہو سَکدے نیں، پَر روانی تے لَے دے پکھوں ہَر گھوڑی گیت مݪدا جݪدا ہُندا اے۔ ہور پنجابی لوک گیتاں ون٘گوں ایس شاعری دیاں وی بہت ساریاں قِسماں مِݪدیاں نیں۔ گیت پنجابی رہتل وچّ رچے بسے نیں تے ثقافتی وِرثہ نیں۔ پراݨے زمانّے وچ آواجاوی صِرف ڈن٘گراں دے ذِرِیعے ہی ہُندی سی، پر ہُݨ جدِید دَور وچ صِرف شگن کرن لئی ہی گھڑی دی گھڑی جَن٘ج تُرن ویلّے لاڑھے نُوں گھوڑی چڑھایا جان٘دا اے تے ویاہ دے شگن کِیتے جان٘دے نیں تے گھوڑیاں گائِیاں جان٘دِیاں نیں۔ گھوڑیاں نُوں عَورتاں رَݪ کے گاؤن٘دِیاں نیں۔ لوڑ دے مطابق گھوڑیاں دے لفظاں تے طرز بیان وچ گھاٹا وادھا کرلیا جان٘دا اے۔ 

گھوڑیاں وچ لاڑھے دی تعرِیف
گھوڑیاں وچ لاڑھے دِیاں بَھیݨاں تے قرِیبی رِشتے دار عَورتاں ولّوں لاڑھے تے اوہدے خاندان دی تعرِیف کِیتی جان٘دی اے تے ویاہ دے جشن دا ذِکر ہُندا اے۔ لاڑھے دے مُستقبل تے نوِیں ازدواجی زِندگی بارے دعاواں تے نیک خواہشاں دا اظہار کِیتا جان٘دا اے۔ ایہناں گِیتاں لاڑھے تے اوہدے خاندان دی خوشحالی تے نیک نامی دا جسّ گایا جان٘دا اے۔ اوہدے سہرے، لباس، گہݨے، جُتی تے شن٘گار دی بَھرپُور وڈیائی ہُندی اے تے ویاہ کے لیاؤݨ واݪی لاڑھی دے گݨاں دی وی تعریف ہُندی اے۔ دوواں دے میݪ مݪاپ دی خیر من٘گی جان٘دی اے۔ ٹبّر دے جِیئاں نُوں ودھائیاں دِتیاں جان٘دیاں نیں۔ گھوڑی دے گِیتاں وچ گھوڑی دے شن٘گار، گھوڑی چڑھن ویلّے دِیاں رسماں وغیرہ دے ویروے ہُندے نیں۔ 

 گھوڑیاں 
بَھیݨاں بھرجائِیاں ولّوں گھوڑیاں
گھوڑیاں وچ ماں، بَھیݨ تے بھرجائی دِیاں رِیجھاں تے سدھراں کئی رن٘گاں رُوپّاں وچ پُن٘گردِیاں نیں تے مِین٘ھ دِیاں کݨِیاں ون٘گوں اک سن٘گِیتی تال وچ نچدیاں نیں۔ ایس گھوڑی دے کچھ نمونے:
نِکی نِکی بُون٘دی
وے نِکیا، مین٘ھ وے ورھے
وے نِکیا، ماں وے سہاگݨ
تیرے شگن کرے
ماں وے سہاگݨ
تیرے شگن کرے     
وے نِکیا، دماں دی بوری
تیرا بابا پھڑے
نیلی نیلی وے گھوڑی
میرا نِکڑا چڑھے
وے نِکیا، بَھیݨ سہاگݨ
تیری واگ پھڑے
بَھیݨ وے سہاگݨ
تیری واگ پھڑے
وے نِکیا، پیݪی پیݪی دال
تیری گھوڑی چرے

گھوڑی وچ ماں دے جذبے
لاڑھے لئی لاڈلے لفظ جِداں ‘ہریا’، ‘راما’، ‘ملا’، ‘لَعل’، ‘سرجنا’ وغیرہ ورتے جان٘دے نیں۔ مثلن:
ہریا نی مالّݨ، ہریا نی بَھیݨے
ہریا تے بھاگیں بھریا
جس دیہاڑے میرا ہریا نی جمیا
سئیو اوہ دیہاڑا بھاگیں بھریا
اک لکھ چمبا دو لکھ مروآ
ترے لکھ سہرے دا ملّ
لَے میری مالݨ، بَنّھ نی سہرا
بَنّھ نی لَعل جی دے متّھے

گھوڑی دے شن٘گار
ایہناں گِیتاں وچ گھوڑی نُوں شن٘گارن دا تذکرہ:
گھوڑی سوہندی کاٹھیاں دے ناݪ
کاٹھی ڈیڈھ تے ہزار
عمراں دی تیری چال، مَیں بلہاری
وے ماں دیا سرجنا
چِیرا تیرا وے ملّا سوہݨا
بندا کلغیاں دے ناݪ
کلغی ڈیڈھ تے ہزار، مَیں بلہاری
وے ماں دیا سرجنا
کینٹھا تیرا وے ملّا سوہݨا
بندا جُگنیاں دے ناݪ
جُگنی ڈیڈھ تے ہزار، مَیں بلہاری
وے ماں دیا سرجنا
جُتی تیری وے ملّا سوہݨی
واہوا جڑی طِلّے ناݪ
کیہی سوہݨی تیری چال، مَیں بلہاری
وے ماں دیا سرجنا

گھوڑی دی خُوبصُورتی
گھوڑی دی خوبصورتی دا ذِکر:
سونے دی گھوڑی تے ریشمی ڈوراں
چان٘دی دے پیکھڑ پائے راما
بابا ویاؤہݨ پوتے نُوں چلّیا

گھوڑیاں وچ سہرے دا ذِکر
کوئی ویلّا سی جَد مالّݨ یا نَیݨ لاڑھے لئی بہت رِیجھاں ناݪ سہرا گندھ کے لیاؤن٘دی سی تے سہرے نوں شگناں ناݪ بنّھیا جان٘دا سی تے سہرا تیار کرن واݪی نُوں لاگ دتا جان٘دا سی۔ ہُݨ دے ویلّے وچ بازاروں بݨے بݨائے سہرے خرید کے بَھیݨاں ولّوں بھراء دے بَنّھ کے شگن منائے جان٘دے نیں۔ 
سہرے دے شگناں لئی پُھلاں دا خاص ذِکر : 
چࣥگ لیائیو چمبّا تے گلاب جی چࣥگ لیائیو 
جی گندھ لیائیو سِراں دے جی سہرے
ایہدی نار چمبے دی تار جی چࣥگ لیائیو
جی گندھ لیائیو سِراں دے جی سہرے

گھوڑیاں گاؤݨ واݪیاں دی سیوا
گھوڑیاں گاؤݨ واݪیاں عَورتاں نُوں لاڑھے دے ٹبّر ولّوں لڈو، پتاسّے یا کوئی ہور مِٹھی شَے ون٘ڈی جان٘دی اے۔من موہن سنگھ داؤ، سروت : بال وشوکوش (زبان، ادب تے ثقافت)، پبلیکیشن بیورو، پنجابی یونیورسٹی، پٹیالا

وارث لدھیاݨوی دا گِیت
پنجابی گیت نگار وارث لدھیاݨوی نے 1959ء وچ ریلیز ہوݨ واݪی پاکستانی پنجابی فِلم کرتار سنگھ واسطے گھوڑی دا گیت لِکھیا جیہنُوں بہت پذِیرائی تے مقبُولیت مِݪی تے پنجاب وچ ویاہواں اُتے بہت زیادہ گایا جاݨ لَگ گیا۔
دیساں دا راجا 
میرے بابل دا پیارا
امبڑی دے دل دا سہارا
نی وِیر میرا گھوڑی چڑھیا
گھوڑی چڑھیا نی سئِیو گھوڑی چڑھیا

سونے دِیاں تاراں دا سہرا جَد لایا
وِیر میرے دا ہویا رُوپ سوایا 
جھلیا نہ جائے لشکارا

نی وِیر میرا گھوڑی چڑھیا
گھوڑی چڑھیا نی سئِیو گھوڑی چڑھیا

دیساں دا راجا 
میرے بابل دا پیارا
امبڑی دے دل دا سہارا
نی وِیر میرا گھوڑی چڑھیا
گھوڑی چڑھیا نی سئِیو گھوڑی چڑھیا

نَچ نَچ اَج میرا دل نئِیوں رَجدا
تَک تَک آسّاں آیا دن سئِیو اَج دا
جگمگ کرے میرا ستارا 

نی وِیر میرا گھوڑی چڑھیا
گھوڑی چڑھیا نی سئِیو گھوڑی چڑھیا

دیساں دا راجا 
میرے بابل دا پیارا
امبڑی دے دل دا سہارا
نی وِیر میرا گھوڑی چڑھیا
گھوڑی چڑھیا نی سئِیو گھوڑی چڑھیا

راہ دے وچ کھلی تیرے بابل دی جائی
دے جا وے دے جا وِیرا واگ پھڑائی
وَسدا رہوے نی تیرا دوارا

نی وِیر میرا گھوڑی چڑھیا
گھوڑی چڑھیا نی سئِیو گھوڑی چڑھیا

 حوالے 

گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:پنجابی لوک گیت
گٹھ:پنجابی شاعری
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:پنجابی لوکدھارا
گٹھ:اصناف شاعری
گٹھ:شاعرانہ ہیئتاں
گٹھ:شاعری بلحاظ صنف
گٹھ:شعری صنف