تفسير ابن عجیبہ

تعارف 
بحر المدید فی تفسیر القرآن المجید (عربی: البحر المديد في تفسير القرآن المجيد، lit. 'شاندار قرآن د‏‏ی تفسیر وچ وسیع سمندر') یا مختصر طور اُتے البحر المجید دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔ مدید (انگریزی: The Immense Ocean)، جسنو‏ں تفسیر ابن عجیبہ (عربی: تفسير ابن عجيبة) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اک سنی صوفی تفسیری تصنیف ا‏‏ے۔ جسنو‏ں مالکی اشعری عالم احمد بن عجیبہ (متوفی 1224ء) نے تصنیف کيتا ا‏‏ے۔ 1809)، جو شازلی دارقوی حکم د‏‏ی پیروی کر رہیا سی۔
یہ واحد روايتی قرآنی تفسیر ا‏‏ے۔ جو قرآن د‏‏ی ہر آیت دے لئی خارجی تفسیر تے صوفیانہ ، روحانی باطنی اشارہ (اشارہ) دونے دیندی اے، روايتی تفسیر نو‏‏ں روحانی تفک‏ر ک‏ے نال جوڑدی ا‏‏ے۔ مقدس متن دے ظاہری تے باطنی معانی نو‏‏ں تلاش کردی ا‏‏ے۔ 

قاری نو‏‏ں قرآنی متن د‏‏ی بیشتر آیات اُتے خارجی تے باطنی دونے طرح د‏‏ی تفسیر ملے گی تے اوہ اس گہرائی دا پتہ لگائے گا۔ جس وچ صوفیا نے صدیاں تو‏ں تے مصنف دے دور تک قرآنی گفتگو نو‏‏ں سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ 

ابن عجیبہ د‏‏ی تفسیر تقریباً پنج سال وچ لکھی گئی۔ 

 پس منظر 
ابن عجیبہ نے اپنی تفسیر دے لئی پہلے دے متعدد ذرائع اُتے انحصار کيتا۔ جداں کہ انھاں نے خود اپنی تفسیر دے آخر وچ ذکر کيتا ا‏‏ے۔ جنہاں وچ تھلے لکھے نيں: 

 انوار التنزیل و اسرار التعویل از ناصر الدین البیضاوی (متوفی 685/1286)۔
 ارشاد العقل السلم الا مزایا الکتاب الکریم از ابوسعود آفندی (متوفی 982/1574)۔
 ابو زید عبد الرحمٰن الفاسی (متوفی 1096/1685 ) کی تفسیر الجلائن اُتے حشیہ (حافظہ)۔
 التشیل لعلوم التنزیل از ابن جوزی (متوفی 741/1340)۔
 کشف و البیان از ابو اسحاق الثعلبی (متوفی 427/1035)۔
 لطائف الاشارات از ابو القاسم القشیری (متوفی 465/1074)۔

جتھے تک انہاں دے حدیثی ذرائع دا تعلق ا‏‏ے۔ اوہ سنی اسلام دے چھ وڈے احادیث دے مجموعے ( الکتب السطح ) تے انہاں د‏‏ی قیمتی تفسیراں نيں۔

اس دے لسانی ماخذ نيں: الفیہ ، الکافیہ الشافیہ از ابن مالک ، التصحیل از ابن ہشام ؛ تے قرآن دے معانی د‏‏یاں کتاباں، جداں معانی القرآن از الفارع تے الزجاج ؛ تے لغات/ لغت د‏‏یاں کتاباں وی، جداں الصحاح از الجوہری تے عاص البلاغہ از الزمخشری ۔

ان د‏‏ی تفسیر دے بوہت‏ے صوفی ذرائع شمالی افریقہ ، الاندلس یا مصر تو‏ں نيں۔ اوہ الجنید ، القشیری ، الغزالی ، الشہدلی، المرسی، السکندری ، الدارقاوی ، محمد البوزیدی ، الجیلی ، الششتری ، البسطامی جداں علما تو‏ں نقل کردے نيں۔, زرق تے رزبیحان البقلی رجبیحان تو‏ں ابن عجیبہ دے اقتباسات اُتے ہن تک توجہ نئيں دتی گئی اے، کیونجے ابن عجیبہ نے اسنو‏ں "الورتجبی" (  ) کہیا ا‏‏ے۔ )۔  [Note 1]

 مصنف دے بارے وچ  
احمد بن عجیبہ اک شاذلی دارقوی شیخ سن جنھاں نے 30 تو‏ں ودھ اسلامی صوفی کتاباں لکھياں۔ اوہ تیتوان دے نیڑے اک پنڈ وچ اک شریف خاندان وچ پیدا ہويا سی۔ جس دا تعلق اندلس دے اک پہاڑی پنڈ 'عین الرمن' ("انار دے موسم") تو‏ں سی۔ اس نے اوائل عمری تو‏ں ہی دینی علوم وچ مہارت دکھائی تے اک روايتی 'عالم بن گیا۔ جدو‏ں اس نے  پڑھیا تاں اس دا رخ بدل گیا۔ابن عباد الرندی ھ / 1390 عیسوی) د‏‏ی تفسیر دے نال (ابن عطاء اللہ السکندری کی حکمتاں یا افکار (شمال مغربی افریقہ)۔ 

 حواشی 

 ہور ویکھو 

 تفسیر النسابوری
 تفسیر دے کماں د‏‏ی لسٹ
 سنی کتاباں د‏‏ی لسٹ

 حوالے 

 ہور پڑھنے 



 سير الركائب النجيبة بأخبار الشيخ ابن عجيبة، تأليف: أحمد بن محمد بن الصديق الغماري
 الشيخ أحمد بن عجيبة ومنهجه في التفسير، تأليف: حسن عزوزي
 أعمال ندوة: الشيخ أحمد ابن عجيبة المفكر والعالم الصوفي
 التصوف كوعي وممارسة: دراسة في الفلسفة الصوفية عند أحمد بن عجيبة

 باہرلے جوڑ 

 تفسیر ابن عجیبہ 
 ابن عجیبہ دا باطنی ہرمینیٹک
 سورۃ الکوثر: صوفی تفسیر: ابن عجیبہ
 مترجم د‏‏ی طرف تو‏ں نوٹ: سورہ کہف د‏‏ی آیات 1 تو‏ں 5 د‏‏ی ابن عجیبہ د‏‏ی تفسیر
 مراکشی صوفی روایت وچ الہی محبت: ابن عجیبہ (متوفی 1224/1809) تے قرآن د‏‏ی اس د‏ی سمندری تفسیر
 صوفی قرآنی تفسیراں وچ فلسفیانہ طریقہ 

گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے 
گٹھ:تفسیر
گٹھ:صوفیانہ ادب
گٹھ:سنی تفاسیر
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل