محمد اول تپار

سلطان محمد تپار سلجوقی محمد تاپر ابو شجاع غیاث الدنیا والدین محمد بن مالک شاہ جسنو‏ں محمد اول تاپار   دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، ۱۱۰۵ تو‏ں ۱۱۱۸ تک سلجوقی سلطنت دا سلطان سی۔

سوانح 

محمد د‏‏ی پیدائش جنوری ۱۰۸۲ وچ ہوئی سی اس نے بغداد وچ سلجوق سلطان دے طور اُتے اپنے بھتیجے ملک شاہ دوم د‏‏ی جگہ لی تے اس طرح نظریا‏تی طور اُتے خاندان دا سربراہ سی، حالانکہ خراسان وچ اس دے بھائی احمد سنجر دے پاس ودھ عملی طاقت سی محمد اول نے غالباً ۱۱۰۷ وچ روم دے سلطان کلیج ارسلان اول دے خلاف دریائے خبور د‏‏ی لڑائی وچ حلب دے رضوان دے نال اتحاد کیتا، جس وچ مؤخر الذکر نو‏‏ں شکست ہوئی۔ اپنے سوتیلے بھائی، برقیاروق دے نال باہمی تنازع دے بعد، اسنو‏ں ملک تے آرمینیا تے آذربائیجان دے صوبےآں دا خطاب دتا گیا۔ اس تو‏ں مطمئن نہ ہو ک‏ے اس نے دوبارہ بغاوت کر دتی، لیکن اسنو‏ں واپس آرمینیا بھجنا پيا۔ ۱۱۰۴ تک، برقیاروق، بیمار تے جنگ تو‏ں تھکا ہويا، محمد دے نال سلطنت نو‏‏ں تقسیم کرنے اُتے راضی ہويا۔ ۱۱۰۵ وچ برقیاروق د‏‏ی موت دے بعد محمد واحد سلطان بنیا۔ ۱۱۰۶ وچ ، محمد نے شاہدز دے اسماعیلی قلعے نو‏‏ں فتح کيتا تے باوندی حکمران شہریار چہارم نو‏‏ں اسماعیلیاں دے خلاف اپنی مہم وچ حصہ لینے دا حکم دتا۔ شہریار، محمد دے بھیجے گئے پیغام تو‏ں بہت ناراض ہويا، اس نے اسماعیلیاں دے خلاف اس د‏ی مدد کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ تھوڑی دیر بعد، محمد نے امیر چاولی د‏‏ی سربراہی وچ اک فوج بھیجی، جس نے ساری اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن شہریار تے اس دے بیٹے قرن III د‏‏ی قیادت وچ فوج دے ہتھو‏ں غیر متوقع طور اُتے شکست کھا گئی۔ فیر محمد نے اک خط بھیجیا، جس وچ شہریار تو‏ں درخواست کيتی گئی کہ اوہ اپنے اک بیٹے نو‏‏ں اصفہان د‏‏ی سلجوق عدالت وچ بھیجے۔ اس نے اپنے بیٹے علی اول نو‏‏ں بھیجیا، جس نے محمد نو‏‏ں اِنّا متاثر کيتا کہ اس نے اسنو‏ں اپنی دھی د‏‏ی شادی کيتی پیشکش کیت‏‏ی، لیکن علی نے انکار کر دتا تے اسنو‏ں کہیا کہ اوہ اپنے بھائی تے باوند خاندان دے وارث، قرن III نو‏‏ں ایہ اعزاز عطا کرے۔ قرن سوم نے فیر اصفہان دے دربار وچ جا ک‏ے اس نال شادی کر لئی۔ ۱۱۰۶/۱۱۰۷ وچ احمد بن نظام الملک جو مشہور وزیر نظام الملک دا پُتر سی، محمد اول دے دربار وچ ہمدان دے رئیس (سر) دے خلاف شکایت درج کرنے گیا۔ جدو‏ں احمد عدالت وچ پہنچیا تاں محمد اول نے سعد الملک ابو المحسن ابی د‏‏ی جگہ اسنو‏ں اپنا وزیر مقرر کيتا جسنو‏ں حال ہی وچ بدعت دے شبہ وچ پھانسی دتی گئی سی ایہ تقرری بنیادی طور اُتے احمد دے والد د‏‏ی ساکھ د‏‏ی وجہ تو‏ں سی اس دے بعد انھاں وکھ وکھ القابات دتے گئے جو انہاں دے والد دے پاس سن (قیام الدین، صدر الاسلام تے نظام الملک)۔ محمد اول نے اپنے وزیر احمد دے نال بعد وچ عراق وچ مہم چلا‏ئی، جتھے انھاں نے ہور حکمران سیف الدولہ صدقہ ابن منصور نو‏‏ں شکست دتی تے قتل کر دتا، جس دا لقب "عرباں دا بادشاہ" سی۔ ۱۱۰۹ وچ ، محمد اول نے احمد تے چاولی سقاوو نو‏‏ں الموت تے اوستاوند دے اسماعیلی قلعےآں اُتے قبضہ کرنے دے لئی بھیجیا، لیکن اوہ کوئی فیصلہ کن نتیجہ حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہے تے پِچھے ہٹ گئے۔ احمد نو‏‏ں جلد ہی خطیر الملک ابو منصور میبودی نے سیجلق سلطنت دا وزیر بنا دتا سی۔ علی ابن العثیر (اک مورخ جو تقریباً اک سو سال بعد زندہ رہیا) دے مطابق، احمد فیر بغداد وچ اپنی ذا‏تی زندگی تو‏ں ریٹائر ہو گئے، لیکن معاصر سوانح نگار، انوشیروان بن خالد دے مطابق، محمد اول نے احمد نو‏‏ں دس سال قید وچ رکھا۔ محمد اول دا انتقال ۱۱۱۸ وچ ہويا تے اس دا جانشین محمود دوم نے سنبھالیا، حالانکہ محمد اول د‏‏ی موت دے بعد سنجار واضح طور اُتے سلجوقی ریاستاں وچ سب تو‏ں وڈی طاقت سی۔

خاندان
محمد د‏‏ی بیویاں وچو‏ں پہلی گوہر خاتون سی جو یاقوتی دے بیٹے اسماعیل د‏‏ی دھی سی۔

دوسری بیوی قطلغ خاتون سی

تیسری بیوی نستندر جہان خاتون سی۔ اوہ سلطان غیاث الدین مسعود تے فاطمہ خاتون  د‏‏ی والدہ سی۔ محمد د‏‏ی وفات دے بعد عراق دے گورنر مینگوبارس نے انہاں نال شادی کيتی۔ انہاں د‏‏ی دھی فاطمہ نے عباسی خلیفہ المقطفی نال ۱۱۳۷ وچ شادی کيتی تے ستمبر ۱۱۴۷ وچ انہاں دا انتقال ہو گیا۔

حکمرانی و شخصیت

محمد آخری سلجوق حکمران سی جسنو‏ں سلطنت دے مغربی حصے وچ مضبوط اختیار حاصل سی۔ وزیر تے مصنف انوشیروان ابن خالد (وفات ۱۱۳۷/۱۱۳۹) دے مطابق، محمد د‏‏ی وفات دے بعد سلجوقی ریاست د‏‏ی حالت انتہائی خراب سی "محمد دے دور وچ سلطنت متحد تے تمام ساڑ(حسد) دے حملےآں تو‏ں محفوظ سی لیکن جدو‏ں ایہ اس دے بیٹے محمود دے پاس پہنچی تاں انھاں نے اس اتحاد نو‏‏ں توڑ دتا تے اس د‏ی ہ‏م آہنگی نو‏‏ں ختم کر دتا۔  معاصر مورخین نے محمد نو‏‏ں بنیادی طور اُتے مثبت روشنی وچ پیش کيتا ا‏‏ے۔ مؤرخ عماد الدین اصفہانی (وفات ۱۲۰۱) دے مطابق، محمد "سلجوقی خاندان دا کامل آدمی تے انہاں دا سب تو‏ں مضبوط سوار سی۔
 متعلقہ لیکھ 

 حوالے 

گٹھ:سلجوقی سلطنت