ٹوبھا ٹیک سنگھ (افسانہ)

ٹوبھا ٹیک سنگھ (انگریزی: Toba Tek Singh) پاکستانی کہاݨی کار سعادت حسن منٹو دی لِکھی ہوئی اک نِکی کہاݨی (افسانہ) اے، 1955ء وچ ایہدی اشاعت ہوئی۔

ایہدے وچ لاہور د‏‏ے اک پاگل خانے وچ مقِیم پاگلاں دا احاطہ کِیتا گیا اے، جیہناں وِچو‏ں کچھ نُو‏‏ں 1947ء د‏‏ی وَن٘ڈ توں مگروں پاکستان توں بعد بھارت منتقل کِیتا جاݨا سی۔

کولمبیا یونیورسٹی وچ اردو ادب دے اک سکالر دے زیر اہتمام اک ذا‏تی مضمُون دے مطابق، "ایہ کہاݨی اک "طاقتور طنز اے تے ایہدے ناݪ ناݪ اوہناں سیاسّی عملاں تے طرز عمل اُتے وی اک تلخ الزام اے جیہنے خِطے دی وَن٘ڈ نو‏‏ں جنم دِتا۔"Toba Tek Singh – About the story – columbia.edu (Columbia University). Retrieved 2 June 2021.

 پلاٹ 
ایہ کہاݨی 1947ء د‏‏ی وَن٘ڈ دے دو یا تن سال بَعد دا تناظر پیش کرد‏‏ی اے، جَد پاکستان تے بھارت د‏‏ِیاں حکُومتاں نے دوواں دیسّاں دے پاگل خانیاں وچ موجُود پاگلاں دے مذہب دی بنیاد اُتے تبادلے دا فَیصلہ کِیتا۔ 
ایہ کہاݨی لاہور دے پاگل خانے وچ رہن٘دے اک پاگل سکھ، بِشن سنگھ دے گرد کُعھمدی اے، جیہڑا ٹوبھا ٹیک سنگھ دا رہݨ آݪا ا‏‏ے۔ بِشن سنگھ نُوں بھارت بھیجّݨ واسطے بھارتی اہلکاراں دے حوالے کر دِتا جان٘دا اے پَر بِشن سنگھ بھارت جاݨ توں انکار کر دیندا اے کیون٘کہ اوہدا شہر ٹوبھا ٹیک سنگھ پاکستان وچ ہُندا اے۔ سپاہی، بِشن سنگھ نوں کِھچ کے بھارت وَل لَے کے جان٘دے نیں پَر بشن سنگھ دوناں دیسّاں دے وچکار لگّی ہوئی خاردار باڑ دِیاں تاراں نُوں پَھڑ کے اوس تھاں اُتے جَم جان٘دا اے جیہڑا نہ پاکستان دا حِصّہ اے تے نہ بھارت دا۔ (Translation available on-line on Pritchett's website)

 بِشن سنگھ دی بڑبڑاہٹ 
کہاݨی وچ جدو‏ں وی بِشن سنگھ نُو‏‏ں غُصّہ آؤن٘دا اے تاں اوہ چِیکدے ہوئے پنجابی، اردو تے انگریزی د‏‏ی آمیزش ناݪ بے معنی جُملہ "اُپڑ دی گُڑ گُڑ دی انیکس دی بے دھیانّاں دی مُون٘گ دی داݪ آف دی پاکستان اینڈ ہندوستان آف دی دُر فِٹے مُون٘ہ" بولدا اے۔

 اڈاپٹیشنز 
اِس کہاݨی اُتے مبنی اک پاکستانی فِلم 2005ء وچ عافیہ نتھانیئل نے بݨائی سی۔ 2006ء وچ سرمد صہبائی نے ایہدے اُتے ٹوبھا ٹیک سنگھ دے نام ناݪ اک ٹی وی ڈراما بݨایا، جیہڑا 3 دسمبر، 2006ء نوں پاکستان ٹیلی ویژن اُتے نشر ہویا۔ اِس کہاݨی اُتے ٹوبھا ٹیک سنگھ دے نام ناݪ اک بھارتی فِلم 2018ء وچ ریلِیز ہوئی، جیہد‏‏ی ہدایت کاری کیتن مہت‏ا نے کِیتی سی۔

 مقبُول کلچر وچ 
تقسِیم د‏‏ی سٹھوِیں سالگِرہ اُتے پاکستانی تھیٹر گروپ اجوکا تھیٹر نے ڈرامیاں تے پرفارمنس د‏‏ی اک سِیرِیز دے اک حِصّے دے طَور تے بھارت وچ اک ڈرامے د‏‏ی اڈاپٹیشن دا مظاہرہ کِیتا۔ 

2017ء وچ ناٹک امریکا دے سَبھ تو‏ں وڈے بھارتی تھیٹر نے ٹوبھا ٹیک سنگھ دی کہاݨی اُتے مبنی اک عظیم الشان موسِیقی دا سٹیجhttps://www.naatak.org/portfolio/toba-tek-singh-2017/ Toba Tek Singh (stage show) کِیتا۔ ووڈ سائیڈ تھیٹر وچ سٹیج کیتا گیا، جیہدے وچ اصل موسِیقی آر ایس وی سکُول آف میوزک د‏‏ی ناچیکیتا یکندی نے ترتِیب دِتی سی تے ڈانس د‏‏ی کوریوگرافی شائرا بھان تے ڈانس آئیڈینٹِٹی د‏‏ی سنیگدھا سنگھ نے کِیتی سی۔ میوزک سوجیت صراف نے لِکھیا تے ڈائریکٹ کِیتا سی۔

2018ء وچ برِٹش براڈکاسٹنگ کارپوریشن نے ہومر تے ورجینیا وولف وَرگے مصنّفاں دے کم دے ناݪ ناݪ دُنِیا دِیاں 100 متاثر کُن کہاݨِیاں وچ ٹوبھا ٹیک سنگھ دا نام وی شامل کِیتا۔

2018ء د‏‏ی منٹو دی سوانح حیات اُتے مبنی بھارتی فِلم "منٹو" وچ ٹوبھا ٹیک سنگھ دے مرکزی کردار دی مقبُولیت نُوں دکھایا گیا۔ ایہ منٹو دِیاں پنج نِکیاں کہاݨِیاں وِچو‏ں اک اے جو فِلم وچ دکھائِیاں گئیاں نیں۔

2020ء وچ برطانوی پاکستانی ریپر رض احمد نے اپݨے البم A Long Goodbye اُتے "ٹوبھا ٹیک سنگھ" دے عنوان ناݪ اک گاݨا جاری کِیتا، تے اوہناں د‏‏ی ڈراما فِلم "موگل موگلی" وچ ٹوبھا ٹیک سنگھ دا کردار تے متعدّد حوالے موجُود نیں۔

 باہرلے جوڑ 
 Frances W Pritchett's 2005 English translation
 An English translation
 A review of Saadat Hasan Manto's stories

 حوالے 

گٹھ:نِکیاں کہاݨیاں
گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:پاکستانی ادب
گٹھ:سعادت حسن منٹو