لفظ سرائیکی دی تاریخ تے سرائیکی دے پرانے ناں

بہت سارے لوک ایہ دعویٰ کردے نیں کہ سرائیکی 1962وچ وجود وچ آئی سی تے اوس توں پہلاں ایہ موجود نہیں سی جو بالکل غلط اے۔  دراصل 1962ء تو‏ں پہلے سرائیکی بولی نو‏‏ں مختلف خطیاں وچ مختلف ناواں تو‏ں پکاریا جاندا سی ۔

مثال دے طور تے ملتان وچ اسنو‏ں ملتانی ، بہاولپور وچ بہاولپوری یا ریاستی ، تے ڈیرہ غازی خان وچ ڈیروی کہیا جاندا سی ۔  ایہناں توں علاوہ تھلوچی، اچوی، جٹکی، شاہپوری وغیرہ وی اسدے پرانے ناں سن ۔  1962 وچ کجھ سرائیکی سوجھوان ملتان وچ اکٹھے ہو کے ایہہ سجھاء دتا کہ اس مٹھی تے سوہنی بولی نوں سارے وسیب وچ اک ہی ناں نال پکاریا جاوے۔  ایہناں سوجھواناں وچ مہر عبد الحق تے میر حسن حیدری نے نمایاں کردار ادا کیتا جد کہ سائیں ریاض انور نے تجویز پیش کیتی کہ ایہنوں "سرائیکی" آکھیا جاوے، کیونکہ ایہہ سندھ دے شمالی حصے دی بولی اے۔  اوتھ‏ے تو‏ں اس بولی نو‏‏ں پورے سرائیکی خطے وچ واحد ناں "سرائیکی" تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔  ایہہ پہل بولی دی ترقی اتے پرچار لئی کیتی گئی سی ۔  اس دے بعد 1975ء وچ سرائیکی د‏‏ی لپی تے حروف تہجی دا تعین ہويا۔

سرائیکی وسیب توں 1947 وچ ہندوستان ہجرت کرن والے لوک ہن وی سرائیکی نوں اسدے پرانے ناواں نال پکاردے ہن۔

اس دا ایہ مطلب نئيں اے کہ "سرائیکی" دا لفظ 1962ء وچ ایجاد ہويا سی بلکہ اس لفظ د‏‏ی تاریخ صدیاں پرانی ا‏‏ے۔  اس دا ذکر سانوں 1851 وچ لکھی گئی اک کتاب وچ ملدا اے، جس دا ناں ایہہ اے

Sindh and the races that inhabit the value of Indus (صفحہ نمبر 60)

اس کتاب دے مصنف رچرڈ برٹن نيں، تے ایہ سرائیکی لفظ دے قدیم وجود دا ثبوت ا‏‏ے۔  مصنف دے مطابق لفظ "سرائیکی" "اپر سندھ" یعنی سندھ د‏‏ی نوک تو‏ں نکلیا ا‏‏ے۔

سرائیکی دے پرانے ناں مثلاً ملتانی جو تاریخ وچ کثرت تو‏ں پائے جاندے نيں اس گل تو‏ں ثابت ہُندا اے کہ جے "سرائیکی" دا لفظ 1962ء وچ مقبول ہويا تاں اس دا ایہ مطلب ضروری نئيں اے کہ ایہ بولی وی 1962ء تو‏ں تعلق رکھدی ا‏‏ے۔  تاریخ ثابت کردی اے کہ سرائیکی وادی سندھ د‏‏ی اک قدیم بولی اے جو 5000 سال تو‏ں زیادہ پرانی ا‏‏ے۔

لکھت: حافظ محمد عمر شاہد

ہور ویکھو
سرائیکی

سرائیکی لوک

حوالے
https://archive.org/details/dli.csl.6773