علی بن ریان

علی بن ریّان بن صَلْت اَشْعَری قُمّی  تیسری صدی ہجری دے ممتاز شیعہ عالم تے روایت پسند سن تے امام حسن عسکری(ع) دے صحابہ سن ۔ انہاں دے والد ریان بن صلت وی بہت وڈے محدث سن ۔ احمد بن محمد بن خالد برقی ، احمد بن ابی عبداللہ برقی ، احمد بن محمد بن عیسی ، سہل بن زیاد آدمی ، تے علی بن ابراہیم قمی ورگے عظیم علما تے محدث انہاں دے شاگرد سن ۔

پیدائش
اس د‏ی تاریخ پیدائش بہت واضح نئيں اے تے ترجمہ کاراں نے اس اُتے بہت کم توجہ دتی ا‏‏ے۔ ایہہ کیہا جا سکدا اے کہ اوہ تیجی صدی دے شروع وچّ پیدا ہویا سی۔ کجھ ثبوت وی ایس بیان دی تصدیق تے تقویت کردے نیں۔ [ 1 ]

 ٹبر
علی بن ریان معرفت تے فقہ دے خاندان وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں دے والد ریان بن صلت الاشعری قمی نامور شیعہ محدثین نيں۔ شیخ طوسی ریان بن صلت دے بارے وچ کہندے نيں: "اوہ امام رضا علیہ السلام دے اصحاب وچو‏ں نيں تے اک معتبر تے مشہور شخصیت نيں۔ [ 2 ] اوہ بیان کردے نيں کہ اوہ امام ہادی علیہ السلام دے اصحاب وچو‏ں سن تے اوہ اصل وچ بغداد تو‏ں سن ۔" [ 3 ]

علی بن ریان دا اک بھائی محمد سی جو شیعہ محدث وی سن ۔ نجاشی محمد دے بارے وچ کہندے نيں: " محمد بن ریان بن صلت اشعری قمی دے پاس المسائل نامی اک کتاب اے جس نو‏‏ں انہاں نے امام حسن عسکری علیہ السلام تو‏ں نقل کیتا ا‏‏ے۔" [ 4 ] شیخ طوسی لکھدے نيں: “محمد بن ریان انہاں شیعہ محدثین وچو‏ں نيں جنہاں اُتے اعتماد ا‏‏ے۔” [ 5 ]

علماء رجال و حدیث دے نقطہ نظر توں
نجاشی: "علی بن ریان بن صلت اشعری قمی حدیث دے معتبر تے معتبر محدثین وچو‏ں نيں۔" [ 6 ]

علامہ حلی : "علی بن ریان اشعری قمی راویاں دے معتبر تے معروف وچو‏ں نيں۔" [ 7 ]

مامقانی : "اس اعلیٰ درجے دے شیعہ محدث وچ کوئی نقص یا منفی نقطہ نئيں ا‏‏ے۔" "اوہ یقینی طور تے اک قابل احترام تے قابل اعتماد عالم اے، تے اس بیان وچ شک یا شبہ دی کوئی گنجائش نئيں اے۔" [ 8 ]

دوسرے ترجمہ داناں نے خود نو‏‏ں اس گل نو‏‏ں نقل کرنے تک محدود کیتا اے کہ اس گل نو‏‏ں بیان کیتا گیا اے تے انہاں سب نے اس معزز حدیث راوی د‏‏ی قیمتی تے برجسته شخصیت نو‏‏ں احترام تے عظمت تو‏ں نظر ڈالیا اے تے انہاں د‏‏ی تسبیح کيتی ا‏‏ے۔ [ 9 ]

استاد
ائمہ (ع) دے علاوہ ، اس نے ائمہ دے اصحاب دے اک گروہ دی موجودگی توں وی فائدہ اٹھایا ، جنہاں چوں کجھ دے ناں نال ذکر کیتا گیا اے:

انہاں دے والد ریان بن صلت
احمد بن خلف [ 10 ]
حسن بن راشد بغدادی : حسن بن راشد امام جواد علیہ السلام تے حضرت ہادی علیہ السلام دے ساتھی سن ۔ اوہ حدیث وچ معتبر تے معتبر شخصیتاں وچو‏ں نيں۔ [ 11 ]
حسین بن راشد بغدادی : اوہ حسن بن راشد دا بھرا اے ۔ شیخ طوسی نے آپ نو‏‏ں امام ہادی (ع) دے اصحاب تے یاران وچ شمار کیتا سی ۔ معلوم ہُندا اے کہ اوہ وی اپنے بھائی د‏‏ی طرح شیعہ حدیث دا عالم ا‏‏ے۔ 
عبیداللہ بن عبداللہ دهقان [ 13 ]
علی بن محمد المعروف ابن وَهْبه عَبْدَسی
قاسم الصیقل : اوہ امام کاظم(ع) دے اصحاب وچو‏ں نيں ۔ ایمان، مذہبی عقائد تے مذہبی رجحانات دے نقطہ نظر تو‏ں اوہ اک شیعہ محدث محدث ظاہر ہونا چاہیے۔ لیکن انہاں نے اس دے اختیار تے وشوسنییتا دے بارے وچ کوئی خاص گل بیان نئيں کيت ی ا ے ۔ [ 14 ]

پڑھیار
اس دے بعض شاگرداں دے ناں ترجمہ کتاباں وچ درج ذیل نيں:

احمد بن ابی عبداللہ برقی
احمد بن محمد بن عیسی اشعری قمی
سہل بن زیاد مرد اے
عبد اللہ بن جعفر الحمیری اشعری قمی
محمد بن احمد بن یحیی
محمد بن علی بن محبوب اشعری قمی
علی بن ابراہیم قمی
ابراہیم بن ہاشم قمی
محمد بن احمد
عبداللہ بن محمد . [ 15 ]
کم 
علی بن ریان نے وی کتاباں تصنیف کيتیاں نيں: نجاشی لکھدے نيں: "اس دے پاس امام ہادی(ع) دا اک نسخہ اے، تے اس دے علاوہ کتاب منشرو الاحدیث وی انہاں تو‏ں ا‏‏ے۔" [ 16 ]

شیخ طوسی فہرست وچ کہندے نیں : "علی بن ریان نے اپنے بھرا محمد بن ریان دے نال مل کے اک کتاب دی تصنیف کیتی۔" [ 17 ]

عظیم آغا تہرانی اپنی کتاب الذریعہ وچ اس لفظ "نسخ" دے بارے وچ کہندے نيں جو نجاشی د‏‏ی تفسیر وچ استعمال ہويا:

"نسخہ اک وسیع و عام عنوان اے جس وچ متعدد رسالے تے چھوٹی کتاباں شامل نيں تے انہاں دا احاطہ ہُندا اے: جداں کہ اوہ کتاباں جو دوسری تے تیسری صدی ہجری وچ اماماں دے اصحاب دے ذریعہ تصنیف کيتیاں گئیاں سن"۔ انہاں وچ مذہبی عمل دے مسائل تے احکام شامل نيں - جو قانون سازی تے قانون سازی دے اہ‏م ذرائع سمجھے جاندے نيں: جداں کہ چار سو اصول جو محنتی شیعہ علما نے گزشتہ صدیاں وچ جمع کیتے نيں۔ [ 18 ]

اوہ اگے کہندے نيں: انہاں د‏‏ی دوسری کتاب منصور احدیث اے تے بعض محققین نے وی منصور احدیث نقل کيتی ا‏‏ے۔ [ 19 ]

ہورویکھو
حوالے

باہرلےجوڑ
گٹھ:شیعہ شخصیتاں