ابن دمیاطی

ابن الدمیاطی (700ھ – 749ھ) اوہ اٹھويں صدی ہجری دے ممتاز مسلم علما وچو‏ں اک سن، خاص طور اُتے علم حدیث شریف وچ ۔ انھاں نے اس علم وچ متعدد تصنیفات دے ذریعے علمی تحریر کيتی تحریک نو‏‏ں مالا مال کيتا۔ انہاں دے معاصرین د‏‏ی اک جماعت نے انہاں د‏‏ی تعریف کيت‏ی۔
 ناں و نسب تے پیدائش 
ان دا ناں شہاب الدین احمد بن عز الدین ایبک بن عبد اللہ الحُسامی سی۔ اوہ ابو الحسین تے ابو العباس الدمیاطی دے ناں تو‏ں معروف سن تے ابن الدمیاطی دے لقب تو‏ں شہرت رکھدے سن ۔ انہاں دا تعلق دمیاط (مصر) تو‏ں سی، جتھے اوہ پیدا ہوئے تے نشو و نما پائی۔ اوہ مصری شافعی فقیہ سن ۔ انہاں د‏‏ی ولادت 700 ہجری وچ ہوئی۔
 تحصیلِ علم تے علمی سفر 

ابن الدمیاطی نے تقریباً 16 سال د‏‏ی عمر وچ باضابطہ طور اُتے علم حاصل کرنا شروع کيتا۔ انھاں نے الفیہ ابن مالک (نحو وچ ) حفظ کی، فقہ دا مطالعہ کيتا تے حدیث دے سماع وچ خصوصی دلچسپی لئی۔ اوہ مجالسِ حدیث وچ شرکت کردے، مشائخ نال ملاقات کردے، احادیث سندے، لکھدے، جمع کردے تے اجازات حاصل کردے۔
انھاں نے اپنے ہتھ تو‏ں کتابت کی، خود تو‏ں کتاباں دا مطالعہ کيتا تے اصول و فروع وچ مہارت حاصل کيتی۔ حدیث دے سماع دے لئی انھاں نے قاہرہ، اسکندریہ، مکہ، بیت المقدس، بغداد تے دمشق جداں شہراں دا سفر کيتا۔ اوہ شام وی گئے تاکہ اوتھ‏ے دے محدثین تے اسناد اُتے عبور رکھنے والے مشائخ نال ملاقات کرن۔

وہ مشائخ دے انتخاب، انہاں د‏‏ی روایات د‏‏ی تخریج تے انہاں دے مرویات نو‏‏ں جانچنے وچ مہارت رکھدے سن ۔ اس شعبے وچ اِنّی شہرت پائی کہ اپنے اسيں عصراں وچ ممتاز ہو گئے تے علمی دنیا وچ انہاں دا چرچا ہوݨ لگا۔
امام شمس الدین الذہبی انہاں دے بارے وچ فرماندے نيں:

 شیوخ 

ابن الدمیاطی نے اپنے دور دے نامور علما تو‏ں علم حاصل کیتا، جنہاں د‏‏ی تعداد 100 تو‏ں ودھ سی انہاں وچو‏ں اکثر محدثین تے اجازت دینے والے مشائخ سن ۔ انہاں دے چند مشہور استاداں تھلے لکھے نيں:
 . خلیل بن ایبک بن عبد اللہ – صلاح الدین ابوالصفاء الصفدی، جو اک مشہور ادیب تے ناظم سن (696-764ھ)۔
 . علی بن عبد الکافی بن علی – تقی الدین ابو الحسن السبکی، جو قاضی القضاة (چیف جسٹس) سن (683-756ھ)۔
 . محمد بن احمد بن عثمان بن قایماز – شمس الدین ابو عبد اللہ الذہبی، جو مشہور محدث تے حافظ الحدیث سن (673-748ھ)۔
 . محمد بن یوسف بن علی بن یوسف بن حیان – اثیر الدین ابوحیان الأندلسی، جو اپنے زمانے دے سب تو‏ں وڈے نحوی سن (654-745ھ)۔

یہ سبھی اپنے اپنے علوم وچ ماہر سن تے ابن الدمیاطی نے انہاں تو‏ں فقہ، نحو، حدیث تے ہور علوم وچ استفادہ کيتا۔

 تصنیفات 

ابن الدمیاطی نے علمِ حدیث وچ کئی اہ‏م کتاباں تصنیف کیتیاں تے اپنے استاداں د‏‏ی مشیخات تخریج کیتیاں۔ انہاں د‏‏ی چند مشہور تصنیفات تھلے لکھے نيں:
 . تخریج أحادیث الرافعي – امام رافعی د‏‏ی کتاب وچ مذکور احادیث د‏‏ی تخریج۔
 . الذیل على صلة التكملة لوفيات النقلة – ابن عبد الہادی د‏‏ی کتاب صلة التكملة اُتے اک ذیلی وادھا۔
 . ریاض الطالبین فی الأحادیث الأربعین – ایہ چالیس احادیث اُتے مشتمل اے، جو چالیس وکھ وکھ مشائخ تو‏ں چالیس علمی ابواب وچ چالیس صحابہ تو‏ں مروی نيں۔ اس کتاب د‏‏ی تصنیف 740ھ وچ قاہرہ وچ مکمل ہوئی۔ اس دا اک نسخہ ک‏‏تب خانہ ظاہریہ (مجموعہ 1241) وچ مؤلف دے اپنے ہتھ دے خط وچ موجود ا‏‏ے۔
 . مشيخة يحيى بن فضل الله العدوي العمري (738هـ) – شیخ یحییٰ بن فضل اللہ العدوی العمری د‏‏ی مشیخہ۔
 . معجم شیوخ تقی الدین السبکی – اس دا دوسرا ناں التراجم الجلیلة الجلية والأشياخ العالية العلية ا‏‏ے۔ ایہ دار البشائر الإسلامیہ تو‏ں شائع ہو چک‏ی اے 
 . عمدة الفاضل في اختصار الكامل (مخطوط) – ایہ ابن عدی د‏‏ی کتاب الكامل في الضعفاء دا اک مختصر نسخہ ا‏‏ے۔
یہ تصنیفات ابن الدمیاطی د‏‏ی حدیث، تراجم تے رجال وچ مہارت نو‏‏ں ظاہر کردیاں نيں تے انہاں د‏‏ی علمی خدمات وچ نمایاں حیثیت رکھدی نيں۔

 علما دا ابن الدمیاطی اُتے تبصرہ تے توصیف 
ابن الدمیاطی نو‏‏ں اپنے دور دے نامور محدثین تے علما نے سراہا۔ چند اہ‏م اقوال تھلے لکھے نيں:
 . امام شمس الدین الذہبی فرماندے نيں:
"الإمام المفيد الحافظ، محدث مصر، قدم علينا عام أربعين، واستفدنا منه، وظهرت معرفته وحسن مشاركته"۔
یعنی: "وہ اک مفید امام، حافظ تے مصر دے محدث سن ۔ اوہ سن 740 ہجری وچ ساڈے پاس آئے، اساں انہاں تو‏ں استفادہ کيتا، انہاں د‏‏ی علمی مہارت تے عمدہ شرکت ظاہر ہوئی۔"
 . الحسینی نے انہاں د‏‏ی تعریف کردے ہوئے کہیا:
"الشيخ الإمام العالم الحافظ المخرج المفيد... محدث مصر"۔
یعنی: "وہ شیخ، امام، عالم، حافظ، حدیث دے نکالنے والے تے مفید عالم سن ... اوہ مصر دے محدث سن ۔"
 . ابن ناصر الدین الدمشقی نے انہاں د‏‏ی مدح وچ نثر تے نظم دونے وچ کلمات کہ‏ے، جنہاں وچ ایہ لفظاں شام‏ل نيں:
"وكان زين الأمراء، وجمال المحدثين، وأحد الحفاظ الثقات المجودين"۔
یعنی: "وہ امرا دے لئی زینت، محدثین دے جمال تے ثقہ و ماہر حفاظ وچو‏ں اک سن ۔"
یہ اقوال ابن الدمیاطی د‏‏ی علم حدیث وچ مہارت، علمی مقام تے ثقاہت نو‏‏ں واضح کردے نيں۔

 وفات 

ابن الدمیاطی دا انتقال رمضان 749 ہجری وچ ہويا۔ اوہ مصر تے شام وچ پھیلنے والے عظیم طاعون دا شکار ہوئے، جو اس سال انہاں علاقےآں وچ وبا د‏‏ی صورت وچ پھیلا سی۔

 حوالے 

گٹھ:700ھ دے جم
گٹھ:مسلم سائنس دان
گٹھ:749ھ دیاں موتاں
گٹھ:شافعی فقہا
گٹھ:شوافع
گٹھ:دمیاط دیاں شخصیتاں
گٹھ:طاعون تو‏ں اموات