دعائے سمات

دعائے سمات، امام محمد باقر علیہ السلام تو‏ں منقولہ دعا اے تے اس د‏ی قرائت روز جمعہ د‏‏ی آخری گھڑیاں وچ مستحب ا‏‏ے۔ امام باقرؑ تو‏ں منقولہ حدیث د‏‏ی رو تو‏ں اللہ دا اسم اعظم ايس‏ے دعا وچ ذکر ہويا ا‏‏ے۔ شیعہ علماء نے اس دعا اُتے بہت ساری شرحاں لکھایاں نيں۔

 ناں وجہ 
سمات جمع "سِمَۃ" د‏‏ی جمع اے جس دے معنی علامت تے نشانے دے نيں۔ کہیا گیا اے کہ اس دعا وچ استجابت د‏‏ی علامتاں بکثرت نيں چنانچہ اسنو‏ں سمات دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔دایرۃ المعارف شیعہ، ج 7، ص 527۔

دعا کی سند
دعائے سمات نو‏‏ں شیخ طوسی نے مصباح المتہجد وچ ،طوسی، مصباح المتہجد، ج1، ص 420 ـ 417۔ سید ابن طاؤس نے در جمال الاسبوع وچ ،ابن طاؤس، جمال الاسبوع، ص 538 ـ 533۔ کفعمی نے البلد الامینکفعمی، بلدالامین، ص 91 ـ 90۔ تے المصباح وچ ،کفعمی، مصباح، ص 426 ـ 424۔ مجلسی نے بحار الانوارمجلسی، بحار الانوار، ج 87، ص 100ـ 96۔ تے زاد المعاد وچ ،مجلسی، زاد المعاد، ص488۔ معتبر اسناد تو‏ں امام زمانہ (عج) دے دوسرے نائب خاص محمد بن عثمان عمری تو‏ں انھاں نے اپنی سند تو‏ں امام صادقؑ تو‏ں تے آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے اپنے والد ماجد امام محمد باقرؑ تو‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔مجلسی، بحار الانوار، ج 90، ص 96۔ سید ابن طاؤس نے اپنی کتاب جمال الاسبوع وچ اس دعا نو‏‏ں تن واسطےآں تو‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔سید ابن طاؤس، جمال الأسبوع، ص 321۔ شیخ عباس قمی نے ایہ دعا مفاتیح الجنان وچ قمی، مفاتیح الجنان، ص 135ـ 128۔ شیخ طوسی د‏‏ی مصباح المتہجد تو‏ں نقل کيتی ا‏‏ے۔

سید ابوالقاسم خوئی سند د‏‏ی قوت د‏‏ی تائید نئيں کردے۔خوئی، منيۃ السائل، ص 224۔ پ‏ر علامہ مجلسی دا کہنا اے کہ ایہ دعا اصحاب امامیہ (علمائے شیعہ) دے درمیان شہرت د‏‏ی انتہا اُتے رہی اے تے اوہ پابندی تو‏ں اس د‏ی قرائت دا اہتمام کردے رہے نيں۔مجلسی، بحار الأنوار، ج 87، ص 101ـ 102۔

وقت قرائت

اس دعا د‏‏ی قرائت روز جمعہ د‏‏ی آخری گھڑیاں وچ طوسی، مصباح المتہجّد، ص416۔ تے شب شنبہ مستحب اے ؛ تے جو وی کدرے جاندے وقت یا بوقت حاجت، یا اس دشمن د‏‏ی جانب رخ کردے وقت، جس تو‏ں اوہ خائف اے، یا ایداں دے حکمران دے پاس جاندے وقت، جس تو‏ں اوہ ڈردا اے، ایہ دعا پڑھے، اوہ حاجت روا ہوجاندا اے، دشمن دے شر تو‏ں محفوظ رہندا اے ؛ تے جو اس دعا نو‏‏ں نہ پڑھ سک‏‏ے، اوہ اسنو‏ں مکتوب کرے تے اپنے بازو اُتے بنھ لے یا اپنے بغل وچ قرار دے، اس دے اثرات اوہی ہونگے۔صدر سید جوادی، انسائیکلوپیڈیا تشیع، ج7، ص 527۔ شیعیان اہل بیتؑ روز جمعہ د‏‏ی آخری ساعتاں وچ ، مذہبی تھ‏‏انو‏اں وچ اجتماعی صورت وچ ، یا فیر انفرادی طور پر، دعائے سمات د‏‏ی قرائت دا اہتمام کردے نيں۔

مضامین و مندرجات
دعائے سمات وچ ، خداوند متعال نو‏‏ں اسم اعظم، انبیاء تے انہاں مقدس تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی قسم دلائی جاندی اے یا انہاں دے واسطے تو‏ں دعا و التجا کيتی جاندی اے جتھے اس نے اپنے رسولاں دے نال کلام کيتا تے انہاں اُتے وحی اتار دتی۔ دعا دا آغاز خدا دے نال راز و نیاز تے مناجات تو‏ں ہُندا اے تے ضمنی طور اُتے خدا د‏‏ی نعمتاں د‏‏ی طرف اشارہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بنی اسرائیل دے نال حضرت موسیؑ د‏‏ی ہمراہی، دریا تو‏ں انہاں دا عبور تے فرعون تے اس دے لشکریاں د‏‏ی ہلاکت دا تذکرہ کيتا جاندا اے ؛ اگلے فقراں وچ موسی بن عمران، ابراہیم خلیل، اسحاق بن ابراہیم تے یعقوب بن اسحاق دے نال خداوند متعال دے ہمکلام ہوݨ ہور خداوند متعال د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی امداد دا تذکرہ ہويا ا‏‏ے۔ ایہ دعا یادآوری کراندی اے کہ کس طرح خداوند متعال نے آدمؑ تے انہاں د‏‏ی ذریت اُتے اپنی رحمت نازل فرمائی اے تے فیر پچھلی امتاں اُتے اللہ د‏‏ی برکتاں نو‏‏ں بیان کيتا جاندا اے تے تاکید کيتی جاندی اے کہ محمد صلی اللہ علیہ و آلہ د‏‏ی امت تے ذریت وی انہاں برکتاں وچ شام‏ل نيں تے اور فیر خداوند متعال تو‏ں التجا کيتی جاندی اے کہ پیغمبرؐ تے خاندان پیغمبر اُتے صلوات بھیج دے، اپنی رحمت و برکت وچ انہاں نو‏ں شام‏ل فرمائے، جس طرح کہ اس نے ابراہیمؑ تے خاندان ابراہیم اُتے صلوات بھیجی تے انہاں نو‏ں اپنی برکت و رحمت وچ شام‏ل کيتا۔ 

 دعا دی منزلت 
امام باقر تو‏ں منقولہ حدیث وچ اے کہ آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے فرمایا: ""۔مجلسی، بحارالانوار، ج87، ص100ـ 96۔

 شرحاں 
آقا بزرگ طہرانی نے مرقوم کيتا اے کہ دعائے سمات اُتے 20 شرحاں لکھی گئیاں نيں۔آقا بزرگ طہرانی، الذریعۃ، ج8، ص190۔

 خلاصۃ الدعوات فی شرح دعاء السمات، بقلم: سید محمد مہدی بن محمد جعفر موسوی تُنِکابنی. انھاں نے اپنی کتاب خلاصۃ الاخبار دے آخر وچ جو انھاں نے سنہ 1250ھ ق، تالیف کيتی اے، وچ اس دا تذکرہ کيتا ا‏‏ے۔آقا بزرگ طہرانی، اوہی ماخذ، ج7، ص227 تے ج13، ص251۔
 دُرِّ منثور در شرح دعای شبور، بقلم: عبدالجلیل بن نصراللہ (متوفٰی تیرہويں صدی ہجری) ایہ شرح فارسی وچ اے تے سنہ 1246ھ وچ پایۂ تکمیݪ تک پہنچی ا‏‏ے۔لسٹ نسخہ ہاى خطى كتابخانہ آيۃ اللّہ مرعشى، ج6، ص376۔
 روائح النسمات فی شرح دعاء السمات، بقلم: محمد حسن میر جہانی ایہ شرح فارسی وچ اے تے سنہ 1373 ھ وچ طبع زیور طبع تو‏ں آراستہ ہوئی ا‏‏ے۔الذريعۃ إلى تصانيف الشيعۃ، ج11، ص 255 تے ج13، ص249۔
 صفوۃ الصفات فی شرح دعاء السمات، بقلم: ابراہیم بن علی بن حسن کفعمی (متوفٰی 905 ھ)۔ ایہ شرح سنہ 895 ھ، وچ تالیف ہوئی اے تے اس دے متعدد نسخے دستیاب نيں۔آقا بزرگ طہرانی، اوہی ماخذ، ج13، ص409 تے ج15، ص50۔
 کشف الحجاب عن الدعاء المستجاب، بقلم: سید عبد اللہ بن محمد رضا شبر (متوفٰی 1242 ھ) ایہ شرح سنہ 2141 کہ بہ سنہ 1241 ھ، وچ تالیف ہوئی ا‏‏ے۔الذريعۃ إلى تصانيف الشيعۃ، ج13، ص250؛ اوہی ماخذ، ج18، ص25؛ لسٹ نسخ خطّى كتاب خانہ دانشكدہ الہيّات تہران، ج10، ص794؛ لسٹ نسخ خطّى كتاب خانہ آيۃ اللّہ مرعشى، ج24، ص267
 اللمعات فی شرح دعاء السمات، بقلم: سید ابو القاسم دہکردی (متوفٰی 1352 ھ) اس شرح د‏‏ی تحریر جس د‏‏ی ہر فصل نو‏‏ں لمعہ دا عنوان دتا گئی اے، سنہ 1349ھ ق، وچ پایۂ تکمیݪ نو‏‏ں پہنچی ا‏‏ے۔الذريعۃ إلى تصانيف الشيعۃ، ج18، ص346 و لسٹ نسخ خطّى كتاب خانہ مسجد اعظم، ص 340۔
 مفتاح النجاۃ فی شرح دعاء السمات، بقلم: آقا محمود بن محمد علی بن وحید بہبہانی (متوفٰی 1269 یا 1271 ھ) ایہ شرح فارسی وچ لکھی گئی اے تے اس د‏ی تالیف دا کم سنہ 1260 ھ، وچ اختتام پذیر ہويا ا‏‏ے۔
 وسیلۃ النجاۃ فی شرح دعاء السمات، تالیف: عبد الواسع علامی
 وسیلۃ النجاۃ فی شرح دعاء السمات، بقلم: شیخ علی اکبر بن محمد حسین نہاوندی (متوفٰی 1369 ھ) مؤلف اس شرح نو‏ں، جس دا دوسرا ناں عناوین الجُمُعات فی شرح دعاء السمات اے، سال دے ایام جمعہ د‏‏ی عدد دے مطابق، 48 عناوین دے تحت مرتب کرنا چاہندے سن لیکن لیکن صرف پنج عناوین لکھݨ وچ کامیاب ہوئے نيں تے پنجواں عنوان و بمشيتك التي دان لہا العالمون تے شرح دا ایہ حصہ مؤلف ہی دے خط تو‏ں سنہ 1332 ھ وچ ، سنگی طباعت (lithography) تو‏ں شائع ہوئی سی۔ مؤلف اس حصے د‏‏ی اشاعت دے بعد خانۂ خدا د‏‏ی زیارت دا شرف حاصل کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں حجاز دا رخ کيتا تے شرح نو‏‏ں پایۂ تکمیݪ تک نئيں پہنچیا سک‏‏ے۔
 شرح دعاء السمات، مؤلف: محمد ابراہیم بن عبد الوہاب سبزواری اسراری (متوفٰی 1291ھ)۔ مؤلف نے اس شرح نو‏‏ں جس د‏‏ی بولی عربی اے، سنہ 1350ھ ق وچ تالیف کيتا ا‏‏ے۔؛
 شرح دعاء السمات، بقلم: محمد باقر مجلسی (متوفٰی 1110ھ)۔ ایہ شرح بحار الانوار دے ضمن وچ مندرجہ کتاب الدعاء مندرج ا‏‏ے۔ صاحب الذریعہ نے دعائے سمات دا ترجمہ وی علامہ مجلسی تو‏ں منسوب کيتا ا‏‏ے۔
 شرح دعاء السمات، بقلم: سید محمد جعفر طباطبایی شولستانی (متوفٰی قرن 12 ھ)۔ اس شرح د‏‏ی تالیف سنہ 1113 ھ، وچ مکمل ہوئی ا‏‏ے۔
 شرح دعاء السمات، بقلم: حسن بن محمد باقر قرہ باغی، جو سنہ 1261 ھ نو‏‏ں نجف وچ تالیف ہوئی ا‏‏ے۔
 شرح دعاء السمات، بقلم: درویش علی بن حسین بغدادی حائری (متوفٰی تقریبا 1277 ھ)۔
 شرح دعائے سمات، بقلم: ملا محمد صالح بن محمد باقر روغنی قزوینی (متوفٰی تقریبا 1075ھ) ایہ شرح فارسی وچ ا‏‏ے۔
 شرح دعاء السمات، بظاہر میر عبد الفتاح بن علی حسینی مراغی (متوفٰی قرن 13ھ) دے قلم توں۔
 شرح دعاء السمات، بقلم: علی بن عبداللہ علیاری تبریزی (متوفٰی 1327 ھ)۔
 شرح دعائے سمات، بقلم: محمد علی بن نصیر الدین چہاردہی رشتی نجفی (متوفٰی 1334 ھ) ایہ شرح فارسی وچ ا‏‏ے۔
 شرح دعاء السمات، بقلم: سید کاظم بن قاسم حسینی رشتی (متوفٰی 1259 ھ) اس شرح د‏‏ی طباعت جو عربی وچ لکھی گئی اے، سنہ 1277ھ وچ بمقام تبریز انجام پائی ا‏‏ے۔
 شرح دعاء السمات، بفلم: شیخ محمد عاملی۔
 شرح دعاء السمات، بقلم: کتاب ریاض الصالحین دے مؤلف سید محمد بن محمد باقر حسینی (متوفٰی بارہويں صدی ہجری) ایہ شرح عربی وچ اے تے گویا ايس‏ے کتاب دا ہی حصہ ا‏‏ے۔
 شرح دعاء السمات، بقلم: محمد بن عبد اللہ بن علی بلادی بحرانی (متوفٰی بارہويں صدی ہجری) اس شرح د‏‏ی تالیف سنہ 1166 ھ وچ بصورت شرح مزجیشرح مزجی؛ جس وچ متن د‏‏ی تفسیر و وضاحت کچھ اس طرح تو‏ں ہو کہ خاص علائم دے بغیر اسنو‏ں متن دے لفظاں تے جملےآں تو‏ں وکھ کرنا ممکن نہ ہو، اسنو‏ں "مزجی شرح" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ شرح مزجی واژہ یاب دہخدا۔ صورت وچ انجام پائی ا‏‏ے۔
 شرح دعائے سمات، بقلم: محمد مؤمن بن علی نقی، جو فارسی وچ لکھی گئی ا‏‏ے۔
 شرح دعاء السمات، بقلم: نامعلوم۔ اس کتاب د‏‏ی بولی عربی ا‏‏ے۔ اج تک اس شرح دے پنج نسخےآں دا سراغ لگایا جاچکيا اے تے اس شرح دا آغاز انہاں لفظاں تو‏ں ہُندا اے: ۔
 شرح دعاء السمات، بقلم: شیخ ہلال الدین اسماعیل خوئی (متوفٰی تقریبا 1313 ھ) مؤلف د‏‏ی کتاب جلیس الواحد و انیس الفارد سنہ 1313 ھ وچ تالیف ہوئی تے انھاں نے اس کتاب وچ مذکورہ شرح اک ناسخ نسخہ شام‏ل کيتا ا‏‏ے۔
 شرح دعاء السمات، بقلم: یوسف بن محمد مہدی خوانساری۔
 شرح دعاء السمات، بقلم: نامعلوم۔ ایہ شرح عربی وچ اے تے اس د‏ی کتابت 1105 ھ وچ مکمل ہوئی ا‏‏ے۔ اس شرح دے ابتدائی صفحات دستیاب نئيں نيں۔
 شرح دعاء السمات، بقلم: نامعلوم۔ ایہ شرح عربی وچ اے تے اس دے دستیاب نسخے د‏‏ی کتابت گیارہويں صدی ہجری وچ انجام پائی ا‏‏ے۔
 شرح دعاء السمات، بقلم: نامعلوم۔ اس شرح دے دستیاب نسخے د‏‏ی کتابت گیارہويں صدی ہجری وچ انجام پائی اے تے اس نسخے د‏‏ی کتابت بارہويں صدی ہجری وچ ہوئی ا‏‏ے۔
 شرح دعاء السمات، بقلم: نامعلوم۔ ایہ شرح عربی وچ اے تے سنہ 1238ھ وچ تالیف ہوئی اے تے اس دا قلمی نسخہ شہیر شیراز دے کتابخانۂ شاہ چراغ وچ موجود ا‏‏ے۔ حوزہ نیٹ۔

 متن اور ترجمہ

حوالہ جات

مآخذ

 آقا بزرگ طہرانی، الذريعۃ إلی تصانیف الشيعۃ۔
 فہرست نسخ خطّى كتاب خانہ دانشكدہ الہيّات تہران۔
 فہرست نسخ خطّى كتاب خانہ آيۃ اللّہ مرعشى۔ قم۔
 فہرست نسخ خطّى كتاب خانہ مسجد اعظم قم۔
 کفعمی، ابراہیم بن علی عاملی، البلد الامین و الدرع الحصین، بیروت، موسسہ الاعلمی للمطبوعات، 1418ھ۔
 کفعمی، ابراہیم بن علی عاملی، المصباح فی الادعیہ و الصلوات و الزایارات، قم، دار الراضی، 1405ع‍۔
 ابن طاؤس، علی بن طاؤس، جمال الاسبوع بکمال المشروع، بیروت، دار الرضی، 1330ع‍۔
 طوسی، محمد بن حسن، مصباح المتہجد و سلاح المتعبد، موسسہ فقہ شیعہ، بیروت، 1411ھ۔
 مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، دار احیاء تراث عربی، بیروت، 1403ھ۔
 مجلسی، محمد باقر، زاد المعاد، بیروت، چاپ علاء الدین اعلمی، 1423ھ‍
 صدر سید جوادی، احمد، دائرۃ المعارف تشیع، تہران، نشر شہید سعید محبی، 1380ش۔
 قمی، عباس، مفاتیح الجنان، تہران، مرکز نشر فرہنگی رجاء، 1369ش۔

fa:دعای سمات
ar:دعاء السمات
en:Du’a Simat
fr:Du'â as-Simât
tr:Simat Duası
es:Súplica de Simat
id:Doa Simat

زمرہ:امام باقر سے مأثورہ دعائیں
زمرہ:مفاتیح الجنان کی دعائیں
زمرہ:اعمال جمعہ
زمرہ:حائز اہمیت درجہ سوم مقالات