محمد بن خلیل قاوقجی

محمد بن خلیل قاوقجی ( 1809ء – 1888ء ) , اک لبنانی حنفی محدث ، مبلغ ، تے فقیہ سن ۔ 
 نسب 
اوہ محمد بن خلیل بن ابراہیم بن محمد بن علی بن محمد شمس الدین الحسنی المشیشی الترابلسی نيں جو ابو المحسین القووقجی دے ناں تو‏ں مشہور نيں جنہاں دا ناں القوق ا‏‏ے۔ ایہ انہاں دے دادا دا اک عرفی ناں اے کیونجے اس نے قوق بنایا تے اسنو‏ں سلطان مصطفیٰ خان العثمانی نو‏‏ں پیش کيتا تے فیر اس دا جانشین اس ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ قواق اک تاج اے جسنو‏ں بادشاہ پہندے سن، فیر علماء نے پہنا، فیر عام لوکاں نے، فیر اسنو‏ں ترک کر دتا۔
 حالات زندگی 
اوہ 12 ربیع الاول 1224 ہجری نو‏‏ں طرابلس دے شہر وچ پیدا ہويا سی، اس دے والد دا انتقال اودو‏ں ہويا جدو‏ں اوہ اپنے ملک وچ یتیم ہو گئے سن ۔ 1239ھ وچ مصر روانہ ہوئے۔ اس نے مسجد الازہر وچ تعلیم حاصل کيتی، تے اپنے وقت دے معززین تو‏ں سکھیا، جنہاں وچ شیخ ابراہیم البجوری، شیخ حسن القویسنی تے شیخ محمد احمد یوسف البہی سب تو‏ں مشہور سن، تے اس نے انہاں نو‏‏ں پڑھیا۔ بوہت سارے فنون وچ . انہاں نے تصوف نو‏‏ں شیخ محمد صالح السبعی العدوی تو‏ں لیا، اس نے حدیث تے اس دے فنون اُتے وی توجہ دتی، خاص طور اُتے اس نے اسنو‏ں شیخ محمد عابد السندی تے ہور لوکاں تو‏ں لیا۔ اوہ اپنے عہد وچ روایت تے علم حدیث دے حوالے تو‏ں اک اعلیٰ سلسلہ دے حامل سن ۔ ایتھ‏ے تک کہ اوہ اس فن وچ اپنے زمانے دے لوکاں د‏‏ی منزل مقصود بنا تے وکھ وکھ علوم وچ مہارت حاصل کرنے دے بعد اپنے ملک واپس آگئے تے اوتھ‏ے تدریس و استفادہ دا کم کيتا تے انہاں نو‏ں حدیث تے اس دے علم وچ مشغولیت حاصل رہی۔ علوم، تے تصوف ایتھ‏ے تک کہ اوہ تصوف د‏‏ی ممتاز ترین شخصیتاں وچ شمار کيتے جاندے سن، تے النبھانی نے اپنی کتاب "جامع کرامت الاولیاء" وچ اس دا ترجمہ کيتا۔ 

 لکھتاں 
القوقجی دے بوہت سارے کم نيں جنہاں دا ذکر اے کہ انہاں نے طویل تے مختصر دونے طرح د‏‏یاں کتاباں لکھياں۔ ذکی مجاہد نے العالم الشرقیہ وچ کہیا کہ اس نے تقریباً دو سو لکھتاں لکھایاں نيں، تے 75 مصنفاں د‏‏ی لسٹ دتی اے، جنہاں وچ شام‏ل نيں:
 «مسرة العينين في حاشية الجلالين»،
 «ربيع الجنان في تفسير القرآن»،
 «مواهب الرحمن في خصائص القرآن»،
 «جمال الرقص في قراءة حفص» وشرحه،
 «عجالة المستفيد في أحكام التجويد»
 «اللؤلؤ المرصوع فيما قيل ليس له أصل وبأصله موضوع» وهو أشهر مؤلفاته على الإطلاق، و
 «الجامع الفياح للكتب الثلاثة الصحیح ۔
 «الذهب الإبريز شرح المعجم الوجيز«
 «المعجم الوجيز من أحاديث الرسول العزيز»
 «الجامع الصغير»
 «كنوز الحقائق» للمناوي، ورسالة على قواعد الإسلام الخمس في الحديث، ورسالة في مصطلح الحديث، وشرح
 «قصيدة غرامي صحيح» ،
 «معدن اللآلي في الأسانيد العوالي».
 «البرقة الدهشية في لبس الخرقة الصوفية»،
 «تحفة الملوك في السير والسلوك»،
 «شرح الآجرومية على لسان السادة الصوفية»،
 «شوارق الأنوار الجليلة في أسانيد السادة الشاذلية»،
 «الطور الأعلى شرح الدور الأعلى»
 «قواعد التحقيق في أصول أهل الطريق»،
 «المقاصد السنية في آداب السادة الصوفية».
 «الاعتماد في الاعتقاد»،
 «البهجة القدسية في الأنساب النبوية»،
 «رسالة في المنطق»،
 «روح البيان في خواص النبات والحيوان»،
 «شرح آداب البحث»،
 «شرح الشافية لابن الحاجب في النحو»،
 «شرح الكافي في علمي العروض والقوافي»،
 «فتح الرحمن في فضائل رمضان»،
 «كواكب الترصيف فيما للحنفية من التصنيف»

 وفات 
آپ د‏‏ی وفات 1305ھ بمطابق 1888ء وچ ہوئی تے طرابلس دے نیڑے پنڈ قلعہ وچ دفن ہوئے۔
 حوالے 

گٹھ:1888 دیاں موتاں
گٹھ:1809 دے جم
گٹھ:حنفی فقہا
گٹھ:محدثین
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:1810 دے جم