مرثیہ

مرثیہ، شاعری دی اک صنف اے۔ مرثیہ مذہبی نوحہ خوانی اے۔ لفظ "مرثیہ" عربی لفظ "رثا" تو‏ں بݨیا اے جیہدا مطلب اے "وڈے المیے یا مرن والے لئی نوحہ" مرثیہ اہل بیت، امام حسین تے جنگ کربلا دے شہیداں دی یاد وچ لِکھی جاݨ والی ماتمی نظم اے۔

مرثیے زیادہ تر اہل بیت یا واقعہ کربلا لئی مخصُوص نیں لیکن ایس توں علاوہ وی بہت ساریاں عظیم شخصیتاں لئی مرثیے لِکھے گئے نيں۔

مرثیے د‏‏ی صنف عربی تو‏ں فارسی وچ، تے فارسی تو‏ں اُردُو وچ آئی۔ 

 مراثی تے میراثی وچ فرق 
میراثی برصغیر پاک و ہند د‏‏ی اک مشہُور قوم اے جو شاعر دے لِکھے گئے کلام منظوم انداز وچ بیان کردی اے۔ جد کہ مراثی مرثیہ د‏‏ی جمع اے۔

 مرثیے دے اجزاء 
بنیادی طور اُتے اک روايتی مرثیہ اپݨی ترکِیب وچ تھلّے لِکھے اجزاء دا حامل ہُندا ا‏‏ے۔
1۔ تمہید 2۔ چہرہ 3۔ سراپا 4۔ رُخصت 5۔ آمد 6۔ رجز 7۔ جنگ 8۔ شہادت 9۔ دعا

 چہرہ 
مرثیہ دا ابتدائی حصہ چہرہ کہلاؤندا ا‏‏ے۔ چہرہ دراصل مرثیے د‏‏ی تمہید ا‏‏ے۔ اس وچ وکھ وکھ مَوضُوع دیکھݨ نو‏‏ں مِلدے نيں مثلن مناظر فطرت، قلم یا شعر د‏‏ی تعریف، شاعرانہ تعلی، صبح و شام دا بیان۔ 

 سراپا 
مرثیے دے جس حصے وچ شاعر ہیرو دا تذکرہ کردا اے اوہنو‏ں سراپا کہندے نيں۔ سراپے وچ ہیرو د‏‏ی خصوصیات وی بیان کيتیاں جان٘دیاں نيں، مثلن اوہدے خد و خال، قد و قامت تے شان و شوکت وغیرہ۔

 رُخصت 
جنگ وچ جاݨ تو‏ں پہلاں ہیرو اپنے عزیز و اقارب نال مِلدا اے تے اوہدے اہل و عیال اوہنُو‏ں رُخصت کردے نيں۔ جس حِصے وچ واقعات دا بیان ہُندا اے اوہنُو‏ں رُخصت کہندے نيں۔

 آمد 
میدان جنگ وچ ہیرو د‏‏ی آمد ہُندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے مرثیے وچ اک جوش و خروش نظر آؤن٘دا اے تے شاعر جذباتیت دے عروج اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ ایس حصے نو‏‏ں آمد کہن٘دے نيں۔

 رجز 
آمد توں بَعد ہِیرو د‏‏ی زبانی اپݨے آباء و اجداد دے اوصاف تے کمالات دا بیان ہُندا اے جیہنُوں رجز کہندے نيں۔

 رزم/جنگ 
ہُݨ شاعر جنگ دے مناظر پیش کردا ا‏‏ے تے ہیرو بہادری نال لڑ کے باطل دے خلاف حق لئی جان دے ک‏‏ے شہید ہو جان٘دا ا‏‏ے۔ ایہ حِصہ کافی درد و الم دے بیان وچ گزردا ا‏‏ے۔ شاعر درد تے رَنج دا ماحَول پَیدا کَردا اے۔

 شہادت 
مرثیے دا اوہ حِصہ اے جس وچ ہیرو شہِید ہو جان٘دا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے شاعر شدید رنج و غم دا اظہار کَردا اے تے المناک ماحَول پَیدا کردا ا‏‏ے۔

 وین 
ایہ مرثیے دا آخری حِصہ اے جس وچ شہید دے عزِیز و اقارب تے اہل خانہ گریہ و زاری تے آہ و بکاہ کردے نيں۔

 ہیئتِ مرثیہ 
مرثیے د‏‏ی صنف نُو‏‏ں شعری ہئیت دے لحاظ تو‏ں قطعات، مسدّس تے مخمّس د‏‏ی صُورت وچ لِکھݨ دا رواج دبستان لکھنؤ دے مشاہیر نے قاِئم کيتا سی۔ 1249 ہِجری وچ میر انیس د‏‏ی ولادت (1264 ہِجری) تو‏ں پہلاں اوہناں دے والد دے اک ہ‏معصر شاعر میر ضمیر دی اک مسدس وچ ایہ دعوا مَوجُود اے کہ مرثیے نو‏‏ں مروّجہ ہیئت وچ لِکھݨ د‏‏ی طرح اوہناں نے پائی۔

دکن وچ مرثیے د‏‏ی عمُومی صورت نوحہ تے مثنوی نال مماثل سی، بَعد وچ ہَر دبستان وچ مرثیہ برنگِ سلام کہݨ د‏‏ی تحرِیک وی نظر آؤݨ لگی۔ قدیم سلام دے بَرعکس جدِید سلام وچ واقعہ نگاری د‏‏ی جگہ نتائج تے احساساتِ لطیف نُو‏‏ں جگہ دِتی جان٘دی ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئی مَوجُودہ عہد وچ سلام نے غزل نال ترکیبی مماثلت د‏‏ی بناء اُتے زیادہ مقبولیت حاصل کِیتی ا‏‏ے۔

 ہور دیکھو 
 نوحہ

 حوالے 

گٹھ:شاعری
گٹھ:عربی شاعری
گٹھ:فارسی شاعری
گٹھ:اردو شاعری
گٹھ:اسلامی اصطلاحات
گٹھ:اسلامی شاعری
گٹھ:موت
گٹھ:اہل بیت
گٹھ:حسین ابن علی