پاوستوس بوزاند

پاوستوس بوزاند (Պավստոս Բուզանդ) چوتھی صدی عیسوی دا اک آرمینیائی تاریخ دان سی۔ اوہدی مشہور تصنیف "تاریخ آرمینیا" (Հistoire de l'Arménie) آرمینیائی تاریخ دا اک اہم ذریعہ سمجھیا جاندا اے۔

زندگی تے کم
پاوستوس بوزاند دی زندگی بارے زیادہ معلومات دستیاب نئیں، پر اندازہ اے کہ اوہ چوتھی صدی وچ رہیا۔ اوہدی لکھی ہوئی تاریخ آرمینیا وچ چوتھی صدی دی سیاسی، فوجی تے مذہبی حالات دا تفصیلی ذکر ملدا اے۔

تاریخ آرمینیا
ایہ کتاب پنج حصےآں وچ تقسیم اے تے وچ خاص طور تے آرمینیائی بادشاہاں، رومی سلطنت نال تعلقات، زرتشتی ساسانی سلطنت نال جنگاں، تے عیسائیت دی ترویج بارے گل کیتی گئی اے۔

اہم موضوعات
آرمینیائی بادشاہاں دی حکمرانی – خاص طور تے ارشاکونی خاندان تے انہاں دے ساسانی سلطنت نال تعلقات۔
عیسائیت دی ترویج – چرچ دی طاقت، مذہبی تنازعات تے آرمینیا وچ عیسائیت دا پھیلاؤ۔
ساسانی تے رومی اثرات – آرمینیا تے ایران دی جنگاں، زرتشتی مذہب دی مخالفت تے رومی حکمراناں نال اتحاد۔
ثقافتی تے معاشرتی حالات – اس دور وچ آرمینیا دی سوسائٹی، مذہبی تبدیلیاں تے عوامی زندگی دا احوال۔
اہمیت
پاوستوس بوزاند دی لکھی ہوئی تاریخ اس وقت دی آرمینیائی، رومی تے ایرانی سیاست، جنگاں تے مذہب بارے وڈی معلومات مہیا کردی اے۔ ایہ کتاب بعد وچ ہویان (موسی خورناتسی) ورگے تاریخ داناں دے کم لئی وڈی بنیاد بنی۔

اگر تسی آرمینیا دی قدیم تاریخ، خاص طور تے چوتھی صدی وچ ہون والے واقعات بارے دلچسپی رکھدے او، تے پاوستوس بوزاند دی تصنیف وڈی مددگار ہوسکدی اے۔

پاوستوس بوزاند دی لکھی ہوئی "تاریخ آرمینیا" (History of Armenia) آرمینیائی تاریخی ادب وچ اک وڈی اہمیت رکھدی اے۔ ایہ نہ صرف چوتھی صدی دی سیاسی تے مذہبی صورتحال نوں بیان کردی اے، بلکہ آرمینیا تے ارد گرد دیاں سلطنتاں (ساسانی ایران، رومی سلطنت، بازنطینی سلطنت) دے تعلقات تے اثرات نوں وی واضح کردی اے۔

پاوستوس بوزاند دی تاریخ دی خصوصیات
 ناں "بوزاند" دی اصلیت
"بوزاند" ناں غالباً بازنطینی (Byzantine) لفظ توں آیا اے، جو اس گل ول اشارہ کردا اے کہ اوہ بازنطینی علاقے نال کوئی تعلق رکھدا سی۔
کچھ محقق سمجھدے نیں کہ پاوستوس بازنطینی آرمینین سی، یا اوہدی تاریخ کسی بازنطینی ذریعہ توں متاثر سی۔
 اندازِ تحریر
اوہدی لکھی ہوئی تاریخ وچ قصے، جنگاں، سیاسی سازشاں تے مذہبی تنازعات تفصیل نال درج نیں۔
اوہدی زبان سادہ تے جذباتی اے، جتھے کہیں مقامات تے مذہبی عقیدے نوں زیادہ اہمیت دتی گئی اے۔
بعض مورخین سمجھدے نیں کہ اوہدی لکھی ہوئی تاریخ وچ کچھ مبالغہ پایا جاندا اے، خاص طور تے جنگاں تے معجزات دے تذکرے وچ۔
 تاریخی مواد تے ذرائع
پاوستوس بوزاند دی تاریخ وچ زیادہ تر معلومات زبانی روایات، چرچ دے ریکارڈز تے اس وقت دے واقعات دے چشم دید گواہاں دے بیان توں لیندے نیں۔
ایہ کتاب قدیم آرمینیا وچ عیسائیت دی پھیلاؤ بارے تفصیلی معلومات مہیا کردی اے۔
اہم واقعات جنہاں دا ذکر بوزاند دی تاریخ وچ ملدا اے
 آرمینیا دی عیسائیت دی سرکاری مذہب طور اختیار
چوتھی صدی وچ آرمینیا عیسائیت نوں اپنان والا پہلا ملک بنیا۔
پاوستوس بوزاند اس تبدیلی نوں اک معجزانہ واقعہ بیان کردا اے تے اس وچ مقدس گریگوری (Gregory the Illuminator) دی اہمیت نوں نمایاں کردا اے۔
 ساسانی ایران تے آرمینیا وچ جنگاں
ایران دی زرتشتی ساسانی سلطنت نے آرمینیا وچ عیسائیت نوں کمزور کرن دی کوشش کیتی۔
اس دوران کئی خونریز جنگاں ہوئیاں، جنہاں وچ آرمینیائی امراء (Nobles) نے بغاوتاں وی کیتیاں۔
بوزاند نے ان جنگاں نوں آرمینیا دی بقا تے مذہبی آزادی دی جنگاں قرار دتا۔
 آرمینیائی بادشاہاں تے سیاسی حالات
ارشاکونی (Arshakuni) خاندان دے بادشاہاں بارے تفصیلی ذکر کیتا گیا اے۔
آرمینیائی بادشاہ ارشاک دوم (Arshak II) نوں ساسانی بادشاہ شاپور دوم (Shapur II) دے ہتھ گرفتار کر کے جیل وچ مار دتا گیا۔
اس واقعے نوں پاوستوس بوزاند اک جذباتی رنگ وچ پیش کردا اے۔
 چرچ دی طاقت تے مذہبی تنازعات
اس دور وچ آرمینیائی چرچ تے اشرافیہ وچ وڈی سیاسی کشمکش سی۔
پاوستوس بوزاند نے کئی مذہبی شخصیات نوں مقدس ہستیاں طور پیش کیتا، خاص طور تے گریگوری خاندان نوں۔
پاوستوس بوزاند دی تاریخ دی اہمیت
قدیم آرمینیا دا مستند تاریخی حوالہ – اس وقت دی سیاست، مذہب، جنگاں تے ثقافت بارے اہم تفصیلات ملدیاں نیں۔
ساسانی، رومی، تے آرمینیائی تعلقات – ایہ کتاب اس وقت دیاں سلطنتاں دے باہمی تعلقات نوں سمجھن لئی ضروری اے۔
چرچ دی تاریخ – عیسائیت دے ابتدائی سالاں وچ چرچ نوں کن مشکلات دا سامنا سی، ایہ تفصیل نال بیان ہویا اے۔
نتیجہ
پاوستوس بوزاند دی "تاریخ آرمینیا" اک منفرد تے وڈی اہم تاریخی دستاویز اے، جو نہ صرف آرمینیا بلکہ ساسانی سلطنت تے رومی اثرات نوں سمجھن لئی وی ضروری اے۔ اوہدی لکھی ہوئی تاریخ وچ مذہب تے سیاست دا گہرا امتزاج ملدا اے، جو اس وقت دی حقیقت نوں سمجھن لئی بہت وڈی مددگار اے۔

 متعلقہ لیکھ 

 حوالے 

گٹھ:آرمینیا