توانگ

توانگ بھارت دے اروناچل پردیش   وچ توانگ ضلعے دا اکّ شہر اتے انتظامی ہیڈکوارٹر اے۔   ایہہ شہر کسے ویلے توانگ ٹریکٹ دا راجگڑھ سی، جو ہن توانگ ضلعے اتے مغربی کامینگ ضلعے وچ ونڈیا ہویا اے۔ توانگ پہلاں وانگ ہی مکھ دفتر چلیا آؤندا اے۔ توانگ اروناچل پردیش دا نمبر اک سیر سپاٹا تھاں اے۔

توانگ اروناچل  دا راجگڑھ ایٹانگر توں ۴۴۸ کلومیٹر شمال مغرب وچ سمندر پدھر توں لگبھگ ۳٬۰۴۸ میٹر (۱۰٬۰۰۰ فٹ) دی اچائی 'تے واقع اے۔ ایہہ توانگ چو ندی گھاٹی دے اتر ول، چین دے نال اصل کنٹرول لکیر توں لگبھگ ۱۰ میل (۱۶ کلومیٹر) دکھن وچ واقع اے۔ ایہہ اکّ مشہور گیلگپا بودھی مٹھّ دا تھاں اے۔

 اتہاس 
توانگ وچ مونپا لوک رہندے ہن۔ توانگ مٹھّ دا قیام میرک لاما لودرے گیاتسو نے  ۱۶۸۱ وچ ۵ویں دلائی لاما، نگاوانگ لوبسانگ گیاتسو دی اچھا دے مطابق کیتی گئی سی، اتے اس دے نام دے آلے دوآلے اکّ دنتکتھا اے۔ تا دا مطلب اے "گھوڑا" اتے طنز دا مطلب اے "چنیا"۔ اس لئی، توانگ شبد دا مطلب اے "گھوڑے ولوں چنیا گیا"۔ اکّ دنتکتھا دے مطابق، منیا جاندا اے کہ مٹھّ نوں میرا لاما لودرے گیاتسو دے اکّ گھوڑے نے چنیا  سی۔  چھویں دلائی لاما، سانگیانگ گیاتسو، دا جم توانگ وچ ہویا سی۔

توانگ تریخی طور 'تے تبت دے ماتحت سی۔ ۱۹۱۴ دی شملہ کانفرنس دوران، تبت اتے برطانوی ہند نے آسام ہمالیہ علاقہ وچ اپنی سانجھی سیما بارے  اکّ سمجھوتے 'تے دستخط کیتے، جس نوں میکموہن لائن کیہا گیا۔ اس سمجھوتے نال، تبت نے توانگ سمیت اپنے کئی سو مربع میل علاقہ بریٹیش نوں سونپ دتا۔ اس سمجھوتے نوں چین نے مانتا نہیں دتی سی۔  سیرنگ شاکیا دے مطابق، بریٹیش ریکارڈ درساؤندے ہن کہ تبتی ۱۹۱۴ وچ رضا مندی والی سرحد نوں چین ولوں شملہ کنوینشن نوں قبول کرن دی  شرط مندے سن۔ کیونکہ بریٹیش چین دی سویکرتی حاصل نہ  کر سکے، تبتی میکموہن لائن نوں "اویدھ" مندے سن۔  

بریٹیش نے دو دہاکیاں توں ودھ ویلے تک میکموہن لائن لاگوُ نہ کیتی، جس دوران تبت توانگ دا پربندھ کردا رہا۔ جدوں بریٹیش بنسپتی سائنسدان پھرینک کنگڈن-وارڈن سیلا درا پار کرکے ۱۹۳۵ وچ تبت دی اجازت توں بناں توانگ وچ داخل ہویا، تاں اسنوں تھوڑھے ویلے لئی گرفتار کر لیا گیا۔ تبت سرکار نے برٹین دے خلاف رسمی شکایت درج کروائی۔  اسنے انگریزاں دا دھیان کھچیا، جیہناں نے بھارت-تبتی سرحد دی مڑ جانچ کیتی، اتے میکموہن لائن نوں مڑ سرجیت کرن دی کوشش کیتی۔  نومبر وچ، بریٹیش سرکار نے تبت نوں سرحدی سمجھوتے نوں لاگوُ کرن دی منگ کیتی۔ اس نوں تبتی سرکار دے خلاف دا ساہمنا کرنا پیا جس توں ایہہ اشارہ ملدا اے کہ چین ولوں شملہ کنوینشن نوں قبول کرنا اجہیاں ساریاں گلاں لئی اکّ مشرق شرط سی۔  تبت نے ، کجھ حدّ تک توانگ مٹھّ نال جڑے اہمیت دے کارن توانگ چھڈن توں انکار کر دتا۔۱۹۳۸ وچ بریٹیش نے کیپٹن جیئیس لائیٹفٹ دے ماتحت اکّ چھوٹا فوجی دستہ بھیج کے توانگ اتے خود مختاری دا دعوہ کرن یتن کیتا۔  اس حملے نوں تبتی سرکار دے سخت خلاف دا ساہمنا کرنا پیا۔ 

۱۹۴۱ وچ چین اتے جاپان درمیان جنگ شروع ہون توں بعد، آسام دی سرکار نے اتری مشرقی سرحدی ایجنسی (نیفا) علاقہ، جو بعد وچ اروناچل پردیش بنیا، اتے اپنی پکڑ مضبوط کرن لئی کئی 'اگے ودھن دی پالیسی' دے ہمبھلے مارے۔ ۱۹۴۴ وچ سیلا درے دے دکھن وچ واقع توانگ ٹریکٹ دے علاقہ اتے انتظامی کنٹرول ودھا دتا گیا سی جدوں جیپی ملز نے درانگ ڈزونگ وکھے آسام رائیپھلز دی پوسٹ قائم کیتی اتے تبتی ٹیکس-اگراہاں دے بسترے گول کر دتے۔ تبتی خلاف دی کوئی پرواہ نہیں کیتی۔ پر، تبت نوں پاس دے اتر والے علاقہ توں باہر کڈھن لئی کوئی قدم نہ چکے گئے جس وچ توانگ شہر شامل سی۔ 

ایہہ حالت بھارت دی آزادی توں بعد وی بنی رہی پر ۱۹۵۰ وچ اکّ نرنائک تبدیلی آئی جدوں تبت اپنی خودمختیاری کھو بیٹھا اتے نویں قائم لوک لوکراج چین وچ شامل کر لیا گیا ۔ فروری ۱۹۵۱ وچ، بھارت نے اکّ چھوٹے ایسکارٹ اتے کئی سو درباناں دے نال اکّ اہلکار نوں توانگ بھیجیا اتے تبتی انتظامیہ نوں ہٹاؤندے ہوئے، تبتیاں توں توانگ ٹریکٹ دے باقی حصے نوں اپنے قبضے وچ لے لیا۔   بھارتی یتناں دا مول نواسیاں نے اکّ دمنکاری جگیرو حکمرانی توں راحت وجوں نگھا استقبال کیتا۔ ۱۹۶۲ دے چین-بھارت لڑائی دوران، توانگ تھوڑھے ویلے لئی چین دے کنٹرول وچ آ گیا، پر چین نے اپنی مرضی نال لڑائی دے انت وچ اپنیاں فوجاں واپس لے لئیاں، اتے توانگ بھارتی انتظامیہ وچ واپس آ گیا۔ پر جے وی چین نے توانگ سمیت اروناچل پردیش دے زیادہ تر حصے 'تے اپنے داعویاں نوں تیاگیا نہیں اے۔ 

 ایہہ وی ویکھو 

 چین-بھارت تعلق
 شمال مشرقی بھارت وچ سیر سپاٹا

 حوالے 

گٹھ:شمال مشرقی بھارت وچ سیرگاہ
گٹھ:بھارت دے شہر