سلطان علی بن محمد باقر

علی بن محمد باقر ، فرزند بلا فصل محمد باقر ، شیعاں دے پنجويں امام نيں۔ ذرائع وچ انہاں نو‏ں اکثر سلطان علی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ بعض تاریخی روایات دے مطابق ۱۱۳ ہجری وچ چہل حصاران تے فن کاشان دے لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں عاشقان اہل بیت د‏‏ی درخواست اُتے ۔ ہجرت کرکے اس علاقے وچ آگئے۔ علی ابن محمد نے بالآخر سنہ ۱۱۶ ہجری وچ وفات پائی۔ دربند ازنویہ وچ حکومت‏ی فورسز دے ہتھو‏ں متعدد مقامی افراد دے نال ہجری نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا۔ انہاں د‏‏ی میت نو‏‏ں مشہد اردہال دے امام زادہ وچ سپرد خاک کيتا گیا۔ قالین دھونے د‏‏ی تقریبات ہر سال اکتوبر دے دوسرے جمعہ نو‏‏ں مشہد اردہل وچ ماتم تے ماتم دے نال ناقابل بیان ہلچل دے نال علی ابن محمد د‏‏ی موت د‏‏ی یاد وچ منعقد د‏‏ی جاندیاں نيں۔علی بن محمد باقر، فرزند بلا فصل محمد باقر پنجمین امام شیعیان است. در منابع غالباً از او با عنوان سلطان علی یاد می‌شود. براساس برخی از گزارش‌های تاریخی او بنا به درخواست دوستداران اهل بیت از اهالی چهل حصاران و فین کاشان در سال ۱۱۳ ه‍.ق به این منطقه هجرت نمود. علی بن محمد سرانجام در سال ۱۱۶ ه‍.ق به همراه تعدادی از اهالی منطقه توسط نیروهای حکومت‏ی در دربند ازناوه کشته شد. پیکر او در امامزاده مشهد اردهال (در مشهد اردهال) به خاک سپرده شد. مراسم قالی شویان هر سال در دومین جمعه مهرماه به یاد مرگ علی بن محمد با شور و غوغای وصف ناپذیر، همراه با عزاداری و نوحه خوانی در مشهد اردهال برگزار می‌شود.

 پیدائش 
علی ابن محمد باقر باقر دے بیٹے نيں۔ شیخ مفید باقر دے ست بیٹےآں اُتے غور کردے نيں: "ابو عبداللہ جعفر ابن محمد تے عبداللہ، جو ام فروہ بنت قاسم بن محمد ابن ابی بکر تو‏ں سن، تے ابراہیم تے عبید اللہ، جو ام حکیم تو‏ں سن، دونے اپنے والد دے زمانے وچ فوت ہوئے سن ۔ زندگی بھر. علی تے زینب دا تعلق ام ولد تو‏ں سی۔ "اور سلمیٰ جس د‏‏ی ماں نو‏‏ں میرا بیٹا سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔" شیخ مفید، الارشاد، ص۳۹۴علی بن محمد باقر، فرزند بلا فصل محمد باقر پنجمین امام شیعیان است. در منابع غالباً از او با عنوان سلطان علی یاد می‌شود. براساس برخی از گزارش‌های تاریخی او بنا به درخواست دوستداران اهل بیت از اهالی چهل حصاران و فین کاشان در سال ۱۱۳ ه‍.ق به این منطقه هجرت نمود. علی بن محمد سرانجام در سال ۱۱۶ ه‍.ق به همراه تعدادی از اهالی منطقه توسط نیروهای حکومت‏ی در دربند ازناوه کشته شد. پیکر او در امامزاده مشهد اردهال (در مشهد اردهال) به خاک سپرده شد. مراسم قالی شویان هر سال در دومین جمعه مهرماه به یاد مرگ علی بن محمد با شور و غوغای وصف ناپذیر، همراه با عزاداری و نوحه خوانی در مشهد اردهال برگزار می‌شود.

 بچے 
مصعب زبیری لکھدے نيں: علی ابن محمد (باقر) د‏‏ی اک بیٹی سی جس دا ناں فاطمہ سی جس د‏‏ی والدہ ام ولد سی تے موسیٰ بن جعفر بن محمد باقر نے اس لڑکی نال شادی کيتی۔ » زبیری، نسب قریش، به نقل از حسینی زرباطی، بغیة الحائر فی احوال اولاد الامام باقر ص۱۴۸/المشاهد العتره الطاهره، ص ۲۷۰.علی بن محمد باقر، فرزند بلا فصل محمد باقر پنجمین امام شیعیان است. در منابع غالباً از او با عنوان سلطان علی یاد می‌شود. براساس برخی از گزارش‌های تاریخی او بنا به درخواست دوستداران اهل بیت از اهالی چهل حصاران و فین کاشان در سال ۱۱۳ ه‍.ق به این منطقه هجرت نمود. علی بن محمد سرانجام در سال ۱۱۶ ه‍.ق به همراه تعدادی از اهالی منطقه توسط نیروهای حکومت‏ی در دربند ازناوه کشته شد. پیکر او در امامزاده مشهد اردهال (در مشهد اردهال) به خاک سپرده شد. مراسم قالی شویان هر سال در دومین جمعه مهرماه به یاد مرگ علی بن محمد با شور و غوغای وصف ناپذیر، همراه با عزاداری و نوحه خوانی در مشهد اردهال برگزار می‌شود.

ان دا اک ہور بچہ وی سی جس دا ناں احمد بن علی ابن باقر سی۔ انہاں د‏‏ی قبر اصفہان وچ خواجو محلے دے راستے وچ باغات وچ واقع ا‏‏ے۔ حسینی زرباطی، بغیة الحائر فی احوال اولاد الامام باقر ص۱۴۶/مجموعه تاریخی مذهبی مشهد اردهال، ص۳۶.

 تفصیل 
صاحب ریاض العلماء لکھدے نيں: "سید اجل سید علی ابن مولا‏نا امام باقر، محمد باقر دے بزرگاں تے فرزنداں وچو‏ں نيں، تے انہاں د‏‏ی عظمت دے اظہار دے لئی لمبے لفظاں د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی قبر کاشان دے نیڑے اے تے "مشہد بارکرز" دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ انہاں دا اک بلند تے وڈا گنبد اے تے شیعہ علماء دے اک گروہ نے انہاں د‏‏ی شان وچ فضائل بیان کيتے نيں تے انہاں د‏‏ی تے مشہد د‏‏ی فضیلت دے بارے وچ قصے بیان کيتے نيں۔ » به نقل از حسینی زرباطی، بغیة الحائر فی احوال اولاد الامام باقر ص۱۴۳

 ایران د‏‏ی طرف ہجرت 

 درخواست مبلغ و راهنما 
چہل حصران تے فن کاشان دے چند شیعاں نے باقر نو‏‏ں خط لکھیا کہ چونکہ اسيں آپ تو‏ں دور نيں اس لئی اپنے کسی رئیس نو‏‏ں بھیج داں کہ اوہ ساڈی رہنمائی تے تربیت کرے تے سانو‏ں احکا‏م سکھائے۔ مجموعه تاریخی، مذهبی مشهد اردهال، حسین فرّخ یار، ص۳۷.

باقر نے اپنے بیٹے علی ابن محمد نو‏‏ں قاصداں دے نال کاشان بھیجیا۔ انہاں دے سفر دے ذرائع انہاں دے بھائی جعفر صادق نے فراہ‏م کيتے سن ۔ نور باقر، ص۵۴.

 لوکاں دا استقبال کرنا 
پہنچنے اُتے تقریباً ۶۰۰۰ لوک انہاں دا استقبال کرنے دے لئی فن پہنچے۔ اوہ کچھ عرصہ جاسب تے خواہ وچ رہ‏ے، تے زیادہ تر کاشان گرینڈ مسجد وچ عبادت کردے سن، جو اس وقت اولڈ اسکوائر د‏‏ی گلی وچ واقع اے، تے شیعہ اس دے پاس نماز جمعہ دے لئی آندے سن ۔ نور باقر، ص۵۷.

 خط لکھنا 
اس نے مدینہ وچ اپنے والد نو‏‏ں خطوط بھیجے جس وچ انہاں دے حالات تے شیعاں دے حالات بیان کيتے گئے، ایتھ‏ے تک کہ انہاں دے والد د‏‏ی وفات د‏‏ی خبر ۱۱۴ ہجری تک پہنچی۔ توفیق، شهید اردهال، ص۴۰.

 ماریا جائا 
باقر دے قتل دے تقریباً تن سال بعد ۱۱۶ ہجری وچ انہاں دے مخالفین نے انہاں نو‏ں قتل کر دتا۔

چونکہ ۲۷ جمادی الاشعانی علی ابن محمد د‏‏ی وفات دے سال ۱۷ اکتوبر نو‏‏ں موافق اے اس لئی ہر سال انہاں د‏‏ی برسی دے موقع اُتے اکتوبر دے دوسرے جمعہ نو‏‏ں قالین دھونے د‏‏ی تقریبات شاندار طریقے تو‏ں منعقد کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ اس د‏ی قبر اُتے ماتم.توفیق، شهید اردهال، ص۳۷–۴۴.

 تدفین د‏‏ی جگہ 
ان د‏‏ی تدفین دے بارے وچ اختلاف ا‏‏ے۔ کچھ لوک انہاں د‏‏ی تدفین دے مقام نو‏‏ں مشہد اردہل ( باری کارسف ) ( مشہد اردہل دے امام زادہ ) وچ کاشان تو‏ں ۴۰ کلومیٹر مغرب وچ کاشان تو‏ں دلیجان راستے اُتے جاندے نيں۔ نقض، عبدالجلیل قزوینی، ص199شیخ عباس قمی، منتهی الامال، ص۱۳۳۰ ایتھ‏ے تک کہ انہاں دے مقبرے دے لئی مشہد دے استعمال کیت‏‏ی اک طویل تریخ اے تے خلاف ورزی د‏‏ی کتاب وچ مشہد دا لفظ اوتھے تو‏ں آیا ا‏‏ے۔ 

 وصایا 
زندگی دے آخری لمحات وچ جدو‏ں اس نے اکھ کھولی تاں اپنے آپ نو‏‏ں خاجہ ملک شاہ دے پاس پایا تے کہیا:

 اے دوست متفق! میری کئی وصیتاں نيں، آپ میری وصیت اُتے عمل کرن:

 ميں نے تے میرے بھائی نے دیکھیا کہ نور (سلطان محمود) دشمناں دے خوف تو‏ں عبدالکریم بارکرسی دے گھر وچ چھپا ہويا ا‏‏ے۔ کوشش کرن کہ اسنو‏ں چالیس باڑاں تے مالیات دے لوکاں نو‏‏ں دے داں تاکہ اسنو‏ں کوئی نقصان نہ پہنچے۔
 میرے بھائی جعفر صادق نو‏‏ں اک خط پیش کرن تے مینو‏ں تمام واقعات تے میری بے گھری تے ظلم د‏‏ی تفصیل بتاواں تے لوکاں نے میرے نال کيتا سلوک کيتا تے مینو‏ں اک بار وی آپ د‏‏ی خدمت کرنے د‏‏ی اجازت نہ دی۔
 فن تے چالیس باڑاں دے دوستاں نو‏‏ں میرا سلام بھیجو تے انہاں تو‏ں کہو کہ میری قبر ايس‏ے جگہ رکھو جو ميں نے توانو‏‏ں دکھائی اے تے اس د‏ی خلاف ورزی نہ کرو۔ مجموعه تاریخی، مذهبی مشهد اردهال، ص۵۷.

 سرداب 
سلطان علی دے مزار وچ اک خاکہ اے جو تقریباً ۶ میٹر لمبا، ۳ میٹر چوڑا تے ۳٫۵ میٹر اُچا ا‏‏ے۔ اس کرپٹ تے اس دے اندر موجود تابوتاں دے بارے وچ بہت کچھ کہیا جا چکيا ا‏‏ے۔ روایت اے کہ ۱۳۱۳ عیسوی وچ قم دا حاکم اعضاد الدولہ مشہد اردہل (جو کہ قم دا اک فنکشن سی) آیا تے حکم دتا کہ خانہ کعبہ د‏‏ی کھدائی کيت‏ی جائے۔ اوہ ذا‏تی طور اُتے خانہ کعبہ وچ داخل ہويا تے سو دے نیڑے تابوت دیکھے جنہاں وچو‏ں ہر اک صحت مند تے ٹوٹے پھوٹے جسم دے نال سی، جدو‏ں کہ اوہ زندگی دے لباس پہنے ہوئے سن تے کچھ سوکھے ہوئے خون دے گالاں اُتے نقش سن، اوہ سلطان علی دے ساتھیاں وچو‏ں سن ۔ » شهید اردهال، ص۴۶

آیت اللہ مراشی نجفی نے ۱۳۴۱ء وچ اس خاکہ د‏‏ی ریارت کيت‏ی، انہاں دا قول نقل کيتا گیا اے: تابوت ٹوٹا ہويا اے، تے ہر تابوت دے اندر اک لاش اے، جس دا چہرہ کھلے تے بکھرے ہوئے بال نيں، جو کسی چھوٹی چیز تو‏ں پاؤڈر د‏‏ی طرح ٹُٹ ک‏ے بکھر جاندے نيں۔ اس دا ناں سید روکن الدین مسعود اے تے تریخ ۹۵۴ ا‏‏ے۔ نور باقر، ص۹۳.

 قالین صاف کرنے والے 
کئی سالاں تو‏ں، سلطان علی ابن محمد دے قتل د‏‏ی یاد وچ قالین دھونے د‏‏ی تقریب (ہر سال دے نیڑے ترین جمعہ تو‏ں ۸ اکتوبر کو) مشہد اردہل وچ ماتم تے نوحہ خوانی دے نال ناقابل بیان جوش و خروش دے نال منعقد کيتی جاندی رہی ا‏‏ے۔ تقریب دا اصل فارمیٹ شاید تھوڑا بدل گیا ہو؛ لیکن ایہ انہاں روايتی تے مذہبی رسومات وچو‏ں اک اے جس د‏‏ی اک قدیم تریخ ا‏‏ے۔

اج صبح فن دے بوہت سارے لوک ہتھو‏ں وچ لاٹھیاں لے ک‏ے مزار دے نیڑے پانی دے چشمے اُتے جمع ہُندے نيں (یعنی قالین دھونے د‏‏ی جگہ) تے نعرہ لگاندے ہوئے سلطان علی ابن محمد باقر دے مزار د‏‏ی طرف بڑھدے نيں۔ "یا حسین" اوہ کردے نيں۔ صفا دے صحن وچ ہور لوکاں دے نال تے متعدد علماء تے مذہبی شخصیتاں د‏‏ی موجودگی وچ قرآن د‏‏ی آیات د‏‏ی تلاوت تو‏ں تقریب دا آغاز کيتا۔ فیر لوک ماتم تے ماتم کردے نيں، تے چند منٹاں دے بعد، فن دے لوک مزار دے اندر قالیناں وچو‏ں اک نو‏‏ں امام زادہ دے خادماں تو‏ں غسل دے لئی دے دیندے نيں۔ فیر اوہ قالین بچھاواں تے اسنو‏ں اپنے موڈھیاں اُتے اٹھاواں تے اپنی لاٹھی دے سہارے اسنو‏ں صحن صفا تو‏ں باہر لے جاواں۔ اس قالین نو‏‏ں اٹھانا امام زادہ دے مقدس جسم د‏‏ی حرکت د‏‏ی علامت اے تے چند منٹ دے سوگ دے بعد تقریب دا اختتام ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ تقریب وچ ہزاراں افراد نے فن دے نال ہتھ وچ لاٹھیاں لئی، مختلف نعرے لگاندے ہوئے سراں اُتے ہتھ ڈالے۔ شهید اردهال، ص۴۷ ۴۹.

 متعلقہ مضامین 

 مشہد اردہال
 مشہد اردہال دے امام زادہ
 باری کرسف
 قالین صاف کرنے والے
 فین کاشان

 مطالعہ دے وسائل 

 شہید اردہال: سیرت حضرت سلطان علی بن امام محمد باقر، زہرا آرونی
 نور باقر، سید علی محسنی۔
 حضرت سلطان علی بن امام محمد باقر رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی سیرت و شہادت د‏‏ی تفصیل، عبدالرسول مدنی کاشانی

 فوٹ نوٹ 

 حوالے 

 توفیق، سید محمد مهدی، شهید اردهال، پیام مهدی۴، قم، چاپ اول، ۱۳۷۶.
 حسینی زرباطی، حسین، بغیة الحائر فی احوال اولاد الامام باقر، مکتبة آیت‌الله العظمی مرعشی النجفی، قم، الاولی.
 قزوینی، عبدالجلیل، نقض، سلسله انتشارات آثار ملی، تهران، ۱۳۵۸ش.
 قمی، شیخ عباس،منتهی الآمال، تحقیق ناصر باقری بیدهندی،انتشارات دلیل، قم، اول، ۱۳۷۹ ش (دو جلد در یک مجلد).
 فرّخ یار، حسین، مجموعه تاریخی، مذهبی مشهد اردهال، هیئت امناء سلطان علی بن محمدباقر، چاپ اول، ۱۳۶۹ ش.
 شیخ مفید، الارشاد، قم، الناشر سعید بن حبیر، الاولی، ۱۴۲۸ه.
 محسنی؛ سید علی، نور باقر، انتشارات مشهور، ۱۳۸۳، چاپ اول.
 المشاهد العتره الطاهره، مؤسسه البلاغ، بیروت، چاپ اول، ۱۴۰۸ ق.

 باہرلے جوڑ 

 مضمون دا ماخذ (حملہ کرکے تے قبضہ کرکے) حلقے د‏‏ی معلومات د‏‏ی بنیاد
 سلطان علی ابن محمد دا آتانہ
گٹھ:شیعہ اثناعشری
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:شیعہ
گٹھ:بنو امیہ دے مخالف بغاوتاں
گٹھ:۷۳۴ دیاں موتاں
گٹھ:اہل بیت
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:734 دیاں موتاں