ہند یورپی بولیاں دی لسٹ

ہند-یورپی زباناں وچ تقریباً ۴۴۹ زباناں شام‏ل نيں جو تقریباً ۳٫۵ بلین افراد یا دنیا د‏‏ی تقریباً نصف آبادی بولدے نيں۔  یورپ تے مغربی تے جنوبی ایشیا د‏‏ی زباناں د‏‏ی شاخاں تے گروہاں نال تعلق رکھنے والی زیادہ تر وڈی زباناں ہند-یورپی زبان دے خاندان نال تعلق رکھدی نيں۔ اس طرح، ہند-یورپ مقامی بولنے والےآں د‏‏ی تعداد دے لحاظ تو‏ں دنیا دا سب تو‏ں وڈا بولی والا خاندان اے (لیکن تیسرے یا پنجويں نمبر اُتے آنے والی زباناں د‏‏ی تعداد دے لحاظ تو‏ں نئيں)۔ مقامی بولنے والےآں د‏‏ی تعداد دے لحاظ تو‏ں دنیا د‏‏ی دس وڈی زباناں وچو‏ں اٹھ ہند-یورپی نيں۔ انہاں زباناں وچو‏ں اک انگریزی اے جو کہ دوسری بولی دے اک ارب تو‏ں زیادہ بولنے والےآں دے نال دنیا دا اصل ثالث اے  ۔ اج دنیا وچ زیادہ تر لوک مادری زبان یا دوسری زبان دے طور اُتے اس خاندان د‏‏ی گھٹ تو‏ں گھٹ اک بولی بول سکدے نيں۔رابطه فرضی با ہور خانواده‌های زبانی و نیازبان‌های آن‌ها (مسئله بحث‌برانگیز و در عین حال حل‌نشده دسته‌بندی سطح بالای خانواده‌های زبانی شناخته‌شده به شاخه‌های بزرگتر که از نیاکان مشترک در گذشته‌های دور منتقل می‌شوند)

اس لسٹ وچ ہر ذیلی زمرہ یا بولی دے زمرے وچ کئی وکھ وکھ ذیلی زمرے تے زباناں شام‏ل نيں۔ ہند-یورپی بولی دے خاندان د‏‏ی ۱۰ معروف شاخاں یا ذیلی خاندان نيں، جنہاں وچو‏ں اٹھ ناپید نيں تے دو ناپید نيں۔ ہند-یورپی شاخاں دے تعلقات، اوہ کس طرح اک دوسرے نال تعلق رکھدے نيں تے بنیادی ضرورت منداں تو‏ں شاخاں کِداں کڈدے نيں ایہ ہور تحقیق دا موضوع اے تے حالے تک اسنو‏ں اچھی طرح تو‏ں سمجھیا نئيں گیا ا‏‏ے۔ کچھ ہند-یورپی زباناں منفرد نيں تے خانداناں وچ درجہ بندی نئيں کيت‏‏ی گئیاں نيں۔

SIL تخمینہ وچ جنہاں ۴۴۹ ہند-یورپی زباناں د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی اے اوہ بنیادی طور اُتے زندہ زباناں نيں۔  پر، جے انہاں وچ تمام معلوم مردہ ہند-یورپی زباناں نو‏‏ں شام‏ل ک‏ر ليا جائے تاں انہاں د‏‏ی تعداد ۸۰۰ تو‏ں زیادہ یا اک ہزار دے نیڑے پہنچ جائے گی۔ اس لسٹ وچ تمام معروف ہند-یورپی زندہ تے مردہ زباناں شام‏ل نيں۔

اک بولی تے بولی دے درمیان فرق بالکل سیدھا نئيں اے کیونجے بوہت سارے معاملات وچ اک تو‏ں زیادہ بولیاں، بولیاں تے زباناں نيں، تے اس لئی وی کہ لفظاں د‏‏ی مقدار، گرامر ، تلفظ تے فونیم د‏‏ی نشاندہی کرنے دے لئی کوئی معیار نئيں ا‏‏ے۔ اوہ انہاں دے درمیان فرق کردے نيں۔ بولی تے بولی ( باہمی افہام و تفہیم نو‏‏ں اک معیار دے طور اُتے استعمال کيتا جا سکدا اے، لیکن ایسی زباناں نيں جو اک دوسرے دے نیڑے نيں جو اک دوسرے دے لئی کسی حد تک قابل فہم وی نيں)۔ اس وجہ تو‏ں، اشاریہ د‏‏ی لسٹ وچ ، بولیاں دے گروپس تے کچھ مخصوص بولی دے لہجے دکھائے گئے نيں (ترچھی)، خاص طور اُتے جے ایہ بولی کسی وڈے علاقے وچ وڈی تعداد وچ بولی جاندی اے یا بولی جاندی اے، یا جے اس وچ فرق اے یا ہو چکيا ا‏‏ے۔ بولیاں..

پہلے غیر ہند-یورپی لوکاں د‏‏ی زبان، جسنو‏ں نو -انڈو-یورپی بولی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، اک اندازے دے مطابق ۴٬۵۰۰ ق م وچ رہندے سن تے تقریباً ۴٬۰۰۰ ق م تو‏ں ہجرت تے ثقافتی اثرات دے ذریعے پھیلی سی۔ اس واقعہ نے مغربی تے جنوبی یوریشیا دے بوہت سارے حصےآں وچ آبادی د‏‏ی تشکیل، تبدیلی، لسانی جمع کاری، تے لسانی تبدیلی دا اک پیچیدہ عمل شروع کيتا۔ اس عمل دے دوران اس خاندان د‏‏ی بہت ساریاں زباناں تے شاخاں جڑ پھڑ گئياں۔

دوسری صدی ق م دے اختتام تک، ہند-یورپیاں د‏‏ی تعداد لکھاں وچ سی تے اوہ مغربی تے جنوبی یوریشیا (بشمول مغربی وسطی ایشیا ) دے اک وڈے جغرافیائی علاقے وچ رہندے سن ۔ اگلے دو ہزار سالاں وچ ، ہند-یورپی بولنے والےآں د‏‏ی تعداد تے وی ودھ گئی۔

جغرافیائی طور پر، ہند-یورپی زباناں ہن وی وڈے پیمانے اُتے بولی جاندی سی، حالانکہ وسط پہلی، ابتدائی تے وسط دوسری صدی دے بعد، بالترتیب زیادہ تر مغربی وسطی ایشیا تے ایشیا مائنر، ترکاں دے منتشر، فتوحات تے آباد ہونے د‏‏ی وجہ تاں۔ - بولنے والے لوک، ہور منگول حملے تے فتوحات کھو گئے۔ اج دا ہنگری وی ہنگری د‏‏ی فتوحات تے بستیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں کھو گیا۔ پر، دوسری صدی عیسوی دے دوسرے نصف وچ ، ہند-یورپی بولی دے علاقے روسی فتوحات دے ذریعے شمالی ایشیا ( سائبیریا ) تے یورپی ، خاص طور اُتے پرتگالی، ہسپانوی، فرانسیسی، برطانوی ہُندے ہوئے شمالی تے جنوبی امریکا، آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ تک پھیل گئے۔ ، تے ڈچ مہمات۔ ملا۔

مختلف لوکاں تے زباناں دے درمیان تعلق، خاص طور اُتے یورپی نوآبادیات دے نتیجے وچ  ، ہند-یورپی زباناں اُتے مبنی بہت ساریاں پِڈگین ، کریول ، تے مخلوط زباناں د‏‏ی تخلیق دا باعث بنی، جنہاں وچو‏ں اکثر اج جزیراں تے ساحلی علاقےآں وچ بولی جاندیاں نيں۔ .

 فرضی اجداد 
دوسری زباناں دے خانداناں تے انہاں د‏‏ی ضروریات دے نال فرضی تعلق (معروف بولی دے خانداناں د‏‏ی وڈی شاخاں وچ اعلیٰ سطحی درجہ بندی دا متنازعہ لیکن حل طلب مسئلہ جو ماضی بعید وچ مشترکہ آباؤ اجداد تو‏ں گزریا اے )

 غیر انسانی (؟)
 ہند -اٹلانٹک (؟)
 ہندو آرامی (؟)
 آہستہ آہستہ (؟)
 Bury-Papua (؟)
 بوری (؟)
 نوسٹریٹک (؟)
 شمالی یوریشین / نوسٹریٹک (؟)
 یورال سائبیریائی (؟)
 ہندو (؟)
 ہندو پنیر (؟)
 ہند -یورپی صنعت (؟)
 اناطولیہ (؟)

 اجداد 

 ہند-یورپی اولی
 پہلا ہند-یورپی
 مشرق وسطیٰ دے یورپی باشندے۔
 دیر تو‏ں ہند-یورپی

 علیحدگیاں 
بھانويں تمام ہند-یورپی زباناں اک مشترکہ آباؤ اجداد تو‏ں نکلی نيں جسنو‏ں ہند-یورپی نسب کہیا جاندا اے، ذیلی خانداناں یا شاخاں دے درمیان رشتہ داری د‏‏ی ڈگری اک ورگی نئيں اے، تے ایسی ذیلی فیملیز نيں جو نسبتاً نیڑے یا دور نيں، اس گل دا اشارہ اے کہ اوہ نئيں نيں۔ اک ہی وقت وچ وکھ. ہند-یورپی ذیلی خانداناں د‏‏ی رشتہ داری یا انہاں دے درمیان شاخاں حالے تک اک حل طلب تے متنازعہ مسئلہ ا‏‏ے۔

ڈان رنگ تے ٹینڈی ورنو ، ارتقائی حیاتیات تو‏ں لئی گئے ریاضیا‏تی تجزیے دا استعمال کردے ہوئے، ہند-یورپی شاخاں تو‏ں تھلے لکھے درخت تجویز کردے نيں: Anthony, David W. (2007), The Horse, the Wheel and Language: How Bronze-Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World, Princeton University Press

 نیاہندواروپائی
 اناطولیائی پیشہ (۳۵۰۰ ق م تو‏ں پہلے۔ م)
 ٹکا پیشہ
 اطالوی پیشہ تے سیلٹک پیشہ (۲۵۰۰ ق م تو‏ں پہلے۔ م)
 آرمینیائی پیشہ تے یونانی پیشہ (۲۵۰۰ ق م دے بعد۔ م)
 ہند -ایرانی نواں (۲۰۰۰ ق م) م)
 جرمن تے بالٹو -سلاوک پیشے؛ نیاگرا (۵۰۰ ق م) م)

ڈان رنگ تے ٹینڈی وارنو دے طریقہ کار د‏‏ی پیروی کردے ہوئے، ڈیوڈ ڈبلیو انتھونی نے تھلے لکھے ترتیب تجویز کی: Anthony, David W. (2007), The Horse, the Wheel and Language: How Bronze-Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World, Princeton University Press

 نیاہندواروپائی
 اناطولیائی پیشہ (۴۲۰۰ ق م۔ م)
 تخری پیشہ (۳۷۰۰ھ۔ م)
 جرمن پیشہ (۳۳۰۰ ق م۔ م)
 اطالوی پیشہ تے سیلٹک پیشہ (3000 BC. م)
 آرمینیائی پیشہ (۲۸۰۰ ق م۔ م)
 بالٹو سلاوی پیشہ (۲۸۰۰ ق م) م)
 یونانی پیشہ (۲۵۰۰ ق م۔ م)
 ہند -ایرانی نواں (۲۲۰۰ ق م۔ م) قدیم فارسی تے قدیم ہندی وچ تقسیم ۱۸۰۰ ق م۔ م

 زباناں 
ہند-یورپی بولی د‏‏ی شاخاں دے لئی تقاضے:

 ہند-یورپی صنعت
 نیاہندواروپائی
 پہلا ہند-یورپی
 نیاآناتولی
 نیلوی
 نئیندی
 مشرق وسطیٰ دے یورپی باشندے۔
 نیاتخاری
 دیر تو‏ں ہند-یورپی
 نیاآلبانی
 نیارمنی
 نیابالتواسلاوی
 نیابالتیک
 مغربی نابالٹکس
 مشرقی نابالٹک
 نیاسلوی
 نیالخی
 نیاچکسلوکی
 نیاسوربی
 نیابلغاری‌مقدونی
 نیاشتوکاوی
 نیاسلدی
 کانٹی نینٹل نیشن
 نیاسلدی جزیرہای
 نیوجرمنی
 شمال مغربی نائیجیریا
 نیورس
 مغربی نائیجیریا
 مشرقی نیاگرا
 نیانی
 نیاهندوایرانی
 نیانورستانی
 نیارانی
 نیاسکایی
 نیاسغدی بلخی
 نیاہندو آریائی
 نیابنگالی آسامی
 نیاپنجابی
 نیابیہاری
 نیو اٹلی

 البانی بولی 

 البانیائی ( نیا البانیائی ) ( بولی دا سلسلہ )
 البانوی گیگ ( شمالی البانوی بولی )
 ٹسک البانیائی ( جنوبی البانوی بولی )
 آربریش ( آبریشت )
 آروانیتیکا(آبریشت )

 اناطولیائی زباناں۔ 
سب مر چکے نيں۔

 ہیندی ( نسیندی )
 لووی
 لیکیایی
 ملواکی ("لیسیا بی")
 نظری
 پالائی

 آرمینیائی بولی 

 آرمینیائی
 مغربی آرمینیائی
 مشرقی آرمینیائی

 بالٹو سلاوی زباناں 

 بالٹک زباناں۔
 مشرقی بالٹک
 لیٹوین ( جدید لیٹوین )
 لٹگلی۔
 سولون (مردہ)
 سیمیگالی (مردہ)
 لتھوانیائی ( جدید لتھوانیائی )
 آوکشتتی
 سموگیندی
 اَنھّا پن (مردہ)
 مغربی بالٹک
 نیو پرشیا
 سکالوئی (مردہ)
 مغربی گیلنڈی (مردہ)
 سودووی (یاتونگی) (مردہ)
 سلاوی زباناں
 مشرقی سلاوی
 روسی
 یوکرینیائی
 بیلاروسی
 روسی
 مغربی سلاوی
 لخی
 پولش
 پومرانی
 کاشوبی
 سلووینیائی
 پولابی (مردہ)
 سلیزی
 سوربی
 لوئر سوربی
 اوپری سوربی
 چیکوسلواکیہ
 چیک
 سلوواکیہ
 کنعانی (مردہ)
 جنوبی سلاوی
 جنوب مغربی سلاوی
 سلووینیائی
 سربو کروشین
 بوسنیائی
 مونٹی نیگرو
 سربیائی
 کروشین
 جنوب مشرقی سلاوی
 بلغاریائی
 مقدونیائی

 سیلٹک زباناں 

 کانٹینینٹل سیلٹک (تمام مردہ)
 گلی
 لیپوندی
 گالیشین
 سیلٹک
 سیلٹک جزیرہ
 گیلیکتبار
 آئرش
 سکاٹش گیلک
 مانکس
 برٹنی
 ویلش
 برٹن
 کارنی
 پیکٹی

 جرمن زباناں 

 مشرقی جرمن (تمام مردہ)
 گوٹی
 ونپائی
 برگنڈی
 گوٹی کریمیا
 شمالی جرمنی
 مشرقی
 ڈینش
 سویڈن
 الفدالی
 مغربی
 آئس لینڈ
 فارو
 نورین (مردہ)
 ناروے
 بوکمل
 نیو ناروے
 مغربی جرمن
 اپر جرمن
 جرمن
 یہدیش
 باویریا
 ویلاموی
 وسطی جرمن
 لکسمبرگ
 ریپوراری
 جرمن پالیٹائن
 جرمن پنسلوانیا
 ہائی جرمن
 جرمن
 السیس
 شوابی
 کلونیرو
 زیريں جرمن
 زیريں مشرقی جرمن
 پتدیچ
 جرمن لوئر ویسٹ
 ویسٹ فیلین
 خرونی
 ستینلوگورفی
 درندی
 جڑواں
 آخترہوکی
 سالاندی
 آرکرز
 فلوھای
 لوئر فرینکی
 ڈچ
 فلیمش زبان
 مغربی فلیمش زبان
 افریقی
 لمبرگ
 زیلینڈی
 اینگلو فارسی
 فریسی
 شمالی فارسی
 فریسی سدرلینڈ
 مغربی فارسی
 انگریزی
 انگریزی
 سکاٹس

 ہیلینک زباناں۔ 
زبان=fa|thumb|250x250px| جدید یونانی بولیاں دا نقشہ

 ہلنی
 مشرقی
 یونانی
 مغربی
 دوری (مردہ)
 قدیم مقدونیائی  (مردہ)

 ہند ایرانی زباناں۔ 

 زبان‌های هندوآریایی
 مرکزی
 اودهی
 بگهلی
 چتیسگری
 هندی فیجی
 شرقی
 بنگالی-آسامی
 آسامی
 بنگالی
 بیشنوپریا مانیپوری
 چاکما
 چیتاگونی
 هاجونگ
 هالبی
 کاریا تار
 رنگپوری
 کورموکار
 مال پاهاریا
 میگران
 ناهاری
 رنگپوری
 روهینگیا
 سیلهتی
 تانگچانگیا
 بیهاری
 آنگیکا
 باجیکا
 بوجپوری
 هندی کارائیبی
 کهورتها
 کودمالی
 ماگهی
 مایتهیلی
 ماجهی
 موساسا
 سادری
 پالی
 پانچپارگانیا
 سادری
 سوراجپوری
 اوریه
 اوریه آدیواسی
 بهاتری
 هالبی
 بودو پارتجا
 کوسلی
 کوپیا
 اوریا
 رلی
 شمالی
 نپالی
 گارهوالی
 کومائونی
 جوملی
 پالپا
 پاهاری غربی
 دوگری
 کانگری
 ماندیالی
 جونساری
 کولو
 کینوری پاهاری
 سیرموری
 هیندوری
 ماهاسو پاهاری
 هندوآریایی شمال غربی
 اردو
 داردی
 کالاش
 کهواری
 کشمیری
 پشه‌ای
 داملی
 گواربتی
 گراگالی
 شمشتی
 بروکسکات
 دوماکی
 شینا
 پالوله
 ساوی
 شینا
 اشوجی
 لندا
 جاکاندی
 کهترانی
 پوتواری
 هندکو
 سرائیکی
 زبان‌های گجرا‏تی
 گجرا‏تی
 کچی
 زبان‌های سندی
 جدگالی
 سندی
 زبان‌های نورستانی
 اشکونو
 کامکاتاویری
 واسی-وری
 ترگامی
 ویگلی
 سانسکریت
 جنوبی
 کونکانی
 مراندی
 سینهالی
 دیوهی (مالدیوی)
 زبان‌های ایرانی
 ایرانی شرقی
 اوستایی
 سکایی باستان
 آسی
 یغنابی
 پشتو
 ایرانی غربی
 ایرانی شمال غربی
 پارتی (مرده)
 کردتی
 سورانی
 کرمانجی
 کردتی جنوبی
 لکی
 گورانی
 سارلی
 شبکی
 زازاکی
 بلوچی
 کرشی
 خوری
 تالشی
 آذری (مرده)
 تاندی
 هرزندی
 کرنگانی
 خوئینی
 گذرخانی
 کجلی
 خورش‌رستمی
 مراغی
 رزجردی
 شاهرودی
 آشتیانی
 وفسی
 الویری-ویدری
 خوانساری
 گازی
 دری زرتشتی
 نائینی
 سمنانی
 سنگسری
 لاسگردی
 سرخه‌ای
 گیلکی
 مازندرانی
 دیلمی (مرده)
 ایرانی جنوب غربی
 فارسی
 بخاری
 دری
 تاجیکی
 هزارگی
 ایماقی
 سیستانی
 پهلوانی (مرده)
 فارسیهود
 دزفولی
 لری
 بختیاری
 سیوندی
 دوانی
 اچمی
 بشاگردی
 کمزاری
 تاندی
 یهودی-تاندی

 اطالوی زباناں۔ 

 سبلی (مردہ)
 اوسکی
 ولسکی
 اومبری
 لاطینی-فالسکی (مردہ)
 فالسکی
 لاطینی
 لاطینی بولی۔
 ونیزی
 رومن زباناں۔
 اطالوی-مغربی
 اطالوی-ڈالمیشین
 دالماندی (مردہ)
 ایسٹرائٹ
 ٹسکنی
 چلا گیا۔
 کرسی
 ساساری
 سسلی
 ناپولی
 پولیایی
 اطالوی-یہودی
 مغربی رومن
 گیلو رومن
 فرانسیسی
 شیمپین
 پوٹو
 سن انجه
 لورین
 پیکاردی
 والون
 نورمان
 اینگلو نارمن
 برگنڈی
 فرینک کومیٹو
 ارپیٹن
 ساوویارد
 گالو
 رمانش
 لادین
 آکسیٹن
 کاتالان
 بلاری
 ویلنسیئن
 پیڈموندی
 لیگوریا
 لومبارڈ
 ایمیلیانو-رومانیولو
 ایملین
 رومانگول
 ایبیرین-رومن
 استوری
 کینٹابری
 ایکسترومارورائی
 لیونی
 میریندی
 ہسپانوی
 فالا
 گالیشین
 پرتغالی
 آراگونی
 مستعربی (مردہ)
 مشرقی رومن
 ارومانی
 رومانیہ
 میگلینو رومانیہ
 مالڈوین
 ولچ
 استرو-رومانی
 سارڈینیا

 تخاری زباناں 
کھبے|thumb|250x250px| تخاری زباناں دا نقشہ

 تخاری۔
 شمالی تخرای
 آنگیایی (تخاری اے)
 کوچئی (تخاری بی)
 جنوبی تخاری
 کورون (تخاری ج)

 غیر درجہ بند زباناں۔ 
غیر زمرہ بند ہند-یورپی زباناں جنہاں دا تعلق کسی خاندان تو‏ں نئيں اے:

 فریجی زبان
 بیلجی
 کیمری
 آسیی
 تراکی
 مساپی

 ممکنہ ہند-یورپی زباناں۔ 
غیر درجہ بند زباناں جو غالباً ہند-یورپی خاندان دا حصہ نيں۔

 مینوسی
 الیمی

 ہند-یورپی فرضی زباناں 
اوہ زباناں جو شاید موجود ہاں تے انہاں دا تعلق ہند-یورپی خاندان تو‏ں ہوئے۔

 سوروتاپتی

 متعلقہ مضامین 

 ہند-یورپی زباناں۔

 ذرائع 

 بیرونیروابط 

 ہند-یورپی بولی دا درخت
گٹھ:فہارست زباناں
گٹھ:ہند یورپی زباناں
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات