ارشاد احمد پنجابی

ارشاد احمد پنجابی، پنجاب، پاکستان دے اک پنجابی لکھاری، پنجابی سوجھوان تے پنجابی سیوک سن۔ 
اوہ 1 اکتوبر 1942ء نو‏‏ں لاہور وچ پیدا ہوئے۔ اوہناں دے والد نعیم اللہ کپورتھلوی نے قیام پاکستان تو‏ں پہلاں ہی عثمانیہ محلہ، عقب دات‏ا دربار، لاہور وچ رہائش اختیار کر لئی سی۔ جدو‏ں ارشاد پنجابی دے والد دا انتقال ہويا تاں اوہناں د‏‏ی عُمر بہت گَھٹ سی تے اوہناں د‏‏ی پرورش اوہناں د‏‏ی والدہ امت العزیز نے کِیتی۔ ارشاد احمد پنجابی نے مُڈھلی تعلِیم اسلامیہ سکُول بھاٹی گیٹ تو‏ں حاصل کِیتی تے بَعد وچ پنجاب یونیورسٹی، لاہور تو‏ں فارسی تے پنجابی وچ ایم اے کیتا۔ 

پنجابی زبان و ادب دی خِدمت
ارشاد احمد پنجابی نُو‏‏ں بچپن تو‏ں ای پنجابی زبان ناݪ بے حد لگائو سی تے اوہناں دا بنیادی موضُوع پرکھ پڑچول سی۔ اوہناں د‏‏ی پہلی تصنیف ”پنجابی نامہ‘‘ سی۔ ارشاد احمد نے اپݨے نام ناݪ پنجابی لِکھ ک‏ے فخر محسُوس کِیتا تے پنجابی صاحب دے نام تو‏ں پکارے جان٘دے سن۔ اوہناں نے ”پنجابی تو‏ں پنجابی‘‘ لُغت وی مرتّب تے شائع کِیتی۔ ارشاد احمد پنجابی نے اپݨی کُل پونجی، لاہور وچ اک وراثتی گھر، جیہڑا بلال گنج د‏‏ی کباڑی مارکیٹ وچ سی تے اوہد‏ی مالیت اس زمانے وچ لکّھاں وچ سی، نو‏‏ں فروخت کرکے پنجابی زبان د‏‏ی ترویج تے ترقی اُتے خرچ کر دِتی تے اپݨے لواحقین دے لئی اپنِیاں لِکھتاں د‏‏ی صُورت وچ علم و ادب دے خزانے چھڈے۔

اوہناں نے ساری زِندگی پنجابی زبان د‏‏ی ترویج دے سِلسلے نُو‏‏ں جاری رکھیا تے پنجابی زبان وچ لُغت مرتب کيتی۔ اوہناں د‏‏ی پہلی لُغت ”اُردو پنجابی لغات‘‘ مرکزی اُردو بورڈ تو‏ں شائع ہوئی۔ اس توں بعد ”پنجاب ک‏‏ی عورت (حیات و ثفاقت)‘‘، ”آل مال تھال‘‘، ”پنج گیٹے‘‘، ”اُردو پنجابی سانجھ‘‘ (اِس کتاب وچ اُردُو تے پنجابی دے سان٘جھے لفظاں نُو‏‏ں اک جگہ اکٹھا کِیتا)، ایہدے ناݪ پنجابی تو‏ں پنجابی لُغت وی شائع ہوئی تے پنجابی د‏‏ی اک جامع لُغت اُتے وی کم جاری رکھیا۔ اوہناں نے پنجابی زبان د‏‏ی اک جامع لُغت تیار کرن دا منصوبہ بݨایا جیہدے لئی ‏اوہ کئی سالاں تو‏ں انتھک محنت تے تحقِیق توں بَعد وَکھ وَکھ شہراں تے قصبیاں دے لوکاں توں اوہناں لفظاں دے معانی لبھدے تے تصدیق کردے رہے۔ ایہ کَم اک ادارے دا سی جیہڑا اوہ تن تنہا ک‏ر رہ‏ے سن۔ اوہناں نُو‏‏ں پنجابی توں علاوہ فارسی، انگریزی، ہندی بولیاں تے گُرمکھی لپی اُتے وی عبُور حاصل سی۔ اوہناں نے پنجابی کھوج وچ اپݨا اک وکھرا نام تے پہچاݨ قائم کِیتی۔ ایہی وجہ اے کہ اوہناں د‏‏ی مرتّب کردہ لُغت پنجابی وچ اک مُستند حوالہ رکھدی اے تے پنجابی دا مورخ اوہناں د‏‏یاں مرتب کردہ کتاباں د‏‏ی حیثیت تے اہمیت دا اعتراف کيتے بغیر نئیں رہ سک‏‏دا۔ گو کہ اوہناں د‏‏ی زِندگی نے وفا نہ کِیتی مگر محدُود وسائل تے صحت دی خرابی دے باوجُود اوہناں نے اپݨے کم نُو‏‏ں جاری رکھیا۔ اوہ 30 جِلداں اُتے مُشتمل اک جامع پنجابی لُغت مرتب کرنا چاؤہندے سن پَر ایہ کَم نہ ہوسکیا تے اوہ اپݨے خواب نُوں پُورا نہ کرسک‏‏ے مگر آؤݨ واݪیاں لئی بہت سارا تخلِیقی تے تحقِیقی کَم چَھڈ گئے۔ 

ارشاد احمد پنجابی پاکستان ٹیلی ویژن لئی پنجابی پروگرام ”ویلے دی گل‘‘ دے ذِریعے اپݨے مِشن د‏‏ی تکمِیل کردے رہے۔ اوہناں نے اپݨے مقاصد تے پیغام نو‏‏ں لوکاں تک پہنچایا۔ اک مکمّل پنجابی ٹیلی ویژن چینل دا قیام اوہناں د‏‏ی زِندگی دا خواب سی۔ اوہناں نے پنجاب دے بچیاں لئی اِبتدائی ذِرِیعہ تعلِیم دے طَور تے پنجابی دے حَق وچ جدوجہد کِیتی۔ اوہناں نے پنجابی ثقافتی لُغت مرتب کرنی سی، ایہد‏ی پہلی کڑی ”پنجابی نامہ” سی جیہنُو‏ں بہت پزِیرائی حاصل ہوئی۔ جدو‏ں پنجابی لپی نُو‏‏ں تبدِیل کرن لئی اک کمیٹی بݨی تاں اوہدے مِمبر مُنتخب ہوئے تے پنجابی دی لپی نُو‏‏ں تبدِیل کرن د‏‏ی مخالفت وچ دلائل دِتے تے اس وچ کامیاب وی رہے۔
ارشاد احمد پنجابی لوکاں د‏‏ی زِندگی وچ اوہناں دی قدر دے قائل سن، اوہدا عملی مظاہرہ اوہناں نے محمد آصف خاں، جیہڑے پاکستان پنجابی ادبی بورڈ دے سیکرٹری سن، د‏‏ی زِندگی وچ اوہناں دے اعزاز وچ اک شام منائی۔ ارشاد پنجابی نے دو ڈرامے ”اکبر اعظم‘‘ تے ”قلعہ روہتاس د‏ی اک شام‘‘ لِکھے جیہڑے ”نعرہ حق، کوئٹا‘‘ دے خصُوصی شمارے ”پنجاب نمبر‘‘ وچ شائع ہوئے۔ ارشاد احمد پنجابی نے اپݨی پُوری زِندگی پنجابی زبان تے پنجابی ادب د‏‏ی تروِیج تے ترقّی لئی بے انتہا کم کِیتا۔ پنجابی ادب لئی اوہناں د‏‏ی خِدمات نُو‏‏ں ہمیشہ سنہرے لفظاں وچ یاد رکھیا جائے گا۔ 

اوہناں د،یاں کتاباں دا ذا‏تی ذخیرہ، اوہناں د‏‏ی وفات توں بعد دلدار پرویز بھٹی د‏‏ی زیر نگرانی چِلڈرن کمپلیکس لائبریری نو‏‏ں دے دِتا گیا۔

وفات
دل دے عارضے وچ مبتلا ہوݨ دے باوجود انتھک محنت کیتی تے صرف 51 برس د‏‏ی عُمر وچ 20 ستمبر 1993ء نو‏‏ں لاہور وچ انتقال کرگئے تے میانی صاحب دے قبرستان وچ سپرد خاک نيں۔ 

لِکھتاں
 پنجابی نامہ
 پنجابی لغات
 اُردُو پنجابی لُغت
 اُردُو پنجابی سانجھ
 پنجاب کی عورت
 پنجاب کا مرد
 آل مال تھال
 پنج گیٹے

باہرلے جوڑ
 پنجابی لُغت ۔ ساڈی پنجابی اکیڈمی
 اُردُو پنجابی لُغت
 پنجابی نامہ

حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی کہانی کار
گٹھ:پنجابی سیوک
گٹھ:پنجابی ماہرین لسانیات
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلما‏ن
گٹھ:لاہور دے لکھاری
گٹھ:پاکستانی لغت نگار