روسی سلطنت دا تاشقند اُتے قبضہ

۱۹ويں صدی دے وسط وچ ، روسی زار حکومت نے تاشقند نو‏‏ں فتح کرنے دے لئی اک فوجی مہم شروع کی، جس د‏‏ی اک وڈی تزویراندی حیثیت سی۔ اس وقت تاشقند تے تاشقند دا علاقہ کوکن خانیت دا حصہ سن ۔ دسمبر ۱۸۶۴ وچ میخائل چرنیایف د‏‏ی قیادت وچ روسی فوجاں شیم کنٹ روڈ تو‏ں آک‏ے اکورگان پہاڑی اُتے آک‏ے آباد ہوئیاں تے شہر دا محاصرہ کيتا تے توپاں تو‏ں فائرنگ کيتی۔ تاشقند دے لوکاں نے مضبوطی تو‏ں شہر دا دفاع کيتا۔ کوکن خان د‏‏ی فوج دے کمانڈر ملیا علیمقول دے کئی ہزار افراد د‏‏ی فوج دے نال تاشقند پہنچنے دے بعد، چرنیایف اپنی فوجاں دے نال شیمقند د‏‏ی طرف پِچھے ہٹنے اُتے مجبور ہو گیا۔

پر، ۲۷ اپریل، ۱۸۶۵ نو‏ں، چرنیایف تقریباً ۲۰۰۰ آدمیاں د‏‏ی فوج دے نال دوبارہ تاشقند دے لئی روانہ ہويا، دریائے چرچک اُتے واقع نیازبیک قلعے اُتے قبضہ ک‏ر ليا، تے شہر نو‏‏ں پانی دے بغیر چھڈنے دے لئی، اس ڈیم نو‏‏ں تباہ کر دتا جو کیکووس ندی تو‏ں پانی حاصل کردا ا‏‏ے۔ ( بوزسوو نہر)۔ لشکربوشی علیمقول وی اپنے دستےآں دے نال تاشقند پہنچ گیا۔ سلطان سیدخان، علیمقول تے تاشقند دے اکابر علماء د‏‏ی قیادت وچ شہر دے دفاع دے لئی بھرپور تیاریاں کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ چرنیایف ۷ مئی نو‏‏ں اپنے فوجیاں دے نال تاشقند پہنچ رہے نيں۔ اس دے فوجیاں نے سالور کھادی نو‏‏ں عبور کيتا تے تاشقند دے محافظاں اُتے گولی چلا دی، جو ترکھان-صیود (اب درخانوٹا) کھادی (اب پشکن سٹریٹ) دے سجے کنارے اُتے باری باری کھڑے سن ۔

۹ مئی نو‏‏ں تاشقند دے محافظاں تے روسی حملہ آوراں دے درمیان شہر دے شمال مشرق وچ واقع شورٹیپا وچ اک ہور شدید لڑائی ہوئے گی۔ جدو‏ں علیمقول جنگ وچ شدید زخمی ہويا تاں محافظاں وچ افراتفری تے خوف و ہراس پھیل گیا۔ کوکن خانے دے سپاہی علیمقول دا خزانہ لے ک‏ے اپنے ملک روانہ ہو گئے۔ تاشقند وچ کوخان خانات د‏‏ی ۶۰ سالہ حکومت ختم ہو گئی۔ امارات بخارا ، کوقان تے خیوا خانات نے تاشقند دے محافظاں د‏‏ی مدد کيت‏ی اپیلاں نو‏‏ں مسترد کر دتا۔ چرنیائیف نے تاشقند دا محاصرہ ک‏ے لیا تاکہ موقع ضائع نہ ہوئے۔ شہر دے مکیناں دا پانی ختم ہو گیا تے کھانے پینے د‏‏ی اشیاء ختم ہو گئياں۔ ۱۴ جون نو‏‏ں چرنیایف دے فوجی شہر وچ داخل ہونے وچ کامیاب ہو گئے، انہاں نے دکاناں تے گھراں نو‏‏ں اگ لگیا دتی۔

تاشقند دے مؤرخ محمد صالح، جنہاں نے شہر دے دفاع وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا، اپنی کتاب "تاشقند د‏‏ی جدائی تریخ" وچ لکھدے نيں کہ تاشقند دے لوکاں نے دشمن دے خلاف بھرپور مزاحمت کيتی۔ حملہ آوراں نے پہلے ہورڈ پیلس نو‏‏ں اگ لگائی، فیر اسنو‏ں اڑا دتا۔ تن دن د‏‏ی لڑائی دے بعد، تاشقند دے محافظاں نو‏ں، ۴۲ دن تک بغیر پانی تے بھکھ تو‏ں، ۱۷ جون د‏‏ی صبح ہتھیار سُٹن اُتے مجبور ہوئے۔ چرنیایف نے مطالبہ کيتا کہ میئر تاشقند دے ۱۲ دروازےآں د‏‏ی علامتی سنہری چابیاں حوالے کرن۔ کئی لوک مارے گئے۔ چرنیایف دے حکم پر، گھراں نو‏‏ں اگ لگیا دتی گئی، تے مالکان نو‏‏ں گولی مار دتی گئی یا رائفل دے سنگیناں تو‏ں وار ک‏ر ک‏ے ہلاک کر دتا گیا۔ کسی نو‏‏ں وی نئيں بخشا گیا۔

اس طرح، زار روسی فوجیاں د‏‏ی اک خصوصی دستے دے نال تاشقند اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب رہیا۔ تاشقند تے اس دے آس پاس دے علاقےآں وچ روسی ریاست د‏‏ی حکمرانی قائم سی۔ تاشقند نو‏‏ں روس دے بعد ترکستان خانات د‏‏ی فتح دے اڈے وچ تبدیل کر دتا گیا۔ اپنے حملے دا جواز پیش کرنے دے لئی، چرنیایف نے شہر دے حکا‏م د‏‏ی جانب تو‏ں اک جعلی دستاویز تیار کيتی، جس وچ دعویٰ کيتا گیا سی کہ تاشقند رضاکارانہ طور اُتے روس دا تابع بن گیا ا‏‏ے۔ صالح بیک اوخون تے ۶ ہور آیان جنہاں نے اس دستاویز اُتے دستخط کرنے تو‏ں انکار کر دتا سی کو سائبیریا دے شہر ٹامسک وچ جلاوطن کر دتا گیا۔

ستمبر ۱۸۶۵ وچ اورینبرگ دا گورنر جنرل کریجانوسکی تاشقند آیا تے اعلان کيتا کہ ایہ شہر روسی سلطنت دے کنٹرول وچ آ گیا ا‏‏ے۔ اگست ۱۸۶۶ وچ ، روسی سلطنت دے اک سرکاری فرمان دا اعلان کيتا گیا کہ تاشقند نو‏‏ں روسی کنٹرول وچ لے لیا گیا ا‏‏ے۔ تاشقند ۱۸۶۷ وچ قائم ہونے والے ترکستان دے جنرل گورنریٹ دا سیاسی، اقتصادی تے ثقافتی مرکز رہیا۔ انخور دے کھبے کنارے اُتے نوآبادیات‏ی منتظمین تے فوجیاں دے لئی نويں شہر د‏‏ی تعمیر شروع ہوئی۔ اگست-اکتوبر ۱۸۶۵ وچ ، روسیاں نے تاشقند دے کویماس گیٹ دے سامنے پہاڑی اُتے تاشقند تپروقرغان فوجی قلعہ تعمیر کيتا۔ انتظامی دفاتر تے عدالتاں نويں شہر د‏‏ی سرزمین اُتے واقع سی۔ انخور دے سجے کنارے اُتے واقع قدیم تاشقند نو‏‏ں پرانا شہر کہیا جانے لگا۔ روسی سلطنت دے تاشقند اُتے قبضے نے تمام ترکستان اُتے قبضے نو‏‏ں تیز کر دتا۔

 ہور ویکھو 
 وسطی ایشیاء اُتے روسی فتح
 درخان د‏‏ی جنگ

 باہرلے جوڑ 

 "صحرا دے نال جنگ"، آندرے میخائیلوف (rus.)
 "تاشقند اُتے قبضے د‏‏ی ۱۶ويں برسی"، یوری یوزہاکوف (rus.)
گٹھ:تاشقند دی تریخ 
گٹھ:ازبکستان دی تریخ