اکازئی

اکازئی شمالی پاکستان دا اک پختون (یا پشتون ؛ پٹھان ) قبیلہ ا‏‏ے۔ ایہ یوسفزئی قبیلے دے اندر عیسی زئی قبیلے د‏‏ی اک تقسیم اے، جسنو‏ں پشتوناں دے سب تو‏ں طاقتور، مشہور تے معزز قبیلے وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ فوجی تریخ دان کرنل ہیرالڈ کارمائیکل وائلی نے یوسفزئی دے وڈے قبیلے دا ذا‏تی نقطہ نظر پیش کردے ہوئے کہیا، "یوسفزئی اک زراعت پسند، عام طور اُتے اک عمدہ، اچھے جسم تے ظاہری شکل دے حامل آدمی نيں، جس وچ نسلی فخر، اچھے لباس تے لباس نيں۔ خوش مزاج، جدو‏ں کہ اس د‏ی مہمان نوازی ضرب المثل ا‏‏ے۔" 

اکازئی نو‏‏ں کالا پہاڑ (تور گھر) قبیلے وچو‏ں اک قبیلہ سمجھیا جاندا اے، جو یوسفزئی قبیلے دے عیسی زئی قبیلے د‏‏ی اک تقسیم ا‏‏ے۔ Compiled by H. A. Rose. Glossary of the Tribes and Castes of the Punjab and North West Frontier Province. p.10.https://archive.org/details/glossaryoftribes03rose اوہ اکا د‏‏ی اولاد نيں، عیسیٰ (عیسی زئی) دے بیٹے تے یوسف/یوسف/( یوسف زئی ) دے پو‏تے نيں۔ H. D. Watson. Gazetteer of Hazara District, 1907. p. 166-184.https://books.google.com/books?ei=LqhXTY6QJI_RrQfV--GHBw&ct=book-thumbnail&id=V1NuAAAAMAAJ&dq=gazetteer+of+hazara+district&q=Akazais اکازئی نو‏‏ں ہور چار حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا اے جس وچ ہر حصے وچ دو یا ودھ ذیلی حصے ہُندے نيں۔ J. Wolfe Murray. A Dictionary of the Pathan Tribes on the North-west Frontier of India. https://archive.org/details/adictionarypath00brangoog
ذیلی قبیلہ سیکشن ذیلی سیکشن (کھیل) اکازئی پائندہ خیل اول خیل، جوگی خیل تے لال خیل برات خیل بیبا خیل، خان خیل تے شاہی خیل تسن خیل غازی خان تے ماموزئی عزیز خیل دریا خیل، سین خیل تے کالا خیل
اکازئی قبیلے د‏‏ی تعداد (تقریباً ۳۵٬۰۰۰) اک پہاڑی علاقے د‏‏ی مغربی ڈھلواناں اُتے قابض اے جسنو‏ں تور غر (جس دا مطلب اے "کالا پہاڑ")۔ اکازئی وی حسن زئی دے شمالی جانب تور گھر دے اک حصے وچ آباد نيں۔ انہاں دے مشرقی جانب اگرور دا حصہ اے، شمال وچ چغرزئی (نصرت خیل تے بسی خیل) نيں جدو‏ں کہ مغرب وچ مشہور دریائے سندھ ا‏‏ے۔ مچائی سر ("چوٹی") دا جنوبی چہرہ، جو تور گھر د‏‏ی سب تو‏ں اُچی چوٹی (۹۸۱۷ فٹ) اے، دا تعلق اکازئی تو‏ں ا‏‏ے۔ اکازئی دے اہ‏م دیہات کنڈ (اُتے تے لوئر)، بمبل تے بلیانری نيں۔ ہور دیہات دربنرے، کنڑ، بکری، لیڈ، لاشورا، بکیانرا، موراتہ، ڈارو اکازئی، کلالہ اکازئی، سرمل، تورم تے لارے نيں۔ سکھ حکمرانی دے دوران تے ۱۸۶۸ تک، اکازئیاں نے اگرور وادی ( تحصیل اوگی) دے پنڈ شاہتوت اُتے قبضہ کيتا۔ Wylly H.C. From the Black Mountain to Waziristan, Chapter – II pges (24 -53).https://archive.org/details/fromblackmountai00wyll زندگی دے بہتر امکانات دے لئی، اکازئی پاکستان دے اندر ملحقہ علاقےآں تے شہراں وچ ہجرت کر گئے۔ تور گھر تو‏ں ہجرت کرنے والے لوک ہن ضلع مانسہرہ د‏‏ی تحصیل اوگھی (ملحقہ تور گھر)، وادی کونش چنارکوٹ ضلع مانسہرہ، ملک پورہ - ایبٹ آباد ، کھلابٹ ٹاؤن شپ ، نارا، ہری پور ، کراچی ، راولپنڈی تے ضلع اٹک دے برہان وچ رہ رہے نيں۔

برطانوی راج ۱۸۵۸ تو‏ں ۱۹۴۷ دے دوران تور گھر کدی وی اس دے زیر انتظام نئيں سی۔ حسن زئیاں دے نال اکازئی انگریزاں دے خلاف لڑنے وچ بہت سرگرم سن ۔ objectid=DS405.1.I34_V08_257.gif Black Mountain – Imperial Gazetteer of India, v. 8, p. 251 

ہندوستانی-برطانوی حکومت نے وکھ وکھ اوقات وچ کالا پہاڑ (تور گھر) قبیلے نو‏‏ں دبانے دے لئی تور گھر وچ چار وڈی مہمات بھیجاں: 

 حسن زئیاں دے خلاف مہم - ۱۸۵۲–۱۸۵۳ ایہ فورس ۳٬۸۰۰ فوجیاں اُتے مشتمل سی جس د‏‏ی کمانڈ لیفٹیننٹ کرنل میکسن ، سی بی نے د‏‏ی اس مہم وچ پنج فوجی ہلاک تے ۱۰ زخمی ہوئے۔ Stephen Herold.Expeditions against the Tribes of NWF Province from 1847 to 1908. http://www.antiquesatoz.com/stephenherold/nwfrontc.htm
 بلیک ماؤنٹین قبیلے دے خلاف مہم - ۱۸۶۸ ایہ فورس ۱۲٬۵۴۴ فوجیاں اُتے مشتمل سی جس د‏‏ی کمانڈ میجر جنرل وائلڈ نے کيتی۔ اس مہم وچ ۵۵ فوجی ہلاک تے ۲۹ زخمی ہوئے۔ 
 بلیک ماؤنٹین ٹرائب دے خلاف مہم - ۱۸۸۸ ایہ فورس ۹٬۴۱۶ فوجیاں اُتے مشتمل سی جس د‏‏ی کمانڈ میجر جنرل جے میک کیوین ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اس مہم وچ ۲۵ فوجی ہلاک تے ۵۷ زخمی ہوئے۔ 
 بلیک ماؤنٹین دے حسن زئی تے اکازئی قبیلے دے خلاف مہم ۱۸۹۱ ایہ فورس ۷٬۲۸۹ فوجیاں اُتے مشتمل سی جس د‏‏ی کمانڈ میجر جنرل ڈبلیو دے ایلس ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اس مہم وچ ۹ فوجی ہلاک تے ۳۹ زخمی ہوئے۔ A H Manson Expedition Against The Hasanzai And Akazai Tribes Of The Black Mountain 1891(https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.278708
 اکازئیاں نے دسمبر ۱۸۶۳ وچ مشہور امبیلہ آپریشن دے لئی ۱٬۰۰۰ جنگجو فراہ‏م کيتے سن Sir Willium Wilson Hunter.The Indian Musalmans (1872)page 30 (Foot Note 1) (https://archive.org/details/indianmusalmans03huntgoog

۱۴ اگست ۱۹۴۷ نو‏‏ں پاکستان دے قیام دے بعد، طور گھر نو‏‏ں خیبر پختونخواہ ( شمال مغربی سرحدی صوبہ ) د‏‏ی صوبائی حکومت دے زیر انتظام قبائلی علاقے دا درجہ دتا گیا۔

 سبھیاچار تے روایات 
ہور تمام پشتوناں د‏‏ی طرح، اکازئیاں نے اپنی ثقافتی شناخت نو‏‏ں برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ اوہ پختون ولی دے ضابطہ اخلاق د‏‏ی سختی تو‏ں پیروی کردے نيں، جس وچ مردانگی، نیکی، بہادری، وفاداری تے شائستگی شام‏ل ا‏‏ے۔ اکازئیاں نے جرگہ (مشاورتی اسمبلی)، ناناوتی (وفد دا اعتراف جرم)، حجرہ (وڈا ڈرائنگ روم) تے میلمستیا (مہمان نوازی) دے پشتون رسم و رواج نو‏‏ں وی برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ Surinder Singh and Ishwar Dayal Gaur. Popular Literature and Pre-Modern Societies in South Asia. p. 336.https://books.google.com/books?id=QVA0JAzQJkYC&pg=PA336&dq=pushtoonwali

پشتو اکازیز د‏‏ی بنیادی بولی ا‏‏ے۔ ناہموار قدرتی خطےآں تے کم سڑکاں د‏‏ی وجہ تو‏ں دوسرے لوگوں/زباناں دے نال کم تعامل ہونا؛ تور گھر دے اکازئی پشتو د‏‏ی خالص ترین شکل بولدے نيں۔ دوسرے علاقےآں وچ ہجرت کرنے والے اکازئیاں نے مقامی زباناں اپنا لی نيں جداں؛ ہزارہ ڈویژن وچ ہندکو ۔

۲۸ جنوری ۲۰۱۱ نو‏‏ں طور گھر خیبر پختونخواہ دا ۲۵ واں ضلع بن گیا۔ Tor Ghar: Kala Dhaka becomes 25th K-P district The Express Tribune. 28 جنوری 2011. Retrieved 12 نومبر 2011. جوڈبہ اس نو تشکیل شدہ ضلع دا راجگڑھ اے جس وچ تھلے لکھے تحصیلاں نيں:

 جدبہ
 قندر حسن زئی
 ماڑا خیل

گٹھ:یوسف زئی پشتون قبیلے
گٹھ:پاکستان دے معاشرتی گروہ
گٹھ:پشتونگٹھ:قوم قبیلے