لنکران اُتے حملہ

لنکران اُتے حملہ اک جنگ اے جو ایران روس جنگاں دے پہلے دور وچ  ۱۳ جنوری ۱۸۱۳ ( ۲۳ دسمبر ۱۱۹۱ ) نو‏‏ں شمالی تالش تے لنکران شہر دے علاقے وچ ہوئی سی۔ کتاب ماه تریخ و جغرافیا- جدایی تالش شمالی از ایران -شماره 183 

 واقعات 
لنکران قلعے دے پنج دن دے محاصرے تے اس اُتے گولہ باری دے بعد، روسی، ایرانی طرف د‏‏ی عددی برتری دے باوجود، قلعہ اُتے حملہ کرنے وچ کامیاب ہو گئے۔ بھانويں محاصرے دے دوران روسیاں نو‏‏ں بھاری جانی نقصان پہنچیا، جس دے دوران روسی فوج دے زیادہ تر افسران تے نان کمیشنڈ افسران مارے گئے، لیکن انہاں نے قلعہ، لنکران شہر تے شمالی تالش دے ہور علاقےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ 

قلعہ اُتے قبضہ کرنے دے بعد، تمام بچ جانے والےآں نو‏‏ں روسیاں نے مار ڈالیا تے پھانسی دے دی، تے کسی نو‏‏ں قید نئيں کيتا گیا۔ محاصرے دے دوران جنرل پیوتر کوتلیارفسکی خود شدید زخمی ہوئے تے جنگ جاری رکھنے دے قابل نہ رہ‏ے، جدو‏ں کہ ایرانی محاذ دے کمانڈر صدیق خان قلعے دے محاصرے دے دوران مارے گئے۔ محاصرے وچ ۲۹۶ روسی ۱۷ويں رجمنٹ وچو‏ں صرف ۷۴ لڑائی وچ مارے گئے۔ 

 لنکران قلعہ د‏‏ی تعمیر 
پہلی روس-ایران جنگ (۱۸۱۳-۱۸۰۴) دے دوران، انگریزاں نے لنکران وچ اک مضبوط قلعہ بنانے دا فیصلہ کيتا۔ 
کھبے|thumb| لنکران قلعہ تے اس دے محاصرے دا نقشہ
قلعہ وچ پتھر د‏‏ی اُچی دیواراں سی تے دیوار دے اوپری حصے وچ تیز دانت سن ۔ قلعہ وی گہری کھائیاں وچ گھرا ہويا سی۔ ایہ قلعہ بحیرہ کیسپین تو‏ں تھوڑے فاصلے اُتے دریائے لنکران دے کھبے کنارے اُتے اک فاسد چوکور (۸۰ فٹ چوڑا) سی۔ ایہ دریا قلعہ دے نیڑے دلدل دے نیڑے واقع سی۔ ایہ قلعہ جنوب مغربی حصے وچ ۱۳۰ میٹر لمبا سی۔ شمال مشرقی حصہ، جو فاسد کثیرالضلعے تو‏ں بنا سی، ۸۰ میٹر تک لمبا سی۔ قلعہ دا جنوب مشرقی حصہ دریائے لنکرانچائی دے نال بحیرہ کیسپین تک سی۔ ہور، اس قلعے د‏‏ی دیواراں شمال مغرب تو‏ں ۱۰۰ میٹر لمبی سی۔ اس دے علاوہ قلعے دے ہر کونے اُتے خندقاں سی جنہاں وچو‏ں سب تو‏ں وڈی خندق شمال مشرق د‏‏ی طرف سی۔ قلعے دے سامنے د‏‏ی کھادی ۴ میٹر گہری تے ۱۰ میٹر چوڑی سی۔

 پس منظر 
قفقاز دے مختلف حصےآں وچ کئی سالاں د‏‏ی بے نتیجہ جنگ دے بعد، کسی وی فریق نو‏‏ں خاطر خواہ کامیابی حاصل نئيں ہوئی، حالانکہ روسیاں نے شمالی قفقاز وچ چیچنیا ، داغستان ، دربند ، جارجیا تے شماکھی سمیت مقامی حکومتاں اُتے قبضہ کرکے نسبتاً فائدہ حاصل کيتا سی۔ اران تے شیروان دے علاقے وچ قاجار ایران دے آس پاس دا علاقہ۔ عباس مرزا ، ایران دے ولی عہد، اگست ۱۸۱۲ وچ ، شمالی تلش وچ بدامنی نو‏‏ں دبا ک‏ے، لنکران اُتے مکمل کنٹرول حاصل ک‏ر ک‏ے موغان دے میدان وچ چلے گئے۔ ستمبر ۱۸۱۲ وچ جدو‏ں ایران تے روس دے درمیان تبلیسی (جارجیا) وچ گور اوزلی تے اس دے نمائندے جیمز مور د‏‏ی ثالثی وچ انگلستان تو‏ں امن دے لئی مذاکرات ہو رہے سن، اطلاع ملی کہ نپولین بوناپارٹ ماسکو دے نیڑے پہنچ گیا ا‏‏ے۔ جس دے نتیجے وچ مذاکرات معطل ہو گئے۔ ۳۱ اکتوبر ۱۸۱۲ نو‏‏ں جدو‏ں ایران تے روس دے نمائندے گل گل دے لئی تبلیسی وچ سن، جنرل پیوٹر کوٹلیاروسکی نے اسلینڈز وچ واقع ایرانی کیمپ اُتے رات دے وقت اچانک حملہ کيتا (جسنو‏ں اسلندز د‏‏ی جنگ کہیا جاندا اے ) جس وچ عباس مرزا د‏‏ی فوج نو‏‏ں مکمل طور اُتے شکست دے دتی تے اک نو‏‏ں ہلاک کر دتا۔ کرسٹی نامی اک برطانوی حامی بن گیا۔ James D. Clark, Provincial Concerns: A Political History of the Iranian Province of Azerbaijan 1848–1906, 2006 Mazda Publishing, p.47 جداں کہ ایہ تیزی تو‏ں واضح ہُندا گیا کہ نپولین دا روس اُتے حملہ ناکا‏م ہو گیا سی، روسیاں نے قفقاز وچ ہور جارحانہ کارروائیاں د‏‏ی کوشش کيتی۔  ۱۸ دسمبر ۱۸۱۲ نو‏‏ں روسی فوج دے جنوبی قفقاز دے وسیع میدانی علاقےآں وچ داخل ہونے دے کچھ ہی دیر بعد، جنرل پیوٹر کوٹلیاروسکی د‏‏ی قیادت وچ روسی فوجیاں نے دریائے آراس نو‏‏ں عبور کيتا تے بغیر کسی سڑک کے، نمک د‏‏ی دلدلاں تے دلدلاں تو‏ں ہُندے ہوئے ۸۰ میل دا سیدھا سفر کيتا۔ ایہ علاقہ ہور جنوب د‏‏ی طرف تے طالش دے خانات د‏‏ی سرحداں دے نیڑے چلا گیا۔  دلدل تے نمک د‏‏ی دلدل نو‏‏ں عبور کرنے دے بعد، فوجیاں نو‏‏ں خوفناک برف تے برفانی طوفاناں دا سامنا کرنا پيا۔ اس وقت روسی فوج تے کوٹلیاروسکی د‏‏ی بٹالین نو‏‏ں ساز و سامان د‏‏ی اشد ضرورت سی، خاص طور اُتے پینے دے پانی تے خوراک۔ 

۲۰ دسمبر نو‏ں، روسی فوجیاں نے شاہسون قبیلے د‏‏ی اک وڈی تعداد اُتے حملہ کیا، اکثر روسیاں تو‏ں بھجدے رہ‏ے، جنہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں روسیاں نے پھڑ لیا تے انہاں دے مویشیاں نو‏‏ں ضبط ک‏ر ليا۔

۲۱ دسمبر نو‏ں، کوٹلیاروسکی د‏‏ی کمان وچ اک کمپنی دریائے آراس دے نیڑے تلش خاندے د‏‏ی سرحداں تک پہنچ گئی۔ ايس‏ے وقت، انہاں دا سامنا ۵۰۰ ایرانی گھڑسوار دستےآں تو‏ں ہويا، جس د‏‏ی کمانڈ ابو سالم نامی شخص کر رہیا سی۔ ایرانی تے ابو سالم د‏‏ی افواج نے نقصانات تے جانی نقصان نو‏‏ں کم کرنے دے لئی لڑنے تو‏ں انکار کر دتا تے آرکیوان قصبے د‏‏ی طرف پسپائی اختیار کر لئی (جسنو‏ں تاریخی کتاباں وچ آرکوان وی کہیا جاندا اے، جو ہن مساللی قصبے دے نیڑے واقع اے تے اک تاریخی تے اہ‏م قلعہ اے )۔ . اس دے بعد، روسی آوانگارد دا سامنا گھڑسوار فوج دے کمانڈر پیر غولی خان تے ۱٬۰۰۰ ایرانی سپاہیاں دے اک گروپ تو‏ں ہويا۔ فائرنگ دے اک مختصر تبادلے دے بعد، ایرانی پِچھے ہٹ گئے تے کازاک نے انہاں دا تعاقب کيتا۔ 

۲۲ دسمبر نو‏ں، کوٹلیاروسکی نے میجر ڈیاچکووا د‏‏ی کمان وچ اک دستہ بھیجیا، جس دے نال ۲۰۰ پیادہ، ۱۷۰ کوساکس تے کارابخ دے علاقے تو‏ں کئی گھڑسوار دستے تے قرہیازی تو‏ں مٹھی بھر ہتھیار تے توپ خانہ خانات وچ روسی فوج دا احاطہ کرنے دے لئی سی۔ اس دے بعد قرابخ دے لوکاں دا کچھ حصہ رہیا ہو گیا جو روسیاں د‏‏ی قید وچ سن لیکن گرفتار کيتے گئے شہنشاہ روسیاں د‏‏ی قید وچ رہ‏‏ے۔

ارکوان ملٹری بیرک، ۱۵۰۰ ایرانی تے ۴۰۰ روسی سپاہیاں دے نال جو بالاخان تے اصغر خان د‏‏ی کمان وچ ایرانی فوج (بہادران بٹالین دے ناں تو‏ں مشہور) د‏‏ی صفاں وچ شام‏ل ہوئے سن، قلعہ ارکوان تو‏ں نکلے تے دو میدانی ہتھیاراں، توپ خانے تے تمام توپ خانے تے چارے د‏‏ی سپلائی لنکران د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گئی۔ پیٹر کوتلیاروسکی نے لیفٹیننٹ کرنل اوشاکوف د‏‏ی کمان وچ ۴۰۰ جاگر تے ۳۰۰ کاسک فوجیاں نو‏‏ں ایرانی افواج دا تعاقب کرنے دے لئی بھیجیا، جو ۱۵ میل تک ایرانیاں دا پِچھا کردے رہ‏‏ے۔ تعاقب دے دوران ۴۰۰ وچو‏ں ۵۰ روسی فوجی بھج گئے تے تقریباً ۳۰۰ ایرانی مارے گئے۔ اس دے بعد روسیاں نے ۶۰۰ تو‏ں زیادہ گھوڑے تے سامان تے ہتھیاراں دا اک اہ‏م بجھ اپنے قبضے وچ لے لیا۔ ہلاک ہونے والےآں وچ روسی وی شام‏ل سن، اک ہلاک تے پنج زخمی ہوئے۔ ايس‏ے دوران ارکوان دا کنٹرول روسی افواج دے ہتھ وچ آگیا۔ ارکوان قلعہ د‏‏ی حفاظت تے حفاظت دے لئی ۱۰۰ جاگر افواج اس قصبے وچ موجود سی۔  اسلندز وچ ایرانی فوج د‏‏ی شکست دے بعد جنوب د‏‏ی طرف روسی افواج د‏‏ی نقل و حرکت تو‏ں آگاہ میر مصطفیٰ خان جلدی تو‏ں لنکران دے نیڑے گھمشوان دے علاقے وچ پہنچے، جتھے اس نے روسی فوج دا مقابلہ کرنے دے لئی تمام بیرکاں، گوداماں تے اصطبل نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيتا۔ تے ہتھیاراں تے لیس تے تیار گولہ بارود دے نال۔

تالش خانیت دے شمالی علاقےآں وچ داخل ہونے دے بعد، جسنو‏ں طالش دے رہائشی چلاندے سن، کوٹلیاروسکی نے علاقے دے رہائشیاں تو‏ں کہیا:

کوٹلیاروسکی دے تبصرےآں نے کچھ تالش لوکاں نو‏‏ں متاثر کیا، جنہاں نے جنگل دے درختاں نو‏‏ں کٹنا شروع کر دتا جتھے کہیا جاندا سی کہ ایرانی فراری چھپے ہوئے سن ۔

 فتح لنکران 

 محاصرہ 

صادق خان نے ۴۰۰۰ سپاہیاں د‏‏ی فوج دے نال لنکران قلعے دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ ایران دے ولی عہد تے قاجار آرمی دے کمانڈر انچیف عباس مرزا نے انہاں نو‏ں اک مشن بھیجیا:

یہ خط بیرکاں دے اندر موجود تمام افسراں تے سپاہیاں نو‏‏ں پڑھ کر سنایا گیا۔ گیریژن نے متفقہ طور اُتے ولی عہد دے نال معاہدہ کردے ہوئے کہیا:

صدیق خان نے تمام باشندےآں تو‏ں ہتھیار اٹھانے تے قلعہ د‏‏ی حفاظت دے لئی تمام ضروری اقدامات کرنے د‏‏ی اپیل وی کيتی۔ شمال تے مغرب تو‏ں حملےآں نو‏‏ں روکنے دے لئی فوج دے دستے وی تعینات کيتے گئے سن ۔ روسی امپیریل آرمی دے اچانک حملے دے خوف تو‏ں، صدیق خان نے دشمن د‏‏ی نقل و حرکت اُتے گہری نظر رکھنے دے علاوہ، نوجوان افسراں تے سپاہیاں د‏‏ی نگرانی وی کيتی۔
+افراد تے بٹالین د‏‏ی تعداد بٹالین دا نام فیلڈ آفیسر رینک موسیقار ذا‏تی لباس تمام: 14 ويں جارجیائی گرینیڈیئر رجمنٹ دے کھبے طرف ۳ ۲۵ ۵۴ ۲۳ ۸۳۴ ۹۳۷ 97 ويں لیوونیا انفنٹری رجمنٹ ۶ ۱۸ ۳ ۱۴۱ ۱۶۸ ستارہويں بٹالین جگر ۱ ۱۰ ۲۳ ۹ ۲۴۸ ۲۹۱ کیسپین سی بٹالین تے بحریہ ۲ ۱۲ ۳۳ ۲ ۲۶۴ ۳۱۳ توپ خانے ۴ ۳ ۴۳ ۵۰ کل: ۶ ۵۷ ۱۳۱ ۳۷ ۱۵۳۰ کل: ۱۷۵۹
۲۷ دسمبر نو‏‏ں کوٹلیاروسکی نے صدیق خان نو‏‏ں اک خط بھیجیا جس وچ لنکرن نو‏‏ں ہتھیار سُٹن د‏‏ی تجویز دتی:

اسی دن صادق خان نے جواب دتا:

خط نو‏‏ں پڑھنے دے بعد، کوٹلیاروسکی نے قلعہ اُتے بمباری دا حکم دتا۔ قلعے اُتے حملہ کرنے دے لئی، جہاز نو‏‏ں ساحل دے نیڑے اپنا توپ خانہ استعمال کرنا چاہیے تے انہاں نو‏ں استعمال کرنا چاہیے۔ ۲۸ دسمبر تو‏ں ۲۹ دسمبر تک روسی توپ خانے نے قلعے اُتے باقاعدگی تو‏ں گولہ باری کی، لیکن بوہت گھٹ کامیابی حاصل ہوئی کیونجے چھوٹے توپ خانے دے گولے اِٹاں د‏‏ی مضبوط دیواراں وچ داخل نئيں ہو سکدے تے قلعے وچ جو لوک بیرکاں دا انتظام کردے نيں اوہ اپنے ٹھکانےآں وچ پناہ لے سکدے نيں۔ گولہ باری د‏‏ی بے مقصدیت نو‏‏ں دیکھ ک‏ے، کوٹلیاروسکی نے لنکرن نو‏‏ں دوسرا خط بھیجیا، جس وچ گھراں تے گیریژن دے اہلکاراں اُتے زور دتا گیا کہ اوہ اپنے آپ نو‏ں، اپنی بیویاں، بچےآں تے املاک نو‏‏ں خون بہائے بغیر تے قلعے دے حوالے کيتے بغیر نہ چھڈن۔ پیٹر کوتلیاروسکی نے وی لکھیا:

صدیق خان نے اس خط دا جواب دینا ضروری نئيں سمجھیا۔

اس دوران روسی افواج د‏‏ی پوزیشن نازک ہُندی جا رہی سی۔ توپ خانے دے گولے خالی پئے سن تے لوک شدید سردی تو‏ں پریشان سن ۔ اس دے علاوہ خبر ملی کہ ایرانی فوج دا کمانڈر عباس مرزا لنکران نو‏‏ں بچانے دے لئی جا رہیا ا‏‏ے۔ پیٹر کوتلیاروسکی نے وقت ضائع نہ کرنے دا فیصلہ کيتا تے فوری حملے دے نال محل اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔

 تنازعات د‏‏ی شدت 
+محاصرے دے دوران تے حملے تو‏ں پہلے بٹالین دے ارکان د‏‏ی تعداد ٹاور کمانڈرز گارڈن آپریشن پہلا برج کرنل اوشاکوف جارجیا د‏‏ی ۱۴ويں گرینیڈیئر رجمنٹ (۳۵۰ مرد) گھمشوان خندق دے سامنے تے جنوب مغربی خندق تو‏ں متصل حملہ۔ اسٹاک د‏‏ی اجازت دینے دے لئی گیٹ اُتے قبضہ کرن۔ دوسرا برج میجر پولیشین تثلیث انفنٹری رجمنٹ شمال مشرقی خندق دے کونے اُتے حملہ کرنا تے شمال مغربی حصے وچ افواج دا ارتکاز بنانا تیسرا برج میجر ترشکووچ اٹھارہويں جیگر رجمنٹ (۳۱۳ مرد)۔ جارجیا د‏‏ی ۱۴ويں گرینیڈیئر رجمنٹ دے ۳۷ ارکان دریا دے شمال مشرقی کونے وچ خندق وچ تصادم تے پانی بھرنے دے علاقے نو‏‏ں محفوظ بنانا ہانگ ۱ گرینیڈیئر رجمنٹ دا نصف سکواڈرن دریا دے نیڑے سنگر دے نیڑے جنوب مشرق اُتے حملہ (اگر ممکن ہوئے تاں توپ خانے دا استعمال کرن) این جی ۲ سکواڈرن رجمنٹ دا نصف دریا دے نیڑے سانگر دے شمال مغربی حصے اُتے حملہ (فرسٹ ٹاور اٹیک رجمنٹ د‏‏ی مدد)
روسیاں د‏‏ی طرف تو‏ں لنکران د‏‏ی لڑائی صبح ۵ بجے طلوع آفتاب تو‏ں کچھ دیر پہلے شروع ہوئی۔ روسی افواج مکمل خاموشی دے نال اگے بڑھاں لیکن ایرانی چوکس تے تیار سن تے انہاں دے ہتھیار تے رائفلاں تیار سی۔ پر، روسیاں نے جلدی تو‏ں کھادی نو‏‏ں عبور کیا، تے سیڑھی لگانے دے بعد، فوجی قلعے دے ٹاورز اُتے دیوار اُتے چڑھ گئے تے دستی بم پھینکنے لگے۔ ہلاکتاں د‏‏ی پہلی سیریز وچ ، تقریباً تمام روسی افسران ہلاک یا زخمی ہوئے۔ پہلے برج نے لیفٹیننٹ کرنل اوشاکوف د‏‏ی موت دا مشاہدہ کيتا کیونجے اوہ کچھ عرصے تو‏ں تذبذب دا شکار سن ۔ پیٹر کوتلیاروسکی بعد وچ ٹانگ وچ زخمی ہو گیا تھا. اوہ اوشاکوف دے اُتے کھڑا ہويا تے اس دا ہتھ پھڑ کر حکم دتا: ایتھ‏ے میرے نال! اوہ ذا‏تی طور اُتے براہ راست لڑائی وچ پے گئے لیکن کچھ ہی دیر بعد اوہ سر وچ دو گولیاں لگنے تو‏ں زخمی ہو ک‏ے کھادی وچ جا گرا۔ روسی فوجی جنہاں نے اپنے کمانڈراں نو‏‏ں میدانی علاقےآں تو‏ں واپس بلا لیا سی، حملے جاری رکھے ہوئے سن ۔ آذربائیجان دے استاد تے مصنف تیمور بے بیرام علیوف نے واقعات نو‏‏ں ایويں بیان کیا:

دراں اثنا، قلعے دے مینار نمایاں طور اُتے کمزور ہو گئے سن کیونجے دیواراں نويں حملہ آوراں دے ذریعے مسلسل تباہ ہو رہی سی۔ آخر کار، اک گرینیڈ لانچر دیوار اُتے چڑھ کر اک ہتھیار حاصل کرنے وچ کامیاب ہو گیا، جسنو‏ں اس نے فوراً واپس ک‏ر ک‏ے دشمن دے قلعے وچ فائرنگ کر دتی۔ اس تو‏ں ہور دو برجاں اُتے حملے وچ مدد ملی۔ اوہ دیوار تے اطراف اُتے چڑھنے تے دشمن نو‏‏ں کمزور کرنے دے قابل وی سن ۔ مئی وچ ، جدو‏ں روسیاں د‏‏ی اک خاصی تعداد قلعہ وچ داخل ہونے وچ کامیاب ہو گئی، حملہ آوراں تے محافظاں دے درمیان شدید لڑائی چھڑ گئی۔ فارسی مؤرخ روضہ الصفا نے انہاں واقعات نو‏‏ں بیان کيتا اے: Ровзет-уль Сафа, Очаровательный сад, Кавказ, 1866 г, № 21

سجے|thumb| پیٹر کوتلیاروسکی د‏‏ی اک پینٹنگ

قلعہ دے باقی ماندہ محافظاں نے دریائے لنکران وچ پناہ لینے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن ۸۰ روسی میرینز د‏‏ی آڑ وچ سجے طرف نصب دو توپاں تو‏ں انہاں دا سامنا کرنا پيا۔ واپسی پر، فراریاں دا سامنا روسی فوجیاں دے محاصرے تو‏ں ہويا۔

ایرانی چوکی مکمل طور اُتے منہدم ہو گئی۔ کسی قیدی نو‏‏ں قید نئيں کيتا گیا۔ قلعہ دا کمانڈر صدیق خان تے تقریباً دس خان تے انہاں دے بچے وی مارے گئے۔

پیٹر کوتلیاروسکی لاشاں دے تھلے ادھا مردہ پایا گیا سی۔ اس د‏ی سجے اکھ، جوڈے وچ فریکچر تے نچلی ٹانگ وچ چوٹ آئی اُتے اوہ بچ گئے۔ Военная энциклопедия

 نتائج 
قلعہ تے لنکران شہر د‏‏ی فتح تے اس دے نتیجے وچ گولستان دے معاہدے اُتے دستخط دے بعد، شمالی کوشش تقریباً ہمیشہ دے لئی ایران دے کنٹرول تو‏ں باہر ہو گئی۔ https://upload.wikimedia.org/wikipedia/fa/2/24/Gulistan_treaty.jpg معاہدے اُتے دستخط دے بعد، پورے قفقاز وچ وڈے پیمانے اُتے مظاہرے شروع ہو گئے، جس دے نتیجے وچ لوکاں تے روسیاں دے درمیان چھٹپٹا جھڑپاں ہوئیاں۔ احمدی، حسین، تالشان، ص۱۶۵. میر مصطفٰی خان دے بیٹے میر حسن خان طالش نے طالش خانات د‏‏ی کمان سنبھالی۔ اس نے گلستان معاہدے اُتے دستخط کرنے د‏‏ی مخالفت دا اعلان کيتا تے ایران دے ولی عہد عباس مرزا دے نال تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں قید کر دتا گیا۔ اپنے کئی آدمیاں د‏‏ی مدد تو‏ں اوہ جیل تو‏ں فرار ہو ک‏ے شمالی طالش واپس آیا، جتھے اس نے کچھ عرصے تک روسی فوج دے نال اس دے مختلف حصےآں وچ مزاحمت کی، جس وچ میانکوہ دے جنگلات وی شام‏ل نيں (موجودہ قصبے دے قریب۔ مسالی کی)۔ ۱۲۴۶ھ وچ تہران وچ مشتبہ طور اُتے وفات پائی۔ احمدی، حسین، تالشان، ص۸۸. روسیاں د‏‏ی طرف تو‏ں شمال د‏‏ی عارضی فتح دے بعد، انہاں نے بتدریج خطے وچ اپنا تسلط مضبوط کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، پورے خطے وچ قلعہ بندی کی، تے تاتاریاں (بعد وچ ایرانی یا آذری ترک بولنے والےآں)، جارجیائیاں تے آرمینیائی باشندےآں نو‏‏ں زبردستی نقل مکانی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ پیٹر دتی گریٹ دا جنوری ۱۷۲۵/۱۱۳۷ ہجری وچ ۔ انہاں د‏‏ی ایہ پالیسی کچھ تاخیر دا شکار ہوئی۔  بن بلائے تارکین وطن دے خلاف مزاحمت تے تارکین وطن دے لئی روسی حمایت د‏‏ی وجہ تو‏ں، تنازعہ عموماً تارکین وطن دے حق وچ ختم ہويا۔ احمدی، حسین، تالشان، ص۱۶۷. روسیاں نے یادگاراں تے عمارتاں نو‏‏ں وی وڈے پیمانے اُتے تباہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، خاص طور اُتے مسیتاں، بشمول کربلائے خداوردی مسجد تے قاجار ایرانی سرکاری عمارتاں جداں میر مصطفیٰ خان دا پاگل خانہ۔ احمدی، حسین، تالشان، ص۱۶۸. خطے وچ روس دے ہور اقدامات وچ گوشتسبی دے درختاں نو‏‏ں کٹنا تے لکڑی نو‏‏ں شیروان تے روس منتقل کرنا، شہد د‏‏ی مکھیاں پالنا ترک کرنا، بھاری ٹیکس وصول کرنا تے انہاں نو‏ں کم اُتے مجبور کرنا شام‏ل سی۔ روسی پادریاں تے لوکاں دے گھراں وچ زبردستی داخل ہوئے تے انہاں دا مذاق اڑانے تے انہاں د‏‏ی املاک اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں طرز عمل دے بعد، بوہت سارے طلیش لوک آہستہ آہستہ اپنی رہائش گاہ تو‏ں زیادہ جنوبی علاقےآں، یعنی جنوبی تالش، جو آستارا شہر تو‏ں شروع ہُندے نيں د‏‏ی طرف ہجرت کر گئے۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوک نمین ، ولکیج، اردبیل (تین ہزار تو‏ں ودھ خاندان)، ہشتپر ، مسال ، تلشودولاب وغیرہ دے علاقےآں وچ آباد ہوئے تے کدی وی اپنی رہائش گاہ اُتے واپس نئيں آئے۔ انہاں د‏‏ی بہت ساریاں کوششاں تے میر مصطفیٰ خان دے رشتہ داراں نے بعد وچ ایران دے مرکزی علاقےآں جداں اصفہان د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی جو کہ ایران دا اک وڈا تے خوشحال شہر سی۔ پر، پہلی ایران روس جنگاں دے بعد، پورے ایران وچ لوک قفقاز بھیجنے دے لئی ایرانی فوج وچ شام‏ل ہونا چاہندے سن ۔اس نے بتدریج شمالی طالش سمیت بوہت سارے علاقےآں اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا، لیکن روسی فوج د‏‏ی دوبارہ فوجی مہمات دے نال، تمام علاقے یریوان دے خانات تے نخچیوان دے خانات دے نال تے شمالی ہیران پاس (جدید دور دا لیریک شہر ) دا بقیہ حصہ ترکمانچے معاہدے دے تحت دوبارہ حاصل کيتے گئے علاقےآں نو‏‏ں ایران تو‏ں وکھ کر دتا گیا سی۔ Timothy C. Dowling Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond pp 728-730 ABC-CLIO, 2 dec. 2014 http://iichs.org/index.asp?id=1342&doc_cat=31
کھبے|thumb| گلستان تے ترکمانچے دے معاہدےآں دے بعد ایران تے روسی سلطنت د‏‏ی سرحدی تبدیلیاں

 منحصر سوالات 

 لنکران
 شمالی تالش
 تالش خانیت
 پیمان گولستان
 پیمان ترکمانچے ۔
 ایران روس جنگ (۱۸۱۳-۱۸۰۴)
 میر مصطفیٰ خان
 عباس مرزا
 پیوٹر کوٹلیاروسکی
 قاجار ایران
 روسی سلطنت

 ذرائع 

 باہرلے جوڑ 

 مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدتا. «یورش به لنکران». در [[ویکی‌پدیای انگلیسی|دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی]]، بازبینی‌شده در ۲۷ آوریل ۲۰۱۶.
 مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدتا. «یورش به لنکران». در [[ویکی‌پدیای روسی|دانشنامهٔ ویکی‌پدیای روسی]]، بازبینی‌شده در ۲۷ آوریل ۲۰۱۶.
گٹھ:جنوری ۱۸۱۳ء د‏‏یاں سرگرمیاں
گٹھ:۱۸۱۳ء دے تنازعات
گٹھ:آذربائیجان وچ انیہويں صدی
گٹھ:تریخ تالش
گٹھ:ایران وچ انیہويں صدی
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات