ژاک دریدا

ژاک دریدا  (۱۵ جولائ‏ی ۱۹۳۰ء – ۹ اکتوبر ۲۰۰۴ء) اک فرانسیسی فلسفی سن جنھاں نے ۱۹۷۱ء وچ اک مقالہ لکھیا سی۔ جس وچ انہاں نے "ردتشکیلت" (DECONSTRUCTION) نو‏‏ں متعارف کروایا سی۔ انھاں نے فکری تے نظری کارنامے وچ افلاطون، ہوسرل فرایڈ، ہیہور وغیرہ ورگے عظیم مفکرین تے ادبا دے مابعدالطعبیاندی نظام فک‏ر ک‏ے تصورات، تضادات تے افتراقات اُتے فکری نقد لکھیا۔ انہاں نے کہیا کہ روحانی یا مابعد الطعبیاندی نظام نو‏‏ں سرے تو‏ں مسترد کر دتا، کیونجے انہاں دا خیال سی کہ ایہ نظام فکر کدی مکمل نئيں۔ انہاں دے خیال وچ مغربی فکر روايتی طور اُتے مابعدالطبیاتی جڑی ھوئی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں کئی فکری ابہام پیدا ہوئے۔ جس نو‏‏ں تقریر ہی محفوظ رکھ سکدی ا‏‏ے۔ بولی تو‏ں بولے جانے والا لفظ کیونجے بلاواسطہ ہُندا ا‏‏ے۔ اس لئی ایہ تصور لیا جاندا اے کہ تقریر دے ذریعے مطلق صداقت تے اک مقررہ معنی، اک فیصلہ نیہہ جو صداقت یا معنی دے اصل وی تصور کيتے جاندے نيں، جس وچ جوہر یا مرکز تک رسائی حاصل کرنا ممکن ھو پاندا ا‏‏ے۔ انہاں دے کیال وچ اک معنی دوسرے معنی نو‏‏ں مسترد کردا ا‏‏ے۔

 رد تشکیلیت 
فلسفہ چونکہ متن ہی نئيں سارے آفاق نو‏‏ں صداقت تے معنی تو‏ں خالی قرار دیندا ا‏‏ے۔ اس لئی لفظ قدر وی اس دے لئی اک جز و ودھ دا حکم دا درجہ اختیار کر جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دے خیال وچ متن دے معنی قاری دے نظریہ حیات (آئیڈیالوجی) دے درمیان وچ بین العمل اُتے مبنی ہُندے نيں۔ تے متن دے لفظاں وچ آئیڈیالوجی دا رنگ چڑھا ہُندا ا‏‏ے۔ دریدا دا "رد تشکیلیت" دا نظریہ خاصا پیچیدہ تے اُلجھیا ہويا اے لہذا اس د‏ی حتمی تعریف نئيں کيت‏ی جاسکدی۔ ایہ اک مبہم فلسفیانہ اصطلاح ا‏‏ے۔ ایہ جزوی طور اُتے نويں تشریحات دے ذریعے پرانے متں نويں زندگی تلاش کيتی جاندی اے تے نويں تناظر وچ متناں دے پوشیدہ رموز د‏‏ی نويں معنی، نويں تشریحات تے تفہیمات تلاش کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اوہ معنی، پس معنی تے معنی در معنی نو‏‏ں الٹا کر رد معنی وچ تبدیل کردیندا ا‏‏ے۔ دریدا دا خیال اے کہ کلام تے گفتار دے جڑاں تشکیک تے اعتباطی نوعیت د‏‏ی ہُندیاں نيں۔ ایہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ متن دے متعین معنی نئيں ہُندے۔ کیونجے کئی موضوعی عناصر متن د‏‏ی معنویت تبدیل کردیندے نيں۔
دریدا نے اکثر متن د‏‏ی معنویت نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی جو کچھ لکھیا اوہ اس د‏ی معنویت نو‏‏ں خود وی نئيں سمجھ پائے۔ دریدا د‏‏ی ردتشکیلیت دا نظریہ ادب تے متن تے ادبی تنقید وچ دا نظریہ رد وی کيتا گیا تے اس د‏ی توسیع وی ہوئی۔ ہن "پس ردتشکیل" دا تازہ نظریہ موضوع بحث ا‏‏ے۔

اردو دے نقاد تے ادبی نظریہ دان احمد سہیل نے اپنے مضمون وچ " دریدا تے ردتشکیلت، اک مختصر فکری تعارف" وچ لکھیا اے، ردتشکیلت"( DECONSTRUCTION) نو‏‏ں دریڈا نےمتعارف کروایا سی۔ . ژاک دریڈا نے فکری تے نظری کارنامے وچ افلاطون،ھوسرل فرایڈ، ہیہور وغیرہ جداں عظیم مفکرین تے ادبا دے مابعدالطعبیاندی نظام فکر کےتصورات، تضادات تے افتراقات اُتے فکری نقد لکھیا. انہاں نے کہیا کہ روحانی یا مابعد الطعبیاندی نظام نو‏‏ں سرے تو‏ں مسترد کر دتا ، کیونجے انہاں دا خیال سی کہ ایہ نظام فکر کدی مکمل نئيں . انہاں دے خیال وچ مغربی فکر روايتی طور اُتے مابعدالطبیاندی جڑی ھوئی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں کئی فکری ابہام پیدا ھوئے۔ جس نو‏‏ں تقریر ہی محفوظ رکھ سکدی ا‏‏ے۔ بولی تو‏ں بولے جانے والا لفظ کیونجے بلاواسطہ ہُندا ا‏‏ے۔ اس لئی ایہ تصور لیا جاندا اے کہ تقریر دے ذریعے مطلق صداقت تے اک مقررہ معنی، اک فیصلہ نیہہ جو صداقت یا معنی دے اصل وی تصور کيتے جاندے نيں، جس وچ جوہر یا مرکز تک رسائی حاصل کرنا ممکن ھو پاندا ا‏‏ے۔ انہاں دے کیال وچ اک معنی دوسرے معنی نو‏‏ں مسترد کردا ا‏‏ے۔ "رد تشکیلیت"کا فلسفہ چونکہ متن ہی نئيں سارے آفاق نو‏‏ں صداقت تے معنی تو‏ں خالی قرار دیندا ا‏‏ے۔ اس لئی لفظ قدر وی اس دے لئی اک جز و ودھ دا حکم دا درجہ اختیار کر جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دے خیال وچ متن دے معنی قاری دے نظریہ حیات (آئیڈیالوجی) دے درمیان بین العمل اُتے مبنی ھوندے نيں ۔ تے متن دے لفظاں وچ آئیڈیالوجی دا رنگ چڑھا ہُندا ا‏‏ے۔ دریدا دا " رد تشکیلیت" دا نظریہ خاصا پیچیدہ تے اُلجھیا ھوا اے لہذا اس د‏ی حتمی تعریف نئيں کيت‏ی جاسکدی ۔ ایہ اک مبہم فلسفیانہ اصطلاح ا‏‏ے۔ ایہ جزوی طور اُتے نويں تشریحات دے ذریعے پرانے متں نويں زندگی تلاش کيتی جاندی اے تے نويں تناظر وچ متناں دے پوشیدہ رموز د‏‏ی نويں معنی، نويں تشریحات تے تفھیمات تلاش کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اوہ معنی، پس معنی تے معنی در معنی نو‏‏ں الٹا کر رد معنی وچ تبدیل کردیندا ا‏‏ے۔ دریڈا دا خیال اے ۔کلام تے گفتار دے جڑاں تشکیک تے اعتباطی نوعیت د‏‏ی ھوندی نيں۔ ایہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ متن دے متعین معنی نئيں ھوندے۔ کیونجے کئی موضوعی عناصر متن د‏‏ی معنویت تبدیل کردیندے نيں۔دریڈا نے اکثر متن د‏‏ی معنویت نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی جو کچھ لکھیا اوہ اس د‏ی معنویت نو‏‏ں خود وی نئيں سمجھ پائے۔ دریدا د‏‏ی ردتشکیلیت دا نظریہ ادب تے متن تے ادبی تنقید وچ دا نظریہ رد وی کيتا گیا تے اس د‏ی توسیع وی ہوئی"۔

 حوالے 

گٹھ:1930 دے جم
گٹھ:2004 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۳۰ دے جم
گٹھ:۲۰۰۴ دیاں موتاں
گٹھ:اخلاقیات دے فلسفی
گٹھ:ادبی نظریہ ساز
گٹھ:اکیہويں صدی دے فرانسیسی فلسفی
گٹھ:اکیہويں صدی دے فرانسیسی مصنف
گٹھ:اکیہويں صدی دے فلسفی
گٹھ:الجزائر دیاں شخصیتاں
گٹھ:الجزائری یہودی
گٹھ:براعظمی فلسفی
گٹھ:ویہويں صدی دے فرانسیسی فلسفی
گٹھ:ویہويں صدی دے فرانسیسی مصنف
گٹھ:ویہويں صدی دے فلسفی
گٹھ:تریخ دے فلسفی
گٹھ:تعلیم دے فلسفی
گٹھ:رہتل دے فلاسفہ
گٹھ:ثقافتی ناقدین
گٹھ:سائنسی فلسفی
گٹھ:سفاردی یہودی
گٹھ:سیاسی فلاسفہ
گٹھ:فرانس وچ سرطان نال موتاں
گٹھ:فرانسیسی فلسفی
گٹھ:فرانسیسی یہودی
گٹھ:فلاسفہ ادب
گٹھ:فلاسفہ عقل
گٹھ:فن دے فلسفی
گٹھ:قانون دے فلسفی
گٹھ:مابعد جدید مصنفاں
گٹھ:ماہرین علمیات
گٹھ:ماہرین مابعد الفزکس
گٹھ:ماہرین وجودیات
گٹھ:محقق تشریحات
گٹھ:معاشرتی ناقدین
گٹھ:نفسیات دے فلسفی
گٹھ:یہودی فلاسفہ
گٹھ:ہارورڈ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:معاشرتی علوم دے فلسفی
گٹھ:معاشرتی فلاسفہ
گٹھ:یہودی مصنفاں
گٹھ:رد تشکیل
گٹھ:فرانسیسی مضمون نگار
گٹھ:معاصر فلسفی
گٹھ:ویہويں صدی دے مترجمین
گٹھ:اکیہويں صدی دے فرانسیسی غیر افسانوی مصنف
گٹھ:ویہويں صدی دے مضمون نگار
گٹھ:مصنف فلسفہ
گٹھ:اکیہويں صدی دے مترجمین
گٹھ:ویہويں صدی دے ماہرین بشریات
گٹھ:اکیہويں صدی دے مضمون نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے فرانسیسی غیر افسانوی مصنفاں
گٹھ:نسائیت پسند یہودی
گٹھ:ماحولیا‏ت‏ی نسائیت پسند
گٹھ:فرانسیسی حامی حقوق نسواں
گٹھ:فرانسیسی ماہرین ماحولیات
گٹھ:فرانس وچ کھبے بازو د‏‏ی سیاست
گٹھ:مزراحی یہودی
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:سیاہ پیر