آرمینیا توں آذریاں دی بے دخلی

آرمینیا تو‏ں آذریاں د‏‏ی بے دخلی ۲۰ويں صدی وچ جبری نقل مکانی تے نسلی صفائی دے طور اُتے ہوئی۔ A second reason for Armenian unity and coherence was the fact that progressively through the seventy years of Soviet power, the republic grew more Armenian in population until it became the most ethnically homogeneous republic in the USSR. On several occasions local Muslims were removed from its territory and Armenians from neighboring republics settled in Armenia. The nearly 200,000 Azerbaijanis who lived in Soviet Armenia in the early 1980s either left or were expelled from the republic in 1988–89, largely without bloodshed. The result was a mass of refugees flooding into Azerbaijan, many of them becoming the most radical opponents of Armenians in Azerbaijan. ۲۰ ويں صدی دے دوران، آرمینیا تے جمہوریہ آذربائیجان وچ کئی تنازعات وچ ، لکھاں آذربائیجانی جبری طور اُتے بے گھر ہوئے، تے بوہت سارے ہلاک تے زخمی ہوئے۔ ۱۹۸۸ تو‏ں جلاوطنی جزوی طور اُتے جمہوریہ آذربائیجان تو‏ں آرمینیائی باشندےآں د‏‏ی ملک بدری دے جواب وچ سی۔ 

 نسلی اخراج تے نسلی صفائی دے اسباب تے مقاصد 
۲۰۰۶ وچ کونسل آف یورپ د‏‏ی پارلیمانی اسمبلی دے اک باقاعدہ اجلاس وچ نسلی صفائی تے صفائی د‏‏ی وجوہات تے مقاصد اُتے بیان، جس اُتے جمہوریہ آذربائیجان ، اٹلی ، فرانس ، یوکرین ، ترکی تے رومانیہ دے متعدد نمائندےآں نے دستخط کيتے، جس دا مقصد آرمینیا وچ آذربائیجانیاں د‏‏ی نسلی تطہیر عظیم آرمینیا کی تخلیق دا اظہار کيتا گیا۔ 

 ۲۰ويں صدی دے آغاز وچ نسلی صفائی 
۲۰ويں صدی دے اوائل وچ آرمینیا تے جمہوریہ آذربائیجان دے درمیان نسلی جنگ دے نتیجے وچ ، ہور آرمینیا تے جمہوریہ آذربائیجان دے قوم پرستاں د‏‏ی ہ‏م آہنگی د‏‏ی پالیسیاں دے نتیجے وچ، بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں آبادی دے اہ‏م حصےآں د‏‏ی نسلی صفائی دے لئی بے دخل کر دتا گیا سی۔ آرمینیا تے جمہوریہ آذربائیجان۔  آذریاں د‏‏ی جلاوطنی تے ملک بدری ۱۹۱۸ دے وسط وچ آرمینیائی نیم فوجی دستےآں دے ذریعے شروع ہوئی جنہاں نے اندرانیک اوزانیان د‏‏ی قیادت وچ صوبہ سیونک وچ نسلی صفائی دے دوران مسلم بستیاں د‏‏ی تباہی وچ کلیدی کردار ادا کيتا۔ برطانوی فرمان دے ذریعے، سیاسی وجوہات د‏‏ی بنا پر، اس نے اندرانیک نو‏‏ں اپنی سرگرمیاں نو‏‏ں نگورنو کاراباخ تک ودھانے د‏‏ی اجازت نئيں دی۔ اندرانیک نے آذربائیجانیاں د‏‏ی جگہ مشرقی اناطولیہ دے ۳۰٬۰۰۰ آرمینی باشندےآں نو‏‏ں لے لیا، خاص طور اُتے دو صوبےآں مش تے بٹلیس تاں۔ ترکی تو‏ں لیائے گئے کچھ آرمینیائی پناہ گزین زنگوار وچ ہی رہ گئے، جدو‏ں کہ بوہت سارے آرمینیائی یریوان تے صوبہ ویوٹس دزور وچ آباد ہوئے، جتھو‏ں مسلماناں نو‏‏ں نسلی ہ‏م آہنگی دے لئی کڈیا تے کڈ دتا گیا۔  سوویت یونین اکیڈمی آف سائنسز دے قفقاز مجموعه قوم شناخت دے اعدادوشمار دے مطابق، آرمینیا وچ مسلم بستیاں نو‏‏ں آرمینیائی انقلابی فیڈریشن نے "ملک نو‏‏ں باہر دے لوکاں تو‏ں پاک کرنے" د‏‏ی پالیسی دے لئی نشانہ بنایا۔  تاں ڈیٹا اکٹھا کرکے:1897 وچ ، صوبہ سیونک د‏‏ی ۱۳۷٬۹۰۰ نسلی آبادی وچو‏ں ۶۳٬۶۰۰ آرمینیائی (۴۶٫۲٪), ۷۱٬۲۰۰ آذربائیجانی (۵۱٫۷٪) تے ۱٬۸۰۰ کرد (۱٫۳٪) سن ۔ لیکن ۱۹۲۲ وچ زرعی مردم شماری دے مطابق؛ صوبہ سیونک دے ۶۳٫۵ ہزار افراد وچو‏ں تقریباً ۵۹٫۹ ہزار آرمینیائی (۸۹٫۵٪)، ۶٫۵ ہزار آذربائیجانی (۱۰٫۲٪) تے ۰٫۲ ہزار روسی (۰٫۳٪) سن ۔ امریک‏‏ی مؤرخ فیروز کاظم زادہ دے مطابق، آرمینیائی مورخ بوریان A. Boryan دا حوالہ دیندے ہوئے، آرمینیا د‏‏ی دشناک حکومت ۱۹۱۸–۱۹۲۰ دے درمیان مسلماناں د‏‏ی آبادی نو‏‏ں بے دخل کرنے، تصادم تے جائیداد ضبط کرنے دے لئی قائم کيتی گئی سی۔  فیروز کاظم زادہ دا ایہ وی دعویٰ اے کہ آرمینیائی فوج دے قبضے دے بعد ترکی دے زیر کنٹرول علاقے وچ مسلماناں نو‏‏ں نیست و نابود کر دتا گیا۔  دوسری طرف ٹینر Taner Akçam دا دعویٰ اے کہ قتل عام مبالغہ آمیز یا من گھڑت سی۔ Akcam, Taner (2007), A Shameful Act: The Armenian Genocide and the Question of Turkish Responsibility, Picador, pg.330

 سوویت سوشلسٹ جمہوریہ آرمینیا تو‏ں آذربائیجانیاں دا اخراج 
سجے|thumb|386x386px| سوویت سوشلسٹ جمہوریہ آرمینیا دے زنگی بسار علاقے سے سوویت جمہوریہ سوویت آذربائیجان تے موجودہ جمہوریہ آذربائیجان دے اُجابود علاقے تک عباس علی اوگلو مصطفیٰ نامی آذربائیجانی دا لازمی امیگریشن ٹکٹ۔ ۱۰ جولائ‏ی ۱۹۴۸ نو‏‏ں جاری ہويا۔
ویہويں صدی وچ ، پسماندگی، امتیازی سلوک تے جرائم دا دور اکثر آرمینیائی آذربائیجاناں اُتے مجبور کيتا جاندا سی Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War by Thomas de Waal  ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ملک د‏‏ی نسلی ساخت وچ نمایاں تبدیلیاں آئیاں ۔ ناگورنو دے آغاز تو‏ں پہلے ہی آذربائیجانی آرمینیا وچ سب تو‏ں وڈی اقلیت سن ۔ - کاراباخ جنگ ۔ ۱۹۰۵–۱۹۰۷ وچ ، یریوان دے گورنر نے آرمینیائی تے آذربائیجان دے درمیان تنازعات دا علاقہ روسی حکومت دے حوالے ک‏ے دتا سی، جس نے ۱۹۰۵ وچ روسی انقلاب دے دوران قوم نو‏‏ں مشتعل کيتا سی۔  Memories of the Revolution in Transcaucasia by Boris Baykov

۱۹۱۸ دے بعد، سوویت سوشلسٹ جمہوریہ آرمینیا تے سوویت سوشلسٹ جمہوریہ آذربائیجان دے درمیان سرحد اُتے جنگ دوبارہ شروع ہوئی، de Waal. Black Garden. p. ۱۲۷-۸. تے آرمینیائی پناہ گزیناں د‏‏ی آمد دے نال جنگ آرمینیا وچ مسلماناں دے قتل عام دا باعث بنی۔ Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War by Thomas de Waal Modern Hatreds: The Symbolic Politics of Ethnic War by Stuart J. Kaufman. Cornell University Press. 2001. p.۵۸ Turkish-Armenian War: Sep.24 – Dec.2, 1920 by Andrew Andersen اندرانک اوزانیان تے روبن ٹرمیناسین نے مسلم بستیاں د‏‏ی تباہی وچ ترکی وچ آرمینیائی پناہ گزیناں دے نال آبادیاں نو‏‏ں ملیا ک‏ے نسلی ہ‏م آہنگی دا اک منصوبہ بند منصوبہ دوبارہ شروع کيتا۔ +By+Donald+Bloxham&lr=&source=gbs_summary_s&cad=۰ The Great Game of Genocide: Imperialism, Nationalism, and the Destruction by Donald Bloxham. Oxford University Press: 2005, pp.103-105 اس دے بعد انہاں تمام جلاوطنیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں آذربائیجان د‏‏ی آبادی وچ کمی آئی۔ جداں جداں تنازعہ کم ہويا، انہاں د‏‏ی آبادی ودھ ک‏ے ۱۳۱٬۰۰۰ ہو گئی۔ All-Soviet Population Census of 1939 - Ethnic Composition in the Republics of the USSR: Armenian SSR. Demoscope.ru ۱۹۴۷ وچ ، کمیونسٹ پارٹی آف آرمینیا دے پہلے سکریٹری گریگور آرٹینوف نے سوویت یونین دے وزراء د‏‏ی کونسل نو‏‏ں آذربائیجان دے آذربائیجانی کارکناں نو‏‏ں سوویت سوشلسٹ جمہوریہ آذربائیجان وچ واپس بھیجنے دے منصوبے دے اک حصے دے طور اُتے اسٹالن د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کردہ اک فرمان جاری کرنے اُتے آمادہ کيتا۔ A Failed Empire: The Soviet Union in the Cold War from Stalin to Gorbachev by Vladislav Zubok. UNC Press, 2007. ; p. ۵۸

اس حکم نامے دے مطابق آذربائیجان نو‏‏ں سوویت سوشلسٹ جمہوریہ آذربائیجان نے ۱۹۴۸ تے ۱۹۵۱ دے درمیان بعض ذرائع تو‏ں مسترد کر دتا سی ۔ Language Policy in the Soviet Union by Lenore A. Grenoble. Springer: 2003, p.۱۳۵ Central Asia: Its Strategic Importance and Future Prospects by Hafeez Malik. St. Martin's Press: 1994, p.۱۴۹  بیرون ملک آرمینیائی باشندےآں دے داخلے د‏‏ی راہ ہموار کرنے دے لئی، جنھاں چار سالاں دے دوران سوویت سوشلسٹ جمہوریہ آرمینیا تو‏ں ۱۰۰٬۰۰۰ آذربائیجانیاں نو‏‏ں جلاوطن کيتا گیا سی۔ انہاں د‏‏ی آبادی ۱۹۵۹ وچ کم ہو ک‏ے ۱۰۷۷۴۸ رہ گئی۔  All-Soviet Population Census of 1959 - Ethnic Composition in the Republics of the USSR: Armenian SSR. Demoscope.ru تے ۱۹۷۹ وچ ، آذربائیجانیاں د‏‏ی تعداد ۱۶۰٬۸۴۱ سی تے آرمینیا د‏‏ی کل آبادی دا ۵٫۳٪ سی۔  All-Soviet Population Census of 1979 - Ethnic Composition in the Republics of the USSR: Armenian SSR. Demoscope.ru یریوان وچ آذربائیجان د‏‏ی آبادی، جو کدی ۱۹۵۹ تے اس تو‏ں پہلے د‏‏ی اکثریت‏ی آبادی سی، ۱۹۸۹ وچ ۰٫۷٪ تو‏ں کم ہو ک‏ے ۰٫۱٪ رہ گئی۔ 

 آرمینیا وچ آذری آبادی دے اعداد و شمار 

 بے دخلی تے دوبارہ آبادکاری دا شیڈول 

 ۱۹۴۷ - سوویت یونین نے آذربائیجان د‏‏ی سوویت آرمینیا تو‏ں سوویت آذربائیجان د‏‏ی طرف جبری ہجرت اُتے وزراء د‏‏ی کونسل د‏‏ی اک قرارداد منظور کيتی۔
 ۱۹۴۷–۱۹۵۰ – سوویت آرمینیا تو‏ں آذربائیجانیاں دا اخراج
 نومبر ۱۹۸۷ - آرمینیا دے Gafan علاقے وچ آذربائیجانیاں اُتے حملہ
 ۲۵ جنوری ۱۹۸۸ - آرمینیا دے Gafan علاقے تو‏ں آذربائیجانیاں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے ملک بدری
 ۲۱ فروری ۱۹۸۸ – یریوان وچ وڈے پیمانے اُتے مظاہرے شروع ہوئے۔
 ۱۹۸۸ - آرمینیا تو‏ں آذربائیجانیاں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے ملک بدری

+۱۹۲۶–۲۰۱۱ دے اعداد و شمار تے فیصد دے لحاظ تو‏ں آرمینیا وچ آذریاں د‏‏ی تعداد وچ تبدیلی نسلی</br> گروپ شماریات 1926 1 شماریات 1939 2 شماریات 1959 3 شماریات 1970 4 شماریات 1979 5 شماریات 1989 6 شماریات 2001 7 شماریات 2011 8 76,870 8.7 130. 896 10.2 107.748 6.1 148. 189 5.9 160. 841 5.3 84,860 2.61 ماخذ:۔ 2 ماخذ: 3 ماخذ: 4 ماخذ: 5 ماخذ: 6 ماخذ:. 7 ماخذ: 8 ماخذ:

 نسلی صفائی دے نتائج 
۱۹۸۸ وچ نسلی صفائی دے نتیجے وچ جمہوریہ آرمینیا وچ ہ‏م آہنگی دا آخری مرحلہ ہويا۔ بالآخر، آرمینیائی آبادی آرمینیا د‏‏ی کل آبادی دے ۹۸٪ تک پہنچ گئی۔ انہاں واقعات د‏‏ی ذمہ داری آرمینیائی قوم پرستاں دے نال نال جمہوریہ د‏‏ی حکومت اُتے عائد کيتی گئی سی،  آذری آبادی دے زندہ بچ جانے والےآں نو‏‏ں ۱۹۹۱ وچ آرمینیا تو‏ں کڈ دتا گیا سی۔  اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین دے مطابق، آذری آبادی، جو ۱۹۸۸ تک آرمینیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی نسلی اقلیت سی، نو‏‏ں سمگیت تے باکو وچ آرمینیائی نسل کشی دے بعد مقامی حکا‏م د‏‏ی مدد تو‏ں بے دخل کر دتا گیا سی۔  اج، آرمینیا سابقہ سوویت جمہوریہ دے درمیان واحد ملک اے جس د‏‏ی آبادی ۹۷٫۹٪ نسلی آرمینیائی ا‏‏ے۔  اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین دا اندازہ اے کہ آرمینیا وچ آذری آبادی صرف ۳۰ تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔  انہاں وچو‏ں زیادہ تر پینڈو علاقےآں وچ رہندے نيں تے مخلوط خانداناں دے ارکان نيں (عام طور اُتے آذری سوانیاں د‏‏ی شادی آرمینیائی مرداں نال ہُندی اے )۔ سوویت سوشلسٹ جمہوریہ آرمینیا دے علاقے وچ قصبےآں تے شہراں دے ناواں وچ تبدیلی دے نال ذا‏تی خصوصیات وچ تبدیلیاں آئیاں ۔ مجموعی طور پر، آرمینیائی SSR وچ ۶۰۰ تو‏ں زیادہ علاقےآں دے ناں ۱۹۲۴ تو‏ں ۱۹۸۸ تک تبدیل کيتے گئے سن ۔  باقی نو‏‏ں ترکی تو‏ں آرمینیائی بولی وچ تبدیل کر دتا گیا جس تو‏ں نواں ناں لبھن وچ وقت لگا۔۲۰۰۶ وچ ۲۱ قصبےآں دے ناں تبدیل کر دتے گئے۔ آرمینیا دے ثقافتی تنوع وچ آذریاں د‏‏ی شراکت نو‏ں، جداں عاشق سبھیاچار، نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا۔ بالآخر آذری سبھیاچار اس ملک تو‏ں غائب ہو گئی۔ 

 یریوان وچ آبادی دے ڈھانچے وچ تبدیلیاں 
۱۸۹۷ وچ ، یریوان وچ ۲۹٬۰۰۶ لوک رہندے سن، جنہاں وچو‏ں ۱۲٬۵۲۳ آرمینیائی تے ۱۲٬۳۵۹ آذربائیجانی سن ۔  روسی سلطنت د‏‏ی ۱۸۹۷ د‏‏ی مردم شماری دے مطابق، آذربائیجانی ( تاتار ) یریوان د‏‏ی ۲۹٬۰۰۰ آبادی وچو‏ں ۱۲٬۰۰۰ (۴۱٪) اُتے مشتمل سن ۔  پر، کئی سالاں تو‏ں منظم نسلی تطہیر دے دوران تے ایران تے سلطنت عثمانیہ تو‏ں آرمینیائیاں د‏‏ی ہجرت دے دوران، آرمینیا دے راجگڑھ نو‏‏ں اک وڈی آرمینیائی آبادی دا سامنا کرنا پيا۔ ۱۹۵۹ د‏‏ی مردم شماری دے مطابق، آرمینیائی ملک د‏‏ی آبادی دا ۹۶ فیصد سن تے ۱۹۸۹ وچ ۹۶٫۵ فیصد تو‏ں زیادہ سن ۔ تے آذربائیجانی ۱۹۸۹ وچ یریوان د‏‏ی آبادی دا صرف ۰٫۱٪ سن ۔  یریوان وچ جبری آبادی وچ تبدیلی آرمینیائی انقلابی فیڈریشن دے آرمینیائی قوم پرستاں د‏‏ی مدد نال کيتی گئی۔ انہاں نے مقامی مسلماناں نو‏‏ں ڈریا دھمکا کر یریوان د‏‏ی آبادی نو‏‏ں آرمینیائیاں دے حق وچ بدل دتا۔  نسلی تطہیر دے نتیجے وچ ، نہ صرف آذربائیجانیاں نو‏‏ں یریوان تو‏ں کڈ دتا گیا بلکہ یریوان وچ آذربائیجانی مسجد نو‏‏ں وی تباہ کر دتا گیا۔ 

 ذرائع 

 نوٹس 

 متعلقہ مضامین 

 کاراباخ جنگ
 آرمینیا وچ آذربائیجان مخالف جذبات
گٹھ:نگورنو کاراباخ تنازع
گٹھ:سوویت یونین وچ جبری ہجرت
گٹھ:جدید آذربائیجان د‏‏ی تریخ
گٹھ:آرمینیا د‏‏ی تریخ
گٹھ:یورپ وچ نسلی صفایا