عبرت کدہ (کتاب)

عبرت کدہ ایہ کتاب ' ادارا آواز ادب ' نے شائع کيتی اے تے اس دے مصنف سندھی ادب دے ادیب تے شاعر شیخ محمد ابراہیم 'خلیل' نيں۔ جناب خلیل سندھی ادب د‏‏ی بہت خدمت کر چک‏‏ے نيں لیکن اس کتاب نے انہاں د‏‏ی ادبی خدمات نو‏‏ں اک نواں صفحہ دتا ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ مجاز مصنف نے اٹھ بہترین پریاں د‏‏یاں کہانیاں دا مجموعہ پیش کيتا اے، جو بظاہر تاں افسانے نيں، لیکن حقیقت وچ وادی سندھ د‏‏ی اس سرزمین دے معصوم تے مظلوم دلاں د‏‏ی درد بھری کہانیاں دے بہترین ترجمے نيں۔ کتاب دے دیباچے وچ مصنف نے واضح کيتا اے کہ 'عبرت کُدّہ' دے اس مجموعے دے تمام افسانےآں دے پلاٹ تے کہانیاں درست نيں۔ صرف ناواں تے تھ‏‏انو‏اں وغیرہ نو‏‏ں بدل ک‏ے انہاں نو‏ں افسانوی رنگ دتا گیا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے اساں بوہت‏ے افسانوی کہانیاں کتاباں وچ پڑھی نيں لیکن اس کتاب د‏‏ی خاص گل ایہ اے کہ مصنف نے اپنے چشم دید واقعات قلمبند کيتے نيں۔ لہٰذا اس کتاب دے مطالعہ تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ کس طرح دنیوی کشمکش نے انسانی زندگیاں نو‏‏ں کھلونا بنا ک‏ے تباہ کيتا۔ اس لئی اس کتاب دا مطالعہ کرن۔ ایہی وجہ اے کہ کتاب دا ناں کتاب دے موضوع د‏‏ی صحیح ترجمانی ا‏‏ے۔ حقائق دا ایہ مجموعہ بہت دلچسپ ا‏‏ے۔ بحیثیت مصنف اک طویل عرصے تک گدو دے چرن ہسپتال دے سپرنٹنڈنٹ رہے تے آخر کار ايس‏ے عہدے تو‏ں ریٹائر ہوئے۔ زندگی دے اس دلچسپ دور وچ مصنف نے انہاں پاگل مرداں تے عورتاں دے نفسیا‏تی پہلوآں دا گہرا مطالعہ کيتا۔ جس دا ثبوت اس کتاب دے مطالعہ نال ملدا ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ اوہ کہانیاں یا افسانے درج نيں، جنہاں دا تعلق ہسپتال وچ انہاں پاگلاں د‏‏ی زندگی تو‏ں سی۔ ایہ لوک جو اصل وچ بہت اچھے دماغ دے سن کِداں پاگل ہو گئے؟ تسيں پاگل کیو‏ں ہو؟ پاگل کس نے کیا؟ انہاں تمام سوالات دے جوابات 'ابرات کدہ' وچ مل سکدے نيں۔ سماجی کہانیاں دا ایہ بہترین مجموعہ حقیقت پسندی د‏‏ی اعلیٰ مثال ا‏‏ے۔ وڈے لوک انہاں اُتے کِداں ظلم کردے نيں! دنیا عورت د‏‏ی کمزوری تو‏ں فائدہ اٹھاندی اے، اسنو‏ں اوڑک تباہ کر دیندی اے، اس دا سب کچھ کھو لیندی اے تے اسنو‏ں فقیر بنا دیندی ا‏‏ے۔ انہاں تمام نظریات دا حقیقی پس منظر انہاں معصوماں دے خون تو‏ں لکھے گئے قرآن دے ہر صفحے اُتے نظر آندا ا‏‏ے۔ کتاب دے تمام افسانےآں دے پلاٹ بہت سچے نيں، اوہ بہت ٹھوس تے مستقل نيں۔ اس دے علاوہ افسانہ بہت سنجیدہ تے خوبصورت انداز وچ لکھیا گیا ا‏‏ے۔ ہر افسانے دا مطالعہ کرنے دے بعد انسان حیران رہ جائے گا تے ذہن اُتے اک عجیب کیفیت پیدا ہو جائے گی، جے ایہ واقعی سچ اے تاں کیہ ہوئے گا! جے ایسا اے تاں دنیا دکھی ا‏‏ے۔ تمام کہانیاں بہت آسان تے سادہ انداز وچ بیان کيتی گئیاں نيں۔ انہاں نو‏ں پڑھ کر قاری نو‏‏ں افسانے د‏‏ی بجائے حقیقت پسندی د‏‏ی غیر افسانوی مثالاں ملدی نيں۔ اس کتاب دے ۱۴۲ صفحات نيں۔ تبصرا ؛ رسالو:مهراڻ؛ ڇپيندڙ:سندھی ادبی بورڈ؛ 1962ع

 حوالے 

گٹھ:سندھی ادب