گووردھن پہاڑ

گووردھن پربت (; ), جس نوں گووردھن پربت اتے گریراج وی کیہا جاندا اے، اتر پردیش دے متھرا ضلعے دے قصبے گووردھن وچ اکّ پوتر ہندو تھاں اے، بھارت دے متھرا ضلعے وچ ۸ کلومیٹر لمبی پہاڑی 'تے گووردھن اتے رادھا کنڈ دے کھیتر وچ واقع اے، وچ آئی.ایس. ورنداون توں لگبھگ ۲۱ کلومیٹر (۱۳ مئی) دی دوری 'تے اے۔ ایہہ ہندو دھرم دا پوتر مرکز اے، جس دی پچھان  کرشن زمین  (گووردھن سیلا) وجوں کیتی گئی اے۔David L. Haberman, River of Love in an Age of Pollution: The Yamuna River of Northern India, Page 264 

 ویونتپتی 
'گووردھن' نام دے دو مکھ ترجمہ ہن۔ اکھریں معنےآں وچ 'گو' دا ترجمہ 'گٔوآں' نال ہندا اے اتے 'وردھن' دا ترجمہ 'پوشن' وچ ہندا اے۔ 'گو' دا اکّ ہور مطلب اے 'اندریاں' اتے 'وردھن' دا مطلب 'ودھاؤنا' وی ہو سکدا اے - اس طرحاں کرشن دے بھگتاں ولوں کرشن متعلق اپنی کھچّ وچ 'جو اندریاں نوں ودھاؤندا اے' نام دا ترجمہ وی کیتا جاندا اے۔ اس تعلق وچ، ایہہ منیا جاندا اے کہ گووردھن دی شخصیت بھگتاں دی بھگتی (بھگتی) نوں ودھا کے اشیرواد دیندی اے۔ اس طرحاں، گووردھن پربت دیاں پہاڑیاں وچ رہن نال، ساریاں اندریاں اتے روح دے متعلق کرتوّ برہمتا حاصل کردے ہن اتے کرشن دی سیوا کرن لئی ودھیرے جھکاء رکھدے ہن۔

 جغرافیہ 
گووردھن پربت، رادھا کنڈ توں لے کے گووردھن دے دکھن تک پھیلی ہوئی اے، اکّ لمبی وٹّ اے جو اپنی سبھ توں اچی، آلے-دوآلے دی دھرتی توں ۱۰۰ فٹ (۳۰ میٹر) اپر کھڑی اے۔ پہاڑی دے دکھنی سرے 'تے پنچاری دا پنڈ اے، جدوں کہ سکھر 'تے انیور اتے جاتیپرا دے پنڈ کھڑے ہن۔ گووردھن پہاڑی دا پرکرما رستہ راجستھان دے بھرت پور   ضلعے دے کجھ حصیاں وچوں کٹیا گیا اے۔

 پچھوکڑ 
گووردھن پربت نوں اکّ پوتر تھاں منیا جاندا اے کیونکہ ایہہ بھگوان کرشن دے جیون نال متعلق بہت ساریاں کہانیاں  وچ ذکر یوگ اے، جس نوں پربت دی دھرتی وچ ساکار منیا جاندا اے۔ کیہا جاندا اے کہ کرشن اتے اس دے بھرا بلرام نے اس دی چھاں وچ گھمدے ہوئے کئی خوشی دے گھنٹے بتائے سن، جس نال اوہ باغ، تلإ، گپھاواں اتے ہرے-بھرے گئو-چراگاہاں حاصل کردے سن۔ اکّ سورگ ورگی پناہگاہ، جھرنیاں دا کھیتر، باغ-گروو (ون)، اربر پانی دے کنڈ، اتے بنسپتی نوں رادھا نال کرشن دے ساہس اتے راس دے درشاں وچ درسایا گیا اے۔

 شریناتھ جی پرانا مندر 
گووردھن پربت دے سکھر 'تے واقع اکلوتا پرانے مندر شریناتھجی مندر اے۔ شریناتھ جی پہلی وار اتھے ظاہر ہوئے اتے ۱۰۰ سال توں ودھ ویلے تک اتھے رہے۔ ایہہ مندر پورنمالا کھتری ولوں مہاپربھوجی شری ولبھچاریا دی اگوائی اتے نگرانی وچ بنایا گیا سی۔ ویشنو دا ایہہ درڑھ یعقین اے کہ ہر رات شریناتھ جی خود ناتھدوارا ادےپور   توں شیان لئی اس مندر وچ آؤندے ہن۔

 ہور مندر 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kusuma_Sarovar_Ghat.jpg|thumb|کسم سروور ("پھلاں دی جھیل")، گووردھن پربت سروور ("پھلاں دی جھیل") دے پوتر ستھاناں وچوں اکّ اے، جو کہ گووردھن پہاڑی 'تے پوتر ستھاناں وچوں اکّ اے
پربت اتے عمارتاں اتے ہور ڈھانچے سولھویں صدی توں ہن۔ ۲۰۱۳ تک، وڈی عمر دے کسے وی اوشیش دا کوئی معلوم پراتتو ثبوت نہیں اے۔

کجھ ہور تھاواں اس وچ شامل ہن:

 کسم سروور دی ریتلے پتھر دی یادگار اتے جھیل

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kusum_Sarovar,_Govardhan.jpg|thumb|کسم سروور، گووردھن، مکمل بحالی توں بعد، ۲۰۱۷

 گریراج مندر

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%E0%A4%86%E0%A4%B6%E0%A5%80%E0%A4%B7%E2%84%A2_%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A7%E0%A4%A8.jpg|thumb|گووردھن گریراج مندر، متھرا کرشن نوں وقف
. گریراجی نوں ہر رات شریناتھ جی دے کپڑے پہنے جاندے ہن کیونکہ ایہہ یعقین کیتا جاندا اے کہ شریناتھ جی ہر رات گووردھن آؤندے ہن۔

 شری چیتنیا مندر، جو کہ لال ریتلے پتھر نال بنیا ہویا اے اتے کرشن اتے رادھا دیاں پینٹنگاں نال سجی ہوئی اے۔

 رادھا کنڈ مندر

 مانسی گنگا جھیل

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mansi_Ganga_near_shri_Girraj_Mandir_,Mathura_-_panoramio.jpg|right|thumb|مانسی گنگا

 کہانی 
وکھ وکھ کہانیاں جس وچ کرشن ولوں پربت نوں ہڑھ توں بچاؤن، "گوپیاں (گئو-بوٹیاں) نال میل-جول کرن اتے بھوتاں اتے دیوتیاں نال گل بات کرن دیاں کتھاواں ہن۔ کلاکرتی نوں اکّ پہاڑی وچّ پینٹ کیتا گیا ہے جس نوں اکّ بلد اتے اکّ مور دے روپ وچّ درسایا گیا ہے، اکّ گپھا وچّ کرشن، بھوجن دے پہاڑ انکوٹ دے روپ وچّ پربت، اندر دوارا لیاندا گیا ہڑھ، اتے یمنا ندی دا درش چتریا گیا ہے۔

گریراج چالیسا (گووردھن پربت نوں وقف اکّ چالی سلوکاں دا بھجن) دے مطابق، گووردھن انسانی روپ وچ، پلستیا دے نال ورنداون گیا اتے ہمیشاں اتھے رہن دا فیصلہ کیتا۔ ورنداون وچ گووردھن پربت اتے یمنا ندی دے نظارے نے دیوتیاں نوں آکرشت کیتا جیہناں نے ورنداون وچ رہن لئی رکھاں، ہرناں اتے باندراں دے روپ حاصل کیتے۔

 گووردھن پربت نوں چکنا 
گووردھن پوجا دیوالی توں اگلے دن منائی جاندی اے۔ ایہہ اوہ دن اے جدوں بھگوان کرشن نے گرج اتے ورکھا دے دیوتے اندر نوں ہرایا سی۔ کہانی دے مطابق، کرشن نے اندر نوں سالانہ بھیٹ کرن لئی وڈیاں تیاریاں ویکھیاں اتے اپنے پیؤ نند نوں اس بارے سؤال کیتا۔ اسنے پنڈ واسیاں نال بحث کیتی کہ اوہناں دا 'دھرم' اصل وچ کی سی۔ اوہ کسان سن، اوہناں نوں اپنا فرض نبھاؤنا چاہیدا اے اتے اپنے پشوآں دی کھیتی اتے سرکھیا 'تے دھیان مرتکز کرنا چاہیدا اے۔ پنڈ والیاں نوں کرشن نے یقین دوایا، اتے خاص پوجا (دعا) نوں اگے نہیں ودھایا۔ پھر اندر نوں غصہ آ گیا اتے اس نے پنڈ وچ ہڑھ لیاندا۔ پھر کرشن نے  گووردھن پربت نوں چکّ لیا اتے اس نوں اپنے لوکاں اتے پشوآں نوں مینھ توں بچاؤن لئی /رکھیا کرن لئی پربت ہیٹھاں لے کے آیا۔ । اندر نے آخرکار ہار قبول کر لئی اتے کرشن نوں اعلیٰ ترین وجوں مانتا دتی۔ کرشن دے جیون دے اس پہلو نوں زیادہ تر چمکایا جاندا اے - پر اصل وچ ایہہ 'کرم' فلسفہ دے بنیاد 'تے قائم کیتا گیا سی جس دا ویروا بعد وچ بھگود گیتا وچ دتا گیا سی۔link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Krishna_Holding_Mount_Govardhan_-_Crop.jpg|right|thumb|317x317px|کرشن گووردھن پربت نوں چکدیاں ہویا
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Govardhan_Temple.JPG|right|thumb|200x200px|گووردھن نوں وقف مندر

گٹھ:اتر پردیش دے کھیتر
گٹھ:ہندو تیرتھ-استھان
گٹھ:مہابھارت وچ ورنت تھاواں
گٹھ:پہاڑ