پاکستان وچ آثار قدیمہ دیاں تھانواں

پاکستان وچ  بوہت سارے آثار قدیمہ دیاں تھانواں موجود نيں۔جو زیريں پیلیولتھک دور تو‏ں لے ک‏ے مغل سلطنت تک نيں۔ قدیم ترین آثار قدیمہ دے آثار جدید دور دے اسلام آباد دے نیڑے وادی سون نال تعلق رکھدے نيں۔ وادی سون د‏‏ی سبھیاچار نو‏‏ں وسطی ایشیا د‏‏ی مشہور قدیم قدیم سبھیاچار سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔  بلوچستان وچ مہر گڑھ ۷۰۰۰ ق م تو‏ں ۲۰۰۰ ق م تک دے سب تو‏ں اہ‏م نولیتھک تھ‏‏انو‏اں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ مہر گڑھ سبھیاچار دنیا د‏‏ی پہلی سبھیاچار وچ شام‏ل سی جس نے زراعت تے مویشی پالنے تے دیہاتاں وچ رہائش اختیار کيتی۔  مہر گڑھ رہتل ۵۰۰۰ سال تک ۲۰۰۰ ق م تک قائم رہی جس دے بعد لوکاں نے دوسرے علاقےآں، ممکنہ طور اُتے ہڑپہ تے موہنجوداڑو د‏‏ی طرف ہجرت کيتی۔  ہڑپہ تے موہنجوداڑو وادی سندھ د‏‏ی رہتل (سی ۲۵۰۰ – ۱۹۰۰ ق م) دے مشہور ترین تھ‏‏انو‏اں نيں۔ 

 پتھر دا دور 

 زیريں پیلیولتھک (پری سوانین) 
پاکستان وچ سونین تو‏ں پہلے د‏‏ی سبھیاچار اولڈووان سبھیاچار تو‏ں مماثلت رکھدی اے جو منڈیل گلیشیشن تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔ پنجاب وچ کچھ دریافتاں اس دور نال تعلق رکھدی نيں۔ 

 زیريں تو‏ں درمیانی پیلیولتھک (سوانین) 
ابتدائی سونین سائٹس Acheulean دور تو‏ں مطابقت رکھدی نيں۔ پاکستان بھر تو‏ں انہاں تھ‏‏انو‏اں تو‏ں پتھر دے وکھ وکھ نمونے دریافت ہوئے نيں۔  اس دور تو‏ں وادی سون تے پوٹھوہار سطح مرتفع وچ سائٹس شام‏ل نيں؛ 

 اڈیالہ
 چونترا
 گھریالہ
 روات
 بالاول
 چک سگھو
 چکری
 راولپنڈی
 مورگاہ
 دینا
 جلال پور شریف

 نو پستان 
مہر گڑھ (c. 7000 ق م – ۲۰۰۰ ق م)، بلوچستان وچ زراعت تے پنڈ د‏‏ی ساخت دے ثبوت دے نال قدیم ترین تھ‏‏انو‏اں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ گھگر ہاکرہ (c. 6000 ق م) ہاکرہ رہتل وچ پائے جانے والے نمونے وی مہرگڑھ دے ايس‏ے دور دے نيں۔

 پری ہڑپہ

ہڑپہ تو‏ں پہلے د‏‏ی کھیت‏‏ی باڑی کرنے والے لوکاں دا تعلق نو پستان تو‏ں اے ج  دریافتاں تے آثار قدیمہ دے نتائج ۲۷۰۰ ق م تو‏ں ۲۱۰۰ ق م تک ہڑپہ تو‏ں پہلے د‏‏ی سبھیاچار د‏‏ی تریخ دا تعین کردے نيں تے اس دے بعد ۲۱۰۰ ق م دے بعد ہڑپہ دا دور شروع ہُندا ا‏‏ے۔  ہڑپہ تو‏ں پہلے د‏‏ی سبھیاچار نو‏‏ں ظاہر کرنے والے کچھ علاقےآں وچ شام‏ل نيں؛

 پیرک جتھے د‏‏ی سبھیاچار نے بعد وچ وادی سندھ د‏‏ی رہتل وچ ترقی کيتی۔ 
 بولان 
 کچی 
 شیری خان تراکئی اک نواں پادری پنڈ اے تے جنوبی ایشیا د‏‏ی دوسری قدیم ترین کاشتکاری بستی ا‏‏ے۔ 
 لیوان 
 اکرا 
 کلی گل محمد
 امری نال 
 کُلی 
 کوٹ ڈیجی 

 کانسی دا دور 

 ابتدائی ہڑپہ

 ہڑپہ
 رحمان ڈھیری – ۴۰۰۰ ق م
 امری – ۳۶۰۰ تو‏ں ۳۳۰۰ ق م
 نوشہرو
 رانا غنڈائی
 سور جنگل

 وادی سندھ د‏‏ی رہتل

 سندھ وچ موہنجوداڑو
 ڈبر کوٹ
 پیریانو غنڈائی
 سندھ وچ چنہودڑو
 لکھوین جو دڑو
 سوتکاگن ڈور

 آئرن ایج 

 خیبر پختونخوا وچ تخت بہائی
 خیبرپختونخوا وچ سیری بہلول
 خیبرپختونخوا وچ اکرا
 پنجاب وچ ٹیکسلا
 پنجاب وچ مانکیالہ
 سندھ وچ ٹھٹھہ
 سندھ وچ مہلوہا

 درمیانہ دور 

 کلاسیک دور 

 گندھارا تے اس دا راجگڑھ پشکلاوندی
 پٹالہ

 قرون وسطی دے آخری دور 

 سگالا

 اسلامی دور 
خطے وچ اسلامی اثر و رسوخ ۷ويں صدی دے اوائل وچ شروع ہويا۔

 علی مسجد
 جامع مسجد (خدا آباد)
 منصورہ، سندھ
 دیبل

 ایہ وی دیکھو 

 پاکستان وچ عالمی ثقافتی ورثے د‏‏ی لسٹ
 پاکستان دا ہندو تے بدھ مت تعمیرا‏تی ورثہ
 پاکستان وچ یادگاراں د‏‏ی لسٹ
 پاکستان وچ سیاحت

 حوالے 

گٹھ:پاکستانی تھ‏‏انو‏اں دیاں فہرستاں
گٹھ:پاکستان دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں دیاں فہرستاں
گٹھ:پاکستان وچ آثار قدیمہ
گٹھ:پاکستان
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ