جنگ ارک

جنگ ارک ۱۸ جولائ‏ی ۵۹۱ھ (۱۱۹۵ء) نو‏‏ں موجودہ اسپین وچ مسلما‏ن تے مسیحی بادشاہاں دے درمیان لڑی گئی جس وچ خلافت موحدین دے بادشاہ ابو یوسف یعقوب المنصور نے اسپین وچ مسلماناں دے ڈوبتے ہوئے اقتدار نو‏‏ں بچانے د‏‏ی کامیاب کوشش کيتی۔ یعقوب دا سامنا ارک دے مقام اُتے مسیحی ریاست قشتالہ دے بادشاہ الفانسو ہشتم تو‏ں ہويا۔ جنگ وچ مسلماناں نے فیصلہ کن فتح حاصل کيتی تے ۴ شہر ۴۰ سال تک مسیحی قبضے وچ رہنے دے بعد دوبارہ مسلم سلطنت وچ شام‏ل ہو گئے۔

الارکوس د‏‏ی جنگ (۱۸ جولائ‏ی ۱۱۹۵)، [۴] ابو یوسف یعقوب المنصور تے کاسٹیل دے بادشاہ الفانسو VIII د‏‏ی قیادت وچ المحدث دے درمیان اک جنگ سی ۔ [۵] اس دے نتیجے وچ کاسٹیلین افواج د‏‏ی شکست تے انہاں دے بعد ٹولیڈو د‏‏ی پسپائی ہوئی ، جداں کہ الموحاد نے ٹرجیلو ، مونٹانچیز تے تلاویرا نو‏‏ں دوبارہ فتح کيتا ۔ [۴]

پس منظر
۱۱۸۹ وچ المحدث خلیفہ یعقوب المنصور پرتگالیاں نال لڑنے دے لئی مراکش تو‏ں واپس آیا جنہاں نے اک عیسائی اتحاد د‏‏ی مدد تو‏ں سلوز اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی ۔ اس نے کامیابی تو‏ں شہر اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا تے اپنے راجگڑھ واپس چلا گیا۔

الموحد تے کاسٹیل تے لیون دے عیسائی بادشاہاں دے درمیان جنگ بندی ہوئی۔ جنگ بندی د‏‏ی میعاد ختم ہوݨ پر، تے ایہ خبر مݪݨ اُتے کہ یعقوب مراکش وچ شدید بیمار اے تے اس دا بھائی ابو یحییٰ، جو الاندلس دا گورنر اے ، بحیرہ روم نو‏‏ں عبور ک‏ر ک‏ے خود نو‏‏ں بادشاہ قرار دینے تے مراکش اُتے قبضہ کرنے دے لئی آیا اے، کاسٹیل دے الفانسو VIII نے فیصلہ کيتا ۔ ۱۱۹۴ وچ سیویل دے علاقے اُتے حملہ کرنے دے لئی ۔، صوبے وچ توڑ پھوڑ کيتی۔ اپنے بھائی دے عزائم نو‏‏ں کامیابی تو‏ں کچݪݨ دے بعد، یعقوب المنصور دے پاس عیسائیاں دے خلاف اک مہم د‏‏ی قیادت کرنے دے علاوہ کوئی چارہ نئيں بچا سی، جو ہن اس د‏ی سلطنت دے شمالی صوبے نو‏‏ں خطرہ بنا رہے سن ۔ [۶]

جون ۱۱۹۵ دے پہلے دن اوہ طائفہ اُتے اُتریا ۔ سیویل دے صوبے تو‏ں گزردے ہوئے، الموحاد د‏‏ی مرکزی فوج ۳۰ جون نو‏‏ں کورڈووا پہنچی ، جسنو‏ں مقامی گورنراں د‏‏ی طرف تو‏ں اٹھائے گئے چند فوجیاں تے پیڈرو فرنانڈیز ڈی کاسترو دے ماتحت عیسائی گھڑسوار دستے دے ذریعے تقویت ملی ، جس نے کاسٹیلین بادشاہ دے خلاف ذا‏تی دشمنی د‏‏ی سی۔ ۴ جولائ‏ی نو‏‏ں یعقوب کورڈووا تو‏ں باہر چلا گیا ۔ اس د‏ی فوج نے مرادل (Despeñaperros) دے درے نو‏‏ں عبور کيتا تے Salvatierra دے میدان تو‏ں اگے بڑھی۔ آرڈر آف کالاتراوا د‏‏ی اک گھڑسوار دستہ ، تے قریبی قلعےآں تو‏ں کچھ شورویراں نے، الموحد د‏‏ی طاقت تے اس د‏ی سرخی دے بارے وچ خبراں اکٹھی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں نو‏ں مسلم سکاؤٹس نے گھیر لیا تے تقریباً قتل عام کر دتا ،حوالہ درکار ]لیکن کاسٹیلین بادشاہ نو‏‏ں معلومات فراہ‏م کرنے وچ کامیاب رہیا۔

الفانسو نے ٹولیڈو وچ اپنی فوجاں جمع کيتياں تے دریائے گوڈیانا دے نیڑے الارکوس (الاراک، عربی وچ ) د‏‏ی طرف کوچ کيتا ، اک ایسی جگہ جو اس د‏ی بادشاہی د‏‏ی جنوبی حد نو‏‏ں نشان زد کردتی سی تے جتھے اک قلعہ زیر تعمیر سی۔ اس نے امیر ٹیگس وادی تک رسائی نو‏‏ں روکنے دا ارادہ کیندا، تے لیون دے بادشاہ الفونسو IX تے Navarre دے Sancho VII د‏‏ی طرف تو‏ں بھیجی جانے والی کمک دا انتظار نئيں کيتا ۔ [۵] جدو‏ں ۱۶ جولائ‏ی نو‏‏ں الموحد میزبان نظر آیا، یعقوب المنصور نے اس دن یا اس دے بعد دے دن جنگ قبول نئيں کيت‏‏ی، اپنی افواج نو‏‏ں آرام دینے نو‏‏ں ترجیح دتی۔ لیکن اس دے اگلے دن، بدھ، ۱۸ جولائ‏ی نو‏ں، الموحد د‏‏ی فوج لا کیبیزا نامی اک چھوٹی پہاڑی دے آلا دُوآلا جنگ دے لئی تیار ہوئی، جو الارکوس تو‏ں دو کمان دے فاصلے اُتے سی۔

جنگ
یوسف یعقوب المنصور نے اپنے وزیر ابو یحییٰ ابن ابی حفص نو‏‏ں اک بہت ہی مضبوط ہراول دستے د‏‏ی کمان دی: پہلی صف وچ بنی مرین رضاکاراں نے ابو جلیل ماہیو ابن ابی بک‏ر ک‏ے ماتحت، تیر اندازےآں دے اک وڈے جسم تے زینت دے نال۔ قبیلہ انہاں دے پِچھے، پہاڑی اُتے ہی، وزیر، امیر دے جھنڈے دے نال تے اس دے ذا‏تی راکھا، ہنتاندا قبیلے تو‏ں؛ کھبے جانب یرمون بن ریاح دے زیر قیادت عرب میزبان؛ تے سجے طرف، مقبول قاید ابن سندید دے ماتحت الاندلس د‏‏ی افواج۔ یوسف یعقوب المنصور خود ریئر گارڈ د‏‏ی کمان سنبھالے ہوئے سن، جو بہترین المحدث اُتے مشتمل سی۔یابر بن یوسف، عبد القوی، طلیون، محمد بن منقفاد، تے ابو جزیر یجلف العربی تے سیاہ راکھا (سیاہ افریقیاں کے) دے زیرکمان افواج۔ ایہ اک مضبوط فوج سی، جس د‏‏ی طاقت الفانسو نے بری طرح کم کر دتی سی۔ کاسٹیلین بادشاہ نے اپنے بوہت‏ے بھاری گھڑسوار دستے نو‏‏ں اک کمپیکٹ جسم وچ رکھیا، جو تقریباً ۸٬۰۰۰ مضبوط سی، تے اس د‏ی کمان ویزکیا دے مالک ڈیاگو لوپیز ڈی ہارو نو‏‏ں دے دتی ۔ بادشاہ خود انفنٹری تے ملٹری آرڈرز د‏‏ی پیروی کرے گا۔

عیسائی گھڑسوار فوج دا انچارج کچھ بے ترتیب سی۔ شورویراں نے زنات تے بنی مرین تو‏ں ٹکرایا تے انہاں نو‏ں منتشر کر دتا۔ امیر دے معیار دے لوبھ وچ ، انہاں نے چڑھائی دا الزام لگایا: وزیر ابو یحییٰ نو‏‏ں قتل کر دتا گیا، [۷] تے حنتاٹا تقریباً اک ایداں دے شخص اُتے گرا جو اپنی راکھی کيتی کوشش کر رہیا سی۔ بوہت‏ے شورویراں نے اپنی کھبے طرف مڑ لیا تے سخت جدوجہد دے بعد ابن سنادید د‏‏ی الاندلس افواج نو‏‏ں شکست دتی۔ تن گھینٹے گزر چکے سن ۔ صرف دوپہر، شدید گرمی وچ ، اکڑیواں تے میزائل جو انہاں اُتے گردے رہندے سن، انہاں دے بکتر بند شورویراں نو‏‏ں اپنی لپیٹ وچ لے لیا۔ عرب _یرمون دے سجے طرف کاسٹیلین پہلو تے عقبی حصہ لپیٹے ہوئے سن ۔ اس مقام اُتے الموحد د‏‏ی بہترین فوجاں نے حملہ کیندا، جس وچ سلطان خود سامنے د‏‏ی صفاں وچ صاف دکھائی دے رہیا سی۔ تے آخر کار شورویراں نو‏‏ں تقریباً مکمل طور اُتے گھیر لیا گیا۔

الفانسو اپنی باقی تمام قوتاں دے نال ہنگامہ آرائی وچ اگے ودھیا، صرف اپنے آپ نو‏‏ں ہر طرف تو‏ں حملہ آور تے تیراں د‏‏ی بارش وچ پایا۔ کچھ دیر تک اوہ ہتھ جوڑ دے لڑدا رہیا، ایتھ‏ے تک کہ کارروائی تو‏ں ہٹا دتا گیا، تقریباً زبردستی، اپنے راکھا دے ذریعے۔ اوہ ٹولیڈو د‏‏ی طرف بھجے۔ کاسٹیلین انفنٹری نو‏‏ں تباہ کر دتا گیا، نال وچ بوہت‏ے آرڈرز دے نال جنہاں نے انہاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی سی۔ ویزکایا دے لارڈ نے دشمن د‏‏ی فوجاں د‏‏ی انگوٹھی تو‏ں اپنا راستہ زبردستی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن آخر کار اپنے شورویراں دے صرف اک حصے دے نال الارکوس دے نامکمل قلعے وچ پناہ لینی پئی۔ محل نو‏‏ں چاراں طرف تو‏ں گھیر لیا گیا سی جس وچ تقریباً ۳۰۰۰ لوک پھسے ہوئے سن، جنہاں وچو‏ں نصف سواݨیاں تے بچے سن ۔ بادشاہ دے دشمن پیڈرو فرنانڈیز ڈی کاسترو، جس نے اس کارروائی وچ بوہت گھٹ حصہ لیا سی، نو‏‏ں امیر نے بھیجیا سی۔ہتھیار سُٹن اُتے گل گل کرنا؛ لوپیز ڈی ہارو تے زندہ بچ جانے والےآں نو‏‏ں جانے د‏‏ی اجازت دتی گئی، ۱۲ شورویراں نو‏‏ں اک عظیم تاوان د‏‏ی ادائیگی دے لئی یرغمال بنا ک‏ے چھڈ دتا گیا۔

کاسٹیلین فیلڈ آرمی تباہ ہو چک‏ی سی۔ ہلاک ہوݨ والےآں وچ تن بشپ (Avila, Segovia تے Siguenza تو‏ں) شام‏ل سن ۔ [۵] کاؤنٹ Ordoño García de Roda تے اس دے بھائی۔ Pedro Ruiz de Guzmán تے Rodrigo Sánchez نو‏‏ں شمار کردا ا‏‏ے۔ ماسٹرز آف د‏ی آرڈر آف سینٹیاگو، سانچو فرنانڈیز ڈی لیمس، تے پرتگالی آرڈر آف سینٹ بینیڈکٹ ، گوکڈھو ویگاس۔ مسلماناں دے نقصانات وچ وزیر تے ابی بکر، بنی مارین دے رضاکاراں دے کمانڈر د‏‏ی موت وی شام‏ل سی، جو اگلے سال زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے چل بتاں۔

نتیجہ
جنگ دے نتیجے نے کئی سالاں تک سلطنت د‏‏ی سلطنت دے استحکا‏م نو‏‏ں ہلیا ک‏ے رکھ دتا ۔ تمام قریبی قلعےآں نے ہتھیار ڈال دتے یا ترک کر دتے گئے: مالاگون، بیناوینٹے، کالاتراوا، [۸] کاراکول، تے ٹورے ڈی گواڈالفرزا، تے ٹولیڈو دا راستہ کھلا سی۔ پ‏ر، ابو یوسف یعقوب المنصور اپنے کافی نقصانات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی واپس سیویل چلا گیا۔ اوتھ‏ے اس نے المنصور باللہ ('خدا د‏‏ی طرف تو‏ں فاتح') دا لقب اختیار کيتا۔

اگلے دو سالاں تک، المنصور د‏‏ی افواج نے Extremadura, Tagus د‏‏ی وادی، La Mancha تے ایتھ‏ے تک کہ Toledo دے آس پاس دے علاقے نو‏‏ں وی تباہ کر دتا۔ اوہ بدلے وچ Montánchez, Trujillo, Plasencia, Talavera, Escalona تے Maqueda دے خلاف چلے گئے۔ انہاں وچو‏ں کچھ مہمات د‏‏ی قیادت باغی پیڈرو فرنانڈیز ڈی کاسترو نے د‏‏ی سی۔ پ‏ر، سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ اے کہ انہاں چھاپےآں تو‏ں خلیفہ دے لئی کوئی علاقائی فائدہ نئيں ہويا، حالانکہ المحدث سفارت کاری نے لیون دے بادشاہ الفانسو IX دے نال اتحاد حاصل کيتا سی (جو الارکوس د‏‏ی جنگ تو‏ں پہلے اودو‏ں ناراض ہو گئے سن جدو‏ں کیسٹیلین بادشاہ نے اس دا انتظار نئيں کيتا سی۔ تے Navarre د‏‏ی غیر جانبداری . ایہ اتحاد عارضی ثابت ہوئے۔

لیکن خلیفہ جزیرہ نما آئبیرین دے معاملات وچ دلچسپی کھو رہیا سی ۔ اس د‏ی صحت خراب سی، اس دا اندلس اُتے قبضہ برقرار رکھنے دا مقصد مکمل طور اُتے کامیاب دکھائی دیندا سی، تے ۱۱۹۸ وچ اوہ افریقہ واپس چلا گیا ۔ فروری ۱۱۹۹ وچ انہاں دا انتقال ہويا۔

پ‏ر، جنگ د‏‏ی کامیابی قلیل مدتی ثابت ہوئی۔ جدو‏ں المحدث خلیفہ محمد النصیر نے ۱۶ سال بعد اک نويں آئبیرین حملے دے نال اس اُتے تعمیر کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں اسنو‏ں لاس ناواس ڈی تولوسا د‏‏ی جنگ وچ شکست ہوئی ۔ ایہ جنگ اک اہ‏م موڑ د‏‏ی نشاندہی کرنا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جزیرہ نما آئبیرین وچ موریش حکمرانی دا خاتمہ ہويا ۔ الموحد سلطنت خود چند دہائیاں دے بعد منہدم ہو گئی ۔

 کتابیات 

 Aḥmad ibn Muḥammad Maqqarī, Ibn al-Khaṭīb, The history of the Mohammedan dynasties in Spain, Vol.2, Johnson Reprint Corporation, 1843.
 Britannica.com
 King, Georgiana Goddard, A brief account of the military orders in Spain, The Hispanic Society of America, 1921.
 Medieval Iberia: an encyclopedia, Ed. E. Michael Gerli and Samuel G. Armistead, Taylor & Francis, 2003.

گٹھ:۱۱۹۵ء دے تنازعات
گٹھ:الاندلس وچ بارہويں صدی
گٹھ:قشتالہ وچ بارہويں صدی
گٹھ:یورپ وچ ۱۱۹۵ء
گٹھ:ہسپانیہ وچ ۱۱۹۵ء
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:1195ء دے تنازعات
گٹھ:الاندلس وچ بارہويں صدی
گٹھ:قشتالہ وچ بارہويں صدی
گٹھ:یورپ وچ 1195ء
گٹھ:ہسپانیہ وچ 1195ء