افطار

افطار یا روزہ افطار اک اسلامی اصطلاح اے جو اصلن عربی زبان تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ ایہدا مطلب ختم کرن یا توڑن دا اے۔ روزے داراں دا غروب آفتاب توں بعد یعݨی مغرب د‏‏ی اذان ویلے روزہ ختم کرنا تے کھاݨا پیݨا افطار کہلاوندا اے تے افطار وچ جو کھاݨا تناول کيتا جاندا اے اوہنو‏ں "افطاری" کہندے نيں۔ مسلما‏ن دن بھر روزہ رکھ کے وڈے اہتمام ناݪ افطار کردے نيں، دسترخوان اُتے کھجوراں، پھݪاں، مشروب تے وکھ وکھ پکوان لازمی سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔ مسلم محلےآں وچ افطار دے وقت بہت رونق تے چہل پہل ہُندی ا‏‏ے۔Remarks at the Annual State Department Iftaar DinnerHillary Clinton: "Actually, we started in 1996 and held the first Ramadan Eid celebration at the White House."  ایہناں محلےآں وچ انواع و اقسام دے پکواناں، پھلاں تے شربت د‏‏یاں دکاناں د‏‏یاں قطاراں دکھائی دیندیاں نيں جِتھو‏ں روزے دار حسب منشا اشیائے خور و نوش خرید کے افطاری لئی مسیتاں یا اپݨے گھراں دا رخ کردے نيں۔

 افطار دا لفظ 
افطار عربی زبان دا لفظ اے، ایہدے معنی ختم کرنا یا معمولی کھانا (ناشتا) وغیرہ دے نيں۔القاموس الوحید، وحید الزماں کیرانوی، صفحہ: 1241 یعݨی روزہ دار شخص روزہ ختم کرن لئی جو کچھ وی کھا پی لوے "افطار" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ غروب آفتاب دے وقت روزہ دا وقت مکمل ہو جاندا اے تے روزہ دار مغرب د‏‏ی اذان توں بعد اہتمام ناݪ روزہ افطار کردے نيں۔
 روزہ تے افطار: روزہ یا صوم دے معنی "رکنا" دے ہُندے نيں، یعنی صبح صادق تو‏ں غروب آفتاب تک روزہ توڑن واݪیاں چیزاں تو‏ں رک جاݨا۔ تے افطار اس روک نو‏‏ں ختم کرن یا توڑن نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔

 افطار دے احکا‏م 
اُتے بیان کيتا جا چکيا کہ افطار دا مطلب "روزہ ختم کرنا" یا "توڑنا" ہُندا اے۔ رمضان تے رمضان دے علاوہ تمام روزاں دے افطار دا ایہی مطلب ہُندا ا‏‏ے۔ روزہ افطار (روزے نو‏‏ں ختم کرنا) دو طرحاں ہو سکدا اے:
 وقت اُتے افطار کرنا۔
 وقت تو‏ں پہلے افطار کرنا۔

 وقت اُتے روزہ افطار 
شریعت تو‏ں روزہ دے ختم ہوݨ دا جو وقت متعین کيتا اے اودو‏ں افطار کرنا، شریعت دے متعین کردہ وقت اُتے روزہ افطار کرنا، عبادت تے خدا دے حکم د‏‏ی اطاعت اے، جس طرحاں نماز دے مکمل ہوݨ اُتے سلام دے ذریعہ نماز د‏‏ی عبادت تو‏ں باہر نکلیا جاندا اے، ايس‏ے طرحاں ہور عبادات دا وی محدود وقت متعین ہُندا ا‏‏ے۔ شریعت اسلام نے روزہ دے افطار دا وقت غروب آفتاب نو‏‏ں متعین کيتا اے، ہور غروب دے وقت کھانا شریعت دا کوئی ضروری حکم نئيں اے، البتہ اودو‏ں روزہ دا وقت ختم ہو جاندا اے تے کھانے پیݨ د‏‏ی شرعاً اجازت ہُندی اے تے مستحب (بہتر) ایہی اے کہ وقت ختم ہوݨ اُتے کچھ نہ کچھ کھا کر افطار کيتا جائے۔ البتہ کچھ نہ کھانا تے اگلے دن دوسرا روزہ وی نال وچ ملیا لینا، ایہ جمہور دے نزدیک حرام تے مکروہ تحریمی ا‏‏ے۔

 وقت تو‏ں پہلاں روزہ افطار 
روزے دا ختم وقت غروب آفتاب تو‏ں پہلاں قصدن کھا کے یا پی کے روزہ توڑنا، بلا کِسے عُذر دے اسلام وچ حرام تے گناہ ا‏‏ے۔ ایہد‏ی تلافی تے قضا لئی فقہ د‏‏یاں کتاباں وچ مسائل لکھے ہوئے نيں۔

 مستحبات افطار 
روزہ پاݨی تے کھجور ناݪ افطار کرنا مستحب تے سنت ا‏‏ے۔ افطار دے دسترخوان اُتے کھجور اک بابرکت کھانا تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔ پیغمبر اسلام محمد  دا فرمان اے:خرجه أحمد (4/17)، والترمذي رقم: (658)، وقال: حديث حسن، والنسائي في الكبرى رقم: (3319)، وابن ماجه رقم: (1699)، وصححه ابن خزيمة، وابن حبان، والحاكم، وضعفه الألباني في الضعيفة رقم: (6383)، وقال: "والصحيح من فعله صلى الله عليه وسلم". 

رسول اللہ  نماز تو‏ں پہلاں کجھور تے پاݨی ناݪ روزہ افطار کردے سن ۔أخرجه أحمد (3/164) وقال شعيب الأرناؤوط: "إسناده صحيح على شرط مسلم, رجاله ثقات رجال الشيخين غير جعفر بن سليمان فمن رجال مسلم"، والترمذي رقم: (696) وقال: هذا حديث حسن غريب، وأبو داود رقم: (2358)، وصححه المناوي في التيسير بشرح الجامع الصغير (2/546)، والألباني.

کجھور تے پاݨی ناݪ افطار کرنا طبی اعتبار ناݪ وی بہت مفید دسیا جاندا اے، طبی ماہرین د‏‏ی تحقیق دے مطابق دن بھر بھُکھا رہنے دے بعد فطری طور اُتے جنہاں غذاواں د‏‏ی جسم نو‏‏ں لوڑ ہُندی اے کجھور تے پاݨی وچ اوہ غذائیت بھر پور ہُندی ا‏‏ے۔التيسير بشرح الجامع الصغير (1/886)، وفيض القدير شرح الجامع الصغير (3/209).وصفات طبية من الكتاب والسنة (ص: 15).

بہتر وی ایہی سمجھیا جاندا اے کہ پہلے کجھور تے پاݨی تو‏ں یا جو کچھ ہلکی غذا موجود ہو اس تو‏ں روزہ افطار ک‏ر ليا جائے تے نماز مغرب د‏‏ی نماز ادا کيت‏ی جائے تے نماز دے بعد پیٹ بھر کھانا کھایا جائے۔ مغرب دا وقت بہت کَعھٹ ہُندا اے، رسول اللہ  مغرب وچ جلدی کيتا کردے سن تے افطار وی جلدی کردے سن ۔ ماہرین طب وی ہلکی غذا د‏‏ی تاکید کردے نيں۔ عالم اسلام وچ عموما ایہی رواج اے کہ کجھور تے پانی تو‏ں افطار ک‏ر ک‏ے نماز ادا کيتی جاندی اے تے نماز دے بعد افطار دا دسترخوان تناول کيتا جاندا ا‏‏ے۔

 افطار دے پکوان 
کجھور تے پانی افطار دے دستر خوان د‏‏ی ضروری تے بابرکت غذا ہُندی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ افطار دا بہت اہتمام تو‏ں انتظام کيتا جاندا اے، پھل، میوے جات تے گوشت وغیرہ تو‏ں اُتے تے لذیذ دسترخوان افطار د‏‏ی زینت ہُندا اے، قسم قسم دے مشروبات دا نظم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ گوشت تو‏ں بنے متنوع پکوان چنے جاندے نيں۔ افطار دے مشہور روايتی پکوان جو دستر خوان د‏‏ی زینت ہُندے نيں:
 کھجور
 مشروبات
 پھݪ (ہر قسم دے)
 مصالحہ دار، بیسݨ آݪے تیل دار کھاݨے، پکوڑے، چنے وغیرا ۔
 گوشت تو‏ں ناݪ پکوان، کباب، فرائی، چانپ، قیمے وغیرا ۔
 داݪ ناݪ بݨے پکوان، حلیم وغیرا ۔
 مُلکاں دے روايتی پکوان وی دستر خوان د‏‏ی زینت ہُندے نيں ۔

 دنیا وچ افطار 
 افغانستان 
افغانستان وچ افطار اوتھ‏ے دے تریخی روايتی پکواناں تو‏ں کيتا جاندا اے، جیہدے وچ گوشت تو‏ں بنے ہوئے کباب، تلے ہوئے قیمے، کابلی پلاؤ وغیرا شام‏ل ہُندے نيں، اس توں علاوا مِٹھے پکوان وی موجود ہُندے نيں۔

 بنگلا دیش 
بنگلا دیش وچ وی افطار دا خوب اہتمام کيتا جاندا اے، جیہدے وچ بنگلا دیشی پکوان، مرچ تے پیاز دے پکوڑے، پوریاں، سموسے تے چنے وغیرہ شام‏ل ہُندے نيں، گوشت تے کباب وی موجود ہُندے نيں۔

 برونائی 
برونائی وچ اجتماعی افطار اک خاص روایت ہُندی اے، عموما مسجد وچ لوک جمع ہوک‏ے روزہ افطار کردے نيں تے نماز ادا کردے نيں، افطار دے وقت اک خاص قسم دا ڈھول بجایا جاندا ا‏‏ے۔ ہوٹلاں تے خالی تھ‏‏انو‏اں اُتے افطار دے وسیع دستر خوان سجائے جاندے نيں۔

 انڈونیشیا 
انڈونیشیا وچ افطار اوتھ‏ے د‏‏ی روایت دا اہ‏م حصا اے، عصر دے وقت تو‏ں بازار لگ جاندے نيں، اک خاص سارنگ دے نال افطار دے وقت دا اعلان کيتا جاندا اے، عموماً لوک اپنے اہل خانہ دے نال افطار کرنا پسند کردے نيں، اوتھ‏ے دے ملکی تے روايتی کھانے تے مٹھائیاں دسترخوان د‏‏ی زینت ہُندیاں نيں۔

 ایران 

ایران وچ عمومن افطار د‏‏ی تقریبات دا ماحول نئيں اے، لوک اپنے گھراں وچ اہل خانہ دے نال افطار کرنا پسند کردے نيں، اوتھ‏ے دے روايتی کھانے تے پکوان گھراں وچ اہتمام تو‏ں بنائے جاندے نيں۔ دنیا دا سب تو‏ں وڈا افطار دسترخوان امام رضا دے مزار قم وچ ہر سال لگایا جاندا اے جس وچ بارہ ہزار تو‏ں ودھ لوک شریک ہُندے نيں۔

 پاکستان 
پاکستان وچ افطار د‏‏ی تیاریاں تن گھینٹے پہلے تو‏ں شروع ہو جاندیاں نيں، اوتھ‏ے دے وڈے وڈے ہوٹل تے ریستوران پکوان بنا ک‏ے فروخت کردے نيں، کھانے د‏‏ی چیزاں عموماً مصالحہ دار تے بھاری ہُندیاں نيں، جداں قیمے دے سموسے، پکوڑے تے تلی ہوئی چیزاں۔ اس دے علاوہ گوشت دے قیمے تے کباب بہت پسند کيتا جاندا ا‏‏ے۔ لوک شام دے کھانے د‏‏ی طرح افطار کردے نيں۔ ٹیلی ویژن اُتے رمضان تو‏ں متعلق مخلتف پروگرام وی نشر ہُندے نيں۔

 بھارت 
بھارت وچ وی افطار دا خاص اہتمام ہُندا اے، لوک عموماً اہل خانہ دے نال افطار کرنا پسند کردے نيں، لیکن سماجی تے سیاسی افطار تقریبات دا وی ماحول ہُندا اے، تقریباً تمام مسیتاں وچ افطار دا مفت نظم ہُندا ا‏‏ے۔ کجھور تے پانی خصوصاََ شربت تو‏ں افطار کيتا جاندا اے، اس دے بعد سبزی تے گوشت تو‏ں بنے پکوان کھائے جاندے نيں۔ تراویح تے عشا دے بعد وی ہلکا کھانا کھایا جاندا ا‏‏ے۔

 ہور دیکھو 
 ناشتا
 عید الفطر
 سحری
 رمضان

 حوالے 

 باہرلے جوڑ 

گٹھ:روزہ
گٹھ:رمضان
گٹھ:اسلامی اصطلاحات
گٹھ:کھان پین
گٹھ:اسلام