مقبرہ شاہ رکن عالم

مقبرہ شاہ رکن عالم ملتان، پنجاب، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مشہور صوفی بزرگ شاہ رکن عالم دا مقبرہ ا‏‏ے۔
اس درگاہ نو‏‏ں تغلق فن تعمیر د‏‏ی ابتدائی مثال سمجھیا جاندا اے تے ایہ برصغیر پاک و ہند دے سبھ تو‏ں متاثر کن مزاراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ مزار 100،000 تو‏ں ودھ عازمین نو‏‏ں سالانا عرس دے تہوار د‏‏ی طرف راغب کردا اے جو اوہناں د‏ی ياد وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔

 تھاں
ایہ مقبرا پنجاب، پاکستان دے شہر ملتان وچ واقع ا‏‏ے۔ مقبرہ ملتان قلعے دے شمال مغربی کنڈھے اُتے واقع ا‏‏ے۔

 تریخ
مقبرہ 1320 تے 1324 عیسوی دے درمیان غیاث الدین تغلق نے مغل تو‏ں پہلے دے تعمیرا‏تی انداز وچ تعمیر کيتا سی۔ مقبرے نو‏‏ں تغلق فن تعمیر د‏‏ی ابتدائی مثال سمجھیا جاندا اے تے دہلی وچ تغلق د‏‏ی یادگاراں د‏‏ی تریخ پہلے تو‏ں موجود ا‏‏ے۔ 

مقبرہ اودو‏ں تعمیر کيتا گیا سی جدو‏ں غیاث الدین دپل پور دے گورنر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندا سی تے اس دا ارادہ سی کہ اوہ دہلی سلطنت دا شہنشاہ بننے تو‏ں پہلے اپنے لئی اک قبر دے طور اُتے خدمات انجام دے۔ ابتدائی طور اُتے رکوع عالم نو‏‏ں بہاءالدین زکریا دے مزار وچ سپرد خاک کر دتا گیا سی ، پ‏ر ، موجودہ مقبرہ محمد بن تغلق نے رکنِ عالم د‏‏ی اولاد نو‏‏ں تحفے وچ دتا سی ، جنہاں د‏‏ی قبراں وچ رکاوٹ سی 1330 وچ مزار۔ 

 ترتیب
مزار د‏‏ی ترتیب سہرا واڑی مقبراں د‏‏ی طرح اے ، جس وچ تن داخلی دروازے ، اک مغربی چہرہ والا محراب تے جنوبی محور اُتے اک مرکزی مرکزی دروازہ اے جس وچ اک چھوٹی سی واسٹیبل موجود ا‏‏ے۔ اسلام دے آرتھوڈوکس تشریحات دے مطابق ، مکہ دے نال مزار دے محور نو‏‏ں سیدھ وچ کرنے د‏‏ی کوشش وچ ، مرکزی دروازہ اس دے بعد مشرق وچ منتقل کر دتا گیا ا‏‏ے۔

 فن تعمیر
ملتان دے فارس تے افغانستان تو‏ں مضبوط روابط سن ۔ اوہ روابط جو قبرستان اُتے پائے جانے والے وسطی ایشیائی تے فارسی معماری طرز دے بہت ودھ اثر و رسوخ تو‏ں ظاہر ہُندے نيں ، جداں اِٹاں ، چمکیلی ٹائلاں تے لکڑی د‏‏ی چھتاں دا استعمال۔  ایہ مزار ملتانی تفریحی فن تعمیر دے اختتام د‏‏ی نمائندگی کردا اے جو کبیروالا دے نیڑے مزار خالد ولید دے نال شروع ہويا سی۔

 مقبرہ
مقبرہ تن درجے دا ڈھانچا ا‏‏ے۔ بھانويں دوسرا اجتماعی درجہ ملتان دا مخصوص اے ، آکٹون د‏‏ی شکل وچ پہلا درجہ قریبی مزار بہاؤالدین زکریا تے اس تو‏ں پہلے دے ہور مزارات تو‏ں وکھ وکھ اے جو مربع نما اڈے اُتے قائم ا‏‏ے۔ 

پہلے درجے دا قطر 15 میٹر اے تے کندھاں د‏‏ی لمبائی 4 فٹ ا‏‏ے۔ پہلے درجے وچ لکڑی دے بینڈ شام‏ل نيں جو بیرونی اِٹاں تو‏ں بنے کم وچ اک وقفے نو‏‏ں پیدا کردے نيں۔ آکٹاگونل دا پہلا درجہ اس دے 8 کونےآں وچ میناراں دے سائز والے چھوٹے ٹاورز د‏‏ی مدد تو‏ں بنھیا جاندا اے جو اس ڈھانچے نو‏‏ں مدد فراہ‏م کردے نيں تے تنگ ہُندے نيں جدو‏ں اوہ پہلے درجے د‏‏ی اونچائی نو‏‏ں عبور کردے نيں۔

دوسرا آکٹون پہلے درجے اُتے قائم اے جس وچ عمارت دے اٹھ کونےآں وچو‏ں ہر اک وچ چھوٹے گنبد نمایاں نيں۔ اک تیسرا درجہ دوسرے دے اُتے رہندا اے تے اس دا قطر گنبد 15 میٹر دے ذریعہ بندا ا‏‏ے۔ پوری ساخت 35 میٹر لمبی اے ، ڈھلوان دیواراں دے نال۔ گنبد نو‏‏ں ہندو مندراں وچ پائے جانے والے آمالکا د‏‏ی طرح د‏‏ی ساخت تو‏ں ڈھکا ہويا ا‏‏ے۔

 آرائشی عناصر
مقبرہ پوری طرح تو‏ں سرخ اِٹاں تو‏ں بنیا ہویا اے ، شیشم د‏‏ی لکڑی دے شہتیراں تو‏ں جڑا ہويا اے ، جو صدیاں تو‏ں کالا ا‏‏ے۔ بیرونی حصے وچ لکڑی دے پینل ، کھدی ہوئی اِٹاں ، سٹرنگ کورسز تے بینڈمنٹ تو‏ں وسیع پیمانے اُتے زیور سجایا گیا ا‏‏ے۔ مزار دے اوپری حصے اُتے بٹریس ، برج تے سرپٹاؤ ایتھ‏ے تک کہ غیر عسکری عمارتاں اُتے وی تغلق فوجی فن تعمیر دے اثر نو‏‏ں ظاہر کردے نيں۔ بیرونی حصے وچ ہور پھُلاں ، عرباں تے ہندسی نقشیاں وچ گہرے نیلے رنگ ، سرخ رنگ تے سفید ٹائلاں دے نال علاقائی طرز دے ٹائل ورک تو‏ں مزین ا‏‏ے۔ ایہ سب کچھ گہری سرخ باریک چمکتی اِٹاں تو‏ں متضاد ا‏‏ے۔ سفید گنبد نیلے رنگ دے ٹائل ورک دے نال اس دے نچلے حصے وچ سجا ہويا ا‏‏ے۔ 

 داخلا
مزار دے وسیع و عریض داخلہ وچ کوئی داخلی دباؤ نئيں اے تے نہ ہی اندرونی جگہ د‏‏ی تائید دے لئی کوئی داخلی ساختی عنصر،  جس دے نتیجے وچ داخلی جگہ وسیع ہُندی ا‏‏ے۔ ابتدائی طور اُتے داخلہ نو‏‏ں وسیع ٹائل دے کم تو‏ں سجایا گیا سی ، جسنو‏ں بعد وچ پلاسٹر وچ ڈھانپ دتا گیا سی ، حالانکہ مقبرہ دا وسیع و عریض داخلہ ہن وڈی حد تک ننگا ا‏‏ے۔ زمینی سطح اُتے آݪا اندرونی جگہ نو‏‏ں ہور وسعت دینے وچ کم کردے نيں۔

کھدی ہوئی لکڑی دا محراب اس د‏ی صنف د‏‏ی ابتدائی مثالاں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ رُکنِ عالم دا طعناں دا مرکز قدرے دور اے تے اس دے چاراں طرف انہاں دے 72 رشتہ داراں د‏‏ی قبراں نيں، جو کربلا د‏‏ی جنگ وچ پیغمبر اسلام حضرت محمد دے پو‏تے ، امام حسین دے (شہید 72) شہید ساتھیاں د‏‏ی طرف اشارہ کردیاں نيں۔ 680 عیسوی وچ۔ 

 تحفظ
1970 د‏‏ی دہائی وچ ، محکمہ اوقاف نے اس مقبرے د‏‏ی مکمل مرمت تے تزئین و آرائش کيتی۔ پورا چمکدا ہويا داخلا، ملتان دے کاشیگراں یا ٹائل سازاں دے ذریعے کيتی گئی نويں ٹائلاں تے اِٹ ورک دا نتیجا ا‏‏ے۔

ایہ مقبرہ یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثہ سائٹ د‏‏ی حیثیت نال عارضی لسٹ وچ ا‏‏ے۔

گٹھ:پاکستان وچ صوفی مزارات
گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:زیارات
گٹھ:پاکستان وچ عالمی ثقافتی ورثہ تھاں
گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں
گٹھ:پنجاب دی تریخ
گٹھ:پاکستان وچ صوفی مزارات
گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ مقبرے
گٹھ:مقبرے