اویستائی لپی

اویستائی لپی (Avestan alphabet) اک تحریری نظام اے جو ایران دی ساسانی سلطنت (226-651 عیسوی) دے دوران اویستائی بولی نو‏‏ں لکھݨ لئی تیار کيتا گیا سی۔

ایہد‏ی نشوونما دے ضمنی اثر دے طور تے سکرپٹ نو‏‏ں Pazend لئی وی استعمال کيتا گیا، ایہ درمیانی فارسی لکھݨ دا اک طریقہ اے جو بنیادی طور ے اویستا دے متن اُتے Zend د‏‏ی تفسیراں لئی استعمال ہُندا سی۔ زرتشتی روایت دے متن وچ ایہدے حروف تہجی نو‏‏ں "مذہب دی لپی" کہیا جاندا اے۔

 تریخ 
اویستائی حروف تہجی د‏‏ی ترقی دا آغاز اس لوڑ تو‏ں ہويا کہ تلاوت کیتی جاݨ والی آوستانی بولی دے متن نو‏‏ں صحیح طریقے نال پیش کيتا جاوے۔ متن دے وکھ وکھ مجموعے جو اج زرتشتی صحیفے د‏‏ی کینن نو‏‏ں تشکیل دیندے نيں اک مجموعے دا نتیجا نيں جو چوتھ‏ی صدی وچ غالبن شاپور دوم (309–379) دے دور حکومت وچ ہويا سی۔ اس گل دا امکان اے کہ اویستائی حروف تہجی اس تو‏ں متعلق اک ایڈہاک اختراع سی - "ساسانیڈ آرکیٹائپ" - کولیشن۔

ایہ انٹرپرائز جو کہ مزدیان دے احیاء وَل اشارا کردا اے تے اک سخت آرتھوڈوکس دے قیام دا جو سیاسی طاقت نال گہرا تعلق رکھدا اے، غالبن بدھاں، عیسائیاں تے مانیچیناں دے نال ودھ مؤثر طریقے تو‏ں مقابلہ کرن د‏‏ی خواہش د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا سی، جیہناں دے عقیدے د‏‏ی بنیاد اک نازل شدہ کتاب سی، اوہدے برعکس، زرتشتی پجاری صدیاں تو‏ں صحیفے نو‏‏ں حفظ کرن دے عادی سن - اک استاد پادری دے لفظاں نو‏‏ں اودو‏ں تک پڑھدے سن جدوں تک کہ اوہ دعاواں دے لفظاں، لطافت، انحراف تے لہجے نو‏‏ں چي‏تے نہ کرلیݨ۔ ایہ اوہناں نے اپنے شاگرداں نو‏‏ں بدلے وچ منتقل کیتا، لہذا کئی نسلاں لئی صحیفے د‏‏ی تلاوت دا صحیح طریقہ محفوظ رکھیا۔ ایہ اس لئی ضروری سی کیونکہ پجاری طبقے نے درست تلفظ نو‏‏ں مؤثر دعا دی شرط سمجھیا۔ مزید برآں، عبادات د‏‏ی تلاوت رسمی سرگرمی دے نال سی۔ جس وچ تحریری متن وچ شرکت دی کوئی گنجائش نئيں ہُندی سی۔

پ‏ر، اویستائی نو‏‏ں درست طریقے نال پیش کرن د‏‏ی صلاحیت دا براہ راست فائدہ ہويا: عام دور تک اویستائی بولی دے الفاظ تقریبن سمجھݨا بند ہو گئے سن، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں زند متن د‏‏ی تیاری شروع ہوئی (اویستائی سندی "تفہیم" تو‏ں)، یعݨی کینن د‏‏یاں تفسیراں تے ترجمے۔ اویستائی حروف تہجی د‏‏ی ترقی نے اوہناں تفسیراں نو‏‏ں اوہناں د‏ی وضاحت نال صحیفے دے اقتباسات نو‏‏ں اک دوسرے تو‏ں وکھ کرن د‏‏ی اجازت دتی۔ ایہناں عبارتاں دا براہ راست اثر صحیفے د‏‏ی اک "معیاری" تشریح سی جو اج تک زندہ ا‏‏ے۔ اسکالرشپ لئی ایہ تحریراں بے حد دلچسپ نيں کیونکہ اوہ کدی کدائيں ایداں دے حصیاں نو‏‏ں محفوظ کر لیندے نيں جو دوسری صورت وچ گم ہو چکے ہُندے نيں۔

زرتشتی روایت دے 9ويں-12ويں صدی دے متون تو‏ں پتا چلدا اے کہ زرتشتی ادب دا اک بہت وڈا ذخیرا کدی موجود سی، لیکن ایہ متون - جے اوہ کدی موجود سن - اُدوں تو‏ں کھو چکے نيں، تے اس وجہ تو‏ں ایہ معلوم نئيں کہ اوہناں نو‏‏ں پیش کرن لئی کیہڑی لپی استعمال کيتی گئی سی۔ 19ويں صدی دے بوہت‏ے حصے تک اویستائی دے علماء نو‏‏ں ساسانی تو‏ں پہلے دے "آرسیڈ آرکیٹائپ" دے وجود دا سوال سی، تے ارساکیڈ اویستا دے بارے وچ سچائی کچھ وی ہووے، لسانی شواہد تو‏ں پتا چلدا اے کہ جے اوہدا وجود وی سی اوہدا کوئی عملی اثر نئيں ہو سکدا، کیونکہ ولگیٹ وچ کِسے وی لسانی شکل د‏‏ی یقین نال وضاحت نئيں کيت‏‏ی جا سکدی کیونکہ غلط نقل دے نتیجے وچ تے مشتبہ صورتاں د‏‏ی تعداد کعھٹ اے، درحقیقت ایہ مسلسل کعھٹ رہی ا‏‏ے۔ اگرچے ارساکید اصل نمونیاں دا وجود ناممکن نئيں، لیکن اوہنے ایوستن فلولوجی وچ کچھ وی حصہ نئيں ڈالیا۔

 ہور دیکھو 
 اویستا
 اویستائی بولی

 حوالے 

گٹھ:لپی
گٹھ:لپیاں
گٹھ:فارسی