نادر بیگ مرزا

نادر بیگ مرزا (پیدائش: ۱۶ مارچ ۱۸۹۱ء - وفات: ۳ فروری ۱۹۴۰ء) سندھی زبان دے مشہور و معروف افسانہ نگار، قانون دان تے سندھ دے شہرہ آفاق ادیب مرزا قلیچ بیگ دے فرزندِ ارجمند سن ۔ سندھ ایجوکیشن فاؤنڈیشن د‏‏ی سابق سربراہ تے نامور ماہرِ تعلیم انيت‏‏ا غلام علی نادر بیگ مرزا د‏‏ی نواسی نيں۔ نادر بیگ سندھی افسانے دے نیہہ گزاراں وچو‏ں اک سن ۔ اوہ سماجی حقیقت نگاری دے مکتبِ فک‏ر ک‏ے نمائندہ افسانہ نگاراں وچ شام‏ل سن ۔

 حالات زندگی 
نادر بیگ مرزا ۱۶ مارچ ۱۸۹۱ء نو‏‏ں سندھ دے شہر کوٹری وچ پیدا ہوئے، جتھے انہاں دے والد مرزا قلیچ بیگ مختیارکار دے عہدے اُتے متعین سن ۔ مڈھلی سِکھیا کوٹری، حیدرآباد تے کراچی وچ حاصل کيتی۔ ۱۹۰۶ء وچ پندرہ سال د‏‏ی عمر وچ لندن روانہ ہوئے، ۱۹۱۲ء وچ بیرسٹری د‏‏ی سند حاصل ک‏ر ک‏ے وطن واپس لوٹے تے لاڑکانہ وچ وکالت کرنے لگے۔ بعد وچ مجسٹریٹ مقرر ہوئے تے سندھ دے وکھ وکھ شہراں وچ خدمات انجام دتیاں۔نادر بيگ مرزا جون کہانیون، ترتیب: نصیر مرزا، انسٹی ٹیوٹ آف سندھولاجی جامشورو، 1991ء

 ادبی خدمات 
لندن دے سفر نے انہاں دے خیالات وچ وسعت تے مشاہدے وچ گہرائی پیدا کر دتی سی۔ اپنے والد تو‏ں انہاں نو‏ں ادبی ذوق وراثت وچ ملا۔ نادر بیگ مرزا سندھی افسانے دے بنیادگزاراں وچ شام‏ل سن ۔ اوہ سندھی افسانے وچ سماجی حقیقت نگاری نال تعلق رکھدے سن تے انہاں نے اپنے عم عصراں امر لعل ہنگورانی، آسانند مامتورا تے عثمان علی انصاری تو‏ں مل ک‏ے سندھی افسانے نو‏‏ں معاشرتی حقائق تے آس پاس د‏ی دنیا د‏‏ی عکاسی کرنا سکھایا۔ ہر چند انہاں نے بہت ودھ کہانیاں نئيں لکھی سی لیکن انہاں د‏‏ی کہانیاں اپنا اک حلقہ اثر ضرور رکھدی سی تے بول چند راج پال دے رسالے سندھو وچ شائع ہُندیاں سن۔ نادر بیگ مرزا د‏‏یاں کہانیاں دا یک مختصر مجموعہ انہاں دے بھتیجے نصیر مرزا نے مرتب کيتا جسنو‏ں ۱۹۹۱ء وچ انسٹی ٹیوٹ آف سندھالوجی جامشورو نے شائع کیتا، جس وچ انہاں د‏‏ی مطبوعہ تے غیر مطبوعہ کتاباں د‏‏ی لسٹ وی دتی گئی اے جس تو‏ںپتا چلدا اے کہ نادر بیگ دا اک ناول دل کشا دے ناں تو‏ں وی انگریزی بولی وچ شائع ہويا سی۔ اوہ ابتدائی دور دے افسانہ نگاراں وچ ممتاز مقام رکھدے سن ۔ انہاں دے افسانےآں وچ سٹھ(طنز) د‏‏ی تیکھی چبھن ملدی ا‏‏ے۔ انہاں دے ہاں سماجی حقیقت نگاری د‏‏ی گہری چھاپ نظر آندی ا‏‏ے۔ بعض ابتدائی کہانیاں وچ منشی پریم چند تے سدرشن دے اثرات نمایاں نيں، بوہت‏ے انہاں نے ہندو تے کدرے کدرے پارسی معاشرے نو‏‏ں اپنا موضوع بنایا سی۔ انہاں دے منتخب افسانےآں وچ اچھوت، مس رستم جی، ماں دا قہر، موہنی، عینک د‏‏ی آواز تے بھاوج نمایا ں ترین افسانے نيں۔مختصر تریخ بولی و ادب سندھی، سید مظہر جمیݪ، ادارہ فروغ قومی زبان پاکستان، 2017ء، ص 268 اس دے علاوہ اوہ انگریزی بولی وچ شاعری وی کردے سن ۔

 لکھتاں 
 دلکشا (انگریزی، ناول، صفحات ۲۲۸، سن اشاعت ناں معلوم) مطبوعہ
 محبوب کربلا (سندھی، ناول، صفحات ۲۵۸، ناشر:انجمن امامیہ، قدم گاہ مولا علی، حیدرآباد، سن اشاعت ناں معلوم) مطبوعہ
 برھم عدتا مالا ۷ (سندھی، صفحات ۱۱۲، ناشر: جیٹھمل پراسرار گلراج بندھو آشرم حیدرآباد، سن اشاعت ناں معلوم) مطبوعہ
 دیوان نادر بیگ مرزا (سندھی، سال ترتیب: ۱۹۳۷ء) غیر مطبوعہ
 پھاکن جی حکمت (سندھی ضرب الامثال اُتے اک کتاب) غیر مطبوعہ

 وفات 
نادر بیگ مرزا ۳ فروری ۱۹۴۰ء نو‏‏ں کراچی وچ وفات پا گئے۔ انہاں نو‏ں ٹنڈو ٹھوڑو ، حیدرآباد وچ انہاں دے آبائی قبرستان بلند شاہ وچ سپردِ خاک کيتا گیا۔

 حوالے 

گٹھ:۱۸۹۱ دے جم
گٹھ:۱۹۴۰ دیاں موتاں
گٹھ:1891 دے جم
گٹھ:1940 دیاں موتاں
گٹھ:۳ فروری د‏‏ی وفیات
گٹھ:برطانوی ہند دے مصنف
گٹھ:حیدرآباد، سندھ دیاں شخصیتاں