فارسی گرگانی

گورگانی فارسی فارسی زبان د‏‏ی اک بولی اے جو طبری زبان تو‏ں متاثر اے تے فارسی-طبری بولیاں دا اک ذیلی سیٹ اے (فارسی-طبری بولیاں) تے گورگان شہر دے مشرقی حصےآں وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔  ایہ بولی مغرب تو‏ں طبری گورگانی بولی، مشرق تو‏ں طبری کٹولی بولی ، جنوب تو‏ں زیارتی بولی تے شمال تو‏ں ترکمانی بولی دے نال پڑوسی ا‏‏ے۔ گورگانی فارسی بولی لفظاں وچ طبری بولی تو‏ں تے خراسانی بولی فعل تو‏ں متاثر ا‏‏ے۔ بعض جگہاں مثلاً تقی آباد تے تذکر تپے وچ ایہ بولی فعل وچ وی طبری بولی تو‏ں متاثر اے تے ایہ اثر اس وجہ تو‏ں اے کہ ایہ بولی طبری بولی تو‏ں مغرب، جنوب تو‏ں اک چھوٹے تو‏ں جزیرے د‏‏ی طرح گھری ہوئی ا‏‏ے۔ تے مشرق حبیب بورجیان دے مطابق گورگن وچ طبری تے فارسی بولیاں د‏‏ی صحیح سرحد واضح نئيں اے تے اس شہر وچ دونے زباناں بولی جاندیاں نيں لیکن روايتی طور اُتے زیادہ تر مغربی محلے طبری بولی بولدے نيں تے زیادہ تر مشرقی محلے فارسی بولدے نيں تے مشرقی نصف وچ مرکزیت ا‏‏ے۔ وده ملک کیتھولک بولی وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔  گورگانی فارسی بولی استرآبادی بولی تو‏ں مختلف اے جو ستارھواں صدی تک گورگان دے مقامی باشندے بولدے سن تے استرآبادی بولی مازندران بولی دے نیڑے سی۔  چوتھ‏ی صدی ہجری دے جغرافیہ دان محمد بن احمد شمس الدین المقدسی نے کتاب احسن التقاسم فی معارف العقلم وچ کہیا اے: تے اوہ کہندے نيں کہ حدیدہ تے حاکن ["بیدہ" تے "بیکن" تے ایہ میٹھی اے تے اہل تبرستان د‏‏ی بولی انہاں دے نیڑے اے، اس وچ سرعت دے علاوہ کوئی فرق نئيں ہے احسن التّقاسیم فی معرفة الاقالیم، ص ۳۶۸ . ایرانیکا انسائیکلوپیڈیا پرانی گورگانی بولی نو‏‏ں طبری زبان د‏‏ی بولی یا اس دے بہت نیڑے د‏‏ی بولی مندا ا‏‏ے۔ GORGĀNI DIALECT in Encyclopædia Iranica =, ایہ بولی ہن ناپید ا‏‏ے۔ ایہ بولی مازندرانی تے سمنانی بولیاں دے بہت نیڑے رہی ا‏‏ے۔GORGĀNI DIALECT in Encyclopædia Iranica =, دھخدا ڈکشنری پرانی گورگانی بولی نو‏‏ں بھی طبری زبان تے سمنانی بولیاں دا حصہ مانت‏ی اے تے دسدی اے کہ طبری بولنے والے ہن وی گورگن تے گورگن دے آس پاس دے دیہاتاں وچ رہندے نيں۔ ڈاکٹر میر دہغان دے مطابق، گورگانی بولی مازندرانی بولی دا اک ذیلی مجموعہ اے تے مازندرانی بولی نو‏‏ں تن بولیاں وچ تقسیم کيتا گیا اے: مغربی، وسطی تے مشرقی۔ 

 گرگانی بولی۔ 
گورگان دے مقامی لوک طبری گورگانی ، گورگانی فارسی، زیارتی بولی تے کٹولی بولی د‏‏ی چار بولیاں بولدے نيں، جنہاں وچ طبری گورگانی د‏‏ی تن بولیاں، کٹولی بولی تے زیارتی بولی مازندران بولی دے ذیلی سیٹ نيں تے گورگانی فارسی بولی اک ذیلی بولی ا‏‏ے۔ طبری بولی تو‏ں متاثر ا‏‏ے۔

 طبری گورگانی۔ : ایہ بولی گورگن دے مغربی علاقےآں وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ 
 فارسی گورگانی۔ : ایہ بولی گورگن دے مشرقی علاقےآں وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ 
 زیارتی بولی۔ : ایہ بولی گورگن دے جنوبی علاقےآں وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ 
 کٹولی بولی۔ : ایہ بولی گورگن دے مشرقی نصف حصے وچ نودے ملک دے مرکز تک بولی جاندی ا‏‏ے۔ 

 گرائمر 

 ضمیر 
گورگن د‏‏ی فارسی بولی وچ ، ضمیر د‏‏ی تن حالتاں نيں: فعال، غیر فعال تے ملکیت۔ (تھلے لکھے مثال مشرقی گورگن د‏‏ی بولی اُتے مبنی اے )
ضمیر ۱ سنگل ۲ سنگل ۳ سنگل ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع فیلی، گورگن دا مشرق آدمی تم u mâ âomâ unâ مقصد، مشرقی گورگن مانرے پھاڑ ure میٹر .re .omare unâre ملیکی، مشرقی گورگن em وغیرہ eš em .n ایتھن ešan

 صرف فعل 
تھلے دتی گئی جدول وچ ، فعل reften مشرقی گورگن د‏‏ی فارسی بولی دے مطابق مختلف اوقات وچ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ (تھلے لکھے مثال مشرقی گورگن د‏‏ی بولی اُتے مبنی اے )
وقت / شخص ۱ سنگل ۲ سنگل ۳ سنگل ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع سادہ ماضی reftem ریفٹی ریفٹ reftim reftin دوبارہ کرنا ماضی کامل refte-bodem refte-bodi refte-bodem refte-bodim refte-bodin refte-boden ماضی مسلسل mereftem غیر معمولی محض مرفٹیم میریفٹین صرف ماضی جاری ا‏‏ے۔ dâštem mereftem d meti merefti d mereft نال ملاقات کيت‏ی dâštim mereftim d metin mereftin dâštan mereften سادہ حال/مستقب‏‏ل میرم میری ہور میریم میرین میرین ہن جاری ا‏‏ے۔ dârem-merem داری میری ہمت dârim-merim dârin-merin dâren-meren لازمی berem بیری bere بیرم berin بیرن مستقب‏‏ل mexâm berem mexây beri mexâd bere mexâym berim mexâyn berin mexân beren

 جملے 
مشرقی گورگن دے گورگن دے کچھ فارسی جملے تے اس دا مغربی گورگن تے فارسی دے طبری گورگن تو‏ں موازنہ:
فارسی معیار گورگن فارسی بولی۔ گورگن طبری بولی۔ دختر میخواهی بگیری مادرش را نگاه کن(تم جس لڑکی نال شادی کرنا چاہندے ہو، اس د‏ی ماں نو‏‏ں دیکھو) doxter mexây begiri be میٹر -r-eš negâh kon kijâ xâni bairi vene mar re hâreš امشب نمی‌توانم قدم بزنم emšo jijo nemetânem bezenem emšo jijo natumbe bazenem عروس ماه را می ماند داماد شاه را می ماند ârus be mah memâne damâd be šâh memâne ârus mâh re mondene dâmâd šâh re mondene

 ذخیرہ لفظاں 
متعدد فارسی لفظاں گورگانی (مشرقی گورگان) تے اس دا طبری گورگانی بولی (مغربی گورگان) تے فارسی تو‏ں موازنہ:
فارسی گرگانی (شرق گرگان)طبری گرگانی (غرب گرگان)فارسی معیارpeserpeser/rikâپسرdeter/doxterdeter/kijâدخترpiyerpiyerپدرmârmârمادرberârberârبرادرjijo/sâbjijo/sâbقدمpâpelupâpeli/pâpiluپروانهdimdimصورتârusârusعروسšušuشبemšuemšuامشبguguگاوmoličemolije/melijeمورچهašnefeašnufeعطسهmorqânemorqâneتخم مرغlik/sikâ/urdeksikâ/biliاردکafatuaftu/eftuآفتابmarjommarjiعدس

 متعلقہ مضامین 

 مردمان مازندرانی
 طبرستان
 استان مازندران
 زبان مازندرانی
 گویش‌های فارسی-مازندرانی
 زبان فارسی
 گرگان
 استان گلستان
 شهرستان گرگان

 حوالے 

 بیرونی لنک 

گٹھ:ایران د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:خاندان رنگ رمز دے بغیر زباناں