آنند پور صاحب دا پہلا محاصرہ

انندپور دی پہلی گھیرابندی انندپور وکھے شوالک پہاڑیاں دے راجیاں اتے گرو گوبند سنگھ دے ماتحت سکھاں دیاں فوجاں دے خلاف گجر اتے رنگھڑ قبیلیاں دی اگوائی وچ چھ دناں دی لمبی گھیرابندی سی۔ 

 پرستاونا 
پہاڑی راجے گرو گوبند سنگھ جی دی اپنے کھیتر وچ ودھدی طاقت اتے اثر بارے فکرمند سن۔ مغل جرنیل آنندپور دی لڑائی (1700) وچ گرو جی نوں اپنے ماتحت کرن وچ ناکام رہے سن۔ راجیاں نے مغل بادشاہ اورنگزیب نوں اوہناں دی مدد کرن دی اپیل کیتی۔ ہندر دے راجا بھوپ چند نے بادشاہ دی مدد منگن دا خلاف کیتا۔ اسنے زور دے کے کیہا کہ راجیاں نوں اپنے آپ نوں جتن دے یوگ ہونا چاہیدا اے۔ پہاڑی راجاں، جموں، نورپور، منڈی، بھوٹان، کلو، کیونتھل، گلیر، چمبا، سری نگر؉ ، ڈدھوال، ہندور، جسوان، بلاس پور؉ ، کانگڑا، بجروال، ڈرولی اتے سرمور دے راجے اجمیر چند دی اگوائی ہیٹھ سبھا وچ ملے۔ اجمیر چند نے کونسل نوں اس دا پالن کرن لئی منا لیا۔ اجمیر چند نے گجراں اتے رنگھڑاں نوں بھرتی کیتا، جیہناں دوواں دی گروآں نال پہلاں دشمنی سی۔ اوہناں دی اگوائی جگتلھا کر رہے سن۔ سنیکت فوجاں 300,000 توں ودھ سن۔ Suraj Granth Rut 4 Chapter 11

راجیاں وچ گولہ-بارود ونڈیا گیا، اتے اوہ رات نوں مارچ کرن لگے۔ 

اوہناں نے گرو جی نوں اکّ چٹھی بھیج کے انندپور (جو اجمیر چند دے علاقے وچ پیندا سی) دے کرائے دے بکائے ادا کرن جاں شہر چھڈن لئی کیہا۔ گرو جی نے زور دے کے کیہا کہ زمین اس دے پیؤ ولوں خریدی گئی سی اتے اسدی جائیداد سی۔ 

دنی چند نے گرو جی دی مدد لئی ماجھا کھیتر دے پنج سو آدمیاں دی اگوائی کیتی۔ گرو جی دی مدد لئی ہور علاقیاں توں فوجی وی پہنچ گئے۔ 

 گھیرابندی 

 پہلا دن 
راجیاں اتے اوہناں دے سہیوگیاں نے آنندپور نوں گھیر لیا۔ سکھاں نے ہولگڑھ (اگمگڑھ)، فتح گڑھ، تاراگڑھ، کیشگڑھ اتے لوہگڑھ دے قلعیاں وچ پزیشناں لے لئیاں سن۔ گرو جی نے اوہناں نوں بچاء پکھ اُتے رہن دا حکم دتا۔ شیر سنگھ اتے ناہر سنگھ نے 500-500 سپاہیاں نال لوہگڑھ دی راکھی کیتی جدوں کہ بھائی ادے سنگھ دنی چند دے بندیاں نال فتح گڑھ لے گئے۔ اجیت سنگھ نے 100 سپاہیاں نال تاراگڑھ دی راکھی کیتی۔  

راجا اجمیر چند نے ہورناں نال مل کے پہلاں تاراگڑھ اتے حملہ کیتا جتھے اجیت سنگھ تعینات سی۔ بھیانک لڑائی ہوئی۔ بہت سارے سکھ مارے گئے اتے کانگڑا دا راجا گھمنڈ چند زخمی ہو گیا۔ سکھ مغلاں نوں روکن وچ کامیاب ہو گئے۔ 

بعد وچ پہلے دن، راجیاں نے گرو جی دے قلعیاں اُتے توپاں چلائیاں۔ جسوان دے راجا کیسری چند نے اپنیاں فوجاں، گجراں اتے رنگھڑاں نال لوہگڑھ اتے ادے سنگھ دیاں چوکیاں اُتے حملہ کر دتا۔ حملہ آور بل 100,000 سی۔ تیراں اتے گولیاں دا مینھ ورھیا اتے حملہ آور فوج اپنی ادھی طاقت گوا چکی سی۔ گجر اتے رنگھڑ پچھے ہٹن دی کگار اُتے سن، پر جگتلا اپنے بندیاں نوں اکٹھا کرن وچ کامیاب ہو گیا اتے اوہناں نے زبردست جوابی حملہ کیتا۔ ایہہ دیکھ کے اجیت سنگھ اپنی 100 دی گنتی وچ فوج لے کے ادے سنگھ نال رل گیا۔ کیسری چند اتے جگتلا دیاں فوجاں پچھے ہٹن لئی مجبور ہو گئیاں۔ 

پہلے دن ہاراں توں بعد، راجیاں نے اکّ سبھا کیتی۔ راجیاں نے تنّ-پکھی حملہ کرن دی سکیم بنائی سی۔ کیسری چند سجے پاسے توں حملہ کریگا اتے جگتلا کھبے پاسے توں حملہ کریگا۔ اجمیر چند ساہمنے توں حملہ کریگا۔ 

راجے اتے سہیوگیاں نے سکیم نوں انجام دینا شروع کر دتا۔ کیسری چند نے سبھ توں پہلاں حملہ شروع کیتا۔ کیسری چند دی کمانڈ ہیٹھ 100,000 دی فوج سی۔ فوج دا ساہمنا سکھاں نال ہویا جیہناں دی اگوائی اجیت سنگھ اتے ادے سنگھ کر رہے سن۔ صاحب سنگھ اگمگڑھ، جس نوں ہولگڑھ وجوں وی جانیا جاندا اے، ول ودھیا، جتھے جگتلا اکّ وڈی فوج نال حملہ کر رہا سی۔ جلدی ہی جگتلا صاحب سنگھ دے سر وچ گولی مار کے مر گیا۔ لاش دے نیڑے نشان صاحب لگایا گیا۔ گھمنڈ چند نے گٹھجوڑ دیاں فوجاں دی اگوائی جگتلا دی لاش دے ٹکانے اُتے حملہ کرن لئی کیتی۔ بھائی مان سنگھ نے بچاء کیتا۔ جدوں سکھاں نے اپنی حالت دا بچاء کیتا تاں بہت وڈا قتل عام ہویا۔ 9 گھنٹے تک، گھمنڈ چند اتے اس دیاں شراکت دار فوجاں آرام کرن لئی پچھے ہٹن توں پہلاں لڑدیاں رہیاں، اتے سکھ نے جگتلا دی لاش نوں اپنے قبضے وچ کر لیا۔ اس جت توں بعد گرو گوبند سنگھ جی نے بھائی دھرم سنگھ، بھائی عالم سنگھ اتے بھائی مان سنگھ نوں پھرلا دتا۔ اسنے لڑن والے ہور سکھاں نوں وی انعام دتے۔ Suraj Granth Ruth 4 Chapter 16

راجیاں نے رات نوں پھر اکّ سبھا کیتی، جس وچ اجمیر چند نے گرو جی نال صلح کرن دا تجویز رکھیا۔ بہت سارے راجے سہمت ہو گئے، پر جسوال دے راجا کیسری چند اتے راجا بھوپ چند نے تجویز دا خلاف کیتا، اتے اگلے دن گرو جی نوں انندپور توں باہر کڈھن لئی اکّ ہور درڑھ لڑائی دا سجھاء دتا۔ Suraj Granth Ruth 4 Chapter 15

 دن دو 
دوجے دن تڑکے، سکھاں نے راجیاں دے کینپاں اُتے توپاں اتے لمبیاں رائیپھلاں نال گولیباری کیتی جس نال اوہناں نوں واپس جان لئی مجبور ہونا پیا۔ Suraj Granth Ruth 4 Chapter 17

اگلے دن، اجمیر چند نے کرو جاں مرو دی نفسیات نال فتح گڑھ اُتے بھیانک حملہ کیتا۔ فتح گڑھ اجے اساری ماتحت سی اتے اسدی اک کندھ ادھی ہی بنی ہوئی سی۔ بھگوان سنگھ قلعے دے کمانڈراں وچوں اکّ سی۔ پنج گھنٹے چلی لڑائی وچ دوناں پاسیاں دے بہت سارے سپاہی مارے گئے۔ اس لڑائی وچ بھگوان سنگھ دی موت ہو گئی۔ 

دن بھر ہور حملے ہندے رہے۔ اجیت سنگھ نے دوپہر ویلے جوابی حملہ کیتا۔ اس جوابی حملے وچ 500 توں ودھ سکھ شامل ہوئے۔ اجیت سنگھ دا گھوڑا ماریا گیا پر اوہ لڑدا رہا۔ گٹھجوڑ دیاں فوجاں پچھے ہٹن لگیاں، پر راجا کیسری چند اپنیاں فوجاں نوں اکٹھا کرن وچ کامیاب ہو گیا اتے اوہ اپنی تھاں اُتے کھڑے رہے۔ اس توں بعد، راجیاں، گجراں اتے رنگھڑاں دے گٹھجوڑ نے سکھ دی اڈیک کرن دا فیصلہ کیتا۔  Suraj Granth Ruth 4 Chapter 19

 دن تن 
کجھ تھاواں اُتے سویر توں ہی لڑائی مڑ شروع ہو گئی۔ اجمیر چند نے پچھلے دن دی کامیابی توں بعد آنندپور اتے حملہ کر دتا۔ حملہ سارا دن چلیا اتے اگلے دن تک پھیل گیا۔ ایہہ حملہ اجمیر چند لئی اکّ تباہی سی، پر سکھ بزرگ جرنیل جویں کہ باغ سنگھ اتے غریب سنگھ لڑائی وچ شہید ہو گئے۔  

سکھاں نے رات نوں تلواراں نال حملہ کیتا جس نال بہت سارے راجے مارے گئے۔ 

اجمیر چند نے راجیاں دی اکّ ہور سبھا بلاؤن دا فیصلہ کیتا۔ منڈی دے راجے نے امن لئی زور پایا، پر اس دیاں بینتیاں نوں خارج کر دتا گیا۔ ایہہ فیصلہ کیتا گیا کہ راجیاں نوں اپنا دھیان لوہگڑھ اتے قبضہ کرن لئی لگاؤنا چاہیدا اے۔    

دنی چند نوں ہاتھی دے حملہ کرن دی افواہ سن کے اتے گرو گوبند سنگھ جی دی ایہہ ٹپنی سن کے کہ دنی چند سکھ فوج دا ہاتھی اے۔ رات نوں، دنی چند اتے اس دیاں فوجاں بھجّ گئیاں اتے گرو جی نوں چھڈّ دتا۔ دنی چند اتے اس دیاں فوجاں نے دھیر ملّ ول جان دا فیصلہ کیتا۔  

 دن چار 
جویں ہی چوتھے دن دی سویر شروع ہوئی، اجمیر چند دی کمانڈ والی فوج لوہگڑھ دے باہر کھڑی ہو گئی۔ راجیاں نے اکّ نشئی پرسادی ہاتھی نوں لوہگڑھ بھیجن دی سکیم بنائی سی کہ ایہہ قلعے دے دروازے توڑ دیویگا۔ ہاتھی دی نوک نوں چھڈّ کے باقی سارا حصہ سٹیل نال ڈھکیا ہویا سی۔  

ہاتھی ماریا گیا، اتے ایہہ غصے نال لوہگڑھ ول چلا گیا۔ ہاتھی دے پچھے پہاڑی راجیاں دی فوج نوں چارج کیتا۔ گرو گوبند سنگھ جی نے بھائی بچتر سنگھ نوں اپنا ہاتھی بنن لئی کیہا جس لئی اوہ سہمت ہو گئے۔ اس نوں برچھی دتی گئی اتے گروآں دا آشیرواد لیا۔ بچتر سنگھ شرابی ہاتھی دا ساہمنا کرن لئی تیار سی۔ اگے ادے سنگھ نے گرو جی دا اشیرواد لیا اتے کیسری چند نوں مارن لئی تلوار دتی گئی۔ ادے سنگھ نے اپنے نشانے اُتے پہنچن لئی سپاہیاں دے راہ دا الزام لگایا اتے قتل کر دتا۔    

ہاتھی قلعے دے دروازیاں تک پہنچ گیا سی۔ اس نے بہت سارے سکھ مارے سن۔ بچتر سنگھ نے قلعے دے دروازے کھولھ دتے۔ اسنے اپنا برچھا چکیا اتے ہاتھی نوں شستر راہیں ونھیا، اسنوں زخمی کر دتا۔ ہاتھی نے پچھے مڑ کے پہاڑی راجیاں دے بہت سارے سپاہیاں نوں مار دتا اتے رکیا نہیں سی۔ 

اس طرحاں ادے سنگھ کیسری چند نوں ملیا۔ اسنے چیکیا، "کیسری چند آ کے مارو"۔ کیسری چند ماریا پر کھنجھ گیا۔ ادے سنگھ نے چند دا سر وڈھّ دتا۔ اسنے سر نوں برچھے اُتے رکھیا اتے قلعے دے دروازیاں ول واپس جان لئی اسنوں اچا کیتا۔  موکھم سنگھ نے جلدی ہی ہاتھی نوں ختم کر دتا۔ بھائی صاحب سنگھ نے ہنڈور دے راجے نوں زخمی کر دتا اتے راجے دی فوج پچھے ہٹ گئی۔  

 دن پنج 
پہاڑی راجیاں نے اکّ وار پھر کونسل رکھی اتے امن بارے وچار کیتا گیا، پر نہیں لیا گیا۔ 

اگلے دن کانگڑے دے راجا گھمنڈ چند دیاں فوجاں نے آنندپور اتے حملہ کر دتا۔ خونی لڑائی ہوئی۔ گھمنڈ چند دے گھوڑے نوں عالم سنگھ نے ماریا سی۔ راجے دے آلے-دوآلے جھگڑا ہو گیا۔ اس دے بندیاں نے سکھ نوں غیرمستقل طور اُتے قابو کر لیا۔ ایہہ لڑائی شام تک چلی، جس دے وکھ-وکھ نتیجے نکلے اتے نتیجے وجوں بھائی ہمت سنگھ دے ہتھوں گھمنڈ چند دی موت ہو گئی۔ 

 آخری دن اتے گھیرابندی دا انت 
راجیاں نے اکّ سبھا ہون توں بعد گرو گوبند سنگھ نوں امن معاہدہ بھیجن دا فیصلہ کیتا۔ اوہناں نے اکّ چٹھی بھیجی جس وچ لکھیا سی، “ستگرو، اسیں غلطیاں دے شکی ہاں۔ اسیں گئو اتے پوتر دھاگے ' تے سہوں کھادے ہاں کہ اسیں کدے وی آنندپور شہر اُتے چھاپا نہیں مارانگے۔ اسیں پہاڑی لوکاں نوں مونہہ دکھاؤن وچ شرم محسوس کردے ہاں۔ جیکر تسیں قلعہ آنندگڑھ نوں صرف اکّ وار چھڈّ دیندے ہو اتے بعد وچ واپس آؤندے ہو، تاں ایہہ ساڈی عزت نوں بحال کرن وچ ساڈی مدد کریگا۔”  گرو گوبند سنگھ راجیاں دیاں منگاں منن توں جھجک رہے سن، پر سکھاں نے اس اُتے زور دتا۔ چھڈن دا تجویز رکھن والے سکھ کمانڈراں نوں ملن توں بعد، گرو گوبند سنگھ اتے سکھاں نے انندپور چھڈّ دتا۔ 

 بعد وچ 
گرو جی نرموہ پنڈ (نرموہگڑھ) لئی روانہ ہوئے۔ ایہہ سودا سچ مچّ سکھاں اتے گروآں اُتے حملہ کرن دی سکیم سی جدوں کہ اوہ کمزور سن۔ راجیاں نے حملہ کیتا، اتے سکھ نرموہگڑھ دی لڑائی (1702) لڑے۔ 

 حوالے 

گٹھ:بھارت دا اتہاس
گٹھ:سکھ سامراج
گٹھ:پنجاب، بھارت
گٹھ:جنگاں