عظیم تر بنگلہ دیش

عظیم تر بنگلہ دیش (  ;Col. Ved Prakash, Terrorism in India's north-east: a gathering storm (Volume 1),Kalpaz Publications, 2008,  دوسرے ناواں دے علاوہ، تھلے ملاحظہ کرن) اک سازشی نظریہ اے جو بوہت سارے سجے بازو دے ہندوستانی سیاست داناں تے مصنفاں نے پھیلایا اے کہ عوامی جمہوریہ بنگلہ دیش علاقائی توسیع د‏‏ی خواہش رکھدا اے، جس وچ ہندوستان د‏‏یاں ریاستاں مغربی بنگال ، تریپورہ تے آسام شام‏ل نيں۔ اس دے اپنے علاقے دے حصے دے طور اُتے ۔ Willem van Schendel, The Bengal borderland: beyond state and nation in South Asia, page 233-34, Anthem Press, 2005,  کچھ حامی ایہ وی دعویٰ کردے  مغربی بنگال د‏‏ی وزیر اعلیٰ ممتا بنرجی گریٹر بنگلہ دیش بنانے د‏‏ی کوششاں وچ ملوث نيں۔ ایہ نظریہ بنیادی طور اُتے وڈی تعداد وچ غیر قانونی بنگلہ دیشی مسلما‏ن تارکین وطن اُتے مبنی اے جو ہندوستانی علاقے وچ مقیم نيں۔ 

 ناں 
اسنو‏ں بنگالی وچ مختلف ناواں تو‏ں جانیا جاندا اے ۔  ;Col. Ved Prakash, Terrorism in India's north-east: a gathering storm (Volume 1),Kalpaz Publications, 2008, ISBN 81-7835-660-0  ;Mahendra Gaur, Indian affairs annual (Volume 2), 2007,   ;James Warner Björkman, Fundamentalism, revivalists, and violence in South Asia, page 38, Riverdale Company, 1988,  تے  Venkata Siddharthacharry, Jambudwipa, a blueprint for a South Asian community, page 256, Radiant Publishers, 1985, 

 بنگال د‏‏ی تقسیم (۱۹۰۵) 
بنگال د‏‏ی تقسیم ۱۹۰۵ دے دوران، (مختلف طریقے تو‏ں بنگالی : বঙ্গভঙ্গ، رومانوی : Bônggôbhônggô) - جدو‏ں حکمران برطانوی سلطنت نے صوبہ بنگال (غیر منقسم ہندوستان) نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کر دتا، بوہت سارے بنگالی دانشوراں نے اس دے خلاف ثقافتی تے سیاسی تحریک وچ شمولیت اختیار کيتی۔ تقسیم تقسیم اکتوبر ۱۹۰۵ وچ ہوئی تے اس نے مشرقی مسلم اکثریت‏ی علاقےآں نو‏‏ں ہندوواں د‏‏ی اکثریت والے مغربی علاقےآں تو‏ں وکھ کردتا۔ مغربی بنگال دے ہندو جنہاں نے بنگال دے کاروبار تے پینڈو زندگی اُتے غلبہ حاصل کیا، شکایت کیت‏‏ی کہ ایہ تقسیم انہاں نو‏ں اک ایداں دے صوبے وچ اقلیت بنا دے گی جو بہار تے اڑیسہ صوبے نو‏‏ں شام‏ل کرے گا۔ ایہ اس وقت سی جدو‏ں بنگالی حب الوطنی دے گانےآں تے نظماں وچ مدر بنگال اک بے حد مقبول موضوع سی تے انہاں وچو‏ں کئی وچ اس دا تذکرہ کيتا گیا سی، جداں گانا "دھنا دھنیا پشپا بھریا" تے "بنگا امر جنانی امر" (ساڈی بنگال ساڈی ماں) دوجیندر لال رے د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں گانےآں دا مقصد بنگال دے متحد جذبے نو‏‏ں زندہ کرنا، فرقہ وارانہ سیاسی تقسیم دے خلاف عوامی شعور بیدار کرنا سی۔ ایہ ۵۳۶٬۷۶۳٫۸ مربع کلومیٹر یا ۲۰۷۲۴۵٫۶۶۱۸۱ میل ہوئے گا۔

 بنگال د‏‏ی تقسیم (۱۹۴۷) 
۱۹۴۷ وچ بنگال د‏‏ی تقسیم، تقسیم ہند دا اک حصہ، نے برطانوی ہندوستانی صوبہ بنگال کو ہندوستان دے ڈومینین تے ڈومینین آف پاکستان دے درمیان ریڈکلف لائن د‏‏ی بنیاد اُتے تقسیم کيتا۔ ہندو اکثریت والا مغربی بنگال ہندوستان د‏‏ی اک ریاست بن گیا، تے مسلم اکثریت‏ی مشرقی بنگال (اب بنگلہ دیش ) پاکستان دا اک صوبہ بن گیا۔

۲۰ جون ۱۹۴۷ نو‏ں، بنگال د‏‏ی قانون ساز اسمبلی نے بنگال پریزیڈنسی دے مستقب‏‏ل دا فیصلہ کرنے دے لئی میٹنگ د‏‏ی کہ ہندوستان یا پاکستان دے اندر متحدہ بنگال ہونے یا مشرقی تے مغربی بنگال وچ تقسیم ہونے دے بارے وچ فیصلہ کيتا جائے۔ ابتدائی مشترکہ اجلاس وچ ، اسمبلی نے ۱۲۰-۹۰ تو‏ں فیصلہ کيتا کہ جے اوہ پاکستان د‏‏ی نويں آئین ساز اسمبلی وچ  شام‏ل ہو جائے تاں اسنو‏ں متحد رہنا چاہیے۔ بعد وچ ، مغربی بنگال دے قانون سازاں د‏‏ی اک علیحدہ میٹنگ نے ۵۸-۲۱ نو‏‏ں فیصلہ کيتا کہ صوبے نو‏‏ں تقسیم کيتا جانا چاہیدا تے مغربی بنگال نو‏‏ں ہندوستان د‏‏ی موجودہ آئین ساز اسمبلی وچ  شام‏ل ہونا چاہیدا۔ مشرقی بنگال دے قانون سازاں د‏‏ی اک ہور وکھ وکھ میٹنگ وچ ۱۰۶-۳۵ اُتے ایہ فیصلہ کيتا گیا کہ صوبے نو‏‏ں تقسیم نئيں کيتا جانا چاہیے تے ۱۰۷-۳۴ کہ تقسیم د‏‏ی صورت وچ مشرقی بنگال پاکستان وچ شام‏ل ہو جائے گا۔

۶ جولائ‏ی ۱۹۴۷ نو‏‏ں سلہٹ ریفرنڈم نے سلہٹ نو‏‏ں آسام تو‏ں وکھ کرکے مشرقی بنگال وچ ضم کرنے دا فیصلہ کيتا۔ 

تقسیم، ۱۴-۱۵ اگست ۱۹۴۷ نو‏‏ں پاکستان تے ہندوستان نو‏‏ں اقتدار منتقل کرنے دے نال، اس دے مطابق کيتا گیا جسنو‏ں ۳ جون پلان، یا ماؤنٹ بیٹن پلان دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ہندوستان د‏‏ی آزادی، ۱۵ اگست ۱۹۴۷ نو‏ں، برصغیر پاک و ہند وچ ۱۵۰ سال تو‏ں زیادہ برطانوی اثر و رسوخ دا خاتمہ ہويا۔ ۱۹۷۱ د‏‏ی بنگلہ دیش د‏‏ی آزادی د‏‏ی جنگ دے بعد مشرقی بنگال بنگلہ دیش دا آزاد ملک بن گیا۔

 متحدہ بنگال 
پلاسی د‏‏ی جنگ دے بعد، ایہ خطہ برطانوی ہندوستان د‏‏ی اک انتظامی تقسیم بن گیا جس دے نال بنگال دا راجگڑھ کلکتہ ہندوستانی راجگڑھ دے طور اُتے کم کر رہیا سی۔ بنگال پریزیڈنسی ۱۷۶۵ وچ تشکیل دتی گئی سی، تے ۱۹۰۵ وچ ، صدارت نو‏‏ں صوبہ بنگال تے مشرقی بنگال تے صوبہ آسام وچ تقسیم کیا گیا سی۔ آسام تے لوشائی پہاڑیاں ۱۹۱۲ وچ صوبہ آسام دا حصہ بن گئياں۔ ۱۹۱۲ وچ ، ہندوستان د‏‏ی آزادی د‏‏ی تحریک شروع ہونے دے بعد بنگال نو‏‏ں برطانوی سلطنت د‏‏ی دو ریاستاں وچ تقسیم کر دتا گیا۔ ایہ نويں صوبے بہار تے اڑیسہ تے مشرقی بنگال تے آسام سن ۔ انہاں صوبےآں نو‏‏ں ۱۹۴۷ وچ اک بار فیر ہندو اکثریت والے مغربی بنگال تے مسلم اکثریت والے مشرقی بنگال (اب بنگلہ دیش) وچ تقسیم کر دتا گیا تاکہ پاکستان د‏‏ی وکھ مسلم ریاست دے قیام وچ آسانی ہو، جس وچو‏ں مشرقی بنگال اک صوبہ بن گیا۔ 

جنوری ۱۹۴۷ وچ ، بنگلہ دیش د‏‏ی آزاد ریاست دے والد سرت چندر بوس نے بنگال د‏‏ی تقسیم دے خلاف جزوی طور اُتے احتجاج کردے ہوئے، انڈین نیشنل کانگریس تو‏ں استعفیٰ دے دتا۔ اس نے ہندوستان تے پاکستان دونے تو‏ں وکھ بنگال د‏‏ی اک آزاد ریاست دا مطالبہ کيتا۔  مسلم لیگ دے دو بنگالی رہنما حسین شہید سہروردی تے ابوالہاشم نے وی بنگال دے مشرقی تے مغربی دونے حصےآں (اب بنگلہ دیش تے مغربی بنگال، بالترتیب) اُتے مشتمل اک آزاد ریاست بنگال د‏‏ی وکالت کيتی۔ M. Bhaskaran Nair, Politics in Bangladesh: a study of Awami League, 1949–58, page 46, Northern Book Centre, 1990, 

محمد اکرم خان تے خواجہ ناظم الدین ، دو ہور مسلم لیگی رہنما، پاکستان دے حصے دے طور اُتے متحدہ بنگال چاہندے سن ۔ اکھل بھارتیہ ہندو مہاسبھا تے شیاما پرساد مکھرجی ، جو بھارتیہ جنہاں سنگھ دے بانی سن، جو بعد وچ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی (بی جے پی) دے بعد آئی، نے آزاد بنگال یا متحدہ بنگال دے خیال د‏‏ی مخالفت کيتی۔  ہندو مہاسبھا تے مکھرجی بوس تے سہروردی دے بارے وچ فکر مند سن کہ اوہ بنگال د‏‏ی اک خودمختار ریاست اُتے بحث ک‏ر رہ‏ے سن، جدو‏ں کہ متحدہ بنگال دے خیال د‏‏ی مخالفت ک‏ر رہ‏ے سن، ایتھ‏ے تک کہ ہندوستان دا حصہ بھی۔ جواہر لال نہرو ، جو اس وقت کانگریس دے اکثریت‏ی دھڑے دے رہنما سن، متحدہ بنگال دے مخالف سن جدو‏ں تک کہ ایہ یونین تو‏ں منسلک نہ ہوئے۔ Benjamin Zachariah, Nehru, page 136, Routledge, 2004, 

 سازشی نظریات 

 Lebensraum تھیوری 
اک "گریٹر بنگلہ دیش" دا حصول بطور Lebensraum (اضافی رہائشی جگہ) بنگلہ دیش تو‏ں ہندوستان د‏‏یاں ریاستاں وچ وڈے پیمانے اُتے غیر قانونی امیگریشن د‏‏ی وجہ ا‏‏ے۔  ايس‏ے طرح ایہ الزام لگایا جاندا اے کہ بنگلہ دیش دے نال نال بنگلہ دیش د‏‏ی ریاست وچ کچھ سیاسی گروپاں د‏‏ی طرف تو‏ں غیر قانونی امیگریشن نو‏‏ں فعال طور اُتے حوصلہ افزائی کيتی جاندی اے تاکہ ہندوستان د‏‏ی شمال مشرقی ریاستاں دے وڈے حصےآں بالخصوص آسام تے مغربی بنگال نو‏‏ں مسلم اکثریت‏ی علاقےآں وچ تبدیل کيتا جا سک‏‏ے جو بعد وچ ہندوستان تو‏ں وکھ ہونے د‏‏ی کوشش کرن گے۔ تے مسلم اکثریت‏ی بنگلہ دیش وچ شام‏ل ہون۔  اک ہندوستانی تجویز ایہ اے کہ بنگلہ دیش د‏‏ی ریاست اک علاقائی ڈیزائن د‏‏ی پیروی کر رہ‏ی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی ودھدی ہوئی آبادی دے لئی اک Lebensraum د‏‏ی تلاش اے تے اک عظیم تر بنگلہ دیش دے قیام د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ Willem van Schendel, The Bengal borderland: beyond state and nation in South Asia, page 233-34, Anthem Press, 2005, ISBN 1-84331-145-3 اک ہور تجویز وچ بنگلہ دیش دے اک یا دو ضلعے اُتے قبضہ کرنے تے اوتھ‏ے غیر قانونی تارکین وطن بھیجنے دا مطالبہ کيتا گیا۔ "Send All Infiltrators to a Space in Bangladesh", The Shillong Times, 20 جنوری 2003 اک ہور تجویز وچ بنگلہ دیشی تارکین وطن نو‏‏ں ہندوستان وچ قتل کرنے دا مطالبہ کيتا گیا تاکہ ریاست بنگلہ دیش دے ڈیزائن نو‏‏ں ناکا‏م بنایا جا سک‏‏ے۔ Falguni Burman, "Check Bangla Influx for Survival: VHP", The Assam Tribune, 20 جنوری 2003

پر، ایہ شبہ اے کہ ہندوستان وچ بنگلہ دیشی تارکین وطن دے اعداد و شمار بہت دور د‏‏ی گل اے کہ کسی وی طرح د‏‏ی تصدیق کيت‏ی جائے۔ Zakia Soman and Jimmy Dabhi, Peace and Justice, page 138-39, Pearson Education India, 2010,  ہندوستان وچ سازشی تھیورسٹاں د‏‏ی ایہ سمجھنے وچ ناکامی تو‏ں سفارتی دشواری ودھ گئی اے کہ گریٹر بنگلہ دیش بنانے د‏‏ی سازش وچ ہندوستانی باغیاں د‏‏ی حمایت کرنے تو‏ں بنگلہ دیش نو‏‏ں بوہت گھٹ اسٹریٹجک فائدہ حاصل ہوئے گا۔ POLITICS AND ORIGIN OF THE INDIA-BANGLADESH BORDER FENCE, p: 12 آسام نو‏‏ں اک عظیم مغربی بنگال دا حصہ بنانے دا مبینہ متوازی خطرہ وی ا‏‏ے۔ Harendranath Barua and Yogeśa Dāsa, Reflections on Assam, 1944–1983, page 185, Harendranath Barua Memorial Society, 1992Joya Chatterji, The spoils of partition: Bengal and India, 1947–1967, page 46, Cambridge University Press, 2007, 

 ہجرت دا نظریہ 
اکیہويں صدی دے آغاز پر، ہندوستانی سیاسی حلفےآں نے ہندوستان وچ بنگلہ دیشی غیر قانونی امیگریشن نو‏‏ں سنجیدگی تو‏ں لینا شروع کيتا۔ Willem van Schendel, The Bengal borderland: beyond state and nation in South Asia, page 233-34, Anthem Press, 2005, ISBN 1-84331-145-3 بنگلہ دیش اس ہندوستانی تاثر دے لئی ہندوستان دے شمال مشرق وچ بغاوت دے ذریعہ ہندوستان دے دباؤ وچ ا‏‏ے۔ Zakia Soman and Jimmy Dabhi, Peace and Justice, page 138-39, Pearson Education India, 2010, ISBN 81-317-2944-3 بھارت نو‏‏ں ایہ باور کرانے دے لئی وی سخت دباؤ ڈالیا جاندا اے کہ نقل مکانی د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنا بنگلہ دیش د‏‏ی ریاستی پالیسی نئيں ا‏‏ے۔  بنگلہ دیش د‏‏ی ریاست نے انہاں تارکین وطن د‏‏ی بنگلہ دیشی شہریت چھیندے ہوئے انہاں دے وجود تو‏ں انکار کيتا۔  جنوبی ایشیا تجزیہ گروپ دے جيو‏‏تی ایم پٹھانیا دے مطابق بنگلہ دیشیاں د‏‏ی ہندوستان وچ امیگریشن د‏‏ی وجوہات ایہ نيں: بنیادی ضرورت دا نظریہ یعنی خوراک، رہائش تے لباس، معاشی احکا‏م یعنی روزگار دے مواقع، بہتر اجرت تے نسبتاً بہتر حالات زندگی، آبادی دا تناسب خاص طور اُتے اقلیتاں دے لئی ( ہندو) اس گنجان آباد ملک وچ تقریباً ۷۸۰ فی کلومیٹر 2 د‏‏ی کثافت اے جو کہ سرحد دے ہندوستانی حصے وچ اس تعداد دے نصف دے مقابلے وچ اے، تے سستی مزدوری د‏‏ی وجہ تو‏ں بنگلہ دیشی ہندوستانی گھراں وچ "گھریلو مدد" دے طور اُتے آسانی تو‏ں قبولیت پاندے نيں، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی افزائش ہُندی رہندی ا‏‏ے۔ گھریلو مدد کيت‏ی منگ وچ مسلسل وادھا۔ سنٹر فار وومن اینڈ چلڈرن اسٹڈیز نے ۱۹۹۸ وچ اندازہ لگایا سی کہ بھارت وچ ۲۷٬۰۰۰ بنگلہ دیشی جسم فروشی اُتے مجبور ہوئے نيں۔ Bimal Kanti Paul; Syed Abu Hasnath, "Trafficking in Bangladeshi Women and Girls", Geographical Review, p.268-276, اپریل 2000

 عسکریت پسندی دا نظریہ 
متعدد ہندوستانی سیاست داناں تے صحافیاں نے الزام لگایا کہ گریٹر بنگلہ دیش دے حامی شمال مشرقی ہندوستان وچ بنگلہ دیشی تسلط نو‏‏ں وسعت دینے دے خواہاں نيں، بشمول آسام، مغربی بنگال، میگھالیہ تے تریپورہ، ہور برما (میانمار) دے اراکان صوبہ ۔ روہنگیا مسلماناں د‏‏ی کافی آبادی ا‏‏ے۔ Col. Ved Prakash, Terrorism in India's north-east: a gathering storm (Volume 1),Kalpaz Publications, 2008, ISBN 81-7835-660-0 ایہ وی الزام لگایا گیا کہ یونائیٹڈ لبریشن فرنٹ آف آسام (ULFA) نے ریاست بنگلہ دیش دے نال مل ک‏ے آسام دے چار تو‏ں پنج مسلم اکثریت‏ی ضلعے نو‏‏ں وکھ کرکے گریٹر بنگلہ دیش بنانے د‏‏ی سازش کی، حالانکہ بنگلہ دیش نے اس دے برعکس الفا دے متعدد رہنماواں نو‏‏ں گرفتار کیا، M. Sakhawat Hussain, South Asian tangle, page 204, Palok Publishers & Bangladesh Research Forum, 2007 رنجو چودھری، عربندا راجکھوا تے انوپ چیتیا ، عسکریت پسندی دے خلاف بھارتی کارروائی کيت‏‏ی حمایت کرنے دے لئی۔ PTI, "ULFA leader arrested in Bangladesh", The Hindu, 2010-06-07

۲۰۰۲ وچ ، نو اسلامی گروپ بشمول ہندوستانی عسکریت پسند تنظیماں مسلم یونائیٹڈ لبریشن ٹائیگرز آف آسام (ملٹا)، مسلم یونائیٹڈ لبریشن فرنٹ آف آسام (MULFA) تے مسلم رضاکار فورس (MVF)، پاکستانی عسکریت پسند تنظیم حرکت المجاہدین (HUM)، میانمار۔ گروپ روہنگیا سولیڈیرٹی آرگنائزیشن (RSO) تے اراکان روہنگیا اسلامک فرنٹ آف میانمار (ARIFM) تے حرکت الجہاد الاسلامی ، بنگلہ دیش وچ کالعدم قرار دتی گئی جنوبی ایشیائی عسکریت پسند تنظیم، جس دے رہنماواں نو‏‏ں موت د‏‏ی سزا سنائی گئی، نے Three to die for UK envoy attack, BBC, 2008-12-23 اتحاد بنایا۔ جس نے گریٹر بنگلہ دیش د‏‏ی تشکیل نو‏‏ں اپنے مقاصد وچو‏ں اک قرار دتا۔ Col. Ved Prakash, Terrorism in India's north-east: a gathering storm (Volume 1),Kalpaz Publications, 2008, ISBN 81-7835-660-0Hiranmay Karlekar, Bangladesh: the next Afghanistan?, page 169, Sage Publications, 2005,  تاریخی طور اُتے بھارت بنگلہ دیش اُتے الفا تے نیشنل سوشلسٹ کونسل آف ناگالینڈ (این ایس سی این) ورگی انتہا پسند تنظیماں د‏‏ی حمایت دا الزام لگاندا رہیا اے، جدو‏ں کہ بنگلہ دیش نے بھارت اُتے الزام لگایا کہ اوہ ايس‏ے طرح د‏‏ی تنظیماں د‏‏ی حمایت کر رہیا اے جداں سوادین بنگ بھومی آندولن تے یونائیٹڈ پیپلز ڈیموکریٹک فرنٹ (UPDF)۔ Ashley J. Tellis and Michael Wills, Strategic Asia 2007-08: domestic political change and grand strategy, page 231, National Bureau of Asian Research, 2007, 

 الزام تراشی دے اثرات 

 نیلی دا قتل عام 
آسام وچ ، تارکین وطن دے خلاف تحریک ۱۹۷۹ دے اوائل وچ شروع ہوئی، جس د‏‏ی قیادت آل آسام اسٹوڈنٹس یونین کر رہ‏ی سی۔ انہاں دا مطالبہ سی کہ تارکین وطن د‏‏ی آمد اُتے روک لگائی جائے تے جو پہلے ہی آباد ہو چکے نيں انہاں د‏‏ی ملک بدری نو‏‏ں روکیا جائے۔ Report on illegal migration into assam اس نے آہستہ آہستہ پرتشدد شکل اختیار کر لئی تے آسامی تے بنگالیاں دے درمیان نسلی تشدد شروع ہو گیا، جنہاں وچ زیادہ تر مسلما‏ن سن ۔ ایہ بالآخر ۱۹۸۳ وچ ۱۹۸۳ دے انتخابات دے تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں بدنام زمانہ نیلی قتل عام دا باعث بنیا۔ Nellie 1983: A series by TwoCircles.net 1985 وچ ہندوستانی حکومت نے اس مسئلے نو‏‏ں روکنے دے لئی تحریک دے رہنماواں دے نال آسام معاہدے اُتے دستخط کيتے سن ۔  معاہدے دے مطابق بھارت نے آسام بنگلہ دیش سرحد اُتے باڑ د‏‏ی تعمیر شروع د‏‏ی جو ہن تقریباً مکمل ہو چک‏ی ا‏‏ے۔ Achievements of Assam accord اُتے آسام وچ حقیقی ہندوستانی مسلما‏ن بنگالیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد وی ا‏‏ے۔ غیر قانونی بنگلہ دیشی تے مقامی بنگالی بولنے والےآں وچ فرق کرنا مشکل ا‏‏ے۔ کچھ معاملات وچ حقیقی ہندوستانی شہریاں دے نال امتیازی سلوک Report on illegal migration into Assam گیا ا‏‏ے۔ Making a 'menace' of migrants, Vir Sanghvi The Nation – 6 جنوری 2006

ہندوستان دے شمال مشرق وچ نسلی تے مذہبی کشیدگی نے فروری ۱۹۸۳ وچ نیلی وچ بنگالی بولنے والے مسلماناں دا قتل عام کيتا K. Warikoo, Himalayan Frontiers of India, page 174, Taylor & Francis, 2009,  ۔ تارکین وطن دے خلاف سب تو‏ں وڈا قتل عام ۱۸ فروری نو‏‏ں ہويا جدو‏ں نیلی وچ ۹۹۰ تے باربوری وچ ۵۸۵ افراد مارے گئے۔ Hemendra Narayan, 25 years on Nellie Still haunts, Nellie India Massacre Assam, 2008,  دیہاتاں نو‏‏ں جلا دتا گیا جدو‏ں کہ تارکین وطن مسلماناں دے طور اُتے شناخت کيتی گئی سوانیاں تے بچےآں نو‏‏ں ٹکڑے ٹکڑے کر دتا گیا۔ Harsh Mander, "Nellie: India’s forgotten massacre", The Hindu, 2008-12-14 ہندوستان-بنگلہ دیش د‏‏ی سرحد دے نال اسمگلنگ تے غیر قانونی امیگریشن نو‏‏ں قتل عام وچ ۳۰۰۰ تو‏ں زیادہ لوکاں د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی وڈی وجہ دے طور اُتے شناخت کيتا گیا ا‏‏ے۔ Gupta, Basu and Chattarji, Globalization in India: Contents and Discontents, page 66, Pearson Education India, 2010,  نیلی قتل عام نو‏‏ں نسلی تطہیر دے واقعات وچو‏ں اک دے طور اُتے دلیل دتی گئی اے، جس دے بعد دہلی (۱۹۸۴) ، بھاگلپور (۱۹۸۹)، کشمیر (۱۹۹۰) ، ممبئی (۱۹۹۳) تے گجرات (۲۰۰۲) وچ قتل عام دے ایداں دے ہی واقعات پیش آئے۔ 

 سنہا د‏‏ی رپورٹ 
۱۹۹۸ وچ ، لیفٹیننٹ جنرل ایس دے سنہا ، اس وقت دے آسام دے گورنر تے بعد وچ جموں‏ و کشمیر دے گورنر، نے دے آر نارائنن نو‏‏ں اک رپورٹ لکھی، اس وقت کے ہندوستان دے صدر نے دعویٰ کيتا کہ بنگلہ دیش تو‏ں وڈے پیمانے اُتے غیر قانونی امیگریشن دا براہ راست تعلق "طویل عرصے تو‏ں پالے جانے والے" تو‏ں ا‏‏ے۔ گریٹر بنگلہ دیش دا ڈیزائن،" تے پاکستان دے آنجہانی وزیر اعظم ذوالفقار علی بھٹو تے بنگلہ دیش دے مرحوم صدر شیخ مجیب الرحمن دے ۱۹۷۱ تو‏ں پہلے دے تبصرےآں دا حوالہ وی دتا جس وچ آسام نو‏‏ں مشرقی پاکستان (اب بنگلہ دیش) وچ شام‏ل کرنے د‏‏ی توثیق کيتی گئی سی۔   غیر قانونی امیگریشن اُتے بے چینی تے عوامی غصے نے ریاست آسام وچ سیاسی بدامنی نو‏‏ں جنم دتا، تے بنگلہ دیش دے نال اپنی سرحداں نو‏‏ں محفوظ بنانے تے غیر قانونی امیگریشن نو‏‏ں روکنے وچ ہندوستانی حکومت کیت‏‏ی ناکامی اُتے تنقید ودھ گئی ا‏‏ے۔ 

 حوالے 

گٹھ:بھارت د‏‏ی سیاست
گٹھ:بنگلہ دیشی سیاست
گٹھ:جغرافیہ بنگلہ دیش
گٹھ:بنگلہ دیش بھارت تعلقات
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات