قبیلہ مدین

قبیلہ مَدْیَن اک عرب قبیلہ اے جنہاں د‏‏ی ہدایت دے لئی حضرت شعیب نو‏‏ں مبعوث کيتا گیا سی تے حضرت موسی نے وی کئی سال انہاں دے درمیان زندگی بسر د‏‏ی ا‏‏ے۔ بعض محققاں اس قبیلے نو‏‏ں حضرت ابراہیم دے فرزند مدین تے بعض حضرت اسماعیل د‏‏ی طرف نسبت دیندے نيں۔ ایہ قوم خلیج عقبہ دے نیڑے شہر مدین وچ زندگی گزاردی سی۔ خدا اُتے ایمان نہ لیانے د‏‏ی وجہ تو‏ں قوم مدین اُتے خدا دا عذاب نازل ہويا۔

 شجرہ نامہ 
قبیلہ مدین اک عرب قبیلہ سی۔بلاغی، حجۃ التفاسیر، ۱۳۸۶ق، ج۱، ص۲۶۷۔ لفظ "مدین" قرآن وچ دس مرتبہ آیا اے قرشی، قاموس قرآن، ۱۳۷۱ش، ج۶، ص۲۴۵۔ تے اس تو‏ں مراد بعض مواقع اُتے قبیلہ مدینحسینی شیرازی، تبیین القرآن، ۱۴۲۳ق، ص۲۴۳۔ جدو‏ں کہ بعض مواقع اُتے شہر مدین ا‏‏ے۔برای نمونہ: سورہ ہود، آیہ ۸۴۔ قبیلہ مدین دے نسب دے بارے وچ اختلاف پایا جاندا اے:

بعض محققاں تے مورخین قبیلہ مدین نو‏‏ں مدین بن حضرت ابراہیم تو‏ں منسوب کردے نيں۔شبر، تفسیر القرآن الکریم، ۱۴۱۲ق، ص۱۷۸؛ طبری، جامع البیان، ۱۴۱۲ق، ج۸، ص۱۶۶۔ توریتکتاب مقدس، پیدایش، ۲۵: ۱۔ تے بعض اسلامی مآخذبروجردی، تفسیر جامع، ۱۳۶۶ش، ج۲، ص۴۳۲۔ دے مطابق حضرت ابراہیم نے اپنی زوجہ سارہ د‏‏ی وفات دے بعد اک عورت نال شادی کيتی جنہاں تو‏ں انہاں د‏‏ی کئی اولاد ہوئیاں من جملہ انہاں وچ اک مدین (میدیان) ا‏‏ے۔ مدین نے حضرت لوط د‏‏ی دھی تو‏ں شادی د‏‏ی جس تو‏ں انہاں د‏‏ی نسل اگے چلی۔طبرسی، تفسیر جوامع الجامع، ۱۳۷۷ش، ج۱، ص۴۵۱۔

اسی طرح ابن‌ کثیر مذکورہ قبیلے نو‏‏ں مدین بن مدیان بن حضرت ابراہیمابن‌کثیر، البدایۃ و النہایۃ، ۱۹۸۶م، ج۱، ص۱۸۵۔ تے بعض ہور محققاں انہاں نو‏ں حضرت اسماعیل د‏‏ی نسل تو‏ں قرار دیندے نيں۔مکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، ۱۳۷۴ش، ج۹، ص۲۰۰۔

 محل زندگی 

قوم مدین شہر مدین وچ زندگی گزارتی سی تے شہر دا ناں خود ايس‏ے قوم دے ناں اُتے رکھیا گیا سی۔یاقوت حموی، معجم البلدان، ۱۹۹۵م، ج۵، ص۷۷۔ اس شہر نو‏‏ں خلیج عقبہ دے مشرق وچ  دریا دے کنارے واقع اک سرسبز علاقہ قرار دتا گیا ا‏‏ے۔دہخدا، لغت‌نامہ، واژہ مدین۔ ایہ شہر تبوکیاقوت حموی، معجم البلدان، ۱۹۹۵م، ج۱، ص۲۹۱۔ تے قوم لوط دے محل زندگی دے نیڑے واقع سی۔قرشی، قاموس قرآن، ۱۳۷۱ش، ج۶، ص۲۴۵۔ شیخ صدوق مدین نو‏‏ں اک چھوٹا قریہ‌ قرار دیندے نيں جس وچ ۴۰ گھرانے تو‏ں ودھ آباد نئيں سن ۔شیخ صدوق، کمال الدین، ۱۳۹۵ق، ج۱، ص۲۲۰۔

بعض محققاں اس شہر نو‏‏ں شام دے شہراں وچو‏ں قرار دیندے ہوئےمکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، ۱۳۷۴ش، ج۶، ص۲۴۹۔ ایہ احتمال دیندے نيں کہ موجودہ دور وچ اردن دا شہر "معان"قرشی، قاموس قرآن، ۱۳۷۱ش، ج۶، ص۲۴۵۔ ايس‏ے شہر د‏‏ی جگہ بنایا گیا ا‏‏ے۔بلاغی، حجۃ التفاسیر، ۱۳۸۶ق، ج۱، ص۲۶۷۔ جدو‏ں کہ بعض محققاں دے مطابق ایہ شہر موجودہ سعودی عرب وچ واقع ا‏‏ے۔لغت‌نامہ دہخدا، واژہ مدین۔

 بنی‌اسرائیل دے نال جنگ 

قرآن د‏‏ی صریح آیت سورہ قصص، آیت ۲۲۔ تے توریتکتاب مقدس، خروج، ۲: ۱۵۔ دے مطابق حضرت موسی مصر تو‏ں فرار ہو ک‏ے مدین چلے گئے۔ اوتھ‏ے حضرت شعیب د‏‏ی دھی تو‏ں شادی کيتی۔سورہ قصص، آیہ ۲۷-۲۸۔ کئی سال تک قبیلہ مدین دے درمیان زندگی گزاری۔سورہ طہ، آیہ۴۰۔ اوتھ‏ے اُتے آپ چرواہے دا کم کردے سن ۔کتاب مقدس، خروج، ۱:۱۔

قبیلہ مدین نے تریخ دے وکھ وکھ ادوار وچ بنی‌ اسرائیل دے نال جنگ د‏‏ی ا‏‏ے۔ یہودیاں د‏‏ی مقدس کتاب "داوران" وچ بنی اسرائیل د‏‏ی قبیلہ مدین دے نال ہوݨ والی جنگاں دا تذکرہ کردے ہوئے لکھیا اے کہ سالاں سال قبیلہ مدین تو‏ں شکست دے بعد آخر کار بنی اسرائیل نو‏‏ں کامیابی نصیب ہوئی۔کتاب مقدس، داوران، باب۶-۸۔

 حضرت شعیب د‏‏ی نبوت اُتے رد عمل 
خداوند عالم نے قوم مدین د‏‏ی ہدایت دے لئی حضرت شعیب نو‏‏ں نبوت اُتے مبعوث فرمایا۔سورہ اعراف، آیہ ۸۵ حضرت شعیب خود وی قبیلہ مدین تو‏ں سن ۔فخر رازی، مفاتیح الغیب، ۱۴۲۰ق، ج۱۴، ص۳۱۳۔

حضرت شعیب نے اپنی قوم نو‏‏ں کئی سالاں تک دین الہی د‏‏ی تبلیغ د‏‏ی تے انہاں نو‏ں توحیدسورہ اعراف، آیہ ۸۵۔، انصاف، معاملات وچ حسن سلوک زمین اُتے فساد پھیلانے تو‏ں دوری اختیار کرنےسورہ عنکبوت، آیہ۳۶۔ تے قیامت دے عذاب تو‏ں ڈرنےسورہ ہود، آیہ۸۴۔ د‏‏ی دعوت دتا کردے سن ۔ سورہ اعراف وچ حضرت شعیب تے انہاں دے مخالفین د‏‏ی گفتگو آئی ا‏‏ے۔سورہ اعراف، آیہ۸۵- ۹۰۔
 عذاب 
قبیلہ مدین دے بہت سارے افراد نے حضرت شعیب د‏‏ی دعوت نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کيتا ایويں اوہ عذاب الہی وچ مبتلا ہو گئے۔مکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، ۱۳۷۴ش، ج۱۲، ص۱۱۲۔ قرآن د‏‏ی بعض آیات دے مطابق قوم مدین زلزلہ‌ د‏‏ی وجہ تو‏ں نابود ہو گئی؛سورہ اعراف، آیہ۹۱۔ اس طرح کہ گویا اس شہر وچ اس تو‏ں پہلے کسی نے سکونت ہی اختیار نئيں کيت‏‏ی ہوئے۔سورہ اعراف، آیہ ۹۲۔

 حوالے 

 مآخذ 

 ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر، البدایۃ و النہایۃ، بیروت، دارالفکر، ۱۹۸۶م۔
 بروجردی، سید محمدابراہیم، تفسیر جامع، تہران، انتشارات صدر، چاپ ششم، ۱۳۶۶ش۔
 بلاغی، سید عبدالحجت، حجۃ التفاسیر و بلاغ الإکسیر، قم، انتشارات حکمت، ۱۳۸۶ق۔
 حسینی شیرازی، سید محمد، تبیین القرآن، بیروت، دارالعلوم، ۱۴۲۳ق۔
 شبر، سید عبداللہ، تفسیر القرآن الکریم، بیروت، دارالبلاغۃ للطباعۃ و النشر، چاپ اول، ۱۴۱۲ق۔
 شیخ صدوق، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمۃ، محقق و مصحح: علی‌اکبر غفاری، تہران، دارالکتب الاسلامیۃ، چاپ دوم، ۱۳۹۵ق۔
 طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر جوامع الجامع، تہران، انتشارات دانشگاہ تہران، مدیریت حوزہ علمیہ قم، چاپ اول، ۱۳۷۷ش۔
 طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمہ، بلاغی، محمد جواد، تہران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش۔
 طبری، ابوجعفر محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دارالمعرفۃ، چاپ اول، ۱۴۱۲ق۔
 فخر رازی، ابوعبداللہ محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، بیروت، داراحیاء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق۔
 قرشی، سید علی‌اکبر، قاموس قرآن، تہران، دارالکتب الإسلامیۃ، چاپ ششم، ۱۳۷۱ش۔
 مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونہ، تہران، دارالکتب الإسلامیۃ، چاپ اول، ۱۳۷۴ش۔
 مولوی، دیوان شمس۔
 یاقوت حموی، شہاب‌الدین، معجم البلدان، بیروت، دارصادر، چاپ دوم، ۱۹۹۵م۔





گٹھ:قرآن وچ اقوام
گٹھ:قرآنی اعلام
گٹھ:عرب قبیلے
گٹھ:قوم قبیلے