چار دھام

چار دھام (مطلب چار نواس) بھارت وچ چار ہندو دھرم تیرتھ تھاںاں دا اکّ گروہ اے۔ ایہہ منیا جاندا اے کہ ایہناں تیرتھاں اُتے جان نال موکش (مکتی) حاصل کرن وچ مدد ملدی اے۔ ایہہ چار دھام ہن، بدریناتھ، دوارکا، پوری اتے رامیشورم۔ ایہہ منیا جاندا اے کہ ہر ہندو نوں اپنے جیون دور دوران چار دھاماں دے فلسفہ کرنے چاہیدے ہن۔ وغیرہ شنکراچاریہ ولوں متاثر چار دھام وچ چار ہندو تیرتھ تھاں ہن۔ ایہہ مکھ 'دھام' بھگوان وشنوں دے تھاں ہن اتے رامیشورم بھگوان شو دے ہن۔ سارے 'دھام' چار یگاں نال متعلق ہن، (۱) ست یگ دا دھام- بدریناتھ، اتراکھنڈ (۲) تریتا یگ دا دھام-رامیشورم، تاملناڈو (۳) دواپر یگ دا دھام - دوارکا، گجرات (۴) کلھ یگ دا دھام - جگناتھ پوری، اوڈیشا۔

اتراکھنڈ وچ چار تیرتھ تھاںاں-یمنوتری، گنگوتری، کیدارناتھ اتے بدریناتھ دے اکّ ہور چھوٹے جہے سرکٹ نوں چھوٹا چار دھام کیہا جاندا اے۔

 ویروا 
ہندو متّ مطابق بدریناتھ ادوں پرمکھ ہو گیا جدوں وشنوں دے اوتار نر-نارائن نے اتھے تپسیا کیتی۔ اس ویلے اوہ جگہ بیری دے درکھتاں نال بھری ہوئی سی۔ سنسکرت بولی وچ بیریاں نوں "بدری" کیہا جاندا اے، اس لئی اس تھاں دا نام بدرکا-وینکا رکھیا گیا، یعنی بیریاں دا جنگل۔ اوہ خاص جگہ جتھے نر-نارائن نے تپسیا کیتی سی، اکّ وڈا بیری دا رکھ اس نوں ورکھا اتے سورج توں بچاؤن لئی اس نوں ڈھکّ رہا سی۔مقامی لوکاں دا مننا اے کہ بھگوان نارائن نوں بچاؤن لئی ماں لکشمی بیری دا رکھ بن گئی۔ تپسیا توں بعد، نارائن نے کیہا، لوک ہمیشاں اس دے نام توں پہلاں اس دا نام لیندے رہنگے، اس لئی ہندو ہمیشاں "لکشمی-نارائن" دا حوالہ دیندے ہن۔ اس لئی اس نوں بدری-ناتھی کیہا جاندا سی، یعنی بیری جنگل دا مالک۔ ایہہ سبھ کجھ ستّ یگ وچ ہویا سی۔ اس لئی بدریناتھ نوں پہلے دھام وجوں جانیا جان لگا۔
link=:en:File:Badrinath Temple, Uttarakhand (Photo- Vishwanath Negi)۔jpg|thumb|Badrple
دوجا تھاں رامیشورم نوں تریتا یگ وچ اس دی اہمیت ادوں ملی جدوں بھگوان رام نے اتھے اکّ شو-لنگم دی اساری کیتا اتے بھگوان شو دا اشیرواد حاصل کرن لئی اس دی پوجا کیتی۔ رامیشورم نام دا مطلب اے "رام دا دیوتا"۔ ایہہ وی منیا جاندا اے کہ بھگوان رام دے پیراں دے نشان اتھے چھاپے گئے ہن۔ Seeger, Elizabeth, 1889–1973. (1969)۔ The Ramayana. New York :W.R. Scott
link=:en:File:Rameswaram temple (11)۔jpg|thumb|رامیشور مندر
تیجے، دوارکا نوں دواپر یگ وچ اپنی اہمیت ملی جدوں بھگوان کرشن نے دوارکا نوں اپنا جم تھاں متھرا دی بجائے اپنا نواس بنایا۔Chakravarti Mahadev-1994-The Concept of Rudra-Śiva Through The Ages-Delhi-Motilal Banarsidass-Second Revised. 
link=:en:File:Dwarkadheesh temple۔jpg|thumb|دوارکا مندر
چوتھے، پوری وچ، بھگوان وشنوں نوں جگن ناتھ دے طور تے پوجیا جاندا اے، جو کہ کلھ یگ لئی اس دا اوتار اے۔
link=:en:File:Temple-Jagannath۔jpg|thumb|جگن ناتھ مندر، پوری

 حوالے 

گٹھ:ہندو تیرتھ-استھان
گٹھ:ہندو دھرم ادھار
گٹھ:مندر

 باہری کڑیاں 


گٹھ:بھارت