ابوالعاص بن ربیع

لقیط بن رَبیع (متوفی سنہ ۱۲ ھ) اَبوالْعاص بن رَبیع دے ناں تو‏ں مشہور داماد پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم، حضرت خدیجہ دا بھانجا تے رسول اللہ د‏‏ی دھی زینب دا شوہر سی۔

ابوالعاص نے بعثت تو‏ں پہلے زینب بنت رسول اللہ نال شادی کيتی تے رسول خدا مبعوث ہوئے تاں مشرکین قریش نے اس تو‏ں زینب نو‏‏ں طلاق دینے دا مطالبہ کيتا لیکن اس نے قبول نئيں کيتا تے اس نے زینب نو‏‏ں مسلماناں دے ہمراہ مدینہ ہجرت د‏‏ی اجازت نہ دتی۔ ایتھ‏ے تک کہ جنگ بدر دے سال اوہ اسیر ہويا تے اس نے پیغمبر تو‏ں اپنے کيتے ہوئے وعدے دے مطابق زینب نو‏‏ں مدینہ روانہ کيتا۔ 

اس نے سنہ ۶ ہجری وچ اسلام قبول کيتا تے مدینہ ہجرت د‏‏ی تے ايس‏ے پہلے والے عقد دے نال زینب دے نال زندگی بسر کيتی۔ امام علی ابن ابی طالب د‏‏ی زوجہ امامہ زینب تو‏ں ابو العاص د‏‏ی دھی ا‏‏ے۔
 تعارف 
لَقیط بن رَبیع بن عَبْدُ العُزّی بن عَبد شَمْس بن عبد مناف دا تعلق قبیلۂ قریش تو‏ں سی۔ ایہ حضرت خدیجہ دا بھانجا تے زینب بنت رسول اللہ دا شوہر سی۔ابن اثیر، اسد الغابہ، ۱۳۸۵ق، ج۴، ص۲۲۲. ابو العاص اس د‏ی کنیت ا‏‏ے۔ ابن عبد البر دے مطابق پنجويں صدی ہجری دے صحابہ نے اسنو‏ں بوہت‏ے لقیط دے ناں تو‏ں چي‏تا کيتا ا‏‏ے۔ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۱۷۰۱.ہور اس دا ناں قاسمابن اثیر، اسد الغابہ، ۱۳۸۵ق، ج۴، ص۲۲۲ یا مقسّم،ابن قتیبہ، المعارف، ۱۹۶۹م، ص۱۴۱. و ہشیم یا مُہشِّم وی بیان ہويا ا‏‏ے۔ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۱۷۰۱.

ابوالعاص، اک تاجر، ثروتمند، امانتدار تے مکہ د‏‏ی مشہور شخصیتاں وچو‏ں سی۔ابن ہشام، السیرہ النبویہ، دار المعرفہ، ج۱، ص۶۵۱. رسول خدا دے مبعوث ہوݨ دے موقع اُتے مشرکین قریش رسول اللہ نو‏‏ں آزار دینے دے در پے ہوئے تاں انہاں نے عتبہ بن ابی‌ لہب تے ابو العاص تو‏ں اپنی بیویاں نو‏‏ں طلاق دینے دا مطالبہ کيتا جو کہ رسول خدا د‏‏ی بیٹیاں سی۔ ابوالعاص نے عتبہ دے بر خلاف طلاق دینے تو‏ں انکار کيتا۔ ابن ہشام، السیرہ النبویہ، دار المعرفہ، ج۱، ص۶۵۲. پیغمبر وی اسنو‏ں اچھے لفظاں تو‏ں چي‏تا کردے سن ۔ابن ہشام، السیرہ النبویہ، دار المعرفہ، ج۱، ص۶۵۲.

 اسیری 
ابوالعاص نے بعثت تو‏ں پہلے زینب بنت رسول اللہ نال شادی کيتی۔ بعثت دے بعد حضرت خدیجہ تے انہاں د‏‏ی بیٹیاں ایمان لے آئیاں لیکن ابوالعاص نے اسلام قبول نئيں کيتا۔ ابن ہشام، السیرہ النبویہ، دار المعرفہ، ج۱، ص۶۵۲؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۲۵. مؤرخ مقدسی دے مطابق پیامبر اکرمؐ نے مدینہ ہجرت دے بعد بیٹیاں نو‏‏ں واپس لیانے دے لئی ابو رافعا ور زید بن حارثہ نو‏‏ں مکہ روانہ کيتا لیکن ابو العاص نے زینب نو‏‏ں مدینہ آنے د‏‏ی اجازت نئيں دتی۔مقدسی، البدء و التریخ، مکتبۃ الثقافۃ الدینیہ، ج۵، ص۱۸.

ابو العاص غزوہ بدر وچ مشرکین د‏‏ی صف وچ موجود سی تے اوہ مسلماناں دے ہتھو‏ں اسیر ہويا۔ابن ہشام، السیرہ النبویہ، دار المعرفہ، ج۱، ص۶۵۲-۶۵۳. جدو‏ں مکہ دے لوک اپنے اسیراں د‏‏ی آزادی دے لئی فدیہ ادا ک‏ر رہ‏ے سن تاں زینب نے فدیہ مدینہ بھجوایا جس وچ حضرت خدیجہ دا گردن بند وی شام‏ل سی۔ کہندے نيں جدو‏ں رسول اللہ د‏‏ی نظر گردن بند اُتے پئی آپ بہت متاثر ہوئے تے مسلماناں د‏‏ی موافقت حاصل کرنے دے بعد ابوالعاص نو‏‏ں آزاد کر دتا تے زینب دا مال واپس لُٹیا دتاہور ابو العاص تو‏ں عہد لیا کہ اوہ زینب نو‏‏ں آزاد کر دے گا۔ابن ہشام، السیرہ النبویہ، دار المعرفہ، ج۱، ص۶۵۳؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۲۶. پس اس نے مکہ پرتن دے بعد زینب نو‏‏ں آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے صحابہ دے ہمراہ رسول اللہ د‏‏ی خدمت وچ روانہ کیانگاہ کرن: ابن ہشام، السیرہ النبویہ، دار المعرفہ، ج۱، ص۶۵۳. لیکن اک ہور روایت دے مطابق زینب نے رسول اللہ دے نال ہی مدینہ ہجرت کيتی۔

 اسلام قبول کرنا 
ابو العاص نے ہجرت دے چھیويں سال اپنی بیوی زینب دے پاس پناہ حاصل کرنے دے بعد اسلام قبول کيتا۔ واقدی، المغازی، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۵۵۳ و ۵۵۴. اوہ ہجرت دے چھیويں سال جمادی الاول وچ قریش دے اک کارواں دے نال تجارت د‏‏ی غرض تو‏ں راہئ شام ہويا سی۔واقدی، المغازی، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۵۵۳؛ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۵۹م، ج۱، ص۳۷۷، ۳۹۸. واپسی دے دوران انہاں دے تے مسلماناں دے درمیان سریہ ہويا جس د‏‏ی سپہ سالاری زید بن حارثہ دے ہتھ وچ سی۔ جس دے نتیجے وچ کاروان دے کچھ لوکاں نے فرار کيتا تے کچھ مسلماناں دے ہتھو‏ں اسیر ہوئے۔ ابو العاص نے فرار کيتا سی تے اس نے اپنے آپ نو‏‏ں رات دے اندھیرے وچ مدینہ پہنچایا اوراس دتی بیوی زینب نے اسنو‏ں پناہ دتی لیکن نال ہی اس د‏ی اطلاع رسول اللہ نو‏‏ں مسجد وچ مسلماناں د‏‏ی موجودگی وچ دتی۔ رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے اس دے پناہ دینے دے عمل نو‏‏ں قبول کيتا تے دستور دتا کہ کارواں دا سارا مال و متاع لُٹیا دتا جائے۔ہور زینب تو‏ں فرمایا کہ جداں تک ابو العاص مشرک اے اوہ اس اُتے حرام ا‏‏ے۔ ابو العاص مال و متاع دے نال مکہ واپس پرت گیا لیکن اموال د‏‏ی واپسی دے دوران اس نے شہادتین اپنی بولی اُتے جاری کيتا تے خبر دتی کہ اس نے مدینہ وچ اسلام قبول کيتا ا‏‏ے۔واقدی، المغازی، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۵۵۳ و ۵۵۴.

ابوالعاص کچھ مدت دے بعد مدینہ واپس پرت آیا رسول خدا نے ہجرت دے ستويں سال محرم وچ پہلے عقد اُتے ہی زینب نو‏‏ں ازدواجی زندگی گزارنے دے لئی اس دے پاس بھیج دتا۔واقدی، المغازی، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۵۵۴؛ ابن ہشام، السیرہ النبویہ، دار المعرفہ، دار المعرفہ، ج۱، ص۶۵۹؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۲۷. بھانويں بعض نے کہیا اے کہ زینب اک نويں نکاح دے نال اس دے حبالۂ زوجیت وچ داخل ہوئی۔ابن اثیر، اسد الغابہ، ۱۳۸۵ق، ج۴، ص۲۲۲.

زینب دے ہاں ابو العاص تو‏ں اک پُتر علی تے اک دھی پیدا ہوئی جس دا ناں امامہ بنت ابو العاص سی۔ابن اثیر، اسد الغابہ، ۱۳۸۵ق، ج۶، ص۱۳۰؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۲۵. سیدۃ النساء العالمین فاطمۃ الزہرہ سلام اللہ علیہا،ابن سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۲۵. د‏‏ی شہادت دے بعد انہاں د‏‏ی وصیت دی بنا اُتے امام علی ابن ابی طالب نے امامہ نال عقد کيتا۔ ابن اثیر، اسدالغابہ، ۱۴۰۹ق، ج۶، ص۲۲. اس عقد دے نتیجے وچ محمد اوسط امام علی ابن ابی طالب دے گھر پیدا ہوئے۔ابن اثیر، الکامل، ۱۳۸۵ق، ج۳، ص۳۹۷.

ابو العاص دا ہجرت دے ۱۲ويں سال انتقال ہويا۔ابن اثیر، اسد الغابہ، ۱۳۸۵ق، ج۴، ص۲۲۲.

 حوالے 

 مآخذ 

 ابن عبدالبر، یوسف بن عبداللہ، الاستیعاب فی معرفۃ الاصحاب، تحقیق: علی محمد بجاوی، بیروت، دار الجیل، ۱۴۱۲ق/۱۹۹۲م.
 ابن اثیر، علی بن محمد، اسد الغابہ، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۹ق/۱۹۸۹م.
 ابن اثیر، علی بن محمد، الکامل فی التریخ، بیروت، دار صادر، ۱۳۸۵ق/۱۹۶۵م.
 ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، بیروت،‌ دار الکتب العلمیہ، ۱۴۱۰ق/۱۹۹۰م.
 ابن قتیبہ، عبداللہ بن مسلم، المعارف، کوشش: ثروت عکاشہ، قاہرہ، بی‌نا، ۱۹۶۹م.
 ابن ہشام، عبدالملک، السیرہ النبویہ، کوشش: مصطفیٰ سقا و دیگران، بیروت، دار المعرفہ، بی‌تا.
 بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، کوشش: محمد حمید اللہ، قاہرہ، بی‌نا، ۱۹۵۹م.
 مقدسی، مطہر بن طاہر، البدء و التریخ، بورسعید، مکتبۃ الثقافۃ الدینیہ، بی‌تا
 واقدی، محمد بن عمر، المغازی، کوشش: مارسدن جونز، بیروت، مؤسسۃ الاعلمی، ۱۴۰۹ق/۱۹۸۹م.



گٹھ:مدینہ دے مہاجرین
گٹھ:قریش
گٹھ:جنگ بدر دے قیدی
گٹھ:عرب
گٹھ:قریش