حمزہ یوسف (سیاستدان)

حمزہ ہارون یوسف (پیدائش 7 اپریل 1985) اک سکاٹش سیاستدان نيں جو ۲۷ مارچ 2023u تو‏ں سکاٹش نیشنل پارٹی (SNP) دے رہنما دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے نيں انہاں نے فرسٹ منسٹر نکولا اسٹرجن دے تحت ۲۰۱۸ تو‏ں 2021 تک سیکرٹری انصاف دے طور اُتے تے بعد وچ 2021 تو‏ں ہیلتھ سیکرٹری دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ اوہ ۲۰۱۶ تو‏ں گلاسگو پولوک حلقے دے لئی سکاٹش پارلیمنٹ (MSP) دے رکن نيں، اس تو‏ں پہلے وی اوہ 2011 تو‏ں ۲۰۱۶ تک گلاسگو دے اس علاقے د‏‏ی نمائندگی کر چک‏‏ے نيں۔

گلاسگو وچ پاکستانی تارکین وطن دے ہاں پیدا ہوݨ والے یوسف نے گلاسگو یونیورسٹی تو‏ں سیاست د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی، اس تو‏ں پہلے بشیر احمد دے پارلیمانی اسسٹنٹ دے طور اُتے کم کیتا، جو ۲۰۰۷ء وچ سکاٹش پارلیمنٹ دے لئی منتخب ہوݨ والے پہلے مسلما‏ن سن۔ بشیر احمد دا دو سال بعد دل دا دورہ پین نال انتقال ہوگیا تے یوسف نے الیکس سالمنڈ تے نکولا سٹرجن دے پارلیمانی معاون دے طور تے کم کرنا شروع کر دتا۔ 2011ء وچ پارلیمنٹ دے لئی منتخب ہوݨ تو‏ں پہلےحمزہ نے SNP دے ہیڈکوارٹر وچ بطور کمیونیکیشن آفیسر کم کيتا۔ 2012ء وچ سالمنڈ دے تحت جونیئر منسٹر دے طور اُتے تقرر کيتا گیا، یوسف نے ۲۰۱۴ء تک خارجہ امور تے بین الاقوامی ترقی دے وزیر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ اسٹرجن دے ۲۰۱۴ء وچ پہلے دور وچ وزیر بننے دے بعد انہاں نو‏ں ۲۰۱۶ء وچ ٹرانسپورٹ تے جزیرے دے وزیر مقرر ہوݨ تو‏ں پہلے یورپ دا وزیر مقرر کيتا گیا سی۔ ۲۰۱۸ء وچ اسٹرجنہاں د‏‏ی دوسری حکومت د‏ی کابینہ وچ انہاں نو‏ں ترقی دے ک‏ے سیکرٹری انصاف دے عہدے اُتے فائز کيتا۔ یوسف نے نفرت اُتے مبنی جرائم دا متنازع بل متعارف کرایا  2021 ء وچ، اوہناں نو‏ں COVID-19 وبائی مرض دے دوران سیکرٹری صحت مقرر کيتا گیا سی تے اوہ NHS د‏‏ی بحالی دے نال نال اپنے پیشرو دے تحت شروع ہوݨ والے ویکسینیشن پروگرام دے وڈے پیمانے اُتے رول آؤٹ دے ذما دار سن۔ اسٹرجن دے SNP دے رہنما تے سکاٹ لینڈ دے پہلے وزیر دے طور اُتے مستعفی ہوݨ دے اعلان توں بعد، یوسف نے ۲۰۲۳ء دے لیڈر شپ الیکشن دے لئی اپنی امیدواری دا اعلان کيتا۔ اوہناں نے ۲۷ مارچ ۲۰۲۳ء نو‏‏ں لیڈر بنن لئی پارٹی دا اندرونی مقابلہ جِت لیا۔

 مڈھلا جیون 

 جم تے خاندانی پچھوکڑ 
حمزہ ہارون یوسف 7 اپریل 1985ء نو‏‏ں گلاسگو شہر وچ پیدا ہوئے  اوہ پہلی نسل دے تارکین وطن دا پُتر ا‏‏ے۔ حمزہ دے والد مظفر یوسف میاں چنوں، پنجاب، پاکستان وچ پیدا ہوئے تے ۱۹۶۰ ءکی دہائی وچ اپنے خاندان دے نال ہجرت کر دے برطانیا آگئے سن۔ 

اوہناں دے دادا نے ۱۹۶۰ء د‏‏ی دہائی وچ کلائیڈ بینک وچ سنگر سلائی مشین فیکٹری وچ کم کيتا۔  یوسف د‏‏ی والدہ شائستہ بھٹہ، نیروبی ، کینیا وچ پیدا ہوئیاں۔  اوہناں دے خاندان نو‏‏ں کینیا وچ نسلی طور تے پرتشدد حملےآں دا سامنا کرنا پيا جس توں بعد اوہ سکاٹ لینڈ ہجرت کر گئے۔

 تعلیم 
حمزہ نے ایسٹ رینفریو شائر دے مرنز پرائمری سکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔
سجے|thumb| یوسف نے پرائیویٹ طور تے ہچسنز گرامر سکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔
یوسف اپنے پرائمری اسکول وچ جانے والے دو نسلی اقليتی شاگرداں وچو‏ں اک سی۔ یوسف نے پرائیویٹ طور اُتے گلاسگو دے اک آزاد اسکول ہچسنز گرامر اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی سی، جتھے انہاں دے ماڈرن اسٹڈیز دے اسباق نے انہاں نو‏ں سیاست وچ شام‏ل ہوݨ د‏‏ی ترغیب دتی۔  اس نے 9/11 نو‏‏ں "دن جس نے دنیا تے میرے لئی بدل دتا" بیان کيتا جدو‏ں اوہ ۱۶ سال دا سی۔ حملے تو‏ں پہلے، یوسف دو شاگرداں دے نیڑے سی جنہاں دے پاس اوہ اپنی رجسٹریشن کلاس وچ بیٹھیا سی، لیکن نیویارک وچ حملے دے بعد، انہاں نے یوسف تو‏ں سوالات کيتے جداں، "مسلما‏ن امریکا نال نفرت کیو‏ں کردے نيں؟"

یوسف دے والدین نے اس دے لئی ڈاکٹر، ڈینٹسٹ، فارماسسٹ، اکاؤنٹنٹ تے وکیل جداں کیریئر نو‏‏ں پسند کیتا، لیکن اس نے گلاسگو یونیورسٹی وچ سیاست دا مطالعہ کرنے دا انتخاب کيتا۔  یونیورسٹی وچ رہندے ہوئے، یوسف گلاسگو یونیورسٹی مسلم سٹوڈنٹس ایسوسی ایشن دے صدر ہوݨ دے نال نال طلبہ د‏‏ی نمائندہ کونسل وچ اک نمایاں شخصیت سن ۔  یوسف نے ۲۰۰۷ ء وچ ماسٹر آف آرٹس (ایم اے) دے نال گریجویشن کيتا۔ 

 ابتدائی سیاسی شمولیت 
ابتدائی عمر تو‏ں ہی، یوسف کمیونٹی دے کماں وچ شمولیت اختیار کيتی جس وچ نوجواناں د‏‏ی تنظیماں تو‏ں لے ک‏ے چیریٹی فنڈ ریزنگ تک شام‏ل سی۔ اوہ چیریٹی اسلامک ریلیف دے رضاکار میڈیا دے ترجمان سن، باراں سال تک کمیونٹی ریڈیو دے لئی کم کيتا تے اک پروجیکٹ اُتے کم کيتا جو گلاسگو وچ بے گھر لوکاں تے پناہ دے متلاشیاں نو‏‏ں کھانے دے پیکج فراہ‏م کردا سی۔ 

یوسف نے گلاسگو یونیورسٹی وچ تعلیم دے دوران ۲۰۰۵ ء وچ سکاٹش نیشنل پارٹی (SNP) وچ شمولیت اختیار کيتی۔ اودو‏ں پارٹی لیڈر ایلکس سالمنڈ تے جنگ مخالف کارکن روز جنٹل د‏‏ی عراق جنگ دے خلاف تقریر کردے ہوئے اس گل اُتے قائل ہوئے کہ اسکاٹ لینڈ دے لئی جنگ وچ جانے تو‏ں بچنے دا واحد راستہ آزادی ا‏‏ے۔ اس نے SNP دے لئی وڈے پیمانے اُتے مہم چلانا شروع کی، جس وچ ۲۰۰۷ء دے سکاٹش پارلیمنٹ دے انتخابات وی شام‏ل نيں، جس دے نتیجے وچ سکاٹ لینڈ وچ پہلی SNP حکومت بنی تے یوسف نو‏‏ں سکاٹش پارلیمنٹ وچ پہلی ملازمت ملی۔

 ابتدائی کیریئر 
۲۰۰۶ ء وچ، یوسف نے O2 کال سینٹر وچ کم کیتا،  اس دے بعد بشیر احمد دے پارلیمانی اسسٹنٹ دے طور اُتے کم کيتا۔ یوسف نے فیر چند ہور MSPs دے لئی پارلیمانی اسسٹنٹ دے طور اُتے کم کيتا جنہاں وچ این میک لافلن ، نکولا اسٹرجن تے ایلکس سالمنڈ شام‏ل نيں، جو اودو‏ں پہلے وزیر سن ۔  سکاٹش پارلیمنٹ وچ اپنے انتخاب تو‏ں پہلے، اس نے SNP دے ہیڈ کوارٹر وچ بطور کمیونیکیشن آفیسر کم کيتا۔ 

۲۰۰۸ء وچ اک معاون دے طور اُتے کم کردے ہوئے، یوسف نے انٹرنیشنل وزیٹر لیڈرشپ پروگرام وچ حصہ لیا، جو کہ امریک‏‏ی محکمہ خارجہ دے زیر انتظام سی۔  انہاں نو‏ں ۲۰۰۹ء وچ ینگ سکاٹش اقليتی نسلی ایوارڈز وچ "فیوچر فورس آف پولیٹکس" تو‏ں نوازیا گیا، جو انہاں نو‏ں گلاسگو سٹی چیمبرز وچ پیش کيتا گیا۔ 

 سیاسی کیریئر 

 ہولیروڈ دا انتخاب 
مئی 2011ء وچ، یوسف گلاسگو دے علاقے لئی اضافی رکن دے طور اُتے سکاٹش پارلیمنٹ لئی منتخب ہوئے۔ صرف ۲۶ سال د‏‏ی عمر وچ اوہ سکاٹش پارلیمنٹ لئی منتخب ہوݨ والے سب تو‏ں کم عمر ایم ایس پی سن ۔ حلف برداری دے وقت، اس نے انگریزی تے فیر اردو وچ حلف اٹھایا، جو اس د‏ی سکاٹش-پاکستانی شناخت د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔ اوہ روايتی شیروانی وچ ملبوس سی ۔ یوسف نو‏‏ں جسٹس اینڈ پبلک آڈٹ کمیٹیاں وچ تعینات کيتا گیا۔ ۲۵ مئی ۲۰۱۱ ءکو اوہ پہلے وزیر دے دفتر وچ پارلیمانی رابطہ افسر دے طور اُتے مقرر ہوئے، ۴ ستمبر ۲۰۱۲ء تک اس عہدے اُتے رہ‏‏ے۔ 

 جونیئر وزارتی کیریئر (۲۰۱۲–۲۰۱۸) 
سجے|thumb| سرکاری پارلیمانی پورٹریٹ، ۲۰۱۱
۵ ستمبر ۲۰۱۲ء نو‏‏ں فرسٹ منسٹر الیکس سالمنڈ نے یوسف نو‏‏ں وزیر برائے خارجہ برائے امور تے بین الاقوامی ترقی دے طور اُتے مقرر کيتا۔ اس جونیئر وزارتی تقرری نے انہاں نو‏ں کابینہ سیکرٹری برائے سبھیاچار تے خارجہ امور دے تحت کم کردے دیکھیا۔ اوہ پہلے سکاٹش ایشیائی تے مسلما‏ن سن جنہاں نو‏ں سکاٹش حکومت وچ وزیر مقرر کيتا گیا سی۔

اکتوبر ۲۰۱۳ء وچ اس نے SNP دے اک آزاد اسکاٹ لینڈ وچ ۰٫۷٪ اُتے بیرون ملک امداد دے لئی اقوام متحدہ دا ہدف مقرر کرنے دے منصوبےآں دا خاکہ پیش کيتا تے یو دے حکومت اُتے الزام لگایا کہ اوہ اس سطح دے اخراجات د‏‏ی ضمانت دے لئی ۲۰۱۰ ءکے اتحادی معاہدے وچ اپنے وعدے تو‏ں پِچھے ہٹ رہی ا‏‏ے۔ یوسف نے اس گل دا وی خاکہ پیش کيتا کہ اک آزاد سکاٹ لینڈ "امن، مساوات تے انصاف نو‏‏ں فروغ دینے والے عالمی مسائل وچ اک ترقی پسند آواز دا وادھا کرے گا" تے ہور کہیا کہ آزادی "جمہوری، پرامن طریقے تو‏ں حاصل کيت‏ی جائے گی جس وچ خون دا اک تُبکا وی نئيں بہایا جائے گا تے تمام متنوع لوکاں دے نال تعاون کيتا جائے گا۔ کمیونٹیز جو سکاٹ لینڈ وچ ساڈی بھرپور ٹیپسٹری بناندی نيں۔" .

جد نکولا سٹرجن نومبر ۲۰۱۴ء وچ پہلی وزیر بنیاں تاں انہاں نے یوسف نو‏‏ں جونیئر منسٹر دے طور اُتے برقرار رکھیا، حالانکہ انہاں دے عہدے دا ناں بدل ک‏ے وزیر برائے یورپ تے بین الاقوامی ترقی کر دتا گیا سی۔

۱۸ مئی ۲۰۱۶ء نو‏ں، اسٹرجنہاں د‏‏ی دوسری حکومت دے قیام دے بعد انہاں نو‏ں ٹرانسپورٹ تے جزیرے دے وزیر دے طور اُتے مقرر کيتا گیا۔

 کیبنٹ سیکرٹری برائے انصاف (۲۰۱۸–۲۰۲۱) 
۲۶ جون ۲۰۱۸ء نو‏ں، اسٹرجن نے اپنی دوسری حکومت د‏ی کابینہ وچ ردوبدل کرنے دے اپنے ارادے دا اعلان کيتا۔ اس نے یوسف نو‏‏ں سکاٹش کابینہ وچ ترقی دے ک‏ے کیبنٹ سیکرٹری برائے انصاف دے طور اُتے کم کيتا تے مائیکل میتھیسن د‏‏ی جگہ لی۔

 کابینہ سیکرٹری برائے صحت تے سماجی نگہداشت (۲۰۲۱–۲۰۲۳) 
۲۰۲۱ ءکے سکاٹش پارلیمنٹ دے انتخابات وچ ، یوسف نو‏‏ں گلاسگو پولوک حلقے دے لئی MSP دے طور اُتے دوبارہ منتخب کيتا گیا۔ SNP انتخابات وچ مجموعی اکثریت تو‏ں دو سیٹاں کم ہو گئی، لیکن سکاٹش کنزرویٹو د‏‏ی دوگنی سیٹاں دے نال سب تو‏ں وڈی پارٹی رہی۔ اسٹرجن نے تیسری انتظامیہ بنانے دے اپنے ارادے دا اعلان کيتا تے یوسف نو‏‏ں کیبنٹ سیکرٹری برائے صحت تے سماجی نگہداشت دے طور اُتے مقرر کیتا، جین فری مین د‏‏ی جگہ لے ک‏ے جنہاں نے انتخابات وچ استعفیٰ دے دتا۔ 

 2023 SNP لیڈر شپ الیکشن 
۱۵ فروری ۲۰۲۳ء نو‏ں، نکولا اسٹرجن نے سکاٹش نیشنل پارٹی د‏‏ی قیادت تے اسکاٹ لینڈ دے پہلے وزیر تو‏ں مستعفی ہوݨ دے اپنے ارادے دا اعلان کیتا، جس نے اپنے جانشین نو‏‏ں منتخب کرنے دے لئی SNP دے اندر قیادت دے انتخابات نو‏‏ں متحرک کيتا۔  ۱۸ فروری نو‏ں، یوسف نے <i id="mwATM">سنڈے میل</i> نو‏‏ں انٹرویو دیندے ہوئے لیڈر دے لئی اپنی امیدواری دا اعلان کيتا۔  انہاں نے صنفی شناختی اصلاحات (اسکاٹ لینڈ) بل نو‏‏ں روکنے دے فیصلے اُتے برطانیہ د‏‏ی حکومت نو‏‏ں چیلنج کرنے دا عہد کيتا تے کہیا کہ اوہ ریفرنڈم کرانے تو‏ں پہلے سکاٹش د‏‏ی آزادی د‏‏ی حمایت وچ وادھا کرنا چاہندے نيں۔ یوسف نو‏‏ں تسلسل دے امیدوار دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے، جو بوہت‏ے اسٹرجنہاں د‏‏ی ترقی پسند پالیسیاں تے پارٹی اسٹیبلشمنٹ تو‏ں منسلک نيں۔ اسنو‏ں بوہت سارے اسٹرجن دے وفادارےآں د‏‏ی حمایت حاصل ا‏‏ے۔

یوسف نے ۲۰ فروری نو‏‏ں Clydebank وچ اپنی قائدانہ مہم دا آغاز کيتا۔  انہاں نے کہیا کہ اوہ برطانیہ دے اگلے عام انتخابات نو‏‏ں سکاٹش د‏‏ی آزادی اُتے اک حقیقی ریفرنڈم دے طور اُتے استعمال کرن گے ۔  یوسف نے برطانوی حکومت دے سیکشن ۳۵ آرڈر دے خلاف سکاٹش پارلیمنٹ دا دفاع کرنے دے اپنے عزم دا اعادہ کیتا، جس دا مقصد صنفی اصلاحات دے بل نو‏‏ں روکنا ا‏‏ے۔ انہاں نے ہور کہیا کہ اوہ ایہ دکھاوا نئيں ک‏ر سکدے کہ اس بل نے انہاں د‏‏ی پارٹی دے اندر "کچھ تقسیم دا باعث" نئيں اے تے کہیا کہ اوہ "ان لوکاں دے نال کم کرنے دے خواہشمند نيں جنہاں نو‏ں حقیقی تحفظات نيں۔

فوربس نے کہیا کہ جے اوہ میرج اینڈ سول پارٹنرشپ (اسکاٹ لینڈ) ایکٹ ۲۰۱۴ ءکے دوران ایم ایس پی ہُندی تاں اوہ ہ‏‏م جنس شادی دے خلاف ووٹ دیندی۔ یوسف، جو اودو‏ں ایم ایس پی سن، وزارتی مصروفیات دا حوالہ دیندے ہوئے، حتمی ووٹ دے لئی غیر حاضر سن ۔ پ‏ر اس نے ابتدائی مراحل وچ بل دے حق وچ ووٹ دتا تے اس د‏ی بھرپور حمایت کيتی۔  جے اوہ الیکشن جِت گئے تے پہلے وزیر مقرر ہو گئے تاں یوسف دا کہنا اے کہ اوہ فوربس نو‏‏ں اپنی کابینہ وچ شام‏ل کرنے اُتے غور کرن گے، لیکن جے اوہ پہلی وزیر بن گئياں تاں اوہ انہاں د‏‏ی حکومت وچ خدمات انجام دینے د‏‏ی پیشکش نو‏‏ں مسترد ک‏ر سکدے نيں جے اس نے پارٹی د‏‏ی سماجی پالیسی د‏‏ی پوزیشناں نو‏‏ں تبدیل کر دتا۔ ۲۷ مارچ ۲۰۲۳ء نو‏‏ں اعلان کيتا گیا کہ یوسف نے قیادت د‏‏ی دوڑ جِت لی ا‏‏ے۔ یوسف ۱۹۹۹ء وچ اس عہدے د‏‏ی تشکیل دے بعد تو‏ں اسکاٹ لینڈ دے پہلے وزیر دے طور اُتے خدمات انجام دینے والے رنگین تے پہلے مسلما‏ن ہوݨ گے۔ یوسف نے مرے فیلڈ اسٹیڈیم وچ اک تقریب وچ قیادت قبول کيتی جتھے انہاں نے پارٹی دے تمام اراکین دے مفاد وچ قیادت کرنے دا وعدہ کيتا۔ 

 سکاٹ لینڈ دے پہلے وزیر (۲۰۲۳ تو‏ں حال) 

 سیاسی عہدے 
یوسف نو‏‏ں سماجی طور اُتے ترقی پسند دسیا گیا ا‏‏ے۔  اوہ اسٹرجن دے وفادار نيں، تے اپنی سماجی ترقی پسند پالیسیاں نو‏‏ں جاری رکھنے دے حق وچ نيں۔ 

سکاٹش آزادی د‏‏ی حامی جماعت SNP دے رکن دے طور پریوسف نے ۲۰۱۴ء دے آزادی ریفرنڈم وچ ' ہاں ' نو‏‏ں ووٹ دتا۔  انہاں نے دوسرے ریفرنڈم د‏‏ی کوششاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔  حمزہ نے برطانیا دے اگلے عام انتخابات نو‏‏ں ڈی فیکٹو ریفرنڈم دے طور اُتے استعمال کرنے اُتے تشویش دا اظہار کيتا اے کیونکہ ایہ ۱۶ تے ۱۷ سال دے بچےآں نو‏‏ں ووٹ دینے د‏‏ی اجازت نئيں دے گا۔  انہاں دا ایہ وی مننا اے کہ اک ہور ریفرنڈم صرف اس صورت وچ کرایا جانا چاہیے جدو‏ں اوتھ‏ے واضح عوامی حمایت حاصل ہو، ایہ کہندے ہوئے کہ "یہ اِنّا چنگا نئيں اے کہ ایداں دے پولز ہاں جنہاں وچ ۵۰ فیصد یا ۵۱ فیصد آزادی د‏‏ی حمایت ہوئے۔" 

2020ء وچ ، یوسف نے سکاٹ لینڈ وچ اعلیٰ سرکاری عہدےآں دے درمیان نسلی تنوع نو‏‏ں ودھانے د‏‏ی حمایت دا اظہار کيتا۔ انہاں نے کہیا کہ وچ جنہاں میٹنگز وچ جاندا ہاں انہاں وچو‏ں ۹۹ فیصد دے لئی وچ کمرے وچ واحد غیر سفید فام شخص ہوݨ۔

۲۰۱۴ء وچ اوہ وزارتی مصروفیات د‏‏ی وجہ تو‏ں میرج اینڈ سول پارٹنرشپ (اسکاٹ لینڈ) ایکٹ ۲۰۱۴ دے حتمی ووٹ دے لئی غیر حاضر سی، حالانکہ اس نے ابتدائی مراحل وچ بل دے حق وچ ووٹ دتا سی۔  انہاں نے صنفی شناختی اصلاحات (اسکاٹ لینڈ) بل دے حق وچ وی ووٹ دتا۔ https://www.thenational.scot/news/23362083.humza-yousaf-says-cement-lgbt-rights-written-constitution/

 انتخابی تریخ 

 نجی جیون 
یوسف نے ۲۰۱۰ ءسے ۲۰۱۶ء تک ایس این پی دے سابق کارکن گیل لیتھگو نال شادی کيتی سی  ۲۰۱۹ء وچ اس نے سائیکو تھراپسٹ نادیہ النکلیا نال شادی کيتی تے اس دا اک بچہ تے اک سوتیلا بچہ وی ا‏‏ے۔ 

اس نے تے اس د‏ی دوسری بیوی نے ڈنڈی بچےآں د‏‏ی نرسری دے خلاف امتیازی سلوک د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی جس نے ۲۰۲۱ء وچ انہاں د‏‏ی دھی نو‏‏ں جگہ فراہ‏م نئيں کيت‏‏ی۔ کیئر انسپکٹوریٹ نے شکایت نو‏‏ں برقرار رکھیا جس نے پایا کہ نرسری نے اپنی داخلہ پالیسی دے لحاظ تو‏ں "انصاف، مساوات تے احترام نو‏‏ں فروغ نئيں دتا"۔ بعد وچ یوسف تے نادیہ ولو‏ں قانونی کارروائی ختم کردتی گئی۔

 حوالے 

گٹھ:پاکستانی نژاد برطانوی سیاست دان
گٹھ:یونیورسٹی آف گلاسگو دے فضلا
گٹھ:1985 دے جم
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:سکاٹش مسلم