پنجابی تمبا تے کرتا

پنجابی کرتہ تے تمبا پنجاب دے مرداں دے روايتی لباس نيں۔ تمبا نو‏‏ں تمبی ، چادر، دھوندی، تہبند وغیرہ وی کہیا جاندا اے ۔

 پنجابی تمبا 

 تمبا/تہمت 
کھبے|thumb| پنجابی کرتہ تے تہمت
سجے|thumb| عام روايتی پیتل دے برتناں دے نال دُدھ فروش، گاگر، روايتی لباس پہنے پنجاب دے ماجھا ریجنہاں وچ استعمال کيتا جاندا اے 
تمبا، جسنو‏ں تہمت وی کہیا جاندا اے Development: A Saga of Two Worlds: Vismambhor Nath 2002 (Ashok Mukar Mittal Publishers)Lahore: A Sentimental Journey Pran Neville Penguin Books لنگی دا پنجابی ورژن اے جس دے سامنے تہہ ہُندا اے تے ایہ پنجابی مرداں دا روايتی لباس ا‏‏ے۔ تمبا بھنگڑا رقاص پہندے نيں۔ بھانويں حالیہ برساں وچ مشرقی پنجاب وچ پنجابی تہمت دے استعمال وچ کمی آئی اے، لیکن اس د‏ی جگہ پاجاما نے لے لی اے، مرداں نو‏‏ں تہمت پہنے دیکھیا جا سکدا اے تے اس دا استعمال مکمل طور اُتے بند نئيں ہويا ا‏‏ے۔ Harkesh Singh Kehal (2009) Alop Ho Reha Punjabi Virsa.Lokgeet Parkashan.  تمبا یا لنگی مغربی پنجاب وچ پنجابی مرداں اُتے وی دیکھی جا سکدی اے Malik, Iftikhar Haider (2006) Culture and Customs of PakistanWest Pakistan. Public Relations Department(1961) West Pakistan Year Book تے اس تو‏ں ملحقہ ہزارہ، پاکستان ( خیبر پختونخوا وچ ) دے پنجابی مرداں اُتے ۔ Aziz, Khursheed Kamal (1993) The murder of history: a critique of history textbooks used in Pakistan تہمت اک رنگ د‏‏ی ہُندی اے تے اس د‏ی کوئی سرحد نئيں ہُندی۔ تہمت یا لاچا ایڑیاں تک لمبا ہو سکدا ا‏‏ے۔ ایہ گھٹناں دے بالکل تھلے تک وی چھوٹا ہو سکدا ا‏‏ے۔ Punjab District Gazetteers – Ferozepur Year Published 1915

 لاچا 
لاچا تہمت تو‏ں اس لحاظ تو‏ں مختلف اے کہ اس د‏ی سرحد ہُندی اے تے اس د‏ی رنگت اس لئی ہُندی اے کہ اس دے اک تو‏ں زیادہ رنگ ہُندے نيں۔ Punjab District Gazetteers – Gujranwala District Year Published 1935 لاچا مغربی پنجاب وچ مقبول ا‏‏ے۔ Malik, Iftikhar Haider (2006) Culture and Customs of Pakistan لاچا نو‏‏ں تہمت د‏‏ی طرح پہنا جاندا اے سوائے اس دے کہ اس وچ زیادہ تہاں ہون۔ پنجاب دے کچھ حصےآں وچ سوانیاں تہمت تے لاچہ پہندی نيں، خاص طور اُتے گجرات، گوجرانوالہ، شاہ پور تے مظفر گڑھ دے ضلعے وچ ۔ Saini, B.S. (1975) The Social & Economic History of the Punjab, 1901–1939, Including Haryana & Himachal Pradesh

 پنجابی کُردا 
پنجابی کُردا Panjab University Research Bulletin: Arts, Volume 13, Issue 1 – Volume 14, Issue 1 (1982) دو مستطیل ٹکڑےآں تو‏ں بنا ہُندا اے جس وچ سائیڈ سلِٹ ہُندے نيں، تے گردن دے تھلے سامنے دا حصہ Population Census of Pakistan, 1961: Dacca. 2.Chittagong. 3.Sylhet. 4.Rajshahi. 5.Khulna. 6.Rangpur. 7.Mymensingh. 8.Comilla. 9.Bakerganj. 10.Noakhali. 11.Bogra. 12.Dinajpur. 13.Jessore. 14.Pabna. 15.Kushtia. 16.Faridpur. 17.Chittagong Hill tracts ہُندا ا‏‏ے۔ ماضی وچ ، مرداں دے لئی بٹناں دے گرد بُنی ہوئی سونے یا چاندی د‏‏ی زنجیر (زنجری) پہننا روايتی سی۔ Kehal, Harkesh Singh (2011) Alop ho riha Punjabi virsa bhag dooja. Lokgeet Parkashan. 

کرتہ د‏‏ی ایہ شکل دھیرے دھیرے پنجاب دے علاقے وچ پہنے جانے والے پرانے انگارکھے د‏‏ی جگہ لینے لگی جو گھٹناں تک گر جاندی سی، Smith, Ronald Vivian (2008) Capital Vignettes: A Peep Into Delhi's Ethos کھبے یا سجے طرف کھل جاندی سی، تے بعض اوقات اسنو‏ں انگا دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا سی، جو اس د‏ی پرانی شکل ا‏‏ے۔ angarkha تے اک گاؤن د‏‏ی طرح اے Rajaram Narayan Saletore (1974) Sex Life Under Indian RulersPanjab University Research Bulletin: Arts, Volume 13, Issue 1 – Volume 14, Issue 1 (1982) یا اک ڈھیلا کوٹ تے کپاس دے نال wadded.Punjab District Gazetteers – District Attock Year Published 1930 BK-000211-0160 1960 د‏‏ی دہائی تک پنجابی کُردے نے تقریباً انگرکھیا د‏‏ی جگہ لے لی سی لیکن ایہ ہن وی موجودہ ہریانہ وچ مقبول سی۔ Mohinder Singh Randhawa.(1960) Punjab: Itihas, Kala, Sahit, te Sabiachar aad.Bhasha Vibhag, Punjab, Patiala.

کرتہ د‏‏ی پنجابی شکل پورے برصغیر وچ مقبول ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ بنگال تے بنگلہ دیش وچ ۔  کرتہ نو‏‏ں 'پنجابی' دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے کیونجے اس دا تعلق پنجاب تو‏ں اے Fraser, Bashabi (2008) Bengal Partition Stories: An Unclosed Chapter تے اسنو‏ں پنجابی لباس دا اک مضمون سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ Arabinda Biswas, India. Ministry of Information and Broadcasting. Publications Division (1985) Indian Costumes پنجابی کُردا آسام وچ منی پور دے بادشاہ غریب نواج نے اپنے دورِ حکومت وچ 1709 AD تے 1749 Sen, Sirpa ( 1992) Tribes and Castes of Manipur: Description and Select Bibliography AD دے درمیان متعارف کرایا سی جتھے اسنو‏ں پنجابی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ Narendra S. Bisht, T. S. Bankoti (2004) Encyclopaedic Ethnography of the Himalayan Tribes: A-D ایہ اتر پردیش وچ وی پہنا جاندا اے Kumar Suresh Singh (2005) People of India: Uttar Pradesh (3 pts.) تے ۱۹۶۰ د‏‏ی دہائی تو‏ں مدھیہ پردیش وچ پہنی جانے والی روايتی سالوکا (شارٹ شرٹ) د‏‏ی جگہ لے رہیا ا‏‏ے۔ Madhya Pradesh District Gazetteers: Raisen (1965)

 تریخ 
کرتہ د‏‏ی اصطلاح اک عام اصطلاح اے جو مرداں دے پہننے والے مختلف قسم دے اوپری لباسنو‏ں ڈھانپتی ا‏‏ے۔ کُردا تو‏ں مراد جنوبی ایشیا وچ پہنے جانے والے اوپری لباس نيں جو وسطی ایشیائی ترکاں دے پہننے والے کپڑےآں تو‏ں متاثر نيں جنہاں نے اپنے استعمال نو‏‏ں اپنے علاقے تو‏ں باہر پھیلاندے ہوئے برصغیر پاک و ہند تک پہنچایا۔ Rahman, Abdur (2002) India's Interaction with China, Central and West Asia

ہندوستان وچ مرداں دے لئی روايتی مردانہ لباس دھوندی تے اوپری جسم نو‏‏ں ڈھانپنے دے لئی موڈھیاں دے گرد لپٹے ہوئے بغیر سلے ہوئے Tarlo, Emma (1996) Clothing Matters: Dress and Identity in India کپڑ‏ے اُتے مشتمل سی۔ Vaidya,Chintaman Vinayak (2001) Epic India, Or, India as Described in the Mahabharata and the RamayanaPunjab District Gazetteers: Ibbetson series, 1883–1884 (pub 1883)Punjab District Gazetteers – District Attock Year Published 1930 BK-000211-0160

پر، شمالی ہندوستان خصوصاً راجستھان تے پنجاب دے علاقے وچ مرد Cohn, Bernard S. (1996) Colonialism and Its Forms of Knowledge: The British in India راجپوت قسم دا جامہ پہندے سن، چولا (چغہ) Proceedings – Punjab History Conference (2006) (جو کہ پنجاب دے علاقے وچ کچھ حصےآں وچ حالیہ ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی تک مقبول رہیا)، Survey Report on Village: Chandigarh. Kaimbwala (1988) مغل جاما تے انگارکھیا اوپری لباس دے طور پر، جس دے نتیجے وچ کرتہ دے مختلف ورژن تیار کيتے گئے، جداں کہ پنجابی انگرکھیا ، پنجابی کرتہ، گجرا‏تی انگرکھیا تے راجستھانی انگرکھیا، نو‏‏ں وی ' کردا ' کہیا جاندا ا‏‏ے۔ S. And Sahgal, Malik Gettingahead In Social Studies:, Book 3 اک غیر علاقائی مخصوص انگرکھیا وی مختلف علاقےآں وچ پہنا جاندا اے جداں ہماچل پردیش ، اتراکھنڈ تے اتر پردیش وچ  ۔

پنجابی کُردا وی مغل کُردے تو‏ں متاثر ہُندا اے، Impact Of Hindu Culture On Muslims Mohsen Saeidi MadaniMohsen Saeidi Madani (1993) Impact Of Hindu Culture On Muslims جو خطے وچ عام استعمال وچ سی۔ Thesis by Renu Bala http://www.apnaorg.com/research-papers-pdf/thesis-8.pdf  پر، مغل کُردا پنجابی کُردے تو‏ں بہت زیادہ ڈھیلا سی، اس وچ کوئی سائیڈ سلِٹ نئيں سی تے مغل کُردے دا اوپری حصہ وی بہت ڈھیلا سی۔

پنجابی کُردے دے لئی دوسرا الہام پنجابی انگرکھیا اے جسنو‏ں ۲۰واں صدی عیسوی دے اوائل وچ پرانا کُردا کہیا جاندا سی Punjab District Gazetteers, Volume 4, Part 1 Gurgaon 1911 تے ایہ اک ڈھیلا لباس اے Punjab District Gazetteers: Ibbetson series, 1883–1884]. جو گھٹناں تو‏ں تھلے گردا ا‏‏ے۔ Punjab gazetteers, 1883, bound in 10 vols., without title-leaves (1883)

۱۱واں صدی عیسوی دے دوران، AL Beruni نے نوٹ کيتا کہ Ghurye, Govind Sadashiv (1966) Indian Costume شمالی ہندوستان وچ سوانیاں کرتکا پہندی سی جو اک چھوٹی قمیض سی، جس د‏‏ی آستیناں موڈھیاں تک، جسم دے وسط تک پھیلی ہوئی سی، تے کھبے تے سجے جانب سلیشاں سی۔ Yadava,Ganga Prasad (1982) Dhanapāla and His Times: A Socio-cultural Study Based Upon His Works ایہ جدید پنجابی کُردے نال ملدا جلدا اے جو سوانیاں Sharma, Brij Narain (1966) Social life in Northern India, A.D. 600-1000 تے مرد پہندے نيں جس وچ سلیش دے بجائے سائیڈ سلٹ ہُندے نيں۔ قمیضاں تے پتلون دا استعمال اس تو‏ں پہلے پنجاب دے علاقے وچ ۷واں صدی وچ Hsuan Tsang تے I-Tsing دے ذریعے دیکھیا گیا سی۔ Abraham Eraly (2011) The First Spring: The Golden Age of India

جدید استعمال وچ ، اک مختصر کرتہ نو‏‏ں قرتی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ پر، روايتی طور پر، کردی اک مختصر سوندی کوٹ اے Punjab District Gazetteers: Rawalpindi District (v. 28A) (1909)Compiled and published under the authority of the Punjab government, (1939) Punjab District and State Gazetteers: Part A (بغیر سائیڈ سلٹ کے) تے خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ شونگا دور (دوسری صدی ق م) دے انگور تو‏ں نکلیا ا‏‏ے۔ Panjab University Research Bulletin: Arts, Volume 13, Issue 1 – Volume 14, Issue (1982) قرتی سامنے والی اے تے بٹن لگی ہوئی ا‏‏ے۔ روايتی طور پر، سونے یا چاندی د‏‏ی زنجیر نو‏‏ں بٹناں وچ بُنا جاندا اے جسنو‏ں زنجری کہندے نيں۔ Kehal, Harkesh Singh (2011) Alop ho riha Punjabi virsa bhag dooja. Lokgeet Parkashan.  سوانیاں د‏‏ی طرف تو‏ں قرتی دا استعمال 1600s Dr Daljit Singh (2004) Punjab Socio-Economic Condition (1501–1700 A.D.)Sanjeev Prasad Srivastava, R. P. Srivastava (2001) Studies in Panjab Sculpture تو‏ں اج تک نوٹ کيتا گیا ا‏‏ے۔ قرتی گردن دے تھلے تو‏ں کمر تک سامنے د‏‏ی طرف ہو سکدی اے، یا پِچھے نو‏‏ں ڈھانپ سکدی اے لیکن پیٹ نو‏‏ں کھلا چھڈ سکدی ا‏‏ے۔ کچھ طرزاں پِچھے تو‏ں جکڑی ہوئیاں نيں یا پل اوور دے طور اُتے پہنی جاندیاں نيں جس وچ سائیڈ سلٹ تے فونٹ کھلدے نئيں نيں۔

کُرتی وی مردانہ لباس دا حصہ بندی اے جداں کُردے اُتے پہنا جاندا ا‏‏ے۔ Sir George Casson Walker (2006) Gazetteer of the Lahore District, 1893–94

کرتہ دے استعمال تو‏ں پہلے، جموں‏ وچ لوک روايتی طور اُتے پیشوا پہندے سن Textiles, Costumes and Ornaments of the Western Himalayas O Handa جو ٹخناں تک جاندا سی۔ پر، ہن روايتی لباس کرتہ تے ڈوگری پاجامہ ا‏‏ے۔ کشمیر وچ کرتہ دا استعمال بوہت گھٹ سی جدو‏ں تک کہ کشیپ بندھو نے ۱۹۳۰ دے ثقافتی انقلاب وچ اس دے استعمال کیت‏‏ی حوصلہ افزائی نئيں کيت‏‏ی۔ Cultural Heritage of India- Kashmiri Pandit Contribution. The Publication of Kashmir Sabha, Calcutta (1999–2000)

 مکتسری کردا پاجامہ 
مکتسری کردا پاجامہ روايتی کرتہ پاجامہ لباس دا جدید پنجابی ورژن اے جو برصغیر وچ بہت مقبول ا‏‏ے۔  Puneet Pal Singh Gill Article The Tribune 04 01 2012

مکتسری کُردا پاجامہ ابتدا وچ مکتسر دے علاقے وچ نوجوان پہندے سن ۔ اُتے ہن اوہ پنجاب بھر وچ مقبول نيں۔ مکتسری کُردے دونے طرف لیپلز دے نال چپکے ہوئے نيں تے پاجامہ اچھی طرح تو‏ں فٹ ہونے والی پتلی پتلون د‏‏ی طرح نيں۔  Puneet Pal Singh Gill Article The Tribune 04 01 2012 کُردے د‏‏ی لمبائی چھوٹی اے تے اس وچ کدرے وی نرمی نئيں ا‏‏ے۔  Puneet Pal Singh Gill Article The Tribune 04 01 2012

 ہور ویکھو 

 دشیکی
 انگور
 انگارکھیا۔
 کرتہ
 جاما کاسٹیوم

 حوالے 

گٹھ:پنجابی لباس
گٹھ:پنجابی سبھیاچار
گٹھ:پاکستانی ملبوست
گٹھ:بھارتی ملبوست
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات