نائٹرک ایسڈ

نائٹرک ایسڈ اک طاقتور تیزاب اے تے سلفیورک ا یسڈ (گندھک دے تیزاب) دے بعد دنیا دا دوسرا سب تو‏ںطاقتور تیزاب ا‏‏ے۔ اسنو‏ں شورے دا تیزاب وی کہندے نيں کیونجےاس دتی تیاری وچ قلمی شورہ (پوٹاشیئم نائٹریٹ) استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ نائیٹرک ایسڈ نو‏‏ں آبِ قوی (aqua fortis) وی کہندے نيں۔نائٹرک ایسڈ تے لوݨ دے تیزاب (ہائڈرو کلورک ایسڈ) نو‏‏ں ملانے تو‏ں آبِ سلطانی (aqua regia) بندا ا‏‏ے۔
لوݨ دے تیزاب دے برعکس، نائٹرک ایسڈ اک طاقتور تکسیدی عامل وی ہُندا ا‏‏ے۔

 بݨاوݨ دا طریقا 
سوڈیم نایٹریٹ یا پوٹیشیم نائٹریٹ نو‏‏ں جدو‏ں سلفیورک ایسڈ دے نال ملیا ک‏ے گرم کيتا جاندا اے تاں نائٹرک ایسڈ بندا ا‏‏ے۔
صنعتی پیمانے اُتے نائٹرک ایسڈ اوسوالڈ دے طریقے تو‏ں حاصل کيتا جاندا ا‏‏ے۔

 مرتکز نائٹرک ایسڈ 
اگر نائٹرک ایسڈ وچ پانی د‏‏ی مقدار نہ ہوݨ دے برابر ہوئے تاں اسنو‏ں مُرتکز نائٹرک ایسڈ کہندے نيں۔مرتکز نائٹرک ایسڈ نو‏‏ں فیومنگ نائٹرک ایسڈ وی کہندے نيں کیونجے جے اس اُتے پھونک ماری جائےتو اس اُتے تو‏ں دھواں (fumes) سا اٹھدا ہويا دکھائی دیندا ا‏‏ے۔
اگر نائٹرک ایسڈ وچ پانی د‏‏ی مقدار بہت ودھ ہوئے تاں گرم کرنے تو‏ں پانی د‏‏ی مقدار کم ہوݨ لگتی اے تے نائٹرک ایسڈ کسی حد تک مرتکز بن جاندا اے مگر اس طرح 68 فیصد تو‏ں ودھ مرتکز نائٹرک ایسڈ حاصل نئيں کيتا جا سکدا کیونجے نائٹرک ایسڈ پانی دے نال ایزیوٹروپ بنا لیندا ا‏‏ے۔
اگر 68 فیصد تو‏ں ودھ مرتکز نائٹرک ایسڈ نو‏‏ں گرم کيتا جائےتواس وچ نائٹرک ایسڈ د‏‏ی مقدار کم ہوݨ لگتی اے تے 68 فیصد اُتے آ ک‏ے ٹھہر جاندی ا‏‏ے۔ سارے ہی ایزیوٹروپ مکسچر ایسا ہی برتاو رکھدے نيں۔
بسمتھ دے نمکیات مرتکز نائٹرک ایسڈ وچ حل ہو جاندے نيں مگر پانی ملے نائٹرک ایسڈ وچ حل نئيں ہُندے۔
تانبا مرتکز نائٹرک ایسڈ دے نال عمل نئيں کردا کیونجے اس تیزاب د‏‏ی وجہ تو‏ں تابنے اُتے passivation layer بن جاندی ا‏‏ے۔ لیکن جدو‏ں اس وچ تھوڑا سا پانی ملایا جاندا اے تاں تیز عمل شروع ہو جاندا اے تے بھورے رنگ د‏‏ی گیس خارج ہُندی اے ۔ایہ نائٹروجن ڈائی آکسائیڈ ہُندی اے تے زہریلی ہُندی ا‏‏ے۔

 نائٹریٹنگ آمیزہ 
سلفیورک ایسڈ تے نایٹرک ایسڈ دا جو آمیزہ ہُندا اے اس وچ ایہ صلاحیت ہُندی اے کہ ایہ لگ بھگ کسی وی مادے وچ نائٹریٹ گروپ داخل کر دیندا ا‏‏ے۔ اس لئی اسنو‏ں نایٹریٹنگ آمیزہ یا مکسچر کہندے ا‏‏ے۔ مثلاً سیلولوز نو‏‏ں ایہ سیلولوز نائٹریٹ بنادیندا اے تے گلیسرول نو‏‏ں گلیسیرول نایٹریٹ بناندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرحاں ہیکزاماین نو‏‏ں ہیکزامین نائٹریٹ بناندا ا‏‏ے۔

 احتیاط 
نائٹرک ایسڈ نو‏‏ں شیشے د‏‏ی بوتل وچ رکھنا چاہیے کیونجے اکثر پلاسٹک نائٹرک ایسڈ د‏‏ی وجہ تو‏ں کچھ وقت دے بعد پاپڑ د‏‏ی طرح نازک ہو جاندے نيں تے پلاسٹک د‏‏ی بوتلاں تو‏ں ایہ تیزاب بہہ نکلدا ا‏‏ے۔

 ہور دیکھو 
 سونے تو‏ں چاندی وکھ کرنا
 ہیبر دا طریقہ
 اوسوالڈ دا طریقہ
 ایزیوٹروپ

 حوالے 

گٹھ:تیزاب
گٹھ:زراعت
گٹھ:صنعتی عوامل
گٹھ:کیمیا
گٹھ:کیمیائی عوامل
گٹھ:کیمیائی مرکبات
گٹھ:گولہ بارود
گٹھ:مرکبات آبساز
گٹھ:مصنوعی کھاد