جنوبی افریقہ دی جنگ

جنوبی افریقی جنگ ، جسنو‏ں بوئر وار ، سیکنڈ بوئر وار ، یا اینگلو بوئر وار وی کہیا جاندا اے ۔ افریقی باشندےآں دے لئی، جسنو‏ں دوسری جنگ آزادی وی کہیا جاندا اے، ایہ جنگ ۱۱ اکتوبر ۱۸۹۹ تو‏ں ۳۱ مئی ۱۹۰۲ تک لڑی گئی۔برطانیہ تے دو بوئر (افریقینر) جمہوریہ جنوبی افریقی جمہوریہ ( ٹرانسوال ) تے اورنج فری اسٹیٹ - برطانوی فتح دے نتیجے وچ ۔

بھانويں ایہ سب تو‏ں وڈی تے مہنگی جنگ سی جس وچ انگریزاں نے نپولین جنگاں تے پہلی جنگ عظیم دے درمیان حصہ لیا سی (۲۰۰ ملین پاؤنڈ تو‏ں ودھ خرچ کيتا سی)، ایہ مکمل طور اُتے غیر مساوی کردار دے درمیان لڑی گئی سی ۔ جنوبی افریقہ وچ کل برطانوی فوجی طاقتت قریباً ۵۰۰٬۰۰۰ آدمیاں تک پہنچ گئے، جدو‏ں کہ بوئرز تقریباً ۸۸٬۰۰۰ تو‏ں ودھ نئيں جمع کر سک‏‏ے۔ لیکن انگریز اک دشمن ملک وچ دشوار گزار علاقے وچ لڑ رہے سن، جس وچ مواصلات د‏‏ی لمبی لائناں سی، جداں کہ بوئرز، بنیادی طور اُتے دفاعی طور پر، جدید رائفل فائر نو‏‏ں ایداں دے وقت وچ اچھے اثر دے لئی استعمال کرنے دے قابل سن جدو‏ں حملہ آور افواج دے پاس اس اُتے قابو پانے دا کوئی ذریعہ نئيں سی۔ . اس تنازعہ نے خلاف ورزی کرنے والی رائفلاں تے مشین گناں تو‏ں لڑی جانے والی جنگ دا پیش خیمہ فراہ‏م کیہ، جس دا دفاع کرنے والےآں نو‏‏ں فائدہ ہويا، جو کہ پہلی جنگ عظیم د‏‏ی خصوصیت سی۔

 بنیادی وجوہات 
جنگ دے اسباب نے مورخین دے درمیان شدید بحث نو‏‏ں ہويا دتی اے تے اج وی اِنّی ہی حل طلب نيں جداں جنگ دے دوران۔ برطانوی سیاست داناں نے دعویٰ کيتا کہ اوہ بالترتیب ۱۸۸۱ تے ۱۸۸۴ دے پریٹوریا تے (متنازعہ طور پر) لندن کنونشنز وچ درج جنوبی افریقی جمہوریہ (SAR) اُتے اپنی "حاکمیت" دا دفاع ک‏ر رہ‏ے نيں۔ بوہت سارے مورخین اس گل اُتے زور دیندے نيں کہ حقیقت وچ مقابلہ امیراں دے کنٹرول دے لئی سی۔SAR وچ واقع وٹواٹرزرینڈ گولڈ مائننگ کمپلیکس۔ ایہ اس وقت دنیا وچ سونے د‏‏ی کان کنی دا سب تو‏ں وڈا کمپلیکس سی جدو‏ں دنیا دے مالیا‏تی نظام، خاص طور اُتے برطانوی، سونے اُتے ودھ تو‏ں ودھ انحصار ک‏ر رہ‏ے سن ۔ بھانويں وِٹ واٹرسرینڈ سونے د‏‏ی کان کنی د‏‏ی صنعت وچ کم کرنے والے بوہت سارے Uitlanders (غیر ملکی؛ یعنی نان ڈچ/Boer تے اس معاملے وچ بنیادی طور اُتے برطانوی) سن، لیکن ایہ کمپلیکس خود براہ راست برطانوی کنٹرول تو‏ں باہر سی۔ ہور، ۱۸۸۶ وچ وِٹ واٹرسرینڈ اُتے سونے د‏‏ی دریافت نے SAR نو‏‏ں جدید کاری د‏‏ی کوششاں دے نال پیشرفت کرنے تے جنوبی افریقہ وچ تسلط دے لئی برطانیہ دے نال مقابلہ کرنے د‏‏ی اجازت دی۔

۱۸۹۷ دے بعد برطانیہجنوبی افریقہ دے لئی اس دے ہائی کمشنر الفریڈ ملنر نے SAR د‏‏ی سیاسی آزادی نو‏‏ں نقصان پہنچانے دے لئی چال چلی تے بنیادی طور اُتے برطانوی یوٹ لینڈرز نو‏‏ں سیاسی حقوق دینے دے لئی جمہوریہ بوئر دے آئین وچ ترمیم دا مطالبہ کیتا، اس طرح انھاں ریاستی پالیسی د‏‏ی تشکیل وچ اک اہ‏م کردار فراہ‏م کيتا گیا۔ ممکنہ طور اُتے SAR د‏‏ی موجودہ پالیسی تو‏ں ودھ برطانوی نواز ہوئے گی۔ برطانیہ تے SAR دے درمیان تصادم نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش وچ ، اورنج فری اسٹیٹ دے صدر، مارتھینس سٹین نے مئی-جون ۱۸۹۹ وچ ملنر تے دے درمیان ناکا‏م بلومفونٹین کانفرنس د‏‏ی میزبانی کيتی۔پال کروگر ، ایس اے آر دے صدر۔ کروگر نے برطانیہ نو‏‏ں مراعات دینے د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی سی، لیکن ملنر نے انہاں نو‏ں ناکافی سمجھیا۔ کانفرنس دے بعد، ملنر نے درخواست کيتی کہ برطانوی حکومت جنوبی افریقہ وچ برطانوی گیریژن نو‏‏ں تقویت دینے دے لئی اضافی فوجی بھیجے۔ اوہ اگست تے ستمبر وچ آنے لگے۔ فوجیاں د‏‏ی تشکیل نے بوئرز نو‏‏ں خوف زدہ کر دتا، تے کروگر نے یوٹ لینڈر تو‏ں متعلق اضافی رعایتاں پیش کاں، جنہاں نو‏ں ملنر نے دوبارہ مسترد کر دتا۔

بوئرز نے، جنگ ناگزیر سمجھدے ہوئے، جارحانہ کارروائی کيت‏‏ی۔ ۹ اکتوبر، ۱۸۹۹ نو‏ں، انہاں نے برطانوی حکومت نو‏‏ں اک الٹی میٹم جاری کیتا، جس وچ اعلان کيتا گیا کہ جے برطانیہ نے سرحد دے نال اپنی فوجاں نو‏‏ں نئيں ہٹایا تاں برطانیہ تے دو بوئر جمہوریہ دے درمیان جنگ کيت‏ی حالت موجود رہے گی۔ الٹی میٹم بغیر کسی حل دے ختم ہو گیا تے ۱۱ اکتوبر ۱۸۹۹ نو‏‏ں جنگ شروع ہو گئی۔


جنگ دے دورانیے نو‏‏ں تن ادوار وچ تقسیم کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ پہلے مرحلے دے دوران، جنوبی افریقہ وچ انگریز غیر تیار تے عسکری طور اُتے کمزور سن ۔ بوئر فوجاں نے دو محاذاں اُتے حملہ کیا: SAR تو‏ں نٹال د‏‏ی برطانوی کالونی وچ تے اورنج فری اسٹیٹ تو‏ں شمالی کیپ کالونی وچ ۔ کیپ کالونی دے شمالی ضلعے نے انگریزاں دے خلاف بغاوت د‏‏ی تے بوئر افواج وچ شام‏ل ہو گئے۔ ۱۸۹۹ دے آخر تے ۱۹۰۰ دے اوائل وچ ، بوئرز نے انگریزاں نو‏‏ں کئی وڈی مصروفیات وچ شکست دتی تے لیڈیسمتھ ، مافیکنگ (مافیکینگ) تے کمبرلے دے اہ‏م شہراں دا محاصرہ کيتا ۔ اس دور وچ بوئر د‏‏ی فتوحات وچ خاص طور اُتے قابل ذکر اوہ نيں جو میجر فونٹین، کولسبرگ تے سٹورمبرگ وچ ہوئیاں، جس دے دوران مشہور ہوئےسیاہ ہفتہ (دسمبر ۱۰-۱۵، ۱۸۹۹)۔

کروگر دے اکتوبر ۱۸۹۹ دے حملے نے انگریزاں نو‏‏ں حیران کر دتا سی، تے ایہ بوئر د‏‏ی ابتدائی فتوحات دا سبب بندا ا‏‏ے۔ پر، ۱۹۰۰ دے اوائل تک وڈی تعداد وچ برطانوی کمک د‏‏ی آمد نے بوئر د‏‏ی حتمی شکست نو‏‏ں ناگزیر بنا دتا۔ اس دوسرے مرحلے وچ برطانوی، لارڈز دے تحتکچنر تے رابرٹس نے محصور شہراں تو‏ں نجات دلائی، میدان وچ بوئر فوجاں نو‏‏ں شکست دتی، تے ریل د‏‏ی آوا جائی د‏‏ی لائناں نو‏‏ں تیزی تو‏ں اگے ودھایا۔ بلوم فونٹین (تےنج فری اسٹیٹ دا راجگڑھ) فروری ۱۹۰۰ وچ انگریزاں نے تے مئی تے جون وچ جوہانسبرگ تے پریٹوریا (ایس اے آر دا راجگڑھ) اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ کروگر گرفتاری تو‏ں بچ کر یورپ چلا گیا، جتھے اس حقیقت دے باوجود کہ بوئرز د‏‏ی حالت زار اُتے بہت ودھ ہمدردی سی، اوہ انگریزاں دے خلاف جنگ وچ قابل عمل مدد حاصل کرنے د‏‏ی اپنی کوششاں وچ ناکا‏م رہیا۔

بوئر گوریلا جنگ تے برطانوی ردعمل
۱۹۰۰ دے آخر وچ جنگ اپنے انتہائی تباہ کن مرحلے وچ داخل ہوئی۔ ۱۵ ماہ تک بوئر کمانڈوز جداں جرنیلاں د‏‏ی شاندار قیادت وچ کرسٹیان روڈولف ڈی ویٹ اورجیکبس ہرکولیس ڈی لا رے ، نے برطانوی فوجیاں نو‏‏ں خلیج وچ روکیا، ہٹ اینڈ رن گوریلا حکمت عملی استعمال کیت‏‏ی۔ انہاں نے برطانوی فوج دے اڈےآں تے مواصلات نو‏‏ں نقصان پہنچایا، تے SAR تے اورنج فری اسٹیٹ دے وڈے پینڈو علاقے (جسنو‏ں انگریزاں نے بالترتیب ٹرانسوال د‏‏ی کراؤن کالونی تے اورنج ریور کالونی دے طور اُتے الحاق ک‏ر ليا سی) برطانوی کنٹرول تو‏ں باہر رہ‏‏ے۔

کچنر نے خاردار تاراں تے ریلوے دے نال بلاک ہاؤسز دے نال جواب دتا، لیکن جدو‏ں ایہ ناکا‏م ہوئے تاں اس نے جھلسی ہوئی زمین د‏‏ی پالیسی دے نال جوابی کارروائی کيت‏‏ی۔ بوئرز تے افریقیاں دے کھیتاں نو‏‏ں یکساں طور اُتے تباہ کر دتا گیا، تے پینڈو علاقےآں دے باشندےآں نو‏‏ں پھڑ کر وکھ وکھ حراستی کیمپاں وچ رکھیا گیا، اکثر خوفناک حالات وچ ۔ کئی ہزار انہاں د‏‏ی قید دے دوران مر گئے. لاپرواہی تو‏ں چلائے جانے والے، غیر صحت بخش کیمپاں وچ بوئر سوانیاں تے بچےآں د‏‏ی حالت زار اک بین الاقوامی غم و غصہ بن گئی، جس نے برطانوی سماجی کارکن ایملی ہوب ہاؤس جداں انسان دوست لوکاں د‏‏ی توجہ مبذول کرائی ۔


کمانڈوز نے اپنے حملے جاری رکھے، جنہاں وچو‏ں بوہت سارے کیپ کالونی وچ گہرائی وچ سن، جنہاں وچ جنرل جان سمٹس نے اپنی افواج د‏‏ی قیادت کیپ ٹاؤن تو‏ں ۵۰ میل (۸۰ کلومیٹر) دے اندر د‏‏ی سی ۔ لیکن کچنر دے سخت تے سفاکانہ طریقے آہستہ آہستہ ادا ہوئے۔ بوئر د‏‏ی مزاحمت ختم ہو گئی تے اس دے نتیجے وچ bitreinders ("bitter-enders")، جو لڑائی جاری رکھنا چاہندے سن، تے hensoppers ("hand-uppers")، جنہاں نے رضاکارانہ طور اُتے ہتھیار ڈال دتے تے بعض صورتاں وچ ، انگریزاں دے نال کم کيتا۔ .

امن
بوئرز نے مارچ ۱۹۰۱ وچ انگریزاں د‏‏ی طرف تو‏ں امن د‏‏ی پیشکش نو‏‏ں مسترد کر دتا سی، کیونجے اس دا تقاضا سی کہ بوئرز اپنی جمہوریہ دے برطانوی الحاق نو‏‏ں تسلیم کرن۔ لڑائی اس وقت تک جاری رہی جدو‏ں تک بوئرز نے اپنی آزادی دے نقصان نو‏‏ں قبول نہ ک‏ر ليا۔مئی ۱۹۰۲ وچ پیس آف ویرینینگنگ ۔ آخر کار بوئر لیڈراں جداں لوئس بوتھا تے جنرل سمٹس نے بیٹرائنڈرز د‏‏ی مرضی نو‏‏ں ٹھکرا دتا تے برطانوی تسلط، مقامی خود مختاری دے وعدےآں، تیزی تو‏ں بحالی د‏‏ی بنیاد اُتے امن دے لئی گل گل دا انتخاب کيتا۔ تے سونے د‏‏یاں کاناں دا موثر انتظام ، اور، اہ‏م طور پر، سیاہ افریقیاں دے خلاف بوئرز تے برطانویاں دا اتحاد۔

نقصان
انسانی زندگی دے لحاظ تو‏ں، تقریبا ۱۰۰٬۰۰۰ جاناں ضائع ہوئیاں، جنہاں وچ ۲۰٬۰۰۰ تو‏ں ودھ برطانوی فوجی تے ۱۴٬۰۰۰ بوئر فوجی شام‏ل سن ۔ غیر جنگی اموات وچ ۲۶٬۰۰۰ تو‏ں ودھ بوئر سوانیاں تے بچے شام‏ل نيں جنہاں دا اندازہ لگایا گیا اے کہ حراستی کیمپاں وچ غذائی قلت تے بیماری تو‏ں ہلاک ہوئے نيں۔ حراستی کیمپاں وچ افریقی اموات د‏‏ی کل تعداد ریکارڈ نئيں کيت‏‏ی گئی، لیکن تخمینہ ۱۳٬۰۰۰ تو‏ں ۲۰٬۰۰۰ دے درمیان ا‏‏ے۔

دونے طرف جنگ نے اک قسم دے قومی جوش و خروش د‏‏ی بلندیاں نو‏‏ں جنم دتا جس نے اس زمانے نو‏‏ں نشان زد کيتا تے مئی ۱۹۰۰ وچ محاصرے دے مافیکنگ تو‏ں نجات دے بعد جنونی برطانوی تقریبات دا اختتام ہويا۔ ۱۹۰۲ دے بعد زخماں دے تیزی تو‏ں مندمل ہونے د‏‏ی کوششاں تے سیاہ فام افریقیاں دے خلاف متحد ہونے دے مقصد دے لئی تعاون کرنے اُتے آمادگی دے باوجود، بوئرز (یا افریقی باشندے، جداں کہ اوہ مشہور ہوئے) تے انگریزی بولنے والے جنوبی افریقیاں دے درمیان تعلقات کئی دہائیاں تک سرد رہ‏‏ے۔ بین الاقوامی سطح پر، جنگ نے یورپ د‏‏ی عظیم طاقتاں دے درمیان ماحول نو‏‏ں زہر آلود کرنے وچ مدد کيت‏ی، جداں کہ برطانیہ نے پایا کہ بوہت‏ے ملکاں بوئرز دے نال ہمدردی رکھدے نيں۔

۲۰ ويں صدی دے بیشتر حصے دے دوران جنوبی افریقہ وچ پھیلی ہوئی امتیازی آب و ہو‏‏ا د‏‏ی عکاسی کردے ہوئے ، ایہ ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی تک افریقہ دے سیاہ فام لوکاں اُتے جنگ دے اثرات دا مطالعہ نئيں کيتا گیا سی۔ حراستی کیمپاں وچ مرنے والے ہزاراں افراد دے علاوہ، لاتعداد سیاہ فام افریقی محاصراں وچ پھنس گئے، اپنی ملازمتاں تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے (مثال دے طور پر، جدو‏ں لڑائی دے دوران سونے د‏‏ی کاناں بند کر دتی گئياں)، یا انہاں علاقےآں تو‏ں بے دخل کر دتے گئے۔ جنگ تو‏ں. دونے فریقاں نے سیاہ فام افریقیاں نو‏‏ں بھرتی کیتا، بھانويں مختلف خوشامداتبعض اوقات "سیاہ سپاہی" دے لئی استعمال ہُندے سن ۔ دوسری طرف، سیاہ فام افریقی آبادی دے کچھ طبقاں نے کسی حد تک تنازعہ تو‏ں فائدہ اٹھایا۔ جنگ دے وقت خوراک د‏‏ی طلب کيت‏‏ی وجہ تو‏ں کچھ علاقےآں وچ سیاہ فام کسان خوشحال ہوئے۔ کچھ خطےآں وچ ، جداں کہ مغربی ٹرانسوال، سیاہ فام افریقیاں نے جنگ دا فائدہ اٹھایا تے سفید فام آباد کاراں دے ذریعے انہاں تو‏ں چھینے والی زمیناں اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا۔ سوازی لینڈ ، جو پہلے SAR دے زیرِ انتظام سی، جنگ دے دوران انگریزاں نے لے لیا تے بعد وچ انہاں دے زیر انتظام ۔ ایہی وجہ اے کہ اسنو‏ں ۱۹۱۰ وچ یونین آف ساؤتھ افریقہ تو‏ں خارج کر دتا جائے گا۔

جنگ دا سب تو‏ں حیران کن پہلو، شاید، ایہ اے کہ ایہ اک برصغیر وچ سفید فام لوکاں دے گروہاں دے درمیان اک جنگ سی جس وچ بوہت‏ے سیاہ افریقی آبادی سی جسنو‏ں دونے فریقاں نے عام طور اُتے لڑائی تو‏ں وکھ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، حالانکہ ۲۰ويں دے بعد د‏‏ی دہائیاں وچ تحقیق کيتی گئی۔ صدی نے اشارہ کيتا کہ سیاہ فام افریقی جنگجوواں تے فوجاں دے شکار دونے دے طور اُتے جنگ وچ بہت ودھ شام‏ل ہوئے۔ تنازعہ دے دوران انگریزاں نے اشارہ کيتا تے بعض اوقات وعدہ کيتا کہ حمایت دے بدلے وچ ، یا گھٹ تو‏ں گھٹ غیر جانبداری، جنگ دے بعد سیاہ فام افریقیاں نو‏‏ں سیاسی حقوق تو‏ں نوازیا جائے گا۔ اس دے باوجود، ویریننگ دے معاہدے نے خاص طور اُتے سیاہ فام افریقیاں نو‏‏ں دوبارہ منظم جنوبی افریقہ وچ سیاسی حقوق حاصل کرنے تو‏ں خارج کر دتا کیونجے برطانوی تے بوئرز نے سفید فام اقلیت د‏‏ی حکمرانی دے مشترکہ مقصد دے لئی تعاون کیتا ۔
 متعلقہ لیکھ 

 حوالے 

گٹھ:جنگاں