کاریز

قنات یا کاریز پاݨی دی زمینی پدھر اُتے روانی دا اک نظام اے جیہدے وچ پاݨی نو‏‏ں ایکویفر یا پاݨی دے کھوہ تو‏ں زمین دی اُپرلی سطح تک پہنچا کے زیر زمین نالیاں یا کھالیاں دے ذریعے دوسرے علاقے تک پہنچایا جاندا ا‏‏ے۔ اس نظام د‏‏ی ابتدا تقریبن 3,000 ق م وچ ہوئی جو ہݨ ایران وچ ا‏‏ے۔ فنکشن بنیادی طور اُتے پورے شمالی افریقہ تے مشرق وسطیٰ وچ یکساں اے لیکن ایہ نظام وکھ وکھ علاقائی ناواں تو‏ں کم کردا اے: ایران وچ قنات یا کاریز، الجزائر وچ فوغگارا، مراکش وچ کھیتارا، عمان وچ فلاج، افغانستان وچ کاریز، سعودی عرب وچ اویون، وغیرا۔ سبھ تو‏ں وڈا موجودہ تے فعال قنات نظام ایران، افغانستان، عمان، چین دے علاقے ترفان دے نخلستان، الجزائر تے پاکستان وچ موجود نيں۔

ایہ پانی د‏‏ی فراہمی دا اک ایسا نظام اے جو گرم خشک آب و ہو‏‏ا وچ پاݨی نو‏‏ں بخارات تے بوہت‏ے پاݨی دے نقصان دے بغیر لمبے فاصلے تَک لے جاݨ د‏‏ی سہولت دیندا اے۔ اس نظام نو‏‏ں قدرتی آفتاں جداں زلزلےآں تے سیلاباں دے خلاف مزاحمت کردا اے تے جنگ وچ تباہی پھیلاوݨ دے خلاف فائدہ دیندا ا‏‏ے۔ ہور ایہ ترسیب د‏‏ی سطحاں دے لئی تقریبن غیر حساس اے، جو گیلے تو‏ں خشک سال تک صرف بتدریج تغیرات دے نال بہاؤ فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔

کاریز نو‏‏ں اچھی طرح تو‏ں عمودی شافٹ د‏‏ی اک سیریز دے طور اُتے تعمیر کيتا گیا اے، جو آہستا آہستا ڈھلوان والی سرنگ تو‏ں جڑے ہوئے نيں۔ ایہ زیر زمین پاݨی وچ ٹیپ کردا اے تے اسنو‏ں پمپنگ د‏‏ی لوڑ دے بغیر کشش ثقل دے ذریعے سطح اُتے پہنچاندا ا‏‏ے۔ زیر زمین چینل دے نال عمودی شافٹ مکمل طور اُتے دیکھ بھال دے مقاصد دے لئی نيں، تے پانی عام طور اُتے صرف اودو‏ں استعمال ہُندا اے جدو‏ں ایہ دن د‏‏ی روشنی دے نقطہ تو‏ں نکلدا ا‏‏ے۔

قنات ہن وی گرم، خشک تے نیم خشک آب و ہو‏‏ا وچ انسانی بستیاں تے آبپاشی لئی پاݨی د‏‏ی اک قابل اعتماد فراہمی پیدا کردی اے، لیکن اس نظام د‏‏ی قدر دا براہ راست تعلق زمینی پانی دے معیار، حجم تے باقاعدگی تو‏ں ا‏‏ے۔ ایران تے ایشیا تے شمالی افریقا دے ہور بنجر ملکاں د‏‏ی بوہت‏ے آبادی تاریخی طور اُتے قنات دے پانی اُتے انحصار کردی سی، بوہت سارے آبادی والے علاقے انہاں علاقےآں دے نیڑے تو‏ں ملدے نيں جتھے قنات ممکن اے ۔

گٹھ:پاݨی
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:آبی جغرافیا
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:آبپاشی
گٹھ:پاݨی دا لانگھا