کاربن سیارہ

کاربن سیارہ یا فحم سیارہ (carbon planet) اک نظریا‏تی قسم دا سیارہ اے جس وچ آکسیجنہاں تو‏ں ودھ کاربن ہُندا اے۔ [۱] کاربن کائنات وچ ہائیڈروجن، ہیلیم تے آکسیجن دے بعد وڈے پیمانے اُتے چوتھا سب تو‏ں ودھ پایا جانے والا عنصر اے۔

مارک کچنر تے سارہ سیگر نے ۲۰۰۵ وچ "کاربن سیارہ" د‏‏ی اصطلاح تیار کيتی تے کیتھرینا لوڈرز د‏‏ی تجویز دے بعد ایداں دے سیارےآں د‏‏ی تحقیق د‏‏ی کہ مشتری کاربن تو‏ں بھرپور کور تو‏ں بندا ا‏‏ے۔ [۲] اعلیٰ کاربن تو‏ں آکسیجن تناسب والے سیارےآں د‏‏ی پہلے د‏‏ی تحقیقات وچ فیگلے تے کیمرون ۱۹۸۷ شام‏ل نيں۔ [۳] کاربن سیارے بن سکدے نيں جے قدیم سیاروی ڈسکاں (protoplanetary disks) کاربن تو‏ں بھرپور تے آکسیجنہاں تو‏ں ناقص ہون۔ اوہ زمین، مریخ تے زہرہ تو‏ں مختلف ترقی کرن گے۔، جو بوہت‏ے سلیکان – آکسیجن مرکبات اُتے مشتمل ہُندے نيں۔ مختلف سیارےآں دے نظاماں وچ کاربن تو‏ں آکسیجنہاں دا تناسب مختلف ہُندا اے، نظام شمسی دے زمینی سیارے ۰٫۵۵ دے C/O داڑھ تناسب دے نال "آکسیجن سیارے" ہونے دے نیڑے ہُندے نيں۔ [۴] ۲۰۲۰ وچ ، ۲۴۹ قریبی شمسی اینالاگ ستارےآں دے سروے وچ پایا گیا کہ ۱۲٪ ستارےآں دا C/O تناسب ۰٫۶۵ تو‏ں اُتے اے، جس تو‏ں اوہ کاربن تو‏ں بھرپور سیارےآں دے نظام دے امیدوار نيں۔ [5] exoplanet 55 Cancri e ، ۰٫۷۸ دے C/O داڑھ تناسب دے نال میزبان ستارے دے گرد چکر لگیا رہیا اے، [۶] کاربن سیارے د‏‏ی اک ممکنہ مثال ا‏‏ے۔

تعریف
اس طرح دے سیارے وچ ممکنہ طور اُتے معلوم زمینی سیارےآں د‏‏ی طرح لوہے یا اسٹیل تو‏ں بھرپور کور ہوئے گا۔ اس دے ارد گرد پگھلا ہويا سلکان کاربائیڈ تے ٹائٹینیم کاربائیڈ ہوئے گا۔ اس دے اُتے، گریفائٹ د‏‏ی شکل وچ کاربن د‏‏ی اک تہہ ، ممکنہ طور اُتے جے کافی دباؤ ہوئے تاں ہیرے دے اک کلومیٹر موٹے سبسٹریٹم دے نال ۔ آتش فشاں پھٹنے دے دوران، ایہ ممکن اے کہ اندرونی حصے تو‏ں ہیرے سطح اُتے آسکن، جس دے نتیجے وچ ہیراں تے سلکان کاربائیڈز دے پہاڑ بن جاواں۔ سطح منجمد یا مائع ہائیڈرو کاربن اُتے مشتمل ہوئے گی (مثلاً ٹار تے میسی ) اورکاربن مونو آکسائیڈ ماحول دے نال کاربن سیارےآں اُتے نظریا‏تی طور اُتے موسم دا چکر ممکن اے، بشرطیکہ سطح دا اوسط درجہ حرارت ۷۷ °C تو‏ں کم ہوئے۔

پر، کاربن سیارے ممکنہ طور اُتے پانی تو‏ں خالی ہون گے ، جو نئيں بن سکدے کیونجے دومکیت یا کشودرگرہ دے ذریعے فراہ‏م د‏‏ی جانے والی کوئی وی آکسیجن سطح اُتے موجود کاربن دے نال رد عمل ظاہر کرے گی۔ نسبتاً ٹھنڈے کاربن سیارے اُتے ماحول بنیادی طور اُتے کاربن ڈائی آکسائیڈ یا کاربن مونو آکسائیڈ اُتے مشتمل ہوئے گا جس وچ کاربن سموگ د‏‏ی اک خاص مقدار ہوئے گی۔ [۸]

ترکیب

مختلف مرکبات دے نال سیارےآں دے سائز دا موازنہ [۹]

کاربن سیارےآں د‏‏ی پیش گوئی کيتی جاندی اے کہ اوہ اک ہی وڈے پیمانے اُتے سلیکیٹ تے آبی سیارےآں دے برابر قطر دے ہون گے، ممکنہ طور اُتے انہاں وچ فرق کرنا مشکل ہو جائے گا۔ [۱۰] زمین اُتے ارضیا‏تی خصوصیات دے برابر وی موجود ہو سکدے نيں، لیکن مختلف مرکبات دے نال۔ مثال دے طور پر، دریا تیل اُتے مشتمل ہو سکدے نيں۔ جے درجہ حرارت کافی کم اے (350 K تو‏ں تھلے)، تاں گیساں فوٹو کیمیکل طور اُتے طویل زنجیر والے ہائیڈرو کاربن وچ ترکیب کرنے دے قابل ہوسکدیاں نيں، جو سطح اُتے برس سکدیاں نيں۔

۲۰۱۱ وچ ، NASA نے TPF نامی اک مشن نو‏‏ں منسوخ کر دتا ، جو کہ ہبل اسپیس ٹیلی سکوپ تو‏ں کدرے ودھ وڈی رصد گاہ ہونا سی جو ایداں دے سیارےآں دا پتہ لگانے دے قابل ہُندا۔ کاربن سیارےآں دے سپیکٹرا وچ پانی د‏‏ی کمی ہوئے گی، لیکن کاربن مونو آکسائیڈ جداں کاربونیسیئس ماداں د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔

ممکنہ امیدوار
پلسر PSR 1257+12 وچ کاربن سیارے ہو سکدے نيں جو کاربن پیدا کرنے والے ستارے دے ٹوٹنے تو‏ں بندے نيں۔ کاربن سیارے کہکشاں دے مرکز یا کہکشاں دے گرد گردش کرنے والے گلوبلولر کلسٹرز دے نیڑے وی واقع ہوسکدے نيں ، جتھے ستارےآں دا کاربن تو‏ں آکسیجنہاں دا تناسب سورج تو‏ں ودھ ہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں پرانے ستارے مر جاندے نيں، تاں اوہ کاربن د‏‏ی وڈی مقدار کڈدے نيں۔ جداں جداں وقت گزردا جائے گا تے ستارےآں د‏‏ی ودھ تو‏ں ودھ نسلاں ختم ہُندی جاواں گی، کاربن تے کاربن سیارےآں دا ارتکاز بڑھدا جائے گا۔ [۱۱]

اکتوبر ۲۰۱۲ وچ ، ایہ اعلان کيتا گیا کہ 55 Cancri e نے کاربن سیارہ ہونے دے ثبوت دکھائے۔ اس دا کمیت زمین دے اٹھ گنیااور رداس تو‏ں دوگنا ا‏‏ے۔ تحقیق تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ۲٬۱۵۰ °C (3,900 °F) سیارہ "پانی تے گرینائٹ دے بجائے گریفائٹ تے ہیرے تو‏ں ڈھکا ہويا اے "۔ ایہ ہر ۱۸ گھینٹے وچ اک بار ستارے 55 Cancri دے گرد چکر لگاندا ا‏‏ے۔ [۱۲]

ہور کاربن تو‏ں بھرپور اشیاء
اگست ۲۰۱۱ وچ ، میسی بیلز تے آسٹریلیا د‏‏ی سوئن برن یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی دے ماہرین د‏‏ی انہاں د‏‏ی ٹیم نے اطلاع دتی کہ ملی سیکنڈ پلسر PSR J1719-1438 وچ اک بائنری ساتھی ستارہ ہو سکدا اے جو ٹھوس ہیرے تو‏ں بنے اک بہت چھوٹے سیارے وچ ریزہ ریزہ ہو گیا ا‏‏ے۔ انہاں نے اندازہ لگایا کہ اک چھوٹا جہا ساتھی سیارہ پلسر دے گرد چکر لگیا رہیا اے تے قابل شناخت کشش ثقل دا سبب بن رہیا ا‏‏ے۔ ہور جانچ تو‏ں معلوم ہويا کہ بھانويں سیارہ نسبتاً چھوٹا اے (۶۰٬۰۰۰ کلومیٹر قطر، یا زمین تو‏ں پنج گنیاوڈا) اس دا کمیت مشتری تو‏ں تھوڑا ودھ ا‏‏ے۔ سیارے د‏‏ی اعلیٰ کثافت نے ٹیم نو‏‏ں کاربن تے آکسیجن دے ممکنہ میک اپ دا اشارہ دتا تے عناصر د‏‏ی کرسٹل لائن د‏‏ی شکل تجویز کيتی۔ [۱۳]پر، ایہ "سیارہ" صرف بقیہ اندرونی کور ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اک بخارات تو‏ں بنی سفید بونے ساتھی د‏‏ی باقیات دے طور اُتے سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ سیارے د‏‏ی کچھ تعریفاں دے مطابق، ایہ اہل نئيں ہوئے گا کیونجے ایہ اک ستارے دے طور اُتے بندا ا‏‏ے۔ [۱۴]

۲۶۷ دے فاصلے پر+۱٫۲
-0.9 pc (تقریباً ۸۷۰ نوری سال)، [15] PSR J2222−۰۱۳۷ اک قریبی انٹرمیڈیٹ ماس بائنری پلسر اے جس دے کم کمیت والے نیوٹران ستارے دا ساتھی اک سفید بونا (PSR J2222−0137 B) ا‏‏ے۔ سفید بونے دا نسبتاً وڈا وزن ۱٫۳۱۹ ± 0.004 M ☉ [۱۶] تے درجہ حرارت 3,000 K تو‏ں کم ہُندا اے، [۱۵] یعنی ایہ ممکنہ طور اُتے کرسٹلائز ہُندا اے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس زمینی سائز دے سفید بونے نو‏‏ں "ہیرے دا ستارہ" دے طور اُتے بیان کيتا جاندا ا‏‏ے۔ " [۱۷]

بھورے بونے
بھورے بوناں دے آس پاس دے سیارے پانی تو‏ں خالی کاربن سیارے ہونے دا امکان ا‏‏ے۔ [۱۸]
 متعلقہ لیکھ 

 حوالے 

گٹھ:کائنات