توجرمہ بن جمر

گٹھ:مقالات مع رابطہ
 ناں و نسب 
توجرمہ(عبرانی: תֹּגַרְמָה Tōgarmā) پیدائش ۱۰ وچ "قوماں دے جدول" وچ اک شخصیت اے، نوحؑ د‏‏ی اولاد د‏‏ی لسٹ جو قدیم عبرانیاں دے ناں تو‏ں جانے والی قوماں د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ توجرمہ یافث د‏‏ی اولاد وچو‏ں ا‏‏ے۔ تے خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ اناطولیہ وچ واقع کچھ لوکاں د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ قرون وسطیٰ دے ذرائع نے دعویٰ کيتا کہ توجرمہ قفقاز دے کئی لوکاں (بشمول آرمینیائی تے جارجیائی باشندےآں) دے نال نال متعدد ترک قوماں دا افسانوی اجداد سی۔ 

 بائبل د‏‏ی تصدیقات تے تاریخی جغرافیہ 
توجرمہ  وچ درج ا‏‏ے۔ گومر دے تیسرے بیٹے دے طور پر، تے یافت دے پو‏تے، اشکناز تے رفعت دے بھائی دے طور اُتے جانے جاندے نيں۔ حزقی ایل د‏‏ی کتاب وچ اک بار فیر اس ناں دا تذکرہ "دور شمال" تو‏ں آنے والی قوم دے طور اُتے کيتا گیا ا‏‏ے۔  توبل دے نال توجرمہ دا تذکرہ کردا اے جوج د‏‏ی فوج نو‏‏ں سپاہیاں د‏‏ی فراہمی دے طور اُتے ۔  وچ توجرمہ دا تذکرہ توبل، جاون تے مشیک دے نال مل ک‏ے ٹائریاں نو‏‏ں گھوڑےآں د‏‏ی فراہمی دے طور اُتے کيتا گیا ا‏‏ے۔

زیادہ تر اسکالرز توجرمہ د‏‏ی شناخت راجگڑھ دے شہر تو‏ں کردے نيں جسنو‏ں ہٹیاں دے ذریعہ تیگاراما تے آشوریاں دے ذریعہ تل-گاریمو کہیا جاندا ا‏‏ے۔ "Gen. 10:3 identifies Togarmah (along with Ashkenaz and Riphath) as the son of Gomer and the nephew of Javan, Meshech, and Tubal. یا گرنی نے ٹیگراما نو‏‏ں جنوب مشرقی اناطولیہ وچ رکھیا۔ map on inside cover of Gurney, The Hittites, Folio Society edition

 بعد د‏‏ی روایات 
بعد د‏‏ی کئی نسلی روایات نے توجرمہ نو‏‏ں مغربی ایشیا تے قفقاز وچ واقع مختلف لوکاں دے افسانوی اجداد دے طور اُتے دعویٰ کيتا ا‏‏ے۔ یہودی مورخ فلاویس جوزیفس (37 – c. 100 AD) تے عیسائی ماہر الہیات جیروم (c. 347 – 420 AD) تے Seville دے Isidore (c. 560 – 636 AD) Togarmah نو‏‏ں فریگیاں دا باپ مندے نيں۔ کئی قدیم مسیحی مصنفاں، بشمول سینٹ ہپولیٹس (c. 170-c. 236 AD), Eusebius of Caesarea (c. 263 – c. 339 AD)، تے بشپ تھیوڈورٹ (c. 393 – c. 457 AD)، اسنو‏ں مندے نيں۔ آرمینیائیاں دا باپ قرون وسطی د‏‏ی یہودی روایات نے اسنو‏ں کئی لوکاں تو‏ں جوڑ دتا: ترک ، بشمول خزر ۔

 آرمینیائی تے جارجیائی روایات 
اک ہور توجرمہ، جو تیراس تے گومر دونے دا بیٹا اے، دا تذکرہ آرمینیائی موسیٰ آف چورین (c. 480) تے جارجیائی لیونٹی مرویلی نے کيتا اے جنہاں نے توجرمہ نو‏‏ں ہور کاکیشین لوکاں دے نال اپنی قوماں دا بانی منیا جاندا ا‏‏ے۔

موسی دے چورین د‏‏ی <i id="mwSQ">آرمینیا کی تاریخ</i> تے لیونٹی مرویلی دے قرون وسطی دے <i id="mwSw">جارجیائی کرانیکلز</i> دے مطابق، "تھرگاموس" دے بارے وچ خیال کيتا جاندا سی کہ اوہ بابل وچ رہندا سی۔ اس تو‏ں پہلے کہ اس نے "دو سمندراں تے دو پہاڑاں دے درمیان د‏‏ی زمین" (یعنی قفقاز ) اپنے قبضے وچ لے لئی۔ اس دے بعد اوہ کوہ ارارات دے نیڑے آباد ہويا تے اپنی زمین اپنے بیٹےآں وچ تقسیم کر دتی: 

 ہائیک ( Հայկ ) - تھرگاموس دا پہلا بیٹا، کوہ ارارات نو‏‏ں وراثت وچ ملیا تے آرمینیائی قوم د‏‏ی بنیاد رکھی۔
 کارٹلوس (ქართლოსი) - ارارات تو‏ں شمال مشرق وچ آباد ہوئے۔ کارتلی دے بانی ( Sa'kartvelo ) جنہاں نے دوسرے بھائیاں نو‏‏ں متحد کيتا۔ تے جارجیائی قوم د‏‏ی بنیاد رکھی۔
 باردوس ( اغبانیوں/آغوانی/آغواناں دے آباؤ اجداد)
 مووکان (مووکان دے آباؤ اجداد)
 لیکوس شمالی قفقاز دے "لیک" قبیلے دے آباؤ اجداد۔
 ہیروس (Herans) - ارارات دے مشرقی حصے وچ آباد ہوئے۔
 Caucas (Kovkases) – قفقاز رینج تو‏ں باہر آباد ہوئے۔
 Egros (Egers) – بحیرہ اسود تے لکی رینج (مغربی جارجیا) دے درمیان آباد ہويا۔

 یہودی روایات 
توجرمہ نو‏‏ں یہودی روایات دے ذریعہ قرون وسطی دے متعدد ترک لوکاں تو‏ں جوڑا گیا سی۔ خزر حکمران جوزف بن ہارون (c. 960) اپنے خطوط وچ لکھدے نيں:

 "آپ اپنے خط وچ اسيں تو‏ں ایہ وی پُچھدے نيں: "آپ کن لوکاں تو‏ں، کس خاندان تو‏ں تے کس قبیلے تو‏ں نيں؟" جان لو کہ اسيں یفت تو‏ں اس دے بیٹے توجرمہ دے ذریعہ تو‏ں نيں۔ ميں نے اپنے آباؤ اجداد د‏‏ی نسبی کتاباں وچ پایا اے کہ توجرمہ دے دس بیٹے سن ۔"

اس دے بعد اوہ دس ناواں دا شمار کردا اے: Bloomberg, Jon: The Jewish World in the Middle Ages.Pritsak O. & Golb.  "The letter of Joseph the king, son of Aaron the king, the Turk-may his creator preserve him to the head of the assembly, Hasdai, the son of Isaac, son of Ezra-about 960" Medieval Sourcebook: The Medieval Jewish Kingdom of the Khazars, 740-1259

 اجور ( اورخون ایغور ؟ )
 ٹورس ( توری ؟ مشرقی سلاو قبیلہ Tivertsi ؟ یا ** Twrq دے لئی تحریری غلطی، یعنی ترک ؟ )
 Avar ( Avars )
 اوغوز (ممکنہ طور اُتے اوغوز ترک )
 بازل ( Pechenegs ? )
 ترنا (سی ایف. اک ترنیچ لوک جو ترکاں تو‏ں آوارس د‏‏ی طرف بھجے سن )۔
 خزر ( خزر )
 جنور
 بلگار ( بلغاری )
 ساویر ( صابر )

قرون وسطیٰ د‏‏ی تاریخی تریخ دے گمنام یہودی مصنف جوسیپون نے اپنے جوسیپون Josippon "Table of Nations" (in Russian) quote: "Тогарма составляют десять родов, от них Козар, Пецинак, Алан, Булгар, Канбина, Турк, Буз, Захук, Уф, Толмац."Nissan, Ephraim (2009) "Medieval Hebrew texts and European river names" Onomàstica 5 p. 188-9 of 187-203Pritsak, O. (1978) "The Khazar Kingdom's Conversion to Judaism", in Harvard Ukrainian Studies II.3 n. 51 on p. 268-269 of 261-281 وچ توجرمہ دے دس بیٹےآں د‏‏ی لسٹ تھلے لکھے اے:

 Kwzar ( כוזר ) (خزار)
 Pyṣynq (picinc) ( پیچنیگز )
 ˀln (אלן) ( Alans )
 Bwlgr (Bulgar) ( بلغاری )
 Knbynˀ (כנבינא) ( کنبینا ؟ )
 Ṭwrq (ترک) (ممکنہ طور اُتے Göktürks )
 Bwz (בוז) ( فلوسر نے اسنو‏ں درست ک‏ر ک‏ے כוז ** Kwz نو‏‏ں غز " اوغزس " دے لئی کیا، خزر دے مشرق وچ )
 Zkwk (זכוך) ( زخخ ؟ یا זיכוס ** Zykws = Zikhūs ، جس دا مطلب اے شمال مغربی کاکیشین Zygii ؟ Pritsak, O. (1978) "The Khazar Kingdom's Conversion to Judaism", in Harvard Ukrainian Studies II.3 n. 51 on p. 268-269 of 261-281Alemany, Agustí (2000). )
 ˀwngr (אוגר) ( Ungar ؛ یا تاں ہنگری یا Oghurs / Onogurs )
 Tolmaṣ (תולמץ) (cf. Pecheneg قبیلہ Βορο-ταλμάτ < * Boru-Tolmaç دا ذکر بازنطینی شہنشاہ قسطنطین VII نے کيتا ا‏‏ے۔

گیارہويں صدی وچ جوسیپون دا اک یمنی یہودی دے عربی ترجمہ وچ ، Abhandlungen der Akademie der Wissenschafien in Go'ttingen, Philolagisch-Historische Klasse [Neue Folge 1.4; Berlin, 1897]. Pritsak, O. (1978) "The Khazar Kingdom's Conversion to Judaism", in Harvard Ukrainian Studies II.3 n. 51 on p. 268-269 of 261-281 ٹوگورما دے قبیلے ایہ نيں:

 الخزر ( خزر )
 البجاناق ( پیچنیگز )
 العاص الان ( الانس )
 البولار ( بلغاری )
 [. . . ]
 [. . . ]
 [. . . ]
 خیبرس _ _ _ _ )
 انجر ( ہنگری یا اوغور / اونوگور )
 تلمیس (cf. Pecheneg قبیلہ Βορο-ταλμάτ < * Boru-Tolmaç دا ذکر بازنطینی شہنشاہ قسطنطین VII نے کيتا سی)۔

جراحمیل د‏‏ی تواریخ وچ  ، The Chronicles of Jerahmeel at archive.org p. 58The Chronicles of Jerahmeel at sacred-texts Ch. XXVII quote: "Togarmah branched into ten families, who are the Cuzar (###), Paṣinaq (###), Alan (###), Bulgar (###), Kanbina (###), Turq (###), Buz (###), Zakhukh (###), Ugar (###), and Tulmeṣ (###)" تن "بچے" درج نيں:۔

 ابیہود
 شفاعت
 یفتیر

اور دس "خاندان" The Chronicles of Jerahmeel at archive.org p. 67The Chronicles of Jerahmeel at sacred-texts Ch. XXXI درج نيں:

 کزر ( خزار )
 پاسیناق ( پیچنیگز )
 ایلن ( ایلنز )
 بلگار ( بلغاری )
 کنبینہ
 ترق (ممکنہ طور اُتے گوکٹورک )
 بز (ممکنہ طور اُتے لکھنے د‏‏ی غلطی ** Kwz ، جس دا مطلب اے Oghuz Turks )
 زخخ (** Zykws دے لئی لکھاری د‏‏ی غلطی، جس دا مطلب اے Zygii ؟ )
 Ugar (یا تاں ہنگری یا Oghurs / Onogurs )
 تلمس (cf. Pecheneg قبیلہ Βορο-ταλμάτ < * Boru-Tolmaç جس دا تذکرہ بازنطینی شہنشاہ قسطنطین VII نے کيتا اے )۔

قرون وسطیٰ د‏‏ی اک ہور ربانی کتاب، یاشر د‏‏ی کتاب ، The Book of Jasher – M.M. Noah & A.S Gould, New-York, 1840; with reviews for the 2nd edition, publisher and translators prefaces, translation of Hebrew Venice 1825 prefacePlain text: Cumorah Project: LDS and World Classics (Based on 1840 translation; Includes translator's preface). وچ ناں نيں:

 بزار (ممکنہ طور اُتے کوزار دے لئی لکھاری د‏‏ی غلطی، جس دا مطلب اے خزر )
 پرزوناک ( پیچنیگز )
 ایلیکانم ( ایلانس ؟ )
 بالگار ( بلغاری )
 راغب
 ترکی (ممکنہ طور اُتے گوکٹورک )
 بولی (ممکنہ طور اُتے لکھاری د‏‏ی غلطی ** کوز ، جس دا مطلب اے اوغز ترک )
 Zebuc ( Zykws دے لئی تحریری غلطی، جس دا مطلب اے Zygii ؟ )
 اونگل ( ہنگری یا اوغور / اونگرس )
 تلماز (cf. Pecheneg قبیلہ Βορο-ταλμάτ < * Boru-Tolmaç دا ذکر بازنطینی شہنشاہ قسطنطین VII نے کيتا اے )۔

۱۸واں صدی وچ ، فرانسیسی بینیڈکٹائن راہب تے اسکالر کالمیٹ (۱۶۷۲–۱۷۵۷) نے توجرمہ نو‏‏ں سیسی تے ترکومانیا ( یوریشین سٹیپس تے وسطی ایشیا وچ ) وچ رکھیا ا‏‏ے۔ The Encyclopedia of Religious Knowledge. (1835) B. B. Edwards and J. Newton Brown.

 نوٹس 

 حوالے 

گٹھ:یافثی شخصیتاں
گٹھ:کتاب پیدائش دیاں شخصیتاں
گٹھ:ترک قوم د‏‏ی تریخ
گٹھ:عبرانی بائبل وچ مذکور اقوام
گٹھ:تریخ تو‏‏ں پہلے آرمینیا
گٹھ:جارجیائی اساطیر
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات