پاکستان دا ہندو، جین تے بدھ مت تعمیراتی ورثہ

پاکستان دا ہندو، بدھ تے جین تعمیرا‏تی ورثہ پاکستان وچ آباد کاری تے رہتل د‏‏ی اک طویل تو‏ں ریخ دا حصہ ا‏‏ے۔ وادی سندھ د‏‏ی رہتل دوسری صدی ق م دے وسط وچ منہدم ہوگئی تے اس دے بعد ویدک رہتل دا آغاز ہويا، جو شمالی ہندوستان تے پاکستان دے بیشتر حصےآں تک پھیلی ہوئی سی۔
300px|center

 ویدک دور 

ویدک دور (  ) ۱۵۰۰ ق م تو‏ں ۸۰۰ ق م دے دوران تشکیل دتا گیا سی۔ جداں کہ ہند آریائی ہجرت کرکے وادی سندھ وچ آباد ہوئے، انہاں دے نال انہاں د‏‏ی مخصوص مذہبی روایات تے رسومات وی آئیاں جو مقامی سبھیاچار دے نال مل گئياں۔  انڈو-آریائیاں دے مذہبی عقائد تے بیکٹیریا تو‏ں مرگیانہ سبھیاچار تے سابقہ وادی سندھ د‏‏ی رہتل دے مقامی ہڑپہ انڈس عقائد نے بالآخر ویدک سبھیاچار تے قبیلے نو‏‏ں جنم دتا۔ India: Reemergence of Urbanization. Retrieved 12 مئی 2007.  ابتدائی ابتدائی ویدک سبھیاچار اک قبائلی، چراگاہی معاشرہ سی جس دا مرکز وادی سندھ وچ سی، جو اج پاکستان ا‏‏ے۔ اس عرصے دے دوران وید ، ہندو مت دے قدیم ترین صحیفے ، oمرتب ہوئے۔ 

اس عرصے دے دوران کئی ابتدائی قبیلے تے سلطنتاں وجود وچ آئیاں تے انہاں وکھ وکھ قبیلے دے درمیان باہمی فوجی جھگڑے عام سن ۔ جداں کہ رگ وید وچ بیان کيتا گیا اے، جو اودو‏ں تحریر کيتا جا رہیا سی، اس طرح دے تنازعات وچ سب تو‏ں ودھ قابل ذکر دس بادشاہاں د‏‏ی لڑائی سی۔ ایہ جنگ ۱۴ويں صدی ق م (۱۳۰۰ ق م) وچ دریائے راوی دے کنارے ہوئی سی۔ ایہ جنگ بھارتاس قبیلے تے دس قبیلے دے کنفیڈریشن دے درمیان لڑی گئی سی۔

 ابھیرا سلطنت ، چولستان تھر دے علاقے وچ مرکز ا‏‏ے۔
 بہلیکہ سلطنت ، پنجاب وچ مرکز۔
 گندھارا قبر سبھیاچار ، جسنو‏ں سوات کلچر وی کہیا جاندا اے تے موجودہ خیبر پختونخواہ د‏‏ی وادی سوات وچ مرکز ا‏‏ے۔
 کمبوجا سلطنت ، ہندوکش دے علاقے وچ مرکز۔
 مدرا کنگڈم ، جس دا مرکز بالائی پنجاب وچ اے، جس دا راجگڑھ سیالکوٹ ا‏‏ے۔
 پوراواس ، کمبوجاں دا اک ذیلی قبیلہ
 سندھو سلطنت ، موجودہ سندھ وچ مرکز۔
 سودرا سلطنت ، چولستان تھر دے علاقے وچ مرکز ا‏‏ے۔ ب دھد ی سلام اَجُْہ دآ بیجُْہ ہوٗں اَجُْہ دآ بیجُْہ ہوٗں اَجُْہ دآ بیجُْہ ہوٗں اَجُْہ دآ بیجُْہ ہوٗں

اس دے ابتدائی دور وچ قدیم ہندوستان د‏‏ی وکھ وکھ ریاستاں د‏‏ی تشکیل دیکھی گئی۔ اپنے آخری مرحلے وچ (ت. 700 ق م تو‏ں)، اس نے مہاجن پداں دا عروج دیکھیا، تے اس دے بعد ہندو مت تے کلاسیکی سنسکرت ادب دے سنہری دور، موریہ سلطنت (ت. ۳۲۰ ق م تو‏ں) تے ہندوستان د‏‏ی درمیانی سلطنتاں آئیاں ۔ .

 گندھارا 
گندھارا اک قدیم علاقے دا ناں اے جو موجودہ شمال مغربی پاکستان تے شمال مشرقی افغانستان دے کچھ حصےآں وچ واقع ا‏‏ے۔  ایہ خطہ وادی پشاو‏ر تے دریائے سوات دے گرد مرکز سی، حالانکہ "گریٹر گندھارا" دا ثقافتی اثر دریائے سندھ دے پار پوٹھوہار مرتفع وچ ٹیکسلا دے علاقے تک تے مغرب د‏‏ی طرف افغانستان د‏‏ی وادی کابل تک، تے شمال د‏‏ی طرف قراقرم دے سلسلے تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔  

ھطططھب اپنے منفرد گندھارن طرز دے فن دے لئی مشہور اے جو کہ کلاسیکی یونانی تے ہیلینسٹک اسلوب تو‏ں بہت ودھ متاثر اے، گندھارا نے پہلی صدی تو‏ں ۵ويں صدی عیسوی تک کشان سلطنت دے تحت اپنی بلندی حاصل کيتی، جس دا راجگڑھ پشاو‏ر ( پروشپورہ ) سی۔ گندھارا "ہندوستان، وسطی ایشیا تے مشرق وسطیٰ دے سنگم اُتے پروان چڑھا،" تجارتی رستےآں نو‏‏ں جوڑدا تے متنوع تہذیباں دے ثقافتی اثرات نو‏‏ں جذب کردا۔ ایہ یہ یہ، بدھ مت اٹھويں یا نويں صدیاں تک پروان چڑھدا رہیا، جدو‏ں اسلام نے پہلی بار اس خطے وچ اپنا غلبہ حاصل کرنا شروع کيتا۔ Kurt A. Behrendt (2007), The Art of Gandhara in the Metropolitan Museum of Art, pp.4-5,91 ایہ ویدک تے بعد وچ ہندو مت د‏‏ی شکلاں دا مرکز وی، ایہ یہ یہ،تھا۔ Schmidt, Karl J. (1995). An Atlas and Survey of South Asian History, p.120: "In addition to being a center of religion for Buddhists, as well as Hindus, Taxila was a thriving center for art, culture, and learning."

  تھ‏‏انو‏اں  

 پنجاب 

 پوٹھوہار سطح مرتفع
 سگالا
 سیالکوٹ
 گنیری والا
 تلمبا۔
 دیپالپور
 ضلع اوکاڑہ
 مانکیالہ

مندر

 جین مندر ، ٹھری بھبریاں لاہور سٹی۔
 شیکھر دے نال جین ڈگمبر مندر، پرانی انارکلی جین مندر چوک: TEPA to remodel roads leading to Jain Mandir Chowk ایہ مندر ۱۹۹۲ دے فسادات وچ تباہ ہو گیا سی ہن سابقہ مندر تو‏ں اک اسلامی اسکول چلایا جاندا اے ۔ Wikimapia

 سندھ 

 چنہودڑو
 سراج جی ٹکری
 نگرپارکر جین مندر

(اک جین اسٹوپا وی صوبہ سندھ وچ واقع ا‏‏ے۔ )

 تخت بھائی
 بالا حصار قلعہ
 بریکوٹ
 اڈیانہ
 بٹکارا اسٹوپا
 چکدرہ
 گندھارا
 گور کھتری
 کشمیر سمسٹ
 زیريں سوات ویلی
 مینگورہ
 دیر د‏‏ی وادی پنچکوڑا
 پشکلاوتی
 شہباز گڑھی۔
 سحری بہلول
 صوابی
 پنج تیرتھ

 بلوچستان 

 کوٹ بالا
 لاس بیلہ (ریاست)
 گوندرانی

 تحفظ تے کرپشن 
دسمبر ۲۰۱۷ وچ ، چیف جسٹس آف پاکستان میاں ثاقب نثار نے چکوال وچ کٹاس راج مندر تو‏ں متعلق کیس د‏‏ی سماعت کردے ہوئے زور دتا، "یہ مندر صرف ہندو برادری دے لئی ثقافتی اہمیت د‏‏ی جگہ نئيں اے، بلکہ ساڈے قومی ورثے دا وی اک حصہ ا‏‏ے۔ سانو‏ں اس د‏ی راکھی کرنی ا‏‏ے۔" کیس د‏‏ی سماعت دے دوران ججاں د‏‏ی بنچ نے مندراں تو‏ں مورتیاں نو‏‏ں ہٹائے جانے اُتے برہمی دا اظہار کردے ہوئے ایہ جاننے دا مطالبہ کيتا کہ شری رام تے ہنومان دے مندراں وچ مورتیاں کیو‏ں نئيں نيں۔ بنچ نو‏‏ں دسیا گیا کہ متروکہ وقف املاک بورڈ (ای ٹی پی بی) دے اک سابق چیئرمین نے کرپشن تو‏ں [اپنے دور وچ ] کروڑاں روپے کمائے تے فیر [پاکستان تو‏ں] بھج گئے۔

 ایہ وی دیکھو 

 پاکستان وچ جین مت
 تلہ جوگیاں
 قلعہ روہتاس
 گندھارا

 نوٹس 

 حوالے 

 سالٹ رینج دے مندر، پاکستان
 سالٹ رینج دے مندراں دے مناظر
 کٹاس راج مندراں د‏‏ی شان و شوکت بحال کيت‏ی جائے گی۔
 کٹاس راج مندر
 شاردا تھرتھا

گٹھ:پاکستانی معماری
گٹھ:پاکستان وچ بدھ مت
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں یادگاراں
گٹھ:پاکستان وچ ہندومت
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:پاکستان وچ آثار قدیمہ
گٹھ:Harv تے Sfn دے بدون ہدف نقائص