ایل تکہ

تکہ قبیلہ (انگریزی: Teke، استنبولی ترکی: Tekeler ، روسی: Текинцы )یہ ترکمن قبیلےآں وچو‏ں اک قبیلہ ا‏‏ے۔ ماضی وچ ، تکہ قبیلے د‏‏ی اراضی مشرق تو‏ں چہارجو تے مرو تک تے ایران دے مرغاب ، تجن تے سرخس ندیاں دے زیريں حصہ ، مغرب تو‏ں یموت تے گوکلان د‏‏ی سرزمین تک ، شمال تو‏ں چہارجو اورصحرائے خیوه و قزل آرْواد (قزل آروات یا قزل رباط) دے درمیان فرضی لائن جو جنوب تو‏ں خراسان تے ترکمانستان د‏‏ی سرحد تک ہی محدود سی۔ تفصیل احوال تراکمه، در گرگان نامه، به کوشش مسیح ذبیحی، چاپ ایرج افشار، تهران: بابک، 1363ش. ص160سراج الدین بن عبدالرئوف، تحف اهل بخارا، تهران 1369ش. ص261عبداللّه بن مصطفیٰ قلی قره گزلو همدانی، دیار ترکمن، چاپ حسین صمدی، قائم شهر 1371ش. ص58

تکہ قبیلہ دو وڈے قبیلےآں ، اُقْتُمُش و تُقْتُمُش (توقتامیش)پر مشتمل سی ، جنہاں وچو‏ں ہر اک نو‏‏ں دو وڈے قبیلےآں وچ تقسیم کيتا گیا سی: اقتمش بخشی (بباخشی یا باغشی) ، سیچْمَز (سیچماز) تے تقتمش وکیل وچ قبائلی دسیاں چھوٹے چھوٹے قبیلے وچ وی تقسیم سن ۔ عبداللّه بن مصطفیٰ قلی قره گزلو همدانی، دیار ترکمن، چاپ حسین صمدی، قائم شهر 1371ش. ص59میرزاابراهیم، سفرنامه استرآباد و مازندران و گیلان و... ، چاپ مسعود گلزاری، تهران 1355ش. ص65محمدتقی بن محمدعلی سپهر، ناسخ التواریخ، چاپ جهانگیر قائم مقامی، تهران 1337ش. جلد سوم. ص208

 تکہ قبیلے د‏‏ی تریخ 
تکیہ قبیلے د‏‏ی وڈی آبادی نے انہاں نو‏ں اپنے بیشتر پڑوسی قبیلے نو‏‏ں فتح کرنے تے انہاں د‏‏ی زمیناں اُتے قبضہ کرنے دے قابل بنا دتا ، خاص طور اُتے چونکہ انہاں د‏‏ی اپنی زمیناں اپنے رہائشیاں تے مویشیاں نو‏‏ں پالنے دے لئی ناکافی سن۔ترکمانستان دے علاقےآں وچ تکہ قبیلے نو‏‏ں منتشر کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اندرونی سیاسی تنظیم د‏‏ی ترقی ہوئی تے تکہ نشین سرزمین وچ تکہ دے سرداراں د‏‏ی حکمرانی تے خیوا تے بخارا خانیت تے ایرانی حکومت تو‏ں انہاں د‏‏ی نسبتا آزادی دے نتیجے وچ استر آباد تے کراسنوودسک تے خیوا تے بخارا دے درمیان کچھ تجارتی تعلقات منقطع کرنے دا باعث بنی۔

کچھ اسکالرزنے چوتھ‏ی صدی وچ بلخان کوہ تے دُرون دے درمیان علاقے وچ تکہ قبیلے د‏‏ی موجودگی د‏‏ی طرف اشارہ کيتا ا‏‏ے۔ ویملی دے مطابق ، اوہ شاید چنگیز یا تیمور دے زمانے وچ انہاں علاقےآں وچ آئے سن ۔ ۱۰۹ و ۱۱۱۲ وچ قہلموق (قلماق یا کالموک) قبیلے دے حملے د‏‏ی وجہ تو‏ں جنوبی علاقےآں وچ بھجے ، تے ايس‏ے وقت تکہ قبیلہ دا ناں فارسی ماخذ وچ ظاہر ہويا۔ تفصیل احوال تراکمه، در گرگان نامه، به کوشش مسیح ذبیحی، چاپ ایرج افشار، تهران: بابک، 1363ش. ص160عبداللّه بن مصطفیٰ قلی قره گزلو همدانی، دیار ترکمن، چاپ حسین صمدی، قائم شهر 1371ش. ص37

 صفوی عہد وچ تکہ 
صفوی دور وچ ، تکہ قبیلے صایِن خانیترکمان سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ شاہ سلطان حسین صفوی دے دور حکومت دے پہلے سالاں دے واقعات وچ بنیادی طور اُتے تکہ قبیلےآں دے ناں دا تذکرہ ہُندا ا‏‏ے۔ 1106 وچ ، اس دے حکم پر، ترکمان کیولری، گشت سمیت ولی محمد خان، حمزہ سلطان چنگیزی ، فتح دے لئی باہر قائم دے بیٹے د‏‏ی کمانہاں وچو‏ں سینکڑاں خوارزم ؛ لیکن محمد خان ، خوارزم وچ کچھ صبح حکومت کرنے دے بعد ، بحر ارال دے ازبکاں دے نال جنگ وچ شکست کھا گیا ، تے پیرْنَظر د‏‏ی مدد تو‏ں ، تکہ تے صایِن خانی قبیلے دے اتالق (شیخ) تجنہاں تو‏ں فرار ہوگئے۔ 1129 وچ خراسان اُتے ازبک شیرغازی خان دے حملےآں وچ ، تکہ قبیلے دے گروپاں نے حصہ لیا۔ نسا دے لوکاں د‏‏ی درخواست اُتے ، نادر شاہ افشار نے نسا دے آس پاس بکھرے ہوئے سیکڑاں تکہ خانہ بدوش خانداناں نو‏‏ں ہلاک کردتا تے تکہ دے اسیراں نو‏‏ں نسا دے لوکاں دے حوالے کيتا۔ محمدخلیل بن داود مرعشی، مجمع التواریخ، چاپ عباس اقبال آشتیانی، تهران 1362ش. ص23میرزا ابوطالب بن میرزابیک موسوی فندرسکی، «بیان چگونگی تسخیر کل ولایت اورگنج یعنی خوارزم، به رزم. چاپ محمدنادر نصیری مقدم، تهران 1373ش. ص321-322

 افشاری عہد وچ تکہ 
1155 وچ ، نادر دے بیٹے نصراللہ مرزا نے خوارزم وچ رہائش پذیر تمام تکہ تے یموت قبیلے نو‏‏ں خراسان جلاوطن کيتا۔ 1272 ش ھ وچ ، جدو‏ں سلطان مراد مرزا حسام السلطنہ خراسان دا حکمران بنا ، تاں تکہ مرو وچ منتقل ہوگئے ۔ 1274 ش ھ وچ ، حسام السلطنہ نو‏‏ں سلام کرنے مشہد جانے والے تکہ قبیلے دے 24 سرداراں نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا۔ سارق ترکماناں نے حسام السلطنہ د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، تے انہاں نو‏ں مرو تو‏ں بے دخل کرنے دا فیصلہ کيتا۔ ایہ ادوار تکہ قبیلے د‏‏ی خانہ بدوش زندگی تے شمالی خراسان دے ترک تے کرد گھراں دے لالچ د‏‏ی وجہ تو‏ں ، جو تکہ قبیلے د‏‏ی سرزمیناں اُتے قبضہ کرنا چاہندے سن ، تے خراسان دے حکمراناں د‏‏ی منافع بخش کارروائیاں تے بدعنوانی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہمیشہ مختصر سن ۔ محمدکاظم مروی، عالم آرای نادری، چاپ محمدامین ریاحی، تهران 1364ش. ج 1، ص 35ـ36ماریانا روبنوونا آرونووا و کلارا زارمایروونا اشرفیان، دولت نادرشاه افشار، ترجمة حمید امین، تهران 1356ش. صص 171اراز محمد سارلی، تریخ ترکمنستان، تهران 1373ـ 1378ش. ج 1، ص 95

 قاجار عہد وچ تکہ 
آخال تے مرو وچ رہنے والے تکہ قبیلے محمد شاہ تے ناصرالدین شاہ دے دور وچ کچھ اہ‏م واقعات دا ماخذ سن ۔ انہاں نے خراسان دے باغی حکمران حسن خانِ سالارْبارسے اتحاد کيتا۔ 1271 ش ھ وچ ، تکہ سرخس دے قبیلے نے خراسان وچ ، خیوا دے حکمران ، محمد امین خان د‏‏ی پیش قدمی نو‏‏ں روکیا ، تے آخر کار اسنو‏ں ہلاک کردتا۔ 1277 وچ ، قوشید خان د‏‏ی سربراہی وچ ، سرخس، تجن تے مرو وچ رہنے والے تکہ قبیلے نے خراسان دے حاکم حمزہ مرزا ہشمت الدولہ د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دتی۔ ایہ شکست ناصرالدین شاہ دے دور وچ ایران دا اک سب تو‏ں اہ‏م فوجی واقعہ سی۔ محمدتقی بن محمدعلی سپهر، ناسخ التواریخ، چاپ جهانگیر قائم مقامی، تهران 1337ش. ج 2، ص 186ـ190اسماعیل میرپنجه، خاطرات اسارت: روزنامة سفر خوارزم و خیوه، چاپ صفاءالدین تبرّائیان، تهران 1370ش. صص 81

 روسیاں دے نال تکہ قبیلے د‏‏ی لڑائی 
تکہ قبیلےآں نے 1291 تو‏ں 1298 ش ھ تک روسیاں تو‏ں متعدد بار جنگ کيت‏ی: پہلے دور وچ ، جنرل لومکن د‏‏ی افواج د‏‏ی سربراہی وچ ، ٹکے قبیلے نے گوک ٹپیہ د‏‏ی لڑائی جِت لی ، تے دوسرے دور وچ ، 1298 وچ ، روسی اسکاو ر جنرل سکوبلوف دے ماتحت رہیا۔گوک تپہ جنگ جِت لئی۔ روسی حکومت دا مقابلہ کرنے تو‏ں قاصر ، ایرانی حکومت نے آخال سرحدی معاہدے اُتے دستخط کرکے جنگ دے بعد اپنے بیشتر علاقے نو‏‏ں روس دے حوالے کردتا ۔ پہلی جنگ عظیم دے دوران ، روسی فوج د‏‏ی طرف تو‏ں بھاری شکستاں ، جس دے نتیجے وچ بہت سارے تکہ قبیلے دے افراد ہلاک ہوگئے۔ تے ترکمان قبیلے نو‏‏ں بھرتی کرنے د‏‏ی عثمانی حکومت کیت‏‏ی خفیہ کوششاں دے نتیجے وچ روسی مخالف بغاوت دا ٹکراؤ ہويا۔روس وچ 1917 کےاکتوبر انقلاب دے بعد ، سارسٹ روسی فوج وچ اک عہدیدار ، کرنل ارازخان د‏‏ی سربراہی وچ ، زیادہ تر تکہ قبیلے روسی انقلاب د‏‏ی مخالفت وچ شام‏ل ہوئے تے برطانوی مدد تو‏ں ، سوویت حکومت نو‏‏ں ترکمان علاقےآں وچ کئی سالاں تک اپنے آپ نو‏‏ں قائم کرنے تو‏ں روک دتا ۔۔ اراز محمد سارلی، تریخ ترکمنستان، تهران 1373ـ 1378ش. ج 1، ص 207ـ311اسنادی از روابط ایران با منطقة قفقاز، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، 1372ش. صص 183-186حسینقلی مقصودلو، مخابرات استراباد، چاپ ایرج افشار و محمدرسول دریاگشت، تهران 1363ش. ج 1، ص 414

اج جمہوریہ ترکمانستان وچ زیادہ تر تکہ ترکمن باشندے آباد نيں۔ انہاں دے گروپ جَرگَلان بجنورد سمیت شمالی خراسان وچ وی رہندے نيں۔ اراز محمد سارلی، تریخ ترکمنستان، تهران 1373ـ 1378ش. ج 1، ص 130

 ہور ویکھو 

 ترکمان
 خراسانی ترکمان
 ترکمن صحرا
 ترکمان ایران
 ایرانی ترک
 نخورلی
 گوکلاں
 یموت

 حوالے 

 تورکمیہ د‏‏ی تفصیلات ، گورگن نامہ وچ ، مسیح ذبیحی ، ایراج افشار ، تہران دے ذریعہ شائع ، بابک ، 1984
 بخارا ، تہران ، 1990 دا اک تحفہ سراج الدین بن عبد الرؤف
 عبداللہ ابن مصطفیٰ قولی قارا غزلو ہمدانی ، ترکمن سرزمین ، حسین صمدی ، قمصاحر ، 1992 دے ذریعہ شائع
 مرزا ابراہیم ، آستان آباد دا سفر نامہ ، مازندران ، گیلان اور۔ . . ، مسعود گولزاری ، تہران ، 1976 وچ شائع ہويا
 تریخ دے مصنف محمد طغی ابن محمد علی سیپہر ، جہانگیر گھم مگامی ، تہران ، 1337 دے ذریعہ شائع
 محمد خلیل ابن داؤد مراشی ، تریخ دا مجموعہ ، عباس اقبال اشٹانی ، تہران ، 1983 وچ شائع ہويا
 محمد کاظم ماروی ، عالم آرا Nad ندری ، محمد امین ریاہی ، تہران ، 1985 وچ شائع ہويا
 ماریانا روبونوفا ارونوفا تے کلیرا زرمیروفا اشرفیاں ، حکومت نادر شاہ افشار ، ترجمہ برائے حامد امین ، تہران ، 1977
 اریز محمد سرالی ، ترکمنستان د‏‏ی تریخ ، تہران 1373–1378
 ہوسنگھلی مقصودلو ، اسٹراآباد ٹیلی مواصلات ، ایراج افشار تے محمد رسول دریا گشت ، تہران دے ذریعہ شائع
 اسماعیل میرپنجھے ، قید د‏‏ی یاداں: خرازم تے خیوہ ٹریول نیوز پیپر ، سفید الدین تبریز ، تہران ، 1991 وچ شائع ہويا
 مرزا ابو طالب بن مرزائق موسوی فینڈرسکی ، "جنگ وچ پورے صوبہ آرگنج ، یعنی خورزم نو‏‏ں فتح کرنے دا طریقہ دسدے ہوئے۔ محمد نادر ناصری موغدادم ، تہران ، 1994 وچ شائع ہويا
گٹھ:ایشیا دے قبیلے
گٹھ:ایران دے نسلی گروہ
گٹھ:ترک اقوام
گٹھ:صوبہ گلستان
گٹھ:صوبہ شمالی خراسان
گٹھ:صوبہ خراسان رضوی
گٹھ:ترک