سندھ دی ثقافت

سندھ د‏‏ی سبھیاچار (سندھی: سنڌ جي سبھیاچار) د‏‏ی جڑاں وادی سندھ د‏‏ی رہتل وچ نيں۔ سندھ د‏‏ی تشکیل وڈے صحرائی علاقے، اس دے پاس موجود قدرتی وسائل تے مسلسل غیر ملکی اثر و رسوخ نال ہوئی ا‏‏ے۔ دریائے سندھ یا سندھو جو زمین تو‏ں گزردا اے، تے بحیرہ عرب (جو اس د‏ی سرحداں دا تعین کردا اے ) نے وی مقامی لوکاں وچ سمندری سفر د‏‏ی روایات د‏‏ی حمایت کيتی۔Sindhi Culture And Customs . Retrieved on 9 July 2008. مقامی آب و ہو‏‏ا اس گل د‏‏ی وی عکاسی کردی اے کہ سندھیاں د‏‏ی زبان، لوک داستان، روایات، رسم و رواج تے طرز زندگی پڑوسی علاقےآں تو‏ں اس قدر مختلف کیو‏ں ا‏‏ے۔Thakur, U (1959). Sindhi Culture. University of Bombay.http://www.jhulelal.com/culture.html سندھی سبھیاچار نو‏‏ں سندھی ڈائاسپورا وی رائج کردے نيں۔

 تریخ 
سندھی سبھیاچار د‏‏ی جڑاں ماضی بعید تک جاندیاں نيں۔ 19واں تے 20واں صدی دے دوران آثار قدیمہ د‏‏ی تحقیق نے سندھ دے لوکاں د‏‏ی سماجی زندگی، مذہب تے سبھیاچار د‏‏ی جڑاں ظاہر کاں: انہاں دے زرعی طریقےآں، روايتی فنون تے دستکاری، رسم و رواج تے سماجی زندگی دے ہور حصے، اک پختہ سندھ وادی وچ واپس جانا۔ تیسری صدی ق م د‏‏ی رہتل، حالیہ تحقیقاں نے وادی سندھ د‏‏ی رہتل نو‏‏ں اس تو‏ں وی پہلے دے نسب دا پتہ لگایا ا‏‏ے۔احمد حسن دانی and Zaman, W. (1975). Proceedings of the First Congress of Pakistan History & Culture. University of Islamabad Press.

 آثار قدیمہ د‏‏ی دریافتاں 
موہن جو دڑو د‏‏ی کھدائی نے اقدار، اک وکھ شناخت تے سبھیاچار دے نال لوکاں د‏‏ی رہتل د‏‏ی شہری زندگی نو‏‏ں آشکار کيتا ا‏‏ے۔ لہذا، سندھی سبھیاچار د‏‏ی پہلی تعریف  سال پرانی وادی سندھ د‏‏ی رہتل تو‏ں نکلدی ا‏‏ے۔ ایہ آریائی تو‏ں پہلے دا دور اے، تقریباً 3000 سال ق م، جدو‏ں سندھ وچ شہری رہتل اپنے عروج اُتے سی۔

سر مورٹیمر وہیلر د‏‏ی کتاب وادی سندھ تے اس تو‏ں اگے د‏‏ی رہتل وچ کہیا گیا اے کہ؛ " رہتل، اصطلاح دے اک کم تو‏ں کم معنی وچ ، شہراں وچ رہنے دا فن اے، اس تمام شرط دے نال جو سماجی مہارتاں تے نظم و ضبط دے حوالے تو‏ں ا‏‏ے۔" جدو‏ں لوک سندھی رہتل د‏‏ی گل کردے نيں تاں انہاں نو‏ں اپنی فکر کرنی پڑدی اے، بنیادی طور اُتے انسانی رہائش دے مادی تے ٹھوس پہلو تو‏ں جس دا سندھی سبھیاچار واحد جوہر اے جسنو‏ں سپر اسٹرکچر کہندے نيں۔ موجودہ سندھ، وادی سندھ د‏‏ی رہتل دے شمالی حصے دے نال (تقریباً 3000 تو‏ں 2500 ق م) اپنی شہری رہتل اُتے واقع ا‏‏ے۔Sindhi Culture. Retrieved on 9 July 2008

قلعہ رنی کوٹ وی وادی سندھ د‏‏ی رہتل دا اک نشان ا‏‏ے۔ ایہ دنیا دا سب تو‏ں وڈا قلعہ اے جس د‏‏ی دیواراں 20 کلومیٹر تک پھیلی ہوئیاں نيں۔ اسنو‏ں چین د‏‏ی دوسری دیوار کہیا جاندا اے، تے بوہت سارے زائرین نو‏‏ں راغب کردی ا‏‏ے۔

 ادب 
 تریخ 
سندھی بولی قدیم تے ادب تو‏ں مالا مال ا‏‏ے۔ اس دے مصنفاں نے شاعری تے نثر دونے وچ ادب د‏‏ی مختلف شکلاں وچ وڈے پیمانے اُتے تعاون کيتا ا‏‏ے۔ سندھی ادب بہت وسیع اے، تے دنیا دے قدیم ترین ادب وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ سندھی ادب دا قدیم ترین حوالہ عرب مورخین د‏‏یاں تحریراں وچ موجود ا‏‏ے۔ ایہ ثابت اے کہ سندھی پہلی مشرقی بولی سی جس وچ قرآن دا ترجمہ اٹھويں یا نويں صدی وچ ہويا سی۔ بغداد وچ مسلم خلفاء دے سامنے سندھی شاعراں دے اپنے اشعار سنانے دے ثبوت موجود نيں۔Schimmel, A.M. (1983). Makli Hill: A Center of Islamic Culture in Sindh. First Syed Hussamuddin Rashdi Memorial Lecture. Institute of Central and West Asian Studies, University of Karachi. ایہ وی ریکارڈ کيتا گیا اے کہ 8ویں تے 9ویں صدی دے دوران فلکیات، طب تے تریخ اُتے سندھی وچ مقالے لکھے گئے۔Asani, A. (2003). At the Crossroads of Indic and Iranian Civilizations: Sindhi Literary Culture. In S.I. Pollock, Literary Cultures in History: Reconstructions from South Asia. University of California Press.

 شاعری 
سندھی سبھیاچار وچ سندھی شاعری وی نمایاں ا‏‏ے۔ شاہ عبداللطیف بھٹائی تے سچل سرمست د‏‏ی شاعری سندھ بھر وچ بہت مشہور ا‏‏ے۔

 موسیقی 
سندھی موسیقی دا اپنا اک منفرد معیار ا‏‏ے۔ ایہ بوہت سارے مختلف طریقےآں تو‏ں انجام دتا جاندا ا‏‏ے۔ صوفی موسیقی مزاراں اُتے پیش کيت‏‏ی جاندی اے، تے ہور سادہ موسیقی اسٹوڈیو تے اجتماعات وچ پیش کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔

 حوالے 

گٹھ:سندھ