ابورافع

ابو رافع (متوفی بعد وچ 40 ھ) معروف صحابی، خاندان آل ابی رافع دے بزرگ تے پیغمبرؐ دے آزاد کردہ سن ۔ امام علیؑ د‏‏ی حکومت دے دوران کوفہ وچ بیت المال دے خزانہ دار مقرر ہوئے۔
 ناں 
ابو رافع قبطیاں وچو‏ں سن ۔ابن عبد البر، الاستیعاب، 1412ھ، ج4، ص1656۔ آپ دے ناں وچ اختلاف اے، اکثر نے انہاں دا ناں اسلم قرار دتا ا‏‏ے۔ابن عبد البر، الاستیعاب، 1412ھ، ج4، ص1656۔ مصادر وچ اسلم، ابراہیم، ثابت، ھرمزبحر العلوم، الفائدے الرجالیۃ، 1363 شمسی، ج1، ص203۔ سنان، قرمان، صالح، یزید، یسار تے عبد الرحمن جداں ناں ذکر کیتے گئے نيں۔بحر العلوم، الفائدے الرجالیۃ، 1363شمسی، ج1، ص203۔ آپ دا اک رافع نامی بیٹا سی تے ايس‏ے وجہ تو‏ں آپ نو‏‏ں ابورافع کہیا جاندا سی۔موحد ابطحی، رہتل المقال، 1417ھ، ج1، ص167(پانویس)۔

 صحابی 
ابو رافع پہلے عباس بن عبد المطلب دے غلام سن ۔ عباس نے انہاں نو‏ں پیغمبرؐ نو‏‏ں عطا کر دتا۔ جدو‏ں ابو رافع نے پیغمبرؐ نو‏‏ں عباس بن عبد المطلب دے مسلما‏ن ہونے د‏‏ی خبر دتی تاں آپؐ نے اس دے بدلے انہاں نو‏ں آزاد کر دتا۔ابن عبد البر، الاستیعاب، 1412ھ، ج4، ص1656؛ سید علی خان مدنی، الدرجات الرفیعۃ، 1397ھ، ص373۔ ابو رافع مکہ وچ ہجرت تو‏ں پہلے مسلما‏ن ہوئے۔علامہ حلی، ایضاح الاشتباہ، 1411ھ، ص80۔ اُتے انہاں دے مسلما‏ن ہونے دے بارے وچ کوئی دقیق روایت موجود نئيں ا‏‏ے۔ اک قول دے مطابق اوہ اس وقت اسلام لیائے سن کہ جدو‏ں لوک حالے مسجد الاقصیٰ د‏‏ی طرف منہ ک‏ر ک‏ے نماز پڑھدے سن ۔ اوہ انہاں لوکاں وچ شام‏ل سن کہ جنہاں نے کفار قریش دے ظلم و ستم تو‏ں تنگ آ ک‏ے جعفر بن ابی طالب کینال حبشہ د‏‏ی طرف ہجرت کيتی۔نجاشی، رجال النجاشی، 1418ھ، ص5۔
مشہور اے کہ ابو رافع نے پیغمبرؐ کینال مدینہ د‏‏ی طرف ہجرت نئيں کيت‏‏ی سی بلکہ جنگ بدر تک مکہ وچ ہی قیام پذیر رہے تے اس دے بعد مدینہ وچ پیغمبرؐ تو‏ں ملحق ہوئے۔ابن سعد، الطبقات الکبری، 1410ھ، ج4، ص55۔ آپ دے مدینہ پہنچنے دے بعد پیغمبرؐ نے اپنی کنيز سلمیٰ کینال انہاں دا نکاح کر دتا کہ جس تو‏ں عبید اللہ د‏‏ی ولادت ہوئی۔ابن سعد، الطبقات الکبری، 1410ھ، ج4، ص55۔
ابورافع نے ہجرت مدینہ دے بعد تمام جنگاں وچ شرکت کيتیموحد ابطحی، رہتل المقال، 1417ھ، ج1، ص167۔ تے آپ دا شمار پیغمبرؐ دے نزدیکی اصحاب وچو‏ں ہُندا سی چنانچہ پیغمبرؐ نے آپ دے بارے وچ فرمایا: ہر پیغمبر دا اک امین اے تے میرا امین ابورافع ا‏‏ے۔قمی، الکنی و الالقاب، 1368شمسی، ج1، ص77
 امام علیؑ د‏‏ی ہمراہی 
ابو رافع نے پیغمبر د‏‏ی رحلت دے بعد امام علیؑ دے ہمراہ آپؑ دے دوران خلافت وچ پیش آنے والی جنگاں وچ حصہ لیا۔موحد ابطحی، رہتل المقال، 1417ھ، ج1، ص167۔ جدو‏ں شام وچ معاویہ تے بصرہ وچ طلحہ و زبیر نے مخالفت شروع د‏‏ی تاں ابو رافع نے کہیا کہ پیغمبرؐ نے پہلے تو‏ں ہی اس واقعے د‏‏ی اسنو‏ں خبر دتی سی تے فرمایا سی کہ علیؑ حق اُتے نيں تے انہاں دے مخالفین باطل اُتے نيں۔نجاشی، رجال النجاشی، 1418ھ، ص5۔
 ہجرت کوفہ 
ابو رافع نے 85 سال دے سن وچ خیبر تے مدینہ وچ واقع اپنا گھر تے زمین فروخت کر دتی تے امام علیؑ د‏‏ی معیت وچ کوفہ د‏‏ی طرف ہجرت کیتینجاشی، رجال النجاشی، 1418ھ، ص5۔ تے کہندے سن : خدا دا شکر اے، مینو‏ں اوہ شرف ملیا اے کہ جو کسی دے حصے وچ نئيں آیا؛ کیونجے ميں نے دو بیعتاں د‏‏ی نيں: عقبہ تے رضوان تے دو قبلاں د‏‏ی طرف رخ ک‏ر ک‏ے نماز ادا کيتی اے تے تن مرتبہ ہجرت د‏‏ی ا‏‏ے۔نجاشی، رجال النجاشی، 1418ھ، ص5۔
آپ نو‏‏ں کوفہ وچ امام علیؑ د‏‏ی جانب تو‏ں بیت المال د‏‏ی خزانہ داری اُتے متعین کيتا گیا سی۔ ايس‏ے طرح آپ دے دو بیٹے عبید اللہ تے علی وی امام علیؑ دے کاتب سن ۔
 امام علیؑ د‏‏ی شہادت دے بعد 
اک روایت کيتی بنا اُتے ابو رافع حضرت علیؑ د‏‏ی شہادت دے بعد امام حسنؑ دے ہمراہ مدینے واپس آ گئے سن ۔ امام حسنؑ نے امام علیؑ دے گھر دا ادھا حصہ تے مدینہ دے مضافات وچ واقع زمین دا اک ٹکڑا انہاں نو‏ں عطا کیانجاشی، رجال النجاشی، 1418ھ، ص5۔ کہ جسنو‏ں انہاں د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے بیٹے عبید اللہ نے 170000 (احتمالا درہم) وچ فروخت کر دتا۔نجاشی، رجال النجاشی، 1418ھ، ص4۔
ابو رافع د‏‏ی موت تریخ وچ اختلاف اے: بعض نے انہاں د‏‏ی موت تریخ خلافت علیؑابن‌ حجر، الأصابہ‌، 1328ھ، ج4، ص67 دے دوران تے بعض نے ايس‏ے سال قرار دتی اے کہ جس وچ امام علیؑ د‏‏ی شہادت ہوئی سی۔ابن عبد البر، الاستیعاب، 1412ھ، ج1، ص85۔ نجاشی د‏‏ی نقل کردہ روایت کيتی بنا اُتے اوہ امام حسنؑ دے زمانہ خلافت تک زندہ رہ‏‏ے۔حسکانی، شواہد التنزیل، 1411ھ، ج1، ص241۔ واقدی نے وی انہاں د‏‏ی موت تریخ نو‏‏ں عثمان تو‏ں کچھ پہلے یا بعد وچ قرار دتا ا‏‏ے۔بحر العلوم، الفائدے الرجالیۃ، 1363شمسی، ج1، ص203۔
 پہلی فقہی کتاب د‏‏ی تالیف 
ابو رافع نے کتاب السنن والاحکا‏م والقضاء مرتب کيتی۔نجاشی، رجال النجاشی، 1418ھ، ص4۔ بعض نے احتمال دتا اے کہ ابورافع اسلام وچ فقہی کتاب تالیف کرنے والی پہلی شخصیت نيں۔موسوی بجنوردی، «آل ابی رافع»، ص549۔ آپ د‏‏ی کتاب نماز ، روزہ ، حج، زکات تے قضا اُتے مشتمل اے تے اس وچ امام علیؑ تو‏ں روایات منقول نيں۔حسنی، تریخ الفقہ الجعفری، 1973ء، ج2، ص283۔
ابو رافع تو‏ں اپنے بیٹےآں دے واسطے تو‏ں روایات منقول نيں۔موحد ابطحی، رہتل المقال، 1417ھ، ج1، ص168۔ شیعہ و سنی علمائے رجال نے انہاں نو‏ں ’’ثقہ‘‘ راویاں وچو‏ں شمار کيتا ا‏‏ے۔ 
 متعلقہ مضامین 
 آل ابی رافع

 حوالے 

 مآخذ 
 ابن‌ حجر عسقلانی، احمد بن‌ علی‌، الاصابہ‌ فی‌ تمییز الصحابہ، بیروت،‌ دار احیاء التّراث‌ العربی، 1328ھ۔
 ابن سعد، محمد بن سعد، الطبقات الكبرى، تحقيق: محمد عبد القادر عطا، بيروت، دار الكتب العلميۃ، 1410ھ/1990ء۔
 ابن عبد البر، یوسف بن عبداللہ، الاستیعاب فی معرفۃ الاصحاب، تحقیق: علی محمد البجاوی، بیروت،‌ دار الجیل، 1412ھ/1992ء۔
 الحسنی، ہاشم معروف، تریخ الفقہ الجعفری، بیروت، 1973ء۔
 بحر العلوم، محمد مہدی، الفائدے الرجالیۃ، حققہ و علق علیہ: محمد صادق بحر العلوم و حسین بحر العلوم، طہران، منشورات مکتبۃ الصادق، 1363شمسی۔
 حسکانی، عبیداللہ بن عبداللہ، شواہد التنزیل لقواعد التفضیل، تحقیق و تصحیح: محمد باقر المحمودی، طہران، التابعۃ لوزارۃ الثقافۃ و الإرشاد الإسلامی، مجمع إحیاء الثقافۃ الإسلامیۃ، 1411ھ۔
 عدۃ من العلماءالاصول الستۃ عشر، تحقیق و تصحیح: ضیاء الدین المحمودی - نعمت اللہ الجلیلی -، نعمت اللہ و مہدی غلام علی، قم، مؤسسۃ‌ دار الحدیث الثقافیۃ، 1423ھ/1381شمسی۔
 علامہ حلی، حسن بن یوسف، ایضاح الاشتباہ، تحقیق: شیخ محمد حسون، قم، مؤسسہ النشر الاسلامی، 1411ھ۔
 قمی، شیخ عباس، الکنی و الالقاب، تہران، مکتبہ صدر، 1368شمسی۔
 مدنی، علیخان، الدرجات الرفیعۃ فی طبقات الشیعۃ، تحقیق: السید محمد صادق بحر العلوم، قم، منشورات مکتبۃ بصیرتی، 1397ھ۔
 موحد ابطحی، محمد علی، رہتل المقال، قم، الناشر: ابن المؤلف، 1417ھ۔
 نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، قم، مؤسسۃ النشر الإسلامی، 1418ھ۔



گٹھ:امام حسن دے ساتھی
گٹھ:مدینہ دے مہاجرین
گٹھ:حکومت علویہ دے کارگزار
گٹھ:اصحاب امام حسن مجتبی
گٹھ:شیعہ