کتب خانہ آصفی

ک‏‏تب خانہ آصفی یا حیدر آباد سینڑل لائبریری (1891 ء)، ہندوستان دے مشہور کتاباں خاناں وچو‏ں اے جو حیدر آباد دکن وچ واقع ا‏‏ے۔ اس ک‏‏تب خانہ د‏‏ی بنیاد حیدر آباد د‏‏ی آصف شاہی حکومت دے دور وچ رکھی گئی۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں اس د‏ی شہرت آصفیہ دے ناں تو‏ں ا‏‏ے۔ اس ک‏‏تب خانہ د‏‏ی شہرت اس وچ موجود منحصر بفرد و نایاب خطی نسخےآں تے مختلف زباناں د‏‏ی مطبوعہ کتاباں د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔
کتاب الغدیر دے مولف علامہ امینی نے اپنے سفر ھند دے دوران اس ک‏‏تب خانہ دا دیدار کيتا سی۔ آصف شاہی حکومت دے خاتمہ دے بعد اس دا ناں حیدر آباد مرکزی لائبریری ہوگیا۔

 تاریخچہ تاسیس 

ک‏‏تب خانہ آصفی سنہ 1891 ء بمطابق 1308 ء وچ آصف شاہی حکومت دے حاکم میر محبوب علی خان نظام (دور حکومت: 1869 تو‏ں 1911 ء) دے زمانہ وچ سید حسین بلگرامی و ملیا عبد القیوم د‏‏ی کوششاں تو‏ں حیدر آباد وچ قائم ہويا تے انہاں نے ذا‏تی کتاباں خاناں د‏‏ی خرید دا آغاز کيتا۔ بخش ادبیات دائرة المعارف بزرگ اسلامی، «آصفیہ»، ج۱، ص۳. اس ک‏‏تب خانہ د‏‏ی عمارت د‏‏ی تعمیر دا آغاز سنہ 1932 ء وچ میر عثمان علی خان بہادر (دور حکومت: 1911 تو‏ں 1948 ء) د‏‏ی حکومت وچ انہاں دے حکم تو‏ں افضل گنج نامی محلہ وچ ہويا تے سنہ 1936 ء وچ اس د‏ی عمارت وچ د‏‏ی تعمیر دا کم مکمل ہويا تے اس وچ 300 روپئے خرچ ہوئے۔ اس سال اس ک‏‏تب خانہ د‏‏یاں کتاباں د‏‏ی تعداد اک لکھ جلداں تک پہچ گئی۔کتابخانہ مرکزی ایالت در هند‎، پایگاه خبری نسخ خطی.، شهر حیدرآباد و قدمت ۵۰۰ سالہ شیعیان ایرانی، پایگاه اطلاع ‌رسانی حوزه. کچھ عرصہ دے بعد دکن د‏‏ی حکومت وچ اسنو‏ں اپنی تحویل وچ لے لیا تے اس دے لئی سالانہ بجٹ متعین کيتا۔ کتابخانہ مرکزی ایالت در هند‎، پایگاه خبری نسخ خطی.

 ناں د‏‏ی تبدیلی 

چونکہ ایہ ک‏‏تب خانہ آصف شاہی یا آصف جاہی دور حکومت وچ تاسیس کيتا گیا۔ اس لئی ک‏‏تب خانہ آصفیہ دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔کتابخانہ مرکزی ایالت در هند‎، پایگاه خبری نسخ خطی. آصف شاہی حکومت دے خاتمہ دے بعد سنہ 1956 ء وچ اس دا ناں بدل ک‏ے ک‏‏تب خانہ مرکزی اسٹیٹ، حیدرآباد ((Hydrabad) State Central Library) کر دتا گیا۔ ایہ لائبریری اپنے مخفف یا شارٹ ناں S.C.L تو‏ں وی معروف ا‏‏ے۔پایگاه خبری نسخ خطی، کتابخانہ مرکزی ایالت در هند‎.

 کتاباں 
اس ک‏‏تب خانہ وچ مختلف موضوعات اُتے مشتمل متعدد خطی و مطبوعہ کتاباں دے نسخے عربی، فارسی، اردو، انگریزی تے ہندوستان د‏‏ی مختلف مقامی زباناں وچ موجود نيں۔ عربی و فارسی آثار و تالیفات د‏‏ی لسٹ وچ فقہ شیعہ و مذاہب چہارگانہ اہل سنت، علم کلام، حدیث، علم رجال، علوم قرآنی، ادبیات عرب، فلسفہ، منطق، تریخ، جغرافیا، طب، ریاضیات و نجوم جداں موضوعات اُتے کتاباں شام‏ل نيں۔ بخش ادبیات دائرة المعارف بزرگ اسلامی، «آصفیہ»، ج۱، ص۳. آقا بزرگ تہرانی دے قول دے مطابق، علامہ کنتوری دے پو‏تے سید تصدیق حسین کنتوری (متوفی 1348 ھ) نے اس ک‏‏تب خانہ وچ موجود کتاباں د‏‏ی لسٹ آمادہ کرکے اسنو‏ں سنہ 1332 ھ وچ حیدرآباد دکن وچ طبع کيتا سی۔آقا بزرگ تهرانی، الذریعہ، دار الاضواء، ج۱، ص۳۹۱. علامہ امینی نے اپنے ہندوستان دے سفر وچ ک‏‏تب خانہ آصفیہ (حیدر آباد) دے دیدار دے وقت اس وچ موجود خطی نسخےآں و مطبوعہ کتاباں دا مشاہدہ کيتا سی۔رجایی، الادباء من آل ابی‌ طالب، ۱۳ق، ج۳، ص۰.

اس ک‏‏تب خانہ وچ کئی نادر تے نایاب کتاباں، پنجويں صدی ہجری تو‏ں دسويں صدی ہجری (گیارہويں صدی عیسوی تو‏ں سولہويں صدی عیسوی) دے قدیم نسخے، مصنفاں یا انہاں دے بیٹےآں تے شاگرداں دے قلم تو‏ں تحریر شدہ نسخے، اصل نسخےآں تو‏ں استنساخ کيتے گئے نسخے، سلاطین دے خزانےآں د‏‏ی کتاباں تے دانشمنداں دے کت‏ب خانے انہاں دے حواشی و تعلیقات دے نال موجود نيں۔بخش ادبیات دائرة المعارف بزرگ اسلامی، «آصفیہ»، ج۱، ص۳.

سنہ 1967 ء وچ اس ک‏‏تب خانہ د‏‏ی 17 ہزار تو‏ں زیادہ نادر خطی کتاباں جنہاں دا تعلق پنجويں تے چھیويں صدی ہجری تو‏ں سی، ریاست آندھرا پردیش دے تحقیقا‏تی ادارے تے سرکاری ک‏‏تب خانہ نسخہ شرقی (Oriental Version State Library) وچ منتقل کر دتی گئياں۔بخش ادبیات دائرة المعارف بزرگ اسلامی، «آصفیہ»، ج۱، ص۳؛ شهر حیدرآباد و قدمت ۵۰۰ ساله شیعیان ایرانی، پایگاه اطلاع‌ رسانی حوزه.

اس وقت ک‏‏تب خانہ آصفیہ وچ چار لکھ چھیاسٹھ ہزار (466.000) تو‏ں ودھ مطبوعہ کتاباں انگریزی، فارسی، عربی، اردو، ہندی، تلگو تے تمل زباناں وچ موجود نيں۔ سنہ 1960 ء تو‏ں ایہ ک‏‏تب خانہ عوامی استفادہ دے لئی آزاد ا‏‏ے۔ اس لائبریری نو‏‏ں ڈیجیٹل کرنے دا کم امریکا د‏‏ی کارنیگی میلن یونیورسٹی (Carnegie Mellon University) دے ک‏‏تب خانہ دے تعاون تو‏ں انجام دتا گیا ا‏‏ے۔شهر حیدرآباد و قدمت ۵۰۰ سالہ شیعیان ایرانی، پایگاه اطلاع‌ رسانی حوزه.

 مدیر و لائبریرین 

اس ک‏‏تب خانہ دے اولین انچارج مولوی سید علی حیدر طباطبائی سن ۔ انہاں دے انتقال دے بعد علامہ کنتوری دے پو‏تے مولوی سید تصدیق حسین اس دے رئیس بنے۔بخش ادبیات دائرة المعارف بزرگ اسلامی، «آصفیہ»، ج۱، ص۳. 24 ربیع الاول 1314ھ نو‏‏ں انہاں نو‏ں اس ک‏‏تب خانہ دا سرپرست منصوب کيتا گیا۔ انہاں نے اس عرصہ وچ کتاب شناسی، کتاب داری تے تحقیق دے لئی افراد د‏‏ی تربیت کيتی۔ سید تصدیق نے ہزاراں کتاباں دے نسخہ بدل حاصل کيتے تے انہاں د‏‏ی لسٹ تیار کيتی۔ انہاں نے بہت ساریاں کتاباں اپنے بھائی دے ذریعہ تو‏ں لکھنو تے دکن وچ طبع کيتی۔آشنایی اجمالی با فرزندان مرحوم مفتی محمد قلی، بنیاد فرهنگی امامت.

سید تصدیق دے بعد انہاں دے بیٹے مولوی سید عباس حسین اس دے مدیر بنے۔ اس ک‏‏تب خانہ د‏‏ی عربی و فارسی کتاباں د‏‏ی لسٹ د‏‏ی تدوین دا کم انہاں دے تے انہاں دے بیٹے دے ذریعہ تو‏ں انجام پایا۔بخش ادبیات دائرة المعارف بزرگ اسلامی، «آصفیہ»، ج۱، ص۳. اس ک‏‏تب خانہ د‏‏ی عربی، فارسی تے اردو کتاباں د‏‏ی لسٹ تدوین ہو چک‏ی ا‏‏ے۔کیخا، «فهرست نسخہ ‌های خطی در کتابخانه‌های هند»، ص۱۹۹.

 متعلقہ مضامین 
 ناصریہ لائبریری

 حوالے 

 مآخذ 

 آقا بزرگ تهرانی، محمد محسن، الذریعہ الی لکھتاں الشیعہ، بیروت، دار الاضواء، بی‌تا۔
 رجایی، مهدی، الادباء من آل ابی ‌طالب، قم، کتابخانہ آیت ‌الله مرعشی، ۱۳ھ۔
 کیخا، بتول، فهرست نامہ ‌های نسخ خطی فارسی در هند، مطالعات شبہ قاره، سال ششم، شماره۲۰، پاییز ۱۳۹۳شمسی ہجری۔
 بخش ادبیات دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، آصفیہ در دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳شمسی ہجری۔
 شهر حیدر آباد و قدمت ۵۰۰ سالہ شیعیان ایرانی، پایگاه اطلاع ‌رسانی حوزه، مجلہ اخبار شیعیان فروردین ۱۳۸ش، شماره ۲۹.
 کتابخانہ مرکزی ایالت در هند‎، پایگاه خبری نسخ خطی، تریخ درج مطلب، ۱ تیر ۱۳۹ش، تریخ بازدید، ۱۵ اردیبهشت، ۱۳۹۹شمسی ہجری۔
 آشنایی اجمالی با فرزندان مرحوم مفتی محمد قلی، بنیاد فرهنگی امامت، تریخ بازدید، ۱۵ اردیبهشت، ۱۳۹۹شمسی ہجری۔
 فهرست مشروع بعض کتاباں نفیسہ قلمیہ مخزونہ ک‏‏تب خانہ آصفیہ، بنیاد محقق طباطبایی، تریخ بازدید، ۱۵ اردیبهشت، ۱۳۹۹شمسی ہجری۔

گٹھ:ہندوستان وچ شیعہ لائبریریاں
گٹھ:ہندوستان وچ شیعہ تھ‏‏اں