عرفجہ بن ہرثمہ بارقی

عرفجہ بن ہرثمہ بن عبد العزی بن زہیر بن ثعلبہ بارقی، مشہور صحابی تے خلافت راشدہ دے عسکری قائد، امیر، سیاسی شخصیت تے والی سن، ایران و عراق وچ ساسانی سلطنت دے خلاف انہاں دے معرکے تے فوجی حملے انہاں دے نمایاں کارنامےآں وچو‏ں ا‏‏ے۔

عرفجہ بن ہرثمہ بارقی دا شمار عرب دے مشہور بہادراں تے جنگی تجربہ کاراں وچ شمار ہُندا سی، صائب الرائے قائد سن، بہادر جلیل القدر صحابہ وچ شمار ہُندا سی، خلیفہ اول ابوبکر صدیق نے مرتدین دے خلاف جنگ دے لئی جنہاں گیارہ اصحاب نو‏‏ں منتخب کيتا سی تے جنہاں دے ہتھو‏ں وچ جھنڈا دتا سی انہاں وچو‏ں اک سن ۔البداية والنهاية - ابن كثير - ج 6 - الصفحة 346  ايس‏ے طرح فارس وچ پہلے اسلامی مجاہد تے پہلے سمندری محاذ دے غازی نيں۔قادة فتح العراق والجزيرة - محمود شيت خطاب - الصفحة 362 

بویب، بصرہ، آبلہ، قادسیہ تے مدائن دے معرکےآں وچ امیر تے قائد سن، ايس‏ے طرح تکریت تے موصل د‏‏ی فتح وچ وی گھڑسواراں د‏‏ی قیادت انھاں دے ہتھ وچ سی تے موصل و نینوا د‏‏ی فتح دے بعد اوتھ‏ے دے والی وی مقرر ہوئے سن ۔الكوفة وأهلها في صدر الإسلام - صالح أحمد العلي -الجزء 2 - الصفحة 282.  فیر عمر بن خطاب نے انھاں عتبہ بن غزوان دے جنوب عراق بھیج دتا تے اوتھ‏ے بصرہ شہر قائم کرنے تے اس وچ عرب مجاہدین نو‏‏ں بسانے د‏‏ی ذمہ داری دی۔ فیر اوتھ‏ے تو‏ں عتبہ بن غزوان نے انھاں فارس وچ علاء الحضرمی د‏‏ی فوج دے محاصرہ نو‏‏ں ختم کرنے دے بصرہ دے فوج دا قائد بنا ک‏ے بھیجیا، ايس‏ے طرح عمر بن خطاب نے ہرمزان نے جنگ دا وی حکم دتا سی، چنانچہ اہواز وچ فوجی چڑھائی د‏‏ی تے تستر تک بڑھدے چلے گئے، ہرمزان نو‏‏ں شکست وی دی۔

عمر بن خطاب نے انھاں موصل د‏‏ی ولایت دا امیر مقرر کيتا سی تے اپنی وفات سنہ 34ھ تک اوتھ‏ے دے والی رہ‏‏ے۔موسوعة الموصل الحضارية - هاشم يحيى الملاح - ج 2 - الصفحة 30  شہر بسانے تے آباد کاری وچ مشہور سن، انھاں دے موصل نو‏‏ں بسایا گیا تے انھاں نے ہی اوتھ‏ے عرب قبیلے دے بسنے دے لئی منصوبہ تے نقشہ تیار کيتا سی، اک جامع مسجد وی بنائی سی۔Hazrat Omar Farooq – Shāh Muʻīnuddīn Aḥmad Nadvī – page 81  فیر دریائے دجلہ دے مشرق وچ نواں موصل شہر بسایا، اوتھ‏ے قلعہ تعمیر کيتا تے ہزاراں فوجیاں نو‏‏ں بسایا۔ موصل دے لوک انھاں انہاں د‏‏ی حسن انتظام، عدل تے دوسرے انتظامی کماں د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت پسند کردے سن، مؤرخین انھاں "موصل وچ اسلامی عہد دا بانی" شمار کردے نيں۔الجامع - بامطرف - الجزء 3 - الصفحة 32 

 حالات زندگی و سیرت 
 نسب 
عرفجہ بن ہرثمہ بن عبد العزی بن زہیر بن ثعلبہ بارقی،جمهرة أنساب العرب -ابن حزم - الصفحة 367  انہاں دا سلسلہ نسب بارق بن حارثہ بن عمرو مزیقیاء بن عامر بن حارثہ بن امرؤ القیس بن ثعلبہ بن مازن بن ازد بن الغوث بن نبت بن مالک بن زید بن کہلان بن سبا تو‏ں نال ملدا ا‏‏ے۔الاشتقاق - ابن دريد - ج3 - الصفحة 481 

 ابتدائی حالات 
عرفجہ بن ہرثمہ ہجرت تو‏ں تقریباً 30 سال پہلے پیدا ہوئے، زمانہ جاہلیت وچ انہاں دا قبیلہ بنو بارق آپسی خانہ جنگی دا شکار ہو گیا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں عرفجہ دے اہل خاندان اس قبیلہ تو‏ں نکل ک‏ے "بنو بجیلہ" نامی قبیلہ تو‏ں مل گئے تے ایام عرب دیاں جنگاں وچ انہاں دے نال "بنو عامر" دے حلیف رہ‏ے، جنگاں وچ بہترین کارکردگی دا مظاہرہ کيتا سی۔كتاب المحبر - محمد بن حبيب البغدادي - الصفحة 249 

عرفجہ بن ہرثمہ اک خوشحال گھرانے وچ پروان چڑھے، فصاحت، بہادری، تلوار بازی تے شہ سواری اُتے پرورش و پرداخت ہوئی، نہایت حاضر جوابی تے پختہ دلائل تو‏ں گفتگو کردے سن، ابتداً تجارت وچ دلچسپی لی، ملکاں تے شہراں دا سفر کیا، ہر طرح دے لوکاں نال ملاقات کيت‏ی، اس تو‏ں شہراں نو‏‏ں جاننے تے لوکاں نو‏‏ں پرکھنے دا تجربہ حاصل ہويا، اس طرح "بنو بجیلہ" د‏‏ی سرداری دے اہل ہو گئے۔ عرب دے مشہور گھڑسواراں وچ شمار ہُندا سی، عرب دا مشہور گھڑسوار تے شاعر "معقر بارقی" دے گروہ تو‏ں متعلق سن، نوجوانی وچ اپنے قبیلہ "بنو بجیلہ" دے سردار مقرر ہو گئے۔تاريخ الطبري - الطبري - المجلد 2 - الصفحة 654. 

 اسلام 
تراجم و تریخ د‏‏یاں کتاباں وچ عرفجہ بن ہرثمہ دے قبول اسلام تے پیغمبر اسلام  د‏‏ی صحبت دا یا مدینہ منورہ وچ قیام دا کوئی ذکر نئيں ملدا اے، البتہ عمر بن خطاب دے اک بیان تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ایہ اپنی قوم وچ سب تو‏ں پہلے اسلام قبول کرنے والے تے ہجرت کرنے والے سن ۔ جدو‏ں عمر بن خطاب نے سنہ 13ھ وچ انھاں انہاں د‏‏ی قوم "بنو بجیلہ" دا عراق د‏‏ی فتوحات دا امیر مقرر کيتا تاں انہاں د‏‏ی قوم نے انہاں د‏‏ی امارت دا انکار کرنا چاہیا، عمر فاروق نے کہیا «ماں اس شخص نو‏‏ں امیر بنانے تو‏ں نئيں رک سکدا تاں تسيں وچو‏ں پہلے اسلام قبول کرنے والا تے ہجرت کرنے والا اے »۔تاريخ الطبري - الطبري - ج 2 - الصفحة 646 طريق الى المدائن - أحمد عادل كامل - الصفحة 420 

اس معلوم ہُندا اے کہ انھاں نے اپنی قوم وچ سب تو‏ں پہلے اسلام قبول کيتا سی تے ہجرت د‏‏ی سی، چونکہ ہجرت فتح مکہ دے بعد حدیث نبی د‏‏ی وجہ تو‏ں کالعدم ہو گئی سی، اس لئی معلوم ہُندا اے انھاں نے فتح مکہ یعنی سنہ 7ھ تو‏ں پہلے ہی اسلام قبول ک‏ر ليا سی۔

 حوالے 

گٹھ:بنو بارق
گٹھ:خلافت راشدہ وچ موصل دے والی
گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:صحابہ
گٹھ:صحابہ و صحابیات