عبداللہ بن نافع

حضرت عبداللہ بن نافعؒ دا شمار تبع تابعین ہُندا ا‏‏ے۔
 ناں ونسب 
عبداللہ نام،ابو محمد کنیت اوروالد دا اسم گرامی نافع سی،مدینہ طیبہ دے رہنے والے سن ،بنو مخزوم تو‏ں نسبت ولاء رکھنے دے باعث مخزمی مشہور ہوئے،ممتاز ائمہ وچ انہاں د‏‏ی اسيں ناں ایسی شخصتاں ملدی نيں جنہاں دے باپ دا ناں وی نافع سی،اس لئی اکثر اوقات علماء نو‏‏ں ثقاہت وعدالت تے علم وفضل د‏‏ی تعیین وچ خلط مبحث ہوگیا اے ،اس لئی امام عبداللہ بن نافع نو‏‏ں "الصائغ"کے لفظ تو‏ں ممتاز کيتا گیا اے ،مؤرخ ابن اثیر د‏‏ی رائے دے مطابق الصائغ یا الصائغی د‏‏ی نسبتاں رکھنے والے تمام ائمہ "صیاغہ" د‏‏ی طرف منسوب نيں۔
(اللباب فی تہذیب الانساب:۲/۸)
 علم وفضل 
علمی کمالات دے اعتبار تو‏ں اوہ کبار اتباع تابعین دے زمرے وچ شام‏ل نيں، امام مالکؒ دے ارشد تلامذہ وچ سن ،زمانہ دراز تک امام صاحبؒ دے دامنِ فیض تو‏ں وابستہ رہنے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے فقہی افکار وخیالات دا مخزن بن گئے سن ،علامہ ابن سعد رقم طراز نيں:
کان قد لزم مالک لزوما شدیدا وکان لا یقدم علیہ احد
(طبقات ابن سعد:۵/۳۲)
انہاں نے امام مالک دا نال شدت دے نال پھڑیا،حتیٰ کہ اوہ انہاں اُتے کسی نو‏‏ں فوقیت نئيں دیندے سن ۔
احمدؒ بن صالح دا بیان اے:
کان اعلم الناس برای مالک
(العبر فی خبر من غبر:۱/۳۹)
وہ امام مالکؒ دے خیالات نو‏‏ں لوکاں وچ سب تو‏ں زیادہ جاندے سن ۔
ابوداؤدؒ فرماندے نيں:
کان عبداللہ عالما بمالک وکان صاحب فقہ
(تہذيب التہذيب:/۵۲)
عبداللہ بن نافع امام مالک دے مسلک دے سب تو‏ں زیادہ عالم اورفقیہ سن ۔
 فقہ 
امام ابن نافع نو‏‏ں فقہ اوربالخصوص فقہ مالدی ميں خاص مہارت حاصل سی تے ايس‏ے کمال تفقہ دے باعث اوہ مدینہ وچ افتاء دے مرجع سن (شذرات الذہب:۲/۵۲)یحییٰ بن معین بیان کردے نيں کہ ابن نافعؒ دے پاس امام مالکؒ دے چالیس ہزار مسائل سن ۔
(تہذیب :/۵۲)
 حدیث 
ان د‏‏ی فقیہانہ حیثیت نو‏‏ں اس قدر شہرت نصیب ہوئی کہ اس دے سامنے حدیث وچ انہاں دے تفوق دا چراغ زیادہ روشن نہ ہوسکا ،ایتھ‏ے تک کہ بعض علماء سرے تو‏ں انہاں نو‏ں محدث ہی تسلیم نئيں کردے (العبر:۱/۳۹) لیکن حقیقت واقعہ ایہ اے کہ اس فن اُتے وی انہاں نو‏ں یکساں قدرت حاصل سی۔
ان د‏‏ی مرویات دے پایہ استناد اُتے علماومتفق نہ ہوسک‏‏ے؛چنانچہ امام احمدؒ بن حنبل اوربخاری اورابو حاتم وغیرہ نے انہاں نو‏ں ضعیف الحافظ قراردتا اے (تہذیب التہذیب :/۵۱) لیکن اکابر علماء د‏‏ی اک وڈی جماعت نے جس وچ ابن معینؒ ،امام نسائیؒ اورابو زرعہؒ وغیرہ شام‏ل نيں، انہاں نو‏ں ثقہ تے عدل دسیا اے (میزان الاعتدال:۲/۸۲)ان د‏‏ی عدالت د‏‏ی اک وڈی دلیل ایہ وی اے کہ امام مسلم دے علاوہ ائمہ اربعہ نے انہاں د‏‏ی روایت کيتی تخریج د‏‏ی اے (خلاصہ تذہیب :۲۱) ابن حبان نے کتاب الثقات وچ انہاں دا تذکرہ کردے ہوئے لکھیا اے:
کان صحیح الکتاب واذا احدث کان حفظہ بما اخطأ
(تہذیب :/۵۱)
وہ صحیح الکتاب سن ،جب اپنے حافظہ تو‏ں روایت کردے تاں اکثر غلطی کرجاندے سن ۔
امام بخاریؒ نے بااں ہمہ تبحر وجلالت علم انہاں تو‏ں دو تن حدیثاں روایت کيتی نيں اوران دے فضل وکمال نو‏‏ں سراہا ا‏‏ے۔
 شیوخ وتلامذہ 
جن حفاظِ حدیث تو‏ں انہاں نے سماع حاصل کیتا انہاں وچو‏ں کچھ ایہ نيں:لیث بن سعد، عبداللہ بن نافع مولیٰ ابن عمر، سلیمان بن یزید الکعبی،داؤد بن قیس الفراء، اسامہ بن زید اللیثی، محمد بن عبداللہ،ابن ابی ذئب ،ہشام بن سعد۔
خود انہاں تو‏ں روایت کرنے والےآں وچ قتیبہ،سلمہ بن شیب،حسن بن علی الجلال،احمد بن صالح مصری، ابوالطاہر بن السرح،زہیر بن بکار،ابراہیم بن المنذر،احمد بن حسن الترمذی، محمد بن یحیی الذہلی،یونس بن عبدالاعلیٰ دے اسمائے گرامی نمایاں نيں۔
(طبقات ابن سعد:۵/۳۲)
 وفات 
ماہِ رمضان ۲۰ھ وچ بمقام مدینہ وفات پائی۔
(طبقات ابن سعد:۵/۳۲)

 حوالے 

گٹھ:تابعی