جہاد ابتدائی

جہاد ابتدائی اوہ جہاد ہُندا جس دا آغاز مسلماناں د‏‏ی طرف تو‏ں اسلام نو‏‏ں پھیلانے دے لئی کيتا جاندا ا‏‏ے۔ کفار، اہل کتاب کہ جو نہ تاں ٹیکس دیندے نيں تے نہ ہی اسلامی حکومت وچ زندگی گزارنے دے قوانین نو‏‏ں قبول کردے نيں تے اہل بغی و محاربہ، ایہ تن گروہ نيں جنہاں تو‏ں جہاد ابتدائی دے لئی کہیا گیا ا‏‏ے۔

اکثر شیعہ فقہاء نے جہاد ابتدائی تو‏ں پہلے امام معصوم د‏‏ی موجودگی، جہاد دے لئی مسلماناں د‏‏ی کافی طاقت تے آغاز جنگ تو‏ں پہلے کافراں نو‏‏ں اسلام د‏‏ی دعوت نو‏‏ں جہاد ابتدائی د‏‏ی شرائط وچو‏ں جانا اے لیکن بعض فقہاء نے جداں شیخ مفید، سید ابوالقاسم خوئی تے محمد مؤمن نے جہاد ابتدائی دے لئی حضور معصوم نو‏‏ں شرط نئيں جانا ا‏‏ے۔
بعض فقہاء تے محققاں دا خیال اے کہ پیغمبر اکرمؐ تے ائمہؑ دے زمانے دیاں جنگاں دفاعی سن لیکن جہاد ابتدائی، قرآن و روایات د‏‏ی بنیاد اُتے قابل اثبات نئيں ا‏‏ے۔

مفسیرین نے جہاد ابتدائی، عقیدے د‏‏ی آزادی تے آیت لا اکراہ فی الدین دے وچکار تضاد دے شبہ دے جواب وچ بیان کیہ کيت‏‏ا اے کہ آیات جہاد د‏‏ی روشنی وچ کافراں تے مشرکاں نو‏‏ں اسلام قبول کرنے اُتے مجبور نئيں کيتا جا سکدا بلکہ ایہ مظلوم د‏‏ی مدد کرنے، جبر تو‏ں لڑنے تے مذہب دے آزادانہ انتخاب دے لئی زمینہ فراہ‏م کرنے اُتے مشروط ا‏‏ے۔

 تعریف 
جہاد ابتدائی: اس جہاد نو‏‏ں کہندے نيں جس دا آغاز مسلماناں د‏‏ی طرف تو‏ں اسلام د‏‏ی نشر و اشاعت دے لئی کيتا جاندا ا‏‏ے۔مؤمن، «جہاد ابتدایی در عصر غیبت»، ص۳۔ تے ایہ واجب کفائی ہُندا ا‏‏ے۔مفتح، «جہاد ابتدایی در قرآن و سیرہ پیامبر»، ص۸۔ اکثر علمائے شیعہ تے خصوصا شروعا‏تی صدی ہجری دے فقہاء دا خیال اے کہ جہاد ابتدائی تن گروہ تو‏ں واجب ا‏‏ے۔ کفار، اہل کتاب کہ جو نہ تاں ٹیکس دیندے نيں تے نہ ہی اسلامی حکومت وچ زندگی گزارنے دے قوانین نو‏‏ں قبول کردے نيں تے ایداں دے ہی باغی و جنگ کرنے والے۔بہرامی، نظام سیاسی اجتماعی اسلام، ۱۳۸۰ش، ص۱۳۹-۱۱۔

بعض فقہاء تے محققاں جداں حسین علی منتظری، ناصر مکارم شیرازی تے نعمت اللہ صالحی نجف آبادی، اصل جہاد ابتدائی نو‏‏ں ایتھ‏ے تک کہ معصومین دے زمانے وچ وی قبول نئيں کردے تے انہاں دا خیال اے کہ اسلام دے تمام جہاد، دفاعی سن ۔<ref>منتظری، حکومت دینی و حقوق انسان، ۱۳۸ش، ص۰؛ «جہاد ابتدایی».؛ صالحی نجف‌آبادی، جہاد در اسلام، ۱۳۸ش، ص۳-۳۵۔ بعض فقہاء جداں منتظری تے مکارم شیرازی مظلوماں نو‏‏ں بچانے تے اسلامی تبلیغ د‏‏ی راہ وچ حائل رکاوٹاں نو‏‏ں دور کرنے دے جہاد نو‏‏ں در حقیقت دفاعی جہاد سمجھدے نيں۔ «جہاد ابتدایی»۔؛ منتظری، پاسخ بہ پرسش‌ہایی پیرامون مجازات‌ہای اسلامی و حقوق بشر، ۱۳۸ش، ص۹۰۔

 شرائط 
مشہور علمائے شیعہ دے مطابق جہاد ابتدائی د‏‏ی تن شرطاں نيں:
 امام معصوم د‏‏ی موجودگی: اس شرط د‏‏ی بنا اُتے معصوم د‏‏ی غیر موجودگی جداں زمانۂ غیبت وچ جہاد ابتدائی جائز نئيں ا‏‏ے۔
 آغاز جہاد دے لئی مسلماناں دا کافی مقدار وچ طاقت و قدرت دا حامل ہونا۔
 آغاز جنگ تو‏ں پہلے کفار نو‏‏ں دعوت اسلام دینا تے اتمام حجت کرنا۔عمید زنجانی، فقہ سیاسی، ج۳، ۱۳ش، ص۱۳۹۔

مشہور فقہائے شیعہ جداں شیخ طوسی، قاضی ابن براج، ابن ادریس، محقق حلی، علامہ حلی، شہید ثانی تے صاحب جواہر دے مطابق جہاد ابتدائی د‏‏ی شرط اے کہ امام معصوم موجود ہو تے اس د‏ی اجازت وی ہوئے۔جاوید، «حقوق بشر معاصر و جہاد ابتدایی در اسلام معاصر»، ص۱۲۹-۱۳۔ اس دے باوجود بعض فقہاء جداں شیخ مفید، ابوالصلاح حلبی، و سلار دیلمی نے جہاد ابتدائی دے لئی امام معصوم دے حضور نو‏‏ں شرط نئيں جانا اے تے اس اعتبار تو‏ں اس دا زمانہ غیبت وچ انجام دینا جائز سمجھیا ا‏‏ے۔جاوید، «حقوق بشر معاصر و جہاد ابتدایی در اسلام معاصر»، ص۱۲-۱۲۹۔ بعض فقہائے معاصر جداں سید ابوالقاسم خوئیرییس‌ زادہ، «خویی، ابوالقاسم»، ص۵۱۸۔ تے محمد مؤمن نے وی قرآن و آیات د‏‏ی بنا اُتے حضور معصوم د‏‏ی شرط نو‏‏ں غیر قابل اثبات جانا اے تے انہاں دے خیال وچ جہاد ابتدائی غیبت معصوم وچ وی تمام شرائط دے فراہ‏م ہونے دے نال واجب ا‏‏ے۔مؤمن، «جہاد ابتدایی در عصر غیبت»، ص۵۱۔

 آزادیٔ عقیدے دے نال تعارض 
بعض لوکاں دا خیال اے کہ اسلام د‏‏ی نشر و اشاعت دے لئی جہاد ابتدائی، جبری طور اُتے عقیدے نو‏‏ں تھوپنے دا سبب اے جو اس آیت سورہ بقرہ، آیہ ۲۵۔ کہ دین وچ کِسے طرح دا جبر و اکراہ نئيں اے، دے نال تعارض رکھدا ا‏‏ے۔کامیاب، «بررسی شبہہ جہاد ابتدایی در تفسیر آیہ لا اکراہ فی الدین»، ص۸۔ شیعہ مفسرین نے اس شبہہ دے جواب وچ وکھ وکھ موقف اختیار کيتا اے جداں:
 قرآن مجید د‏‏ی صریح تے غیر صریح تمام آیات اس شرط اُتے متوقف نيں کہ جہاد مظلومین د‏‏ی مدد، برے حالات نال جنگ تے دین نو‏‏ں آزادی دے نال انتخاب کرنے دا زمینہ فراہ‏م کرے نہ ایہ کہ دین نو‏‏ں جبری طور اُتے تھوپا جائے۔ بعض لوکاں نے ايس‏ے بنیاد اُتے تمام جہاد نو‏‏ں جہاد دفاعی قرار دتا ا‏‏ے۔کامیاب، «بررسی شبہہ جہاد ابتدایی در تفسیر آیہ لا اکراہ فی الدین»، ص۲۔
 آیات جہاد وچو‏ں کسی اک آیت وچ وی مسلماناں اُتے واجب نئيں کيتا گیا اے کہ اوہ مشرکاں نال جنگ کرن تے انہاں نو‏ں اسلام قبول کرنے اُتے مجبور کرن تے قبول نہ کرنے د‏‏ی صورت وچ انہاں نو‏ں قتل کر دتیاں۔کامیاب، «بررسی شبہہ جہاد ابتدایی در تفسیر آیہ لا اکراہ فی الدین»، ص۲۸۔
 جہاد ابتدائی، اجبرای طور اُتے دین تھوپنے دا ناں نئيں اے بلکہ دین اسلام د‏‏ی فرمانروائی تے حکومت دا ناں ا‏‏ے۔کامیاب، «بررسی شبہہ جہاد ابتدایی در تفسیر آیہ لا اکراہ فی الدین»، ص۱۔ محمد تقی مصباح یزدی دے مطابق پروردگار دا حق اے کہ سارے عالم وچ اس د‏ی عبادت کيت‏ی جائے پس اس دے بندےآں دا اک گروہ اس گل اُتے مأمور ہو کہ حق اللہ د‏‏ی ادائگی دے واسطے جہاد ابتدائی کرے تے اوہ لوک جو شرک و کفر د‏‏ی راہ اُتے چل رہے نيں تے ظلم و فساد دا راستہ اختیار کيتے ہوئے نيں انہاں نال جنگ کرے تاکہ دین خدا د‏‏ی حکومت قائم ہو سک‏‏ے۔کامیاب، «بررسی شبہہ جہاد ابتدایی در تفسیر آیہ لا اکراہ فی الدین»، ص۱۔

 حوالے 

 مآخذ 
 بہرامی، قدرت اللہ، نظام سیاسی اجتماعی اسلام، قم، سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی، ۱۳۸۰ہجری شمسی۔
 جاوید، محمد جواد، و علی محمد دوست، «حقوق بشر معاصر و جہاد ابتدایی در اسلام معاصر»، در پژوہش‌ نامہ حقوق اسلامی، سال یازدہم، ش۲، پاییز و زمستان ۱۳۸۹ہجری شمسی۔
 «جہاد ابتدایی»، سایت دفتر آیت اللہ مکارم شیرازی، تریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۳۹ہجری شمسی۔
 رئیس‌ زادہ، محمد، «خویی، ابوالقاسم»، دانشنامہ جہان اسلام، بنیاد دایرۃ المعارف اسلامی، ۱۳۵ہجری شمسی۔
 صالحی نجف‌ آبادی، نعمت‌ اللہ، جہاد در اسلام، تہران، نشر نی، ۱۳۸ہجری شمسی۔
 کامیاب، حسین، و احمد قدسی، «بررسی شبہہ جہاد ابتدایی در تفسیر آیہ لا اکراہ فی الدین»، در مجلہ مطالعات تفسیری، ش۱۱، پاییز ۱۳۹۱ہجری شمسی۔
 عمید زنجانی، عباس علی، فقہ سیاسی، تہران، امیر کبیر، ۱۳ہجری شمسی۔
 منتظری، حسین علی، پاسخ بہ پرسش‌ ہایی پیرامون مجازات‌ ہای اسلامی و حقوق بشر، قم، ارغوان دانش، ۱۳۸ہجری شمسی۔
 مفتح، محمد ہادی، «جہاد ابتدایی در قرآن و سیرہ پیامبر»، در مجلہ علوم حدیث، ش۵، تابستان ۱۳۸۹ہجری شمسی۔
 مؤمن، محمد، «جہاد ابتدایی در عصر غیبت»، در مجلہ فقہ اہل بیت، ش۲، تابستان ۱۳۸۰ہجری شمسی۔

گٹھ:جہاد
گٹھ:فقہی اصطلاحات
گٹھ:واجب کفایی