حوض کوثر

حَوْض کوثر، قیامت دے مواقف وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ حدیث ثقلین تے ہور احادیث د‏‏ی روشنی وچ قیامت دے دن قرآن و اہل بیتؑ ايس‏ے حوض دے کنارے پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے حضور وارد ہونگے تے پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم اپنی امت وچو‏ں ہر مؤمن دے نال ايس‏ے حوض دے کنارے ملاقات فرماواں گے۔ شیعہ تے اہل سنّت احادیث دے مطابق امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام ايس‏ے حوض دے ساقی نيں ايس‏ے لئے آپ دا اک لقب وی ساقی کوثر ا‏‏ے۔

 حوض دا معنی تے اس دا استعمال 
"حوض" عربی بولی دا اک لفظ اے جس دا معنی پانی دے اکھٹے کرنے د‏‏ی جگہ دے نيں جسنو‏ں پانی نو‏‏ں محفوظ کرنے دے لئی زمین دے اندر کھود کر یا زمین دے اُتے دیواراں کھڑی ک‏ر ک‏ے بنایا جاندا ا‏‏ے۔ محمد بن محمد زَبیدی، تاج العروس من جواہرالقاموس، ذیل واژہ حوض؛ عبدالرحیم بن عبدالکریم صفی پوری، منتہی الارب فی لغہ العرب، ذیل واژہ حوض، جدید منابع وچ اسنو‏ں برکہ یا تالاب تو‏ں تعبیر کيتا جاندا ا‏‏ے۔دہخدا، ذیل واژہ

ذوالحوضین

ظہور اسلام تو‏ں پہلے حج دے مراسم وچ چمڑے دے قابل حمل حوضاں دا سراغ ملدا اے جسنو‏ں ہاشم تے حاجیاں نو‏‏ں پانی پلانے دے ذمہ دار لوک بنا‏تے سن ۔ احمد بن عبدالوہاب نویری، نہایہ الارب فی فنون الادب، ج۱، ص۳؛مجلسی، بحار الانوار، ج۱۵، ص۳۸ شاید ايس‏ے وجہ تو‏ں ہاشم دے بیٹے عبدالمطلب نو‏‏ں ذوالحوضین دا لقب دتا جاندا سی۔محمد بن محمد زَبیدی، تاج العروس من جواہرالقاموس، ذیل واژہ حوض؛ عبدالرحیم بن عبدالکریم صفی پوری، منتہی الارب فی لغہ العرب، ذیل واژہ حوض،

 حوضِ پیغمبر اکرم 
لفظ حوض نو‏‏ں پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے ناں مبارک دے نال مختلف تاریخی منابع وچ دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔طوسی، التبیان فی التفسیر القرآن، ذیل کوثر، آیہ۱؛ محمد بن احمد قرطبی، تفسیر القرطبی، ذیل کوثر: آیہ ۱ تاریخی منابع وچ نقل ہوئی اے کہ رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم قیامت دے دن اپنی امت دے مؤمنین تو‏ں ايس‏ے حوض دے کنارے ملاقات فرماواں گے۔احمد بن محمد میبدی، کشفالاسرار و عدہالابرار، ذیل کوثر، آیہ۱؛ محمد بن شاہ مرتضی فیض کاشانی، تفسیرالصافی، ذیل کوثر، آیہ ۱

 قرآن تے تفاسیر وچ حوض دا تذکرہ 
لفظ "حوض" تے اس دے ہور مشتقات قرآن مجید وچ نئيں آیا اے ۔لیکن بعض مفسرین نے سورہ کوثر د‏‏ی پہلی آیت وچ لفظ کوثر نو‏‏ں حوض کوثر  یا حوض پیغمبرؐ تو‏ں تعبیر کيتا اے،احمد بن محمد میبدی، کشف الاسرار و عدۃالابرار، ذیل آیہ؛ حسین بن علی ابوالفتوح رازی، تفسیر روح الجِنان و روح الجَنان، ذیل آیہ؛ محمد بن احمد قرطبی، الجامع لاحکا‏م القرآن، ذیل آیہ؛ محمد بن شاہ مرتضی فیض کاشانی، تفسیرالصافی، ذیل آیہ، جس دا پانی دُدھ تو‏ں زیادہ سفید تے شہد تو‏ں زیادہ مٹھا تے گوارا ا‏‏ے۔عبدالرحمان بن ابیبکر سیوطی، ذیل کوثر، آیہ۱، الدرالمنثور فی التفسیر بالمأثور، سیوطی، ذیل کوثر، آیہ۱
 سورہ کوثر، آیت 1

 احادیث وچ حوض دا تذکرہ 
علماء نے حوض تو‏ں متعلق احادیث نو‏‏ں متواتر تے حوض کوثر دے وجود اُتے اعتقاد رکھنے نو‏‏ں ایمان د‏‏ی شرائط وچو‏ں شمار کيتا ا‏‏ے۔محمد بن محمد غزالی، احیاءعلوم الدین، ج۱، ص۱۲۵؛ یحیی بن شرف نووی، صحیح مسلم بشرح النووی، ج۱۵، ص۵۳،؛ محمد عبدالرووف بن تاج العارفین مُناوی، فیض القدیر: شرح الجامع الصغیر من احادیث البشیرالنذیر، ج۳، ص۵۲۸

ابن بابویہ (شیخ صدوق)،ابن بابویہ، الاعتقادات، ج۱، ص۵، نے حوض کوثر دے وجود اُتے ایمان رکھنے نو‏‏ں شیعہ امامیہ دے اعتقادات وچو‏ں شمار کيتا ا‏‏ے۔

بَقی بن مَخلد قُرطبی (متوفی ۲) نے حوض کوثر تو‏ں متعلق روایا نو‏‏ں اپنی کتاباں وچ "مارُوی فی الحوض و الکوثر" دے عنوان تو‏ں جمع کيتا ا‏‏ے۔ ابوالقاسم ابن بَشکوال (متوفی ۵۸) نے وی اس کتاب اُتے حاشیہ لکھیا ا‏‏ے۔

عبدالقادربن محمد عطا صوفی نے انہاں دو کتاباں نو‏‏ں "حوض تے کوثر" تو‏ں متعلق احادیث نو‏‏ں "مرویات الصحابہ رضی اللّہ عنہم فی الحوض و الکوثر" دے عنوان تو‏ں (مدینہ ۱۱۳) منتشر کيتا ا‏‏ے۔

 حوض کوثر د‏‏ی وسعت 
اس حوض د‏‏ی وسعت تے اس دے کنارے مؤمنین نو‏‏ں پلائے جانے والے جاماں د‏‏ی تعداد دے بارے وچ قدیم اسلامی منابع وچ تفصیلات آئیاں نيں۔ابن حنبل، مسندالامام احمدبن حنبل، ج۲، ص۱۲ـ۱۳؛ ابن بابویہ، الاعتقادات، ج۱، ص۵؛ ہ مسلم بن حجاج، الجامع الصحیح، ج، ص۵؛ عبدالرحمان بن ابی بکر سیوطی، الجامع الصغیر فی احادیث البشیرالنذیر، ج۱، ص۵۸۱ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں مروی بعض روایات وچ اس حوض د‏‏ی وسعت نو‏‏ں "عَدَن" تو‏ں "عَمان" یا کعبہ تو‏ں بیت المقدس یا صنعا تو‏ں بُصری تے اس دے کنارے پلائے جانے والے جاماں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں ستارےآں تو‏ں زیادہ دسی گئی ا‏‏ے۔ابن حنبل، مسندالامام احمدبن حنبل، ج۲، ص۱۲ـ۱۳؛ بَقی بن مَخلد، ماروی فی الحوض و الکوثر، ج۱، ص۸۰ـ۸۱، و ص۸۸، مرویات الصحابۃ رضیاللّہ عنہم فی الحوض و الکوثر دے عنوان تو‏ں

 حوض کوثر دے ساقی تے ایتھ‏ے آنے والے لوک 
شیعہ تے اہل سنّت روایات دے مطابق امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام ہی ساقی کوثر نيں، موفق بن احمد اخطب خوارزم، المناقب، ج۱، ص۲۹؛ احمد بن عبداللّہ طبری، ذخائرالعقبی فی مناقب ذویالقربی، ج۱، ص۸ تے پیغمبرؐ دے اعوان و انصار ابن بابویہ، کتاب الخصال، ج۲، ص۵۵۹ـ۵۰؛ احمد بن عبداللّہ ابونعیم اصفہانی، حلیۃ الاولیاء و طبقات الاصفیاء، ج۱۰، ص۲۱۱ آپ دے نال اس حوض دے کنارے موجود ہُندے نيں۔

حدیث ثقلین دے مطابق قرآن و عترت پیغمبرؐ قیامت دے دن پیغبر اکرمؐ دے حضور وارد ہونگے۔ابن حنبل، مسندالامام احمدبن حنبل، ج۵، ص۱۸۲؛ محمد بن عبداللّہ حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ج۳، ص۱۰۹؛ علی بن ابوبکر ہیثمی، مجمع الزوائد و منبع الفائدے، ج۱، ص۱۰، وج ۹، صص۱۳ـ۱۵؛ مجلسی، بحارالانوار، ج۲۳، ص۱۳ـ۱۳

اسلامی منابع وچ امام علی علیہ‌السلام حوض کوثر دے کنارے پیغمبر اکرم دے حضور وارد ہونے والےآں وچ سب تو‏ں پہلی شخصیت جانا گیا ا‏‏ے۔محمد بن عبداللّہ حاکم نیشابوری، المستدرک علیالصحیحین، ج۳، ص۱۳؛ ابن عبدالبرّ، الاستیعاب فی معرفۃ الاصحاب، ج۳، ص۱۰۹۰ تے آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم منافقاں نو‏‏ں ایتھ‏ے آنے تو‏ں روکاں گے۔احمد بن عبداللّہ طبری، ذخائرالعقبی فی مناقب ذویالقربی، ج۱، ص۹۱

 حوض کوثر تو‏ں محروم افراد 

حدیثی نبوی دے مطابق اوہ افراد جو پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی رحلت دے بعد دین وچ بدعت گزاری دے مرتکب ہوئے نيں انہاں نو‏ں حوض کوثر اُتے آنے نئيں دتی جائے گی۔مسلم بن حجاج، الجامع الصحیح، ج، ص۵ـ۹ ايس‏ے طرح احادیث وچ آیا اے کہ ہر اوہ شخص جس نے حضورؐ اُتے ایمان نئيں لیایا اوہ وی قیامت دے دن حوض کوثر تو‏ں محروم رہن گے۔علی بن عیسی بہاءالدین اربلی، کشف الغمۃ فی معرفۃالائمۃ، ج۳، ص۹؛ مجلسی، بحارالانوار، ج۸، ص۱۹، ص۳

 حوالے 

 مآخذ 

 ابن بابویہ، الاعتقادات، چاپ عصام عبد السید، قم ۱۳۱ش
 ہمو، کتاب الخصال، چاپ علی اکبر غفاری، قم ۱۳۲ش
 ابن حنبل، مسندالامام احمد بن حنبل، بیروت: دار صادر، (بی تا.)
 ابن عبدالبرّ، الاستیعاب فی معرفہ الاصحاب، چاپ علی محمد بجاوی، بیروت ۱۱۲/۱۹۹۲
 حسین بن علی ابو الفتوح رازی، تفسیر روح الجِنان و روح الجَنان، چاپ ابوالحسن شعرانی و علی اکبر غفاری، تہران ۱۳۸۲ـ۱۳۸
 احمد بن عبداللّہ ابو نعیم اصفہانی، حلیہ الاولیاء و طبقات الاصفیاء، چاپ محمدامین خانجی، بیروت ۱۳۸/۱۹
 موفقبن احمد اخطب خوارزم، المناقب، چاپ مالک محمودی، قم ۱۱
 محمد حسین بن خلف برہان، برہان قاطع، چاپ محمد معین، تہران ۱۳۱ش
 بَقی بن مَخلد، ماروی فی الحوض و الکوثر، در مرویات الصحابہ رضی اللّہ عنہم فی الحوض و الکوثر، چاپ عبدالقادر صوفی، مدینہ: مکتبہ العلوم و الحکم، ۱۱۳
 علی بن عیسی بہاءالدین اربلی، کشف الغمہ فی معرفہ الائمہ، بیروت ۱۰۵/۱۹۸۵
 محمد بن عبداللّہ حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، چاپ یوسف عبد الرحمان مرعشلی، بیروت ۱۰
 محمد بن محمد زَبیدی، تاج العروس من جواہر القاموس، چاپ علی شیری، بیروت ۱۱/۱۹۹
 محمود بن عمر زمخشری، اساس البلاغہ، چاپ عبد الرحیم محمود، بیروت (بیندا)
 عبد الرحمان بن ابی بکر سیوطی، الجامع الصغیر فی احادیث البشیرالنذیر، بیروت ۱۰۱
 ہمو، الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور، چاپ نجدت نجیب، بیروت ۱۲۱/۲۰۰۱
 عبد الرحیم بن عبد الکریم صفی پوری، منتہی الارب فی لغہ العرب، چاپ سنگی تہران ۱۲۹ـ۱۲۹۸، چاپ افست ۱۳
 احمد بن عبداللّہ طبری، ذخائرالعقبی فی مناقب ذوی القربی، قاہرہ ۱۳۵، چاپ افست بیروت (بیندا.)
 محمد بن محمد غزالی، احیاء علوم الدین، چاپ محمد محمد تامر، قاہرہ ۲۰۰
 محمد بن شاہ مرتضی فیض کاشانی، تفسیر الصافی، بیروت ۱۰۲/۱۹۸۲
 محمد بن احمد قرطبی، الجامع لاحکا‏م القرآن، بیروت ۱۰۵/۱۹۸۵
 مجلسی، بحار الانوار
 مسلمبن حجاج، الجامع الصحیح، بیروت: دارالفکر، (بی تا)
 محمد عبد الرووف بن تاج العارفین مُناوی، فیض القدیر: شرح الجامع الصغیر من احادیث البشیر النذیر، چاپ احمد عبد السلام، بیروت ۱۱۵/۱۹۹
 احمد بن محمد میبدی، کشف الاسرار و عدہ الابرار، چاپ علی اصغر حکمت، تہران ۱۳۱ش
 یحیی بن شرف نووی، صحیح مسلم بشرح النووی، بیروت ۱۰/۱۹۸
 احمد بن عبد الوہاب نویری، نہایہ الارب فی فنون الادب، قاہرہ (۱۹۲۳) ـ۱۹۹۰
 علی بن ابوبکر ہیثمی، مجمع الزوائد و منبع الفائدے، بیروت ۱۰۸/۱۹۸۸

گٹھ:حدیثی اصطلاحات
گٹھ:قیامت دے مواقف
گٹھ:قیامت