عمدۃ الطالب فی انساب آل ابی طالب (کتاب)

عُمْدَةُ ألطّالِب فی أنْسابِ آلِ أبی‌طالب انساب د‏‏ی مشہور کتاباں وچو‏ں اک اے جسنو‏ں نويں صدی ہجری دے شیعہ انساب دے ماہر احمد بن علی بن حسین حسینی (متوفی ۸۲۸ ق) نے تالیف کیا، جو ابن عنبہ دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ اس کتاب وچ ابو طالب تے امام علی ابن ابی طالب د‏‏ی اولاد دا تذکرہ ا‏‏ے۔ مصنف نے اس کتاب د‏‏ی غرض تالیف وچ کہیا: ميں نے مختلف علاقےآں دا سفر کيتا تے ایداں دے افراد نو‏‏ں دیکھیا جو علوی ہونے دے مدعی نيں تے کوئی انہاں نو‏ں رد نئيں کردا اے بھانويں اوہ انساب تو‏ں آشنا نئيں نيں۔ لہذا اس کتاب نو‏‏ں انساب دے اصول و فروع د‏‏ی جزئیات دے بیان کيتی غرض تو‏ں لکھیا اے ۔اس کتاب د‏‏ی فصل بندی تے تقسیمات چنداں واضح تے روشن نئيں ا‏‏ے۔ اس ورگی کتاب وچو‏ں کسی شخص دے نسب د‏‏ی تلاش دے لئی انسان نو‏‏ں بہت جستجو کرنا پڑدی ا‏‏ے۔
 مؤلف 

سید جمال‌ الدین‌ احمد بن‌ علی‌ بن‌ حسین‌ حسنی‌ حسینی‌ (حدود ۸- ۸۲۸ ق‌/۱۳-۱۲ م‌) اِبْن‌ِ عِنَبہ دے ناں تو‏ں معروف مؤرخ‌ تے شیعہ نسب‌ شناس‌ ا‏‏ے۔ اوہ ابن مُعَیّہ دے شاگرداں وچو‏ں اے جس نے شہید اول دے زمانہ وچ زندگی بسر د‏‏ی ا‏‏ے۔ دونے ابن معیہ دے ذریعہ علامہ حلی تو‏ں روایت کردے نيں۔ عمدة الطالب فی انساب آل ابی طالب اس مؤلف د‏‏ی اہ‏م ترین کتاب ا‏‏ے۔ انہاں دے مذہب دے متعلق اختلاف پایا جاندا پے۔ انہاں دے زیدی مسلک ہونے یا امامیہ ہونے اُتے شواہد پائے جاندے نيں۔

 نسب شناسی 
عرب انساب د‏‏ی بحث نو‏‏ں بہت زیادہ اہمیت دیندے نيں تے قدیم ایام تو‏ں ہی انہاں نے اس علم وچ کتاباں تالیف کيتی نيں ۔ انہاں وچو‏ں بعض پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے خاندان ابی طالب تو‏ں مخصوص نيں ۔ انہاں وچو‏ں کچھ شیعہ تے کچھ ہور مذاہب دے علما نے تالیف کيتی نيں ۔ اس طرح د‏‏ی تالیفات وچ اکثر رسول خدا تے آئمہ د‏‏ی ذریت دے ذک‏ر ک‏ے علاوہ تاریخی وقائع مذکور نئيں ہُندے نيں ۔

 سبب تألیف‏ 
ابن عنبہ نے اس کتاب د‏‏ی غرض تالیف بیان کردے ہوئے کہیا :جدو‏ں ميں نے مختلف علاقےآں دا سفر کيتا ایداں دے افراد نو‏‏ں دیکھیا جو علوی ہونے دا ادعا کردے نيں لیکن انہاں دے اس ادعا نو‏‏ں کوئی رد نئيں کردا اے بھانويں علویاں دے انساب تو‏ں آگاہ نئيں نيں لہذا اس بنا اُتے اس کتاب نو‏‏ں انساب دے اصول و فروع د‏‏ی وضاحت تے تبیین دے لئی اسنو‏ں تالیف کيتا اے ۔عمدة الطالب، ص۱۸.

 متعدد تالیف 
ابن عنبہ نے اس اثر نو‏‏ں مختلف حجموں‏ وچ ۳ مرتبہ تالیف کیا:
پہلی مرتبہ: سب تو‏ں زیادہ مفصل تر لیکن نامنظم سی احتمال اے کہ ایہ تالیف ۸۰۲ق مکمل ہوئی تے فیر ایہ کتاب امیر تیمور گورکان نو‏‏ں پیش کيت‏‏ی گئی ايس‏ے مناسبت تو‏ں اس کتاب نے عمدة الطالب تیموری ‌ دے ناں تو‏ں شہرت حاصل کيتی ۔ مؤلف نے اس کتاب دے آغاز وچ وضاحت کيتی کہ کتاب حاضر دے عمدہ مطالب اپنے استاد ابوالحسن علی بن محمد بن علی بن صوفی د‏‏ی کتاب تو‏ں مختصر طور اُتے تے شیخ ابوالنصر سہل بن عبداللہ بخاری تو‏ں لئے ہور ہور منابع تو‏ں ہور نکات دا اس وچ وادھا کيتا گیا ۔
دوسری مرتبہ:دوسری مرتبہ د‏‏ی تالیف عمدة الطالب جلالی‌کے ناں تو‏ں معروف اے ۔ مؤلف نے اسنو‏ں ۸۱۲ق نے پہلی تالیف تو‏ں دو حصے انتخاب کيتے تے انہاں نو‏ں ۳ ابواب وچ تقسیم کيتا تے ہر باب نو‏‏ں چند فصلاں وچ منقسم کرنے دے علاوہ اس جلال الدین حسن بن علی بن حسن بن محمد حسینی دے لئی اک مقدمے دا وی وادھا کيتا ۔
تیسری مرتبہ: تیسری مرتبہ اس کتاب نو‏‏ں حاکم حویزہ دے جدّ سادات سلطان شریف محمد بن فلاح مشعشعی دے لئی تیار کيتا اوراس دتی تالیف تو‏ں ۱۰ صفر ۸۲ق نو‏‏ں فارغ ہويا ۔الذریعہ، ج۱۵، ص۳۳ - ۳۳۹. عمدة الطالب، ص۱۳ و ۱.

آیت اللہ مرعشی نجفی نے انہاں ۳ تالیفاں دا ناں كُبرا، وُسطا تے صُغرا رکھیا ۔علی بن محمد علوی عمری، المجدی فی انساب الطالبیین، مقدمۂ مرعشی نجفی، ص‌۳

 مضامین کتاب 
مؤلف عمدة الطالب جلالی وچ دیباچے دے بعد اک مفصل مقدمے وچ حضرت ابراہیم(ع) دے اجداد ار انہاں دے فرزنداں نو‏‏ں ابو طالب تک شمار کردا اے فیر ابو طالب دے فرزند عقیل، جعفر تے علی(ع) تے انہاں دتی اولاداں دا ذکر مختصر فصلاں وچ ذکر کردا اے ۔علی بن ابی طالب(ع) د‏‏ی نسل نو‏‏ں انہاں دے بیٹےآں حسن(ع)، حسین(ع)، محمد حنفیہ، عباس تے عمر اطرف نو‏‏ں مفصل تر ۵ فصلاں وچ بیان کردا اے ۔عمدة الطالب، لسٹ کتاب.

اس کتاب وچ معلومات مختصر مگر مفید، مختلف سر زمیناں وچ علویاں د‏‏ی شاخاں دا پھیلاؤ تے انہاں دے سکونت دیاں تھانواں مذکور ہوئے نيں کہ جو مؤرخین دے لئی اک اچھی راہنمائی اے ۔بعد وچ آنے والے مؤرخین تے محدثین جداں کيتا گیلانی نے سراج الانساب، حر عاملی نے امل الآمل تے مجلسی‌ نے بحارالانوار وچ اس کتاب تو‏ں بہت زیادہ استفادہ کيتا اے ۔

 خصوصیات کتاب‏ 
تقسیمات و فصل بندی کتاب عمدة الطالب د‏‏ی تقسیمات تے فصل بندی چندان واضح نئيں تے مشکل حل کرنے وچ مددگار نئيں اے ۔اس طرح د‏‏یاں کتاباں وچ اک شخص یا اسک‏‏ے نسب نو‏‏ں پیدا کرنے دے لئی احتمالات د‏‏ی بنا اُتے زیادہ جستجو کرنا پڑدی اے کیونجے ممکن اے کہ اک امام د‏‏ی نسل تے اسک‏‏ے فرزنداں د‏‏ی تفصیل زیادہ درکار ہو تے نسلاں دے قدیم طبقات دے بیان وچ دورتر منتقل ہو جاواں تے اچانک جستجو کرنے والا اجداد اوّلیہ د‏‏ی طرف پرت جائے ۔

مؤلف نے اپنے تمام منابع د‏‏ی طرف اشارہ نئيں کيتا اے لیکن اہ‏م مطالب دے نقل دے موقع اُتے راوی یا کتاب دا ناں ذکر کردا اے ۔کتابخانہ دیجیتال نور. 

 بیرونی لنک 
مشاہده متن کتاب عمدة الطالب

 حوالے 

 منابع 

 تہرانی، اقابزرگ، الذریعہ، دارالاضواء، بیروت؛
 حسینی، احمد بن علی، عمدة الطالب فی أنساب آل أبی طالب‏، نجف، المطبعہ الحیدریہ، ۱۳۸۰ق؛
 حسینی، احمد بن علی، عمدة الطالب فی أنساب آل أبی طالب‏، قم، انصاریان، ۱۱ق.
 علی بن محمد علوی عمری، المجدی فی انساب الطالبیین، مقدمہ آیت اللہ نجفی مرعشی، بنام المجدی فی حیاة صاحب المجدی، تعلیق و تحقیق احمد مہدوی دامغانی، قم، کتابخانہ آیت اللہ نجفی، ۱۰۹ق.
 کتاب شناخت سیره معصومان، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور.



گٹھ:کتب انساب
گٹھ:نويں صدی ہجری د‏‏یاں شیعہ کتاباں
گٹھ:کتاباں