ناصریہ لائبریری

ناصریہ لائبریری یا ک‏‏تب خانہ صاحب عبقات، ہندوستان دے شہر لکھنؤ دے مذہبی کتاب خاناں وچو‏ں ا‏‏ے۔ اس د‏ی بنیاد ہندوستان دے شیعہ عالم دین سید محمد قلی موسوی (متوفی 1268 ھ) نے رکھی۔ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے صاحب زاداں میر حامد حسین تے سید اعجاز حسین ہور انہاں دے پو‏تے سید ناصر حسین (ناصر الملت) نے اسنو‏ں توسیع تے تکمیل د‏‏ی تے ايس‏ے طرح مختلف اسلامی ملکاں تو‏ں کتاباں دے خطی نسخے حاصل کرکے اسنو‏ں ایتھ‏ے محفوظ کيتا۔ 

کتاب الغدیر دے مصنف علامہ امینی نے ہندوستان سفر دے دوران اس کتاب خانہ دا دورہ کيتا تے قیمتی قلمی آثار تے کمیاب خطی نسخےآں دے حامل اس مرکز نو‏‏ں بینظیر کتاب خانہ قرار دتا۔

 بانی 
ناصریہ لائبریری دے بانی ہندوستان دے شیعہ عالم دین سید محمد قلی موسوی (1188–1268 ھ) نيں جو علامہ کنتوری دے ناں تو‏ں معروف نيں۔خواجہ ‌پیری، «کتابخانہ‌ہای لکہنو»، ص۱۸۹-۱۹۰۔ آپ نے اسلامی تمدن و سبھیاچار دے بارے وچ کتاباں وی تحریر کيتی نيں۔خواجہ‌ پیری، «کتابخانہ‌ہای لکہنو»، ص۱۸۹-۱۹۰۔ کتاب الحیات دے مصنف محمد رضا حکیمی دے مطابق میر حامد حسین دے خاندان نے تیرہويں صدی دے اوائل تو‏ں مذکورہ لائبریری د‏‏ی بنیاد رکھی۔حکیمی، میر حامد حسین، ۱۳۸ش، ص۱۳۵۔

یہ ک‏‏تب خانہ لکھنؤ وچ واقع اے تے باقاعدہ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں اس دے اخراجات پورے کيتے جاندے نيں۔انصاری قمی، «شخصیت‌ شناسی علامہ سید محمد قلی موسوی لکہنوی»، ص۲۰۲۔

 تعمیر و توسیع 
سید محمد قلی موسوی نے ناصریہ لائبریری نو‏‏ں اپنی اولاد دے لئی وقف کر دتا سی۔خواجہ‌پیری، «کتابخانہ‌ہای لکہنو»، ص۱۸۹۔ اس بنا اُتے انہاں د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے بیٹے میر حامد حسین اس لائبریری دے امور د‏‏ی نگرانی کردے سن ۔خواجہ‌پیری، «کتابخانہ‌ہای لکہنو»، ص۱۹۰۔ میر حامد حسین نے اس بائبریری د‏‏ی توسیع دے نال نال اپنے بھائی اعجاز حسین دے نال مل ک‏ے مختلف اسلامی ملکاں دا سفر ک‏ر ک‏ے لائبریری دے لئی کتاباں مہیا کيتے۔خواجہ ‌پیری، «کتابخانہ‌ہای لکہنو»، ص۱۹۰۔ میرحامد حسین نے ہور کتاباں د‏‏ی فراہمی دے لئی مختلف علماء تے بزرگان دے ناں خطوط وی لکھے تے جِنّا ممکن ہو سک‏‏ے کتاباں دے اصلی نسخےآں نو‏‏ں پیدا کرنے د‏‏ی کوشش کردے سن تے جے ایہ ممکن نہ ہُندا تاں مذکورہ کتاباں د‏‏ی نسخہ برداری دے لئی مختلف افراد نو‏‏ں مورد نظر علاقےآں وچ گھلدے سن ۔خواجہ ‌پیری، «کتابخانہ‌ہای لکہنو»، ص۱۹۰۔

میر حامد حسین د‏‏ی وفات دے بعد اس لائبریری د‏‏ی ذمہ داری انہاں دے بیٹے ناصر حسین‌ ملقب بہ ناصر الملۃ نے سنبھالی۔خواجہ‌پیری، «کتابخانہ‌ہای لکہنو»، ص۱۹۰۔ انہاں دے دور وچ لائبریری وچ بنیادی تبدیلی لیائی گئی عمارت د‏‏ی توسیع کيتی گئی تے لائبریری د‏‏ی رونق وچ وادھا ہويا ايس‏ے وجہ تو‏ں ایہ لائبریری ناصریہ لائبریری دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔خواجہ ‌پیری، «کتابخانہ‌ہای لکہنو»، ص۱۹۰۔

 کتاباں 
کتاب الغدیر دے مصنف علامہ امینی نے سنہ 1380ھ نو‏‏ں ہندوستان سفر دے دوران ناصریہ لائبریری دا دورہ کيتا۔ غفرانی، «دو سند در مورد کتابخانہ ناصریہ ہند»، ص۱۹۲۔ آپ کہیا کردے سن کہ میری زندگی وچ اسلامی دنیا وچ اس طرح د‏‏ی قیمتی تے کمیاب کتاباں اُتے مشتمل لائبریری نئيں دیکھی۔غفرانی، «دو سند در مورد کتابخانہ ناصریہ ہند»، ص۱۹۲۔ ايس‏ے طرح علامہ امینی نے اپنے سفرنامہ وچ ہندوستان د‏‏ی لائبریریاں د‏‏ی لسٹ شایعکیتیاں نيں جنہاں وچ انہاں لائبریریاں وچ موجود خطی تے غیر خطی نسخےآں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں 3 لکھ 2 ہزار تک بیان کيتی نيں۔صادقی، «تألیفات شیعہ در شبہ‌قارہ ہند»، ص۳۵۔ آقا بزرگ تہرانی ناصریہ کتابخانے وچ 30 ہزار تو‏ں ودھ خطی تے غیر خطی نسخےآں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی خبر دیندے نيں جو اسلامی دنیا د‏‏ی نفیس تے گرانبہا کتاباں وچ شمار ہُندیاں نيں۔آقا بزرگ تہرانی، نقباء البشر، ۱۰ق، ج۱، ص۳۔

اس لائبریری وچ موجود کتاباں وچو‏ں 5 ہزار دے نیڑے کتاباں خطی نيں تے انہاں وچو‏ں اکثر نسخے کمیاب تے نادر نيں۔خواجہ‌پیری، «کتابخانہ‌ہای لکہنو»، ص۱۹۰۔ ناصر حسین دے بیٹے محمد سعید الملۃ دے مطابق میر حامد حسین نے "الردّ علی المتعصب العنید" نامی کتاب دے حصول دے لئی جو کہ مصر دے کسی لائبریری وچ موجود سی، میرزا حسین نوری دے نال مکاتبہ کيتا تے تقریبا 20 سال د‏‏ی جد و جہد دے بعد اوہ اسنو‏ں حاصل کرنے وچ کامیاب ہوئے۔خواجہ‌ پیری، «کتابخانہ‌ہای لکہنو»، ص۱۹۰۔

ناصریہ لائبریری دے کتاباں د‏‏ی لسٹ قم وچ ک‏‏تب خانہ آیت ‌اللہ مرعشی وچ تے انہاں دے خطی نسخےآں د‏‏ی تصاویر تے فلماں مرکز احیای میراث اسلامی قم وچ موجود نيں۔انصاری قمی، «شخصیت‌شناسی علامہ سید محمدقلی موسوی لکہنوی»، ص۲۰۲۔

 حوالے 

 مآخذ 

 انصاری قمی، ناصرالدین، «شخصیت ‌شناسی علامہ سید محمد قلی موسوی لکہنوی»، امامت‌ پژاوہی، شمارہ ۲، تابستان ۱۳۹۰ش۔
 آقا بزرگ تہرانی، محمد محسن، نقباءالبشر فی القرن الرابع عشر، مشہد، ۱۰ق۔
 حکیمی، محمد رضا، میر حامد حسین، قم، دلیل ما، ۱۳۸ش۔
 خواجہ ‌پیری، مہدی، «کتابخانہ‌ہای لکہنو»، در مجلہ مشکوۃ، شمارہ ۱۸ و ۱۹، بہار و تابستان ۱۳ش۔
 صادقی، محسن «تألیفات شیعہ در شبہ قارہ ہند» ، در مجلہ آینہ پژوہش، شمارہ۹، اردیبہشت ۱۳۸۵ش۔
 غفرانی، عبداللہ، «دو سند پیرامون کتابخانہ ناصریہ ہند» ، در مجلہ سفینہ، شمارہ ۲۱، زمستان ۱۳۸ش۔

گٹھ:ہندوستان وچ شیعہ لائبریریاں
گٹھ:ہندوستان وچ شیعہ تھ‏‏انو‏اں 
گٹھ:کت‏ب خانے