شبث بن ربعی تمیمی

شبث بن ربعی تمیمی (متوفا حدود ۰ق) کوفے دے اشراف تے اسلام د‏‏ی تریخ د‏‏ی غیر مستقل مزاج شخصیتاں وچو‏ں ا‏‏ے۔
شبث عثمان دے مخالفین تے امام علی(ع) د‏‏ی جانب تو‏ں جنگ صفین دے سپہ سالاراں وچو‏ں سی۔ نہروان جاندے ہوئے خوارج تو‏ں مل گیا لیکن امام علی د‏‏ی گفتگو سن کر واپس ہو گیا تے امام نے اسنو‏ں جزوی سپہ سالاری دے فرائض سونپے ۔ اس نے عدالت وچ حجر بن عدی دے خلاف گواہی دی۔

واقعۂ کربلا وچ اس نے کوفہ تو‏ں امام حسین نو‏‏ں خط دے ذریعے دعوت دینے والےآں وچو‏ں سی۔ لیکن ابن زیاد د‏‏ی کوفہ اُتے حاکمیت دے بعد بدل گیا تے مسلم بن عقیل دے اطراف تو‏ں کوفیاں نو‏‏ں پرکندہ کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ روز عاشورا عمر بن سعد د‏‏ی طرف تو‏ں پیادہ فوج د‏‏ی سپہ سالاری اسک‏‏ے حوالے سی۔ لیکن اس نے کوشش کيتی کہ اپنے آپ نو‏‏ں اس معاملے وچ زیادہ نمایاں نہ کرے۔

قیام مختار وچ مختار دے مقابلے وچ آیا۔ مصعب بن زبیر د‏‏ی تحریک تے قتل مختار وچ ميں وی اس دا کردار رہیا۔ شبث ۰ق دے لگ بھگ فوت ہويا۔

 نسب 

شبث بن ربعی دا نسب قبیلہ بنی‌ حَنْظَلہ دے ذریعے بنی یربوع تک پہنچدا ا‏‏ے۔بلاذری، انساب‌الاشراف، ج۱۲، ص۱۳. بنی حنظلہ دے کچھ لوک جنگ جمل وچ طلحہ تے زبیر دے اکسانے اُتے عائشہ بنت ابی بکر د‏‏ی فوج وچ شام‏ل ہوئے ۔ لیکن بنی یربوع دے تمام لوک حضرت علی(ع) د‏‏ی اطاعت تے وفاداری اُتے باقی رہ‏‏ے۔منقری، وقعۃ صفین، ص۲۰۵ جنگ نہروان وچ بنی حنظلہ دے کچھ لوک شبث بن ربعی سمیت خوارج تو‏ں مل گئے۔ابن‌اثیر، الکامل، ج۳، ص۳۲؛ ابن‌کلبی، جمہرة‌النسب، ص۲۱، ۲۲۵،۲۲.

 دوران پیامبر و خلفا 
شبث د‏‏ی کنیت أبوعبدالقدوس سی۔اس نے پیغمبر دے زمانے نو‏‏ں بچپنے وچ درک کيتا سی ۔کچھ عرصہ مدعی نبوت سجاح دا مؤذن رہیا لیکن بعد وچ دوبارہ دائرہ اسلام وچ واپس آگیا ۔بلاذری، انساب‌الاشراف، ج۱۲، ص۱۳؛ ابن‌کثیر، البدایہ و النہایہ، ج۵، ص۵۱. عثمان دے مخالفین می تو‏ں سی تے معاویہ نو‏‏ں خط وچ عثمان دے قتل وچ دخیل سمجھدا سی۔ ۰ق دے لگ بھگ فوت ہويا ۔ ابن‌حجر، الاصابہ، ج۳، ص۳۰۳. بعض مآخذاں وچ اسنو‏ں شبث بن ربعی ریاحی کہیا گیا اے ابن‌اثیر، الکامل، ج۳، ص۲۸؛ بلاذری، انساب‌الاشراف، ج، ص۳۳.

 دوران امام علی 
شبث جنگ صفین وچ امام علی  لشک‏ر دے اک حصے د‏‏ی سپاہ سالاری اسک‏‏ے سپرد سی ۔منقری، وقعہ صفین، ص۱۹۸-۱۹۵؛ ابن‌اثیر، الکامل، ج۳، ص۲۸. امام علی د‏‏ی نمایندگی کردے ہوئے چند افراد دے نال معاویہ دے پاس گیا۔منقری، وقعہ‌ صفین، ص۱۸؛ ابن‌اثیر، الکامل، ج۳، ص۲۸۵، ۲۸۹؛ بلاذری، انساب‌الاشراف، ج۲، ص۳۰۲؛ طبری، تریخ، ج۵، ص۵ جدو‏ں حنظلہ بن ربیع نے فرار کيتا تاں امام علی دے حکم دے تحت بنی تمیم دے دو افراد دے ہمراہ اس دے گھر نو‏‏ں ویران کيتا۔ منقری، وقعہ‌ صفین، ص۹. حکمیت دے واقعے دے بعد خوارج دا حصہ بن گیا ابن‌اثیر، الکامل، ج۳، ص۳۲ لیکن امام علی گفتگو دے بعد دوبارہ واپس آ گیا تے جنگ نہروان وچ لشک‏ر ک‏ے اک حصے دے فرماندہی اسک‏‏ے سپرد سی۔دینوری، اخبارالطوال، ص۲۱۰؛ بلاذری، انساب‌الاشراف، ج۲، ص۳۲؛ خلیفہ، تریخ خلیفہ، ص۱۱۵؛ طبری، تریخ، ج۵، ص۸۵.

فروة بن نوفل دے قیام وچ مغیره د‏‏ی سپاہ د‏‏ی سپہ سالاری اسک‏‏ے حوالے سی کہ جو فروہ د‏‏ی موت اُتے منتہی ہويا۔باذری، انساب‌الاشراف، ج۵، ص۱.

 واقعہ عاشورا 
شبث واقعہ کربلا وچ امام حسین(ع) نو‏‏ں خط دے ذریعے کوفہ بلانے والےآں وچو‏ں سی ۔ ابن اثیر، الکامل، ج، ص۲۰، ۳۱؛ بلاذری، انساب‌الاشراف، ج۳، ص۱۵۸؛ طبری، تریخ، ج۵، ص۳۵۳. لیکن ابن زیاد دے کوفہ اُتے حاکمیت دے بعد مسلم بن عقیل دے قیام وچ اہالیان کوفہ نو‏‏ں منتشر کرنے وچ اس نے اہ‏م کردار ادا کيتا ۔دینوری، اخبارالطوال، ص۲۳۹. روز عاشورا امام حسین(ع) نے سپاه عمر بن سعد تو‏ں خطاب کردے ہوئے اسنو‏ں خطوط لکھنے والےآں وچو‏ں قرار دتا ۔ابن اثیر، الکامل، ج، ص۲؛ ابوالفرج اصفہانی، مقاتل‌الطالبیین، ص۹۹؛ طبری، تریخ، ج۵، ص۲۵.

واقعہ عاشورا وچ اوہ امام حسین(ع) نال جنگ کرنے دا میلان نئيں رکھدا سی ۔جدو‏ں ابن زیاد تو‏ں نے عمر بن سعد دے لشکر تو‏ں پیوست ہونے دا تقاضا کيتا اس نے بیماری نو‏‏ں ظاہر کيتا تو‏ں کہ امام حسین دے سامنے نہ آئے ۔لیکن جدو‏ں ابن زیاد نے کہیا جے تسيں اسيں تو‏ں ہوئے تاں جنگ دے لئی جاؤلہذا اوہ کربلا د‏‏ی طرف چل پيا۔دینوری، اخبارالطوال، ص۲۵؛ بلاذری، انساب‌الاشراف، ج۳، ص۱۸.

روز عاشورا سپاه عمر بن سعد دے پیادہ حصے د‏‏ی فرماندہی اسک‏‏ے حوالے سی۔بلاذری، انساب‌الاشراف، ج۳، ص۱۸؛ طبری، تریخ، ج۵، ص۲۲؛ ابن‌اثیر، الکامل، ج، ص۰. جدو‏ں مسلم بن عوسجہ د‏‏ی شہادت دے بعد عمر بن سعد دے سپاہ خوشی ک‏ر رہ‏ے سن اس نے انہاں دتی سرزنش کيتی۔بلاذری، انساب‌الاشراف، ج۳، ص۱۹۳؛ ابن اثیر، الکامل، ج، ص. جدو‏ں شمر بن ذی الجوشن نے اپنا نیزہ امام حسین(ع) دے خیمے وچ پیوست کيتا تے کہیا اگ لاؤتا اس خیمے نو‏‏ں اگ لگائی جائے ،امام نے اسنو‏ں نفرین کيتی۔ شَبَث بن رِبعی نے وی اسنو‏ں سرزنش کيتا۔ ابن‌اثیر، الکامل، ج، ص۹؛ بلاذری، انساب‌الاشراف، ج۳، ص۱۹؛ طبری، تریخ، ج۵، ص۳۹.

 واقعہ عاشورا دے بعد 

شبث واقعہ عاشورا دے بعد امام حسین  د‏‏ی شهادت دے شکرانہ ادا کرنے دے لئی کوفہ وچ مسجد نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کروایا جدو‏ں کہ امام علی نے اس مسجد وچ پہلے ہی نماز پڑھنے تو‏ں منع کيتا سی۔خوئی، معجم‌الرجال، ج۹، ص۱۲؛ کلینی، کافی، ج۳، ص۹۰.

قیام مختار وچ عبدالله بن مطیع د‏‏ی طرف تو‏ں مختار دے مقابلے وچ آیا ۔ابن کثیر، البدایہ و النہایہ، ج۸، ص۲. مختار د‏‏ی مخالفت وچ اشراف کوفہ د‏‏ی شورش وچ اساسی کردار ادا کيتا ۔طبری، تریخ، ج، ص؛ ابن‌کثیر، البدایہ و النہایہ، ج۸، ص۲۰. جدو‏ں مختار نے ابراہیم بن مالک اشتر د‏‏ی سربراہی وچ شام د‏‏ی طرف فوج روانہ کيتی تاں کوفہ دے اشرافیاں نے مختار دے خلاف شورش برپا د‏‏ی ۔ شبث بن ربعی ، شمر بن ذی الجوشن تے محمد بن اشعث بن قیس اس شورش دے اصلی محرک سن . مختار نے ایہ دیکھ ک‏ے ابراہیم بن مالک اشتر نو‏‏ں واپس بلوا لیا ۔تا کہ اس شورش نو‏‏ں سرکوب کيتا جا سک‏‏ے ۔ابن‌کثیر، البدایہ و النہایہ، ج۸، ص۲۰. شبث نے ابراہیم بن مالک اشتر د‏‏ی واپسی د‏‏ی خبر سن کر مختار نو‏‏ں پیغام بھجوایا :
 اسيں تواڈے نال نيں تے دایاں بازو نيں ۔خدا د‏‏ی قسم ! اسيں تسيں نال جنگ نئيں کرن گے ۔تم اس بابت مطمئن رہوئے۔طبری، تریخ، ج، ص.

لیکن مختار نے پیغام اُتے کوئی کان نئيں دھرے بلکہ ابراہیم بن مالک نو‏‏ں انہاں دے مقابلے دے لئی روانہ کيتا۔ 

اس شورش د‏‏ی ناکامی دے بعد مختار نے قاتلین امام حسین دا پِچھا شروع کيتا ۔ شبث بن ربعی تے شمر بن ذی الجوشن سمیت واقعہ کربلا دے محرکین د‏‏ی اک جماعت نے بصرہ فرار کيتا ۔ مختار نے اک جماعت انہاں دے پِچھے بھیجی جس نے شمر نو‏‏ں قتل کيتا جدو‏ں کہ بصره فرار ہونے وچ کامیاب ہو گیا ۔جہاں اس نے مصعب بن زبیر نو‏‏ں مختار نال جنگ دے لئی اکسایا ابن‌اثیر، الکامل، ج، ص۲؛ دینوری، اخبارالطوال، ص۳۰۱؛ بلاذری، انساب‌الاشراف، ج، ص۲. تے ایہ مختار دے قتل وچ شریک رہیا.ابن‌اثیر، الکامل، ج، ص۲۱. اوہ ۰ق آس پاس فوت ہويا۔ابن‌حجر، الاصابہ، ج۳، ص۳۰۳.

جد حجر بن عدی زیاد بن ابیہ دے زندان وچ سی تاں شبث عدالت وچ حجر دے خلاف گواہی دینے والےآں وچو‏ں سی۔بلاذری، انساب‌الاشراف، ج، ص۲۵؛ طبری، تریخ، ج۵، ص۲۹.

 روایت 
شبث امام علی  تے حذیفہ تو‏ں روایت کرنے والےآں وچو‏ں ا‏‏ے۔ محمد بن کعب قرظی، سلیمان تیمیابن‌حجر، الاصابہ، ج۳، ص۳۰۳.، انس بن مالک تے ہور روایاں نے اس تو‏ں روایت نقل کيتی اے ہور سنن ابی‌داود وچ اس تو‏ں روایت منقول ا‏‏ے۔ذہبی، تاریخ‌الاسلام، ج۵، ص۱، ج، ص۹.
 حوالے 

 منابع 

 منقری، نصر بن مزاحم، وقعہ صفین، تحقیق: عبدالسلام محمد ہارون، المؤسسہ العربیہ الحدیثہ، القاہرة، ۱۳۸۲ق.
 ابن‌اثیر، علی بن ابی کرم، الکامل فی التریخ، دارصادر، بیروت، ۱۳۸۵ق/۱۹۵م.
 بلاذری، احمد بن یحیی، جمل من انساب الأشراف، تحقیق: سہیل زکار و ریاض زرکلی، درالفکر، بیروت، ۱۱ق/۱۹۹م.
 دینوری، احمد بن داود، الأخبار الطوال، تحقیق: عبدالمنعم عامر مراجعہ جمال الدین شیال، منشورات الرضی، قم، ۱۳۸ش.
 ابن حجر عسقلانی، الإصابہ فی تمییز الصحابہ، تحقیق: عادل احمد عبد الموجود و علی محمد معوض، دارالکتب العلمیہ، بیروت، ۱۱۵ق/۱۹۹۵م.
 ذہبی، محمد بن احمد، تریخ الاسلام، تحقیق: عمر عبدالسلام تدمری، دارالکتاب العربی، بیروت، ۱۱۳ق/۱۹۹۳م.
 ابن کلبی، جمہرة النسب، چاپ ناجی حسن، بیروت ۱۰ق-۱۹۸م.
 طبری، محمد بن جریر، تریخ الأمم و الملوک، تحقیق: محمد أبوالفضل ابراہیم، دارالتراث، بیروت، ۱۳۸ق/۱۹م.
 دمشقی(ابن کثیر)، اسماعیل بن عمر، البدایہ و النہایہ، دارالفکر، بیروت، ۱۰ق/۱۹۸م.
 خوئی، سید ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث، مرکز نشر آثار شیعہ، قم، ۱۱۰ ق/۱۳۹ش.
 کلینی، الکافی،‌ دارالکتب الإسلامیہ، تہران، ۱۳۵ش.



گٹھ:خوارج
گٹھ:امام حسین نو‏‏ں خطوط لکھنے والے
گٹھ:لشکر عمر بن سعد
گٹھ:جنگ صفین وچ امام علی دے سپاہی

گٹھ:قبیلہ بنی حنظلہ دے افراد