رہائش دا حق

رہائش دا حق معاشی ، معاشرتی تے ثقافتی حق دا حق رہائش تے پناہ اے ۔اسنو‏ں کچھ قومی حلقہ تے انسانی حقوق دا آفاقی منشور تے اقتصادی ، معاشرتی تے ثقافتی حقوق اُتے بین الاقوامی عہد وچ تسلیم کيتا گیا ا‏‏ے۔

 تعریف 
رہائش دے حق نو‏‏ں متعدد بین الاقوامی انسانی حقوق ساز وچ تسلیم کيتا گیا ا‏‏ے۔انسانی حقوق دا آفاقی منشور آرٹیکل 25 وچ رہائش دے حق نو‏‏ں مناسب معیار زندگی دے حق دے حصے دے طور اُتے تسلیم کردا ا‏‏ے۔
اس وچ کہیا گیا اے کہ:

معاشی ، معاشرتی تے ثقافتی حقوق اُتے بین الاقوامی معاہدہ (آئی سی ای ایس سی آر) دے آرٹیکل 11 (1) وچ مناسب معیار زندگی دے حق دے حصے دے طور اُتے رہائش دے حق د‏‏ی وی ضمانت ا‏‏ے۔

بین الاقوامی انسانی حقوق دے قانون وچ رہائش دے حق نو‏‏ں اک آزادانہ حق سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔اقوام متحدہ د‏‏ی معاشی ، معاشرتی تے ثقافتی حقوق د‏‏ی کمیٹی نے مناسب رہائش تو‏ں متعلق 1991 دے عمومی تبصرے نمبر 4 وچ اس د‏ی وضاحت کيتی سی۔عام رائے بین الاقوامی قانون دے تحت قانونی شرائط وچ رہائش دے حق د‏‏ی مستند تشریح فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔

یوگیاکاردا اصولجنسی رجحان دے سلسلے وچ انسانی حقوق دے بین الاقوامی قانون دے اطلاق تے صنفی شناخت د‏‏ی تصدیق کردے نيں کہ:یوگیکاردا اصول ، اصول 15. مناسب رہائش دا حقہر کسی نو‏‏ں مناسب رہائش دا حق اے ، بشمول بے دخل تو‏ں تحفظ ، بغیر کسی امتیازی سلوک تے اس دے تحت ریاستاں نو‏‏ں سستی د‏‏ی مدت تے سلامتی نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی تمام ضروری قانون سازی ، انتظامی تے ہور اقدامات اٹھائے جاواں گے، رہائش پزیر ، قابل رسائی ، ثقافتی طور اُتے موزاں تے محفوظ رہائش گاہ ، جنہاں وچ پناہ گاہاں تے ہور ہنگامی رہائشاں نو‏‏ں شامل نئيں اے ، جنہاں وچ جنسی رجحانات ، صنفی شناخت یا مادی یا خاندانی حیثیت د‏‏ی بنا اُتے کسی امتیاز دے بغیر انہاں بے دخلیاں اُتے عملدرآمد د‏‏ی ممانعت دے لئی تمام ضروری قانون سازی ، انتظامی تے ہور اقدامات کرن جو انسانی حقوق د‏‏ی بین الاقوامی ذمہ داریاں دے مطابق نئيں نيں تے ایہ یقینی بناواں کہ کسی وی شخص دے لئی مناسب تے موثر قانونی یا ہور مناسب علاج دستہ موجود نيں جس دا ایہ دعویٰ اے کہ جبری بے دخلیاں دے خلاف تحفظ د‏‏ی خلاف ورزی کيتی گئی اے یا اس دا خطرہ اے جس وچ دوبارہ آبادکاری دا حق وی شامل اے ، جس وچ بلا امتیاز بہتر یا مساوی معیار د‏‏ی متبادل اراضی دا حق تے مناسب رہائش دا حق شامل اے ، رہائش دا حق وی معذور افراد دے حقوق تو‏ں متعلق کنونشن ، یورپی سماجی چارٹر دے آرٹیکل 16 (نظر ثانی شدہ یورپی سماجی چارٹر دے آرٹیکل 31) تے افریقی چارٹر برائے انسانی تے لوکاں دے حقوق۔
اقوام متحدہ د‏‏ی کمیٹی برائے معاشی ، معاشرتی تے ثقافتی حقوق دے مطابق ، آئی سی ای ایس سی آر دے تحت رہائش دے حق دے پہلوآں وچ 
مدت ملازمت کيت‏‏ی قانونی حفاظت۔ خدمات ، مواد ، سہولیات تے بنیادی ڈھانچے د‏‏ی دستیابی؛ سستی عادت قابل رسائی مقام تے ثقافتی قابلیت شامل نيںمناسب رہائش دا حق (آرٹ 11 (1))۔ سی ای ایس سی آر جنرل تبصرہ 4 - پیرا دیکھو۔ 8اک سیاسی مقصد دے طور اُتے ، ایف ڈی روزویلٹ د‏‏ی 1944 وچ حقوق دا دوسرا بل دے خطاب وچ رہائش دے حق دا اعلان کيتا گیا سی۔

TENLAW پروجیکٹ نے رہائش تے املاک دے میدان وچ بین الاقوامی تے بین الضابطہ تحقیق نو‏‏ں اک زیادہ موثر موقع فراہ‏م کیہ۔اس نے 11 جولائ‏ی ، 2013 نو‏‏ں یونیورسٹی روویرا آئی ورجیلی (اسپین) وچ ہاؤسنگ کرسی د‏‏ی پہلی تشکیل دتی ، جس نے اس علاقے وچ تحقیق تے پھیلاؤ دے امکانات نو‏‏ں کھول دتا۔

 اقوام متحدہ د‏‏ی رہائش گاہ 
1996 وچ استنبول وچ ہیبی ٹیٹ میٹنگ وچ مناسب رہائش دا حق اک اہ‏م مسئلہ سی تے استنبول معاہدہ تے ہیبی ٹیٹ ایجنڈا دا اک مرکزی موضوع تھا۔ایجنڈے دے پیراگراف 61 وچ حکومتاں نو‏‏ں "مناسب رہائش دے حق دے مکمل تے ترقی پسند احساس" نو‏‏ں فروغ دینے ، حفاظت تے یقینی بنانے دے لئی درکار اقدامات د‏‏ی نشان دہی د‏‏ی ا‏‏ے۔2001 د‏‏ی ہیبی ٹیٹ میٹنگ ، جسنو‏ں استنبول +5 دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، نے 1996 دے استنبول معاہدے تے ہیبی ٹیٹ ایجنڈے د‏‏ی توثیق د‏‏ی تے اقوام متحدہ دے انسانی آبادکاری پروگرام د‏‏ی تشکیل دے لئی ہائی کمشنر برائے انسانی حقوق برائے دفتر دے تعاون تو‏ں رہائش دے حق نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی۔UN – HABITAT دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، ایہ پروگرام رہائش دے حق دے لئی سب تو‏ں اہ‏م بین الاقوامی فورم اے ۔اسنو‏ں بیداری مہماں دے ذریعہ رہائشی حقوق نو‏‏ں فروغ دینے تے بینچ مارک تے مانیٹرنگ سسٹم تیار کرنے دا کم سونپیا گیا ا‏‏ے۔

 نفاذ 

 کینیڈا 
کینیڈا وچ ، 21 جون ، 2019 نو‏‏ں قومی رہائشی حکمت عملی ایکٹ https://chra-achru.ca/blog_article/right-to-housing-is-now-law-in-canada-so-now-what-2/ د‏‏ی منظوری دے نال ہی رہائش دا حق قانون بن گیا۔ ایہ قانون 9 جولائ‏ی ، 2019 نو‏‏ں لاگو ہويا۔https://laws-lois.justice.gc.ca/eng/acts/N-11.2/FullText.html

 جنوبی افریقہ 

جنوبی افریقہ وچ ، آئین دا دوسرا باب قائم کردا اے کہ "ہر اک نو‏‏ں مناسب رہائش تک رسائی حاصل اے "۔محکمہ انسانی آبادکاری نو‏‏ں اس مینڈیٹ نو‏‏ں نافذ کرنے د‏‏ی ذمہ داری سونپی گئی اے ۔حالیہ اعداد و شمار د‏‏ی بنیاد اُتے ، تقریبا تن ساڈھے تن لکھ جنوبی افریقی ہن وی کٹے یا غیر رسمی بستیاں (2013 دے اعداد و شمار)http://www.thehda.co.za/uploads/files/HDA_South_Africa_Report_lr.pdf  وچ رہندے نيں ، جدو‏ں کہ اک اندازے دے مطابق لگ بھگ 200،000 بے گھر نيں یا سڑکاں اُتے رہ رہے نيں (2015 دے اعداد و شمار)۔

 امریکا 

ریاست ہائے متحدہ وچ زیادہ تر دائرہ اختیارات نو‏‏ں پناہ دینے دا کوئی حق نئيں اے ۔اک استثنا میسا چوسٹس اے ، جتھے کنبے (لیکن بے گھر افراد نئيں) نو‏‏ں پناہ دینے دا حق ا‏‏ے۔کیلیفورنیا وچ ، بھج جانے والے بچےآں نو‏‏ں والدین د‏‏ی رضا مندی دے بغیر ہنگامی پناہ گاہاں وچ داخل کرنے دا حق حاصل ا‏‏ے۔نیو یارک سٹی ہنگامی پناہ دے حق نو‏‏ں وی تسلیم کردا ا‏‏ے۔نیویارک وچ رائٹ ٹو شیلٹر

 ایہ وی دیکھو 
 دفعہ 8
 سستی رہائش
 عوامی رہائش
 رعایندی رہائش
 ہاؤسنگ اسٹیٹ
 کچی آبادیاں
 بے گھری
 معاشی ، معاشرتی تے ثقافتی حقوق
 ہاؤسنگ دے فائدے
 رہائشی امتیاز
 میکسیکو دا آئین

 حوالے 

 باہرلے جوڑ 
 مناسب معیار زندگی دے حق دے جزو دے طور اُتے مناسب رہائش اُتے خصوصی ریپورٹر, UN
 یو این ایچ آر سی نو‏‏ں رپورٹ کرن, 2008. A/HRC/7/16
 REport to UN HRC, 2009. A/HRC/13/20
 رہائش دے حق دے بین الاقوامی معیار
 Housing Rights Legislation: بین الاقوامی تے قومی قانونی آلات دا جائزہ
 CESCR General comments:
 مناسب رہائش دا حق (آرٹ 11 (1)). CESCR General comment 4 , 1991
 مناسب رہائش دا حق (آرٹ 11.1): forced evictions. CESCR General comment 7 , 1997
 رہائش دے حق اُتے حقائق, UN
 CoE Commissioner for Human Rights:
 رہائشی حق دے نفاذ اُتے سفارش, 2009
 رہائشی حقوق: سب دے لئی رہائش نو‏‏ں یقینی بنانا فرض, 2008
 “کسی نو‏‏ں بے گھر نئيں ہونا چاہیے - مناسب رہائش اک حق اے ”, 2007
 آر ای ایس سی دے آرٹیکل 31 د‏‏ی تشریح تے اطلاق//یورپی کمیٹی برائے سماجی حقوق ، 2008 دے مقدمہ قانون د‏‏ی ڈائیجسٹ۔ پی پی & NBSP؛ 169-1737 , 349—355
 رہائش دا حق Geneva: CETIM, 2007.


گٹھ:رہائش
گٹھ:انسانی حقوق 
گٹھ:رہائشی حقوق د‏‏ی سرگرمی
گٹھ:اقامت کاری
گٹھ:انسانی حقوق بلحاظ معاملہ