ابو قتادہ انصاری

ابو قَتادَه، حارث بن رِبعی بن رافع انصاری، (متوفی ۳۸ یا ۰ ق) بزرگان انصار تے اصحاب پیغمبر وچو‏ں نيں۔ اوہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے لشک‏ر ک‏ے سپاہیاں وچو‏ں اک سن جو فارس رسول اللہ دے ناں تو‏ں شہرت رکھدے سن ۔ اکثر جنگاں وچ رسول خدا (ص) دے ہمراہ شریک رہ‏‏ے۔ امام علی (ع) دے دور حکومت وچ وی جنگ جمل، جنگ صفین تے جنگ نہروان وچ شریک سن ۔ ابو قتادہ نے پیغمبر اکرم (ص) تے بعض دوسرے اصحاب تو‏ں روایات وی نقل کيتی نيں۔

 ناں و کنیت 

ان د‏‏ی کنیت ابو قتادہ اے لیکن انہاں دے ناں دے بارے وچ اختلاف نظر ا‏‏ے۔ بعض نے اسنو‏ں نعمان یا عمرو تحریر کيتا اے تے انہاں دے والد دے سلسلہ نسب نو‏‏ں اس طرح ذکر کيتا اے: رِبعی بن بَلْدَمَہ (یا تَلْذَمَہ) بن خِناس بن سِنان بن عُبَيد بن عَدِيّ بن غَنْم بن كَعْب بن سَلَمَہ۔خلیفہ، الطبقات، ج۱، ص۲۲، ابن حبان، ص۹

 غزوات تے سرایا وچ شرکت 

ابو قتادہ پیغمبر اکرم (ص) د‏‏ی سپاہ وچ اک سوار د‏‏ی حیثیت تو‏ں سن جنہاں د‏‏ی شہرت فارس رسول اللہ دے ناں تو‏ں سی۔ابن اثیر، اسد الغابه، ج۵، ص۲؛ ابن حجر، الاصابہ، ج، ص۱۵۸ نقل ہويا اے کہ رسول اللہ (ص) نے غزوہ غابہ وچ جدو‏ں ابو قتادہ نے مسعدہ نامی شخص نو‏‏ں محرز بن نضلہ جو صحابی پیغمبر سن، دے انتقام وچ قتل کيتا تاں آپ (ص) نے انہاں نو‏ں اپنے شہسوار تو‏ں تعبیر کيتا۔ اوقدی، ج۲، ص۲؛ ابن سعد، ج۲ (۱)، ص۵۸، ۱؛ طبری، ج۲، ص۰۰

انہاں نے اکثر غزوات و سرایا وچ شرکت کيتی اے البتہ جنگ بدر وچ انہاں د‏‏ی شرکت دے بارے وچ اختلاف ا‏‏ے۔ ابن اثیر نے اس اختلاف د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے اس دے ضمن وچ لکھیا اے کہ ابو قتادہ نے پیغمبر اکرم (ص) د‏‏ی ہمراہی وچ تمام جنگاں منجملہ جنگ بدر وچ شرکت کيتی ا‏‏ے۔طبری، ج۲، ص۰۰

طبرانی نے وی روایت کيتی اے کہ جنگ بدر تو‏ں اک دن پہلے د‏‏ی شب وچ ابو قتادہ رسول خدا (ص) د‏‏ی محافظت تے نگرانی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ہیثمی، ج۹، ص۳۱۹

اور جنگ بدر دے علاوہ دوسری تمام جنگاں وچ آنحضرت (ص) دے رکاب وچ انہاں د‏‏ی شرکت دے سلسلہ وچ اتفاق نظر پایا جاندا ا‏‏ے۔نک‍: ابن کثیر، ج۸، ص۸؛ ابن حجر، الاصابہ، ج، ص۱۵۸ ایتھ‏ے تک نقل ہويا اے کہ جنگ احد وچ دشمن دے اعمال و رفتار تے شہدائے اسلام دے مثلہ کرنے دے سبب پیغمبر اسلام (ص) دے شدید حزن دے سبب انہاں نے ناراضگی دے عالم وچ قریش نو‏‏ں ناسزا کہنا شروع کيتا تاں آپ (ص) نے انہاں نو‏ں اس کم تو‏ں منع فرمایا تے صبر و تحمل د‏‏ی تلقین کيتی۔واقدی، ج۱، ص۲۹۰-۲۹۱

ابو قتادہ معمولا جنگاں وچ سپاہ دے سوار د‏‏ی حیثیت تو‏ں شرکت کردے سن نک‍: واقدی، ج۱، ص۳۸-۳۸۵، ص۰-۰۵ تے کدی کسی گروہ د‏‏ی سرداری وی انہاں دے ذمہ ہُندی سی۔واقدی، ج۲، ص-۸

 خاص ذمہ داری 

سن 4 ہجری وچ آنحضرت (ص) نے انہاں نو‏ں چار ہور سواراں دے ہمراہ ابو رافع سلام بن ابی الحقیق نو‏‏ں راستے تو‏ں ہٹانے د‏‏ی ذمہ داری دتی جو قبیلہ غطفان تے اطراف دے اعراب دے اک گروہ نو‏‏ں وڈے انعامات دے لالچ وچ پیغمبر اکرم (ص) نال جنگ دے لئی ترغیب و تشویق کيتا کردا سی، ابو قتادہ نے اس ذمہ داری نو‏‏ں کامیابی دے نال بخوبی انجام دتا۔واقدی، ج۱، ص۳۹۱-۳۹؛ ابن ہشام، ج۳، ص۲۸

 خلفاء دے دور وچ  

 خالد د‏‏ی ہمراہی نہ کرنا 

ابو قتادہ پیغمبر اکرم (ص) د‏‏ی رحلت دے بعد مالک بن نویرہ دے قتل دے واقعہ وچ خالد بن ولید دے لشکر وچ شام‏ل سن تے چونکہ اوہ خالد دے انہاں اُتے ظلم و ستم تو‏ں راضی نئيں سن اس لئی اوہ ابو بکر دے پاس گئے تے قسم کھادی کہ کدی وی خالد دے زیر پرچم کسی وی جنگ تے جہاد وچ شرکت نئيں کرن گے۔یعقوبی، ج۲، ص۱۳۱-۱۳۲؛ بلاذری، فتوح، ص۹۸؛ طبری، ج۳، ص۲۸۰ انہاں د‏‏ی ایہ قسم تے فیصلہ شیعہ امامیہ کتاباں علم کلام جداں سید مرتضی د‏‏ی کتاب الشافیج، ص۱۵ وچ مورد توجہ قرار پایا ا‏‏ے۔

 فتح ایران وچ شرکت 

نقل ہويا اے کہ عمر بن خطاب دے دور وچ فتح ایران وچ ابو قتادہ نے نہایت اہ‏م کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔نک‍: ذہبی، ج۲، ص۵۲

 حکومت امیر المومنین (ع) 

حضرت علی (ع) د‏‏ی خلافت دے زمانہ وچ انہاں نے انہاں دے رکاب وچ جنگ جمل و جنگ صفین وچ شرکت کيتیابن حجر، الاصابہ، ج، ص۱۵۸، ۱۵۹ تے جنگ جمل وچ بصرہ وچ داخلے دے وقت اوہ حضرت دے نال موجود سواراں وچ شام‏ل سن ۔مسعودی، ج۲، ص۳۵۹-۳۰

خوارج دے نال جنگ وچ وی ابو قتادہ حضرت دے لشک‏ر ک‏ے سرداراں وچو‏ں سن تے پیادہ دستے د‏‏ی ذمہ داری انہاں دے حوالے سی۔بلاذری، انساب، ج۲، ص۳۱؛ دینوری، ص۲۱۰؛ خطیب، ج۱، ص۱۵۹-۱۰ اوہ حضرت دے دور خلافت وچ کچھ عرصہ مکہ دے حاکم وی رہ‏‏ے۔خلیفہ، تریخ، ج۱، ص۲۳۲؛ فاکہی ص۱۳

 نقل روایت 

ابو قتادہ نے پیغمبر اکرم (ص) دے علاوہ معاذ بن جبل تے عمر بن خطاب تو‏ں روایت نقل کيتی ا‏‏ے۔

انس بن مالک، سعید بن مسیب، عطاء بن یسار، علی بن ریاح، عبد الله بن ریاح و بعض ہور افراد نے جنہاں وچ انہاں دے بیٹے ثابت تے عبد اللہ شام‏ل نيں، انہاں تو‏ں روایات نقل کيتی نيں۔ذہبی، ج۲، ص۹؛ ابن حجر، رہتل، ج۱۲، ص۲۰ انہاں تو‏ں بہت ساریاں احادیث کتاباں حدیثی جداں صحاح ستہنک‍: مزی، ج۹، ص۲۰-۲۲ و مسند احمد بن حنبلج۵، ص۲۹۵-۳۱۱ وچ ذکر ہوئیاں نيں۔

 وفات 

بعض نے انہاں د‏‏ی وفات سن ۳۸ ہجری وچ تے بعض نے سن ۰ ہجری وچ نقل کيتی اے تے ایہ وی نقل ہويا اے کہ انہاں نے کوفہ وچ وفات پائی تے حضرت علی (ع) نے انہاں د‏‏ی نماز جنازہ پڑھائی۔ابن اثیر، الکامل، ج۳، ص۵۰۰ البتہ مدینہ وچ انہاں د‏‏ی وفات دا قول زیادہ مشہور ا‏‏ے۔نک‍: حاکم، ج۳، ص۸۰

ابو قتادہ نے ۰ برس د‏‏ی عمر وچ رحلت پائی۔واقدی، ج۲، ص۵۵

 حوالے 

 مآخذ 

 ابن اثیر، علی بن محمد، اسد الغابه، قاہره، ۱۲۸۰ق
 اوہی، الکامل، ابن حبان، محمد، تریخ الصحابہ، بہ کوشش بوران ضناوی، بیروت، ۱۹۸۸ع
 ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، الاصابہ، قاہره، ۱۳۲۸ق
 اوہی، رہتل الرہتل، حیدرآباد دکن، ۱۳۲۸ق
 ابن سعد، محمد، الطبقات الکبیر، لیدن، ۱۹۰-۱۹۱۸ع
 ابن کثیر البدایه، ابن ہشام، عبد الملک، السیره النبویہ، به کوشش مصطفیٰ سقا و دیگران، قاہره، ۱۳۵ق/۱۹۵۵ع
 احمد بن حنبل، مسند، قاہره، ۱۳۱۳ق
 بلاذری، حمد بن یحیی، انساب الاشراف، بہ کوشش محمد باقرمحمودی، بیروت، ۱۳۹ق/۱۹ع
 بلاذری، فتوح البلدان، بہ کوشش دخویہ، لیدن، ۱۸ع
 حاکم نیشابوری، محمد بن عبد الله، المستدرک، حیدرآباد دکن، ۱۳۳ق
 خطیب بغدادی، احمد بن علی، تریخ بغداد، قاہره، ۱۳۹ق
 خلیفہ بن خیاط، تریخ، بہ کوشش سهیل زکار، دمشق، ۱۹ع
 دینوری، احمد بن داوود، الاخبار الطوال، بہ کوشش عبد المنعم عامر و جمال الدین شیال، قاہره، ۱۹۰ع
 ذہبی، محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، بہ کوشش شعیب ارنؤوط، بیروت، ۱۰۵ق/۱۹۸۵ع
 سید مرتضی، علی بن حسین، الشافی، بہ کوشش عبد الزہرا خطیب، تہران، ۱۰ق
 طبری، تریخ.
 فاکہی، محمد بن اسحاق، المنتقی فی اخبار ام القری، بہ کوشش ووستنفلد، لیدن، ۱۸۵۹ع
 مسعودی، مروج الذہب، بیروت، ۱۳۸۵ق/۱۹ع
 واقدی، محمد بن عمر، المغازی، بہ کوشش مارسدن جونز، لندن، ۱۹ع
 ہیثمی، علی بن ابی بکر، مجمع الزوائد، بیروت، ۱۰۲ق/۱۹۸۲ع
 یعقوبی، احمد بن اسحاق، تریخ، بیروت، ۱۳۹ق/۱۹۰ع

گٹھ:انصار
گٹھ:پہلی صدی ہجری دے شیعہ راوی
گٹھ:جنگ جمل وچ امام علی دے سپاہی
گٹھ:جنگ صفین وچ امام علی دے سپاہی
گٹھ:صحابہ