کثیر السفر

کثیر السفر یعنی اوہ افراد جنہاں دا حرفہ یا زندگی ایداں دے ہو کہ زیادہ سفر کردے ہاں تے سفر دے درمیان دا فاصلہ دس دن تو‏ں کم ہو. اکثر شیعہ فقہاء د‏‏ی نگاہ وچ کثیر السفر تے دائم السفر مسافر دا حکم نئيں رکھدے تے ایداں دے افراد نو‏‏ں سفر دے دوران روزہ رکھنا ہوئے گا تے نماز وی پوری پڑھنی ہوئے گی. حرفہ تے پڑھائی د‏‏ی وجہ تو‏ں یا اوداں زیادہ سفر کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں، کثیر السفر دے احکا‏م د‏‏ی وی زیادہ ضرورت اے تے ایہ سوال رائج ہو گیا اے .

 کثیر السفر دا معنی 
کثیر السفر یا دائم السفر مثال دے طور اُتے  (جس دا حرفہ سفر ہو)  (جس دا حرفہ سفر وچ ہو) ایسی تعبیر نيں جو نماز مسافر د‏‏ی بحث وچ فقہی کتاباں وچ بیان ہوئیاں نيں. انہاں اصطلاحات د‏‏ی اصل امام باقر(ع) تے امام صادق(ع) د‏‏ی چند احادیث نيں. انہاں احادیث وچ ، اونٹھ چرانے والے، دریا وچ کم کرنے والے، خط پہنچانے والے تے تاجر جنہاں دا کم ہمیشہ سفر وچ اے انہاں د‏‏ی نمازاں تے روزے دا حکم بیان ہويا اے .حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۹، ص۴۸۳-۴۹۱
 کثیر السفر د‏‏ی ایہ اصطلاح اس تو‏ں پہلے احادیث تے فقہی متون وچ شیخ مفید تو‏ں پہلے بیان نئيں ہوئی اے تے شیخ مفید نے اسں اصطلاح نو‏‏ں احادیث دے مضامین د‏‏ی طرح بیان کيتا اے .مسعودی، حکم من عمله السفر، ص۹۸بعض فقہاء نے اس تعبیر نو‏‏ں ایداں دے افراد دے لئی استعمال کيتا اے جنہاں دا کم سفر اے تے بعض تے نے اس تعبیر نو‏‏ں جس دا سفر وطن تو‏ں زیادہ ہو دے لئی استعمال کيتا اے .مسعودی، حکم من عمله السفر، ص۹۸-۱۰۵

 سفر کم ہو یا کم دے علاوہ 
بعض شیعہ فقہاء د‏‏ی نگاہ وچ جو زیادہ سفر کردے نيں انہاں دا حکم انہاں د‏ی سفر د‏‏ی تعداد د‏‏ی وجہ تو‏ں نئيں، بلکہ اس دا اصلی معیار، ایہ اے کہ سفر کم تو‏ں ہو یا کم دے علاوہ ہو. کم دے علاوہ دوسرے سفر جِنّے زیادہ وی ہاں مسافر دا حکم تبدیل نئيں ہُندا.احکا‏م مسافر، ص۱۵ و ص۲۵ و ص۱۰۱
جنہاں دا کم سفر تو‏ں جڑا ہويا ہو، کدی سفر کم دا مقدمہ اے جداں کہ کسی دے گھر تے کم والی جگہ دے درمیان مسافت شرعی تو‏ں زیادہ فاصلہ ہو تے کدی انہاں دا کم ہی سفر اے تے سفر دے بغیر کم محقق ہی نئيں ہُندا جداں ڈرائیور. اکثر شیعہ فقہاء د‏‏ی نگاہ وچ انہاں دونے دے درمیان کوئی فرق نئيں اے تے دونے وچ کوئی اک وی مسافر دا حکم نئيں رکھدے تے انکو پوری نماز پڑھنی ہوئے گی.یزدی، العروة الوثقی، ج۳، ص۴۵۳ بعض فقہاء جنہاں دا کم سفر ہو، یا جنہاں دا کم سفر وچ ہو انہاں دونے دے درمیان فرق قائل نيں تے دوسرے گروہ نو‏‏ں مسافر کہندے نيں.خمینی، تحریر الوسیله، ج۱، ص۲۵۵

 کم دے علاوہ سفر 
بعض شیعہ فقہاء د‏‏ی نظر وچ کم دے علاوہ دوسرا سفر جداں زیارت، تفریح وغیرہ وی کم والے سفر د‏‏ی طرح ہی اے تے جے ایہ سفر ایداں دے ہو کہ اس شخص نو‏‏ں کثیر السفر کدرے فیر ایہ مسافر دا حکم نئيں رکھدا ایداں دے شخص د‏‏ی نماز تے روزہ پورا ہوئے گا.احکا‏م مسافر، ص۴۱-۴۱ و ص۵۵ و ص۸۳

 کثرت دا معیار 
اکثر شیعہ فقہاء کثیر السفر د‏‏ی تشخیص دا کم عرف (عوامی نگاہ) اُتے چھوڑدے نيں تے بعض اوقات کثیر السفر دے بارے وچ کچھ جواب بیان کردے نيں. تے ایہ کہ کِنّی مقدار تک سفر کرنے تو‏ں اک شخص کثیر السفر ہوئے گا اس بارے وچ فقہاء دے فتوے مختلف نيں. بعض فقہاء د‏‏ی نظر تھلے لکھے اے .

 جس دا کم سفر ہو جداں ریل گڈی، جہاز وچ کم کرنے والے یا ڈرائیور.احکا‏م مسافر، ص۱۶
 ہفتے وچ تن دن سفر اُتے جائے تے ایہی حالت گھٹ تو‏ں گھٹ اک سال وچ دو مہینے تک جاری رہے.احکا‏م مسافر، ص۲۷
 دس دن تو‏ں کم اک بار شرعی مسافت تک سفر کرے تے ایہی حالت گھٹ تو‏ں گھٹ دو ماہ استمرار پیدا کرے.احکا‏م مسافر، ص۴۲
 دس دن تو‏ں کم اک بار شرعی مسفات تک سفر کرے تے ارادہ رکھدا ہو کہ ایہی کم گھٹ تو‏ں گھٹ چار ماہ تک جاری رہے گا.احکا‏م مسافر، ص۳۴
 سفر ایداں دے ہاں کہ عرف (عوامی نگاہ) وچ اسنو‏ں کثیر السفر کہیا جائے.احکا‏م مسافر، ص۹۴
 اک مہینے وچ چار سفر ہاں تے انہاں دے درمیان دس دن تو‏ں کم فاصلہ ہو.احکا‏م مسافر، ص۵۸
 ہفتے وچ اک بار سفر کرے تے ایہی حالت گھٹ تو‏ں گھٹ دو مہینے تک جاری رہے.احکا‏م مسافر، ص۵۰

 حوالے 

 مآخذ 
 حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، موسسة آل البیت (ع)، قم، ۱۴۰۹ق.
 خمینی (امام)، سید روح‌الله، تحریر الوسیله، موسسه مطبوعاندی دار العلم، قم.
 مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی، احکا‏م مسافر، ویرایش دوم، نشر فراکاما، قم، ۱۳۹۱ش.
 مسعودی، عبدالهادی، حکم من عمله السفر در مجله فقه اهل البیت، ش۴۹،قم، ۱۴۲۹ق.
 یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی مع التعلیقات، موسسة النشر الاسلامی، قم، ۱۴۲۰ق.

گٹھ:فقہی اصطلاحات
گٹھ:مسافر دے احکا‏م
گٹھ:اسلام