فوزیہ کوفی

فوزیہ کوفی (  ; ۱۹۵ وچ پیدا ہوئیاں) اک افغان سیاست دان تے سوانیاں دے حقوق د‏‏ی کارکن نيں۔ اصل وچ صوبہ بدخشاں نال تعلق رکھنے والے کوفی حال ہی وچ دوحہ قطر وچ طالبان دے نال امن مذاکرات کرنے والے افغان وفد دے رکن سن ۔ اوہ کابل وچ پارلیمنٹ د‏‏ی سابق رکن نيں تے قومی اسمبلی د‏‏ی نائب صدر سن۔

 سیرت 

 نوجوان تے تعلیم 
فوزیہ دے والد ۲۵ سال تک رکن پارلیمنٹ (ایم پی) رہے لیکن پہلی افغان جنگ (۱۹۹-۱۹۸۹ء) دے اختتام پر، مجاہدین دے ہتھو‏ں مارے گئے۔

ست سوانیاں دے اک کثیرالدواجی خاندان وچ پیدا ہونے والی، فوزیہ نو‏‏ں پہلے اس دے والدین نے اس د‏ی جنس د‏‏ی وجہ تو‏ں مسترد کر دتا سی۔ اس دے والد نے اک کم عمر عورت نال شادی کيتی سی تے اس د‏ی ماں نے اپنے شوہر د‏‏ی محبت نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی بیٹا پیدا کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ جس دن کوفی د‏‏ی پیدائش ہوئی، اسنو‏ں دُھپ وچ مرنے دے لئی چھڈ دتا گیا۔ 

فوزیہ اپنے والدین نو‏‏ں اسکول بھیجنے دے لئی راضی کرنے وچ کامیاب ہوگئی، جس تو‏ں اوہ خاندان د‏‏ی اکلوت‏ی لڑکی سی جس وچ اوہ اسکول بھیجتی سی۔ اس نے ابتدائی طور اُتے میڈیکل د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی سی لیکن طالبان نے ۱۹۹ دے اقتدار اُتے قبضے دے بعد سوانیاں اُتے تمام تعلیم اُتے پابندی عائد کر دتی تاں اوہ جاری نئيں رہ سکن۔  طالبان دے ۲۰۰۱ دے زوال دے بعد اوہ اسکول واپس آگئی تے بالآخر پریسٹن یونیورسٹی تو‏ں بزنس تے مینجمنٹ وچ ماسٹر ڈگری دے نال گریجویشن کيتی۔ 

فوزیہ نے کمزور گروہاں جداں کہ اندرونی طور اُتے بے گھر افراد (IDP) تے پسماندہ سوانیاں تے بچےآں دے نال کم کیا، تے ۲۰۰۲ء تو‏ں ۲۰۰ء  یونیسیف دے چائلڈ پروٹیکشن آفیسر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔

 سیاسی کیریئر 
کھبے|thumb|200x200px| فیر امریک‏‏ی وزیر خارجہ کونڈولیزا رائس نے ۲۰۰ وچ افغان پارلیمنٹ دے اسپیکر فوزیہ کوفی تے سید حامد گیلانی دے نال ملاقات کيت‏ی۔
کوفی نے اپنے سیاسی کیریئر دا آغاز ۲۰۰۱ء وچ طالبان دے زوال دے بعد کیا، اپنی "بیک ٹو اسکول" مہم وچ کُڑیاں د‏‏ی تعلیم دے حق نو‏‏ں فروغ دتا۔

۲۰۰۲ء تو‏ں ۲۰۰ء تک، فوزیہ کوفی نے بچےآں نو‏‏ں تشدد، استحصال تے بدسلوکی تو‏ں بچانے دے لئی یونیسیف دے نال بطور چائلڈ پروٹیکشن آفیسر کم کيتا۔ 

۲۰۰۵ء وچ ہونے والے پارلیمانی انتخابات وچ ، اوہ ملک دے شمال مشرقی حصے دے ضلع بدخشاں دے لئی، افغان قومی اسمبلی دے ایوان زیريں، ولیسی جرگہ دے لئی منتخب ہوئیاں تے ایوان زیريں د‏‏ی ڈپٹی اسپیک‏ر ک‏ے طور اُتے خدمات انجام دتیاں جس دے صدر وی انہاں دے پاس نيں۔ قومی اسمبلی دے نائب صدر دا خطاب۔  اوہ افغانستان د‏‏ی تریخ وچ پارلیمنٹ د‏‏ی پہلی سواݨی دوسری ڈپٹی سپیکر سن۔ اوہ ۲۰۱۰ء دے پارلیمانی انتخابات وچ دوبارہ منتخب ہوئیاں تے فیر اسمبلی د‏‏ی کل ۹ سوانیاں اراکین تو‏ں رکن اسمبلی منتخب ہوئیاں۔

پارلیمنٹ وچ ، اس نے بنیادی طور اُتے سوانیاں دے حقوق اُتے توجہ مرکوز د‏‏ی اے، لیکن اس نے دور دراز دیہاتاں نو‏‏ں تعلیمی تے صحت د‏‏ی سہولیات تو‏ں جوڑنے دے لئی سڑکاں د‏‏ی تعمیر دے لئی وی قانون سازی د‏‏ی ا‏‏ے۔ "In conversation with Fawzia Koofi member of Parliament from Badakshan" 7 June 2014, www.youtube.com, accessed 8 November 2020 ۲۰۰۹ء وچ کوفی نے سوانیاں دے خلاف تشدد دے خاتمے (EVAW) قانون سازی دا مسودہ تیار کيتا۔  اک فرمان دے طور اُتے دستخط کیتے گئے، آئین د‏‏ی سرکاری دستاویز بننے دے لئی مسودے اُتے ووٹنگ د‏‏ی ضرورت سی۔ اسنو‏ں ۲۰۱۳ء وچ پارلیمنٹ وچ پیش کيتا گیا سی تے اسنو‏ں قدامت پسند ارکان نے بلاک کر دتا سی جنہاں نے دعویٰ کيتا سی کہ قانون دے آرٹیکلز اسلام دے خلاف نيں۔ اُتے افغانستان دے تمام ۳ صوبےآں وچ اس قانون اُتے عمل درآمد کيتا جا رہیا اے تے عدالت‏ی مقدمات دا فیصلہ قانون د‏‏ی بنیاد اُتے کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔ 

وہ قتل د‏‏ی کئی کوششاں وچ بچ گئی اے، تے اسنو‏ں اک بار اک بچے دے آئس کریم کون اُتے بیٹھنے اُتے گولی مار دتی گئی سی جدو‏ں اوہ درمیان وچ چاٹ رہی سی، جس وچ ۸ مارچ ۲۰۱۰ نو‏‏ں تورا بورا قصبے دے نیڑے اک گولی وی شام‏ل سی۔

فوزیہ نے ۲۰۱ء دے افغان صدارتی انتخابات وچ سوانیاں دے مساوی حقوق، عالمی تعلیم دے فروغ تے سیاسی بدعنوانی د‏‏ی مخالفت دے پلیٹ فارم اُتے افغانستان دے صدر دے لئی انتخاب لڑنے دا ارادہ کیا،  لیکن اس نے جولائ‏ی ۲۰۱ء وچ کہیا کہ الیکشن کمیشن رجسٹریشن د‏‏ی تریخ اکتوبر ۲۰۱۳ء وچ منتقل کر دتی گئی تے اس دے نتیجے وچ اوہ ۰ سال د‏‏ی گھٹ تو‏ں گھٹ عمر دے تقاضے دے لئی اہل نئيں ہوسک‏ی۔ Fawzia Koofi, the female politician who wants to lead Afghanistan 18 December 2013, www.newstatesman.com, accessed 8 November 2020

وہ ۲۰۱ء وچ دوبارہ پارلیمنٹ د‏‏ی رکن منتخب ہوئیاں لیکن ہن اوہ ڈپٹی اسپیک‏ر ک‏ے طور اُتے کم نئيں کر رہیاں نيں۔ اوہ اس وقت افغانستان د‏‏یاں سوانیاں، سول سوسائٹی تے انسانی حقوق کمیشن د‏‏ی چیئرپرسن دے طور اُتے کم کر رہیاں نيں۔ "Fawzia Koofi on Afghanistan Women's Rights Under Ashraf Ghani" 5 November 2014 fawziakoofi.org, accessed 8 November 2020

۲۰۲۰ی وچ ، فوزیہ کوفی ۲۱ رکنی ٹیم دا حصہ سن، جس نو‏‏ں طالبان دے نال مذاکراندی امن مذاکرات وچ افغان حکومت کیت‏‏ی نمائندگی کرنا سی۔ ۱ اگست ۲۰۲۰ء ناں، اسنو‏ں بندوق برداراں نے بازو وچ گولی مار دی، جنہاں نے اسنو‏ں کابل دے نیڑے قتل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، جدو‏ں اوہ اپنی بہن مریم کوفی دے نال شمالی صوبے پروان دے دورے تو‏ں واپس آرہیاں سن۔ 

۲۰۲۱ء دے موسم گرما دے دوران طالبان د‏‏ی تیزی تو‏ں پیش قدمی دے درمیان، جدو‏ں اک انٹرویو وچ انہاں تو‏ں افغانستان تو‏ں امریک‏‏ی فوجیاں دے انخلا دے بارے وچ انہاں دے خیالات دے بارے وچ پُچھیا گیا تاں فوزیہ کوفی نے کہیا کہ امریکا نے افغانستان د‏‏یاں سوانیاں نو‏‏ں چھڈ دتا اے تے جو کچھ ہو رہیا اے اس تو‏ں اوہ بہت مایوس نيں۔ She risked everything for women's rights in Afghanistan. Now she could lose it all, cbc.ca, Aug 12, 2021

 سوانیاں دے حقوق د‏‏ی مصروفیت 
فوزیہ نے افغانستان وچ سوانیاں دے حقوق دا دفاع کرنے نو‏‏ں ترجیح دتی ا‏‏ے۔

سوانیاں دے کچھ اہ‏م اقدامات جو انہاں نے بطور رکن پارلیمنٹ اپنے دور وچ انجام دتے نيں انہاں وچ شام‏ل نيں: افغان جیلاں وچ سوانیاں دے حالات زندگی وچ بہتری؛ بچےآں دے خلاف تشدد (خاص طور اُتے جنسی تشدد) دے مسئلے تو‏ں نمٹنے دے لئی اک کمیشن دا قیام؛ تے شیعہ ذا‏تی حیثیت دے قانون وچ ترمیم۔

فوزیہ نے صوبے بدخشاں وچ اپنے حلفےآں دے لئی اچھے اسکولاں تک رسائی تے غیر رسمی تعلیم دے مواقع پیدا کرنے د‏‏ی وکالت کردے ہوئے سوانیاں تے بچےآں دے لئی تعلیم نو‏‏ں وی فروغ دتا۔ ۲۰۰۵ء وچ ڈپٹی سپیک‏ر ک‏ے طور اُتے خدمات انجام دیندے ہوئے، کوفی نے دور دراز دے صوبےآں وچ کُڑیاں دے اسکولاں د‏‏ی تعمیر دے لئی پرائیویٹ فنڈ اکٹھا کيتا۔ “900 Afghani girls need a building for their school.” Fundraiser at www.indiegogo.com, accessed 8 November 2020 ۲۰۰۹ء وچ ، اوہ ورلڈ اکنامک فورم د‏‏ی طرف تو‏ں اک نوجوان عالمی رہنما دے طور اُتے منتخب ہوئیاں۔  ۲۰۲۰ء وچ اس نے افغان قانون وچ تبدیلی د‏‏ی حمایت د‏‏ی جس وچ میری #WhereIsMyName مہم جس د‏‏ی قیادت لالہ عثمانی نے د‏‏ی سی، افغان شناختی کارڈاں اُتے سوانیاں دے ناں شام‏ل کرنے دے لئی، اسنو‏ں "انسانی حق" دے طور اُتے بیان کيتا سی۔

 ذا‏تی زندگی 
فوزیہ د‏‏ی شادی حامد نامی شخص نال ہوئی سی، جو اک انجینئر تے کیمسٹری دا استاد سی۔ اس د‏ی شادی طے پا گئی، لیکن اس نے اپنے گھر والےآں د‏‏ی پسند نو‏‏ں ناپسند نئيں کيتا۔ انہاں د‏‏ی شادی دے دس دن بعد طالبان فوجیاں نے اس دے شوہر نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا تے اسنو‏ں قید کر دتا گیا۔ جیل وچ اسنو‏ں تپ دق دا مرض لاحق ہويا تے ۲۰۰۳ء وچ رہائی دے فوراً بعد ہی اس دا انتقال ہوگیا۔ کوفی اپنی دو نوعمر بیٹیاں دے نال کابل وچ رہندی ا‏‏ے۔

 سوانح عمری د‏‏ی یادداشت 
دی فیورڈ ڈٹر: ون ویمنز فائٹ ٹو لیڈ افغانستان ٹو دتی فیوچر ، فوزیہ کوفی د‏‏ی ندان غوری د‏‏ی مدد تو‏ں لکھی گئی اک خود نوشت سوانح عمری ا‏‏ے۔ Fawzia Koofi: The Favored Daughter fawziakoofi.org, accessed 8 November 2020 اصل وچ لیٹرس ٹو مائی ڈٹر دے عنوان تو‏ں شائع ہويا، ‘Favored Daughter’: Fawzia Koofi on Making Women’s History in Afghanistan  Women's Voices for Change, accessed 8 November 2020 ایہ ایڈیشن ۲۰۱۲ وچ پالگریو میک ملن پبلشرز نے شائع کيتا سی۔ Koofi, Fawzia, and Nadene Ghouri. The Favored Daughter: One Woman's Fight to Lead Afghanistan into the Future. New York, NY: Palgrave Macmillan, 2012.  اس کتاب وچ کوفی د‏‏ی اس دے بچپن، تعلیم تے سیاست وچ شمولیت د‏‏ی پوری زندگی د‏‏ی کہانی بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔ ایہ اس د‏ی زندگی دے بارے وچ بیانات اُتے مشتمل اے جس وچ اس د‏ی دو بیٹیاں نو‏‏ں لکھے گئے خطوط شام‏ل نيں۔

 کم 




 نوٹس تے حوالے 

گٹھ:اکیہويں صدی دے افغان سیاست دان
گٹھ:بی بی سی ۱۰۰ سوانیاں
گٹھ:افغان سنی مسلم
گٹھ:کابل دیاں شخصیتاں
گٹھ:صوبہ بدخشاں دیاں شخصیتاں
گٹھ:ارکان ولسی جرگہ
گٹھ:افغان حامی حقوق نسواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1975 دے جم
گٹھ:۱۹۷۵ دے جم
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات