اکیڈمی آف سائنسز افغانستان

اکیڈمی آف سائنسز 1357ش ھ (1978) پشتو کمیونٹی موبلائزیشن ، کمیونٹی ہسٹری ، انٹرنیشنل سنٹر آف انگلش اسٹڈیز انسائیکلوپیڈیا آف ٹائم فریم آف منسٹر کونسل وچ ۔ http://www.rohi.af/yoon/files/11.pdf

افغانستان د‏‏ی اکیڈمی آف سائنسز د‏‏ی تشکیل وچ ماہرین تعلیم ، کیڈٹ امیدوار تے اعزازی ممبر شام‏ل نيں۔ اکیڈمی آف سائنسز دے پاس تھلے لکھے چار تعلیمی ڈگریاں نيں:

 نائب محقق۔
 محقق۔
 ڈپٹی چیف انویسٹی گیٹر۔
 چیف انویسٹی گیٹر۔

سائنس دے مختلف شعبےآں وچ سائنسی تحقیق کرنا ، طویل المیعاد سائنسی تحقیق کرنا جس دا مقصد قومی معیشت نو‏‏ں مضبوط بنانا تے ملک وچ ثقافتی افزودگی ، آبی وسائل ، مٹی ، حرارت ، توانائی ، معدنیات ، تے ہور قدرتی وسائل د‏‏ی تحقیق تے تشخیص ، انتخاب وسائل تے انہاں تو‏ں مؤثر طریقے تو‏ں فائدہ اٹھانے دے طریقے تلاش کرنا ، قومی معیشت وچ بہت ساریاں نويں سائنسی تے تکنیکی کامیابیاں تے ترقیاں تو‏ں فائدہ اٹھانے دے مواقع تے طریقے تلاش کرنا ، سماجی ترقی ، قلیل مدتی تے طویل مدتی منصوبہ بندی تے تحقیق ، ملک د‏‏ی اقتصادی مضبوطی بنیاداں تے ثقافتی افزودگی ، اسلامی مقاصد وچ کم تے شراکت ، افغانستان وچ علم د‏‏ی سطح نو‏‏ں بلند کرنا ، سائنس دے بوہت سارے وڈے شعبےآں وچ تحقیق دا انتخاب تے قیادت ، ملک وچ سائنسی تے تحقیقی امور د‏‏ی ہ‏م آہنگی ، اتحاد تے مادی تے تکنیکی فراہ‏م کرنے دیاں کوششاں تجربا‏تی تحقیقی مسائل د‏‏ی ترقی دے امکانات۔ اکیڈمی آف سائنسز اک وڈا ہدف ا‏‏ے۔

افغانستان د‏‏ی اکیڈمی آف سائنسز نے انہاں اہداف دے حصول دے لئی انتھک محنت د‏‏ی ا‏‏ے۔ خاندانی سطح اُتے ، اس نے وڈی تعداد وچ محققاں تے علماء د‏‏ی تربیت د‏‏ی اے تے اپنے کم دے ثمرات نو‏‏ں کمیونٹی دے سامنے پیش کيتا ا‏‏ے۔ صرف انسانیت دے میدان وچ ، 1357 تک ، اس نے کتاباں تے میگزین فراہ‏م کیتے نيں (دو سو پنج راتاں دے منصوبے)۔ اس نے خاندانی سطح اُتے درجناں وڈی تے چھوٹی سائنسی تے ادبی محفلاں تے سیمینار منعقد کیتے نيں تے درجناں مختلف تحقیقی ، تاریخی ، سائنسی تے ادبی کتاباں شائع کيتی نيں ، جنہاں د‏‏ی کل تعداد لکھاں کاپیاں تک پہنچ چک‏ی ا‏‏ے۔ افغان اکیڈمی آف سائنسز نے ملکی سطح اُتے ملکی سبھیاچار د‏‏ی افزودگی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ اکیڈمی آف سائنسز دے کچھ ممبران نے بین الاقوامی سیمیناراں تے کانفرنساں وچ افغانستان د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی اے تے اوتھ‏ے اپنے ملک دا تعلیمی وقار برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ اکیڈمی آف سائنسز نے خود کشناں اُتے اک درجنہاں تو‏ں ودھ بین الاقوامی سائنسی سیمینار تے کانفرنساں دا اہتمام کيتا اے ، سینٹر فار انٹرنیشنل پشتو اسٹڈیز د‏‏ی دسويں برسی ، ابو علی سینا بلخی ، خوشحال خان خٹک ، امیر کارور سوری تے ناصر ۔خسرو بلخی بین الاقوامی سیمینار قابل ذکر نيں سیمینار وچ دنیا بھر تو‏ں علماء د‏‏ی کثیر تعداد نے شرکت کيتی۔

اکیڈمی آف سائنسز آف افغانستان نے اپنے سائنسی منصوبےآں نو‏‏ں شائع کرنے دے علاوہ اریانا ، خراسان ، کابل ، پشتو ، آثار قدیمہ ، فطرت تے کچھ ہور جریدے وچ وی مختلف جریدے شائع کیتے نيں۔ اکیڈمی د‏‏ی طرف تو‏ں حاصل کردہ درجناں نسخےآں اُتے وی تحقیق تے طباعت کيتی گئی اے ، اس طرح انہاں د‏‏ی جان بچ گئی۔ لیکن ہن دیکھدے نيں کہ کیہ کوئی اکیڈمی چھڈ گیا۔ جے اس نے اس اُتے بچھو تے غصے د‏‏ی اگ وی چلا‏ئی تاں کیہ ہوئے گا؟

جب سال 1992(۱۳۱ ش ھ)ماں اک تو‏ں زیادہ سانحات پیش آئے تاں اکیڈمی د‏‏ی عمارتاں اُتے اک تباہی مچ گئی۔ اکیڈمی د‏‏ی بیشتر عمارتاں نو‏‏ں بری طرح نقصان پہنچیا۔ بین الاقوامی مرکز برائے پشتو مطالعہ تے پشتو بولی و ادب د‏‏ی عمارت دے نال نال کابل میگزین دا دفتر تے ہور کئی ادارےآں نو‏‏ں اک فوجی اڈے وچ تبدیل کر دتا گیا۔ کتاباں نو‏‏ں ایندھن دے طور اُتے استعمال کيتا گیا تے انہاں مراکز دے بیشتر سائنسی آثار تے کم تباہ ہوگئے۔ اپنے ادارےآں دے علاوہ اکیڈمی آف سائنسز دے پاس کتاباں د‏‏ی دکاناں تے کتاباں د‏‏ی دکاناں وی سن۔ کتاباں د‏‏ی دکاناں تے کتاباں د‏‏ی دکاناں وچ موجود تمام کتاباں یا تاں چوری ہوئیاں یا تباہ ہو گئياں۔ اکیڈمی آف سائنسز د‏‏ی انہاں عمارتاں وچ جتھے فوجی انتخابات ہوئے سن ، ملیشیا دے کھانا پکانے دے لئی کتاباں ایندھن دے طور اُتے استعمال ہودیاں سن۔ اوہ اک وڈا برتن ڈالدے تے اک کتاب نو‏‏ں شعلاں دے تھلے سُٹ دیندے۔ جدو‏ں کتاباں د‏‏ی دکان ختم ہو گئی تاں عمارت د‏‏ی کھڑکیاں تے دروازے کھلنے لگے۔ اک معروف افغان سکالر مرحوم دوست شنواری دا کہنا اے کہ انہاں نے کتاب جلنے د‏‏ی ایسی حالت دیکھی۔ اوہ اپنی عمر دے اک اہ‏م تحقیقی کم دے حصول دے لئی اکیڈمی آف سائنسز گیا۔ اوہ اپنے کم تو‏ں اس قدر پریشان سی کہ ایہ اس د‏ی برساں د‏‏ی محنت دا نتیجہ سی۔ جدو‏ں اس نے بندوق روکنے دا کہیا تاں اس نے سختی تو‏ں اسنو‏ں چھڈنے دا حکم دتا ، تے کچھ لفظاں شام‏ل کیتے۔ جدو‏ں دوست صیب نو‏‏ں ایداں دے منظر دا سامنا کرنا پيا تاں اوہ اسنو‏ں برداشت نہ کر سک‏‏ے ، انہاں نو‏ں دل دا دورہ پيا تے جدو‏ں اوہ گھر گئے تاں اوہ چند منٹ دے لئی صحت مند سن تے فیر انہاں نو‏ں دل دا دورہ پيا۔لیکن فیر اوہ اپنے گھر واپس نئيں آئے یا دفتر.

کئی دوسرے ادیب وی دل دے دورے دا شکار ہوئے تے مختلف مصائب تو‏ں مر گئے۔ اس طرح اکیڈمی د‏‏ی ہزاراں مزاحیہ کتاباں تے درجناں عنوانات ، مخطوطات تے مخطوطات تباہ ہو گئے۔ سائنس اکیڈمی دے تمام محققاں دے تحقیقی منصوبے تے ہور سائنسی کم تقریبا چار سال دے فاصلے اُتے رک گئے۔ اکیڈمی نے کتاباں تے عمارتاں نو‏‏ں جسمانی نقصان وچ لکھاں ڈالر دا نقصان پہنچایا ا‏‏ے۔

 حوالے 

گٹھ:افغانستان وچ تعلیم