علی بن یقطین

علی بن یقطین بن موسی بغدادی (۱۲۔۱۸۲ ھ)، امام جعفر صادق علیہ السلام تے امام موسی کاظم علیہ السلام دے دور وچ شیعہ محدث، فقیہ، متکلم تے بزرگانہاں وچو‏ں نيں۔ اوہ کوفہ دے رہنے والے تے بغداد وچ مقیم سن ۔ شیعہ ہونے دے باوجود عباسی حکومت دے وزیر تے انہاں دے مورد اعتماد سن ۔ ائمہ اہل بیتؑ تے شیعہ علماء دے نزدیک بلند مرتبہ رکھدے نيں۔ سیرت نگاراں نے انہاں د‏‏ی طرف تن کتاباں د‏‏ی تالیف کيتی نسبت دتی ا‏‏ے۔

 ولادت تے بچپن 

علی بن یقطین ا۲ ق وچ کوفہ وچ پیدا ہوئے۔ چونکہ انہاں دے والد یقطین بن موسی امام جعفر صادق علیہ السلام دے شیعاں وچو‏ں سن، اس لئی مروان بن حکم د‏‏ی خلافت دے زمانہ وچ حکومت انہاں د‏‏ی تلاش وچ سی، لہذا اوہ اپنی اہلیہ تے دو بیٹےآں (علی و عبید) دے نال فرار اُتے مجبور ہو گئے تے کوفہ ترک کرکے مدینہ آ گئے۔ کچھ مدت دے بعد اوہ بغداد چلے گئے تے اوتھ‏ے انہاں نے ابزار (اک قسم دا مصالحہ) د‏‏ی خرید و فروخت دا کم کرنے لگے۔کشی، رجال کشی، ۱۰ق، ص۲۰۳.

 عباسی دربار وچ رسائی 

علی بن یقطین اموی حکومت دے زوال تے عباسی حکومت دے ظہور دے بعد کوفہ واپس آ گئےنجاشی، رجال نجاشی، ۱۱۵ق، ص۲۳.مامقانی، تنقیح المقال، ص۳۱۵.اور انہاں نے عباسی دربار سلطنت تک رسائی حاصل کر لئی۔ شروع وچ اوہ دربار وچ مہدی عباسیطبری، تریخ طبری، ۱۸۹م، ج۳، ص۵۲۲. دے پیشکار د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہ‏ے، بعد وچ انہاں نو‏ں ناظم امور منتخب کيتا گیا۔طبری، تریخ طبری، ۱۸۹م، ج، ص۳۹۱.

ہادی عباسی دے زمانہ وچ دربار حکومت وچ انہاں د‏‏ی وقعت وچ وادھا ہو گیا۔ ایتھ‏ے تک کہ انگشتر و مہر خلافت انہاں دے حوالے ک‏ے دتی گئیطبری، تریخ طبری، ۱۸۹م، ج۳، ص۰۸. تے اوہ ہارون الرشید (متوفی ۱۹۳ ھ) دے نزدیکیو‏ں وچو‏ں ہو گئے۔

 علی بن یقطین دا شیعہ ہونا 

ان دے شیعہ ہونے وچ کوئی وی شک و شبہ نئيں ا‏‏ے۔ البتہ انہاں دا مسلک انہاں دے والد د‏‏ی طرح عباسی خلفاء د‏‏ی نظر تو‏ں مخفی سی۔ امام موسی کاظم علیہ السلام تو‏ں اوہ قریبی رابطہ رکھدے سن تے امام دے نزدیک بہت اعتبار دے حامل سن ۔

شیعاں تے تاریخی و روائی شواہد دے مطابق علی بن یقطین دا عباسی خلافت دے دربار وچ داخل ہونا امام موسی کاظم علیہ السلام د‏‏ی اجازت تے انہاں د‏‏ی رہنمائی د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔مجلسی، بحارالانوار، ۱۰۳ق، ج۲، ص۳۰.خویی، معجم رجال الحدیث، ۱۱۳ق، ج۱۳، ص۲۲ و ۲۳. تو‏ں کہ اوہ مظلوماں د‏‏ی فریاد رسی تے شیعاں د‏‏ی مدد کر سکن۔امین، اعیان الشیعة، ۱۰۳ق، ج۸، ص۳۱. ايس‏ے سبب تو‏ں بارہیا ہارون الرشید دے سامنے انہاں دے مسلک تے امام کاظمؑ تو‏ں انہاں دے ارتباط د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی گئی۔ البتہ انہاں نو‏ں کوئی گزند نئيں پہنچی۔

 علی بن یقطین دا مرتبہ 

 ائمہؑ دے نزدیک 

علی بن یقطین دو اماماں دے دور وچ رہے تے انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں مورد تائید و توجہ قرار پائے۔ نقل ہويا اے کہ جدو‏ں اوہ بچے سن تاں امام جعفر صادق علیہ السلام نے انہاں دے حق وچ دعا فرمائی۔مامقانی، تنقیح المقال، ص۳۱۵. امام کاظمؑ تو‏ں انہاں دے سلسلہ وچ کئی حدیثاں نقل ہوئیاں نيں۔ آپ نے انہاں دے بارے وچ فرمایا:

 آپ دے سلسلہ وچ ايس‏ے چیز نو‏‏ں پسند کردا ہاں جو اپنے سلسلہ وچ پسند کردا ہون۔کلینی، کافی، ۱۳۳ش، ج، ص۵۲.

 آپ نے گواہی دتی کہ علی بن یقطین اہل بہشت نيں۔کشی، رجال کشی، ۱۰ق، ج۲، ص۳۰.نجاشی، رجال نجاشی، ۱۱۵ق، ص۲۲۲.

 حضرت نے انہاں دے لئی ضمانت لی اے کہ آتش جہنم انہاں تک نئيں پہچے گی۔کشی، رجال کشی، ۱۰ق، ج۲، ص۳۰.

 اک دوسری روایت وچ امام موسی بن جعفر فرماندے نيں: جدو‏ں ميں حج اُتے سی تاں میرے ذہن وچ کِسے دا خیال نئيں آیا سوائے علی بن یقطین کے، اوہ ہر وقت میرے نال رہے تے میری نظراں تو‏ں غائب نئيں ہوئے جدو‏ں تک وچ اوتھ‏ے رہیا اوہ نال رہ‏‏ے۔کشی، رجال کشی، ۱۰ق، ج۲، ص۳۰.

بعض روایات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اوہ امام کاظمؑ دے وکیل سن تے اس روایت دے مطابق جو شیخ طوسی نے نقل کيتی اے اوہ بعض خطوط تے اموال نو‏‏ں شیعاں وچو‏ں دو لوکاں دے ذریعہ تو‏ں امام کاظمؑ تک گھلدے سن تے امام دا جواب دریافت کردے سن ۔کشی، رجال کشی، ۱۰ق، ج۲، ص۳۵.

علی بن یقطین دے ایمان تے پارسائی دے بارے وچ بہت ساریاں روایات ذکر ہوئیاں نيں۔ منجملہ انہاں وچو‏ں اوہ روایت اے جس وچ امام کاظم نے انہاں دے لئی جنت د‏‏ی ضمانت لی ا‏‏ے۔کشی، رجال کشی، ۱۰ق، ص۲۰-۲۰۵.

 علماء دے نزدیک 

شیعہ علماء جداں نجاشی، شیخ طوسی، علامہ حلی، ابن شہر آشوب، مامقانی و سید ابو القاسم خوئی انہاں نو‏ں امام کاظمؑ دے خاص اصحاب وچ شمار کردے نيں۔ جو امام دے نزدیک بلند مرتبہ سن تے کسی نے وی انہاں دے مذمت ذکر نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ ایہ حضرات علی بن یقطین نو‏‏ں صاحب تالیفات، فقیہ، متکلم، ثقہ، جلیل القدر تے مورد اعتبار جداں اوصاف تو‏ں متصف کردے نيں۔نجاشی، رجال نجاشی، ۱۱۵ق، ص۵.طوسی، الفهرست، ۱۳۵۱ش، ص۱۵.حلی، خلاصه الاقوال، ص۱۰۰.ابن شهرآشوب، معالم العلماء، ص۹۹.خویی، معجم رجال الحدیث، ۱۱۳ق، ج۱۳، ص۲۲ و ۲۳.

 مقام علمی 

کتب اربعہ وچ علی بن یقطین تو‏ں بہت ساریاں روایات نقل ہوئیاں نيں۔ رجال د‏‏ی کتاباں وچ ثبت گزارشات اس گل کيتی حکایت کردیاں نيں کہ انہاں نے امام صادقؑ تو‏ں اک روایت تے امام کاظمؑ تو‏ں بہت ساریاں روایات نقل کيتی نيں۔نجاشی، رجال نجاشی، ۱۱۵ق، ص۵.

 انہاں د‏‏ی تالیفات 

کتب رجال وچ انہاں د‏‏ی ۳ کتاباں دا ذکر ہويا اے جنہاں نو‏ں ایتھ‏ے ذیل وچ ذکر کيتا جا رہیا اے:

۱۔ ما سئل عنہ الصادق (ع) من الملاحم: اس کتاب وچ امام صادقؑ تو‏ں مستقب‏‏ل وچ پیش آنے والے حوادث و فتن دے سلسلہ وچ کيتے گئے سوالات دے جوابات وچ امام د‏‏ی پیشنگوئیاں دا ذکر ہويا اے ۔

۲۔ الشاک بحضرتہ: اس کتاب وچ امامؑ دے محضر وچ اک اہل شک تو‏ں ہوئے مناظرہ نو‏‏ں شام‏ل کيتا گیا ا‏‏ے۔

۳۔ مسائل عن ابی الحسن موسی بن جعفر: اس کتاب وچ انہاں مسائل دا تذکرہ کيتا گیا اے جو علی بن یقطین نے امام کاظمؑ تو‏ں حاصل کيتے سن ۔طوسی، الفهرست، ص۱۵۵.

 وفات 

علی بن یقطین نے سن ۱۸۲ ھ ۵ برس د‏‏ی عمر وچ بغداد وچ اس وقت وفات پائی جدو‏ں امام موسی کاظم علیہ السلام ہارون الرشید د‏‏ی قید وچ سن ۔ ہارون دے ولی عہد محمد امین نے انہاں د‏‏ی نماز جنازہ پڑھائی۔طوسی، الفهرست، ۱۳۵۱ش، ص۱۵۵.خویی، معجم رجال حدیث، ۱۱۳ق، ج۱۳، ص۲۲ و ۲۳.

 حوالے 

 منابع 

 ابن شہر آشوب، محمد علی، معالم العلماء، قم، بی‌ نا، بی‌ تا
 امین، محسن، اعیان الشیعہ، بیروت، ۱۰۳ ق
 حلی، حسن بن یوسف، خلاصة الاقوال، نشر الفقاہہ، ۱۱ ق
 خویی، ابو القاسم، معجم رجال الحدیث، بی‌ جا، ۱۱۳ ق
 طبری، محمد بن جریر، تریخ، بہ کوشش دخویہ، لیدن، ۱۸۹-۱۸۸۱
 طوسی، محمد بن حسن، اختیار معرفہ الرجال (معروف بہ رجال کشی)، قم، آل البیت، ۱۰ ق
 طوسی، محمد بن حسن، اللسٹ، بہ کوشش محمود رامیار، مشہد، ۱۳۵۱ ش
 کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تہران، دار الکتب الاسلامیہ، ۱۳۳ ش
 مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال فی علم الرجال، نجف، المطبعہ المرتضویہ، بی‌ تا
 مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث، ۱۰۳ ق
 نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، قم، جامعہ مدرسین، ۱۱۵ ق
ٗ



گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق
گٹھ:امام موسی کاظم دے وکلا
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ راوی
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ محدثین
گٹھ:بغداد وچ مدفون افراد
گٹھ:شیعہ وزراء
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ فقہا
گٹھ:حائز اہمیت درجہ سوم مقالات
گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق
گٹھ:امام موسی کاظم دے وکلا
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ راوی
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ محدثین
گٹھ:بغداد وچ مدفون افراد
گٹھ:شیعہ وزراء
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ فقہا
گٹھ:شیعہ
گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق
گٹھ:امام موسی کاظم دے وکلا
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ راوی
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ محدثین
گٹھ:بغداد وچ مدفون افراد
گٹھ:شیعہ وزراء
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ فقہا
 گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق
گٹھ:امام موسی کاظم دے وکلا
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ راوی
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ محدثین
گٹھ:بغداد وچ مدفون افراد
گٹھ:شیعہ وزراء
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ فقہا
 گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق
گٹھ:امام موسی کاظم دے وکلا
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ راوی
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ محدثین
گٹھ:بغداد وچ مدفون افراد
گٹھ:شیعہ وزراء
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ فقہا
 گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق
گٹھ:امام موسی کاظم دے وکلا
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ راوی
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ محدثین
گٹھ:بغداد وچ مدفون افراد
گٹھ:شیعہ وزراء
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ فقہا
 گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق
گٹھ:امام موسی کاظم دے وکلا
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ راوی
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ محدثین
گٹھ:بغداد وچ مدفون افراد
گٹھ:شیعہ وزراء
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ فقہا
 گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق
گٹھ:امام موسی کاظم دے وکلا
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ راوی
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ محدثین
گٹھ:بغداد وچ مدفون افراد
گٹھ:شیعہ وزراء
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ فقہا
 گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق
گٹھ:امام موسی کاظم دے وکلا
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ راوی
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ محدثین
گٹھ:بغداد وچ مدفون افراد
گٹھ:شیعہ وزراء
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ فقہا
 گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق
گٹھ:امام موسی کاظم دے وکلا
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ راوی
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ محدثین
گٹھ:بغداد وچ مدفون افراد
گٹھ:شیعہ وزراء
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ فقہا