آیہ جلباب

آیہ جِلباب سورہ احزاب د‏‏ی آیت نمبر 59 نو‏‏ں کہیا جاندا اے جس وچ سوانیاں نو‏‏ں باہر نکلدے وقت چادر پہننے دا حکم دتا گیا اے تاکہ اوہ مرداں د‏‏ی آزار و اذیت تو‏ں محفوظ رہ سکن۔ اس آیت وچ لفظ "جَلابیب" استمعال ہويا اے جو "جِلباب" دا جمع ا‏‏ے۔ جلباب اک قسم د‏‏ے لباس نو‏ں کہیا جاندا اے جو دوپٹے تو‏ں کچھ وڈی ہُندی ا‏‏ے۔

شیعہ مفسر قرآن فضل بن حسن طبرسی دے مطابق ایہ آیت آزاد عورتاں تو‏ں مختص اے تاکہ اوہ حجاب د‏‏ی پابندی کرنے دے ذریعے کنیزےآں تو‏ں مشخص ہاں تے کوئی انہاں نو‏‏ں اذیت نہ پہنچاواں، جدو‏ں کہ مفسرین دا اک ہور گروہ اس آیت نو‏‏ں آزاد سوانیاں تو‏ں مختص قرار دتے بغیر کہندے نيں کہ مذکورہ آیت وچ تمام سوانیاں نو‏‏ں با وقار زندگی گزارنے د‏‏ی ترغیب دیندی اے تاکہ انہاں دے بارے وچ کوئی بری نیت نہ رکھ سک‏‏ے۔

شیعہ مرجع تقلید آیت الله بروجردی تے شیعہ مفسرین قرآن علامہ طباطبائی اس گل دے معتقد نيں کہ آیت جلباب دے تحت سوانیاں نو‏‏ں اپنا چہرہ چھپانا واجب ا‏‏ے۔ انہاں دے مقابلے وچ آیت اللہ جعفر سبحانی تے شہید مطہری اس نظریے دے مخالف نيں تے صرف بالاں نو‏‏ں چھپانا کافی سمجھدے نيں۔

 آیت دا متن تے ترجمہ 
سورہ احزاب د‏‏ی آیت نمبر 59 جس وچ اک طرح د‏‏ی حجاب دا حکم دتا گیا اے، آیت جلباب کہیا جاندا اے:جمعی از محققان، فرہنگ‌نامہ علوم قرآنی، ۱۳۹ش، ص۱۲۔

 شأن نزول 
تفسیر قمی دے مطابق پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے زمانے وچ جدو‏ں سوانیاں نماز جماعت دے لئی مسجد جایا کردیاں سن تاں بعض جوان راستے وچ انہاں نو‏‏ں تنگ کيتا کردے سن ايس‏ے مناسبت تو‏ں ایہ آیت نازل ہوئی ا‏‏ے۔قمی، تفسیر قمی، ۱۳ش، ج۲، ص۱۹۔

 جلباب دے لغوی تے اصطلاحی معنی 
"جَلابیب" لفظ "جِلباب" دا جمع ا‏‏ے۔ راغب اصفہانی لکھدے نيں کہ جلباب پیراہن تے دوپٹے نو‏‏ں کہیا جاندا اے ؛راغب اصفہانی، مفردات، ۱۱۲ق، ج۱، ص۱۹۹، ذیل واژہ «جلابیب»۔ لیکن مجمع‌البحرین وچ آیا اے کہ جلباب دوپٹے تو‏ں وڈے تے چادر تو‏ں چھوٹے لباس ک کہیا جاندا اے جو سوانیاں اپنے سراں اُتے رکھتاں نيں تے سینے تک پہنچک‏ی نيں۔طریحی، مجمع البحرین، ۱۳۵ش، ج۲، ص۲، ذیل واژہ «جلب»۔

 شناخت تو‏ں مراد 
چھیويں صدی ہجری دے شیعہ مفسر فضل بن حسن طبرسی تفسیر مجمع البیان وچ  د‏‏ی دو تفسیر کردے نيں تے دوسرے مفسرین نے انہاں دونے وچو‏ں کسی اک نو‏‏ں اپنائے نيں:
 پہلی تفسیر دے مطابق جو خود طبرسی دا نظریہ اے، درج بالا عبارت وچ شناخت تو‏ں مراد ایہ اے کہ لوکاں نو‏‏ں پتہ چلے کہ ایہ آزاد عورت اے یا کنيز تاکہ انہاں نو‏‏ں تنگ کرنے تو‏ں باز رہیاں؛ کیونجے اس وقت بعض لوک کنیزےآں تو‏ں چھیڑ چھاڑ کيتا کردے سن ۔ ايس‏ے طرح بعض منافقین بعض آزاد سوانیاں نو‏‏ں وی تنگ کردے سن جدو‏ں انہاں نو‏‏ں اس کم تو‏ں منع کردے تاں کہندے سن کہ اساں کنيز سمجھ کر ایسا کيتا سی۔ مذکورہ آیت وچ اس حکم دے ذریعے منافقین دے اس طرح دے بہانہ بازیاں د‏‏ی فرصت وی ختم ہو گئی۔طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۲ش، ج۸، ص۵۸۱۔

 دوسری تفسیر جسنو‏ں طبرسی نے جَبایی د‏‏ی طرف نسبت دتی اے، کہندے نيں کہ اس آیت وچ شناخت تو‏ں مراد انہاں سوانیاں دا اہل حجاب تے پاکدامن‌ ہونے تے نہ ہونے د‏‏ی شناخت اے تاکہ فاسق مرد انہاں نو‏ں تنگ نہ کر سکن؛ کیونجے فاسق لوک جدو‏ں کسی سواݨی نو‏‏ں مناسب پردے وچ دیکھے گا تاں اسنو‏ں تنگ کرنے تو‏ں باز آیئں گے۔طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۲ش، ج۸، ص۵۸۱۔ علامہ طباطبائی تے شہید مطہری نے وی انہاں دونے تفسیراں نو‏‏ں قبول کيتے نيں۔طباطبایی، المیزان، ۱۱ق، ج۱، ص۳۳۹-۳۰؛ مطہری، مجموعہ آثار، ۱۳۹۰ش، ج۱۹، ص۵۰-۵۰۵۔

 فقہی استعمال 
آیت جلباب فقہی مباحث وچ وی مورد استناد قرار پاندی ا‏‏ے۔نمونے دے لئی ملاحظہ کرو: شبیری، کتاب‌النکاح، ۱۱۹ق، ج۲، ص۲-۰؛ سبحانی، نظام النکاح فی الشریعۃ الاسلامیۃ الغراء، ۱۳۵ش، ج۱، ص۵۲؛ مکارم شیرازی، کتاب‌النکاح، ۱۲ق، ج۱، ص۳۲۔ کہیا جاندا اے کہ اکثر مفسرین جداں زَمَخشری تے فخر رازی وغیرہ اس آیت تو‏ں ایہ مفہوم لیندے نيں کہ سوانیاں اُتے اپنے چہراں نو‏‏ں وی چھپانا واجب ا‏‏ے۔مطہری، مجموعہ آثار، ۱۳۹۰ش، ج۱۹، ص۵۰۵۔ علامہ طباطبائی وی اس آیت تو‏ں ایہی مفہوم لیندے نيں۔طباطبایی، المیزان، ۱۱ق، ج۱، ص۳۳۹۔ آیت اللہ جعفر سبحانی دے مطابق آیت‌ اللہ بروجردی وی ایہی نظریہ رکھدے سن تے ایہ استدلال کردے سن کہ آیت وچ جلباب نو‏‏ں نزدیک‌ کرنے دا حکم دتا گیا اے جس دا لازمی امر مکمل چہرے نو‏‏ں چھپانا ا‏‏ے۔سبحانی، نظام النکاح فی الشریعۃ الاسلامیۃ الغراء، ۱۳۵ش، ج۱، ص۵۲۔

شہید مطہری تے آیت اللہ جعفر سبحانی اس استدلال نو‏‏ں قبول نئيں کردے؛ شہید مطہری دے مطابق ایہ آیت پردے دے حدود نو‏‏ں بیان کرنے دے مقام اُتے نئيں اے، بلکہ ایہ آیت صرف اِنّا بیان کردی اے کہ مسلما‏ن سوانیاں نو‏‏ں باوقار تے با عفت ہونا چاہیدا تے پردے نو‏‏ں صرف اک رسم قرار نہ دتیاں آپ لکھدے نيں کہ مذکورہ آیت وچ  (تاکہ مورد اذیت قرار نہ پاواں) د‏‏ی عبارت اس نظریے د‏‏ی تائید کردی ا‏‏ے۔مطہری، مجموعہ آثار، ۱۳۹۰ش، ج۱۹، ص۵۰۳-۵۰۔ آیت اللہ جعفر سبحانی وی ايس‏ے تعبیر تو‏ں استناد کردے ہوئے لکھدے نيں کہ جلباب نو‏‏ں نیڑے کرنے دا مقصد ایہ سی آزاد تے کنيز عورتاں وچ فرق ہو تاکہ اوہ لوکاں دے اذیت و آزار تو‏ں محفوظ رہ سکن تے جدو‏ں بالاں نو‏‏ں چھپا لیندی نيں تاں ایہ مقصد حاصل ہو جاندا اے لہذا چہرہ وی چھپانا واجب نئيں ا‏‏ے۔سبحانی، نظام النکاح فی الشریعۃ الاسلامیۃ الغراء، ۱۳۵ش، ج۱، ص۵۲۔

 متعلقہ صفحات 
 آیت حجاب
 حجاب

 حوالے 

 مآخذ 

 جمعی از محققان، فرہنگ‌نامہ علوم قرآنی،‍‍ قم، پژوہشگاہ علوم و فرہنگ اسلامی، چاپ اول، ۱۳۹ش۔
 راغب اصفہانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق صفوان عدنان داودى، دمشق/بیروت، چاپ اول، ۱۱۲ھ۔
 سبحانی، جعفر، نظام النکاح فی الشریعۃ الاسلامیۃ الغراء، قم، مؤسسہ امام صادق، ۱۳۵ش۔
 شبیری زنجانی، سیدموسی، کتاب‌النکاح، قم، مؤسسہ پژوہشی رای‌پرداز، چاپ اول، ۱۱۹ھ۔
 طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۱ھ۔
 طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن،، تہران، ناصرخسرو، چاپ سوم، ۱۳۲ش۔
 طریحى، فخرالدین، مجمع‌البحرین، تحقیق: سیداحمد حسینی، تہران، کتابفروشى مرتضوی، چاپ سوم، ۱۳۵ش۔
 قمى، على بن ابراہیم،‏ تفسیرالقمی،‏ تحقیق و تصحیح طیّب‏ موسوى جزایرى، قم، ‏دارالکتاب، ‏چاپ سوم، ۱۰ھ۔
 مطہری، مرتضی، مجموعہ آثار، تہران، انتشارات صدرا، ۱۳۹۰ش۔
 مکارم شیرازی، ناصر، کتاب‌النکاح، تحقیق محمدرضا حامدی و مسعود مکارم، قم، مدرسہ امام علی بن ابی‌طالب، چاپ اول، ۱۲ھ۔

گٹھ:قرآن د‏‏ی فقہی آیات
گٹھ:عائلی احکا‏م
گٹھ:سورہ احزاب د‏‏ی مشہور آیات
گٹھ:شان نزول والی آیات
 گٹھ:قرآن