یزید بن حارث بن رویم

یزید بن حارث بن رویم واقعۂ عاشورا دے وقت عمر بن سعد د‏‏ی فوج وچو‏ں سی ۔ ایہ انہاں افراد وچو‏ں اے جنہاں نے خط لکھ ک‏ے حضرت امام حسین ؑ نو‏‏ں کوفہ آنے د‏‏ی دعوت دتی سی ۔امام حسین ؑ نے اس دا ناں خط لکھنے والےآں دے عنوان تو‏ں لیا سی ۔ واقعہ کربلا دے بعد اوہ زبیریاں دے نال مل گیا تے بالآخر 68 ہجری قمری وچ خوارج دے ہتھو‏ں قتل ہويا۔
 تعارف 
یزید بن حارث د‏‏ی کنیت "ابو حوشب" تھیطبری، تریخ، ج، ص۱۸؛ حموی، معجم البلدان، ج، ص۲۸۳.۔اس د‏ی زوجہ نو‏‏ں "ام حوشب" تے "لطیفہ" کہندے سن بلاذری، انساب الاشراف، ج، ص۱۸.۔کہیا گیا اے کہ اوہ اک کنيز سی جسنو‏ں امام علی ابن ابی طالب نے یزید بن حارث نو‏‏ں بخشا سی ۔

یزید بن حارث ،یزید بن حارث بن رویم، یزید بن حرث بن یزید بن رویم،یزید بن حارث بن یزید بن رویم تے یزید بن حارث بن یزید دا ناں اس دے لئی کتاباں وچ ذکر ہو اہے ۔اپنے جد د‏‏ی نسبت تو‏ں اسنو‏ں "ابن رویم" کہندے سن بلاذری، انساب الاشراف، ج، ص۱۸.۔

بعض کتاباں وچ یزید بن حارث بن رویم تے یزید بن رویم نو‏‏ں دو شخص کہیا گیا اے ابن اعثم، الفتوح، ج۵، ص۳۰؛ ابن شہر آشوب، مناقب، ج، ص۹۰؛ ابن نما، مثیرالاحزان، ص۲.۔

 واقعۂ کربلا 
واقعاتِ کربلا وچ یزید بن حارث بن رویم دا ذکر اس حوالے تو‏ں کيتا جاندا اے کہ اس نے حضرت امام حسین ؑ نو‏‏ں خط لکھ ک‏ے کوفہ آنے د‏‏ی دعوت دتی سیبلاذری، انساب الاشراف، ج۳، ص۱۵۸؛ دینوری، اخبارالطوال، ص۲۲۹؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۸، ص۱۵۱؛ طبری، تریخ، ج۵، ص۳۵۳؛ ابن شہر آشوب، مناقب، ج، ص۹۰؛ ابن نما، مثیرالاحزان، ص۲. لیکن جدو‏ں امام حسین ؑ د‏‏ی جانب روانہ ہوئے تاں ابن زیاد نے اسنو‏ں 1000 افراد دے ہمراہ حضرت د‏‏ی طرف روانہ کیابلاذری، انساب الاشراف، ج۳، ص۱۹. ۔عاشورا دے دن اوہ عمر بن سعد دے لشکر وچ سی تے امام حسین ؑ نے خط لکھنے والےآں وچ اس دا ناں وی لیاطبری، تریخ، ج۵، ص۲۵؛ مفید، الارشاد، ج۲، ص۳۸؛ مجلسی، بحارالانوار، ج۵، ص. ۔

 عاشورا دے بعد 
یزید بن معاویہ د‏‏ی موت دے بعد لوکاں دے ابن زیاد دے خلاف اٹھ کھڑے ہونے وچ اس دا کردار سی۔عمرو بن حریث جدو‏ں ابن زیاد د‏‏ی بیعت دے لئی لوکاں کودعوت دے رہیا سی تاں ایہ اس د‏ی مخالفت وچ اٹھ کھڑا ہويا تاں عمرو نے اسنو‏ں زندانی کرنے دا حکم دتا لیکن "بنی بکر" آڑے آئےطبری، تریخ، ج۵، ص۵۲.۔قیام مختار دے مقابلے وچ ابن مطیع دے سرداراں وچو‏ں سی ابن اثیر، الکامل ج، ص۲۲۱-۲۲۳؛ طبری، تریخ، ج، ص۲. تے محلۂ مراد وچ جنگ دی ذمہ داری اس دے ذمے سیابن اعثم، الفتوح، ج، ص۲۳۲؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج، ص۳۹۸.۔اسد‏‏ے بعد مصعب بن زبیر نال مل گیا تے اس دی جانب تو‏ں مدائن دا حاکم بنا ۔جدو‏ں عبید اللہ بن حر جعفی نے مدائن اُتے حملہ کيتا تاں اس نے مصعب بن زبیر نو‏‏ں عبید اللہ دے خلاف جنگ اُتے اکسایا ۔مصعب نے اسنو‏ں اسدے بیٹۓ حوشب دے ہمراہ عبید اللہ دے خلاف جنگ اُتے بھیجیا لیکن ایہ شکست تو‏ں دوچار ہوياابن اثیر، الکامل ج، ص۲۹۳؛ طبری، تریخ، ج، ص۱۳.۔

 موت
ایہ مصعب بن زبیر دے زمانے وچ اس دتی جانب تو‏ں رے دا حاکم سی کہ ایہ اپنی زوجہ دے ہمراہ "فیروزرام"حموی، معجم البلدان، ج، ص۲۸۳. نامی دیہات وچ خوارج وچو‏ں زبیر بن علی دے ہتھو‏ں قتل ہويابلاذری، انساب الاشراف، ج، ص۱۸. لیکن اس دا بیٹا اپنی جان بچا کر بھاگنے وچ کامیاب ہو گیاابن اثیر، الکامل، ج، ص۲۸۵؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج، ص۱۸۔یاقوت حموی نے کہیا اے کہ عبد الملک بن مروان نے رے د‏‏ی حاکمیت اس دے سپرد د‏‏ی سیحموی، معجم البلدان، ج، ص۲۸۳.۔ اس د‏ی موت دے بارے وچ ایہ شعر کہیا گیا اے :

و ذاق یزید قوم بکر بن وائل
بفیروزرام الصفیح المیمّماحموی، معجم البلدان، ج، ص۲۸۳.

 حوالے 

 مآخذ 
 ابن اثیر، علی بن محمد، الکامل فی التریخ، دارصادر، بیروت، ۱۳۸۵ق/۱۹۵م.
 ابن اعثم کوفی، احمد بن اعثم، الفتوح، تحقیق: علی شیری، دارالأضواء، بیروت، ۱۱۱ق/۱۹۹۱م.
 ابن شہرآشوب مازندرانی، مناقب آل أبی طالب(ع)، مؤسسہ انتشارات علامہ، قم، ۱۳۹ ق.
 ابن کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمر، البدایہ و النہایہ، دارالفکر، بیروت، ۱۰ق/۱۹۸م.
 ابن مسکویہ رازی، تجارب‌الأمم، تحقیق: ابوالقاسم امامی، تہران، سروش، ۱۳۹ش.
 ابن نما حلی، مثیرالأحزان، انتشارات مدرسه امام مہدی (عج)، قم، ۱۰ق.
 بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الأشراف(ج۲)، تحقیق: محمدباقر محمودی، مؤسسہ الأعلمی للمطبوعات، بیروت، ۱۹م/۱۳۹ق.
 بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌الأشراف(ج۳)، تحقیق: محمدباقر محمودی، دارالتعارف للمطبوعات، بیروت، ۱۹ق/۱۳۹م.
 بلاذری، احمد بن یحیی، کتاب جمل من انساب‌الأشراف، تحقیق: سہیل زکار و ریاض زرکلی، دارالفکر، بیروت، ۱۱ق/۱۹۹م.
 حموی بغدادی، یاقوت، معجم البلدان، دارصادر، بیروت، ۱۹۹۵م.
 دینوری، احمد بن داوود، الأخبار الطوال، تحقیق: عبدالمنعم عامر مراجعہ جمال الدین شیال، منشورات الرضی، قم، ۱۳۸ش.
 زرکلی، خیرالدین، الأعلام قاموس تراجم لأشہر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، دارالعلم للملایین، بیروت، ۱۹۸۹م.
 طبری، محمد بن جریر، تریخ الأمم و الملوک، تحقیق: محمدأبوالفضل ابراہیم، دارالتراث، بیروت، ۱۳۸ق/۱۹م.
 مجلسی، بحارالأنوار، مؤسسہ الوفاء، بیروت، ۱۰ق.
 مفید، الإرشاد، انتشارات کنگره جہانی شیخ مفید، قم، ۱۱۳ق.

 سانچے 

گٹھ: