ہیپلو گروپ B

انسانی مائٹوکونڈریل جینیات وچ مائٹوکونڈریل ہیپلو گروپ بی (ایم ٹی ڈی این اے) انسانی مائٹوکونڈریل ڈی این اے وچ پائے جانے والے جیناں دے گروہاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس دا مطالعہ قدیم زمانے تو‏ں زمین اُتے نسل انسانی دے پھیلاؤ دا پتہ لگانے وچ مدد کردا ا‏‏ے۔

یہ سو فیصد درست نتیجہ نئيں دیندے، سائنسداناں د‏‏ی نويں تھیوریز آنے دے بعد پرانی تھیوریز د‏‏ی افادیت ختم ہو جاندی اے، انسانی بساط دے مطابق اس اُتے کم جاری اے بہرحال اس تو‏ں کافی کچھ تحقیق وچ مدد سکدی اے، 

انسانی خلیاں وچ پائے جانے والے مائٹوکونڈریا دے ڈی این اے تو‏ں نمونے لئی جاندے نيں - اوہ مائٹو کونڈریا مرداں تے عورتاں نو‏‏ں ماں دے ذریعے وراثت وچ ملدا اے نہ کہ باپ دے ذریعے - تے جانچ دے قابل عمل تے واضح ہونے دے لئی، نمونے عام طور اُتے بیٹی تو‏ں لئی جاندے نيں۔ ، ماں تے دادی، یعنی سواݨی د‏‏ی شاخ ہمیشہ۔ زمین اُتے نسل انسانی دے پھیلاؤ دا پتہ لگانے دے لئی دنیا دے مختلف ملکاں تو‏ں نمونے لئی جاندے نيں، مردہ تے ممی ، تے پہلے انسان تو‏ں کيتا پایا گیا ا‏‏ے۔
ہیپلو گروپ Bوقت آغاز اندازاً۵۰٬۰۰۰ ق.حمحل آغاز اندازاًجنوب شرق ایشیاسلفR11'BنسلB4, B5, B7میوٹیشن د‏‏ی تعریف8281-8289d
فائل:Peopling of eurasia.jpg

 ابتدا 

ہیپلو گروپ B پہلی بار ایشیا وچ تقریباً ۵۰٬۰۰۰ سال پہلے نمودار ہويا۔ ایہ ڈی این اے تے جینز وچ تغیرات دے ذریعے ہیپلو گروپ آر تو‏ں نکلیا۔ سائنسداناں دا اندازہ اے کہ مائٹوکونڈریل ڈی این اے ہر ۸۰۰۰ سال بعد بدل جاندا ا‏‏ے۔

مائٹوکونڈریل بی جین گروپ دا سب تو‏ں زیادہ تنوع چین وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں سائنسدان ایہ نتیجہ اخذ کردے نيں کہ جین دے اس گروپ دے سلسلے وچ جو پہلی تبدیلیاں رونما ہوئیاں اوہ مشرقی ایشیاء تے جنوب مشرقی ایشیاء وچ رونما ہوئیں- ایہ ۲۰۰۲ وچ شائع ہونے والی تحقیق دے نتائج نيں۔

 پھیلاو 

مائٹوکونڈریل ہیپلو گروپ B اس وقت جنوب مشرقی ایشیاء وچ وسیع اے تے انڈونیشیا تے آسٹریلیا دے مقامی جزیرے تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔

مائٹوکونڈریل ہیپلو گروپ 2B دے اک سلسلے د‏‏ی ۵ شاخاں نيں، جو امریکا دے مقامی لوکاں وچ پائی جاندیاں نيں، تے باقی چار شاخاں نيں:

 مائٹوکونڈریل ہیپلو گروپ B، مائٹوکونڈریل A ہیپلو گروپ C، مائٹوکونڈریل ہیپلو گروپ D، تے مائٹوکونڈریل ہیپلو گروپ X۔

بھانويں نیو ورلڈ مائیگریشن ماڈل د‏‏ی مطابق امریک‏‏ی آبادی دے آباؤ اجداد سائبیریا تو‏ں آبنائے بیرنگ دے ذریعے اس وچ ہجرت کر گئے سن، لیکن ایہ حیرت د‏‏ی گل اے کہ [[ہیپلو گروپ] B تے ہیپلو گروپ X شمال مشرقی سائبیریا دے قبیلے وچ نئيں پائے جاندے نيں ۔ لیکن ہیپلو گروپ B انہاں قبیلے وچ پایا جاندا اے جو ترک زباناں، تے منگول زباناں بولدے نيں، ایہ چین، انڈونیشیا، ایران، عراق، جاپان، کوریا، لاؤس، مڈغاسکر، ملائیشیا، میلانیشیا، مائیکرونیشیا، منگولیا، فلپائن، پولینیشیا، تائیوان، تھائی لینڈ، د‏‏ی آبادی وچ وی پایا جاندا ا‏‏ے۔ تبت تے ویتنام وغیرہ ۔

 ہور پڑھو 

ہیپلو گروپ

A

ہیپلو گروپ A (mtDNA)

B

ہیپلو گروپ B (mtDNA)

C

ہیپلو گروپ C (mtDNA)

ہیپلو گروپ CZ (mtDNA)

D

ہیپلو گروپ D (mtDNA)

E

ہیپلو گروپ E (mtDNA)

F

ہیپلو گروپ F (mtDNA)

G

ہیپلو گروپ G (mtDNA)

H

ہیپلو گروپ H (mtDNA)

ہیپلو گروپ H5 (mtDNA)

ہیپلو گروپ H10e (mtDNA)

ہیپلو گروپ HV (mtDNA)

I

ہیپلو گروپ I (mtDNA)

ہیپلو گروپ IWX (mtDNA)

J

ہیپلو گروپ J (mtDNA)

ہیپلو گروپ JT (mtDNA)

K

ہیپلو گروپ K (mtDNA)

ہیپلو گروپ K1a1b1a (mtDNA)

L

ہیپلو گروپ L (mtDNA)

ہیپلو گروپ L0 (mtDNA)

ہیپلو گروپ L1 (mtDNA)

ہیپلو گروپ L2 (mtDNA)

ہیپلو گروپ L3 (mtDNA)

ہیپلو گروپ L4 (mtDNA)

ہیپلو گروپ L4a (mtDNA)

ہیپلو گروپ L4b (mtDNA)

ہیپلو گروپ L5 (mtDNA)

ہیپلو گروپ L6 (mtDNA)

M

ہیپلو گروپ M (mtDNA)

ہیپلو گروپ M8 (mtDNA)

ہیپلو گروپ M30 (mtDNA)

N

ہیپلو گروپ N (mtDNA)

ہیپلو گروپ N1a (mtDNA)

O

ہیپلو گروپ O (mtDNA)

P

ہیپلو گروپ P (mtDNA)

Q

ہیپلو گروپ Q (mtDNA)

R

ہیپلو گروپ R (mtDNA)

ہیپلو گروپ R0 (mtDNA)

S

ہیپلو گروپ S (mtDNA)

T

ہیپلو گروپ T (mtDNA)

U

ہیپلو گروپ U (mtDNA)

V

ہیپلو گروپ V (mtDNA)

W

ہیپلو گروپ W (mtDNA)

X

ہیپلو گروپ X (mtDNA)

Y

ہیپلو گروپ Y (mtDNA)

Z

ہیپلو گروپ Z (mtDNA)

 ہیپلوگروپ بی MtDNA د‏‏ی تعدد دا جدول 
آبادیتعددنمبرسورسذیلی قسماںCarolinian (سائپین)1.00017B4a1a1a=15, B4a1a(xB4a1a1a)=۲Dingban Yao (مینگلا کاؤنٹی, یوننان)0.60010B4(xB4a, B4b1, B4e, B4f)=3, B4a=1, B4e=1, B4f=۱Iu Mien (مینگلا کاؤنٹی, یوننان)0.48127B4a=7, B4b1=5, B5a=۱Bapai Yao (لیانان یاو خود مختار کاؤنٹی, گوانگڈونگ)0.42935B5a=7, B4e=3, B4b1=2, B4a=1, B4(xB4a, B4b1, B4e, B4f)=1, B(xB4, B5)=۱Filipino0.42264B4a1a(xB4a1a1)=8, B5b=7, B4b1=6, B4c1b=4, B4a1a1=1, B5a=۱Tu Yao (ہیژوو, گوانگشی)0.39041B5a=7, B4(xB4a, B4b1, B4e, B4f)=6, B4a=۳Guoshan Yao (جیانگہويا یاو خود مختار کاؤنٹی, ہونان)0.37524B5a=7, B4(xB4a, B4b1, B4e, B4f)=۲Cham (Bình Thuận, ویت نام)0.369168B5a=27, B4c2=18, B4c1b2=3, B4h=3, B4a1(xB4a1a)=2, B4g=2, B5b2a=2, B4a(xB4a1)=1, B4a1a=1, B4b1=1, B4c1b(xB4c1b2)=1, B5b1=۱Huatou Yao (Fangcheng, گوانگشی)0.36819B5a=3, B4a=2, B4b1=1, B4e=۱Filipino (لوزون)0.367177B4a1a(xB4a1a1)=20, B5b=18, B4b1=13, B4c1b=10, B5a=2, B4a(xB4a1a)=1, B7=۱Hmong (وینشان ژوانگ تے میاو خود مختار پریفیکچر, یوننان)0.33339B5a=8, B4a=۵Dong (Tianzhu County, Guizhou)0.32128B4a=6, B5a=2, B4c=۱Kinh (Vietnamese)0.317139B4=24, B5=19, B6=۱Mien (Shangsi, گوانگشی)0.31332B4a=5, B5a=3, B4e=۲Kim Mun (مالیپو کاؤنٹی, یوننان)0.30040B5a=5, B4a=3, B4e=2, B4b1=1, B5(xB5a, B5b)=۱Dai (شیشوانباننا دائی خود مختار پریفیکچر, یوننان)0.29341B5a=4, B(xB4, B5a, B5b)=4, B4a=3, B4(xB4a)=۱Bunu (داہويا یاو خود مختار کاؤنٹی & Tianlin, گوانگشی)0.28025B4a=5, B5a=۲Filipino (ویسایا)0.277112B4a1a(xB4a1a1)=11, B4b1=8, B4c1b=7, B5b=۵Lanten Yao (Tianlin, گوانگشی)0.26926B4a=3, B5a=2, B4b1=1, B4f=۱لاؤس0.262214B5a=26, B4g=7, B4c2=6, B4a'g*=3, B4a1*=3, B4b1a2a=2, B4e=2, B4*=1, B4a1b=1, B4b1*=1, B4b1a1'۲*=1, B4c1b=1, B5b=1, B6=۱Wuzhou Yao (فوچوان یاو خود مختار کاؤنٹی, گوانگشی)0.25831B4a=4, B5a=3, B4b1=۱Lahu (سیماو ضلع, یوننان)0.25032B4a=5, B4(xB4a, B4b1)=۳Pan Yao (Tianlin, گوانگشی)0.25032B5a=4, B4a=2, B4f=1, B5b=۱Yi (شیشوانباننا دائی خود مختار پریفیکچر, یوننان)0.25016B4(xB4a, B4b1)=1, B4a=1, B5(xB5a, B5b)=1, B5a=۱Naxi (لیجیانگ, یوننان)0.24445B4a=5, B4(xB4a, B4b1)=3, B5a=۳Filipino (مینداناؤ)0.24370B4a1a(xB4a1a1)=7, B4b1=5, B5b=3, B4a(xB4a1a)=1, B4a1a1=۱Lowland Yao (فوچوان یاو خود مختار کاؤنٹی, گوانگشی)0.23842B4a=3, B4b1=3, B4(xB4a, B4b1, B4e, B4f)=2, B5a=1, B5b=۱Han (Taiwan)0.234111B4+C16261T+G16129A!=6, B5a1=3, B4+C16261T=2, B4b1a2=2, B4b1b'c=2, B4c1b2a(xB4c1b2a2)=2, B4g=2, B4a1a(xB4a1a1a)=1, B4a4=1, B4b1a3=1, B4c1b+A16335G=1, B4c1c=1, B5b(xB5b2a)=1, B5b2a=۱Gelao (Daozhen County, Guizhou)0.22631B4a=3, B4(xB4a, B4b, B4c)=2, B4b=1, B5a=۱Bai (شیشوانباننا دائی خود مختار پریفیکچر, یوننان)0.21119B4(xB4a, B4b1)=2, B4a=1, B5a=۱Han (تائپے, تائیوان)0.20991B4(xB4f)=13, B5=Gelao (Daozhen County, Guizhou)0.206102B4a=5, B4b1=5, B5a=5, B4(xB4a, B4b, B4c, B4e, B4f, B4g)=3, B5b=2, B4c=۱Korean (جنوبی کوریا)0.204103B4=13, B5=۸CHS (Han from ہونان & فوجیان)0.20055B5=6, B4=۵Lahu (شیشوانباننا دائی خود مختار پریفیکچر, یوننان)0.20015B4(xB4a, B4b1)=1, B4a=1, B4b1=۱Han (Southern California)0.192390B=۵Dai (شیشوانباننا دائی خود مختار پریفیکچر, یوننان)0.19021B4a=2, B4(xB4a)=1, B5b=۱Han (جنوب مغربی چین; pool of 44 Sichuan, 34 Chongqing, 33 Yunnan, and 26 Guizhou)0.190137B4b'd=9, B4a=6, B5a=4, B4c=3, B(xB4a, B4b'd, B4c, B5a, B5b, B6)=2, B5b=1, B6=۱Tujia (western ہونان)0.18864B4a=5, B5b=3, B4(xB4a, B4b1)=2, B5a=۲Hmong (جیسہؤ, ہونان)0.184103B5a=6, B4a=5, B4b1=3, B4(xB4a, B4b1, B4e, B4f)=2, B4e=1, B4f=1, B5b=۱Hani (شیشوانباننا دائی خود مختار پریفیکچر, یوننان)0.18233B5a=2, B4(xB4a, B4b1)=1, B4a=1, B4b1=1, B5b=۱Xiban Yao (Fangcheng, گوانگشی)0.18211B4a=1, B4b1=۱Korean (سؤل & ڈائے جیون, South Korea)0.180261B(xB5)=32, B5=۱۵Han (تائیوان)0.1791117B=۲۰۰CHD (Han from ڈینور، کولوراڈو, کولوراڈو)0.17873B4=12, B5=۱Hui (سنکیانگ)0.17845B4a=4, B5a=2, B4b1=1, B6=۱Yi (شوانگبائی کاؤنٹی, یوننان)0.17540B4(xB4a, B4b1)=5, B4a=1, B4b1=۱Tujia (Yanhe County, Guizhou)0.17229B4b=3, B5a=۲تھائی لینڈ0.171105B(xB5a1)=13, B5a1=۵تبتی قوم (شانگری-لا شہر, یوننان)0.17135B5a=4, B4(xB4a, B4b1)=۲Aini (شیشوانباننا دائی خود مختار پریفیکچر, یوننان)0.16050B4a=4, B(xB4, B5)=2, B4(xB4a, B4b1)=1, B5a=۱چینی قوم (شینیانگ, لیاؤننگ)0.156160B4(xB4f)=15, B5=۱۰Daur (ایوینک خود مختار پرچم)0.15645B4(xB4a, B4b)=4, B4a=۳Korean (Seoul National University Hospital)0.155633B=۹۸Yi (Hezhang County, گوئیژو)0.15020B4b=1, B4(xB4a, B4b, B4c)=1, B6=۱منگولیاn (اولان‌ باتور)0.14947B4=5, B5=۲Korean (جنوبی کوریا)0.148203B4(xB4f)=24, B5=Korean (جنوبی کوریا)0.146185B4a=11, B4(xB4a, B4b, B4c)=7, B4b1=4, B5a=2, B5b=2, B4c=۱ویت نامese0.14342B4(xB4a, B4b, B4c)=3, B4a=1, B4b(xB4b1)=1, B5a=۱Okinawa0.141326B4(xB4f)=28, B4f=10, B5=۸CHB (Han from Beijing Normal University)0.140121B4=14, B5=۳JPT (جاپانی قوم from ٹوکیو عظمی علاقہ)0.136118B4=11, B5=۵Tujia (Yongshun, Hunan)0.13330B4(xB4a, B4b1)=2, B5a=۲جاپانی قوم (ہوکائیدو)0.129217B4(xB4f)=18, B4f=5, B5=۵جاپانی قوم (توکائی علاقہ)0.124282B4(xB4f)=26, B5=۹جاپانی قوم (Gifu)0.1211617B=۱۹Negidal0.12133B5b2=جاپانی قوم (توہوکو علاقہ)0.119336B4(xB4f)=24, B5=15, B4f=۱Korean (northern China)0.11851B4a=2, B4b(xB4b1)=2, B5a=1, B5b=۱Telengit (التائی جمہوریہ)0.11371B4=۸Jino (شیشوانباننا دائی خود مختار پریفیکچر, یوننان)0.11118B4a=1, B5a=۱تبتی قوم (نینگچی, تبت خود مختار علاقہ)0.11154B4a=5, B5b=۱جاپانی قوم (northern کیوشو)0.109256B4(xB4f)=19, B5=8, B4f=۱جاپانی قوم0.109211B4b1=14, B5b=4, B5a=2, B4a=1, B4(xB4a, B4b1)=1, B5(xB5a, B5b)=۱Evenk (جدید باراگ بایاں پرچم)0.10647B4b=4, B5b=۱Korean (آرون پرچم)0.10448B4b=2, B5b=2, B4(xB4a, B4b)=۱منگول (جدید باراگ بایاں پرچم)0.10448B4b=3, B4a=1, B5a=۱Han (بیجنگ)0.10040B(xB4, B5a, B5b)=2, B4b(xB4b1)=۲Nu (Gongshan, Yunnan)0.10030B4(xB4a, B4b1)=۳Thai0.10040B5a=3, B(xB4, B5a, B5b)=۱Yi (Luxi, Yunnan)0.09731B4(xB4a, B4b1)=2, B(xB4, B5)=۱جاپانی قوم (میازاکی پریفیکچر)0.090100B4b1a1=3, B4(xB4a, B4b1)=2, B4a=2, B5b=۲خاکاس قوم (خاکاسیا)0.08857B4=۵Han (سنکیانگ)0.08547B5a=2, B4b1=1, B5b=۱Kyrgyz (Sary-Tash, کرغیزستان)0.08547B5a=2, B4(xB4a, B4b1, B4c)=1, B4a=۱منگولیاn (اولان‌ باتور)0.08547B4(xB4a, B4b, B4c)=2, B4a=1, B5b=۱Tuvan0.08495B4a1c2=4, B5=2, B4(xB4a1c2, B4b1a, B4d1a)=1, B4b1a=۱تبتی قوم (نینگچی, تبت خود مختار علاقہ)0.08324B=۲Barghut (ہولونبویر)0.081149B4c1a2(xB4c1a2a)=4, B4f1=2, B5b(xB5b2)=2, B4c1a2a=1, B4b1a3a1a=1, B4d1=1, B5b2=۱Chamorro (85 Guam, 14 Saipan, & 6 Rota)0.076105B4a1a1a=7, B4b1=۱مانچو قومrian0.07540B4(xB4a, B4b, B4c)=2, B4a=۱ازبک (Uzbekistan/Kyrgyzstan)0.07540B=۳اویغور (Penjim, Panfilov District, الماندی صوبہ, قازقستان)0.07355B5a=3, B4(xB4a, B4b1, B4c)=۱Buryat0.071126B4(xB4a, B4b)=5, B5b=2, B(xB4, B5a, B5b)=1, B4b=۱Khamnigan (بوریاتیا)0.07199B4=5, B5=۲دونقان قوم (Uzbekistan/Kyrgyzstan)0.06316B=۱Persian (eastern ایران)0.06182B4=4, B5=۱Nogai (داغستان)0.06133B=۲تبتی قوم (ناگچو, تبت خود مختار علاقہ)0.05735B=۲Kazakh (Kegen Valley, الماندی صوبہ, قازقستان)0.05555B4(xB4a, B4b1, B4c)=1, B4a=1, B5b=۱Lisu (Gongshan, Yunnan)0.05437B4(xB4a, B4b1)=1, B5(xB5a, B5b)=۱Tharu (چٹوان ضلع, نیپال)0.053133B5a=ازبک (سنکیانگ)0.05258B4b1=2, B4c=۱Bukharan Arab (Uzbekistan/Kyrgyzstan)0.05020B=۱Filipino (Palawan)0.05020B4a1a=۱تاجک لوک (Uzbekistan/Kyrgyzstan)0.05020B=۱ترکمان (Uzbekistan/Kyrgyzstan)0.05020B=۱Shor (کیمیروو اوبلاست)0.04982B4=Va (Simao, یوننان)0.04522B4(xB4a)=۱Altai Kizhi0.04490B4=3, B5=۱Bai (Dali, یوننان)0.04468B5a=2, B4b1=۱Tofalar0.04346B4a1c2=۲Kyrgyz (Bakay-Ata, کرغیزستان)0.04248B4(xB4a, B4b1, B4c)=1, B5b=۱Tubalar0.04272B4b1a=۳Evenk (کراسنویارسک کرائی)0.04173B4=۳Kazakh (Kosh-Agach, التائی جمہوریہ)0.04198B5b2=3, B4c1b=۱Buryat (Kushun, Nizhneudinsky, ارکتسک اوبلاست)0.04025B4d1a=۱Kazakh (سنکیانگ)0.03853B4a=۲Teleut (کیمیروو اوبلاست)0.03853B4=۲Kalmyk (کلمیکیا)0.036110B4=3, B5=۱تبتی قوم (چامدو, تبت خود مختار علاقہ)0.03429B4a=۱Buryat (بوریاتیا)0.034295B4=9, B5=۱Lahu (Lancang, Yunnan)0.02935B4(xB4a, B4b1)=۱Pumi (Ninglang, Yunnan)0.02836B4(xB4a, B4b1)=۱Va (شیمینگ وا خود مختار کاؤنٹی & گینگما دائی تے وا خود مختار کاؤنٹی, یوننان)0.02836B5a=۱Yakut (سخا جمہوریہ)0.02836B4=۱Tharu (مورنگ ضلع, نیپال)0.02540B5a=۱تبتی قوم (دیچنگ کاؤنٹی, یوننان)0.02540B4(xB4a, B4b1)=۱Oroqen (اوروچین خود مختار پرچم)0.02344B4(xB4a, B4b)=۱اویغور (سنکیانگ)0.02147B(xB4, B5, B6)=۱Oirat منگول (سنکیانگ)0.02049B4b1=۱Ainu0.02051B4f1=۱Tuvinian (تووا)0.019105B4=۲تبتی قوم (چنگھائی)0.01856B4a=۱Nogai (Nogaysky, داغستان & Adyge-Khabalsky, کراچائے-چرکیسیا)0.015206B=۳تبتی قوم (شاننان، تبت, تبت خود مختار علاقہ)0.01474B4a=۱Yakut0.012423B4(xB4b1)=3B4b1=1B5b2=۱باشقیر0.009221B=۲Chukchi (آنادیر (قصبہ))0.00015 –اویغور (Uzbekistan/Kyrgyzstan)0.00016 –کریمیائی تاتار (Uzbekistan/Kyrgyzstan)0.00020 –ایرانian (Uzbekistan/Kyrgyzstan)0.00020 –Karakalpak (Uzbekistan/Kyrgyzstan)0.00020 –Kazakh (Uzbekistan/Kyrgyzstan)0.00020 –Kyrgyz (Uzbekistan/Kyrgyzstan)0.00020 –ہندو (چٹوان ضلع, نیپال)0.00024 –Nganasan0.00024 –تبتی قوم (دیچنگ تبتی خود مختار پریفیکچر, یوننان)0.00024 –Kurd (northwestern ایران)0.00025 –آندھرا پردیش (آدی واسی)0.00029 –تبتی قوم (شینگاتسے, تبت خود مختار علاقہ)0.00029 –Batak (Palawan)0.00031 –Ket0.00038 –تاجک لوک (تاجکستان)0.00044 –تبتی قوم (لہاسا (پریفیکچر-سطح شہر), تبت خود مختار علاقہ)0.00044 –Evenk (بوریاتیا)0.00045 –Udege (Gvasiugi, Imeni Lazo, خابارووسک کرائی)0.00046 –Itelmen0.00047 –چوواش قوم0.00055 –Nivkh (northern Sakhalin)0.00056 –کومی قوم0.00062 –مانسی قوم0.00063 –Chukchi0.00066 –Evenk (53 Stony Tunguska basin & 18 Tuguro-Chumikan)0.00071 –تاتاری (Aznakayevo)0.00071 –کومی قوم0.00074 –Siberian Eskimo0.00079 –Ulchi0.00087 –مانسی قوم0.00098 –Udmurt0.000101 –Mordvinian0.000102 –خانت‏ی قوم0.000106 –Yakut0.000117 –تاتاری (Buinsk)0.000126 –Mari0.000136 –Koryak0.000155 –تاتاری0.000228 –

 حوالے 

گٹھ:وراثیات
گٹھ:اساسی طبی علوم
گٹھ:حیاتيا‏تی ٹیکنالوجی
گٹھ:سالماتی حیاتیات
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے