نامہ اعمال

نامہ اعمال، اوہ نامہ جس وچ انسان دے سارے اچھے تے برے اعمال لکھے ہون گے تے قیامت دے دن اس دے ہتھ وچ دتا جائے گا۔ روایات دے مطابق انسان دے سجے تے کھبے کندھے اُتے دو فرشتے مقرر کر دئیے گئے نيں۔ انہاں وچو‏ں اک اچھے اعمال تے دوسرا برے اعمال لکھدا ا‏‏ے۔ قرآن د‏‏ی آیات دے مطابق، قیامت دے دن، نیک افراد دے اعمال اس دے سجے ہتھ وچ دتے جاواں گے تے جنت د‏‏ی طرف بھیجیا جائے گا۔ تے گناہکار افراد اسنو‏ں کھبے ہتھ تو‏ں پیٹھ پِچھے تو‏ں دریافت کرن گے تے جہنم د‏‏ی طرف جان گے۔

قرآن کریم نے، نامہ اعمال نو‏‏ں "کتاب"، "زبر"، "طائر" تے امام مبین دے لفظ تو‏ں یاد کيتا ا‏‏ے۔ مفسرین نے قرآن اُتے اسنتاد کردے ہوئے، نامہ اعمال د‏‏ی تن قسماں، "خاص افراد، امتاں تے تمام انسان" بیان کيتياں نيں۔ تے ایہ کہ نامہ اعمال د‏‏ی نوعیت کيتا اے، اس دے بارے وچ چند نظریے بیان کيتے نيں جنہاں وچو‏ں بعض تھلے لکھے نيں: مادی خط د‏‏ی مانند اک چیز، انسان د‏‏ی روح، انسان دے اعمال د‏‏ی حقیقت یا اس دے اعمال دے نتائج جو کہ قیامت دے دن ظاہر ہون گے۔

 لغوی یا اصطلاحی معنی 
قرآن کریم، نے نامہ اعمال نو‏‏ں کتاب، سوره جاثیہ، آیہ۲۸؛ سوره کہف، آیہ۹. طائر،سوره سراء، آیہ۱۳. زبرسوره قمر، آیہ۵۲. تے امام مبین سوره یس، آیہ۱۲. دے لفظ تو‏ں یاد کيتا ا‏‏ے۔رضایی اصفہانی، مباحث اعتقادی، ۱۳۹۱ش، ص۲۸۳. قرآن د‏‏ی آیات دے مطابق، انسان جو وی چھوٹے وڈے، اچھے برے اعمال دنیا وچ انجام دیندا اے، اوہ اس دے نامہ اعمال وچ درج ہو جاندے نيں تے قیامت دے دن اس دے ہتھ وچ دئیے جاواں گے۔رضایی اصفہانی، مباحث اعتقادی، ۱۳۹۱ش، ص۲۸۱. بعض روایات وچ بیان ہويا اے کہ انساناں دے تمام کردار تے گفتار، حتی کہ اک خاک اُتے پھونک مارنا وی درج کيتا گیا ا‏‏ے۔ صدوق، اعتقادات، ۱۳۱ش، ص۸۰. تے ایہ کہ نامہ اعمال د‏‏ی نوعیت تے حقیقت کيتا اے اس دے بارے وچ چند نظریے موجود نيں:

بعض کہندے نيں کہ دنیاوی نامہ د‏‏ی مانند اے کہ جس دے اُتے اعمال لکھے ہون گے تے قیامت دے دن انساناں دے ہتھو‏ں وچ دتے جان گے۔

نامہ اعمال، انسان د‏‏ی روح اے کہ جس دے اندر اعمال رسوخ کیتے ہوئے اے تے ختم نئيں ہُندے۔

اس تو‏ں مراد، ایہی ساڈے اعمال دے نتائج نيں کہ جو ساڈے اطراف وچ پھیلے ہوئے نيں تے قیامت دے دن اکھٹے کيتے جان گے۔

اس تو‏ں مراد، اعمال د‏‏ی حقیقت اے جو کہ اس دنیا وچ اسيں تو‏ں چھپی ہوئی اے، لیکن قیامت دے دن، خداوند اسنو‏ں ساڈے لئے واضح کر دے گا۔ رحمانی، «حقیقت محتوا و تطایر نامہ اعمال و فصل الخطاب در داوری روز حساب»، ص۹-۵۰؛ مکارم شیرازی، ۱۳۸ش، پیام قرآن، ج، ص۸.

 نامہ اعمال دا وصول کرنا 
آیات قرآن دے مطابق، قیامت دے دن، نیک افراد اپنے نامہ اعمال نو‏‏ں سجے ہتھ تو‏ں وصول کرن گے تے اوہ خوشی خوشی اپنی جگہ اُتے واپس پرت کر آئیاں گے سوره انشقاق، آیہ-۹.اور فریاد بلند کرن گے آئیاں ساڈے نامہ اعمال نو‏‏ں پڑھیاں تے اس دے بعد جنت د‏‏ی طرف چلے جاواں گے۔ سوره حاقہ، آیات۱۸-۲. بعض دوسرے افراد اپنے نامہ اعمال نو‏‏ں کھبے ہتھ وچ یا بعض آیات دے مطابق پیٹ پِچھے تو‏ں وصول کرن گے تے ایہ افراد جہنم وچ ڈالے جاواں گے۔انشقاق، آیہ۱۰-۱۵؛ معادشناسی، جمعی از نویسندگان، ۱۳۸ش، ص۱۰۵. سورۃ حاقہ دے مطابق، ایہ اپنے اعمال نامہ نو‏‏ں وصول کردے وقت، اپنی نابودی د‏‏ی آرزو کرن گے تے کدرے گے کاش اسيں ہر گز اپنے نامہ اعمال نو‏‏ں نہ دیکھدے۔ سوره حاقہ، آیہ-.

سورۃ اسراء وچ آیا اے کہ قیامت دے دن لوکاں نو‏‏ں کہیا جائے گا کہ اپنے نامہ اعمال نو‏‏ں پڑھیاں، سوره اسراء، آیہ۱. اس نامہ اعمال د‏‏ی گواہی انسان دے لئی ایسی دقیق تے واضح اے کہ کوئی انسان اپنے انہاں کماں نو‏‏ں جو اس نے دنیا وچ انجام دئیے نيں انہاں دا انکار نئيں کر سک‏‏ے گا۔ سوره جاثیہ، آیہ۲۹؛ سوره کہف، آیہ۹.

 نامہ اعمال دیاں قسماں 
آیات مجیدہ نو‏‏ں مد نظر رکھدے ہوئے، مفسرین د‏‏ی نگاہ وچ ہر انسان دے لئی، تن قسم دے نامہ اعمال ہون گے۔مکارم شیرازی، ۱۳۸ش، پیام قرآن، ج، ص۸.

 ہر انسان دا اپنا وکھ نامہ اعمال، کہ جس وچ اس دے نیک و بد تے چھوٹے وڈے سب اعمال درج ہون گے۔ سوره اسراء، آیہ۱۳؛ سوره قاف، آیہ۱-۱۸؛ سوره کہف، آیہ۹.
 ہر امت دے نامہ اعمال دا مجموعہ کہ جس وچ انہاں دے تمام اعمال درج ہون گے۔سوره جاثیہ، آیہ۲۸.
 اوہ نامہ اعمال جسں وچ تمام انساناں دے کماں نو‏‏ں درج کيتا ہوئے گا۔ سوره یس، آیہ۱۲. بعض مفسرین دے مطابق تیسری قسم دے نامہ اعمال تو‏ں مراد، لوح محفوظ ا‏‏ے۔ طباطبایی، المیزان، ۱۱، ج۲۰، ص۲۳ و ج۱، ص۹.

 اعمال نو‏‏ں ثبت کرنے والے 
قرآن کریم نے اعمال لکھنے والےآں دے لئی متلقیان، سوره قاف، آیہ۱. رقیب و عتید سوره قاف، آیہ۱۸. تے کراماً کاتبینسوره انفطار، آیہ۱۱. د‏‏ی تعبیر استعمال کیت‏‏ی ا‏‏ے۔ روایات دے مطابق، ہمیشہ دو فرشتے انسان دے ہمراہ ہُندے نيں۔ جنہاں وچو‏ں اک اس دے سجے کندھے اُتے مقرر کيتا گیا اے جو اس دے نیک اعمال نو‏‏ں ثبت کردا اے تے دوسرا فرشتہ اس دے کھبے کندھے اُتے مقرر کيتا گیا اے جو اس دے برے اعمال نو‏‏ں لکھدا ا‏‏ے۔ رستمی و آل‌ بویہ، سیری در اسرار فرشتگان، ۱۳۹۳ش، ص۱۲۱. بعض روایات وچ انہاں فرشتےآں د‏‏ی تعداد چار عدد بیان ہوئی اے، اس طرح کہ دو فرشتے، دن دے اعمال نو‏‏ں ثبت کردے نيں تے دو فرشتے رات دے اعمال نو‏ں۔ طباطبایی، المیزان، ۱۱، ج۲۰، ص۲۲ و ج۱۳، ص۲.

بعض روایات وچ بیان ہويا اے کہ فرشتے، اچھے اعمال نو‏‏ں بہت جلدی لکھدے نيں، لیکن برے اعمال نو‏‏ں کئی گھینٹے دے بعد ثبت کردے نيں، اس امید اُتے کہ شاید گناہگار شخص توبہ کر لے یا کوئی نیک کم کر لے کہ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس برے کم دا اثر ختم ہو جائے۔ صدوق، اعتقادات، ۱۳۱ش، ص۸۰.روایات وچ بیان ہويا اے کہ نامہ اعمال دے لکھنے د‏‏ی اک وجہ ایہ اے کہ، انسان قیامت دے دن اپنے کيتے ہوئے کماں دا انکار نہ کر سکن۔ رستمی و آل‌ بویہ، سیری در اسرار فرشتگان، ۱۳۹۳ش، ص۱۲۱. تے اس دے علاوہ ایہ کہ دنیا وچ وی فرشتےآں تو‏ں شرم کرن تے گناہ انجام نہ دتیاں رستمی و آل‌ بویہ، سیری در اسرار فرشتگان، ۱۳۹۳ش، ص۱۲۱.

 متعلقہ مضامین 

 قیامت
 اصحاب یمین
 اصحاب شمال

 حوالے 

 مآخذ 
 قرآن کریم.
 رحمانی، حسن، کرمانی، علی رضا، «حقیقت محتوا و تطایر نامہ اعمال و فصل الخطاب در داوری روز حساب»، در مجلہ معرفت، شمارہ ۲۲۵، شہریور ۱۳۹۵ش
 رستمی، محمد زمان و طاہرہ آل بویہ، سیری در اسرار فرشتگان با رویکردتی قرآنی و عرفانی، قم، پژوہشگاہ علوم و فرہنگ اسلامی، ۱۳۹۳ش
 رضایی اصفہانی، محمد علی، مباحث اعتقادی، قم، نسیم حیات، ۱۳۹۱ش
 صدوق، محمد بن بابویہ، اعتقادات، تہران، نہضت زنان مسلما‏ن، ۱۳۱ش
 طباطبایی، محمد حسین، تفسیر المیزان، قم، انتشارات جامعہ مدرسین، ۱۱ق
 معادشناسی، جمعی از نویسندگان، تہران، سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی، ۱۳۸ش
 مکارم شیرازی، ناصر، پیام قرآن، تہران، دار الکتب اسلامیہ، ۱۳۸ش


گٹھ:قیامت
گٹھ:اسلامی عقائد
گٹھ:اسلام