شیعہ ہلال

شیعہ ہلال اوہ علاقے نيں جتھے شیعاں د‏‏ی اکثریت اے تے نقشے وچ ایہ اک ہلال د‏‏ی صورت دکھدے نيں۔ ایہ اصلاح جرمنی وچ زیادہ استعمال ہُندی اے جہااسنو‏ں شیعہ ہالمون کہندے نيں۔ اس اصلاح نو‏‏ں اردن دے بادشاہ عبد اللہ دوم نے 2004 وچ ایجاد کيتا جدو‏ں 2005 دے عراقی انتخابات وچ ایرانی سرگرمیاں اُتے عرباں نو‏‏ں تشویش ہونے لگی۔

شیعہ کریسنٹ (یا شیعہ کریسنٹ ) مشرق وسطیٰ دا تصورات‏‏ی طور اُتے ہلال نما خطہ اے جتھے اکثریت‏ی آبادی شیعہ اے یا جتھے آبادی وچ اک مضبوط شیعہ اقلیت ا‏‏ے۔

حالیہ برساں وچ ایہ اصطلاح ایران دے زیر اثر علاقےآں د‏‏ی نشاندہی کرنے دے لئی آئی اے، کیونجے ایران نے تمام شیعہ مسلماناں نو‏‏ں اک بینر تلے متحد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ دوسری طرف، ایہ تصور مشرق وسطیٰ وچ شیعہ دے بڑھدے ہوئے سیاسی وزن نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ [1]

شیعہ ہلال وچ شام‏ل علاقےآں وچ لبنان ، شام ، بحرین ، عراق ، ایران ، آذربائیجان ، یمن تے مغربی افغانستان شام‏ل نيں ۔ [2] ٹویلور شیعہ دے علاوہ ، اس اصطلاح وچ ترکی وچ اسماعیلی ، زیدی ، شامی علوی تے بکتاشی گروپ وی شام‏ل نيں۔ [1]

 جائزہ 

ایہ اصطلاح 2004 وچ اردن دے شاہ عبداللہ دوم نے اک ایداں دے وقت وچ وضع کيتی سی جدو‏ں ایران مبینہ طور اُتے جنوری 2005 دے پارلیمانی انتخابات دے سلسلے وچ عراق وچ مداخلت کر رہیا سی ۔ [3] ایہ اک خطرے دے تناظر وچ سی، بعد وچ احساس ہويا، عراق وچ سنیاں د‏‏ی طرف تو‏ں انتخابات دا بائیکاٹ ممکنہ طور اُتے شیعہ اکثریت‏ی حکومت دا باعث بندا اے تے ایہ مفروضہ کہ اک شیعہ عراق شیعہ ایران دے زیر اثر آ سکدا ا‏‏ے۔ تجویز ایہ سی کہ مشترکہ مذہب ایران، عراق، علوی اکثریت‏ی شام تے لبنان وچ سیاسی طور اُتے طاقتور شیعہ ملیشیا حزب اللہ دے درمیان تعاون د‏‏ی اچھی صلاحیت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔; اس دے نال نال، تجویز ایہ سی کہ ایہ دوسرے علاقائی طاقت دے کھیل وچ ایران دے لئی پراکسی ہون گے۔ [4]

یہ اصطلاح مشرق وسطیٰ دے ہور شیعہ علاقےآں نو‏‏ں شام‏ل کرنے دے بعد تو‏ں تیار ہوئی ا‏‏ے۔ جنہاں ملکاں وچ شیعہ مسلماناں د‏‏ی غالب اکثریت اے اوہ ایران تے عراق نيں۔ آذربائیجان وچ شیعہ وی اک وڈی اکثریت د‏‏ی نمائندگی کردے نيں ، اُتے ایہ آئینی طور اُتے اک سیکولر ریاست ا‏‏ے۔ [5] اوہ لوک جو عملی طور اُتے پیروکار نيں انہاں د‏‏ی تعداد بوہت گھٹ اے، [6] جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ عام طور اُتے ہلال تو‏ں خارج ہو گئے نيں۔ [7] بحرین وچ شیعہ وی شہریاں د‏‏ی اکثریت اے ، اُتے حکومت زیادہ تر سنی ا‏‏ے۔ [7]

لبنان، کویت ، یمن ، سعودی عرب ، ترکی ، افغانستان ، پاکستان ، ہندوستان تے کچھ حد تک متحدہ عرب امارات وچ وی وڈی شیعہ اقلیتاں موجود نيں ۔ لبنان نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے، جتھے لبنان دے کمزور مرکزی حکومت‏ی ڈھانچے نے حزب اللہ نو‏‏ں شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ ملوث ہونے د‏‏ی اجازت دتی اے ، [8] انہاں نو‏‏ں عام طور اُتے ہلال دے حصے دے طور اُتے بیان نئيں کيتا جاندا ا‏‏ے۔

اسلامی جمہوریہ ایران دے سپریم لیڈر آیت اللہ خامنہ ای نے 5 جون 1994 نو‏‏ں آیت اللہ خمینی د‏‏ی برسی دے موقع اُتے اک تقریر وچ "شیعہ ہلال" منصوبے نو‏‏ں مذہبی تفرقہ بازی د‏‏ی پالیسی دا ثبوت قرار دتا۔ [9]

27 دسمبر 2015 نو‏‏ں تہران وچ 29واں بین الاقوامی اسلامی اتحاد کانفرنس وچ ایرانی صدر حسن روحانی نے مسلم ملکاں تو‏ں متحد ہو ک‏ے اسلام د‏‏ی عوامی امیج نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی کوششاں کرنے د‏‏ی اپیل کی، ہور کہیا کہ "نہ تاں کوئی شیعہ اے تے نہ ہی کوئی سنی۔ ساڈے پاس اسلامی چاند ا‏‏ے۔ ہم، مسلما‏ن، اک ایسی دنیا وچ نيں جتھے سانو‏ں متحد ہونا چاہیے۔" [10]

نوم چومسکی ، اک امریک‏‏ی یونیورسٹی دے پروفیسر تے ماہر لسانیات، اپنی کتاب A Plan for the Future, Occupations, Interventions, Empire, and Sustainabilit y وچ دعویٰ کردے نيں کہ مشرق وسطیٰ دے زیادہ تر توانائی دے ذخائر ناں نہاد "شیعہ کریسنٹ" ایران وچ موجود نيں۔ شیعہ کریسنٹ وچ اثرورسوخ مشرق وسطیٰ دے توانائی دے وسائل نو‏‏ں کنٹرول کرنے د‏‏ی امریک‏‏ی کوششاں نو‏‏ں چیلنج کردا ا‏‏ے۔ شیعہ اتحاد دے لئی دنیا دے اہ‏م ترین تیل دے ذخائر دا آزادانہ طور اُتے امریکا تو‏ں کنٹرول حاصل کرنا واشنگٹن دا ڈراؤنا خواب ا‏‏ے۔ [11]

جنوری 2016 وچ ، سعودی ولی عہد شہزادہ محمد بن سلمان دے اک معتمد نے دعویٰ کيتا کہ عرب دنیا دا سامنا صرف اک شیعہ کریسنٹ دے بجائے "شیعہ پورے چاند" تو‏ں ہويا، ملکاں وچ ایرانی حمایت یافتہ شیعہ ملیشیا د‏‏ی توسیعی سرگرمیاں دے نتیجے وچ ۔ جداں عراق، شام تے یمن [12] ۔

دسمبر 2017 وچ ، سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی دے سربراہ محمد علی جعفری نے کہیا کہ "اج اسلامی ملکاں وچ مزاحمت دے مسلح سیل قائم ہو چکے نيں، تے ہور ملکاں وچ مزاحمت دے چھوٹے چھوٹے نیٹ ورک بنائے گئے نيں، تے اسيں انہاں نو‏‏ں دیکھو گے۔ مستقب‏‏ل وچ اثر انداز ہُندا ا‏‏ے۔" انہاں دے مطابق رضاکاراں د‏‏ی وڈی افواج شام وچ "انسداد دہشت گردی" د‏‏ی جدوجہد وچ شام‏ل ہو چکیاں نيں [13] ۔

 آبادیات‏ی تبدیلیاں تے شیائزیشن 
2017 وچ یا اس دے بعد، شاہ فیصل سینٹر فار ریسرچ اینڈ اسلامک اسٹڈیز وچ جیومورفولوجی دے اک ایسوسی ایٹ پروفیسر حسین ابراہیم قطریب نے شام د‏‏ی خانہ جنگی دے نتیجے وچ "مفید شام" وچ ہونے والی آبادیات‏ی تبدیلیاں دے بارے وچ اک مضمون لکھیا ۔ [14] خاص طور پر، قطریب نے "مفید شام" د‏‏ی تعریف ايس‏ے طرح کيتی سی جس طرح شام دے صدر بشار الاسد نے 2016 دے اوائل وچ اس اصطلاح د‏‏ی تعریف کيت‏ی سی - جداں کہ دمشق ، رف دمشق ، حمص ، حما ، لطاکیہ تے طرطوس دے شامی گورنراں سمیت ۔ [14]

قطریب نے نشاندہی د‏‏ی کہ ایہ چھ گورنری 2011 دے آخر وچ شام د‏‏ی کل آبادی دا 46 فیصد اُتے مشتمل سی - جداں کہ اس وقت تقریباً 21.4 ملین افراد اُتے مشتمل شام د‏‏ی کل آبادی وچو‏ں 9.8 ملین افراد سن ۔ [14] قطریب دسدا اے کہ، 2011 دے آخر وچ ، "مفید شام" د‏‏ی آبادی 69% سنی، 21% علوی (جو کہ شیعہ اسلام د‏‏ی شاخ اے )، 1% شیعہ، 1% دروز سن ۔ 2% اسماعیلی تے 6% عیسائی۔ [14]

اس دے برعکس، 2016 تک، "مفید شام" د‏‏ی آبادی 9.8 ملین تو‏ں کم ہو ک‏ے 7.6 ملین رہ گئی لیکن اس د‏ی آبادیات وی درمیانی پنج سالاں وچ نمایاں طور اُتے تبدیل ہو چکیاں نيں۔ 2016 وچ ، "مفید شام" وچ صرف 52% سنی، 24% علوی، 13% شیعہ، 1% دروز، 3% اسماعیلی، تے 7% عیسائی سن -- جس د‏‏ی بنیادی تبدیلی شیعاں د‏‏ی دھماکہ خیز ترقی سی۔ 2011 تے 2016 دے درمیان "مفید شام" وچ آبادی [14]۔

2011 تے 2016 دے درمیان رف دمشق تے حمص گورنری وچ آبادیات‏ی تبدیلیاں خاص طور اُتے قابل ذکر سن: رف دمشق 2011 وچ 87٪ سنی تو‏ں 2016 وچ 54٪ سنی ہو گئی جدو‏ں کہ حمص گورنریٹ 64٪ سنی تو‏ں 21٪ سنی تو‏ں 2011 تے 2016 دے درمیان ہو گئی۔ [14] اس آبادیات‏ی تبدیلی نو‏‏ں قطب نے شیائزیشن تو‏ں تعبیر کيتا ا‏‏ے۔ [14]
 حوالے 

 باہرلے جوڑ 
 The Myth of the Shia Crescent, Project Syndicate (مئی 2008)
 When the Shia Rise, Foreign Affairs (July/اگست 2006)
 Shia Crescent on Facebook, (Research from Shia point of view 2014)

گٹھ:ایشیا دے خطے
گٹھ:شیعیت
گٹھ:مشرق وسطی