امام جمعہ

امام جمعہ، نماز جمعہ دے پیش نماز نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ فقہا دے فتاویٰ دے مطابق، عدالت،  حلال‌زادہ ہونا، ایمان، بلوغ تے مرد ہونا نماز جمعہ د‏‏ی امامت د‏‏ی اہ‏م شرطاں نيں۔تاریخی شواہد د‏‏ی دسدے نيں کہ  پیغمبر اسلام(ص) تے امام علی(ع) خود نماز جمعہ پڑھایا کردے سن یا بعض افراد نو‏‏ں اس دے قیام دے لئی منصوب کيتا کردے سن ۔

اسلامی حکومتاں وچ امامت جمعہ اک حکومت‏ی منصب وی ہويا کردا سی۔ ايس‏ے لئے حکا‏م وقت خود نماز جمعہ قائم کردے سن یا ائمہ جمعہ نو‏‏ں منصوب کيتا کردے سن ۔
در حکومت‌های اسلامی، امامت جمعہ منصبی حکومت‏ی هم بود۔ ازاین‌رو حاکمان خود نماز جمعہ را اقامه می‌کردند یا امامان جمعہ را منصوب می‌کردند۔ جداں اموی، عباسی، عثمانی تے صفوی دور وچ ائمہ جمعہ حاکماں د‏‏ی طرف تو‏ں منصوب کيتے جاندے سن ۔

اسلامی جمہوریہ ایران وچ رہبر انقلاب اسلامی د‏‏ی طرف تو‏ں منصوب کيتے جانے والے افراد اُتے مشتمل «کمیٹی برائے امور ائمہ جمعہ» دے ذریعہ تمام شہراں د‏‏ی نماز جمعہ د‏‏ی منیجمنٹ تے نظارت دا کم انجام دتا جاندا ا‏‏ے۔

 نماز جمعہ 
امام جمعہ اسنو‏ں کہیا جاندا جاندا اے کہ جو نماز جمعہ د‏‏ی امامت دے فرائض انجام دیندا ا‏‏ے۔۔دهخدا، لغتنامہ، امام جماعت دے ذیل وچ ۔ نماز جمعہ دو رکعت اے جو جمعہ دے دن نماز ظہر دے بدلے پڑھی جاندی اے ۔ایہ نماز جماعت د‏‏ی شکل وچ پڑھی جاندی ا‏‏ے۔ شیعہ فقہا دے فتوا دے مطابق امام د‏‏ی موجودگی وچ یا اس د‏ی اجازت تو‏ں یا اس دے نائب د‏‏ی اجازت تو‏ں واجب ا‏‏ے۔۔<ref>ویکھو: شہید اول، الذکریٰ الشیعہ، ۱۱۹ھ، ج، ص۱۰؛ محقق کرکی، جامع‌المقاصد، ۱۰۸ق، ج۲، ص۳۹؛ نجفی، جواہرالکلام، ۱۰ق، ج۱۱، ص۱۵۱-۱۹۳۔</ref غیبت امام زمانہ(عج) وچ نماز جمعہ دے قیام دے بارے وچ فقہا دے درمیان اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ شہید اول، دے مطابق اکثر فقہا د‏‏ی نظر وچ غیبت دے زمانے وچ نماز جمعہ دا قیام جائز ا‏‏ے۔ لیکن پنجويں تے چھیويں صدی ہجری دے بعض شیعہ فقہا جداں سَلّار دیلمی، سید مرتضی تے ابن‌ادریس حلی ، غیبت دے زمانے وچ نماز جمعہ دے قیام نو‏‏ں جائز نئيں سمجھدے سن ۔۔شہید اول، ذکری الشیعہ، ۱۱۹ق، ج، ۱۰-۱۰۔

 امامت جمعہ، حکومت‏ی منصب 
معاصر تریخ دے محقق دے مطابق ، جمعہ دے امامت ہمیشہ تو‏ں اک حکومت‏ی منصب رہیا ا‏‏ے۔۔جعفریان، صفویہ در عرصہ دین فرہنگ و سیاست، ۱۳۹ش، ص۲۵۵۔ صدر اسلام وچ ، نماز جمعہ پیغمبر اکرم(ص)،طبرسی، مجمع‌البیان، ۱۳۲ش، ج‌۱۰، ص۳۱-۳۲۔ امام علی(ع) دے ذریعہ قائم ہُندی سی یا انہاں افراد دے ذریعہ اس دا قیام عمل وچ آندا سی جو انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں منصوب کيتے جاندے سن ۔۔ویکھو: نجفی، جواہرالکلام، ۱۳۲ش، ج۱۱، ص۱۵۔ ايس‏ے طرح اموی، عباسی و عثمانی، ادوار حکومت وچ خود خلفا یا انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں منصوب کيتے جانے والے افراد نماز جمعہ قائم کيتا کردے سن ۔ خلفا خلافت دے مرکز وچ ہونے والے امام جمعہ نو‏‏ں منصو کردے سن تے دوسرے شہراں دے ائمہ جمعہ دا انتخاب انہاں شہراں دے والیاں تے گورنراں دے ذریعہ ہُندا سی۔۔رحمان‌ستائش، «جمعہ»، ص۰۲۔

ایران وچ صفوی دور حکومت (۹۰-۱۱۳۵ھ)، وچ ائمہ جمعہ دا انتصاب بادشاہاں د‏‏ی طرف تو‏ں ہُندا سی۔۔ویکھو:جعفریان، دوزاده رسالہ فقهی درباره نماز جمعہ از روزگار صفوی، ۱۳۸۱ش، ص۲۔ اس دور وچ غالبا ہر شہر دا شیخ‌الاسلام اس منصب اُتے فائز ہُندا تھا؛ لیکن کدی ایسا وی ہُندا سی کہ کوئی ایسا عالم وی بادشاہ دے کہنے اُتے امامت جمعہ دے منصب اُتے فائز ہُندا سی جو شیخ الاسلام نئيں ہُندا تھاجداں [[ملامحسن فیض کاشانی۔جعفریان، صفویہ در عرصه دین فرہنگ و سیاست، ۱۳۹ش، ص۲۳۔ محقق کرکی، شیخ بہائی، میرداماد، محمدتقی مجلسی، علامہ مجلسی، محمدباقر سبزواری تے لطف‌الله اصفہانی اس دور دے ائمہ جمعہ سن ۔۔رحمان‌ستائش، «نماز جمعہ»، ص۰۲۔ قاجار دور حکومت، (۱۲۱۰ـ۱۳ھ) وچ امامت جمعہ دا منصب تقریبا موروثی شکل اختیار کر چکيا سی ۔اس دور وچ تہران خاتون‌آبادی خاندان تے اور اصفهان وچ مجلسی خاندان امامت جمعہ دا عہدیدار ہويا کردا سی۔رحمان‌ستائس، «جمعہ»، ص۰۲۔

 شرائط تے احکا‏م 
امام جمعہ دے شرائط اوہی نيں نو‏‏ں امام جماعت دے شرائط نيں۔امام خمینی، تحریرالوسیلہ، ۱۳۹۲ش، ج۱، ص۲۵۱۔ در فقہی مآخذ وچ عقل،نجفی، جواہرالکلام، ۱۳۲ش، ج۱۳، ص۳۲۳۔ بلوغ،نجفی، جواہرالکلام، ۱۳۲ش، ج۱۳، ص۳۲۵۔ ایمان،نجفی، جواہرالکلام، ۱۳۲ش، ج۱۳، ص۲۳۔ عدالتنجفی، جواہرالکلام، ۱۳۲ش، ج۱۳، ص۵۔ و حلال‌زدہ ہونانجفی، جواہرالکلام، ۱۳۲ش، ج۱۳، ص۳۲ ۔ ہونا امام جماعت دے شرائط شمار کيتے گئے نيں۔امام خمینی، تحریرالوسیلہ، ۱۳۹۲ش، ج۱، ص۲۵۱۔ مرد ہونا وی امام جمعہ د‏‏ی اک شرط اے ۔اس بنا اُتے عورتاں دے لئی وی کسی عورت دا امام جمعہ ہونا صحیح نئيں ا‏‏ے۔امام خمینی، تحریرالوسیلہ، ۱۳۹۲ش، ج۱، ص۲۵۱۔

فقہا دے فتاویٰ دے مطاب، مستحب اے کہ امام جمعہ واضح تے فصیح بولی وچ گفتگو کرے، اوقات نماز د‏‏ی پابندی کردا ہو، اپنی گلاں اُتے عمل کردا ہو ،نجفی، جواہر الکلام، ۱۰ق، ج۱۱، ص۳۲۹۔ خطبہ دہندے وقت اس دے سر اُتے عمامہ ہو، عصا یا اسلحہ لے ک‏ے کھڑا ہو تے اس دا رخ نمازیاں د‏‏ی طرف ہوئے۔امام خمینی، تحریرالوسیلہ، ۱۳۹۲ش، ج۱، ص۲۔

 متعلقہ مضامین 
 امام جماعت

 حوالے 

 مآخذ 

 امام خمینی، سید روح‌اللہ، استفتائات، قم، جامعہ مدرسین، ۱۳۲ش۔
 امام خمینی، سید روح‌الله، تحریر الوسیلہ، تحقیق مؤسسہ تنظیم و نشر آثار الامام الخمینی، تہران، مطبعۃ مؤسسۃ العروج، ۱۳۹۲ش/۱۳ھ۔
 امام خمینی، سید روح‌الله، صحیفہ امام، تہران، موسسہ تنظیم و نشر آثار امام خمینی، تہران، بی‌تا۔
 «شہيدان محراب چند نفر ہستند و نامشان چيست؟»، پایگاه اطلاع‌رسانی فرہنگ ایثار و شہادت، انتشار ۲۵ مهر ۱۳۹۵ش، مشاہده ۲۳ اسفند ۱۳۹۹ش۔
 جعفریان، رسول، دوزاده رسالہ فقہی درباره نماز جمعہ از روزگار صفوی، قم، انصاریان، ۱۳۸۱ش۔
 جعفریان، رسول، صفویہ در عرصہ دین، فرہنگ و سیاست، قم، پژوهشکدہ حوزہ و دانشگاہ، ۱۳۹ش۔
 حائری، علی، روزشمار شمسی، قم، دفتر عقل، ۱۳۸ش۔
 چہ کسانی به نیابت از رہبری نماز جمعہ می‌خوانند؟، خبرآنلاین، انتشار  مرداد ۱۳۹۳ش، مشاهده ۲۳ اسفند ۱۳۹۹ش۔
 دہخدا، علی‌اکبر، لغتنامہ، انتشارات دانشگاه تہران، ۱۳ش۔
 رحمان‌ستائش، محمدکاظم، «جمعہ»، در دانشنامہ جہان اسلام، تہران، بنیاد دایرۃ المعارف اسلامی، ج۱۰، تہران، ۱۳۸۵ش۔
 شہید اول، محمد بن مکی، الذکری الشیعہ فی احکا‏م الشریعہ، قم، موسسہ آل البیت علیهم السلام، ۱۱۹ق۔
 شیرخانی، علی، زندگی و گزیده اندیشہ سیاسی آیت‌الله طالقانی، علوم سیاسی، شماره۲، ۱۳ش
 طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمہ محمدجواد بلاغی، تہران، انتشارات ناصر خسرو، ۱۳۲ش۔
 «مراسم بزرگداشت شہید محراب با حضور بلندپایہ ترین تھ‏‏انو‏اں عراق»، خبرگزاری ابنا، انتشار: ۲۱ فروردین ۱۳۹۵ش، مشاہده: ۱ اسفند ۱۳۹۹ش۔
 محقق کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم، مؤسسۃ آل‌البیت علیہم‌السلام لاحیاء التراث، ۱۰۸ق۔
 نجفی، محمدحسن، جواہرالکلام فی شرح شرایع الاسلام، بیروت، دار احیاءالثراث العربی، ۱۰ق۔

گٹھ:شرعی منصب
گٹھ:اسلام