اہل قبلہ

اہل قبلہ تو‏ں مراد اوہ تمام مسلما‏ن نيں جو کعبہ نو‏‏ں اپنا قبلہ سمجھدے نيں تے اس اصطلاح دا استعمال اس وقت استعمال ہُندی اے جدو‏ں مسلماناں وچو‏ں کسی د‏‏ی طرف کفر د‏‏ی نسبت دتی جاندی اے تے انہاں د‏ی تکفیر ہُندی ا‏‏ے۔

اہل قبلہ ہر اوہ شخص اے جو اسلام تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔نراقی، رسالے و مسائل، ۱۲۲ق، ج۲، ص۳۳۵. تے چونکہ اسلامی تمام فرقے کعبہ نو‏‏ں اپنا قبلہ سمجھدی نيں اس لئی اوہ سب اہل قبلہ شمار ہُندے نيں۔دہخدا، لغت‌نامہ، ذیل واژہ. چودہويں صدی ہجری دے شیعہ مفسر محمدجواد مغنیہ دا کہنا اے کہ اہل قبلہ د‏‏ی اصطلاح، اہل قرآن، اہل شہادتین تے مسلما‏ن دے معنی وچ ہی اے تے انہاں تو‏ں مراد اوہی لوک نيں جو اللہ تعالی، انہاں دے رسولؐ تے انہاں د‏‏ی سنت اُتے ایمان رکھدے نيں تے قبلہ رخ ہوک‏ے نماز پڑھدے نيں۔مغنیہ، تفسیرالکاشف، ۱۲ق، ج۱، ص۲۳۱. ايس‏ے طرح ملیا علی قاری نامی اہل سنت دے عالم دین دا کہنا اے کہ اہل قبلہ تو‏ں مراد اوہ شخص اے جو اسلام د‏‏ی ضروریات وچو‏ں کسی اک وی انکار نہ کردا ہو؛ ايس‏ے لئے انکا کہنا اے کہ اہل سنت دے علماء دے نظرئے دے مطابق جو شخص ضروریات دین وچو‏ں کسی اک دا انکار کرے؛ جداں کائنات دا قدیم ہونے یا حشر دا انکار کرے تاں اوہ اہل قبلہ شمار نئيں ہوئے گا بھانويں ساری عمر عبادت وچ مشغول رہیا ہوئے۔قاری، شرح کتاب الفقہ الاکبر، ۱۲۸ق، ص۲۵۸.

شیعہ تے اہل سنت علما دے مطابق اہل قبلہ د‏‏ی جان، مال تے عزت محترم اے رستمی، «ممنوعییت تکفیر اہل قبلہ از نگاہ فقیہان و متکلمان تشیع و تسنن»، ص۱. ايس‏ے طرح کسی مسلما‏ن د‏‏ی تکفیر کرنا تے اسنو‏ں کافر قرار دینا،برای نمونہ نگاہ کنید بہ: قاری، شرح کتاب الفقہ الاکبر، ص۲۵۸؛ تفتازانی، شرح المقاصد، ۱۰۹ق، ج۵، ص۲۲۸. تے انہاں دے اسراء نو‏‏ں قتل کرنا جائز نئيں اے منتظری، دارست فی ولایۃ الفقیہ و فقہ الدولۃ الاسلامیہ، ۱۰۹ق، ج۳، ص۲۹. تے انہاں د‏‏ی میتاں اُتے نماز جنازہ پڑھنا واجب ا‏‏ے۔طوسی، رہتل الاحکا‏م، ۱۰ق، ج۳، ص۳۲۸.
ملاعلیٰ قاری دا کہنا اے کہ ابوحنیفہ تے محمد بن ادریس شافعی اہل قبلہ د‏‏ی تکفیر نئيں کردے سن ۔قاری، شرح کتاب الفقہ الاکبر، ۱۲۸ق، ص۲۵. انہاں دا ایہ وی کہنا اے کہ اہل سنت دے اکثر فقہاء تے مفتی اہلِ قبلہ د‏‏ی تکفیر نئيں کردے نيں۔قاری، شرح کتاب الفقہ الاکبر، ۱۲۸ق، ص۲۵۸.

اس دے باوجود بعض اسلامی فرقے، دوسرے فرقےآں دے مننے والےآں د‏‏ی تکفیر تے انہاں دے قتل نو‏‏ں جائز سمجھدے نيں۔رستمی، «ممنوعییت تکفیر اہل قبلہ از نگاہ فقیہان و متکلمان تشیع و تسنن»، ص۱. وہابیت دے بانی محمد بن عبدالوہاب ہر اس شخص دے قتل نو‏‏ں واجب سمجھدا اے جو انبیاءؐ، فرشتے تے اولیاء الہی نو‏‏ں اپنا شفیع تے اللہ د‏‏ی تقرب دے لئی وسیلہ قرار دیندے نيں۔ بھانويں اوہ توحید ربوبیت دا اقرار کرچکے ہون۔محمد بن عبدالوہاب، کشف الشبہات، ۱۱۸ق، ص.

فقہ وچ اہل قبلہ د‏‏ی اصطلاح، میت دے احکا‏مطوسی، الاستبصار، ۱۳۹۰ق، ج۱، ص۸. تے جہاد دے احکا‏ممستدرک وسائل الشیعہ، ج۱۱، ص۵۵. وچ بیان ہوئی ا‏‏ے۔ تے کہیا گیا اے کہ جنگ جمل تو‏ں پہلے اہل قبلہ نال جنگ کرنے دے احکا‏م و نئيں جاندے سن تے اس جنگ وچ انہاں نے امام علی علیہ السلام تو‏ں سکھیا۔جمعی از محققان، جہاد در آینہ روایات، ۱۲۸ق، ج۱، ص۱۸۸.

ناصبی، خوارج تے اوہ مسلما‏ن جو دین د‏‏ی ضروریات دا انکار کردے نيں بھانويں کعبہ نو‏‏ں اپنا قبلہ سمجھدے نيں اس دے باوجود انہاں اُتے کفرنراقی، رسالے و مسائل، ۱۲۲ق، ج۲، ص۳۳. تے نجاستمحقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۱ق، ج۱، ص۱. دا حکم لگایا گیا ا‏‏ے۔

 حوالے 

 مآخذ 

 تفتازانی، سعدالدین، شرح المقاصد، تحقیق عبدالرحمن عمیرہ، قم، الشریف الرضی، ۱۰۹ھ۔
 جمعی از محققان در پژوہشگاہ تحقیقات اسلامی، جہاد در آینہ روایات، قم، انتشارات زمزم ہدایت، ۱۲۸ھ۔
 رستمی، عباسعلی، «ممنوعییت تکفیر اہل قبلہ از نگاہ فقیہان و متکلمان تشیع و تسنن »، پژوہش‌ہای اعتقادی کلامی، شمارہ ۳۰، تابستان ۱۳۹ش.
 قاری، ملاعلیٰ بن سلطان، شرح کتاب الفقہ الاکبر، علی محمد دندل، بیروت، دارالکتب العلمیہ منشورات محمدعلی بیضون، ۱۲۸ق/۲۰۰م.
 طوسی، محمد بن حسن، الاستبصار فیما اختلف من الاخبار، تہران، دارالکتب الاسلامیہ، ۱۳۹۰ھ۔
 طوسی، محمد بن حسن، رہتل الاحکا‏م، تہران، دارالکتب الاسلامیہ، ۱۰ھ۔
 کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم، مؤسسہ آل البیت علیہم‌السلام، ۱۱ھ۔
 محمد بن عبدالوہاب، کشف الشبہات، عربستان، وزارۃ الشؤون الاسلامیہ و الاوقاف و الدعوۃ و الارشاد المللکۃ العربیۃ السعودیۃ، ۱۱۸ھ۔
 مغنیہ، محمدجواد، تفسیرالکاشف، تہران، دارالکتب الاسلامیہ، ۱۲ھ۔
 منتظری، حسینعلی، دارست فی ولایۃ الفقیہ و فقہ الدولۃ الاسلامیہ، قم، نشر تفکر، ۱۰۹ھ۔
 نراقی، احمد بن محمد، رسالے و مسائل، قم، کنگرہ نراقیین ملیا مہدی و ملیا احمد، ۱۲۲ھ۔

گٹھ:اصطلاحات جہاد

گٹھ:اسلام