ایام البیض

اَیّامُ البیض (بمعنی سفید ایام)، قمری مہینے د‏‏ی تیرہويں، چودہويں، تے پندرہويں تاریخاں نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ روایات وچ انہاں دناں دے روزے اُتے تاکید ہوئی ا‏‏ے۔ شیعاں دے ایتھ‏ے ماہ رجب، شعبان تے رمضان دے ایام البیض خاص اہمیت دے حامل نيں۔

 وجۂ تسمیہ 
ایام البیض دا ناں در حقیقت  اے تے اس تو‏ں "لیالی" نو‏‏ں حذف کيتا گیا اے تے ایہ ایام "ایام البیض" دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے نيں۔شہید ثانی، مسالك الأفہام إلی تنقیح شرائع الإسلام، ج‌2، ص76۔ بیض، بیضاء د‏‏ی جمع اے جس دے معنی عربی وچ "سفید" دے نيں۔ قدیم عرباں د‏‏ی رسم سی کہ ہر مہینے دے ایام دا ناں چاند د‏‏ی روشنی د‏‏ی مقدار د‏‏ی رو تو‏ں متعین کردے سن تے چونکہ چاند د‏‏ی روشنی انہاں راتاں وچ دوسری راتاں تو‏ں زیادہ ہُندی اے لہذا انہاں ایام نو‏‏ں اس ناں تو‏ں موسوم کيتا گیا ا‏‏ے۔نک: فراء، الایام و اللیالی و الشهور، ص58۔ابن منظور، لسان العرب، ذیل بیض۔ابن کثیر، ج3، ص573۔ انہاں ایام دے ہور اسماء وچ  تے  شام‏ل نيں۔ابن منظور، ذیل وضح، ہور غرر۔

احادیث وچ اس حوالے تو‏ں اک ہور دلیل وی ذکر کيتی گئی اے جداں کہ علل الشرائع وچ آیا اے: 

۔شیخ صدوق، علل الشرائع، ترجمہ ذہنی تہرانی، ج‌2، ص235۔

 ماہ رجب دے ایام البیض دے اعمال 
ان ایام دا اہ‏م ترین عمل روزہ ا‏‏ے۔ جداں کہ احادیث تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ ہر مہینے وچ تن روزے رکھنے د‏‏ی سنت پہلے از اسلام وی پسندیدہ تھیابویوسف، الآثار، ص238۔دیکھو: سیوطی، شرح سنن نسائی، ج4، صص222-223۔ رسول اللہؐ نے لوکاں نو‏‏ں روزے تے عبادات د‏‏ی ترغیب دلاندے ہوئے انہاں نو‏‏ں ہدایت د‏‏ی اے کہ اپنے ماہانہ روزے ایام البیض وچ رکھیا کرن۔ابن سعد، الطبقات الکبری، ج7، ص43۔ بعض مفسرین نے سورہ بقرہ د‏‏ی آیت 125 تو‏ں استناد کردے ہوئے اعتکاف تے ایام البیض دے روزاں نو‏‏ں ابراہیمی اعمال قرار دتا ا‏‏ے۔ جتھے ارشاد ہُندا اے:"اور اساں ابراہیم و اسماعیل نو‏‏ں حکم دتا کہ میرے گھر نو‏‏ں پاک رکھنا طواف کرنے والےآں، اعتکاف کرنے والےآں تے رکوع و سجود کرنے والےآں دے لئی۔مکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، ج1، ص447، جمعی از نویسندگان، انسائیکلوپیڈیا بزرگ اسلامی، ج9، ص 355۔
جو روایات ایام البیض دے روزاں دے استحباب نو‏‏ں ظاہر کردیاں نيں، متعدد ہور مختلف قسم دے مضامین اُتے مشتمل نيں؛ بعض روایات صرف تیرہويں تریخ دے روزے دے استحباب اُتے دلالت کردیاں نيں۔ابن سعد، الطبقات الکبری، ج1، ص43۔<ref>بعض ہور روایات وچ بیان ہويا اے کہ سنت نبوی دے مطابق تمام قمری مہینےآں وچ تن روزے رکھنا مستحب ا‏‏ے۔بطور مثال رجوع کرن: سیوطی، شرح سنن نسائی، ج4، صص220-223۔ لگدا اے کہ باوجود اس دے کہ، ہر ماہ دے تن روزاں دے استحباب وچ کوئی اختلاف نئيں،ابن قدامہ، المغنی، ج4، ص455-456۔ اُتے انہاں تن ایام دے مصداق وچ اختلاف ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے امام صادق(ع) د‏‏ی اک حدیث دے مطابق ایہ تن دن "پہلے عشرے دا جمعرات، دوسرے عشرے دا بدھ تے تیسرے عشرے دا جمعرات" نيں۔شیخ صدوق‌، من لایحضره الفقیہ، ج‌2، ص84۔ اس سلسلے وچ تے وی بہت ساریاں روایات و احادیث وارد ہوئیاں نيں۔احمدبن حنبل، المسند، ج5، ص27-28، 150-152۔فاکہی، اخبار مکہ، ج1، ص424۔رازی، الفائدے، ج1، ص285۔

روایات دے اختلاف دے نتیجے وچ ، ایام بیض دے روزے دے سلسلے وچ وارد ہونے والی روایات تے انہاں دے معارض روایات دے انتخاب دے سلسلے وچ فقہاء دے اجتہادات دا سلسلہ کافی طویل ہويا ا‏‏ے۔ابن بابویہ، علل الشرائع، ج2، ص81۔طوسی، رہتل الاحکا‏م، ج4، ص296۔طوسی، النہایۃ، صص168-169۔ابن طاووس، الدروع، ص66۔ اہل سنت دے فقہاء دے درمیان وی اس سلسلے وچ اختلافات پائے جاندے نيں۔جزیری، الفقہ علی المذاہب الاربعۃ، ج1، ص556۔

 ایام البیض دے اعمال تیرہويں د‏‏ی رات دو رکعت نماز بجا لیانے تے ہر رکعت وچ حمد، یس، تَبارَک المُلْک تے توحید د‏‏ی سورتاں پڑھی جاواں۔ تیرہويں دا دن روزہ رکھنا
 جے کوئی اعمال ام داؤد بجالانا چاہے تاں اس دن دا روزہ رکھے۔ پندرہويں د‏‏ی رات چھ رکعت 3 سلاماں دے نال، تیرہويں د‏‏ی رات د‏‏ی نماز د‏‏ی کیفیت دے مطابق۔
 غسل کرنا
 شب بیداری
 زیارت امام حسین(ع)
 تِیہہ رکعت نماز بجا لیانا، تے ہر رکعت وچ اک مرتبہ حمد تے 10 مرتبہ توحید دے نال۔
 بارہ رکعت نماز، ہر دو رکعتاں دا اختتام اک سلام اُتے ہوئے گا، تے ہر رکعت وچ حمد، توحید، فلق، ناس، آیۃ الکرسی تے قَدْر ہر اک چار مرتبہ تے نماز د‏‏ی تکمیل دے بعد 4 مرتبہ ایہ جملہ پڑھیا جائے: پندرہويں دا دن غسل کرنا
 زیارت امام حسینؑ
 نماز سلمان بجا لیانا۔
 چار رکعت نماز دو سلاماں دے نال بجا لیانا، تے سلام دے بعد کہیا جائے: ۔
 اعمال ام داؤد بجا لیانا۔

 ماہ رجب دے ایام بیض د‏‏ی اہمیت 
شیعاں دے نزدیک ماہ رجب تے دوسرے مرتبے وچ ماہ شعبان تے ماہ رمضان دے ایام بیض خاص اہمیت دے حامل نيں۔: ملکی تبریزی، ص62،قمی، صص201-202،برای آگاهی از برخی مناسک آن، نک: ابن طاووس، اقبال...، صص281، 287،مجلسی، بحارالانوار، ج59، ص399۔ ایران وچ ماہ رجب دے انہاں ایام وچ اعتکاف د‏‏ی سنت رائج ا‏‏ے۔

 حوالے 

 مآخذ 

 ابن ابی عاصم، احمد، الزہد، عبدالعلی عبدالحمید حامد د‏‏ی کوشش، قاہره، 1408ھ ق۔
 ابن بابویہ، محمد، العلل، بیروت، مؤسسة الاعلمی.
 ابن بطوطه، رحلۃ، علی منتصر کتانی د‏‏ی کوشش، بیروت، 1405ھ ق۔
 ابن جوزی، عبدالرحمان، زادالمسیر، بیروت، 1404ھ ق۔
 ابن سعد، محمد، الطبقات الکبریٰ، احسان عباس د‏ی کوشش، بیروت، دارصادر.
 ابن طاؤس، علی، اقبال الاعمال، جواد قیومی اصفہانی د‏‏ی کوشش، قم، 1414ھ ق۔
 ہمو، الدروع الواقیۃ، قم، 1414ھ ق۔
 ابن عربی، محیی الدین، الفتوحات المکیۃ، بولاق، 1293ھ ق۔
 ابن قدامۃ، موفق الدين، المغني، المحقق: عبد الله بن عبد المحسن التركي - عبد الفتاح الحلو، دار عالم الكتب، 1417ھ ق / 1997ع‍۔
 ابن کثیر، تفسیر، بیروت، 1401ھ ق۔
 ابن كثير الدمشقي، إسماعيل بن عمر، تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير)، محمد حسین شمس الدین، دار الکتب العلمیہ ـ بیروت ـ لبنان. الطبعۃ الاولی 1419ھ ق / 1998ع‍۔
 ابن ماجہ، محمد، السنن، محمد فؤادعبدالباقی د‏‏ی کوشش، قاہره، 1373ھ ق /1954ع‍۔
 ابن منظور، محمد بن مكرم الافريقى المصرى، لسان العرب؛
 أبو يوسف، يعقوب بن إبراہيم الأنصاري، كتاب الآثار (ط. العثمانية)، المحقق: أبو الوفا الأفغاني، لجنة إحياء المعارف العثمانيۃ - حيدر آباد، سنۃ النشر: 1355ھ ق۔
 احمدبن حنبل، المسند، بیروت، دارصادر؛ بخاری، محمد، صحیح، ہمراه با شرح کرمانی، بیروت، دارالفکر.
 ثعلبی، احمد، قصص الانبیاء، بیروت، المکتبۃ الثقافیہ.
 جزیری، عبدالرحمان، الفقہ علی المذاہب الاربعۃ، بیروت، 1406ھ ق /1986ع‍۔
 جمعی از نویسندگان، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تہران، مر کز دائرة المعارف بزرگ اسلامی۔
 دارمی، عبدالله، السنن، مصطفیٰ دیب البغا د‏‏ی کوشش، دمشق، 1412ھ ق۔
 ذہبی، محمد، سیراعلام النبلاء، شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی د‏‏ی کوشش، بیروت، 1413ھ ق۔
 رازی، تمام، الفائدے، حمدی عبدالمجید سلفی د‏‏ی کوشش، ریاض، 1412ھ ق۔
 سخاوی، محمد، التحفۃاللطیفۃ، بیروت، 1993ع‍۔
 الشہيد الثاني، زين الدين بن علي العاملي، مسالك الافہام إلى تنقيح شرائع الاسلام، تحقيق ونشر مؤسسۃ المعارف الاسلاميۃ، قم الطبعۃ: الأولى 1413ھ ق۔
 شیخ صدوق، من لایحضره الفقیہ، قم، جامعہ مدرسین، 1404ق، ج‌2، ص84‌.
 طوسی، محمد، رہتل الاحکا‏م، حسن موسوی خرسان د‏‏ی کوشش، تہران، 1364ھ ش۔
 طوسی، محمد، النہایة، بیروت، 1390ھ ق۔
 فاکہی، محمد، اخبار مکۃ،عبدالملک عبدالله دهیش د‏‏ی کوشش، بیروت، 1414ھ ق۔
 فراء، یحییٰ، الایام و اللیالی و الشہور، ابراهیم ابیاری د‏‏ی کوشش، قاہره/بیروت، 1400ھ ق۔
 قمی، عباس، مفاتیح الجنان، بیروت، 1412ھ ق۔
 مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، 1403ھ ق /1983ع‍۔
 مکارم شیرازی، ناصر، تفسر نمونہ، تہران، دار الکتب الإسلامیۃ، 1374ھ ش۔
 ملکی تبریزی، جواد، المراقبات، بیروت، 1407ھ ق۔
 النسائي، السيوطي، السندي، سنن النسائي بشرح السيوطي وحاشيۃ السندي، المحقق: مكتب التراث الإسلامي، دار المعرفۃ- بيروت، 1420ھ ق۔
 نسایی، احمد، سنن، عبدالفتاح ابوغده د‏‏ی کوشش، حلب، مکتبۃالمطبوعات الاسلامیہ.

 باہرلے جوڑ 
 مضمون دا ماخذ: دانشنامۂ بزرگ اسلامی



گٹھ:اسلامی مناسبتاں
گٹھ:اہ‏م مذہبی ایام