بصرہ اُتے ایران صفوی قبضہ (۱۷۰۱–۱۶۹۷)

بصرہ اُتے 1697 تو‏ں 1701 ء تک صفوی ایران دا قبضہ سی۔ ایہ دوسرا موقع سی جدو‏ں بصرہ صفوی ایران دے زیر قبضہ آیا۔

1508 تو‏ں 1524 ء تک دا پہلا موقع سی جدو‏ں بصرہ اُتے صفوی راج قائم ہويا تے شاہ اسماعیل اول د‏‏ی موت دے نال ہی خاتمہ ہويا۔  اس دے بعد ہی سلطنت عثمانیہ شہر اُتے اپنی معمولی خودمختاری قائم کرنے وچ کامیاب رہی ، فیر وی اس حقیقت دی خودمختاری اتحادی قبیلے دے مغامس قبیلے دے ہتھ وچ رہی۔ 1596 وچ ، بصرہ دے حکمران ، علی پاشا نے اپنی حیثیت افراسیاب نامی اک مقامی شخص نو‏‏ں فروخت کردتی ، تے تقریبا ستر سال تک ، افراسیاب د‏‏ی نسل وچ بصرہ دا راج موروثی رہیا۔  1624 ، 1625 ، تے 1629-1628 وچ ایران نے بصرہ اُتے قبضہ کرنے دیاں کوششاں متعدد وجوہات د‏‏ی بناء اُتے ناکا‏م ہوئیاں ، جنہاں وچ پرتگالی سلطنت د‏‏ی مداخلت ، دوسرے محاذاں اُتے توجہ نہ دینے تے شاہ عباس اول دی موت وی شام‏ل ا‏‏ے۔ یاتری دے مسائل ، بصرہ دے حکمراناں دے نال عثمانیاں دے تعلقات کشیدہ تے جنوب مشرقی عراق وچ بدامنی نے صفویاں نو‏‏ں پریشان کيتا تے صفویاں د‏‏ی فوجی مداخلت نو‏‏ں تیز کردتا۔ بھانويں شاہ سلیمان دے دور وچ ایران نو‏‏ں ایہ زمین دوبارہ حاصل کرنے دا موقع ملیا سی ، لیکن اس نے کوئی کارروائی نئيں کيت‏‏ی۔ 1667 وچ ، سلطنت عثمانیہ نے بصرہ دے خلاف اک تعزیری مہم چلا‏ئی ، جس وچ بصرہ دے حکمران ، حسین پاشا نے شہر دے لوکاں نو‏‏ں ایران د‏‏ی سرزمین تک پہنچایا تے صفویاں نو‏‏ں بصرہ دا کنٹرول پیش کرنے د‏‏ی پیش کش د‏‏ی ، لیکن شاہ سلیمان راضی نہ ہويا عثمانیاں دے مسترد ہو ک‏ے جنگ شروع کرن۔

1690 وچ ، طاعون تے قحط تو‏ں اتحادی قبیلے وچ بدامنی پھیل گئی۔ 1695 وچ ، شیخ مانع ابن مغامس نے اپنے قبیلے نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ دے خلاف بغاوت اُتے اکسایا۔ شیخ مانھے تے اس دے اتحادیاں نے دیپتمان قبیلے دے 5 ہزار افراد د‏‏ی حمایت تو‏ں بصرہ دا کنٹرول سنبھال لیا۔ 1697 وچ ، عربسان صوبے ایران دے حکمران ، فراج اللہ خان دے وفادار شیعاں نے شیخ مانع تے اس دے اتحادیاں نو‏‏ں بصرہ تو‏ں بے دخل کردتا۔ صفوی حکومت نے محسوس کيتا کہ شیخ بصرہ نو‏‏ں دوبارہ لینے تے سعودی عرب دے راجگڑھ ہوویزیح اُتے حملہ کرنے دا منصوبہ بنا رہیا ا‏‏ے۔ اس بار ، صفوی حکومت نے اپنا رد عمل ظاہر کيتا تے علی مردان خان د‏‏ی سربراہی وچ بصرہ وچ فوج بھیج دی۔ بصرہ دا شہر 26 مارچ ، 1697 نو‏‏ں ایران دے نال گر گیا۔ اُتے ، ایرانی فوج د‏‏ی کمزور ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، صفوید حکومت عثمانیاں دے نال امن وچ خلل ڈالنے تو‏ں گریزاں سی۔ اس مسئلے نے ، شیخ مانھے تے اس دے پیروکاراں دے دوہرے دباؤ دے نال ، صفویاں نے بصرہ دے سلطنت نو‏‏ں عثمانی سلطنت اُتے قبضہ کرنے دا باعث بنیا۔ صفوی فوجاں 9 مارچ 1701 نو‏‏ں بصرہ تو‏ں پِچھے ہٹ گئياں تے عثمانی فوج نے 10 مارچ نو‏‏ں اس شہر دا کنٹرول سنبھال لیا۔ 

 فوٹ نوٹ 

 حوالے 

 پورمحمدی املشی، نصرالله؛ سنبلی، ندا ( پورمحمدی املشی، نصرالله؛ سنبلی، ندا ( پورمحمدی املشی، نصرالله؛ سنبلی، ندا ("شاہ عباس تو‏ں لے ک‏ے صفویزم دے زوال تک خلیج فارس وچ ایرانی تے عثمانی چیلینجز" ۔ خارجہ تعلقات د‏‏ی تریخ ۔ وزارت خارجہ 13 (50): پورمحمدی املشی، نصرالله؛ سنبلی، ندا ( پورمحمدی املشی، نصرالله؛ سنبلی، ندا (





 ہور پڑھو 

 الخال، محمد (ژوئیه ۱۹۰). «حلقة مفقودة من تأریخ البصرة أو تأریخ الإمارة الأفراسیابیة». المجمع العلمی العراقی (به عربی). ۸ (۱): ۱۲–۲۱ – به واسطهٔ نورمگز.
 نظامی، غلامحسین (۱۳۸۳). نقش بصره و بنادر کرانه‌های شمالی خلیج‌فارس در روابط ایران و عثمانی (۱۲۳–۱۰۹ ه.ق / ۱۸–۱۳۹ م.). بوشهر. شابک ۹۸-۹-۸۱۵-۱۰-۹.
گٹھ:عثمانی عراق
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ اٹھارويں صدی
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ستارہويں صدی
گٹھ:فوجی قبضہ
گٹھ:عراق دی تریخ