ہاویہ

ہاویہ، قرآن وچ جہنم دے ناواں وچو‏ں اک ناں ہاویہ آیا ا‏‏ے۔ روایت دے مطابق ہاویہ جہنم دا سب تو‏ں نچلا طبقہ اے تے اک دوسری روایت دے مطابق ایہ منکران ولایت علیؑ دا مقام ا‏‏ے۔

 مفہوم 
اصطلاح وچ ہاویہ گرنے یا سقوط دے معنی وچ اے کیونجے کفار تے منکران ولایت اس وچ سقوط کرن گے اس لئی اسنو‏ں ہاویہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ابن فارس، معجم مقاییس اللغۃ، ۱۰ھ، ج۲، ص۸۔

 قرآن وچ  
سورہ قارعہ وچ اک بار لفظ ہاویہ آیا اے اور جس دا پلہ ہلکا ہوئے گا سو اس دا ٹھکانا ہاویہ ہوئے گا تے آپ نو‏‏ں کس چیز نے دسیا ہاوایہ کیہ اے ؟ اوہ بھڑکتی ہوئی اگ اے ) سوره قارعہ، آیات ۸-۱۱۔

بعض مفسرین نے (اُمّ) دے کلمہ کوجگہ دے معنی وچ استعمال کيتا اے تے انہاں دے مطابق جداں ماں بچے نو‏‏ں آغوش وچ لیندی اے ايس‏ے طرح دوزخ انساناں نو‏‏ں آغوش وچ لے گی۔طباطبائی، المیزان، ۱۳۹ھ، ج۲۰، ص۳۹۔ لیکن کچھ دوسرے مفسرین (ام ) نو‏‏ں اس آیت وچ سر دے مغز تو‏ں تفسیر د‏‏ی اے تے انہاں دے مطابق ہاویہ جہنمیاں د‏‏ی توصیف اے کیونجے اوہ سر دے بل اس وچ گراں گے۔مکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، ۱۳۳ش، ج۲، ص۲۔

 حدیث وچ  
امام علی علیہ السلام د‏‏ی اک حدیث وچ جہنم دے ست طبقاں وچو‏ں پہلے طبقہ دا ناں ہاویہ دسیا گیا ا‏‏ے۔طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۲ش، ج ، ص۵۱۹۔ ايس‏ے طرح کچھ دوسری روایات وچ ہاویہ نو‏‏ں طبقہ ہفتم یعنی سب تو‏ں نچلے طبقے دے طور اُتے ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔حویزی، نور الثقلین، بی‌تا، ج۳، ص۱۸؛ مجلسی، بحار الانوار، ۱۰ھ، ج۸، ص۲۸۵۔

روایت دے مطابق حضرت عیسی ؑ اک شہر تو‏ں گزر رہے سن ۔ آپ نے دیکھیا کہ اس دے سبھی رہنے والے مردہ تے انہاں دے بدن زمین اُتے پئے ہوئے نيں۔ اک حواری د‏‏ی درخواست اُتے آپ نے انہاں وچو‏ں اک شخص نو‏‏ں زندہ کيتا تے اس تو‏ں پُچھیا: آپ دا انجام کیہ ہویا؟ اس نے کہیا: رات نو‏‏ں خوش و خرم سن لیکن صبح وچ ہاویہ (جہنم) وچ سن ۔ حضرت عیسیؑ نے پُچھیا: ہاوایہ کیہ اے ؟ اس نے کہیا: سجین ا‏‏ے۔ آپ نے پُچھیا: سجین کيتا اے ؟ اس نے جواب دتا: پتھر دے پہاڑ نيں کہ جو اگ وچ تبدیل ہو جاندے نيں تے اوہ بھڑکتی ہوئی اگ سانو‏ں جلاندی ا‏‏ے۔کلینی، کافی، ۱۰ھ، ج۲، ص۳۱۹۔

امام جعفر صادق ؑ نے فرمایا: منکر ولایت امام علی ؑ دا ٹھکانہ ہاویہ وچ ا‏‏ے۔ابن شہر آشوب، مناقب، ۱۳۰ھ، ج۲، ص۱۵۱۔
 متعلقہ مضامین 
 اسفل السافلین

 حوالے 

 مآخذ 
 قرآن کریم۔
 ابن شہر آشوب، رشید الدین محمد بن علی، مناقب آل ابی طالب، قم جامعہ مدرسین، ۱۳۰ھ۔
 ابن فارس، احمد بن فارس، معجم مقاییس اللغۃ، قم، مکت‏‏ب الاعلام الاسلامی، ۱۰ھ
 طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسۃالاعلمی، ۱۳۹ھ۔
 طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تہران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۲ہجری شمسی۔
 حویزی، عبد علی، نور الثقلین، قم، مطبعۃالعلمیۃ، چاپ دوم، بی‌تا۔
 کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تہران، دار الکتب الاسلامیہ، ۱۰ھ۔
 مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، بیروت، موسسۃالوفاء، ۱۰ھ۔
 مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونہ، تہران،‌ دار الکتب الاسلامیہ، ۱۳۳ہجری شمسی۔

گٹھ:قیامت
گٹھ:قرآن وچ جہنم دے نام
گٹھ:قرآن