اجل مسمی

اَجَل مُسَمَّی اک قرآنی اصطلاح اے جو کسی چیز دے یقینی تے حتمی اختتام نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اجل مسمی اجل مُعَلَّق دے مقابلے وچ اے جو کسی چیز دے ایداں دے خاتمے نو‏‏ں کہیا جاندا دے جس وچ کمی بیشی دا امکان ہوئے۔

قرآن وچ اجل مسمی انساناں دے لئی وی استعمال ہويا اے جس دے بارے وچ مفسرین نے مختلف نظریات پیش کيتے نيں؛ من جملہ ایہ کہ: اجل مسمی تو‏ں مراد انسان د‏‏ی یقینی موت ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح بعض اس تو‏ں آخرت مراد لیندے نيں۔

 مفہوم‌شناسی 
اَجَلِ مُسَمّیٰ دو لفظ اَجَل تے مُسَمّیٰ تو‏ں مرکب اے، اجل کسی چیز د‏‏ی انتہاء تے اختتام نو‏‏ں کہیا جاندا اے ؛ابن‌منظور، لسان‌العرب، ۱۱ق، ج۱۱، ص۱۱؛ ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغۃ، ۱۰ق، ج۱، ص۵؛ قرشی بنایی، قاموس قرآن، ج۲، ص۳۰۹۔ تے مُسَمی دے معنی معین تے مشخص دے نيں۔ابن‌منظور، لسان‌العرب، ۱۱ق، ج۱، ص۰۰؛ جوہری، الصحاح، ۱۰ق، ج، ص۲۳۸۔

اس بنا اُتے اجل مسمی کسی چیز دے معین تے مشخص اختتام تے انتہاء نو‏‏ں کہیا جاندا اے جس وچ کمی بیشی دا امکان نئيں۔ اس دے مقابلے وچ اجل مُعَلَّق اے جس دے معنی کسی چیز دا غیر معین اختتام اے جس وچ کمی بیشی دا امکان پایا ا‏‏ے۔بیات، «اجل معلق و اجل مسمی از منظر آیات و تجلی آن در روایات»، ص۱۰۔

 مختلف تفسیراں 
اجل مسمی اک قرآنی اصطلاح اے تے قرآن مجید وچ 21 مرتبہ ایہ لفظ ذکر ہويا ا‏‏ے۔قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۳ش، ج۲، ص۱۰ مثال دے طور اُتے سورہ بقرہ د‏‏ی آیت 282 وچ قرض د‏‏ی بحث وچ اس دا ذکر آیا اے جس دے معنی قرض د‏‏ی مدت د‏‏ی تعیین ا‏‏ے۔مکارم، تفسیر نمونہ، ۱۳۱ش، ج۲، ص۳۸۳۔

قرآن وچ اجل مسمی دا لفظ انسان دے بارے وچ وی آیا اے ؛ مثلا:‌ سورہ انعام، آیت نمر2۔

اس طرح د‏‏ی آیتاں وچ اجل مسمی دے معانی تو‏ں متعلق مفسرین دے درمیان کئی نظریات موجود نيں:طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۲ش، ج، ص۲۳و۲۔
 اک گروہ کہندے نيں کہ اس تو‏ں مراد انسان د‏‏ی موت تو‏ں لے ک‏ے قیامت برپا ہونے تک دا زمانہ اے اس دے مقابلے وچ انسان د‏‏ی دنیاوی زندگی اجل غیرمسمی ا‏‏ے۔طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۲ش، ج، ص۲۳۔
 بعض اجل مسمی تو‏ں عالم آخرت مراد لیندے نيں۔طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۲ش، ج، ص۲۔
 بعض مفسرین دے مطابق اجل مسمی زندہ انساناں د‏‏ی زندگی دے خاتمے نو‏‏ں کہیا جاندا اے مردہ انساناں د‏‏ی زندگی دے خاتمے د‏‏ی مقابلے وچ ۔طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۲ش، ج، ص۲۔
 بعض دے نزدیک اجل مسمی انسان د‏‏ی موت ا‏‏ے۔طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۲ش، ج، ص۲۔
 علامہ طباطبایی دے مطابق اجل مسمی تے اجل غیرمسمی (معلَّق) دونے انسانی زندگی دے خاتمے تو‏ں مربوط اے اس فرق دے نال کہ اجل مسمی تو‏ں مراد اوہ وقت اے جس وچ انسان د‏‏ی حتمی موت واقع ہُندی اے جس دا علم صرف خدا دے پاس ہُندا اے ؛ جدو‏ں کہ اجل معلّق انسان د‏‏ی اس موت نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو اس دے جسمانی حالات نو‏‏ں مد نظر رکھدے ہوئے اس اُتے طاری ہُندی اے جس وچ بیرونی عوامل (دعا تے صدقہ وغیرہ) د‏‏ی وجہ تو‏ں کمی بیشی دا امکان ہُندا ا‏‏ے۔طباطبایی، المیزان، ۱۱ق، ج، ص۹و۱۰۔

 اجل معلق دے نال فرق 
بعض مفسرین من جملہ علامہ طباطبائی دے مطابق اجل مسمی تے اجل معلق وچ فرق ایہ اے کہ اجل مسمی حتمی اے تے اس وچ بَداء د‏‏ی کوئی گنجائش نئيں ہُندی؛ لیکن اجل معلق وچ بداء حاصل ہونے دا امکان پایا جاندا ا‏‏ے۔ دوسرے لفظاں وچ اجل مسمی وچ دعا، صدقہ تے ہر اوہ کم جو اجل معلق وچ مؤثر اے، مؤثر نئيں ا‏‏ے۔طباطبایی، المیزان، ۱۱ق، ج، ص۹۔ ايس‏ے طرح قرآنی آیات خاص کر سورہ انعام د‏‏ی آیت نمبر 2 دے مطابق کہ اجل مسمی دا علم خدا دے پاس اے، تو‏ں ایہ نتیجہ کڈیا جا سکدا اے کہ اجل مسمی دا علم خدا دے علاوہ کسی دے پاس نئيں ہُندا۔طباطبایی، المیزان، ۱۱ق، ج، ص۸۔

 متعلقہ صفحات 
 بَداء

 حوالے 

 مآخذ 

 ابن‌فارس، احمد بن فارس، معجم مقاییس اللغۃ، قم، مکت‏‏ب اعلام الاسلامی، ۱۰ق۔
 ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان‌العرب،‌ دار صادر، بیروت، چاپ چہارم، ۱۱ق۔
 [بیات، محمدحسین، «اجل معلق و اجل مسمی از منظر آیات و تجلی آن در روایات»، سراج منیر، ش۲۲، ۱۳۹۵ش۔
 جوہری، اسماعیل بن حماد، الصحاح، بیروت،‌ دار العلم للملایین، ۱۰ق۔
 طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامىِ جامعہ مدرسين حوزہ علميہ قم، چاپ پنجم، ۱۱ق۔
 طبرسی، فضل بن حسن، مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن، تہران، ناصرخسرو، چاپ سوم، ۱۳۲ش۔
 قرائتی، محسن، تفسیر نور، تہران، مرکز فرہنگی درس‌ہایی از قرآن، ۱۳۸۳ش۔
 قرشی بنابی، علی‌اکبر، قاموس قرآن، تہران،‌ دار الکتب اسلامیہ، چاپ ششم، ۱۳۱ش۔
 مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونہ، تہران، دار الکتب الاسلامیہ، ۱۳ش۔



گٹھ:کلامی اصطلاحات
گٹھ:قرآنی اصطلاحات
گٹھ:عقائد