یوم الحسرۃ

یوم الحسرۃقیامت دے ناواں تو‏ں اک ناں اے، قرآن وچ اس دے لئی ایہ معنی آیا اے . افسوس، پریشانی تے پشیمانی دا دن.

 قرآن وچ  
ایہ اصطلاح قرآن کریم وچ اک بار سورہ مریم وچ بیان ہوئی اے . ترجمہ: تے انہاں نو‏ں حسرت دے دن تو‏ں ڈریا، جس دن سارے معاملہ دا فیصلہ ہوئے گا، تے اوہ غفلت وچ نيں تے ایمان نئيں لاندے.
اور دوسری آیات وچ وی انساناں دا قیامت دے دن حسرت کھانے د‏‏ی طرف اشارہ ہويا اے مثال دے طور اُتے ذیل آیات:

 ترجمہ: کدرے کوئی نفس ایہ نہ کہنے لگے ہائے افسوس ميں نے اللہ دے حق وچ کوتاہی کی.سوره زمر، آیہ ۵.
سورہ فرقان وچ ظالماں د‏‏ی حسرت کھانے د‏‏ی ایويں تصویر کشی کيتی گئی اے:  ترجمہ: اس دن ظالم (شدت حسرت) د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے ہتھ کٹ کٹ کھائے گا کہ‏ے گا اے کاش وچ وی رسول دے راستے اُتے چلدا.سوره فرقان، آیہ۲.

 یوم الحسرۃ دا معنی 
کلمہ "الحسرۃ" حسر تو‏ں لیا گیا اے تے حسر دا معنی ظاہر ہونا اے تے "والحسرۃ" دا معنی کسی چیز دے ہتھ تو‏ں نکل جانے پر، افسوس تے پیشمانی کرنا اے .راغب اصفہانی، مفردات، ص۲۳۵. شیخ طبرسی، مجمع البیان وچ کہندے نيں کہ حسرت صرف گناہکار دے نال ہی مختص نئيں اے، بلکہ نیک افراد وی اس دن حسرت کھاواں گے کہ کاش اس تو‏ں زیادہ نیک عمل ک‏ے سکدے.طبرسی، مجمع البيان، ج‏، ص ۹۵.

قیامت ناں، حسرت دا دن کہنے د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ اس دن حکم کيتا جائے گا، تے جندی و جہنمی افراد د‏‏ی تشخیص کيت‏ی جائے گی. تے گناہکار اس دن "سعادت ابدی" دے ہتھ تو‏ں نکل جانے اُتے حسرت کھاواں گے.طباطبائی،‌ المیزان، ج۱، ص۵۰. تے جہنمیاں دے لئی، جہنم د‏‏ی ابدی زندگی انہاں دے لئی سب تو‏ں وڈی پریشانی ہوئے گی.کاشانی،‌ منہج الصادقين‏، كتابفروشى اسلاميہ‏، تہران‏، ج۵، ص۰۸.

 حسرت کھانے دے عوامل 
قرآن تے روایات وچ قیامت دے دن حسرت کھانے د‏‏ی وجوہات بیان ہوئیاں نيں:

 قرآن وچ  
 تکبر و مسخرہ: تکبر د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نے آیات الہیٰ دا انکار کيتا تے کفر دے راستے اُتے باقی رہ‏ے، تے قیامت دے دن ايس‏ے چیز د‏‏ی حسرت کھاواں گے.سوره زمر، آیات ۵ تو‏ں ۵۹.
 دین دے خلاف خرچ کرنا: کافر جو پیسہ لوکاں نو‏‏ں دین تو‏ں دور کرنے دے لئی خرچ کردے نيں، قیامت دے دن اس تو‏ں پیشمان ہون گے.سوره انفاق،‌ آیہ ۳.
 قیامت دا انکار یا اس تو‏ں غافل رہنا: قیامت اُتے یقین نہ رکھنا تے جدو‏ں انسان قیامت دے دن اپنے اعمال تو‏ں آگاہ ہوئے گا تاں صرف حسرت کھائے گا.
اللہ تعالیٰ قیامت دے دن انہاں تو‏ں کہ‏ے گا آیا ایہ حق نئيں اے ؟ کدرے گے: جی ہاں، ساڈے پروردگار د‏‏ی قسم.... اے حسرت تے افسوس اسيں پر، کہ اساں کوتاہی کی، تے اس طرح اوہ اپنے گناہاں دا وزن اپنے کندہاں اُتے اٹھاواں گے.سوره انعام، آیات ۲۹ تو‏ں ۳۱. اک ہور آیت وچ اس طرح آیا اے:  ترجمہ: ہائے ساڈی کم بختی، بے شک اسيں تاں اس غفلت وچ پڑھے ہوئے سن .سوره انبیاء،‌ آیہ ۹.
 ایمان تے اچھے اعمال نو‏‏ں ترک کرنا: جو جہنم وچ داخل ہون گے ایہ جملات کدرے گے: اے کاش واپس پرت سکدے تے اللہ تعالیٰ د‏‏ی آیات نو‏‏ں تکذیب نہ کردے تے مومنین تو‏ں ہُندے.سوره انعام،‌ آیہ ۲. اے کاش اللہ تعالیٰ تے اس دے بھیجے ہوئے پیغمبر د‏‏ی اطاعت کردے.سوره احزاب، آیہ.

 روایات وچ  
 امام جعفر صادق فرماندے نيں کہ جس محفل وچ اللہ تعالیٰ یا اہل بیت( دا ذکر نہ ہوئے، قیامت دے دن ایہ حسرت دا دن ہوئے گا.مجلسی، بحار الانوار، ۱۰۳ق، ج۵، ص۸.
 امام علی ابن ابی طالب دے فرمان دے مطابق، انسان قیامت دے دن سب تو‏ں زیادہ حسرت اس کمائے گئے مال اُتے کرے گا جو اس نے صحیح راستے تو‏ں جمع نئيں کيتا ہوئے گا.نور الثقلین، ج۱، ص۱۵۲.
 امام محمد باقر نے فرمایا: قیامت دے دن جو سب لوکاں تو‏ں زیادہ حسرت کھاواں گے تے پریشانی دے عالم وچ ہون گے ایداں دے افراد ہون گے جو عدالت د‏‏ی تعریف کردے سن لیکن عمل کرنے وچ اس د‏ی مخالفت کردے سن .فیض کاشانی، التفسیر الصافی، ۱۱ق، ج۱، ص۳۰.
 نبوی روایات وچ آیا اے کہ جو شخص اپنی آخرت نو‏‏ں اس لئی بیچدا اے کہ دوسرا شخص دنیا حاصل کر سک‏‏ے، ایسا شخص قیامت دے دن بہت پیشمان ہوئے گا تے حسرت کھائے گا.مجلسی، بحار الانوار، ج۲، ص۱۸.

 حوالے 

 مآخذ 

 حویزی، عبدعلی، نور الثقلین، مطبعہ العلمیہ، قم، ۱۳۸۳ق.

 راغب اصفہانی، حسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن،‌ بیروت، دار الشامیۃ،‌ ۱۱۲ق.

 طباطبائى، محمدحسين‏، المیزان فی تفسیر القرآن، بيروت‏، مؤسسۃ الأعلمي للمطبوعات‏، ۱۳۹۰ق‏.

 طبرسی، فضل بن الحسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دارالمعرفۃ، ۱۰ق.

 کاشانی،‌ ملافتح الله، منہج الصادقين في إلزام المخالفين‏، تہران، كتابفروشى اسلاميہ‏‏.

 فیض کاشانی، محسن، التفسیر الصافی، قم، مؤسسۃ الہادی، ۱۱ق.

 مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، مؤسسۃ الوفاء، ۱۰۳ق.


گٹھ:قرآنی اصطلاحات
گٹھ:قیامت دے ناں
گٹھ:قرآن