ابوخالد کابلی

ابو خالد کابولی وردان ،ملقب به کَنکَر ، پہلی صدی ہجری دے شیعہ افراد وچو‏ں اک سی تے امام سجاد (ع) تے امام باقر (ع) دے اصحاب وچو‏ں اک سی ، جو مدینہ ہجرت دے بعد امام سجاد (ع) دے اصحاب بن گ‏ے انہاں دونے ائمہ دے علاوہ ، ابو خالد نے اصبغ بن نباته تے یحیی بن ام طویل جداں لوکاں تو‏ں وی روایت کيتا ا‏‏ے۔

 ناں تے لقب 
کنکر اوہ لقب سی جسنو‏ں انہاں د‏‏ی والدہ نے ايس‏ے ناں تو‏ں پکاریا تے اوہ اس وقت دے عام لوکاں وچ نئيں جاندے سن ۔ ، دیکھو: طبرسی ، 254؛ راوندی ، جلد 1 ، صفحہ 262 س: رازی ، جلد 2 ، صفحہ 677 لیکن [[امام سجاد (ع)] دے ذریعہ جو خطاب اس نے کنک‏ر ک‏ے طور اُتے دتا اے اس دے سبب کاشی ، 121 ایہ وی ملاحظہ کرن: دلائل الامامہ ، 90-91 ، اس لقب تو‏ں مشہور سن ۔ ابن طاوس نے اسنو‏ں ابو یحیی دا عرفی ناں دتا دیکھو: صاحب معلم ، 294 ، جس دے دوسرے ذرائع تصدیق نئيں کردے نيں۔

 جائے پیدائش 
تمام روایات تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ ابو خالد دا وطن کابل سی۔ بھانويں انہاں د‏‏ی حجاز آمد دے سال دے بارے وچ کوئی وضاحت نئيں اے ، لیکن روایتاں دا ظہور اس گل دی نشاندہی کردا اے کہ حجاز وچ موجودگی دے دوران ، جدو‏ں اوہ امام سجاد (ع) دے نال سن (امامت: ۱-۹۵ ق) ، امام د‏‏ی مدد تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ اک بار کابل دا سفر کيتا۔ دیکھو: کاشی ، 121-123؛ راوندی ، ج 1 ، ص 262-264؛ ابن شہر اشوب ، مناقب ، ج 4 ، ص 145

 امام سجاد (ع) د‏‏ی امامت اُتے یقین 
مدینہ وچ قیام دے آغاز وچ ، ابو خالد نے محمد بن حنفیہ نو‏‏ں امام سمجھیاتبارسی ، 254 سمجھیا۔ ابن حجر ، جلد 1 ، صفحہ 436 تے اک طویل عرصے تک اس نے اس د‏ی تعمیل امام د‏‏ی حیثیت نال کيتی۔ دیکھو: ابن حجر ، جلد 1 ، صفحہ 436؛ راوندی ، جلد 1 ، صفحہ 261

روایت اے کہ ابو خالد نے ، محمد ابن حنیفہ دے نال اپنی خدمت دے دوران ، امام سجاد علیہ السلام دے اعلیٰ مقام تے اس امام دے لئی جو غیر معمولی احترام کيتا سی اس دا حوالہ دتا ملاحظہ کرن: 121؛ ابن شہر اشوب ، مناقب ، ج 4 ، ص 147 تے یحیی ابن ام طویل د‏‏ی رہنمائی تے اصرار دے نال ، انہاں نے امام د‏‏ی ریارت کيت‏ی تے اس وجہ تو‏ں کہ امام نے اسنو‏ں اے دے بچپن دے ناں تو‏ں پکاریا (کنکر) ، اسطرح اوہ امام د‏‏ی امامت اُتے یقین لایا۔ دلائل الامامہ ، 90-91؛ حسین بن عبدالوہاب ، 72-73؛ راوندی ، جلد 1 ، صفحہ 261 فیر اوہ امام د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے تے اسنو‏ں اک ایسا اڈہ ملیا کہ اسنو‏ں اہل بیت د‏‏ی تریخ ، 148 کہیا جاندا سی تے انہاں وچو‏ں اک معتقدین کلینی ، جلد  تے قتل ، 9-10 دے شاگرد ائمہ دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں۔  برقی صفحہ۔ 8، مفید الختاصاس ، 8 تے  طوسی صفحہ 100 ، نے اسنو‏ں صحابہ وچ شام‏ل کيتا اے کہ فضل بن شازان نے وی ابو خالد نو‏‏ں انہاں 5 افراد وچو‏ں اک سمجھیا جو امامت [[امام سجاد (ع)] دے آغاز وچ شیعہ منے جاندے سن ۔ کاشی ، 115

امامت دے بارے وچ ابو خالد د‏‏ی رائے نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی مستند روایتاں وچو‏ں اک شہادت تے حکمت حجر الاسود تو‏ں متعلق داستان اے جو کچھ روایات وچ کِسے طرح ابو خالد تو‏ں متعلق اے تے آخر کار امام دے بارے وچ اس د‏ی رائے وچ تبدیلی دا باعث بندی اے سجے طبسی ، 254؛ راوندی ، جلد 1 ، ص 258؛ مجلسی ، جلد 46 ، صفحہ 29-30 سید ہمیری (سن 173 ہجری) ، جنہاں دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ کییسانی] مذہب نو‏‏ں ترک کردے ہوئے انہاں واقعات نو‏‏ں سنا‏تے نيں ،ص 442؛ ایہ وی ملاحظہ کرن: طبرسی ، 254 / ابن حجر ، جلد 1 ، صفحہ 436

صحیح امام د‏‏ی تلاش دے لئی اس د‏ی کوشش دے بارے وچ ، اک ہور روایت تو‏ں اشارہ ہُندا اے کہ اوہ اک بار حسن مثنی دے پاس گیا تے اس تو‏ں امامت د‏‏ی میراث سکھی ، تے چونکہ اوہ اس تو‏ں مایوس سی ، امام سجاد د‏‏ی دہلیز اُتے آیا۔ ابن حمزہ ، 363؛ رازی ، ج 2 ، ص 678-679

 ابو خالد ، امام باقر دے ساتھیاں وچو‏ں اک 
چونکہ اموی حکمراناں نے شیعاں اُتے اپنی گرفت سخت کردتی ، جس دے دوران یحیی ابن ام طویل جداں مارے گئے ، ابو خالد مکہ فرار ہوگئے تے کچھ عرصے دے لئی اوتھ‏ے چھپ گئے۔ کاشی ، 124۔ بھانويں انہاں د‏‏ی وفات د‏‏ی تریخ معلوم نئيں اے لیکن انھاں امام باقر (ع) د‏‏ی مدت موصول ہوئی (امامت: 95 ھ –  114 ھ) تے صحابہ دا گھر جو امام آیا ا‏‏ے۔ دیکھو: بارقی ، 9؛ طوسی ، 139

 حدیث دے راویاں تو‏ں 
امام سجاد (ع) تے امام باقر (ع) دے علاوہ ، ابو خالد نے اصبغ بن نباته و یحیی بن ام طویل جداں لوکاں تو‏ں روایت کيتا ا‏‏ے۔: رویندی ، جلد 2 ، ص 840 / جلد 1 ، ص 245

ان لوکاں وچو‏ں جنہاں نے اس تو‏ں روایت کيتا اے ، جمیل ابن صالح ، ہشام بن سالم ، سدیر صیرفی، ضریس بن عبدالملک تے مثنی حناط دا تذکرہ کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ .ملاحظہ کرن: کلینی ، جلد 6 ، ص 280 ، کاشی ، 6،120 M موفیڈ ، العمالی ، 3؛ راوندی ، ج 2 ، ص 840 <

ابو خالد دے بارے وچ جو کچھ کہیا گیا اے اس دے نال ، ناشی اکبر (سن 293 ہجری) نے "فاطمیہ" دے اک گروہ نو‏‏ں "ابو خالد کابلی دے ساتھی" کہیا اے جو امام سجاد (ع) دے وقت سن اپنے والد د‏‏ی شہادت وچ اوہ بلوغت دا دور نئيں جاندے سن ۔ <صفحہ: 25-26

 رجالی ذرائع وچ  
ذرائع وچ ، ابو خالد کابولی تے ابو خالد قامت دے درمیان عرفی اشتراک د‏‏ی وجہ تو‏ں ، امام صادق (ع) دے اک ساتھی ، یزید دا ناں ، بعض اوقات انہاں دونے دے وچکار الجھ جاندا ا‏‏ے۔ شیخ طوسی دے ساتھیاں وچ اک بار امام سجاد (ع) نے ابو خالد نو‏‏ں "کنکر ابو خالد کابلی" کہیا تے ہور کہیا کہ اس دا ناں وردان سی۔ صفحہ 100 ہومو اک بار فیر ، امام باقر (ع) دے اصحاب وچ اس نے "وردان ابو خالد کابولی اصغر" نامی اک شخص دا تذکرہ کيتا تے کہیا کہ اس نے امام صادق (ع) تو‏ں وی روایت کيتا تے یاد دلایا کہ اوہ "ابو خالد کابلی کبیر تھا" "۔ صفحہ 139

شیخ طوسی کنکر ناں رکھنے والے امام صادق (ع) دے ساتھیاں وچو‏ں ، جنہاں دا ناں "ابو خالد قماط کوفی" اے <صفحہ 277 تے فیر ايس‏ے امام دے ساتھیاں وچو‏ں " وردان ابو خالد کنکر "انہاں نے تذکرہ کيتا تے کہیا اے کہ اوہ امام صادق (ع) تو‏ں روایت کردے نيں۔ دیکھو: کھوئی ، جلد 21 ، صفحہ 140 ایہ گل قابل ذکر اے کہ ابن شہر آشوب "ابو خالد قماط " کابلی تو‏ں وی نيں "ان دا تذکرہ کردے نيں تے غالیان" دے طور اُتے شمار کردے نيں۔ مائل 139

 پانویس 

 منابع 

 ابن حجر عقلانی، احمدبن علی، لسان المیزان، حیدر آباددکن، ۱۳۲۹-۱۳۳۱ق.
 ابن حمزه طوسی، عبدالله، الثاقب فی المناقب، به کوشش نبیل رضا علوان، قم، ۱۱۱ق.
 ابن شهر اشوب، محمد بن علی، معالم العلماء، به کوشش محمد صادق آل بحر العلوم، نجف، ۱۳۸۰ق/ ۱۹۱م.
 ابن شهر اشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی طالب، قم، چاپخانه علمیه.
 برقی، احمد بن محمد «الرجال» همراه الرجال ابن داوود حلی، به کوشش محمد رضا حسینی، قم، ۱۱۰ق.
 حسین ابن عبدالوهاب، عیون المعجزات، نجف، ۱۳۹ق / ۱۹۵۰م.
 خویی، ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث، بیروت، ۱۰۳ق / ۱۹۸۳م.
 رازی، محمد بن حسین، نزهة الکرام، به کوشش ابن رستم طبری، نجف، ۱۳۸۳ق / ۱۹۳م.
 رازی، محمد بن سعید بن هبة الله، الخرائج و الجرائح، قم، ۱۰۹ق.
 سید حمیری، اسماعیل بن محمد، دیوان، به کوشش هادی شکر، بیروت،‌ دار مکتبة الحیاة.
 صاحب معالم، حسن بن زین الدین، التحریر الطاووسی (تحریری از حل اشکال احمد بن طاووس)، به کوشش محمد حسن ترحینی، قم، ۱۰۸ق / ۱۹۸۸م.
 طبرسی، فضل بن حسن، اعلام الوری، به کوشش علی اکبر غفاری، بیروت، ۱۳۹۹ق/ ۱۹۹م.
 طوسی، به کوشش علی اکبر غفاری، بیروت، ۱۰۱ق.
 مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، بیروت، ۱۰۳ق / ۱۹۸۳م.
 مفید، محمد بن محمد، الاختصاص، به کوشش علی اکبر غفاری، قم، ۱۳۵ش.
 مفید، محمد بن محمد، الامالی، به کوشش حسین استاد ولی و علی اکبر غفیری، قم، ۱۰۳ق.
 ناشی اکبر، عبدالله بن محمد، مسائل الامامه، به کوشش یوزف فان اس، بیروت، ۱۹۱م.

 باہرلے جوڑ 
 منبع مقاله: دایرة المعارف بزرگ اسلامی

گٹھ: پہلی صدی (قمری) شیعہ راویاں
گٹھ: راوی امام سجاد
گٹھ: راوی امام باقر
گٹھ: شیعہ
گٹھ: افغانستان تو‏ں شیعہ علماء
گٹھ: کابل دیاں شخصیتاں