ابن قتیبہ دینوری

ابن قُتیبہ الدینوری اسلام دے مشہور عالم، مؤرخ، فقیہہ تے ادیب سن۔ اونہاں دا اصل ناں عبداللہ بن مسلم بن قتیبہ سی۔ اونہاں دا جنم 213 ہجری (828 عیسوی) وچ عراق دے شہر بغداد وچ ہویا۔ ابن قتیبہ اپنے وقت دے نامور علماں وچ شمار ہُندے سن تے اونہاں نوں خاص طور اُتے عربی ادب، تاریخ، فقہ، تے حدیث وچ مہارت حاصل سی۔

 پیدائش و تعلیم 
سنہ ۔  ابو محمد عبد اللہ بن مسلم بن قتیبہ الکوفی دینور دے قاضی سن ۔ انہاں نو‏‏ں اکثر اوقات قتیبیا تے قتبی وی کہندے نيں۔ بغدادماں پیدا ہوئے تے بغداد وچ نشو و نما ہوئی۔ تے تعلیم پائی تے پیدائش د‏‏ی نسبت تو‏ں کوفی تے والد د‏‏ی پیدائش دے لحاظ تو‏ں انھاں مروزی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ بغداد دے نجومی دبستان دے نمائندہ سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ انھاں جاحظ د‏‏ی طرح مختلف علوم و فنون وچ دستگاہ سی۔ لیکن اس دے برخلاف درایت د‏‏ی بجائے روایت دے حامی سن ۔ قرآن تے حدیث د‏‏ی روشنی وچ مذہبی عقائدکو دیکھدے سن ۔ انہاں د‏‏ی کئی کتاباں معیاری نيں۔ اوہ شعوبی یعنی محدود قومیت دے مخالف سن ۔

ابن قتیبہ نے اپنی ابتدائی تعلیم بغداد وچ حاصل کیتی، جتھے اونہاں نوں مشہور علماں کولوں علم سیکھن دا موقعہ ملیا۔ او بعد وچ دینور (موجودہ ایران) وچ قاضی (جج) دے عہدے اُتے فائز ہو گئے، جس کر کے اونہاں نوں الدینوری کہیا جاندا اے۔

 وضاحت 
الامامہ و السیاسۃ دے مصنف: اس کتاب د‏‏ی نسبت اک وڈے عالم ابن قتیبہ دینوری (-/-) د‏‏ی جانب کيتی جاندی اے اُتے ایہ نسبت درست نئيں اے (ان دا ناں ابراہیم بن قتیبیہ اے جو شیعہ مسلک نال تعلق رکھدے نيں انہاں د‏‏ی کتاب دا ناں وی المعارف اے کتاب المعارفابن قتیبیہ صفحہ 1 پاک اکیڈمی آرام باغ کراچی)۔ کتاب دے مطالعے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اس دے مصنف غالی شیعہ نيں جدو‏ں کہ ابن قتیبہ دے بارے وچ ایہ گل معلوم و معروف اے کہ اوہ اہل تشیع دے سخت مخالف سن ۔ انہاں د‏‏ی "الامامۃ و السیاسۃ " نامی کسی کتاب دا سراغ کسی تے ماخذ جداں لسٹ ابن الندیم وچ نئيں ملدا اے تے نہ ہی اس کتاب دا اسلوب بیان انہاں د‏‏ی ہور کتاباں نال ملدا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں واضح ہُندا اے کہ الامامۃ و السیاسۃ کسی شیعہ عالم د‏‏ی کتاب ا‏‏ے۔

 لکھتاں 

 تأویل غریب القرآن۔
 غریب الحدیث۔
 عیون الأخبار۔
 مشکل القرآن۔
 مشکل الحدیث۔
 تأویل مختلف الحدیث۔
 عبارۃ الرؤیا۔
 کتاب المعارف۔
 الأشربۃ۔
 إصلاح الغلط۔
 کتاب التقفیۃ۔
 کتاب الخیل۔
 کتاب إعراب القراءات۔
 کتاب الأنواء۔ (شاید ایہ کتاب ابو حنیفہ دینوری د‏‏ی ہو)
 کتاب المسائل والأجوبۃ۔
 کتاب المیسر والقداح وغیر ذلک۔
 الشعر والشاعر۔
 کتاب المعانی الکبیر۔
 أدب الکاتب
علمی خدمات
ابن قتیبہ نے کئی اہم کتاباں لکھیائیاں، جو مختلف علماں، فقہ، ادب، تے تاریخ دے موضوعات نوں چُھدن دیاں نیں۔ اونہاں دی تحریر دی خاصیت ایہ سی کہ او علم نوں عام لوکاں دے واسطے آسان تے قابل فہم بنا کے پیش کردے سن۔

مشہور کتاباں
عیون الأخبار – ادب، اخلاقیات، سیاست تے حکمت بارے ایک انسائیکلوپیڈیا
المعارف – عمومی تاریخ دا ایک جامع خلاصہ
تأویل مختلف الحدیث – حدیث دے معنی تے وضاحت بارے
الشعر و الشعراء – شاعری تے مشہور شاعرآں بارے
قاموس السِّیر – اسلامی تاریخ تے حکمراناں دے حالات
وفات
ابن قتیبہ ۲۷۶ ہجری (۸۸۹ عیسوی) وچ بغداد وچ وفات پا گئے، پر اونہاں دیاں کتاباں اج وی علم دوستاں تے محققین دے واسطے بہت قیمتی ثبوت نیں۔
 حوالے 

گٹھ:828 دے جم
گٹھ:885 دیاں موتاں
گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ ریاضی دان
گٹھ:ایرانی مورخین
گٹھ:عربی بولی دے مصنفاں
گٹھ:قرون وسطی دے مسلم جغرافیہ دان
گٹھ:کوفی شخصیتاں
گٹھ:اسلام دے مسلما‏ن مورخین
گٹھ:نويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:نويں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:820ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:فارسی سنی علماء اسلام
گٹھ:اثری شخصیتاں