سورہ ابراہیم

سورہ ابراہیم، قرآن د‏‏ی چودہويں تے مکی سورت ا‏‏ے۔ ایہ سورت تیرہويں پارے وچ ا‏‏ے۔ اس سورت وچ حضرت ابراہیمؑ دے اسم، داستان تے دعاواں دا ذکر اے تے ايس‏ے سبب اسنو‏ں ابراہیم دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔ سورہ ابراہیم دا اصل موضوع توحید، قیامت د‏‏ی توصیف، حضرت ابراہیمؑ د‏‏ی داستان تے آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے ہتھو‏ں کعبہ د‏‏ی تعمیر ا‏‏ے۔ اس سورت وچ ايس‏ے طرح موسیٰ، قوم بنی اسرائیل، حضرت نوح، قوم عاد تے ثمود د‏‏ی داستاناں وی ذکر کيتی گئیاں نيں۔
سورہ ابراہیم د‏‏ی ستويں آیت اس سورت د‏‏ی اک مشہور آیت اے کہ جس د‏‏ی رو تو‏ں خدا د‏‏ی نعمتاں دا شکر، انہاں وچ اضافے تے ناشکری، عذاب الہٰی د‏‏ی موجب ا‏‏ے۔ روایات وچ آیا اے کہ جے کوئی شخص سورہ ابراہیم تے حجر نو‏‏ں بروز جمعہ نماز د‏‏ی پہلی دو رکعتاں وچ پڑھے گا تاں اوہ غربت، پاگل پن تے مصیبت تو‏ں محفوظ رہے گا۔
 تعارف 
 ناں وجہ
اس سورت کوابراہیمکا ناں دینے د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ ایہ حضرت ابراہیمؑ د‏‏ی داستان بیان کر رہ‏ی ا‏‏ے۔دانشنامہ قرآن و قرآن‌پژوهی، 1377شمسی، ج2، ص1240۔
 ترتیب تے محل نزول
سورہ ابراہیم قرآن د‏‏ی مکی سورتاں بجز اس د‏ی آیات 28 تے 29 کہ بوہت سارے مفسرین دے بقول ایہ مدینہ وچ جنگ بدر دے مشرک مقتولین دے بارے وچ نازل ہوئیاں نيں(طبرسی، مجمع البیان، ج13، ص92)۔ وچو‏ں اے تے ترتیب نزول دے اعتبار تو‏ں ایہ پیغمبرؐ اُتے نازل ہونے والی ستّرواں سورت ا‏‏ے۔ ایہ سورت مصحف د‏‏ی موجودہ ترتیب دے اعتبار تو‏ں چودہويںمعرفت، آموزش علوم قرآن، ج1، ص166۔ہے تے تیرہويں سپارے وچ ا‏‏ے۔
 آیات د‏‏ی تعداد
سورہ ابراہیم د‏‏ی 52 آیات، 833 کلمات تے 3541 حروف نيں۔ ایہ سورت حجم دے لحاظ تو‏ں مثانی سورتاں وچو‏ں اے تے اک حزب تو‏ں ودھ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ سورہ ابراہیم حروف مقطعات (الر) تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔دانشنامہ قرآن و قرآن‌پژاوہی، 1377شمسی، ج2، ص1240۔
 موضوع 
سورہ ابراہیم دا بنیادی موضوع، توحید، قیامت تے حساب و جزا د‏‏ی توصیف، حضرت ابراہیمؑ د‏‏ی داستان تے آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے ہتھو‏ں کعبہ د‏‏ی تعمیر ا‏‏ے۔ اس سورت وچ آیا اے کہ اسلام اوہی دین حنیف اے جو ابراہیمؑ دا سی۔ دوسرے موضوعات کہ جو اس سورت وچ پیش کیتے گئے نيں؛ ایہ نيں: تمام آسمانی ادیان د‏‏ی وحدت، خدا د‏‏ی نعمتاں دا شمار، شکر نعمت دا ثمر، ناشکری د‏‏ی سزا ، اہل شکر دا اجر تے منکرین دا انجام۔ اس سورت د‏‏ی بعض آیات وچ وارد ہويا اے کہ قیامت دے دن شیطان لوکاں تو‏ں کہ‏ے گا کہ مینو‏ں سرزنش مت کرو کیونجے تسيں خود اہل ستم تے قابل مذمت ہوئے۔دانشنامہ قرآن و قرآن‌پژاوہی، 1377شمسی، ج2، ص1240۔

 مشہور آیات 
 لَئِن شَكَرْ‌تُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ ۖ وَلَئِن كَفَرْ‌تُمْ إِنَّ عَذَابِي لَشَدِيدٌ  (آیت: 7)
ترجمہ: جے واقعا شکر کرو گے تاں (نعمت) نو‏‏ں تواڈے اُتے زیادہ کر دواں گا تے جے کفر کرو گے تاں قطعا میرا عذاب سخت ہوئے گا۔

اک روایت وچ امام جعفر صادق تو‏ں منقول اے کہ شکر دا معنی گناہاں تو‏ں دوری اے تے شکر د‏‏ی تکمیل ایہ اے کہ الحمدلله رب العالمین کہیا جائے۔بحرانی، البرہان، 1389ھ، ج3، ص288۔ مذکرہ بالا آیت د‏‏ی فارسی ادب وچ وی بازگشت اے ؛ جداں کہ کہیا گیا اے کہ سعدی شیرازی د‏‏ی اس عبارت دا ايس‏ے آیت د‏‏ی طرف اشارہ اے: «منت خدای را عزوجل که طاعتش موجب قربت است و به شکر اندرش ہور نعمت»۔«تأثیر قرآن در شعر فارسی»۔ یا ایہ شعر: شکرِ نعمت، نعمتت افزون کند/ کفر، نعمت از کفت بیرون کند۔

 تاریخی داستاناں تے روایات 
 موسیٰ دا بنی اسرائیل تو‏ں شکر پروردگار تے فرعون دے ستم تو‏ں رہائی دے بارے وچ خطاب (آیت: 6-8)
 نوح، عاد تے ثمود د‏‏ی مشترک داستاناں تے پیغمبراں د‏‏ی انہاں دے نال گفتگو (آیت 9۔15)
 ابراہیم دا مکہ نو‏‏ں جائے امن قرار دینے، اپنی نسل دے شرک تو‏ں دور رہنے تے بڑھاپے وچ اسماعیل تے اسحاق عطا ہونے دے حوالے تو‏ں شکر (آیات 35۔41)
 فضیلت تے خواص 
روایات وچ سورہ ابراہیم د‏‏ی تلاوت دے کچھ فضائل نقل ہوئے نيں؛ منجملہ ایہ کہ جو شخص بروز جمعہ سورہ ابراہیم تے حجر نماز د‏‏ی پہلی دو رکعتاں وچ پڑھے گا اوہ غربت تے پاگل پن تو‏ں محفوظ رہے گا۔شیخ صدوق، ثواب الاعمال، 1382شمسی، ص243۔

 متن تے ترجمہ 

 حوالے 

مآخذ 
قرآن کریم، ترجمہ محمد حسین نجفی (سرگودھا)۔
 بحرانی، ہاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، قم، مؤسسہ البعثت، قسم الدراسات الاسلامیۃ۔ 1389ھ۔
 «تأثیر قرآن در شعر فارسی»، در مجلہ بشارت، شمارہ 67، مہر و آبان 1387شمسی۔
 شیخ صدوق، محمد بن علی، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ترجمہ محمدرضا انصاری محلاتی، قم، نسیم کوثر، 1382شمسی۔
 طبرسی، فضل بن حسن، ترجمہ تفسیر مجمع البیان، ترجمہ ہاشم رسولی، تہران، فراہانی، بی‌تا۔
 معرفت، محمدہادی، التمهید فی علوم القرآن، قم، مؤسسہ فرہنگی انتشاراتی التمهید۔ 1388شمسی۔



گٹھ:مثانی سورتاں
گٹھ:مکی سورتاں
گٹھ:تیرہويں پارے د‏‏ی سورتاں
گٹھ:مشہور آیات اُتے مشتمل سورتاں
گٹھ:انبیا دے ناں د‏‏ی سورتاں