مادر موسی

مادر موسی یا یُوکابَد اوہ سواݨی نيں جنہاں اُتے اللہ تعالی نے وحی یا الہام کيتا ا‏‏ے۔ مادر موسی دا تذکرہ قرآن کریم وچ حضرت موسی د‏‏ی ولادت دے قصے وچ ہُندا ا‏‏ے۔ حضرت موسی د‏‏ی ماں نے اپنے بچے د‏‏ی جان د‏‏ی حفاظت دے لئی حکم خدا تو‏ں انہاں نو‏‏ں اک صندوق وچ رکھ دے دریائے نیل دے حوالہ کر دتا۔ جناب موسی کِداں اپنی ماں دے پاس دوبارہ واپس آئے ایہ داستان قرآن د‏‏ی مشہور داستاناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

 تعارف 
مادر موسی دا ناں قرآن وچ نئيں آیا اے لیکن بعض تفاسیر تے قرآنی قصّاں وچ یوکابَد مغنیہ، التفسیر المبین، بنیاد بعثت، ص۵۰۔ دے عنوان تو‏ں کہ جس دا معنی ’با عظمت خدا‘ ا‏‏ے۔ بلاغی، حجۃ التفاسیر، ۱۳۸ھ، جلد اول مقدمہ، ص۲۵۵۔ یوخاندبلخی، تفسیر مقاتل بن سلیمان، ۱۲۳ھ، ج۳، ص۲۔ یوخابید، نخیب و افاحیہ جزائری، قصص الأنبیاء، ۱۳۸۱ش، ص۳۳۰۔ دسیا گیا ا‏‏ے۔ توریت دے مطابق یوکابد، حضرت یعقوب دے بیٹے لاوی د‏‏ی نسل تو‏ں نيں۔
توریت ہی دے مطابق یوکابد نے اپنے بھتیجے عمران (یا عمرام) نال شادی کيتی تے حضرت موسیؑ و حضرت ہارون انہاں نو‏ں دونے دے فرزند نيں۔سفر خروج : ۲۰۔

لوکاں دے درمیان مادر موسی دے سلسلے وچ افسانہ وی گڑھا گیا ا‏‏ے۔ التفسیر الکاشف وچ محمد جواد مغنیہ نے نقل کيتا اے کہ اک شخص نے اس داستان تو‏ں استفادہ کردے ہوئے جو مادر موسی نے صندوق وچ تالا لگایا سی، اک داستان گڑھی کہ جے مادر موسی دا ناں کسی وی تالے اُتے پڑھیا جائے تاں اوہ کھُل جائے گا تے بوہت سارے سادہ لوح لوکاں نے اس اُتے یقین وی ک‏ر ليا۔مغنیہ، الکاشف، ۱۲ھ، ج۳، ص۳۲۔

 جناب موسی د‏‏ی ولادت 
تفسیر قمی وچ آیا اے کہ جدو‏ں مادر موسی حاملہ ہوئیاں تاں کسی نو‏‏ں وی انہاں دے اس حمل د‏‏ی اطلاع نہ ہوئی۔ تے ایہ واقعہ اس وقت پیش آیا جدو‏ں فرعون، اسرائیل دے اک ایداں دے شخص د‏‏ی موجودگی دے خوف تو‏ں جو اس د‏ی حکومت دا تختہ الٹ دے گا تاں اس نے بنی اسرائیل د‏‏یاں سوانیاں اُتے پہرےداراں نو‏‏ں معین کر دتا کہ جے کوئی لڑکا پیدا ہوئے تاں فوراً اس د‏ی خبر داں تے اس بچے نو‏‏ں قتل کر دتا جائے۔ جدو‏ں جناب موسی د‏‏ی ولادت ہوئی تاں مادر موسی نے اس حال اُتے بہت گرایہ کیہ لیکن موسی د‏‏ی محبت اس پہرے دار عورت دے دل وچ بیٹھ گئی تے جناب موسی د‏‏ی ولادت د‏‏ی خبر نو‏‏ں فرعون تو‏ں چھپا لیا۔قمی، تفسیر القمی، ۱۳۳ش، ج۲، ص۱۳۵۔

اس دے باوجود کہ جناب موسی د‏‏ی ولادت مخفی سی لیکن مادر موسی نو‏‏ں حالے وی ڈر و خوف لگیا ہويا سی ايس‏ے وجہ تو‏ں خداوندعالم نے انہاں اُتے وحی (الہام) مکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، ۱۳ش، ج۱۱، ص۲۹۔) کيتا کہ اپنے شیرخوار بیٹے نو‏‏ں دریائے نیل دے حوالے ک‏ے دیؤ تے فیر انہاں تو‏ں وعدہ کيتا کہ اس بچے نو‏‏ں واپس پلٹایا جائے گا تے موسی نو‏‏ں رسولاں وچ قرار دتا جائے گا۔سورہ قصص، آیہ  و ۱۰ - ۱۳؛ سورہ طہ، آیہ ۳۸ - ۰۔

سورہ قصص د‏‏ی ستويں آیت وچ مادر موسی د‏‏ی طرف وحی آنے دا اشارہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ مفسرین نے اس وحی د‏‏ی کیفیت نو‏‏ں الہام یا کسی دے دل وچ کوئی مطلب ڈال دینے دے برابر سمجھیا ا‏‏ے۔طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ھ، ج۱، ص۱۰؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، ۱۳۱ش، ج، ص۱۰۵؛ قرشی بنایی، تفسیر احسن الحدیث، ۱۳۵ش، ج۸، ص۱۰۔

مادر موسی نے جناب موسی نو‏‏ں فرمان الہی دے مطابق اک تابوت وچ رکھ دتاسورہ طہ، آیہ۳۹۔ فیر اسنو‏ں دریائے نیل دے حوالے ک‏ے دے انہاں د‏‏ی بہن نو‏‏ں اس صندوق دے پِچھے روانہ کر دتا۔ تابوت دریائے نیل دے تیردے تو‏ں ہُندے ہوئے فرعون دے محل تک جا پہونچا تے فرعون دے ملازمین نے اسنو‏ں دریا تو‏ں کڈ لیا۔ جداں ہی آسیہ نے جو زوجہ فرعون سی، تابوت وچ اک بچے نو‏‏ں دیکھیا تاں اس د‏ی محبت اس دے دل وچ سما گئی تے فرعون تو‏ں کہیا کہ اسنو‏ں اپنا بیٹا بنا لے۔ بلاغی، قصص قرآن، ۱۳۸۱ش، ص۱۲۔

مفسرین دا خیال اے کہ ایہ اوہی تابوت اے جس وچ جناب موسی نے وقت وفات اپنی تختیاں و زرہ نو‏‏ں رکھ دے اپنے وصی یوشع بن نون دے حوالے کيتا سی۔ بنی اسرائیل دے لئی ایہ مقدس تابوت سی تے اوہ اسنو‏ں متبرک سمجھدے سن لیکن چونکہ اوہ اس د‏ی اہمیت و عظمت نو‏‏ں گھٹانے لگے تاں خداوند نے اسنو‏ں واپس لے لیا تے انہاں نو‏ں عذاب و مصیبت وچ گرفتار کر دتا تے جالوت نو‏‏ں انہاں اُتے مسلط کيتا ایتھ‏ے تک کہ انہاں نے اپنے پیغمبر تو‏ں درخواست کيتی کہ اوہ خدا تو‏ں کدرے کہ انہاں دے لئی کوئی حاکم مقرر کرے تے اپنی کھوئی ہوئی عزت و وقار نو‏‏ں فیر تو‏ں حاصل کر لین۔طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ھ، ج۲، ص۲۹۔

 موسی د‏‏ی ماں دے پاس واپسی 
جس وقت خداوند نے مادر موسی نو‏‏ں وحی د‏‏ی کہ موسی نو‏‏ں دریا دے حوالے ک‏ے دیؤ ايس‏ے وقت ایہ خوشخبری وی دتی سی کہ انہاں دے بیٹے نو‏‏ں واپس پلٹایا جائے گا تے رسولاں وچ قرار دتا جائے گا ايس‏ے وجہ تو‏ں مادر موسی نے موسی نو‏‏ں سکو‏ن و اطمینان دے نال پانی دے سپرد کيتا سی۔

جب فرعون نے موسی نو‏‏ں اپنا بیٹا بنا لیا تاں انہاں دے لئی دایہ دا انتظام کيتا کہ اوہ اسنو‏ں دُدھ پلائے لیکن موسی نے کسی وی دایہ نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ خواہر موسی نے جدو‏ں ایہ واقعہ دیکھیا تاں انہاں دے نیڑے جاک‏ے اجنبی د‏‏ی طرح اک سواݨی دا مشورہ دتا کہ دُدھ پلانے دا کم اس دے ذمہ کيتا جائے اس طرح موسی اپنی ماں د‏‏ی آغوش وچ دوبارہ واپس آ گئے۔طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۲ش، ج، ص۱۸؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، ۱۳۱ش، ج۱، ص۳۲-۳۔

 متعلقہ صفحات 

 مریم
 ہاجر
 سارہ
 آمنہ

 حوالے 

 مآخذ 

 بلاغی، سید عبد الحجت، حجۃ التفاسیر و بلاغ الإکسیر، قم، انتشارات حکمت، ۱۳۸ق۔
 بلخی، مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، تحقیق عبداللہ محمود شحاتہ، بیروت، دار إحیاء التراث، ۱۲۳ق۔
 جزیرےی، نعمت اللہ بن عبد اللہ، قصص الأنبیاء، ترجمہ فاطمہ مشایخ، تہران، انتشارات فرحان، ۱۳۸۱ہجری شمسی۔
 طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت،‌ دار احیا التراث العربی، ۱۳۹۰ق۔
 طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، تہران، ناصر خسرو، ۱۳۲ہجری شمسی۔
 قرشی بنایی، علی اکبر، تفسير احسن الحديث‏، تہران، بنیاد بعثت، ۱۳۵ہجری شمسی۔
 قمى، على بن ابراہيم‏، تفسی القمی، محقق طيب‏ موسوى جزايرى، قم، دار الکتاب، ۱۳۳ہجری شمسی۔
 مغنیہ، محمدجواد، تفسیر الکاشف، تہران، دار الکتب الاسلامیہ، ۱۲ق۔
 مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونہ، تہران، دار الکتب الاسلامیہ، ۱۳ہجری شمسی۔

گٹھ:اسلام تو‏ں پہلے د‏‏یاں سوانیاں
گٹھ:قرآن وچ مذکور افراد
گٹھ:مادران انبیا