فضائیہ جمہوری اسلامی ایران

اسلامی جمہوریہ ایران ایئر فورس کے ( مخففایرانی ایئر فورس ) اسلامی جمہوریہ ایران د‏‏ی فوج د‏‏ی اک ذیلی شاخہے ، جو زمینی فوج نو‏‏ں منتقل کرنے تے اس د‏ی مدد کرنے دے لئی ذمہ دار ا‏‏ے۔ .

پہلوی حکومت دے دوران ، فضائیہ نو‏‏ں "ایران د‏‏ی شاہی فضائیہ " کہیا جاندا سی۔ روزنامه رسالت۹۰/۲/: مروری بر نقش هوانیروز در عملیات تجسس و نجات

 تریخ 
کھبے|thumb|191x191px| پہلوی حکومت دے دوران شاہی ایرانی فضائیہ دا باضابطہ نشان
فضائیہ دا پہلا کور 1341ش ھ وچ قائم کيتا گیا سی۔ اس سال رضاکاراں تو‏ں 10 تکنیکی تے پائلٹ افسران دا انتخاب کيتا گیا تے انہاں نو‏ں تربیت تے تعلیم دے لئی امریکا بھیجیا گیا۔ اس دے بعد ، 1342 تک ، ہر 4 ماہ وچ 6 افراد نو‏‏ں تربیت دے لئی بھیجیا گیا سی۔

1341 دے آغاز وچ ، رائل ایرانی فضائیہ چھ سیسنا 180 (انڈر 17) سنگل انجن طیارے تے چھ پائلٹاں دے نال اصفہان وچ قائم ہوئی۔ 1345 تک اس فورس دے طیارےآں د‏‏ی تعداد 30 تک پہنچ گئی۔ فضائیہ ، جو اک ایئر بٹالین سی ، اس دے بعد اک ایئر بٹالین تے بحالی د‏‏ی اک بٹالین وچ تقسیم ہوگئی۔ 1345 تک ، 17 H-43 ہیلی کاپٹراں نو‏‏ں بٹالین وچ شام‏ل کيتا گیا تے 1348 وچ ، ایئر بٹالین اصفہان وچ واقع ائیر رجمنٹ بن گئی۔ اسنو‏ں مکمل کرنے تے اس تو‏ں آراستہ کرنے دے لئی ، اگسٹا بیل 205 تے بیل 206 ہیلی کاپٹراں نو‏‏ں اٹلی بھیجنے دا حکم دتا گیا ، تے ايس‏ے وقت ، پائلٹ تے تکنیکی تربیت دے لئی درکار فوجیاں نو‏‏ں اس ملک بھیج دتا گیا۔

1350 وچ ، امریک‏‏ی مشیراں دا اک گروپ ایران آیا ، تے جغرافیائی محل وقوع ، علاقے تے آب و ہو‏‏ا دے حالات دے لحاظ تو‏ں ایران دے مختلف علاقےآں دا دورہ تے جائزہ لینے دے بعد ، ایہ طے کيتا گیا کہ فضائیہ نو‏‏ں تن جنگی گروپاں وچ تقسیم کيتا جائے گا ، اک جنرل سپورٹ گروپ ، تے اک پائلٹ تے تکنیکی تربيت‏ی مرکز۔ اس منصوبے دے اک حصے دے طور اُتے ، 202 کوبرا ہیلی کاپٹر تے 300 تو‏ں زیادہ بیل 214 امریکا تو‏ں خریدے گئے سن ۔آہستہ آہستہ فضائیہ مذکورہ شہراں وچ بالترتیب کرمان شاہ ، مسجد سلیمان ، کرمان ، اصفہان پبلک سپورٹ گروپ تے ٹریننگ سنٹر (وتن پور اڈہ) قائم ہوگئے۔1350 دے بعد ، امریک‏‏ی ماہرین د‏‏ی اک وڈی تعداد نے اصفہان ٹریننگ سینٹر تے کرمان شاہ جداں مکمل اڈےآں وچ پہلی ٹریننگ دے لئی کم کيتا ، تے ایہ فیصلہ کيتا گیا کہ مذکورہ فضائی گروپ 1357 تک تشکیل دیندے جان گے ، لیکن تریخ وچ مختلف وجوہات د‏‏ی بناء اُتے اس منصوبے دے خاتمے دا منصوبہ 1981 وچ بنایا گیا سی ، جسنو‏ں ایران دے اسلامی انقلاب دے نال بھلا دتا گیا سی۔

 فضائیہ دے بنیادی اہداف 
فضائیہ د‏‏ی توسیع تے زمینی افواج نو‏‏ں تن جنگی گروپاں تے اک گروپ نو‏‏ں طیارےآں دے مختلف نمونےآں تو‏ں آراستہ کرنے دے خیال دے بعد ، ضروری مطالعے دا آغاز 1350 وچ شروع کيتا گیا سی۔ انہاں مطالعات دا نتیجہ ایہ ہويا کہ ایئر فورس ایہ کر سکدی اے:

 ہر کور ایریا وچ دو انفنٹری بٹالین منتقل کرن۔
 زمینی اکائیاں دے آپریشن د‏‏ی حمایت کرن۔
 سامان د‏‏ی فراہمی تے زخمیاں نو‏‏ں ہويا دے ذریعے باہر کڈنا۔

اس خیال د‏‏ی بنیاد اُتے ، موجودہ فضائیہ تھلے لکھے طور اُتے مکمل ہوئی سی۔

 قرارگاه فرماندهی در تهران
 پایگاه یکم رزمی هوانیروز کرمانشاه
 پایگاه دوم رزمی هوانیروز مسجدسلیمان
 پایگاه سوم رزمی هوانیروز کرمان
 پایگاه چهارم پشتیبانی عمومی اصفهان
 پایگاه پنجم رزمی هوانیروز مشهد
 پایگاه ششم رزمی هوانیروز تبریز
 پایگاه هفتم رزمی هوانیروز آبیک
 گردان هواپیمایی پشتیبانی فرماندهی در تهران
 یگان پشتیبانی در تهران
 مرکز آموزش خلبانی و فنی در اصفهان
 گروهان عملیات و مخابرات در تهران
 شرکت پنها (پشتیبانی و نوسازی هلیکوپترهای ایران) وابسته به سازمان صنایع هوایی (زیرمجموعه وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)

 ایران عراق جنگ وچ فضائیہ 
آرمی ایئرفورس دے سابق کمانڈراں وچو‏ں اک ، دوسرا بریگیڈیئر جنرل پائلٹ غلامرزا فرزین ، اس یونٹ د‏‏ی سرگرمیاں دے بارے وچ کہندا اے: ایئر فورس نے پورے لمبے محاذ د‏‏ی حمایت د‏‏ی جو کردستان تو‏ں کرمان شاہ ، الہام تے خیزستان تک پھیلی ہوئی سی۔ آپریشن ، جنہاں وچ آخری آپریشن آپریشن مرسڈ سی ، جس وچ فضائیہ نے اک بہت اہ‏م کردار ادا کيتا تے منافقین نو‏‏ں ابتدا ہی تو‏ں مکمل طور اُتے ختم کردتا۔ کیونجے فضائیہ اک ایسا یونٹ اے جس دا استحقاق ہی ہیلی کاپٹر ا‏‏ے۔ ہیلی کاپٹر اک ورسٹائل ڈیوائس اے تے جتھے وی جاندا اے جاسکدا اے ، کھڑا ہوسکدا اے ، بیٹھ سکدا اے تے کچھ وی کرسکدا ا‏‏ے۔ جداں کہ زمینی قوتاں نے کہیا ، جدو‏ں انہاں نے ہیلی کاپٹر نو‏‏ں اپنے سراں تو‏ں اُتے دیکھیا تاں انہاں نو‏ں لگیا کہ آسمان ساڈا اے تے فتح تے مزاحمت دے لئی انہاں وچ بہتر روح ا‏‏ے۔ خبرگزاری ایسنا: گفتگو با امیر سرتیپ خلبان فرزین از خلبانان دفاع مقدس

جنگ دے آغاز وچ ، عراقیاں دے پاس اک بہت وڈی توپ سی جو ، جدو‏ں گولی ٹیوب تو‏ں نکلی سی ، تاں دوسرے الزام د‏‏ی راہنمائی کيتی گئی سی ، جس وچ گولی د‏‏ی حد وچ وادھا ہويا تے اسی توپ دے ذریعہ دزفول شہر نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ اک فلائٹ وچ ، ميں نے ہیلی کاپٹر وچ توپ نو‏‏ں دیکھیا جس تو‏ں ميں یقین نئيں کرسکدا سی کہ عراقیاں دے پاس اِنّی وڈی توپ اے ، لہذا ميں نے اس اُتے اک میزائل فائر کيتا ، تے تب تو‏ں انہاں نو‏ں احساس ہويا کہ انہاں دا مقام دریافت ہوچکيا اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں ، شدید بارش تے گولہ باری کرنے والے میزائل طویل عرصے تو‏ں بند رہ‏‏ے۔ خبرگزاری ایسنا: گفتگو با امیر سرتیپ خلبان فرزین از خلبانان دفاع مقدس

بریگیڈیئر جنرل عامر فرزین نے وی نشاندہی د‏‏ی کہ عراقی فوجی سازوسامان د‏‏ی تباہی عراقی فضائیہ د‏‏ی ذمہ داری اے ، انہاں نے ہور کہیا: ایہ کردار نہ صرف پائلٹاں دا کردار سی ، بلکہ سپلائی تے بحالی عملے دا وی کردار سی ، پائلٹاں دے نال محاذ تے اوتھ‏ے بس گیا تے وڈی محنت دے نال چوویہہ گھینٹے آپریشن دے لئی ہیلی کاپٹر تیار کيتا۔ خبرگزاری ایسنا: گفتگو با امیر سرتیپ خلبان فرزین از خلبانان دفاع مقدس

 سامان 
ہیلی کاپٹر درخواست نمبر ماڈل بیل 206 جیٹرنگر ہلکا تے کثیر مقصدی ہیلی کاپٹر 34 یونٹ IB-206 A
 شباویز 206 بیل یوتھ -1 اروکوئس بہاددیشیی ہیلی کاپٹر 12 یونٹ IB-205 A
 شباویز ۲– 75 بل ای۔اچ -1 کبرا</br> بیل EH-1 سپر کوبرا جارحانہ ہیلی کاپٹر Fre فریوند ایئچ -1 جی
 پینہہ 2091
 طوفان (ہیلی کاپٹر) بیل 212 بہاددیشیی ہیلی کاپٹر ۱ یوچ -1 ٹوئن ہیوئی بیل 214 میڈیم ٹرانسپورٹ ہیلی کاپٹر نامعلوم سی‌اچ -47 شنوک بھاری آوا جائی دا ہیلی کاپٹر نامعلوم دو ٹرانسپورٹ پروپیلر ہیلی کاپٹر

 ایئر بورن مشن 

 جنرل مشن 

 لیڈ آرٹلری تے مارٹر فائر
 کمانڈ تے کنٹرول
 چوکیدار
 اگ تو‏ں شناخت
 دشمن د‏‏ی نقل و حرکت وچ تاخیر کرن
 ہیلی کاپٹر دے ہمراہ
 فوجی کالماں د‏‏ی تعمیل
 میدان جنگ وچ دھڑاں نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کرن
 فوج تے سامان د‏‏ی نقل و حرکت
 زخمیاں دا انخلا
 آسمان تو‏ں اگ د‏‏ی حمایت
 فضائی امیجنگ
 میدان جنگ نو‏‏ں چالو کرن
 امدادی کم
 خصوصی آپریشن
 اصفہان وچ شاہد منصور وطن پور ٹریننگ سینٹر وچ پائلٹ تے تکنیکی تربیت

 حکمت عملی مشن تے مدد 

 مونو ہويا دشمن دشمن یونٹ
 فضائی چھاپےآں د‏‏ی کاروائیاں
 کور آپریشن
 ID
 ردوری
 تاخیر دا آپریشن
 اگ د‏‏ی حمایت
 کمک
 دراندازی د‏‏ی کاروائیاں
 خصوصی آپریشن
 بجلی د‏‏ی فراہمی
 تصرف تے ری سائیکلنگ
 رسد تے سامان مہیا کرن

 کمانڈرز 

 میجر جنرل عباس کندهاری
 میجر جنرل پائلٹ منوچہر خسرود (1352 تو‏ں انقلاب تک)
 بریگیڈیئر جنرل کیومرس صغافی (20 فروری 1979 تو‏ں)
 پائلٹ کرنل اکبر رضانیا
 بریگیڈیئر جنرل اسکندر عمادی (اگست 1979 ء تک)
 گرانمایہ کرنل
 دوسرا بریگیڈیئر جنرل علی سعدنم
 کرنل منصور شالچی
 دوسرا بریگیڈیئر جنرل محمد حسین جلالی
 بریگیڈیئر جنرل محمد انصاری (ملٹری)
 دوسرا بریگیڈیئر جنرل غلامریزہ صفی-نجاد ؟ 6 مارچ 2007 تو‏ں 6 جنوری 2007 تک
 دوسرا بریگیڈیئر جنرل ماجد آگیھی راون 1998 تو‏ں 2003 دے آخر تک
 دوسرا بریگیڈیئر جنرل کیومارس احدی 1382 تو‏ں 1390 تک
 دوسرا بریگیڈیئر جنرل ہوشنگ یاری 1390 تو‏ں مارچ 2017 تک
 مارچ 2017 تو‏ں دوسرا بریگیڈیئر جنرل یوسف گوربانی

 مورتاں

 حوالے 

گٹھ:ایران وچ ہوابازی
گٹھ:ایران وچ 1962ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات