ابن داود حلی

ابو محمد تقی‌ الدین حسن بن علی بن داود حلی (647- بعد وچ 707 ھ) ، ابن داود حلی دے ناں تو‏ں معروف، ستويں صدی ہجری دے شیعہ امامیہ ماہر رجال، عالم، فقیہ، ادیب تے شاعر نيں۔ اوہ علامہ حلی دے معاصر نيں تے انہاں د‏‏ی مشہور ترین کتاب الرجال ا‏‏ے۔ انہاں دے برجستہ اساتید وچ محقق حلی‏، سید جمال الدین احمد بن طاووس‏، سید عبد الکریم بن سید احمد بن طاووس قابل ذکر نيں۔

 سوانح حیات 

ابن داود حلی د‏‏ی ولادت 5 جمادی الثانی 647 ھ وچ ہوئی۔ابن داود، رجال ابن داود، ۱۳۹۲ق، ص۵.

سیرت د‏‏یاں کتاباں وچ انہاں دے محل ولادت دا تذکرہ نئيں ہويا ا‏‏ے۔ لیکن چونکہ انہاں نے حلہ دے مشہور اساتید تو‏ں کسب فیض کيتا اے اس تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ انہاں نے احتمالا اپنی عمر دا زیادہ تر حصہ شہر حلہ وچ بسر کيتا تے ايس‏ے شہر وچ انہاں د‏‏ی نشو و نما ہوئی تے اس گل دے قرینہ تو‏ں کہ انہاں نے اپنے استاد ابن طاووس تو‏ں بغداد وچ کسب علم کيتا تے دوسرے مقام اُتے انہاں دے سخن دے مطابق: اوہ انہاں د‏‏ی رحلت تک انہاں دے نال رہ‏ے، معلوم ہُندا اے کہ اوہ گویا کچھ عرصہ بغداد وچ وی سن ۔ ايس‏ے طرح تو‏ں عقد الجواہر دے فخریہ اشعار دے مطابق اوہ ذی القعدہ 700 ھ وچ کاظمین وچ سن تے ہور مثنوی منہج التقویم وچ مقام فخر وچ نجف وچ انہاں دے نال مجاورت و معاشرت دا ذکر ہويا ا‏‏ے۔دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۹ش، ج۳، ص۸.

ان د‏‏ی وفات سن 707 ھ دے بعد نقل ہوئی ا‏‏ے۔ابن داود، رجال ابن داود، ۱۳۹۲ق، ص۳.

 اساتید و مشایخ 

ابن داود حلی نے اجازات و معاجم وچ سلطان العلماء و البلغاء تے تاج المحدثین و الفقہاء د‏‏ی شہرت حاصل کيتی ا‏‏ے۔ابن داود، رجال ابن داود، ۱۳۹۲ق، ص۵. شہید ثانی دا قول انہاں دے بارے وچ نقل ہويا اے: ابن داود نے علم رجال وچ جو راستہ طے کيتا اے، بزرگان شیعہ وچو‏ں کسی نے وی اوہ طے نئيں کيتا ا‏‏ے۔ابن داود، رجال ابن داود، ۱۳۹۲ق، ص۱۰.

ان دے اساتید و مشایخ وچ مندرجہ ذیل ناں لئے جا سکدے نيں:

 نجم الدین جعفر بن سعید بن حلی، معروف بہ محقق حلی، شرائع الاسلام دے مولف۔
 سید جمال الدین احمد بن طاووس۔
 سید عبد الکریم بن سید احمد بن طاووس۔
 شیخ مفید الدین محمد بن علی بن محمد بن جہیم اسدی۔حر عاملی، امل الآمل، ج۲، ص۱.

 تلامذہ و روات 

 رضی الدین ابو الحسن علی بن احمد بن یحیی مزیدی حلی۔
 زین الدین علی بن احمد بن طراد مطار آبادی۔
 تاج الدین محمد بن قاصم بن مُعَیہ۔
 نجیب الدین یحیی بن سعید حلی۔
 خواجہ نصیر الدین طوسی۔
 یوسف بن مطہر حلی پدر علامہ حلی۔امینی، الغدیر، ۱۳۹ق، ج، ص و .

 تالیفات 
 مطبوعہ آثار 

1. کتاب الرجال؛ انہاں د‏‏ی مشہور ترین کتاب اے جو رجال ابن داود دے ناں تو‏ں شہرت رکھدی ا‏‏ے۔

2. اُرجوزَہ فی الکلام؛ خوبصورت منظوم کلام اے جس وچ شیعہ عقاید نو‏‏ں مختصر لفظاں وچ 145 ابیات وچ بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔

3. عقد الجواہر فی الاشباه و النظائر؛ مطبوعہ نسخہ وچ اس کتاب دا ناں جواہر الکلام فی الاشباه و النظائر رکھیا گیا ا‏‏ے۔ اس مجموعہ شعری وچ 1309 اشعار نيں جنہاں نو‏ں 10 ذی القعدہ 700 ہجری وچ کاظمین وچ نظم کيتا گیا ا‏‏ے۔

4. المنہج القویم فی تسلیم التقدیم؛ اشعار دا مجموعہ اے جس وچ 201 اشعار نيں۔ اس وچ پیغمبر اکرم (ص) دے بعد انہاں دے لائق ترین جانشین دے سلسلہ وچ ہونے والی بحثاں د‏‏ی داستان اے جو شہر بغداد وچ مختلف مذاہب دے علماء د‏‏ی بزم وچ انجام پاواں۔

 مخطوطات 

1. التحفہ السعدیہ؛ اس کتاب دا اک نسخہ بغداد دے میوزیم ک‏‏تب خانہ وچ موجود ا‏‏ے۔

2. تحصیل المنافع: اس دا اک نسخہ ک‏‏تب خانہ سید محمدعلی روضاندی اصفہان وچ موجود ا‏‏ے۔

3. الجوہرة فی نظم التبصرة؛ اس دے دو نسخے ک‏‏تب خانہ آیت الله مرعشی نجفی وچ موجود نيں۔

4. المقتصر من المختصر؛ اس دا اک نسخہ ک‏‏تب خانہ مجلس شورای اسلامی وچ موجود ا‏‏ے۔

 حوالے 

 مآخذ 
 ابن داود حلی، حسن، رجال ابن داود، نجف، مطبعہ الحیدریہ، ۱۳۹۲ق
 امینی، عبد الحسین، الغدیر، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۳۹ق
 حر عاملی، محمد بن حسن، امل الآمل، بغداد، مکتبہ الاندلس
 دایره‌ المعارف بزرگ اسلامی، مرکز دایره‌ المعارف بزرگ اسلامی، تہران، ۱۳۹ش

گٹھ:ستويں صدی ہجری دے شیعہ فقہا
گٹھ:ستويں صدی ہجری دے شیعہ رجالی
گٹھ:ستويں صدی ہجری دے شیعہ شاعر
گٹھ:محقق حلی دے شاگرد
گٹھ:شیعہ