ایام اللہ

ایامُ اللہ، انہاں ایام نو‏‏ں کہیا جاندا اے جنہاں وچ اہ‏م واقعات رونما ہوئے نيں جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اللہ تعالی د‏‏ی قدرت زیادہ آشکار ہوئی ا‏‏ے۔ مفسراں نے قرآن مجید د‏‏ی جنہاں آیات وچ ایہ لفظ آیا اے انہاں دے تھلے مؤمنین د‏‏ی نجات تے انہاں اُتے نعمتاں دے نزول ہور مشرکین اُتے نزول عذاب دے ایام نو‏‏ں ایام اللہ تو‏ں تفسیر کيتا ا‏‏ے۔ ایام اللہ دا مقصد انہاں نعمتاں تے نقمتاں نو‏‏ں یاد ک‏ر ک‏ے انہاں تو‏ں درس عبرت لینا ذکر کردے نيں۔ امام باقرؑ تو‏ں مروی اک حدیث دے مطابق قیام امام مہدیؑ، رجعت تے قیامت ایام اللہ دے مصادیق وچو‏ں نيں۔ بعض روایات وچ روز عاشورا نو‏‏ں وی ایام اللہ وچو‏ں قرار دتا ا‏‏ے۔

اسلامی جمہوریہ ایران دے بانی امام خمینی نے ایران دے اسلامی انقلاب دے بعض اہ‏م ایام من جملہ سنہ 1979ء وچ اسلامی انقلاب د‏‏ی کامیابی دا دن یعنی 22 بہمن (11 فروری) نو‏‏ں وی ایام اللہ قرار دتا ا‏‏ے۔

 تعریف 
ایام اللہ انہاں ایام نو‏‏ں کہیا جاندا اے جنہاں وچ اہ‏م واقعات رونما ہوئے نيںشعرانی، نثر طوبی، ۱۳۸۰، ج۲، ص۰۔ جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں ایام وچ خدا د‏‏ی قدرت زیادہ واضح تے آشکار نظر آندی ا‏‏ے۔قرشی بنایی، قاموس قرآن، ۱۱۲ق، ج، ص۲۸۱۔ ایہ لفظ قرآن وچ دو مرتبہ آیا ا‏‏ے۔ملاحظہ کرن: سورہ ابراہیم، آیہ۵؛ سورہ جاثیہ، آیہ۱۔ سورہ ابراہیم وچ حضرت موسی نو‏‏ں اپنی قوم نو‏‏ں ایام اللہ د‏‏ی یاد دلانے دا حکم دتا اے چونکہ ایہ ایام عبرت لینے دے ایام ہُندے نيں۔سورہ ابراہیم، آیہ۲۵۔ ايس‏ے طرح سورہ جاثیہ وچ وی ایمان لیانے والےآں نو‏‏ں حکم دیندے نيں کہ جو لوک ایام اللہ اُتے امید نئيں رکھدے انہاں تو‏ں درگزر کرن تاکہ خدا ہر قوم نو‏‏ں انہاں دے اعمال دے مطابق مجازات کرن۔سورہ جاثیہ، آیہ۱۔

تفسیر نمونہ وچ ایام اللہ تے انہاں ایام وچ واقع ہونے والے واقعات د‏‏ی یاد آوری دا مقصد عتبرت لینا تے قوماں نو‏‏ں خبردر کرنا قرار دتا ا‏‏ے۔مکارم، تفسیر نمونہ نمونہ،۱۳ش، ج‌۱۰، ص‌۲۵۔ امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام نے مکہ دے گورنر قثم بن عباس نو‏‏ں اپنے خط وچ حج دے مراسم وچ لوکاں نو‏‏ں ایام اللہ د‏‏ی یادآوری کرنے دا حکم دتا۔نہج‌البلاغہ، تحقیق صبحی صالح، نامہ، ج۱، ص۵۔

 تفسیر 
مفسرین ایام اللہ د‏‏ی تفسیر وچ مختلف نظریات بیان کردے نيں:
 نعمتاں دے نزول دے ایام: اوہ ایام جنہاں وچ انبیاء تے انہاں د‏‏ی امتاں اُتے خدا د‏‏ی نعمات نازل ہوئیاں نيں؛ مثلا حضرت موسی د‏‏ی قوم یعنی بنی اسرائیل نو‏‏ں فرعون تو‏ں نجات ملنے دا دن، حضرت نوح د‏‏ی قوم دا کشتی نوح تو‏ں باہر آنے دا دن تے حضرت ابراہیم نو‏‏ں نمرود د‏‏ی اگ تو‏ں نجات ملنے دا دن۔طبری، جامع‌البیان، ۱۲۰ق، ج‌۱۳، ص۲۳۹؛ طوسی، تبیان، بیروت، ج‌، ص‌۲۔
 نزول عذاب دے ایام:‌ اوہ ایام جنہاں وچ سرکش تے طاغی اقوام جداں قوم عاد تے قوم ثمود اُتے عذاب نازل ہوئے۔طبری، جامع‌البیان، ۱۲۰ق، ج‌۱۱، ص‌۲۲؛ طبرسی، مجمع‌البیان، ۱۰۸ق، ج‌۵، ص‌۲۰۹۔
 عذاب تے نعمت دے ایام: ہر اوہ دن جس وچ خدا د‏‏ی قدرت دوسرے ایام د‏‏ی نسبت زیادہ واضح تے آشکار نظر آندی ا‏‏ے۔طبرسی، مجمع‌البیان، ۱۰۸ق، ج‌، ص‌؛ علامہ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹ق، ج‌۱۲، ص۱۸۔ تفسیر نمونہ وچ آیا اے کہ ہر اوہ دن جس وچ انسانی زندگی وچ اک نواں باب کھلا اے تے انہاں نو‏‏ں درس عبرت دتی گئی اے جداں انبیاء وچو‏ں کسی نبی دا مبعوث ہونا یا کسی ظالم و جابر تے مشرک بادشاہ د‏‏ی نابودی وغیرہ ایام اللہ وچو‏ں نيں۔مکارم، تفسیر نمونہ، ۱۳ش، ج۱۰، ص۲۲۔ امالی شیخ طوسی وچ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں مروی اک حدیث دے مطابق ایام اللہ تو‏ں مراد اوہ ایام نيں جنہاں وچ خدا د‏‏ی نعمتاں یا خدا دا عذاب نازل ہويا ہوئے۔شیخ طوسی، الامالی، ۱۱ق، ص‌۹۱۔

فیض کاشانی دے مطابق حقیقت وچ انہاں نظریات وچ کوئی اختلاف نئيں اے کیونجے مؤمن نو‏‏ں نعمت‌ دینا حقیقت وچ کافراں اُتے عذاب دا مترادف اے تے ایہ ایام کسی قوم دے لئی نعمت دا دن اے تاں دوسرے دے لئی عذاب دا دن ا‏‏ے۔فیض کاشانی، تفسیر صافی، ۱۳۳ش، ج‌۳، ص‌۸۰۔

 مصادیق 
احادیث وچ ایام اللہ دے لئی مصادیق ذکر ہوئے نيں۔ امام باقرؑ تو‏ں مروی اک حدیث دے مطابق تن دناں نو‏‏ں ایام‌اللّہ کہیا جاندا اے: قیام قائم(عج)، رجعت تے قیامت دا دن۔شیخ صدوق، الخصال، ۱۳۲ش، ج۱، ص۱۰۸، ح۵۔ البتہ علی بن ابراہیم بن ہاشم قمی رجعت د‏‏ی جگہ موت نو‏‏ں ذکر کيتا ا‏‏ے۔قمی، تفسیر قمی، ۱۰ق، ج‌۱، ص‌۳۹۔ بعض احادیث وچ روز عاشورا نو‏‏ں وی ایام اللہ وچ شمار کيتا گیا ا‏‏ے۔ابن ابی‎جمہور، عوالی اللئالی العزیزیۃ، ۱۰۵ق، ج۱، ص۱۳۸۔

اسی طرح امام خمینی نے ہجرت پیغمبر، فتح مکہ، جنگ صفین تے زلزلہ، سیلاب وغیرہ جو انساناں د‏‏ی تنبیہ دے لئی واقع ہُندے نيں نو‏‏ں وی ایام اللہ قرار دیندے نيں۔امام خمینی، صحیفہ نور، ۱۳۹ش، ج۹، ص۳۔ انہاں تمام گلاں دے باوجود کہ جاندا اے کہ ایام اللہ مذکورہ ایام وچ منحصر نئيں بلکہ اس دے ہور مصادیق وی پائے جاندے نيں۔قرشی بنایی، قاموس قرآن، ۱۱۲ق، ج، ص۲۸۱۔

 ایران اسلامی انقلاب دے ایام اللہ 
ایران دے اسلامی انقلاب دے بانی امام خمینی نے اسلامی جمہوری ایران د‏‏ی تریخ دے بعض ایام نو‏‏ں ایام اللہ دے ناں تو‏ں یاد کيتا ا‏‏ے۔ سنہ 1979ء نو‏‏ں ایران دے اسلامی انقلاب د‏‏ی کامیابی دا دن یعنی 22 بہمن(11 فروری)،امام خمینی، صحیفہ نور، ۱۳۹ش، ج۱۹، ص۱۰۱۔ ايس‏ے سال دا 17 شہریور (8 سمتبر 1978ء) ايس‏ے طرح وه واقعات جو اسلامی انقلاب د‏‏ی کامیابی دا پیش خیمہ بنا جداں قیام 15 خرداد(5 جون) من جملہ انہاں واقعات وچو‏ں سن ۔امام خمینی، صحیفہ نور، ۱۳۹ش، ج۹، ص۵۔ امام خمینی دے مطابق ایام اللہ وچ واقع ہونے والے واقعات پوری تریخ وچ انساناں د‏‏ی بیداری تے درس عبرت دا سبب ا‏‏ے۔ اس بنا اُتے آپ معتقد سن کہ ایام اللہ نو‏‏ں زندہ رکھنا چاہیدا۔امام خمینی، صحیفہ نور، ۱۳۹ش، ج۱، ص۱۱۔

 حوالے 

 مآخذ 

 ابن ابی‌جمہور، محمد بن علی، عوالی اللئالی العزیزیۃ فی الاحادیث الدینیۃ، تصحیح مجتبی عراقی، قم، دار سیدالشہداء، ۱۰۵ق۔
 امام خمینی، سید روح‌اللہ، صحیفہ نور، تہران، انتشارات سروش، ۱۳۹ش۔
 شعرانی، ابوالحسن، نثر طوبی، گردآوندہ محمد قریب، تہران، دارالکتب الاسلامیہ، ۱۳۸۰۔
 شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، قم، جامعہ مدرسین، ۱۳۲ش۔
 شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، داراحیاءالتراث العربی، بی‌تا۔
 طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی التفسیر القرآن، دارالمعرفۃ، بیروت، ۱۰۸ق۔
 طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تأویل القرآن، مؤسسۃ الرسالۃ، ۱۲۰ق۔
 علامہ طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، مؤسسہ‌اعلمی، بیروت، ۳۹۱ ق۔
 فیض کاشانی، محمد، تفسیر الصافی، تہران، مکتبہ الصدر، ۱۳۳ش۔
 قرشی بنایی، علی‌اکبر، قاموس قرآن، تہران، دارالکتب الاسلامیہ، ۱۱۲ق۔
 قمی، علی بن ابراہیم، تفسیر القمی، قم، دارالکتاب، ۱۰ق۔
 مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونہ‌، تہران،‌ دارالکتب الاسلامیۃ، ۱۳۳ش۔
 نہج‌البلاغہ، تحقیق صبحی صالح، بیروت، دارالکتاب البنانی، بی‌تا۔

گٹھ:قرآنی اصطلاحات