غلام خلال

ابو بکر عبد العزیز بن جعفر بن احمد بن یزداد بغوی اے، غلام خلال ناں تو‏ں مشہور نيں، خلال لقب د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ ابو بکر خلال دے مایہ ناز شاگرد سن، مفسر تے ثقہ محدث نيں۔

 ولادت تے اوصاف 
سنہ 285 ہجری وچ پیدا ہوئے، حنبلی مذہب دے اہ‏م شیوخ وچ شمار ہُندا اے، مشہور حنبلی فقیہ تے مؤرخ ابن ابو یعلیٰ نے انہاں دے بارے وچ کہیا اے کہ: "زبردست فہم، راسخ علم، کثیر الروایت، حکومت تے لوکاں دے درمیان قابل تعظیم و تکریم تے مذہب حنبلی دے ماہر سن "۔ علامہ ذہبی نے فرمایا: " امام احمد دے تلامذہ وچ ابو بکر خلال جداں کوئی نئيں تے ابوبکر خلال دے بعد عبد العزیز (غلام خلال) جداں کوئی نئيں سوائے ابو القاسم خرقی کے"۔

 استاد  
بچپن ہی وچ 
 محمد بن عثمان بن ابی شیبہ
 موسیٰ بن ہارون
 فضل بن حباب جمحی
 جعفر فریابی
 احمد بن محمد بن جعد وشاء
 حسین بن عبد اللہ خرقی تو‏ں علم د‏‏ی سماعت کيتی ۔

اسی طرح کہیا جاندا اے کہ احمد بن حنبل دے بیٹے عبد اللہ بن احمد تو‏ں وی سماعت کيتا اے لیکن ایہ گل صحیح نئيں ا‏‏ے۔

اس دے علاوہ با ضابطہ طور پر
 ابو القاسم بغوی
 محمد بن عثمان بن ابی شیبہ
 حسین بن عبد اللہ خرقی تے دوسرے حنبلی کبار علما دے سامنے زانوئے تلمذ تہ کيتا۔ 

 تلامذہ 
 احمد بن جنید خطبی
 بشری بن عبد اللہ فاِنّی
 ابو اسحاق برمکی تے ہور نے انہاں تو‏ں حدیث روایت کيتی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح
 ابن بطہ
 ابو اسحاق بن شاقلا
 ابو حفص عکبری
 ابو الحسن تمیمی
 ابو حفص برمکی
 ابو عبد اللہ بن حامد نے انہاں تو‏ں فقہ دا علم حاصل کيتا۔ 

 علما د‏‏ی آرا 
غلام خلال نو‏‏ں فقہ وچ یدِ طولیٰ حاصل سی تے وڈی شان دے مالک سن، جس نے وی انہاں د‏‏ی کتاب "الشافی" پڑھی ہوئے گی اوہ انہاں دے مرتبہ و شان تو‏ں واقف ہوئے گا۔
 ابو حفص برمکی نے کہیا کہ انھاں نے غلام خلال نو‏‏ں ایہ فرماندے ہوئے سنیا کہ: "میرے تو‏ں میرے استاذ ابو بکر خلال نے تقریباً ویہہ مسائل نو‏‏ں سنیا تے اسنو‏ں اپنی کتاب وچ درج کیا"۔
 قاضی ابو یعلیٰ کہندے نيں: «ابو بکر عبد العزیز د‏‏ی بہت ساریاں بہترین تصنیفات نيں، اس وچو‏ں اک کتاب "المقنع" اے جس دے تقریباً سو حصے نيں، اک کتاں "الشافی" جس دے تقریباً اسّی حصے نيں، ايس‏ے طرح کتاب "زاد المسافر"، "الخلاف مع الشافعی" تے "مختصر السنہ" ا‏‏ے۔ روایت اے کہ انھاں نے مرض الوفات وچ فرمایا کہ وچ تواڈے درمیان جمعہ دے دن تک ہون، چنانچہ جمعہ دے دن انتقال ہو گیا"۔

 وفات 
ابن الفراء کہندے نيں کہ "غلام خلال د‏‏ی وفات شوال سنہ 362 ہجری وچ ہوئی، عمر تقریباً 78 سال سی، تقریباً ایہی عمر انہاں دے شیخ ابو بکر خلال نے پائی۔ ايس‏ے طرح ايس‏ے سال دمشق دے مؤذن جمح بن قاسم، ابو بکر محمد بن احمد رملی، ابو الحسن محمد بن حسین بن ابراہیم آبری، حافظ ابو العباس محمد بن موسیٰ سمسار، مظفر بن حاجب فرغانی تے ابو حنیفہ نعمان بن محمد قاضی عبیدیہ نے وی وفات پائی۔"

 ماخذ 
 طبقات الحنابلة للشيخ ابن أبي يعلى الحنبلي.

گٹھ:285ھ دے جم
گٹھ:362ھ دیاں موتاں
گٹھ:حنابلہ