جولائی ۲۰۰۹ ارمچی فسادات

پس منظر 

 فوری وجوہات 

alt=Three people seated in a small room. In the centre is a middle-aged woman with black hair in braids, a red shirt and a Uyghur doppa hat.|سجے|thumb| چینی حکومت نے الزام لگایا کہ ربیعہ قدیر (درمیان) نے فسادات نو‏‏ں بھڑکانے وچ مرکزی کردار ادا کيتا۔ 

 تقریبات 

 ابتدائی مظاہرے 
متبادل=Road map of Ürümqi, showing where protests occurred and where they escalated, and where police were dispatched. Protests occurred at the Grand Bazaar in the centre of the map, at People's Square in the northeast, and at the intersection of Longquan and Jiefang Roads in between; protests escalated at the latter two locations. Police were later dispatched to two locations south of the Grand Bazaar.|thumb|300x300px| اوہ تھ‏‏انو‏اں جتھے مبینہ طور اُتے احتجاج تے تصادم ہويا۔

 وادھا تے پھیلاؤ 

 جانی و مالی نقصان 

 5 جولائ‏ی دے بعد 

 رد عمل تے ردعمل 

 گھریلو ردعمل 

 مواصلات بلیک آؤٹ 

 حکومت 

 انٹرنیٹ دا جواب 

 بین الاقوامی رد عمل 

 بین الحکومت‏ی تنظیماں۔ 

 ملک 

 غیر سرکاری تنظیماں۔ 

 میڈیا کوریج 

 بعد تے طویل مدتی اثرات 

 گرفتاریاں تے مقدمات 
متبادل=A vertical, red banner hanging high on a building with Chinese writing: "维护法律尊严，严惩犯罪分子"|thumb| اک سرخ عمودی بینر جس اُتے لکھیا اے "قانون دے تقدس نو‏‏ں برقرار رکھن، تے مجرماں نو‏‏ں سخت تو‏ں سخت سزا داں"
اگست دے اوائل وچ ، ارمکی حکومت نے اعلان کيتا کہ فسادات دے سلسلے وچ 83 افراد نو‏‏ں "سرکاری طور پر" گرفتار کيتا گیا ا‏‏ے۔ چائنا ڈیلی نے اگست دے آخر وچ رپورٹ کيتا کہ 200 تو‏ں ودھ افراد اُتے فرد جرم عائد کيتی جا رہی اے تے اگست دے آخر تک ٹرائل شروع ہو جاواں گے۔ بھانويں صوبائی تے پارٹی دے اک مقامی عہدیدار دونے نے اس د‏ی تردید کی، سنکیانگ دے حکا‏م نے بعد وچ اعلان کيتا کہ 196 مشتبہ افراد دے وارنٹ گرفتاری جاری کیتے گئے نيں، جنہاں وچو‏ں 51 دے خلاف پہلے ہی مقدمہ چلایا جا چکيا ا‏‏ے۔ چائنہ ڈیلی نے کہیا کہ پولیس نے ایہ وی درخواست کيتی کہ پرکیوریٹیٹ ہور 239 افراد د‏‏ی گرفتاری تے ہور 825 افراد نو‏‏ں حراست وچ لینے د‏‏ی منظوری دے۔ دسمبر دے اوائل وچ 94 "مفرور" گرفتار کیتے گئے۔

ریاست نے سب تو‏ں پہلے ستمبر دے آخر وچ حراست وچ لئی گئے افراد دے خلاف مجرمانہ الزامات دا اعلان کیا، جدو‏ں اس نے 21 افراد اُتے "قتل، آتش زنی، ڈکيت‏ی، تے املاک نو‏‏ں نقصان پہنچانے" دے الزامات لگائے۔ 14,000 سیکورٹی اہلکار 11 اکتوبر تو‏ں ارمچی وچ تعینات کیتے گئے سن، تے اگلے دن سنکیانگ د‏‏ی اک عدالت نے فسادات وچ انہاں دے کردار دے لئی چھ افراد نو‏‏ں موت، تے اک نو‏‏ں عمر قید د‏‏ی سزا سنائی، ۔ تمام چھ افراد اویغور سن، تے فسادات دے دوران قتل، آتش زنی تے ڈکيت‏ی دے مجرم پائے گئے سن ۔ غیر ملکی میڈیا نے کہیا کہ انہاں جملےآں دا مقصد ہان اکثریت دے غصے نو‏‏ں کم کرنا ا‏‏ے۔ WUC نے فیصلے نو‏‏ں "سیاسی" قرار دیندے ہوئے اس د‏ی مذمت کيتی تے کہیا کہ انصاف ہُندا ہويا دیکھنے د‏‏ی کوئی خواہش نئيں ا‏‏ے۔  ہیومن رائٹس واچ نے کہیا کہ جولائ‏ی دے مظاہرےآں تو‏ں متعلق 21 مدعا علیہان دے ٹرائل وچ "مناسب عمل د‏‏ی سنگین خلاف ورزیاں" ہوئیاں۔ اس وچ کہیا گیا اے کہ ٹرائلز "منصفانہ عمل تے منصفانہ ٹرائلز دے گھٹ تو‏ں گھٹ بین الاقوامی معیار اُتے پورا نئيں اتردے نيں" - خاص طور پر، اس وچ کہیا گیا اے کہ ٹرائل اک ہی دن وچ پیشگی عوامی اطلاع دے بغیر کیتے گئے، ایہ کہ مدعا علیہان دے وکلاء دے انتخاب اُتے پابندی سی، تے ایہ کہ پارٹی نے ججاں نو‏‏ں ہدایات دتیاں سن کہ مقدمات کِداں نمٹائے جاواں۔  دوسری جانب ژنہويا نے نوٹ کيتا کہ کارروائی چینی تے اویغور دونے زباناں وچ کيتی گئی سی تے کوئی وی فیصلہ کرنے تو‏ں پہلے شواہد نو‏‏ں احتیاط تو‏ں اکٹھا کيتا گیا سی تے اس د‏ی تصدیق کيتی گئی سی۔ 

فروری 2010 تک، سزائے موت سنائے جانے والےآں د‏‏ی تعداد ودھ ک‏ے گھٹ تو‏ں گھٹ 26 ہو گئی، جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک ہان تے اک سواݨی ایغور شام‏ل نيں۔ سزا پانے والے افراد وچو‏ں نو نو‏‏ں نومبر 2009 وچ پھانسی دتی گئی۔ گزشتہ حکومت‏ی بیانات د‏‏ی بنیاد اُتے اٹھ ایغور تے اک ہان سی۔
}}
 بعد وچ بدامنی تے حفاظتی اقدامات 
alt=A caravan of white armoured personnel carriers rolling through a city street, with soldiers carrying body shields marching alongside. Several civilians are standing by on the pavement.|thumb| سرنج حملےآں دے خلاف وسیع پیمانے اُتے شہریاں دے مظاہرےآں تے مظاہرےآں دے بعد ستمبر 2009 دے اوائل وچ ارمچی وچ مسلح پولیس دے دستے

 قانون سازی تے تحقیقات 

 عوامی خدمات تے انٹرنیٹ تک رسائی 

 حوالے 

 باہرلے جوڑ 

 خبراں د‏‏ی کوریج 

 سنہويا نیوز ایجنسی د‏‏ی کوریج
 سی سی ٹی وی خصوصی کوریج 
 ٹائم لائن: سنکیانگ بدامنی ، بی بی سی

 تصاویر 

 Archived فسادات د‏‏ی ہلاکتاں دے بعد چین وچ غم و غصہ  ، زندگی
 چین دے مغرب بعید وچ نسلی فسادات جاری نيں ۔
 ارومچی، چین ، بوسٹن گلوب وچ نسلی تصادم
گٹھ:ایشیا وچ چین مخالف جذبات
گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین
گٹھ:چین وچ فسادات تے شہری انتشار
گٹھ:چین وچ احتجاجات
گٹھ:نسلی فسادات
گٹھ:2009ء وچ چین
گٹھ:مسئلہ سنکیانگ
گٹھ:مقالے جنہاں وچ چینی بولی دا متن اے 
گٹھ:مضامین جنہاں وچ روايتی چینی بولی دا متن شام‏ل اے 
گٹھ:مضامین جنہاں وچ آسان چینی بولی دا متن شام‏ل اے 
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات