حضین بن منذر رقاشی

حُضَین بن مُنْذِر رَقاشی معروف بہ ابوساسان انصاری امام علی (ع) دے اصحاب وچوں سن ، راویان حدیث، تے قبیلہ بَکر بن وائل دے اشراف تے بزرگان وچوں سن۔ آپ نے جنگ جمل تے صفین وچ شرکت کیتی تے امیرالمومنین (ع) نے اپنی حکومت دوران انہاں نوں حاکم اصطخر مقرر کیتا۔ منابع اہل سنت شیعہ وچ حضین ناں ثقہ فرد دے طور تے یاد کیتا گیا اے۔

 جیون 
دستاویز وچ آپ دا ناں حُصَین لکھیا اے، پر صحیح صورت حُضَین اے۔ر.ک: ابن عساکر، تریخ مدینة دمشق، داراالفکر، ج۱، ص۳۹ـ۳۹؛ ابن منظور، لسان العرب، ذیل واژه «‌حضن‌». آپ دا ناں آپ د‏ی اک دادی ، رِقاشہ ، ضَبیعہ د‏‏ی بیٹی دے ناں اُتے رکھیا گیا اے ۔ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ۱۹۸۲م، ص۳۱.آپ دی کنیت ابومحمد ،ابن حجر عسقلانی، تهذیب التهذیب، ۱۱۵م، ج۲، ص۳۰. ابوحَفْصطبری، تاریخ الامم و الملوک، بیروت، ج، ص۵۱۱.تے بیشتر منابع وچ، ابوساسان لکھی ہوئی اے ابن مَنْجَوَیہ (متوفی ۲۸)ابن منجویه ج۱، ص۱۳۹ کہندے نیں ابوساسان آپ دا لقب تے ابومحمد کنیت سی۔

منابع اہل سنت شیعہ وچ حضین نوں ثقہ فرد دے طور تے یاد کیتا گیا اے۔ر.ک: مِزّی، ج، ص۵۵؛ خویی، ج، ص۱۲ حضین زبان‌آور شاعر سن۔ر.ک: ابن ماکولا، ج۲، ص۸۱؛ مزّی، ج، ص۵۵۸ ماخذاں وچ آپ دے بکھرے ہوئے اشعار دا تذکرہ کيتا گیا اے ۔ر.ک: جاحظ، البیان والتبیین، ج۲، ص۱۹؛ ابن قتیبه، عیون الاخبار، ج۱، جزء۱، ص۱۱؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۵، ص۲

 جم تے موت 

آپ دی جم تریخ دی اطلاع نئیں سید محسن امینامین، اعیان الشیعه، ج، ص۱۹کہندے نیں کہ امکان اے کہ اوہ تیسرے ہجری سال پیدا وچ ہوئے سن ۔ انہاں د‏‏ی وفات د‏‏ی تریخ دے بارے وچ ذرائع وچ تھوڑا جہا  فرق اے ۔  بخاری بخاری، صحیح، ج۱، ص۲۸۲.بخاری دے مطابق ، انہاں دا انتقال سن 100 ہجری دے بعد ہويا ، ابن منجویه، ج۱، ص۱۳۹اور ابن منجویہ دے مطابق ، سن 99 ہجری وچ ۔

دو روایتاں د‏‏ی صداقت وچ جس وچ حضین دا ذکر پہلے لوکاں وچ ہُندا اے جو واقعہ ثقیفہ بنی سعدیہ دے بعد امام علی (ع) دے نال شام‏ل ہوئے۔،ر.ک: کشی، ص، ۱۱اس وقت حضین د‏‏ی چھوٹی عمر د‏‏ی وجہ تو‏ں اس اُتے شک کيتا گیا اے ۔امین، اعیان الشیعه، ج، ص۱۹۵؛ شوشتری، ج۳، ص۵۸

 امام علی علیہ السلام دے نال
برقیبرقی، کتاب الرجال، ص۳. نے حضین دا ذکر علی علیه‌السلام دے اصحاب تے منتخب کردہ لوکاں دے طور اُتے کيتا ا‏‏ے۔   حضرت علی (ع) نے جنگ جمل وچ حضین نوں قبیلہ بکر بن وائل دی پیدل فوج دا کماندار منتخب کیتا۔مفید، الجمل، ص۳۲۰؛ ر.ک: مزّی، ج، ص۵۵۸

سال ۹۳ھ مین قُتَیبَة بن مُسْلِم دے ذریعہ فتح سمرقند تے اس سال حضین بن منذر قتیبہ د‏‏ی مجلس وچ موجودگیر.ک: ابن عساکر، تریخ مدینة دمشق، داراالفکر، ج۱، ص۳۹۹ـ۰۰. تے اس نے ايس‏ے سال نوے سال د‏‏ی عمر وچ اپنی اک نظم وچ اپنی موجودگی د‏‏ی وضاحت کيتی، ر.ک:امین، اعیان الشیعه، ج، ص۱۹.صفین د‏‏ی لڑائی وچ غالبا حضین د‏‏ی عمر 34 سال سی تے ابویقظان سُحَیم بن حفص (متوفی ۱۹۰) دے مطابق ، جس نے انیس سال د‏‏ی عمر وچ حضین دے جنگ صفین وچ شرکت دا تذکرہ کيتا ،ر.ک: ابن منظور، لسان العرب، ذیل واژه «‌حضن‌». غلط اے۔



جنگ صفّین وچ ، علی (ع) دا جھنڈا انہاں دے ہتھ وچ سی تے اوہ قبیلہ بکر بن وائل دا سربراہ مقرر ہويا سی ۔ر.ک: مزّی، ج، ص۵۵اس کم نو‏‏ں علی (ع) دے اک قیمتی حربے وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ر.ک: جاحظ، البیان والتبیین، ج۳، ص۱۰۸. جنگ صفین وچ حضین د‏‏ی بہادری تے ثابت قدمی تے اس دے ہتھ وچ جھنڈے د‏‏ی لہرانے تو‏ں علی (ع) نے اشعار تحریر کرنے اُتے آمادہ کيتا جو محفوظ ذرائع وچ موجود نيں۔ر.ک: نصربن مزاحم، ص۲۸۹ـ۲۹۰؛ ابن ابی الحدید، ج۵، ص۲۲ـ ۲۲ حضین دے ہتھو‏ں وچ جھنڈے دا رنگ سرخ یا کالا سی ۔ر.ک: مفید، الجمل، ص۳۲۰؛ ابن منظور، لسان العرب، ذیل واژه «‌حضن‌».
سازش دے وقت۔ نیزےآں اُتے قرآن اٹھانے تے صفین د‏‏ی لڑائی وچ اصحاب علی (ع) دے وچکار اختلافات دے ظہور ویلے ، حضین  پہلے لوکاں وچ سی جنہاں نے علی دا دفاع کيتا (ع) مختصر تے فصاحت تقریر کردے ہوئے تے لوکاں تو‏ں بلا مشروط اس د‏ی اطاعت کرنے دا مطالبہ کيتا۔ نصربن مزاحم، ص۸۵ـ۸؛ اسکافی، المعیار، ص۱.

امام علی (ع) نے اپنی حکمرانی دے دوران ،حضین نو‏‏ں اصطخر دا حکمران بنا دتا۔ابن عساکر، تریخ مدینة دمشق، داراالفکر، ج۱، ص۳۹؛ مزّی، ج، ص۵۵

پر ، ایہ کہیا جاندا اے کہ اموی امراء نے حضین نال اپنے معاملات وچ مشورہ کيتا تے کچھ معاملات وچ اس تو‏ں مدد دی درخواست کيتی۔ حضین نے اپنے بعض اشعار وچ اس مسئلے دا تذکرہ کيتا اے ۔  ر.ک: طبری، تریخ الامم و الملوک، بیروت، ج، ص۳۹۵ـ۳۹.

 روایت حدیث 

حضین نے امام علی ، عثمان، مُجاشِع بن مسعود تے ابو موسی اشعری تو‏ں روایت کيتا اے تے انہاں دے بیٹے یحیی ، حسن بصری تے عبدالعزیز ابن معمر نے انہاں تو‏ں روایت کيتا اے ۔مزّی، ج، ص۵۵۵ ـ۵۵ابن حجر عسقلانی،ابن حجر عسقلانی، تهذیب التهذیب، ۱۱۵م، ج۲، ص۳۰. نے ابن سعد، دے حوالے تو‏ں نقل کيتا اے کہ ایہ بیان کيتا گیا اے کہ حضین دے پاس کم احادیث سن ، لیکن ایہ غلط اے تے ابن سعدابن سعد، الطبقات الکبری، ج، ص۲۱۲ نے حضین دے غلام ابوسعید قیس رقاشی،کے بارے وچ کہیا ا‏‏ے۔ ابوالحسن مداینی نے حضین دے حوالے تو‏ں نقل کيتا اے کہ معاویہ د‏‏ی سازش نال امام حسن علیہ السلام نو‏‏ں زہر دتا گیا سی۔ ر.ک: ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۱.

 حمالے

 منابع 

 ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغة، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره ۱۳۸۵ـ ۱۳۸۷/ ۱۹۶۵ـ۱۹۶۷، چاپ افست بیروت، بی‌تا.
 ابن حجر عسقلانی، تهذیب التهذیب، چاپ صدقی جمیل عطار، بیروت، ۱۴۱۵/۱۹۹۵.
 ابن حزم، جمهرة انساب العرب، چاپ عبدالسلام محمد هارون، قاهره، بی‌نا، ۱۹۸۲م.
 ابن سعد، الطبقات الکبری، (بیروت).
 ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، چاپ علی شیری، بیروت، دار الکفر، ۱۴۱۵ـ۱۴۲۱ق/ ۱۹۹۵ـ۲۰۰۱م.
 ابن قتیبه، عیون الاخبار، چاپ یوسف علی طویل و مفید محمد قمیحه، بیروت، ۱۹۸۵م.
 ابن ماکولا، الاکمال فی رفع الارتیاب عن المؤتلف و المختلف فی الاسماء والکنی و الانساب، چاپ عبدالرحمان بن یحیی معلمی یمانی، بیروت، بی‌تا.
 ابن مَنْجَوَیه، رجال صحیح مسلم، چاپ عبداللّه لیثی، بیروت، ۱۴۰۷/۱۹۸۷.
 ابن منظور.
 محمدبن عبداللّه اسکافی، المعیار و الموازنة فی فضائل الامام امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب (صلوات اللّه علیه)، چاپ محمدباقر محمودی، بیروت، ۱۴۰۲/۱۹۸۱.
 امین، محسن، اعیان الشیعه، تحقیق حسن امین.
 محمدبن اسماعیل بخاری، التاریخ الصغیر، چاپ محمود ابراهیم زاید، بیروت، ۱۴۰۶/۱۹۸۶.
 احمدبن محمد برقی، کتاب الرجال، در ابن داوود حلّی، کتاب الرجال، تهران، ۱۳۸۳ش.
 عمروبن بحر جاحظ، البیان والتبیین، چاپ عبدالسلام محمد هارون، بیروت، ۱۳۶۷/۱۹۴۸.
 خویی.
 شوشتری.
 طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، بیروت، دار التراث العربی، بی‌تا.
 محمدبن عمرکشی، اختیار معرفة الرجال، (تلخیص) محمدبن حسن طوسی، چاپ حسن مصطفوی، مشهد، ۱۳۴۸ش.
 یوسف بن عبدالرحمان مِزّی، تهذیب الکمال فی أسماءالرجال، چاپ بشار عواد معروف، بیروت، ۱۴۲۲/۲۰۰۲.
 محمدبن محمد مفید، الجمل و النصرة لسید العترة فی حرب البصرة، چاپ علی میرشریفی، بیروت، ۱۴۱۴/۱۹۹۳.
 نصربن مزاحم، وقعة صفّین، چاپ عبدالسلام محمد هارون، قاهره، ۱۳۸۲، چاپ افست قم، ۱۴۰۴ق.

باہرلے جوڑ 
 منبع مقاله: دانشنامه جهان اسلام 

گٹھ:حکومت امام علی دے نمائندے
گٹھ: جنگ جمل وچ امام علی دے سپاہی
گٹھ:شیعہ
گٹھ:جنگ صفین دوچ امام علی دے سپاہی
گٹھ: راوی امام علی
گٹھ: امام علی دے ساتھی
گٹھ:امام علی