قاسم بن الفضل

ناں ونسب 
قاسم ناں تے ابوالمغیرۃ کنیت سی(طبقات ابن سعد:/۰) پورانسب نامہ ایہ اے، قاسم بن الفضل بن معدان بن قریط (تہذيب التہذيب:۸/۳۲۹)قبیلہ ازد د‏‏ی اک شاخ بنو لحیی تو‏ں خاندانی تعلق رکھدے سن ،ایہ خاندان بصرہ دے حدان نامی محلہ وچ آباد ہوگیا سی،اسی بناء اُتے قاسم بن الفضل ازدی،حدانی اوربصری تِناں نسبتاں تو‏ں مشہور نيں۔
(اللباب فی الانساب:۱/۲۸)
 علم وفضل 
علمی اعتبار تو‏ں اوہ اپنے عہد دے ممتاز امام شمار ہُندے سن ،محمد بن سیرین اورقتادہ جداں اکابر تابعین دے فیض صحبت و تربیت نے انہاں نو‏ں حدیث دا امام بنادتا سی،حتی کہ عبدالرحمن بن مہدی وی جو فنِ جرح وتعدیل وچ نہایت جلیل المرتبت سن بصد فخر وابتہاج انہاں تو‏ں اپنے تلمذ دا ذکر کردے نيں۔
 حدیث 
حدیث د‏‏ی تحصیل انہاں نے بکثرت شیوخ نال کيتی سی جنہاں وچ کبار تابعین اورممتاز اتباعِ تابعین دونے طبقے شام‏ل نيں، چند مشہور اسمائے گرامی ایہ نيں، محمد بن سیرین ،قتادہ بن دعامہ ،ابی بصرہ،محمد بن زیاد الجعفی ،ثمامہ بن حزن،القشیر ی، سعد بن المسلب ،نضر بن شیبان،محمد بن علی بن الحسین ،یوسف بن سعد، لبطہ بن الفرزوق۔
(العبر فی خیر عن غیر:۱/۲۵۱)
 تلامذہ 
انہاں دے ابرِ فیض تو‏ں بہرہ یاب ہونے والےآں وچ امام وکیع، امام عبدالرحمن بن مہدی،یونس بن محمد،ابوداؤد الطیالسی،عبداللہ بن معاویہ الحمحی،شیبان بن فروخ،ابن ہشام المحرومی،نضربن شمیل،بہزبن اسد،عبداللہ بن المبارک،قبیصہ،موسیٰ بن اسمعیل ،مسلم بن ابراہیم ،ابو الولید الطیالسی دے ناں خصوصیت تو‏ں لائق ذکر نيں۔
(تہذيب التہذيب:۸/۳۲۹)
 ثقاہت 
ان د‏‏ی عدالت ثقاہت اورتثبت فی الحدیث اُتے اکثر علماء دا اتفاق اے امامِ الجرح والتعدیل عبدالرحمن بن مہدی اپنے مائہ فخر استاذ دے متعلق شہادت دیندے نيں کہ :ھو من مشائخنا الثقات (العبر:۱/۲۵۱)انہاں دا دوسرا قول اے:
کان من قدماء اشیا خنا ومع ذلک من ثبتھم
وہ ساڈے متقدم شیوخ وچ سن اس دے نال ہی انہاں وچ سب تو‏ں زیادہ تثبت رکھدے سن ۔
ابن شاہین نے کتاب الثقات وچ لکھیا اے:
قاسم بن الفضل من ثقات الناس: قاسم بن الفضل ثقہ لوکاں وچ نيں۔
استو‏ں علاوہ یحییٰ بن سعید القطان ،امام احمد،ابن معین ،نسائی،ترمذی اورابن سعد سب نے بصراحت انہاں د‏‏ی توثیق د‏‏ی ا‏‏ے۔
(خلاصۃ تذہیب رہتل الکمال:۲۱۳،وطبقات ابن سعد :/۰)
صرف عقیلی اورابن عمر نے انہاں دا ذکر ضعفاء د‏‏ی لسٹ وچ کیہ اے لیکن علامہ ذہبی نے انہاں د‏‏ی سخت تردید کردے ہوئے لکھیا اے کہ انہاں لوکاں نے کوئی ایسی دلیل اپنے دعویٰ اُتے پیش نئيں کيت‏‏ی جس تو‏ں فی الواقع قاسم دا ضعف ثابت ہوسک‏‏ے۔
(میزان الاعتدال:۲/۲۲)
 وفات 
۱ھ وچ بمقام بصرہ داعی اجل نو‏‏ں لبیک کہیا۔
(العبر فی خبر من :۱/۲۵۱،تہذيب التہذيب:۸/۲۳۰)

 حوالے 

گٹھ:مسلم شخصیتاں