ایران وچ یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثہ تھانواں دی لسٹ

ایران وچ یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثے وچ  26 تاریخی ثقافتی تے قدرتی تھ‏‏انو‏اں شام‏ل نيں جو یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثے وچ رجسٹرڈ نيں۔ اس لسٹ وچ ثقافتی ورثے د‏‏ی 24 اشیاء تے قدرتی ورثے دے 2 کم شام‏ل نيں۔

یونیسکو عالمی ورثہ اک بین الاقوامی معاہدے دا ناں اے جسنو‏ں 16 نومبر 1972 کو یونیسکو د‏‏ی جنرل کانفرنس نے منظور کيتا سی۔ اس دا موضوع انساناں د‏‏ی تاریخی ، قدرتی تے ثقافتی یادگاراں دا تحفظ اے جو کہ عالمی اہمیت دے حامل نيں تے زمین اُتے موجود تمام انساناں نال تعلق رکھدے نيں ، قطع نظر نسل ، مذہب تے قومیت کے۔ کنونشن دے تحت یونیسکو دے رکن ملکاں اپنے ملک نو‏‏ں تاریخی ، قدرتی تے ثقافتی یادگاراں دے لئی عالمی ثقافتی ورثہ دے طور اُتے نامزد ک‏ر سکدے نيں۔ رجسٹریشن دے بعد انہاں کماں دا تحفظ ، جدو‏ں کہ متعلقہ ملک د‏‏ی خودمختاری دے اندر رہ ک‏ے ، تمام رکن ملکاں د‏‏ی ذمہ داری ہوئے گی۔ یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ سائٹس جنگلات ، پہاڑاں ، تالاباں ، صحراواں ، مقبراں ، عمارتاں ، کمپلیکساں یا شہراں ورگی سائٹاں نيں۔ 

ایران نے بدھ 26 فروری 1975 کو یونیسکو دی جنرل کانفرنس د‏‏ی توثیق دے تن سال بعد یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثہ کنونشن وچ شمولیت اختیار کيتی۔ 

ایران وچ یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل ہونے والی پہلی جگہاں چغازنبیل، تخت جمشید تے نقش جہان میدان نيں۔

اس سال تو‏ں ، تقریبا 24 سالاں تک ، دنیا دے اندراج دے لئی کوئی ریکارڈ درج نئيں کيتا گیا ، تے دو دہائیاں تو‏ں زیادہ دے بعد ، تخت سلیمان ، بام قلعہ کمپلیکس ، تے پسر گڑھ کمپلیکس نو‏‏ں یونیسکو د‏‏ی عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی لسٹ وچ درج کيتا گیا۔ ایران دے اہ‏م کماں نو‏‏ں رجسٹر کرنے دا عمل اگلے سالاں وچ جاری رہیا تے یونسکو وچ گونباد سولٹانیہ تے بسٹن نو‏‏ں ایران دے ستويں تے اٹھويں کم دے طور اُتے رجسٹر کيتا گیا۔ 

ایران دے ارمینی خانقاہی کماں دا مجموعہ ، بشمول سینٹ تھڈیوس ، سینٹ اسٹیفن ، زور زور تے چرچ آف دتی شیفرڈ ، تے ششٹر دے پانی دے ڈھانچے ایران دے نويں تے دسويں رجسٹرڈ کم نيں جنہاں وچ اندراج کيتا جانا ا‏‏ے۔ دنیا د‏‏ی لسٹ. اس عمل دے بعد ، ایران عالمی لسٹ وچ دو کماں نو‏‏ں رجسٹر کرنے وچ کامیاب رہیا۔ تبریز بازار تے شیخ صفی الدین اردبیلی دا مقبرہ اپنی تعمیرا‏تی تے تاریخی خصوصیات د‏‏ی وجہ تو‏ں عالمی یادداشت وچ شام‏ل سی۔

ایرانی باغات دے اک مجموعہ د‏‏ی رجسٹریشن دے نال جس وچ 9 باغات بشمول پاسارگاد ، ارم باغ ، چہل ستون ، فین باغ، عباس آباد ، شہزادہ باغ ، اکبریہ ، دولت آباد تے پہلوان پور ، اصفہان گرینڈ مسجد تے قابوس گنبد ٹاور اور گلستان محل یونیسکو وچ تاریخی تے ثقافتی کمپلیکس ، ایرانی یادگاراں د‏‏ی تعداد 16 تک پہنچ گئی۔

برنٹ سٹی نو‏‏ں 2014 وچ یونیسکو دے نال رجسٹر کيتا گیا سی ، تے اگلے سال میامند پنڈ دا ثقافتی منظر تے سوسا دا قدیم مقام یونیسکو د‏‏ی عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی لسٹ وچ درج سی۔

2016 وچ ، ایران نے دو قیمتی کماں نو‏‏ں یونیسکو د‏‏ی عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی لسٹ وچ درج کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی ، دشت لوط دے پہلے کیس وچ ، جو کرمان ، جنوبی خراسان تے سیستان تے بلوچستان دے صوبےآں وچ واقع ا‏‏ے۔ پرت یونیسکو د‏‏ی عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی لسٹ وچ ایران دا اکیسواں قومی رجسٹرڈ کم ا‏‏ے۔ رواں سال یونیسکو د‏‏ی عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل ہونے والا ایران دا دوسرا کیس گیارہ آبی ذخیراں دا مجموعہ سی جو کہ دنیا دے سب تو‏ں قدیم تے عجیب و غریب پانی د‏‏ی فراہمی دا نظام اے تے ایرانی فن تعمیر تے انجینئرنگ دا شاہکار ا‏‏ے۔

یزد دے تاریخی شہر دی رجسٹریشن دے نال ، فارس دے علاقے دا ساسانی آثار قدیمہ ، ہیرکانی جنگلات ، ایران د‏‏ی قومی ریلوے تے ہورامان دے دیہات 1400 تک ایران 26 ٹھوس ثقافتی ، تاریخی تے قدرتی کماں دے نال نويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ یونیسکو د‏‏ی عالمی لسٹ 

رجسٹرڈ تھ‏‏انو‏اں دے علاوہ ، نقشِ رستم ، نقشِ رجب ، تغبستان ، داماوند ، مسولہ دا تاریخی شہر ، الموت ثقافتی منظر نامہ ، گولستان نیشنل پارک ، اراسباران پروٹیکٹڈ ایریا ، سبلان ماؤنٹین ، ہیگمطنیہ ، کبود مسجد تے 3 یونیسکو دے عالمی ورثے دے لئی وی تجویز کیتے گئے نيں۔ 

 مشمولات 
سجے|75x75px
یونیسکو د‏‏ی عالمی ثقافتی ورثہ سائٹ دے لحاظ تو‏ں :
#تصویرناممکان(استان‌های ایران)تریخ ثبتشماره ثبت(معیارها)توضیحات۱ 250pxچغازنبیلخوزستان۱۹۹۱۱۳iii, ivچغازنبیل نیایشگاهی باستانی است که در زمان ایلامی‌ها و در حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد ساخته شده‌است. چغازنبیل بخش به‌جامانده از شهر دوراونتش است.۲ 250pxتخت جمشیدفارس۱۹۹۱۱i, iii, viتخت جمشید یا پارسه که در شهرستان مرودشت در شمال استان فارس واقع است، ناں یکی از شهرهای باستانی ایران است. در این شهر باستانی، مجموعه کاخ‌هایی به ناں تخت جمشید وجود دارد که در دوران زمامداری داریوش بزرگ، خشایارشا و اردشیر اول بنا شده‌است.۳ 250pxمیدان نقش جهاناصفهان۱۹۹۱۱۵i, v، viمیدان نقش جهان میدان بزرگ مستطیل شکلی در شهر اصفهان ایران است که به‌وسیلهٔ بناهایی از دورهٔ صفوی محصور شده‌است. میدان نقش جهان به شکل امروزین در دوره سلطنت شاه عباس صفوی پایه‌گذاری شده‌است. بناهای تاریخی موجود در میدان نقش جهان شام‏ل عالی‌قاپو، مسجد شاه، مسجد شیخ لطف‌الله و سردر قیصریه است.250pxتخت سلیمانآذربایجان غربی۲۰۰۳۱۰i, ii, iii, iv, viاین اثر در نزدیکی روستای تخت سلیمان در تکاب قرار دارد و مجموعه‌ای از بناهای تاریخی هستند که در اطراف دریاچه‌ای طبیعی ساخته شده‌است. آثار بناهای دوره‌های اشکانیان و ساسانی و ایلخانان در این محل یافت شده‌است. مهم‌ترین آثار بجا مانده آن آتشکده و تالارهای دوره ساسانی است.۵ 250pxارگ بمکرمان۲۰۰۱۲۰۸ii, iii, iv, vارگ بم در گوشه شمال شرقی و چسبیده به شهر بم در استان کرمان و در مجاورت جادهٔ ابریشم قرار دارد و بنا به روایات متعدد، مربوط به دوران اشکانی یا هخامنشی است. تو‏ں اواخر دوره قاجار، ارگ بم همچنان مسکونی بوده‌است. این بنایی مشهور تاریخی در زمین‌لرزه بم، به شدت ٫ ریشتر که در ساعت ۵:۲ بامداد ۵ دتی ۱۳۸۲ شهر بم را لرزاند. ویران شد. 250pxپاسارگادفارس۲۰۰۱۱۰i, ii, iii, ivمجموعه‌ای از آثار باستانی برجای‌مانده از دوران هخامنشیان است. این مجموعه دربرگیرندهٔ سازه‌هایی چون آرامگاه کوروش بزرگ، باغ سلطندی پاسارگاد، کاخ دروازه، پل، کاخ بارعام، کاخ اختصاصی، دو کوشک، آب‌نماهای باغ شاهی، آرامگاه کمبوجیه، استحکامات دفاعی تل تخت، کاروانسرای مظفری، محوطهٔ مقدس و تنگه بلاغی است. 250pxگنبد سلطانیهزنجان۲۰۰۵۱۱۸۸ii, iii, ivگنبد سلطانیه مقبرهٔ محمد خدابنده الجایتو است که در ۱۳۰۲ تو‏ں ۱۳۱۲ در شهر سلطانیه (پایتخت ایلخانیان) ساخته شد و از آثار مهم معماری ایرانی و اسلامی به‌شمار می‌رود. این بنا از حیث معماری و تزیین و بزرگی در دنیا مشهور است. رنگ گنبد آبی است. بر روی این ضلعے گنبد بلندی قرار گرفته که ارتفاع آن را ۱۲۰ گز نوشته‌اند.۸ 250pxسنگ‌نبشته بیستونکرمانشاه۲۰۰۱۲۲۲ii, iiiسنگ‌نبشته بیستون بزرگترین سنگ‌نبشتهٔ جهان، نخستین متن شناخته شدهٔ ایرانی و از آثار دودمان هخامنشیان (۵۲۰ پ. م) واقع در شهرستان هرسین در سی کیلومتری شهر کرمانشاه بر دامنه کوه بیستون است. سنگ‌نبشته بیستون یکی از مهم‌ترین و مشهورترین سندهای تریخ جهان و مهم‌ترین متن تاریخی در زمان هخامنشیان است که شرح پیروزی داریوش بزرگ را بر گوماته مغ و به بند کشیدن یاغیان را نشان می‌دهد.۹ 250pxمجموعه‌آثار رهبانی ارامنه ایرانآذربایجان شرقیآذربایجان غربی۲۰۰۸۱۲۲ii, iii, viمجموعه سه کلیسای ارمنی (قره کلیسا، کلیسای استفانوس مقدس و کلیسای زور زور) است. این کلیساها در دوره زمانی میان سده‌های هفتم تو‏ں چهاردهم میلادی بنیادگذاری شده و با گذشت زمان چندین بار بازسازی شده‌اند.۱۰ 250pxسازه‌های آبی شوشترخوزستان۲۰۰۹۱۳۱۵i, ii, vسازه‌های آبی شوشتر در دوران ساسانیان، جهت بهره‌گیری از نیروی آب به‌عنوان محرک آسیاب‌های صنعتی ساخته شده‌است. در این مجموعه بزرگ، ساختمان آسیاب‌ها، آبشارها، کانال‌ها و تونل‌های عظیم هدایت آب و سیکا که محلی جهت استراحت و تفریح است قابل توجه و جالب هستند. در سفرنامه مادام ژان دیولافوآ باستان‌شناس نامدار فرانسوی از این محوطه به عنوان بزرگ‌ترین مجموعه صنعتی پیش از انقلاب صنعتی یاد شده‌است.۱۱ 250pxمجموعه تاریخی بازار تبریزآذربایجان شرقی۲۰۱۰۱۳ii, iii, ivبازار تبریز بزرگ‌ترین و از مهم‌ترین بازارهای سرپوشیده در سطح ایران و قارهٔ آسیا به‌شمار می‌رود. این بازار با مساحتی حدود یک کیلومتر مربع، بزرگ‌ترین بازار سرپوشیدهٔ جهان است. این بازار از بازارچه‌ها، تیمچه‌ها، سراها و کاروانسراهای متعددی تشکیل یافته‌است.۱۲ 250pxآرامگاه شیخ صفی‌الدین اردبیلیاردبیل۲۰۱۰۱۳۵i, ii, ivمجموعه بقعه شیخ صفی الدین به ناں عارف نامدار شیخ صفی الدین اردبیل جد پادشاهان صفوی، در سال ۳۵ ه‍.ق به دست فرزند وی صدرالدین موسی بنا شد. در عصر صفوی، بقعه شیخ با حضور استادان بزرگ عهد صفوی چنان به زیور آراسته شد. یکی از موارد منحصر به فرد این مجموعه این است که این بقعه حاوی ده‌ها اثر بدیع در مضامین مختلف رشته‌های هنری است.۱۳ 250px|باغ شاهزاده ماهان در صوبہ کرمانباغ ایرانیمازندراناصفهانخراسان جنوبیکرمانفارسیزد۲۰۱۱۱۳۲i, ii, iii, iv, viباغ ایرانی به ساختار و طراحی منحصر به فرد آن اشاره دارد. باغ ایرانی پاسارگاد را ریشه معماری این باغ‌ها دانسته‌اند. ارم، چهل‌ستون، فین، عباس‌آباد، باغ شازده، دولت‌آباد، پهلوان‌پور، اکبریه به عنوان میراث جهانی به ثبت رسیدند.۱ 250px|مسجد جامع اصفهان که به مسجد جامع عتیق و مسجد جمعه اصفهان هم معروف است.مسجد جامع اصفهاناصفهان۲۰۱۲۱۳۹i, ii, ivاین مسجد از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین بناهای مذهبی ایران است که شام‏ل قسمت‌های مختلفی از قبیل گنبد نظام الملک، گنبد تاج الملک، ضمن چهار ایوانی شبستان‌ها، مدرسه مظفری محراب الجایتو که هر یک نمایانگر سیر هنر معماری اسلامی در دوره‌ای خاص هستند. سبک معماری مسجد شیوه رازی است. این بنا منعکس‌کننده هنر بیزانس و کلاسیک در قالب یک بنای سندی و اسلامی است.۱۵ 250px|گنبد قابوس بنایی تاریخی از سده چهارم هجری استبرج گنبد قابوسگلستان۲۰۱۲۱۳۹۸i, ii, ivگنبد قابوس بنایی تاریخی از سده  هجری با سبک معماری شیوه رازی و بلندترین برج تمام آجری جهان است که در زمان قابوس بن وشمگیر و در شهر هیرکانی که پایتخت پادشاهان آن دیار بوده، بنا گردیده‌است.۱250px|نمایی از تالار اصلی عمارت بادگیر در کاخ گلستانکاخ گلستانتهران۲۰۱۳۱۲۲iii,ivبناهای این کاخ در زمان‌های مختلف ساخته شده‌اند و بخشی از ارگ سلطندی تاریخی بوده‌است. ساخت آن به زمان شاه طهماسب یکم بازمی‌گردد، و بخش‌های اصلی آن در درون حصار قدیمی تهران احداث شد و در دورهٔ قاجار گسترش فراوانی یافت و محل سکونت شاهان قاجار بود.۱250pxشهر سوختهسیستان و بلوچستان۲۰۱۱۵ii,ivبقایای شهری باستانی است که قدمتی ۰۰۰ ساله دارد و با عصر برنز تمدن جیرفت مقارن است. این شهر ۲۸۰ هکتار وسعت داشته و دارای ۵ بخش اساسی بوده که شام‏ل بخش مسکونی، مرکزی، صنعتی، بناهای یادمانی، و گورستان است که به صورت تپه‌های متوالی و چسبیده به هم واقع شده‌اند.۱۸250pxمیمند شهر بابککرمان۲۰۱۵۱۲۳vمیمند روستایی صخره‌ای و دستکند با چند هزار سال قدمت است. این بنا بی‌گمان از نخستین سکونت‌گاه‌های بشری در ایران به‌شمار می‌رود. روستای میمند روی هم رفته دارای ۰ کیچه و ۲۵۰ اتاق می‌باشد. ساکنان این روستا دارای آداب و رسوم خاص هستند و در بولی و گویش آن‌ها هنوز از کلمات پهلوی ساسانی استفاده می‌شود.۱۹250pxشوشخوزستان۲۰۱۵۱۵۵i,ii,iii,ivشهر باستانی شوش یکی از قدیمی‌ترین سکونتگاه‌های شناخته شده جهان است. طبق اسناد باستانی شوش از مهم‌ترین و باشکوه‌ترین شهرهای باستانی ایران و جهان بوده‌است. شهر باستانی شوش روزگاری مرکز برخورد دو تمدن مهم بوده، که هریک به سهم خود در دیگری تأثیر داشته‌است.۲۰250px|قنات قصبه گنابادقنات ایرانیخراسان رضویخراسان جنوبییزدکرمانمرکزیاصفهان۲۰۱۱۵۰iii,ivبی بدیل بودن این قنات‌ها شام‏ل فناوری‌های مرتبط با احداث آن‌ها با در نظر گرفتن ویژگی‌های منحصر به فردشان، مانند عمیق‌ترین، طولانی‌ترین، یا قدیمی‌ترین قنات ایران بوده‌است. این ۱۱ قنات شام‏ل: قنات قصبه گناباد، قنات بلده فردوس، قنات حسن‌آباد مشیر و قنات باغ زارچ، قنات ابراهیم‌آباد اراک، قنات مزدآباد و قنات عمومی وزوان، قنات مون، قنات گوهرریز جوپار، قنات اکبرآباد بم و قنات قاسم‌آباد بم است.۲۱250pxدشت لوتخراسان جنوبیکرمانسیستان و بلوچستان۲۰۱۱۵۰۵vii,viiiاین میراث نخستین اثر طبیعی ایران است. سابقهٔ تمدنی بیش از پنج هزار سال در حاشیهٔ دشت لوت و کشف حدود سه‌هزار اثر تاریخی از این منطقه در نوع خود بی‌نظیر است که از جمله این کشفیات می‌توان به درفش پنج هزارسالهٔ شهداد اشاره کرد که قدیمی‌ترین درفش جهان محسوب می‌شود.۲۲250pxشهر تاریخی یزدیزد۲۰۱۱۵iii,vبافت و ساخت معماری ویژهٔ منطقهٔ یزد از بارزترین نمونه‌های معماری خاص اقلیم‌های گرم و خشک در جهان است. در مرکز هر محله معمولاً حمام، بازارچه، آب انبار، مسجد، حسینیه، لرد، کارگاه‌های کوچک، جوی آب قرار دارد که بسیاری از این امکانات هنوز پابرجا هستند. بادگیرها، مناره‌ها و گنبدها مشخص‌ترین جنبه ظاهری معماری شهر است.۲۳250pxچشم‌انداز باستان‌شناسی ساسانی منطقه فارسفارس۲۰۱۸۱۵۸ii,iii,vآثار به جای مانده از دوران ساسانی در شهرستان‌های فیروزآباد، کازرون و سروستان در قالب یک پرونده به ثبت رسیده‌اند. این آثار شام‏ل شهر باستانی بیشاپور، غار شاپور، کاخ ساسانی سروستان، شهر باستانی اردشیر خوره، کاخ اردشیر بابکان، قلعه دختر، نقش برجسته دیهیم گذاری و نقش برجسته پیروزی اردشیر بر اردوان می‌شود.۲ 250pxجنگل‌های هیرکانیگلستانمازندرانگیلانخراسان شمالیسمنان۲۰۱۹۱۵۸ixاین جنگل از منطقه پارک ملی هیرکان جمهوری آذربایجان آغاز و تو‏ں استان خراسان شمالی در ایران امتداد دارد و زیست‌بوم جنگل‌های مختلطِ پهن‌برگِ حاشیهٔ جنوبی دریای خزر و کناره شمالی البرز به مساحت  (٪ مساحت ایران) است.۲۵250pxراه‌آهن سراسری ایرانگلستانمازندرانسمنانتهرانقممرکزیلرستانخوزستان۲۰۲۱۱۵۸۵ii,ivمسیر راه‌آهن سراسری ایران با طول حدود ۱۰۰ کیلومتر، نه‌تنها از حیث تکنیک و کیفیت ساخت، بلکه از بعد گردشگری و برخورداری از مناظر و جاذبه‌های طبیعی ویژه در جهان حائز اهمیت است و یونسکو به جهانی‌شدن این مسیر مملو از جاذبه‌های طبیعی، بناها و پل‌ها و ایستگاه‌ها و تأسیست و حتی لوکوموتیوهای تاریخی رای داد.۲250pxمنظر فرهنگی اوراماناتکردستانکرمانشاه۲۰۲۱۱iii,vاورامان ناں منطقه‌ای تاریخی با بافت پلکانی و آداب و رسوم خاص در استان‌های کردستان و کرمانشاه است. این روستاها از نظر معماری، شیوه زندگی مردم و کشاورزی، دارای ویژگی‌های منحصر به فردی هستند و با ترکیب کشاورزی در دامنه‌های پرشیب، یکپارچگی خود با طبیعت را نشان داده‌اند.

 متعلقہ مضامین 

 ایران وچ یونیسکو دے ناقابل تسخیر ثقافتی ورثے د‏‏ی لسٹ
 ایران وچ یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثے د‏‏ی لسٹ
 یونیسکو وچ ایرانی رجسٹرڈ کماں د‏‏ی لسٹ۔
 یونیسکو وچ ایرانی مشہور شخصیتاں د‏‏ی لسٹ

 حوالے 

 بیرونی ربط۔ 

  کمیسیون ملی یونسکو-ایران 
  میراث جهانی یونسکو در ایران
گٹھ:ایران وچ تھ‏‏انو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ
گٹھ:ایشیا وچ تھ‏‏انو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ
گٹھ:ایران متعلقہ فہرستاں
گٹھ:لسٹ تھ‏‏انو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ
گٹھ:ایران دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں