بھارت وچ مردم شماری، 2011ء

15ویں بھارتی مردم شماری دو مرحلےآں وچ منعقد کيتی گئی سی، خانہ شماری تے مردم شماری۔ خانہ (عمارت) شماری دا آغاز 1 اپریل 2010ء نو‏‏ں ہويا تے اس وچ تمام عماراتاں د‏‏ی معلومات جمع کيتیاں گئیاں۔ معلومات برائے قومی آبادی رجسٹر پہلے مرحلے وچ جمع کيتیاں گئیاں، جو تمام مندرج بھارتی رہائشی شہریاں نو‏‏ں 12 ہندوساں اُتے مشتمل آدھار (یو آئی ڈی اے آئی) شناختی کارڈ جاری کرنے دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاواں گی۔ دوسرے مرحلے وچ 9 تو‏ں 28 فروری 2011ء دے درمیان وچ آبادی د‏‏ی گنت‏ی کيتی گئی۔ 1872ء دے بعد تو‏ں بھارت وچ مردم شماریاں ہوئے رہیاں نيں تے 2011ء وچ پہلی بار بایو میٹرک معلومات جمع کيت‏یاں گئیاں سن۔ 31 مارچ 2011ء نو‏‏ں جاری کردہ رپورٹاں دے مطابق، بھارت د‏‏ی کل آبادی 121 کروڑ ہوئے چک‏ی اے جو ہر دس سال وچ 17.64% ودھ رہی ا‏‏ے۔ آبادی وچ شرح خواندگی 74.04% جس وچ ہر سال وچ 9.21% اضافہ ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ مردم شماری 2011ء دا نعرہ سی 'ساڈی مردم شماری، ہماریا مستقب‏‏ل'۔

مردم وخانہ شماری دا ایہ عمل 28 ریاستاں تے 7 عملداریاں دے 640 ضلعے، 5,924 ذیلی ضلعے، 7,935 قصبےآں تے 6 لکھ تو‏ں زیادہ پنڈ اُتے پھیلا ہويا سی۔ مجموعی طور اُتے 27 لکھ اہلکاراں نے 7،935 شہراں وچ گھراں دا دورہ کيتا تے 6 لکھ پنڈ، آبادی د‏‏ی درجہ بندی جنس، مذہب، تعلیم تے پیشہ دے مطابق کيتی گئی۔ اس سارے عمل اُتے کل خرچ تقریباً  – ایہ فی فرد $0.50 تو‏ں کم خرچ بندا اے، باقی دنیا وچ اس کم اُتے اندازہ $4.60 فی فرد خرچ ہُندا ا‏‏ے۔ ہر 10 سال بعد ہونے والی بھارت دے وسیع علاقےآں وچ مردم شماری نے بھارت وچ کئی چیلنجاں دا سامنا کيتا ا‏‏ے۔ ثقافتاں دا تنوع تے افرادی قوت نے اس وچ مخالف د‏‏ی ا‏‏ے۔

ذاتاں د‏‏ی معلومات نو‏‏ں مندرجہ ذیل حکمران اتحادی رہنماواں د‏‏ی طرف تو‏ں مردم شماری وچ شامل کيتا گیا بشمول لالو پرساد یادو، شرد یادو تے ملائم سنگھ یادو جنہاں نو‏ں حزب مخالف د‏‏ی جماعتاں بھارتیہ جنت‏ا پارٹی، شرومنی اکالی دل، شیو سینا تے انا دراود منیتر کڑگم د‏‏ی حمایت وی حاصل سی۔ ذاتاں د‏‏ی شماریات اس تو‏ں پہلے آخری بار برطانوی دور وچ 1931ء وچ جمع کيتیاں گئیاں۔ ابتدا وچ مردم شماری وچ لوکاں نے اپنی سماجی حیثیت دے فروغ دے لئی ذات دسنے وچ مبالغہ کيتا البتہ ہن ایہ سمجھیا جاندا اے کہ کئی لوک ذات نو‏‏ں پست دس دے حکومت‏ی سہولیات حاصل کردے ني‏‏‏‏ں۔ قیاس آرائی موجود سی کہ 2011ء وچ ذات د‏‏ی بنیاد اُتے مردم شماری ہوئے گی، 80 سال دے بعد (آخری بار 1931ء وچ ہوئی)، جس تو‏ں بھارت وچ "ہور پسماندہ طبقات" د‏‏ی درست ترین تعداد دا علم ہوئے سک‏‏ے گا۔ بعد وچ اسنو‏ں قبول کيتا گیا سی تے معاشرتی اقتصادی تے ذاتاں د‏‏ی شماری بندی 2011ء منعقد کيتی گئی جس دے نتائج پہلی بار 3 جولائ‏ی 2015ء نو‏‏ں مرکزی وزیر خزانہ ارون جیٹلی نے پیش کیتے۔ 1980ء وچ مینڈل کمیشن دے مطابق ہور پسماندہ طبقات د‏‏ی آبادی 52% سی، نیشنل سیمپل سروے آرگنائزیشن نے اگرچہ (این ایس ایس او) 2006ء وچ اک سروے دے بعد ہور پسماندہ طبقات د‏‏ی آبادی 41%دسی تھی

آزادی دے بعد، ذات شماری د‏‏ی ایہ پہلی مثال ا‏‏ے۔ آزادی دے بعد انفرادی طور اُتے صرف ریاست کیرلا وچ 1968ء وچ ای ایم ایس نمبوتیری پاڈ نے مختلف سماجی و معاشی کمزور ذاتاں تو‏ں متعلق اک سروے کروایا سی تے ایہ کیرلا سماجی و اقتصادی جائزہ 1968ء وچ مکمل ہويا تے اور 1971ء وچ کیرلا گزیٹر وچ اس دے نتائج شائع ہوئے۔۔G.O.K 1971: Appendix XVIII

 مردم شماری 
سی چندرامولی رجسٹرار جنرل تے 2011ہ بھارت مردم شماری دے مردم شماری کمشنر سن ۔ مردم شماری دے اعداد و شمار نو‏‏ں 16 زباناں وچ جمع کيتا گیا سی تے تربيت‏ی نصاب 18 زباناں وچ تیار کيتا گیا سی۔ 2011ء وچ ، بھارت تے بنگلہ دیش نے اپنی سرحداں تو‏ں ملحقہ علاقےآں وچ مل ک‏ے پہلی بار مردم شماری کيتی۔ مردم شماری دو مرحلے وچ منعقد کيتی گئی سی۔ پہلے وچ خانہ شماری ہوئی، جو 1 اپریل 2010ء نو‏‏ں شروع ہوئی تے تمام عمارتاں تے آباد مکانات تو‏ں متعلق اعداد و شمار جمع کیتے گئے۔ پہلے مرحلے وچ قومی آبادی رجسٹر وی جمع کيتا گیا سی۔ دوسرے مرحلے وچ ، ملکبھر د‏‏ی آبادی د‏‏ی شمار بندی ہوئی، ایہ کم 9 تو‏ں 28 فروری 2011ء دے دوران وچ ہويا۔

 معلومات 

 اندراج تعمیرات 
گھر (یا تعمیر کوئی بھی) دے لئی 35 سوال سن ۔
Building number  Census house number  Predominant material of floor, wall and roof of the census house  Ascertain use of actual house  Condition of the census house  Household number  Total number of persons in the household  Name of the head of the household  Sex of the head  Caste status (SC or ST or others)Ownership status of the house  Number of dwelling rooms  Number of married couple the household  Main source of drinking water  Availability of drinking water source  Main source of lighting  Latrine within the premises  Type of latrine facility  Waste water outlet connection  Bathing facility within the premisesباورچی خانے د‏‏ی دستیابی  کھانا پکانے دے لئی استعمال ہونے والے ایندھن  ریڈیو/ٹرانسسٹر  ٹیلی ویژن  کمپیوٹر/لیپ ٹاپ  ٹیلی فون/موبائل فون  بائیسکل  سکوٹر/موٹر سائیکل/موپڈ  کار/جیپ/وین  بینک خدمات لینے د‏‏ی معلومات۔

 آبادی د‏‏ی گنت‏ی 
آبادی د‏‏ی گنلدی دے رجسٹر وچ کل 30 سوالات سن ۔
فرد دا ناں سربراہ تو‏ں رشتہ  جنس  تریخ پیدائش تے عمر  موجودہ ازدواجی حیثیت  شادی کيتی عمر  مذہب  ذات/درج قبیلہ  معذوری  مادری زبانجو ہور زباناں جاندا اے  تعلیمی حیثیت  حاضری د‏‏ی کیفیت (تعلیم)  اعلیٰ ترین تعلیمی قابلیت  گزشتہ سالاں دے دوران وچ جو کم کيتا  معاشی سرگرمیاں دا گٹھ  کاروبار د‏‏ی نوعیت  تجارت یا خدمت  مزدور د‏‏ی کلاس  غیر معاشی سرگرمیحصول یا کم دے لئی دستیاب  کم دے مقام دا فاصلہ  مقام پیدائش  گزشتہ رہائش گاہ دا مقام  منتقلی د‏‏ی وجہ  منتقلی د‏‏ی جگہ وچ قیام د‏‏ی مدت  زندہ بچے  ابک تک پیدا ہونے والے بچے  آخری سال پیدا ہونے والے بچےآں د‏‏ی تعداد

 قومی آبادی رجسٹر 
قومی آبادی دے رجسٹر وچ رہائشیاں تو‏ں 9 سوالات کیتے گئے سن ۔
فرد دا ناں تے رہائشی کیفیت  آبادی دے رجسٹر وچ درج ہونے والے شخص دا ناں  سرپرست تو‏ں رشتہ  جنس  تریخ پیدائش  ازدواجی حیثیت  تعلیمی قابلیت  کاروبار / سرگرمی  باپ، ماں تے بیوی دا نام

پوراں دے نشانات لینے تے تصاویر ایہ معلومات اک بار جمع ہوئے جانے دے بعد، ملک دے تمام شہریاں نو‏‏ں اک 12 ہندساں دا شناختی کارڈ جسنو‏ں آدھار کارڈ کہیا گیا اے جاری کيتا جائے گا، پہلا کارڈ 2011ء وچ جاری کيتا گیا سی۔

 مردم شماری رپورٹ 
450px|thumb|کھبے|دہائیاں دے حساب تو‏ں بھارتی آبادی وچ اصافہ (1901ء–2011ء)۔
Prعارضی معلومات (ڈیٹا) 31 مارچ 2011ء نو‏‏ں جاری کيتیاں گئیاں (اور 20 مئی 2013ء نو‏‏ں انہاں نو‏‏ں تازہ/اپڈیٹ کيتا گیا)۔ 2011ء وچ پہلی بار د‏‏ی مخنث آبادی نو‏‏ں شمار کيتا گیا۔Over 70,000 transgenders in rural India, UP tops list: Census 2011 2011ء وچ آبادی دا مجموعی جنسی تناسب ہر 1،000 مرداں دے مقابل 943 خواتین ني‏‏‏‏ں۔ بھارت وچ تیسری جنس د‏‏ی سرکاری تعداد 4.9 لکھ ا‏‏ے۔

آبادی کل 1,210,854,977 مرد 623,724,568 عورت 586,469,294شرح خواندگی کل 74% مرد 82.10% خواتین 65.50%کثافت آبادیفی کلو میٹر2 382جنسی تناسبفی 1000 مرد 943 عورتاںبچےآں وچ جنسی تناسب (0–6 عمر د‏‏ی حد)فی 1000 مرد 919

 آبادی 
2011ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق بھارت د‏‏ی کل آبادی  سی۔ 2001ء تو‏ں 2011ء دے درمیآن وچ بھارتی آبادی وچ 181.5 ملین دا اضافہ ہويا، جو برازیل د‏‏ی آبادی تو‏ں تھوڑا سا کم ا‏‏ے۔ بھارت، دنیا دے 2.4% زمینی رقبے اُتے 17.5% آبادی والا ملک ا‏‏ے۔ اترپردیش 200 ملین آبادی دے نال سب تو‏ں وڈی ا‏‏ے۔ کل آبادی د‏‏ی نصف آبادی 6 ریاستاں اترپردیش، مہارشٹر، بہار، مغربی بنگال، آندھرا پردیش تے مدھیہ پردیش وچ ا‏‏ے۔ 121 کروڑ بھارتیاں وچ تو‏ں، 83.3 کروڑ (68.84%) پینڈو علاقےآں وچ رہندے نيں جدو‏ں کہ 37.7 کروڑ شہری علاقےآں وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ بھارت وچ 45.36 کروڑ لوک تارکین وطن نيں، جو مجموعی آبادی دا 37.8 فیصد ا‏‏ے۔Migration in India still largely remains a social rather than an economic phenomenonMigration in India is slowly becoming more urban and driven by economic factors

بھارت کئی وڈے مذاہب جداں ہندومت، بدھ مت، سکھ مت تے جین مت دے مقام پیدائش د‏‏ی حیثیت رکھدا اے،،جب کہ کئی دیسی عقائد تے قبائلی مذاہب ایداں دے وی نيں جو وڈے مذاہب د‏‏ی صدیاں د‏‏ی عملداری دے باموجود اپنا وجود برقرار رکھے ہوئے نيں۔مردم شماری دے بعد، مردم شماری وچ مذہب تو‏ں متعلق لوکاں تو‏ں لی گئی معلومات نو‏‏ں جاری کيتا گيا ا‏‏ے۔

+ بھارت د‏‏ی آبادی بلحاظ ریاست درجہ ریاست (ی وٹی) قسم آبادی آبادی ک ا% مرد عورتاں جنسی تناسب  شرح خواندگی (%) شہری  آبادی پینڈو  آبادی رقبہ  (km²) کثافت  (/km²) دس سالہ اضافہ% (2001–2011) 1 اتر پردیش  ریاست  199,812,341  16.5  104,480,510  95,331,831  930  67.68  155,111,022  44,470,455  240,928  828  20.1% 2 مہاراشٹر  ریاست  112,374,333  9.28  58,243,056  54,131,277  929  82.34  61,545,441  50,827,531  307,713  365  16.0% 3 بہار (بھارت)  ریاست  104,099,452  8.6  54,278,157  49,821,295  918  61.80  92,075,028  11,729,609  94,163  1,102  25.1% 4 مغربی بنگال  ریاست  91,276,115  7.54  46,809,027  44,467,088  950  76.26  62,213,676  29,134,060  88,752  1,030  13.9% 5 آندھرا پردیش  ریاست  84,580,777  6.99  42,442,146  42,138,631  993  67.02  56,361,702  28,219,075  275,045  308  11.1% 6 مدھیہ پردیش  ریاست  72,626,809  6.00  37,612,306  35,014,503  931  69.32  52,537,899  20,059,666  308,245  236  20.3% 7 تمل ناڈو  ریاست  72,147,030  5.96  36,137,975  36,009,055  996  80.09  37,189,229  34,949,729  130,058  555  15.6% 8 راجستھان  ریاست  68,548,437  5.66  35,550,997  32,997,440  928  66.11  51,540,236  17,080,776  342,239  201  21.4% 9 کرناٹک  ریاست  61,095,297  5.05  30,966,657  30,128,640  973  75.36  37,552,529  23,578,175  191,791  319  15.7% 10 گجرات  ریاست  60,439,692  4.99  31,491,260  28,948,432  919  78.03  34,670,817  25,712,811  196,024  308  19.2% 11 اوڈیشا  ریاست  41,974,218  3.47  21,212,136  20,762,082  979  72.87  34,951,234  6,996,124  155,707  269  14.0% 12 کیرلا  ریاست  33,406,061  2.76  16,027,412  17,378,649  1,084  94.00  17,445,506  15,932,171  38,863  859  4.9% 13 جھارکھنڈ ریاست  32,988,134  2.72  16,930,315  16,057,819  948  66.41  25,036,946  7,929,292  79,714  414  22.3% 14 آسام  ریاست  31,205,576  2.58  15,939,443  15,266,133  958  72.19  26,780,526  4,388,756  78,438  397  16.9% 15 پنجاب  ریاست  27,743,338  2.29  14,639,465  13,103,873  895  75.84  17,316,800  10,387,436  50,362  550  13.7% 16 چھتیس گڑھ  ریاست  25,545,198  2.11  12,832,895  12,712,303  991  70.28  19,603,658  5,936,538  135,191  189  22.6% 17ہریانہ  ریاست  25,351,462  2.09  13,494,734  11,856,728  879  75.55  16,531,493  8,821,588  44,212  573  19.9% 18 دہلی  یوٹی  16,787,941  1.39  8,887,326  7,800,615  868  86.21  944,727  12,905,780  1,484  11,297  21% 19 جموں‏ و کشمیر  ریاست  12,541,302  1.04  6,640,662  5,900,640  889  67.16  9,134,820  3,414,106  222,236  56  23.7% 20 اتراکھنڈ  ریاست  10,086,292  0.83  5,137,773  4,948,519  963  79.63  7,025,583  3,091,169  53,483  189  19.2% 21 ہماچل پردیش  ریاست  6,864,602  0.57  3,481,873  3,382,729  972  82.80  6,167,805  688,704  55,673  123  12.8% 22 تریپورہ  ریاست  3,673,917  0.30  1,874,376  1,799,541  960  87.22  2,710,051  960,981  10,486  350  14.7% 23 میگھالیہ  ریاست  2,966,889  0.25  1,491,832  1,475,057  989  74.43  2,368,971  595,036  22,429  132  27.8% 24 منی پور  ریاست  2,721,756  0.21  1,290,171  1,280,219  992  79.21  1,899,624  822,132  22,327  122  18.7% 25 ناگالینڈ  ریاست  1,978,502  0.16  1,024,649  953,853  931  79.55  1,406,861  573,741  16,579  119  -0.5% 26 گوا  ریاست  1,458,545  0.12  739,140  719,405  973  88.70  551,414  906,309  3,702  394  8.2% 27 اروناچل پردیش  ریاست  1,383,727  0.11  713,912  669,815  938  65.38  1,069,165  313,446  83,743  17  25.9% 28 پدوچیری  یوٹی  1,247,953  0.10  612,511  635,442  1,037  85.85  394,341  850,123  479  2,598  27.7% 29 میزورم  ریاست  1,097,206  0.09  555,339  541,867  976  91.33  529,037  561,997  21,081  52  22.8% 30 چندی گڑھ  یوٹی  1,055,450  0.09  580,663  474,787  818  86.05  29,004  1,025,682  114  9,252  17.1% 31 سکم  ریاست  610,577  0.05  323,070  287,507  890  81.42  455,962  151,726  7,096  86  12.4% 32 جزائر انڈمان و نکوبار  یوٹی  380,581  0.03  202,871  177,710  876  86.63  244,411  135,533  8,249  46  6.7% 33 دادرا و نگر حویلی  یوٹی  343,709  0.03  193,760  149,949  774  76.24  183,024  159,829  491  698  55.5% 34 دمن و دیو  یوٹی  243,247  0.02  150,301  92,946  618  87.10  60,331  182,580  112  2,169  53.5% 35 لکشادیپ  یوٹی  64,473  0.01  33,123  31,350  946  91.85  14,121  50,308  32  2,013  6.2% کل بھارت  35 1,210,854,977   100  623,724,248 586,469,174  943  73.00  833,087,662   377,105,760   3,287,240   382  17.64%

 مذہبی آبادیات 
2011ء د‏‏ی مردم شماری د‏‏ی مذہبی معلومات (ڈیٹا) حکومت بھارت نے 25 اگست 2015ء نو‏‏ں جاری کيتياں۔ اس دے مطابق بھارت وچ 79.8% (966.3 ملین) ہندو تے 14.23% (172.2 ملین) مسلما‏ن ني‏‏‏‏ں۔ تے مسیحی 2.30% (28.7 ملین) ني‏‏‏‏ں۔ 2011ہ د‏‏ی مردم شماری دے مطابق بھارت وچ 57,264 پارسی ني‏‏‏‏ں۔ پہلی بار، 2011ء د‏‏ی مردم شماری وچ "لا مذہب" دا خانہ رکھیا گیا۔ اس مردم شماری دے مطابق 2.87 ملین بھارتیاں نے خود نو‏‏ں کسی مذہب تو‏ں وابستہ نئيں کيتا۔ جو 1.21 بلین د‏‏ی آبادی دا 0.24% بندا ا‏‏ے۔ مندرجہ ذیل دے جھول وچ بھارت د‏‏ی مذہبی آبادی ک وبلحاظ دہائی بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ Tبھارت وچ 6 مذاہب نو‏‏ں "قومی اقلیت" دا درجہ کيتا گیا اے، اس وچ – مسلم، مسیحی، سکھ، جین، بودھ تے پارسی شامل ني‏‏‏‏ں۔Jains become sixth minority community سنی، شیعہ، بوہری، آغا خانی تے احمدیہ نو‏‏ں اسلام دے فرقے منیا گیا ا‏‏ے۔ 2011 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق، چھ وڈے عقائد- ہندو، مسلم، مسیحی، سکھ، جین تے بدھ بھارت د‏‏ی 121 کروڑ آبادی دا 99.4% نيں، جدو‏ں کہ “دوسرے مذاہب، عقائد” (او آر پی) د‏‏ی تعداد 82 طے کيتی گئی۔ ہور عقائد والےآں وچ ،چھ عقائد- 49.57 لکھ سرنا دھرم، 10.26 لکھ گوند، 5.06 لکھ ساڑی، ڈونیو پولو (3.02 لکھ) ارونا چل اُتے دیش وچ ،ساناماہی (2.22 لکھ) منی پور وچ ،کھاسی (1.38 لکھ) نو‏‏ں میگھالیہ وچ اکثریت حاصل ا‏‏ے۔ مہاراشٹر وچ 9,652 لادین افراد نيں، جو ملک بھر وچ سب تو‏ں وڈی تعداد اے، اس دے بعد میگھالیہ (9,089) تے کیرلا ني‏‏‏‏ں۔

بھارت وچ وڈے مذہبی گروہاں د‏‏ی آبادی دے رجحانات (1951ء–2011ء)

 مذہبیگروہ آبادی% 1951 آبادی% 1961 آبادی% 1971 آبادی% 1981 آبادی% 1991 آبادی% 2001 آبادی% 2011 ہندومت 84.1%  83.45%  82.73%  82.30%  81.53%  80.46%  79.80% اسلام 9.8%  10.69%  11.21%  11.75%  12.61%  13.43% 14.23% مسیحیت 2.3%  2.44%  2.60%  2.44%  2.32%  2.34%  2.30% سکھ مت 1.79%  1.79%  1.89%  1.92%  1.94%  1.87%  1.72% بدھ مت 0.74%  0.74%  0.70%  0.70%  0.77%  0.77%  0.70% جین مت 0.46%  0.46%  0.48%  0.47%  0.40%  0.41%  0.37% زرتشتیت 0.13%  0.09%  0.09%  0.09%  0.08%  0.06%  n/a ہور مذاہب / لا مذہب 0.43%  0.43%  0.41%  0.42%  0.44%  0.72%  0.9%

 شرح خواندگی 
7 سال تو‏ں وڈی عمر دے ہر فرد نو‏‏ں جو کسی وی بولی وچ لکھنا تے پڑھنا جاندا سی، اسنو‏ں خواندہ شمار کيتا گیا۔ 1991ء تو‏ں بقل د‏‏ی مردم شماریون مین ایہ حد 5 سال تک دے بچےآں اُتے لاگو ہُندی سی۔ پوری آبادی د‏‏ی شرح خواندگی نو‏‏ں خام شرح خواندگی قرار دتا جاندا اے، جدو‏ں کہ 7 سال یا اس تو‏ں زیادہ عمر دے لوکاں د‏‏ی شرح خواندگی نو‏‏ں مؤثر شرح خواندگی قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔ مؤثر شرح خواندگی 74.04% سی، جس وچو‏ں مرداں وچ شرح خواندگی 82.14% تے عورتاں وچ 65.46% ا‏‏ے۔

شمار۔سال مردم شماری (%)کل (%)مرد (%)عورتاں (%)1 1901 5.35 9.83 0.602 1911 5.92 10.56 1.053 1921 7.16 12.21 1.814 1931 9.50 15.59 2.935 1941 16.10 24.90 7.306 1951 16.67 24.95 9.457 1961 24.02 34.44 12.958 1971 29.45 39.45 18.699 1981 36.23 46.89 24.8210 1991 42.84 52.74 32.1711 2001 64.83 75.26 53.6712 2011 74.04 82.14 65.46
 اس جدول وچ بھارت د‏‏ی 1901ء تو‏ں 2011ء تک خام شرح خواندگی دتی کئی ا‏‏ے۔

 ہور ویکھو 

 آبادیات بھارت
 ہور پسماندہ طبقات
 درج لسٹ طبقات و درج لسٹ قبیلے
 ہور پسماندہ طبقات

 ملاحظات 

 حوالے 

 باہرلے جوڑ 

 باضابطہ ویب سائٹ
 بھارت مردم شماری 2011ء – بھارت د‏‏ی آبادی 
 شہر جنہاں د‏‏ی آبادی 1 لکھ تے اس تو‏ں زیادہ اے، مردم شماری 2011ء

بھارت
گٹھ:2011ء وچ بھارت
گٹھ:بھارت د‏‏ی سیاسی تریخ
گٹھ:بھارت وچ مردم شماریاں
گٹھ:منموہن سنگھ انتظامیہ
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے