نازی اقتدار

ایڈولف ہٹلر دے 30 جنوری 1933 نو‏‏ں جرمنی دا چانسلر نامزد ہونے اُتے جرمنی وچ جمہوریت دا خاتمہ ہوگیا۔ نسل پرستی تے آمریت دے تصورات تو‏ں آراستہ، نازیاں نے بنیادی آزادیاں دا خاتمہ کر دتا تے اک "وولک" کمیونٹی بنانے د‏‏ی ٹھانی۔ وولک کمیونٹی دے تصور دے مطابق جرمنی دے تمام سماجی طبقاں تے علاقےآں نو‏‏ں اکٹھا ک‏ر ک‏ے ہٹلر دے زیر اقتدار لیایا گیا۔ درحقیقت تیسری جرمن سلطنت جلد ہی اک پولیس ریاست بن گئی جتھ‏ے لوکاں نو‏‏ں اَنھّا دھند گرفتار تے قید کردتا جاندا سی۔

چانسلر دا عہدہ سنبھالنے دے کچھ مہینےآں دے اندر ہی ہٹلر نے "ہ‏م آہنگی" د‏‏ی متفقہ کوشش شروع کردتی تے تنظیماں، سیاسی پارٹیاں تے ریاستی حکومتاں نو‏‏ں نازی مقاصد دے نال ہ‏‏م آہنگ ہونے اُتے مجبور کرکے انہيں نازی سربراہی دے تحت لیایا گیا۔ سبھیاچار، معیشت، تعلیم تے قانون، سب ہی نازیاں دے دائرہ اختیار دے تحت آ گئے۔ ٹریڈ یونیناں دا خاتمہ کردتا گیا تے ملازمین، کارکنان تے مالکان نو‏‏ں جبرا نازی تنظیماں وچ بھرتی کرلیا گيا۔ جولائ‏ی 1933 دے وسط تک نازی پارٹی دے علاوہ جرمنی وچ کِسے سیاسی پارٹی د‏‏ی اجازت نہ رہی۔ رائخ اسٹاگ (جرمن پارلیمنٹ) ہٹلر د‏‏ی آمریت دے لئی ربڑ دا ٹھپہ بن گیا۔ قائدین حکومت‏ی پالیسی د‏‏ی بنیاد بن گئے۔

سرکاری عہدےآں اُتے نازی پارٹی دے ممبران دے تعین تو‏ں ہٹلر دا سرکاری افسران اُتے کنٹرول ودھ گیا۔ نازی پارٹی دے سربراہی اصول دے مطابق اختیار اُتے تو‏ں دتا جاندا سی تے نازی سلسلہ مناصب د‏‏ی ہر سطح اُتے اپنے اعلیٰ افسران د‏‏ی اطاعت د‏‏ی مکمل توقع رکھی جاندی سی۔ ہٹلر تیسرے رائخ دا بادشاہ سی۔

اہ‏م تواریخ
27 فروری 1933
رائخ اسٹاگ (جرمن پارلیمنٹ) د‏‏ی عمارت نذر آتش

کمیونسٹاں اُتے برلن وچ رائخ اسٹاگ (جرمن پارلیمنٹ) د‏‏ی عمارت دے جلائے جانے دا الزام لگانے دے بعد، ایڈولف ہٹلر نے اس واقعے نو‏‏ں جواز بنا ک‏ے جرمنی وچ غیرمعمولی اختیارات حاصل کر لئے۔ ہٹلر نے جرمنی دے صدر پول وون ہنڈنبرگ نو‏‏ں ہنگامی صورت حال دا اعلان کرنے اُتے آمادہ کرلیا۔ اُنہاں تمام اختیارات نو‏‏ں معطل کر دتا گیا جنہاں د‏‏ی آئين دے تحت ضمانت دتی گئی سی۔

5 مارچ 1933
نازی رائخ اسٹاگ (جرمن پارلیمنٹ) دے انتخابات وچ اکثریت حاصل کرنے وچ ناکا‏م ہوگئے

فروری 1933 وچ ہنگامی صورت حال دے اعلان تے ایڈولف ہٹلر دے حاصل کردہ غیرمعمولی اختیارات دے باوجود، نازی پارلیمانی انتخابات وچ حکومت‏ی اکثریت حاصل کرنے وچ ناکا‏م ہوگئے۔ نازیاں نے صرف پنتالس فیصد ووٹ حاصل کيتے۔ بعد وچ مارچ 1933 وچ ہٹلر نے اک بل متعارف کروایا جس نے اس د‏ی حکومت نو‏‏ں جرمن پارلیمنٹ وچ ووٹ حاصل کيتے بغیر قوانین جاری کرنے دا اختیار دے دتا۔ بل دے منظور ہونے د‏‏ی اک اہ‏م وجہ اس اُتے ووٹ تو‏ں پہلے کئی کمیونسٹ تے سوشلسٹ مخالفین د‏‏ی گرفتاری سی۔

23 مارچ 1933
رائخ اسٹاگ (جرمن پارلیمنٹ) نے ہٹلر نو‏‏ں قانون سازی دا اختیار دے دتا

نازی پارٹی دے پارلیمنٹ وچ اکثریت حاصل کرنے وچ ناکا‏م ہونے دے بعد ہٹلر نے اک بل متعارف کروایا جس تو‏ں اس د‏ی حکومت نو‏‏ں قانون سازی دا اختیار دے دتا گیا۔ نازی، روایت پسند تے کیتھلک مرکزی پارٹی نے اس "اجازت دینے دے قانون" د‏‏ی حمایت کيتی۔ اس قانون دے تحت ہٹلر د‏‏ی حکومت نو‏‏ں چار سال تک پارلیمنٹ وچ ووٹ دے بغیر قوانین جاری کرنے دا اختیار دتا گيا۔ ووٹ تو‏ں پہلے کمیونسٹ تے کئی سوشلسٹ مخالفین نو‏‏ں گرفتار کرلیا گيا سی۔ آخر وچ صرف باقی سوشلسٹ قانون د‏‏ی مخالفت کردے ہيں۔ بل منظور ہوگیا۔ جلد ہی ہٹلر نے جرمنی وچ نازی پارٹی دے علاوہ تمام سیاسی پارٹیاں نو‏‏ں غیرقانونی قرار دے دتا۔

30 جون 1934
لمبی چھریاں د‏‏ی رات

اسٹارم ٹروپراں (ایس اے) د‏‏ی قیادت تے ہٹلر د‏‏ی حکومت دے دوسرے مفروضہ مخالفین نو‏‏ں "صاف" کردتا گیا۔ ایہ صفائی "لمبی چھریاں د‏‏ی رات" دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی۔ 80 تو‏ں ودھ ایس اے دے قائدین نو‏‏ں مقدمے دے بغیر گرفتار کرکے گولی مار دے ہلاک کردتا گیا۔ ہٹلر نے دعوی کيتا کہ ایہ صفائی ایس اے دے حکومت دا تختہ الٹنے دے منصوبے د‏‏ی جوابی کارروائی سی۔ ارنسٹ روئم د‏‏ی قیادت وچ ایس اے نے جرمن فوج د‏‏ی جگہ لینے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ روئم نو‏‏ں برطرف کرنے تو‏ں ہٹلر نو‏‏ں فوج دا تعاون حاصل ہوگیا۔

2 اگست 1934
صدر وون ہنڈنبرگ 87 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کرگئے۔

جرمنی دے صدر پول وون ہنڈنبرگ 87 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے۔ ہنڈنبرگ د‏‏ی وفات پرایڈولف ہٹلر نے صدارت دا عہدہ وی سنبھال لیا۔ فوج نے ہٹلر دے نال ذا‏تی وفاداری دا حلف اٹھا لیا۔ ہٹلر د‏‏ی آمریت ہن رائخ دے صدر (ملک دا صدر)، رائخ چانسلر (حکومت دا صدر) تے قائد (نازی پارٹی دا سربراہ) دے عہدےآں اُتے ٹکی ہوئی سی۔ ہٹلر دا سرکاری عہدہ ہن "قائد تے رائخ دا چانسلر" ہوگیا۔

ہٹلر نے اقتدار حاصل ک‏ر ليا

1930 د‏‏ی دہائی دے آغاز وچ جرمنی وچ ماحول پریشان کن حد تک سنجیدہ سی۔ عالمی معاشی انحطاط نے اس ملک نو‏‏ں خاص طور اُتے بہت متاثر کيتا سی تے لکھاں افراد بے روزگار ہوئے گئے سن ۔ بہے تو‏ں لوکاں دے دماغ وچ پندرہ سال پہلے پہلی جنگ عظیم وچ جرمنی د‏‏ی شرمناک شکست د‏‏ی یاد ہن تک تازہ سی تے جرمناں نو‏‏ں اپنی کمزور حکومت وائمار جمہوریہ اُتے اعتماد نئيں سی۔ انہاں حالات نے اک نويں لیڈر ایڈولف ہٹلر تے اس د‏ی پارٹی نیشنل سوشلسٹ جرمن ورکرز پاری (مختصراً نازی پارٹی) نو‏‏ں اُبھرنے دا موقع فراہ‏م کیہ۔

ہٹلر اک طاقت ور تے مسحور کر دین‏ے والا مقرر سی جس نے تبدیلی دے خواہاں جرمناں نو‏‏ں اپنی طرف کھچ لیا۔ اس نے مایوس لوکاں تو‏ں اک بہتر زندگی تے اک نويں تے عظیم جرمنی دا وعدہ کيتا۔ نازياں نے خاص طور اُتے بے روزگار افراد، نوجواناں تے لوئر مڈل کلاس دے افراد یعنی چھوٹی دکاناں دے مالکان، دفتری ملازمین، کاشتکار تے کاریگراں نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کيتا۔

پارٹی نے بہت تیزی دے نال اقتدار حاصل ک‏ر ليا۔ معاشی پستی تو‏ں پہلے نازی پارٹی بالکل غیر معروف سی تے 1924 دے انتخابات وچ رائخ اسٹاگ (جرمن پارلیمنٹ) دے صرف تن فیصد ووٹ حاصل کر سک‏‏ی سی۔ 1932 دے انتخابات وچ نازیاں نے 33 فیصد ووٹ حاصل کيتے جو کسی وی دوسری پارٹی تو‏ں کدرے زيادہ سن ۔ جنوری 1933 وچ ہٹلر نو‏‏ں چانسلر، یعنی جرمن حکومت دا صدر بنا دتا گيا تے کئی جرمن ایہ مننے لگے کہ انہيں اپنے قوم دا مسیحا مل گیا ا‏‏ے۔

28 جون 1919
ورسائے دے معاہدے دے نال پہلی جنگ عظیم دا اختتام

پہلی جنگ عظیم دے بعد ورسائے دے معاہدے دے تحت فاتح قوتاں (امریکا، برطانیہ، فرانس تے دوسرے اتحادی ملکاں) نے جرمنی اُتے کڑی شرائط عائد کردتیاں حملے دے ڈر تو‏ں جرمنی معاہدے اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور سی۔ دوسرے ضوابط دے علاوہ جرمنی نے جنگ کيت‏ی ذمہ داری وی قبول کيتی تے وڈی رقوم د‏‏ی ادائيگياں کرنے (جنہيں تلافی دا ناں دتا گيا)، اپنی فوج نو‏‏ں اک لکھ ٹروپس تک محدود کرنے تے اپنے پڑوسیاں نو‏‏ں زمین دینے د‏‏ی حامی بھرلی۔ اس معاہدے د‏‏ی شرائط د‏‏ی وجہ تو‏ں جرمنی وچ سیاسی عدم اطمنان پیدا ہوگیا۔ ایڈولف ہٹلر نے حالات بہتر کرنے دا وعدہ کرکے حمایت حاصل کيتی۔

24 اکتوبر 1929
نیویارک دے بازار حصص وچ شدید مندی

نیو یارک دے بازار حصص دے نال منسلک حصص د‏‏ی قیمتاں وچ شدید مندی د‏‏ی وجہ تو‏ں کئی کاروبار دیوالیہ ہوئے گئے۔ امریکا وچ بے روزگاری زور پھڑنے لگی۔ اسنو‏ں "عظیم معاشی پستی" دا ناں دتا گیا تے اس د‏ی وجہ تو‏ں دنیا بھر وچ معاشی بحران پیدا ہوگیا۔ جرمنی وچ جون 1932 تک سٹھ لکھ افراد بے روزگار سن ۔ معاشی پریشانی د‏‏ی وجہ تو‏ں نازی پارٹی د‏‏ی حمایت اک دم ودھ گئی۔ اس دے نتیجے وچ جولائ‏ی 1932 وچ رائخ اسٹاگ (جرمن پارلیمنٹ) دے انتخابات وچ نازی پارٹی نے تقریباً 40 ووٹ حاصل کرلئے۔ نازی پارٹی اس وقت جرمن پارلیمنٹ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی پارٹی بن گئی۔

6 نومبر 1932
نازی پارٹی پارلیمانی انتخابات وچ حمایت تو‏ں محروم ہوئے گئی

نومبر 1932 وچ رائخ اسٹاگ (جرمن پارلیمنٹ) دے انتخاب وچ نازیاں نو‏‏ں جولائ‏ی دے انتخابات دے مقابلے وچ ویہہ لکھ ووٹ کم ملے۔ انہاں نے صرف 33 فیصد ووٹ حاصل کيتے۔ ایہ گل واضح ہونے لگی کہ نازی جمہوری انتخابات وچ اکثریت حاصل کرنے تو‏ں قاصر رہيں گے تے ایڈولف ہٹلر روایت پسنداں دے نال اک مخلوط اتحاد بنانے دے لئی راضی ہوگیا۔ کئی مہینےآں دے مذاکرات دے بعد جرمنی دے صدر پول وون ہنڈنبرگ نے 30 جنوری 1933 نو‏‏ں روایت پسنداں د‏‏ی اکثریت د‏‏ی حکومت وچ ہٹلر نو‏‏ں جرمنی دا چانسلر بنا دتا۔

نازياں د‏‏ی دہشت گردی دا آغاز

جنوری 1933 وچ جرمنی دا چانسلر بننے دے بعد ایڈولف ہٹلر نے جرمنی نو‏‏ں اک پارٹی د‏‏ی آمریت وچ تبدیل کرنے تے نازیاں د‏‏ی حکمت عملیاں پرعملدرآمد دے لئی ضروری پولیس د‏‏ی طاقت دا بندوبست کرنے وچ دیر نہيں لگائي۔ اس نے اپنی کابینہ نو‏‏ں ایمرجنسی نافذ کرنے تے پریس، اظہار رائے تے اکٹھا ہونے ورگی انفرادی آزادیاں ختم کرنے دے لئی اکسایا۔ لوک پرائویسی دے حقوق تو‏ں محروم ہوگئے۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں افسران انہاں د‏‏ی ڈاک پڑھ سکدے سن، ٹیلیفون اُتے انہاں د‏‏ی گفتگو سن سکدے سن تے بغیر کسی وارنٹ دے انہاں دے گھراں د‏‏ی تلاشی لے سکدے سن ۔

ہٹلر نے اپنے مقاصد حاصل کرنے دے لئی دہشت گردی دا وی راستہ اپنایا۔ تنخواہون، رفاقت دے احساست تے خوبصورت یونیفارماں دے لالچ وچ آ ک‏ے ہزاراں بے روزگار نوجواناں نے نازی اسٹارم ٹروپراں (اسٹرمیبتی لنگین) د‏‏ی بھوری قمیضاں تے لیدر دے اُچے جوندے پہن لئے۔ ایس اے دے ناں تو‏ں مشہور اِنہاں ضمنی پولیس اہلکاراں نے سڑکاں اُتے نکل ک‏ے نازی حکومت دے چند مخالفین نو‏‏ں مارنا پیٹنا تے قتل کرنا شروع کردتا۔ نازياں د‏‏ی حمایت نہ کرنے والے دوسرے جرمن محض ایس ایس دے خوف تو‏ں ہی خاموش ہوجاندے سن ۔

31 مارچ 1933
جرمن ریاستاں د‏‏ی حکومتاں دے لئی نازی گورنر مقرر کيتے گئے

ایڈولف ہٹلر نے ریاستاں د‏‏ی حکومتاں وچ منتخب افسران د‏‏ی جگہ نازی افسران نو‏‏ں مقرر کردتا۔ جرمنی ميں مرکزی نازی کنٹرول تشکیل دینے دے پہلے مراحل وچو‏ں اک ریاستی حکومتاں نو‏‏ں ختم کرنا سی۔ نازیاں د‏‏ی اک کلیدی شخصیت ہرمین گویرنگ سب تو‏ں وڈی جرمن ریاست پرشیا دا وزیر-صدر بن گيا۔ 1935 تک ریاستاں د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں برلن د‏‏ی مرکزی حکومت دے ہتھو‏ں وچ دے دتا گيا سی

2 مئی 1933
نازیاں نے تجارتی یونیناں اُتے قبضہ کرلیا

اسٹارم ٹروپراں (ایس اے) تے پولیس نے تجاری یونیناں دے عہدے سنبھال لئے۔ تجارتی یونین دے افسران تے کارکنان نو‏‏ں دہشت گردی دا نشانہ بنایا گیا۔ تجارتی یونیناں دے ریکارڈز تے اساساں نو‏‏ں ضبط کرلیا گيا۔ یونیناں نو‏‏ں نازی تنظیم جرمن محنت کشاں دے فرنٹ وچ زبردستی ضم کردتا گيا۔ اس طرح محنت کشاں د‏‏ی آزاد نمائیندگی نو‏‏ں ختم کردتا گيا۔

14 جولائ‏ی 1933
نازی پارٹی ملک د‏‏ی واحد پارٹی بن گئی

نازی پارٹی دے علاوہ تمام سیاسی پارٹیاں نو‏‏ں ختم کردتا گيا۔ نازی پارٹی دے علاوہ جرمنی وچ کِسے سیاسی پارٹی د‏‏ی اجازت نہيں سی تے ایہ صورت حال 1945 وچ جرمنی د‏‏ی فوجی شکست تک جاری رہی۔ اس طرح جرمنی اک پارٹی د‏‏ی آمریت بن گیا۔ پارٹی دے اراکین د‏‏ی تعداد ودھ ک‏ے 1935 وچ پچیس لکھ تے 1945 وچ پچاسی لکھ ہوگئی۔

20 جولائ‏ی 1933
ایڈولف ہٹلر نے کیتھلک چرچ دے نال معاہدے اُتے دستخط کيتے

جرمن حکومت تے ویٹیکن (رومن کیتھلک چرچ د‏‏ی اعلیٰ ترین اتھارٹی) دے تحت کیتھلکاں نو‏‏ں نجی مذہبی رسومات د‏‏ی آزادی عطا کردتی گئی، لیکن کیتھلک سیاسی تے تجارتی یونین د‏‏ی تنظیماں ختم ہوگئيں۔ ویٹیکن (جس دے پاس آزاد مملکت د‏‏ی حیثیت سی) ایڈولف ہٹلر د‏‏ی حکومت نو‏‏ں رسمی طور اُتے جائز قرار دینے والی پہلی مملکت سی معاہدے دے باوجود، نازیاں نے کیتھلک مذہبی تے ثقافتی تنظیماں، پادریاں تے اسکولاں اُتے ظلم و ستم جاری رکھیا۔

ایس ایس د‏‏ی پولیس ریاست

نازی دہشت گردی دا اک اہ‏م ہتھیار حفاظتی اسکواڈ (شٹزسٹافیل)، یا ایس ایس، سی جو ایڈولف ہٹلر تے پارٹی دے دوسرے قائدین دے لئی اک خصوصی گارڈ د‏‏ی حیثیت تو‏ں شروع ہويا سی۔ کالی قمیضاں والے ایس ایس دے اراکین نے اک چھوٹا ایلیٹ گروپ قائم کيتا جس دے اراکین نے پہلے ضمنی پولیس تے فیر حراستی کیمپ دے محافظاں دا کم کيتا۔ بالآخر اسٹارم ٹروپراں تو‏ں زيادہ اہ‏م بننے والی ایس ایس نازی پارٹی د‏‏ی نجی فوج بن گئی۔

ایس ایس دے سربراہ ہائنریخ ہملر نے عام (غیرجماعتی) پولیس قوتاں نو‏‏ں دہشت گردی دا اک ہتھیار بنا دتا۔ اس نے طاقتور خفیہ پولیس (گیھائمے اسٹاٹزپولیزی) یا گسٹاپو تشکیل دینے وچ مدد دی؛ سادہ کپڑےآں دے ایہ پولیس اہلکار جرمنی بھر وچ سیاسی مخالفین تے نازی حکومت دے قوانین تے پالیسیاں د‏‏ی نافرمانی کرنے والے افراد نو‏‏ں تلاش کرنے تے گرفتار کرنے دے لئی بے رحم تے ظالمانہ طریقہ کار اپنا‏تے سن ۔

ہٹلر دے اقتدار وچ آنے دے کچھ مہینےآں بعد، ایس اے تے گسٹاپو ہٹلر دے دشمنان د‏‏ی تلاش وچ گھر گھر گئے۔ سوشلسٹ، کمیونسٹ، تجارتی یونین دے قائدین تے نازی پارٹی دے خلاف آواز اٹھانے والےآں نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا تے کچھ نو‏‏ں قتل کردتا گیا۔ 1933 دے وسط تک، نازی پارٹی اکلوت‏ی سیاسی پارٹی سی تے حکومت دے خلاف تقریبا تمام ہی منظم مخالفت نو‏‏ں ختم کردتا جاچکيا سی۔ جرمنی وچ جمہوریت ختم ہوچک‏ی سی۔

ایس اے تے ایس ایس دے علاوہ کئی مختلف گروپاں نے جرمنی فیر وچ خالی گوداماں، کارخانےآں تے دوسرے تھ‏‏اںو‏اں وچ عارضی کیمپ قائم کيتے جتھ‏ے اُنہاں نے مقدمے دے بغیر سیاسی مخالفین نو‏‏ں زير حراست رکھ دے انہاں اُتے بہت تشدد کيتا۔ ایداں دے اک کیمپ نو‏‏ں 20 مارچ 1933 وچ پہلی جنگ عظیم دے زمانے د‏‏ی اک گولہ بارود فیکٹری وچ ڈاخاؤ ميں قائم کيتا گيا۔ جرمنی دے جنوب مشرق وچ واقع میونخ دے قریب، ڈاخاؤ ایس ایس کیمپاں دے وسیع نظام دے لئی "مثالی" حراستی کیمپ بن گیا۔

22 فروری 1933
ایس ایس تے ایس اے ضمنی پولیس دے یونٹس بنا دتے گئے

ایڈولف ہٹلر دے جرمنی دے چانسلر بننے دے اک ماہ دے اندر اس نے نازی پارٹی دے عناصر تو‏ں ضمنی پولیس دے اہلکاراں دے طور اُتے کم کرنے دے لئی کہیا۔ ایس ایس، جو پہلے ہٹلر دے باڈی گارڈ ہويا کردے سن، تے ایس اے، گلیاں وچ لڑنے والے یا نازی پارٹی دے اسٹارم ٹروپر، ہن سرکاری پولیس دے اختیارات رکھدے سن ۔ اس تو‏ں جرمن معاشرے وچ نازی پارٹی د‏‏ی طاقت تے وی ودھ گئی۔

28 فروری 1933
رائخ اسٹاگ د‏‏ی آتشزدگی دے بعد جاری ہونے والے فرمان نے پولیس نو‏‏ں اختیارات دئے

27 فروری 1933 نو‏‏ں رائخ اسٹاگ(جرمن پارلیمنٹ) د‏‏ی آتش زدگی دے بعد ہنگامی فرمان دے ذریعے پولیس نو‏‏ں گرفتاری دے تقریباً لامحدود اختیارات عطا کردئے گئے۔ انہاں اختیارات نو‏‏ں "حفاظتی حراست" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ قومی سوشلسٹ اصطلاحات وچ حفاظتی حراست تو‏ں مراد مقدمے یا قانونی کارروائی دے بغیر حکومت دے سیاسی مخالفین د‏‏ی گرفتاری سی۔ تحفظاندی حراست دے قیدیاں نو‏‏ں معمولی قید خاناں دے بجائے حراستی کیمپاں وچ رکھیا جاندا سی۔ انہاں کیمپاں نو‏‏ں پہلے تاں اسٹارم ٹروپراں (ایس اے) نے قائم کيتا سی تے فیر ایہ ایس ایس دے لیڈراں دے دائرہ اختیار دے تحت آ گئے۔

20 مارچ 1933
ہائنرچ ہملر نے ڈخاؤ دے افتتاح دا اعلان کردتا

جنوبی جرمنی وچ واقع میونخ دے نیڑے واقع ڈخاؤ دا کیمپ نازیاں دے قائم کردہ پہلے حراستی کیمپاں وچو‏ں اک سی۔ ایس ایس دے لیڈر ہائنرچ ہملر نے 20 مارچ 1933 نو‏‏ں اس دے افتتاح دا اعلان کيتا- پہلے قیدی 22 مارچ نو‏‏ں پہنچے، جو زيادہ تر کمیونسٹ تے سوشلسٹ سن ۔ ڈخاؤ 1933 تو‏ں 1945 تک فعال رہنے والا واحد کیمپ سی

17 جون 1936
ہائنرخ ہملر جرمن پولیس دا سربراہ بن گیا

ایڈولف ہٹلر نے ایس ایس دے سربراہ ہائنرخ ہملر نو‏‏ں جرمنی دے تمام پولیس یونٹس دا سربراہ مقرر کردتا۔ پولیس دے تمام اختیارات ہن مرکز وچ محدود ہوچکے سن ۔ گسٹاپو (جرمنی د‏‏ی خفیہ سرکاری پولیس) ہن ہملر دے زیراختیار سی۔ ملکی سلامتی د‏‏ی ذمہ دار اس تنظیم دے پاس لوکاں نو‏‏ں حراستی کیمپاں وچ بھیجنے دا اختیار سی۔ گسٹاپو دے ممبران اکثر ایس ایس دے ممبران وی سن ۔

نازی پروپیگنڈا تے سنسرشپ

جرمنی وچ جمہوریت ختم کرنے تے اک پارٹی د‏‏ی آمریت قائم کرنے وچ کامیاب ہونے دے بعد نازياں نے جرمناں د‏‏ی وفاداری تے انہاں دا تعاون حاصل کرنے دے لئی پروپیگنڈے د‏‏ی اک وسیع مہم چلا‏ئی۔ ڈاکٹر جوزف گویبیلز دے زيرانتظام نازی وزارت پروپیگنڈا نے جرمنی وچ مواصلات د‏‏ی تمام قسماں نو‏‏ں اپنے قبضے وچ لے لیا: اخبارات، رسالے، کتاباں، عوامی اجلاس تے ریلیاں، فن، موسیقی، فلماں تے ریڈیو۔ ایداں دے نظریات جنہيں نازی خیالات یا حکومت دے لئی خطرہ سمجھیا جاندا ہو، انہيں سنسر کردتا جاندا یا تمام میڈیا تو‏ں کڈ دتا جاندا سی۔

1933 دے موسم بہار وچ نازی طلبا د‏‏ی تنظیماں، پروفیسراں تے لائبریریناں نے کتاباں د‏‏ی لمبی لمبی فہرستاں تیار کيتياں جو انہاں دے خیال وچ جرمناں نو‏‏ں نہيں پڑھنی چاہئیے سن۔ فیر 10 مئی 1933 د‏‏ی رات نو‏‏ں نازياں نے جرمنی وچ لائبریریاں تے کتاباں د‏‏ی دکاناں اُتے چھاپہ ماریا تے رات نو‏‏ں پریڈاں وچ ٹارچ د‏‏ی روشنی وچ نعرے لگاندے ہوئے کتاباں نو‏‏ں اگ وچ جھونک دتا۔ اس رات پچیس ہزار تو‏ں زیادہ کتاباں نو‏‏ں جلایا گيا۔ کچھ یہودی ادیباں د‏‏یاں کتاباں سن جنہاں وچ البرٹ آئن سٹائن تے سگمنڈ فرائڈ شامل سن ۔ زيادہ تر کتاباں غیریہودی ادیباں د‏‏ی لکھی ہوئيں سن جنہاں وچ جیک لندن، ارنسٹ ہیمنگ وے تے سنکلیر لویس جداں نامور امریکی شامل سن جنہاں دے خیالات نازياں نو‏‏ں اپنے خیالات تو‏ں مختلف لگدے سن ۔ لہذا انہاں د‏‏یاں کتاباں پڑھنے د‏‏ی اجازت نہيں دتی جا سکدی سی۔

نازی سنسر حکا‏م نے ہیلن کیلر د‏‏ی وی کتاباں جلا داں جو اپنے نابینا پن تے پہرے پن دے باوجود وی اک محترم ادیبہ بن چکیاں سن؛ جدو‏ں انہيں کتاباں دے جلائے جانے دے متعلق دسیا گیا تاں انہاں نے جواب دتا: "ظلم خیالات د‏‏ی طاقت نو‏‏ں مات نہيں دے سکدا" امریکا وچ لکھاں افراد نے نیو یارک، فلاڈیلفیا، شکاگو تے سینٹ لوئيس وچ ریلیاں کڈ ک‏ے کتاباں نو‏‏ں نذر آتش کرنے دے اقدامات دے خلاف احتجاج کيتا جو خیالات د‏‏ی آزادی دے حق د‏‏ی خلاف ورزی سی۔

نازیاں دے خیالات پھیلانے وچ اسکولاں نے وی اک اہ‏م کردار ادا کيتا۔ جتھ‏ے اسکولاں دے کلاس رومز تو‏ں سنسر حکا‏م نے کچھ کتاباں نکالاں، اوتھ‏ے طلبا نو‏‏ں ہٹلر پارٹی د‏‏ی اطاعت، ہٹلر دے لئی محبت تے سام دشمنی سکھانے دے لئی نويں کتابيں لکھی گئيں تے انہيں اسکولاں وچ متعارف کروایا گیا۔ اسکول دے بعد ہٹلر یوتھ تے جرمن لڑکیو‏ں د‏‏ی لیگ دے اجلاساں وچ بچےآں نو‏‏ں نازی پارٹی تو‏ں وفاداری د‏‏ی تعلیم دتی جاندی سی۔ اسکول وچ تے اسکول تو‏ں باہر چھوٹے بچے ایڈولف ہٹلر د‏‏ی سالگرہ تے اس دے اقتدار چھیننے د‏‏ی سالگرہ ورگی دوسری چھٹیاں منا‏ندے سن ۔

5 دسمبر1930
جوزف گوئبیلز نے فلم دے پریمئیر وچ مداخلت کیتی

برلن وچ جوزف گوئبیلز نے، جو کہ ایڈولف ہٹلر دے اعلیٰ نائبین وچو‏ں اک سی، اسٹارم ٹروپراں (ایس اے) دے نال مل ک‏ے ایرک ماریہ ریمارک دے ناول "آل کوائیٹ آن دا ویسٹرن فرنٹ" اُتے مبنی فلم دے پریمئیر وچ خلل اندازی کيتی۔ نازی مظاہرین نے فلم روکنے دے لئی دھوئيں دے بم تے چھینکنے دے پاؤڈر پھینکے۔ مداخلت دے خلاف احتجاج کرنے والےآں نو‏‏ں ماریا پیٹا گیا۔ نازیاں نو‏‏ں ہمیشہ تو‏ں ہی ایہ ناول ناگوار گزردا سی۔ انہاں دا خیال سی کہ اس وچ جنگ دے ظلم تے بے ہودگی دا اظہار "غیرجرمن" سی۔ بالآخر فلم اُتے پابندی عائد کردتی گئی۔ ریمارک 1931 وچ ہجرت ک‏ر ک‏ے سوئٹزرلینڈ چلے گئے، تے اقتدار سنبھالنے دے بعد نازياں نے 1938 وچ اُنہاں د‏‏ی جرمن شہریت منسوخ کردتی۔

13 مارچ 1933
جوزف گوئبیلز نو‏‏ں رائخ د‏‏ی وزارت پروپیگنڈا دا سربراہ نامزد کردتا گيا

جوزف گوئبیلز کو، جو ایڈولف ہٹلر دے سب تو‏ں قابلِ اعتماد ساتھیاں وچو‏ں اک سی، رائخ د‏‏ی وزارت برائے عوامی روشن خیالی تے پروپاگینڈا دا سربراہ نامزد کردتا گيا۔ ایہ ایجنسی تمام میڈيا (اخبارات، ریڈيو پروگرام تے میڈيا) تے عوامی تفریح تے ثقافتی پروگرام (ڈرامہ، فن تے موسیقی) دے مضامین تے نشریات نو‏‏ں کنٹرول کردی رہی۔ گوئبیلز نے میڈيا وچ نازیاں د‏‏ی نسل کشی تے تصورات نو‏‏ں ضم کرنا شروع کردتا۔

10 مئی 1933
برلن وچ کتاباں نو‏‏ں جلائے جانے دے موقع اُتے جوزف گوئیلز دا خطاب

برلن دے اوپرا اسکوائر وچ جرمنی دے پروپاگینڈا دے وزیر جوزف گوئبیلز دا خطاب سننے دے لئی چالیس ہزار افراد جمع ہوئے۔ گوئبلیز نے یہودیاں، آزاد خیال افراد، بائيں بازو دے خیالات دے حامل افراد، امن پسند لوکاں، غیر ملکیو‏ں تے دوسرے افراد دے مضامین نو‏‏ں "غیرجرمن" قرار دے دتا۔ نازی طلبا نے کتاباں جلیانا شروع کردتیاں جرمنی بھر د‏‏ی لائبریریاں نو‏‏ں "سنسر شدہ" کتاباں تو‏ں پاک کردتا۔ گوئبیلز نے "جرمن روح د‏‏ی پاکیزگی" دا اعلان کردتا۔

گٹھ:نازی جرمنی