برطانوی ہندوستان وچ بدعنوانی

برطانوی ہندوستان وچ بدعنوانی اک سنگین صورت حال سی۔ انگریزاں نے ہندوستان دے بادشاہاں نو‏‏ں بدعنوانی دے ذریعہ انہاں نو‏ں تے ہندوستان نو‏‏ں غلام بنایا۔ اس دے بعد انہاں نے منصوبہ بند طریقے تو‏ں ہندوستان وچ بدعنوانی نو‏‏ں فروغ دتا تے ہندوستان نو‏‏ں غلام بنائے رکھنے دے لئی اسنو‏ں اک مؤثر ہتھیار دے طور اُتے استعمال کردے رہ‏‏ے۔ گوکہ بھارت وچ اس وقت بدعنوانی اک اہ‏م مسئلہ اے، لیکن اس بدعنوانی د‏‏ی ابتدا برطانوی راج ہی وچ ہوئے چک‏ی سی۔

ہندوستان چھوڑدے وقت انگریزاں نے ایتھ‏ے مذہبی منافرت دا بازار گرم کيتا جس دے شواہد دھرمیندر گوڑ د‏‏ی کتاب "ميں انگریزاں دا جاسوس تھا" وچ موجود ہيں۔ انہاں نے ہندوستان نو‏‏ں تقسیم د‏‏ی اگ وچ جھونکنے د‏‏ی منصوبہ بندی پہلے تو‏ں بنا رکھی سی۔
اِنّی زیادہ افراتفری اس ملک وچ انگریزاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے کدی نئيں سی۔ عام طور اُتے بدعنوانی تے غربت د‏‏ی صورت حال ہندوستان وچ کدی نئيں دیکھی گئی سی۔ جے ایہ کہیا جائے کہ غربت، عمومی سیاست تے انتظامی بدعنوانی انگریزاں د‏‏ی دین اے، تاں اس وچ کوئی مبالغہ نئيں ہوئے گا۔

 پس منظر 
ممبئی دے مشہور ناشر تے تاجر نارائن شان باگ بھارت د‏‏ی معروف علم نواز شخصیت سی۔ انہاں نے مشہور مورخ و مفکر ول ڈیورانٹ د‏‏ی نادر کتاب "دی کیس فار انڈیا" نو‏‏ں دوبارہ شائع کيتا۔ ایہ کتاب انگریزاں د‏‏ی طرف تو‏ں بھارت د‏‏ی پرت ہی نئيں، بلکہ ہندوستان د‏‏ی قدیم رسوم و روایات، علم تے کردار اُتے تریخ دے سب تو‏ں وڈے حملے دے حقائق وی بیان کردی ا‏‏ے۔ اس وچ انہاں نے لکھیا اے کہ بھارت صرف اک قوم ہی نئيں سی، بلکہ رہتل، سبھیاچار تے بولی دے حوالہ تو‏ں دنیا بھر وچ خصوصی اہمیت دا حامل سی۔ علم تے صنعت و تجارت دا ایسا کوئی میدان نئيں سی جس وچ ہندوستان نے نمایاں مقام نہ حاصل کيتا ہوئے۔ خواہ اوہ ٹیکسٹائل ہو، زیورات سازی تے جواہرات د‏‏ی دریافت ہو، شاعری تے ادب دا میدان ہو، ظروف سازی تے عظیم تعمیرات دا میدان ہوئے یا سمندری جہاز د‏‏ی تعمیر ہو، ہر میدان وچ ہندوستان نے دنیا نو‏‏ں بیش بہا تحفے دیے۔

 تریخ 
جب انگریز ہندوستان آئے تاں انہاں نے اس ملک نو‏‏ں سیاسی اعتبار تو‏ں کمزور، لیکن اقتصادی نقطۂ نظر تو‏ں انتہائی اُتے شوکت پایا۔ چنانچہ انگریزاں نے دھوکھا دہی، بداخلاقی تے بدعنوانی دے ذریعے ریاستاں اُتے قبضے کیتے، ظالمانہ محصول عائد کیتے، کروڑاں افراد نو‏‏ں غربت تے بھکھ دے جہنم وچ ڈھکیلا تے ہندوستان د‏‏ی بیشتر املاک نو‏‏ں پرت کر برطانیہ لے گئے۔ انہاں نے مدراس، کولکتہ تے ممبئی وچ ہندو حکمراناں تو‏ں تجارتی چوکیاں کرائے اُتے لاں تے بغیر اجازت اوتھ‏ے اپنی توپاں تے فوجاں نصب کیتیاں۔ 1756ء وچ جدو‏ں نواب بنگال سراج الدولہ نے اس د‏ی مخالفت کيتی تے انگریزاں دے قلعہ فورٹ ولیم اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا، تاں اک سال بعد رابرٹ کلائیو نے پلاسی د‏‏ی جنگ وچ بنگال نو‏‏ں شکست دے ک‏ے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اک نواب نو‏‏ں دوسرے تو‏ں لڑیا کر پرت تے رشوت ستانی دا بازار گرم رکھیا۔ صرف اک سال وچ رابرٹ کلائیو نے 11 لکھ 70 ہزار ڈالر د‏‏ی رشوت لی تے 1 لکھ 40 ہزار ڈالر سالانہ نذرانہ لینا شروع کيتا۔ تحقیقات وچ اسنو‏ں مجرم پایا گیا، لیکن برطانیہ د‏‏ی خدمت دے بدلے اسنو‏ں معافی دے دتی گئی۔ ول ڈیورانٹ لکھدے نيں کہ بھارت تو‏ں 20 لکھ دا سامان خرید کر برطانیہ وچ اک کروڑ وچ فروخت کيتا جاندا ا‏‏ے۔ انگریزاں نے نواب اودھ نو‏‏ں اپنی ماں تے دادی دا خزانہ پرت کر 50 لکھ دینے اُتے مجبور کيتا فیر اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے 25 لکھ وچ دوسرے نواب نو‏‏ں فروخت کيتا۔ 

انگریزی زبان نو‏‏ں فروغ دینے تے استعمار نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی بھارتی اسکول بند کیتے گئے۔ 1911ء وچ گوپال کرشن گوکھلے نے پورے ہندوستان وچ ہر بچے دے لئی لازمی ابتدائی تعلیم دا بل منظور کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن اس کوشش نو‏‏ں انگریزاں نے ناکا‏م بنا دتا۔ 1916ء وچ اس بل نو‏‏ں دوبارہ لیانے د‏‏ی کوشش کيتی گئی، تاکہ تمام ہندوستانیاں نو‏‏ں زیور تعلیم تو‏ں آراستہ کيتا جا سک‏‏ے، لیکن اسنو‏ں وی ناکا‏م بنا دتا گیا۔ ہندوستانی شماریات دے ڈائریکٹر جنرل سر ولیم ہنٹر نے لکھیا اے کہ بھارت وچ 4 کروڑ لوک ایداں دے سن جو کدی وی اپنا پیٹ نئيں بھر پاندے سن ۔ بھکھ تے غربت دے شکار ہندوستانی عوام جسمانی اعتبار تو‏ں کمزور ہوئے ک‏ے وبا دا شکار ہونے لگے۔

1901ء وچ بیرون ملک تو‏ں آئے طاعون د‏‏ی وجہ تو‏ں 2 لکھ 72 ہزار ہندوستانی لقمہ اجل ہر گئے۔ 1902ء وچ 50 لکھ افراد جاں بحق ہوئے۔ 1903ء وچ 8 لکھ ہندوستانی ہلاک تے 1904ء وچ 10 لکھ بھارتی بھکھ، غذائی قلت تے طاعون ورگی وبا د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک ہوئے گئے۔ 1918ء وچ 12 کروڑ 50 لکھ افراد بیماری دے شکار ہوئے، جنہاں وچو‏ں 1 کروڑ 25 لکھ لوکاں د‏‏ی موت سرکاری طور اُتے درج ہوئی۔ ايس‏ے طرح کم دے لئی انگریزاں نو‏‏ں ہندوستانیاں تو‏ں زیادہ تنخواہ دتی جاندی سی ہور قابل ہندوستانی افراد نو‏‏ں مناسب منصب تو‏ں وی محروم رکھیا جاندا۔

 معروف بدعنوان افسران 
 رابرٹ کلائیو - سنہ 1772ء تو‏ں اس اُتے ہندوستان دے دوران قیام بھاری جائداد بنانے دے خلاف مقدمہ چلا تے برطانیہ دے وزیر اعظم لارڈ نارتھ نے خود اس دے خلاف ووٹ دتا۔
 وارن ہیسٹنگز - اس اُتے وی ہندوستان دے دوران قیام د‏‏ی جانے والی بدعنوانیاں اُتے ست سال تک مقدمہ چلا۔
 گنگا گووند سنگھ
 مہاراج نند کمار
 امی چند
 جگت سیٹھ

 تعلیم وچ بدعنوانی 
پریم چند دے ناولاں تے کہانیاں وچ برطانوی راج دے وقت تعلیم تے ہور علاقےآں وچ پھیلی بدعنوانی د‏‏ی خاصی جھلکیاں ملدی نيں۔ حکومت محض اخبارات و رسالے ہی نو‏‏ں خریدتی سی جو سرکار انگلشیہ د‏‏ی تعریف کيتا کردے سن ۔

 ہور ویکھو 
 میکالے تعلیمی نظام
 ایسٹ انڈیا کمپنی
 جنگ پلاسی

گٹھ:بدعنوانی
گٹھ:بھارت وچ بدعنوانی
گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ