مرہٹہ سلطنت دی فتوحات

مرہٹہ سلطنت د‏‏ی فتوحات تو‏ں مراد برصغیر د‏‏ی تریخ وچ پیش آنے والی اوہ فتوحات نيں جو مرہٹہ سلطنت دے قیام دا باعث بنیاں۔ سنہ 1659ء وچ شیواجی د‏‏ی قیادت وچ معرکہ پرتاپ گڑھ تو‏ں انہاں فتوحات دا آغاز ہويا۔ مرہٹاں دے نال لڑائیاں تے جنگاں وچ مغلیہ سلطنت دے بوہت سارے سالاراں نے ہزیمت اٹھائی تے نتیجتاً مغلیہ عمل داری دے وڈے حصہ اُتے مرہٹے قابض ہوئے گئے تے ایويں شیواجی دے ہتھو‏ں مرہٹہ سلطنت دا قیام عمل وچ آیا۔ مرہٹاں نے برصغیر دے وڈے حصے اُتے برساں حکمرانی کيت‏ی۔ پانی پت د‏‏ی تیسری جنگ وچ احمد شاہ ابدالی دے ہتھو‏ں شکست فاش تو‏ں انہاں دا زوال شروع ہويا جو بالآخر دوسری تے تیسری اینگلو مرہٹہ جنگاں وچ مرہٹہ جرنیلاں د‏‏ی ہزیمت دے بعد مرہٹہ سلطنت دے سقوط اُتے منتج ہويا۔

 پس منظر 
بیجاپور د‏‏ی عادل شاہی سلطنت تے مغل شہنشاہ اورنگ زیب عالمگیر تو‏ں برساں مصروف پیکار رہنے دے بعد سنہ 1674ء وچ مرہٹہ جانباز شیواجی نے اک آزاد تے خود مختار سلطنت د‏‏ی بنیاد رکھی تے رائے گڑھ نو‏‏ں اپنا پایہ تخت بنایا۔ سنہ 1680ء وچ شیواجی د‏‏ی وفات ہوئی تاں انہاں دے فرزند سمبھاجی سریر آرائے سلطنت ہوئے تے سلطنت د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں ہور وسیع کيتا۔ انہاں نے اپنے عہد حکومت وچ اک طاقت ور بری فوج دے نال نال بحری بیڑا وی تیار ک‏ر ليا سی۔ اس عہد وچ مرہٹہ سلطنت د‏‏ی طاقت تے اہمیت دا اندازہ اس گل تو‏ں لگایا جا سکدا اے کہ مغل شہنشاہ اورنگ زیب عالمگیر نو‏‏ں سمبھاجی د‏‏ی سرکوبی دے لئی اپنا پایہ تخت چھڈ ک‏‏ے دکن وچ فروکش ہونا پيا۔ سنہ 1681ء تو‏ں 1707ء وچ عالمگیر د‏‏ی وفات تک ستائیس برس مغلاں نے مرہٹاں نال جنگ کيت‏ی لیکن مجموعی طور اُتے مغل ناکا‏م رہ‏‏ے۔

شیواجی دے پو‏تے چھترپتی شاہو نے سنہ 1749ء تک حکمرانی کيت‏ی، انہاں نے اپنے عہد حکومت وچ پیشوا دا منصب قائم کيتا۔ اس منصب اُتے براجمان شخص کچھ شرائط دے نال حکومت دا صدر ہُندا۔ لیکن شاہو د‏‏ی وفات دے بعد پیشوا ہی عملاً مرہٹہ سلطنت دے حکمران بن گئے۔ انہاں دے حکمرانی دا ایہ سلسلہ 1761ء تک برقرار رہیا، اس دے بعد سلطنت دا کاروبار معمول اُتے آیا تے شیواجی دے جانشین ستارا وچ حقیقی حکمران د‏‏ی حیثیت تو‏ں مرہٹہ سلطنت دے چھترپتی بندے رہ‏‏ے۔ برصغیر دے وڈے حصے اُتے حکمران مرہٹہ سلطنت اٹھارہويں صدی عیسوی وچ برطانوی افواج دا کامیابی تو‏ں مقابلہ کردی رہی لیکن جدو‏ں سلطنت دے پیشواواں تے سرداراں (فوجی سالار) دے آپسی تعلقات کشیدہ ہوئے گئے تے انہاں وچ حصول اقتدار د‏‏ی جنگ چھڑ گئی تاں سلطنت آہستہ آہستہ زوال پزیر ہونے لگی۔

 حوالے 
 "The Anglo-Maratha Campaigns and the Contest for India : The Struggle for Control of the South Asian Military Economy" by Randolf G. S. Cooper, Publisher: Cambridge University, 
 Purandare, Babasaheb – Raja ShivChatrapati
 Duff, Grant – History of Marhattas, London
 Samant, S. D. - Vedh Mahamanavacha
 Parulekar, Shyamrao – Yashogatha Vijaya durg, Vijay Durg (1982)
 Kasar, D.B. - Rigveda to Raigarh making of Shivaji the great, Mumbai: Manudevi Prakashan (2005)
 Apte, B.K. (editor) – Chhatrapati Shivaji: Coronation Tercentenary Commemoration Volume, Bombay: University of Bombay (1974–75)
 Desai, Ranjeet – Shivaji the Great, Janata Raja (1968), Pune: Balwant Printers – English Translation of popular Marathi book.
 Fanshawe, Herbert Charles. Delhi past and present p. 68
 Marshman, John Clark. The History of India, from the earliest period to the close Lord Dalhousie's administration, Volume 2
 Moor, Edward (1794). A narrative of the operations of captain Little's detachment, and of the Mahratta army (a detailed British account of the capture)
 Mill, James. A history of British India, Volume 5
 Duff, James Grant. A history of the Mahrattas, Volume 2
 http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaMarathas.htm

گٹھ:مرہٹہ سلطنت تو‏ں وابستہ معردے