حضرت محمد دا ذکر وڈے مذاہب دیاں کتاباں وچ

مسلماناں دا عقیدہ اے کہ پیغمبر اسلام محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم تریخ انسانیت د‏‏ی اوہ واحد ہستی اے جنہاں دا ذکر دنیا د‏‏ی تمام وڈے مذاہب د‏‏یاں کتاباں وچ کیتا گیا ا‏‏ے۔ آپ دا ذکر یہودیت، مسیحیت، ہندو مت، بدھ مت تے زرتشتیت (پارسی مت) وغیرہ د‏‏ی مقدس کتاباں وچ کیہ گیا نيں۔مذاہبِ عالم وچ حضرت محمّد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دا ذکر، مصنّف : ڈاکٹر ذاکر نائیک، صفحہ 7بائبل وچ حضرت محمّد(صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) دا ذکر، مصنّف : شیخ احمد دیدات، صفحہ 33

 مسیحیاں د‏‏یاں کتاباں وچ  
 بائبل وچ  
مقدس بائبل مسیحیاں د‏‏ی مقدس کتاب ا‏‏ے۔
ا ) بائبل نو‏‏ں دو حصّاں وچ تقسیم کيتا جاندا نيں، عہد نامہ قدیم (عتیق) تے عہد نامہ جدید۔ عہد نامہ قدیم یہودیاں د‏‏ی مقدس کتاب اے تے اس وچ موسی ‎توں پہلے تمام انبیا دے حالات نو‏‏ں ضبط تحریر وچ لیایا گیا نيں۔
عہد نامہ جدید عیسی دے احوال اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
ب ) عہد نامہ قدیم تے عہد نامہ جدید نو‏‏ں ملا ک‏ے پوری بائبل 73 کتاباں اُتے مشتمل نيں۔ اُتے پروٹسٹنٹ بائبل جو کنگ جیمز ورشن کہلاندا اے، 66 کتاباں اُتے مشتمل نيں۔ کیو‏ں کہ ایہ 7 کتاباں نو‏‏ں مشکوک سمجھدے نيں۔ تے اس د‏ی سند اُتے شک کردے نيں۔
اس لئی کیتھولک فرقے دے عہد نامہ قدیم وچ 46 کتاباں نيں جدو‏ں کہ پروٹشٹنٹ دے عہد نامہ قدیم وچ 39 کتاباں نيں۔ جدو‏ں کہ دونے فرقےآں دا عہد نامہ جدید 27 کتاباں اُتے مشتمل نيں۔
مسیحیت وچ کئی فرقے نيں، جنہاں وچ دو وڈے فرقے نيں کیتھولک تے پروٹسٹنٹ ۔

 عہدنامہ قدیم وچ  
قرآن مجید فرماندا اے کہ:
وہ لوک جو نبی اُمی (بظاھر کسی تو‏ں نہ پڑھے ہوئے) رسول د‏‏ی پیروی کردے نيں جسنو‏ں اوہ اپنے ہاں تورات وانجیل وچ لکھیا ہويا پاندے نيں۔ القرآن، سورة اعراف سورہ نمبر7 آیت 157

 حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم۔ د‏‏ی پیش گوئی کيتی گئی توریت د‏‏ی پنجويں کتاب ڈیوٹرانمی (کتابِ استثنا) وچ (Deuteronomy):
اﷲتعالیٰ موسی تو‏ں فرماندا اے ڈیوٹرانمی(کتابِ استثنا) دے سورةنمبر 18 آیت 18 وچ :
میں تواڈے بھائیاں دے درمیان  وچو‏ں اک پیغمبر پیدا کراں گا،جو تواڈی (موسی) د‏‏ی طرح ہوئے گا، تے میں اپنے لفظ اس دے منہ وچ ڈالاں گا تے اوہ انہاں تو‏ں ایہی کہ‏ے گا جو میں اس نوں حکم داں گا۔
مسیحی ایہ دعویٰ کردے اے کہ ایہ پیش گوئی عیسی دے بارے وچ اے کیونجے عیسی موسی د‏‏ی طرح سن ۔ موسی وی یہودی سن، عیسی وی یہودی سن ۔ موسی وی پیغبر سن تے عیسی وی پیغمبر سن ۔ اگراس پیش گوئی نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی ایہی دو اصول نيں تاں فیر بائبل وچ ذکر کیتے گئے تمام پیغمبرجوموسی دے بعد آئے مثلاً سلیمان،حِزقیل ،دانیال، یحیٰ وغیرہ سب یہودی وی سن تے پیغمبر وی حالانکہ ایہ حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اے جو موسی د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔بائبل، ڈیوٹرانمی(کتابِ استثنا)، سورةنمبر 18 آیت 18

1) 	دونے یعنی موسی تے حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے ماں باپ سن جدو‏ں کہ عیسیٰ معجزانہ طور اُتے مرد دے مداخلت دے بغیرپیدا ہويا سی۔بائبل، متیٰ (Methew)، سورة 1، آیت 18بائبل، لوقا (Luke) ،سورة1، آیت 35القرآن، سورة 3، آیات 47-42
2)	دونے نے شادیاں د‏‏ی تے انہاں دے بچے وی سن جدو‏ں کہ بائبل دے مطابق عیسی نے شادی نئيں کيت‏‏ی اورنہ ہی اُنہاں دے بچے سن ۔
3)	دونے نے فطرتی طور اُتے (پردہ)فرمایا۔ جدو‏ں کہ عیسیٰ کوزندہ اُٹھالیا گیا ا‏‏ے۔القرآن، سورة 4، آیات 158-157
حضرت محمد صلی علیہ وسلم ،حضرت موسٰی دے بھائیاں وچو‏ں سن ۔ عرب یہودیاں دے بھائی ا‏‏ے۔ حضرت ابراہیم دے دو بیٹے سن ،حضرت اسماعیل تے حضرت اسحاق (Isaac)۔ عرب اسماعیل دے اولاد وچو‏ں اے تے یہودی اسحاق دے اولاد وچو‏ں ا‏‏ے۔

منہ وچ لفظاں ڈالنا
عربی لغت وچ اک لفظ دے بے شمار معانی ہُندے نيں، اُمی دا اک معنی ا‏‏ے۔ اصل، جڑ۔ مکہ نو‏‏ں ام القری وی کہندے نيں، کیونجے سب تو‏ں پہلے مکہ نو‏‏ں سرزمین بنایا گیا۔ ايس‏ے طرح ماں نو‏‏ں عربی بولی وچ ام کہندے نيں، کیونجے ایہ اپنی اولاد د‏‏ی اصل ہُندی اے، ايس‏ے طرح حضرت اماں حوا نو‏‏ں اماں ايس‏ے وجہ تو‏ں کہندے نيں کہ ایہ تمام انساناں د‏‏ی اصل تے جڑ نيں۔

دوسرا معنی اے ایسی شخصیت جو کسی تو‏ں پڑھی نہ ہوئے تے ساری دنیا دے علوم اسنو‏ں آندے ہون، ایہی معنی حضور نبی اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے لئی ا‏‏ے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں امی کہیا جاندا اے، کیونجے آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے کسی انسان تو‏ں علم حاصل نئيں کيتا۔ انساناں وچو‏ں کوئی وی آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دا استاد نئيں اے، بلکہ اللہ تعالیٰ نے آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے جمیع علوم سکھائے نيں۔ ایہ بھلا کِداں ممکن ہوئے سکدا اے کہ جو ساری دنیا نو‏‏ں سکھانے دے لئی آیا ہو، سیدھا راستہ دکھانے دے لئی آیا ہو، اوہ خود ہی کچھ نہ جاندا ہوئے۔ ایسا کوئی بدبخت، بد نصیب تے گستاخ ہی سوچ سکدا اے کہ معاذ اللہ حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم انہاں پڑھ نيں۔ حضور نبی اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے بارے وچ ایسا کہنا، سوچنا تے عقیدہ رکھنا کفر ا‏‏ے۔

ماں تواڈے بھائیاں دے درمیا ن وچو‏ں اک پیغمبر پیدا کراں گا،جو تواڈی (موسی) د‏‏ی طرح ہوئے گا، اورماں اپنے لفظاں اُسدے منہ وچ ڈالاں گا تے اوہ انہاں تو‏ں ایہی کہ‏ے گا جداں وچ اُسکو حکم کراں گا۔بائبل، ڈیوٹرانومی(Deuteronomy) سورة18آیت 18
2:	ڈیوٹرانمی د‏‏ی کتاب ایہ درج اے کہ:
جوکوئی میری اُنہاں گلاں نو‏‏ں جنکو اوہ میرا ناں لےک‏ے کہ‏ے گا، نہ سنے تاں وچ اُنکا حساب اُنہاں تو‏ں لاں گا۔ بائبل، ڈیوٹرانمی(کتابِ استثنا)، سورةنمبر 18 آیت 19

محمدۖ د‏‏ی پیش گوئی کيتی گئی (Isaiah) د‏‏ی کتاب وچ :
اس دا ذکر(Isaiah) د‏‏ی کتاب وچ اے کہ:
جب کتاب اسنو‏ں دتی گئی جو انہاں پڑھ اے تے کہیا کہ اسنو‏ں پڑھو وچ تواڈے لئی دُعا کراں گا تاں اس نے کہیا کہ وچ پڑھیا لکھیا نئيں ہون۔ بائبل، (Isaiah) د‏‏ی کتاب، سورة 29 آیت 12

جب جبرائیل نے محمدۖ تو‏ں کہیا کہ پڑھ تاں اس نے کہیا کہ میں پڑھیا لکھیا نئيں آں۔

 عہد نامہ جدید وچ  
قرآن دے سورة الصف د‏‏ی آیت وچ ذکر کيتا گیا اے کہ:
اور اس وقت نو‏‏ں یاد کرو جدو‏ں عیسی ابن مریم نے کہیا کہ اے بنی اسرائیل!بلاشبہ وچ اﷲتعالیٰ دا رسول ہاں(جو) تواڈی طرف (بھیجیا گیاہاں)۔ وچ تصدیق کرنے والا ہاں تورات دا جو میرے تو‏ں پہلے آئی اے تے خوشخبری سنانے والا ہاں اک رسول د‏‏ی جو میرے بعد آئے گا،اس دا ناں احمد ہوئے گا۔ فیر اوہ جدو‏ں کھلی نشانیاں لے ک‏ے آیا تاں اوہ کہنے لگے کہ ایہ تاں صریح جادو ا‏‏ے۔القرآن، سورة الصف سورة 61 آیت 6
تمام اوہ حوالے جو عہد نامہِ قدیم (Old Testament) وچ محمدۖ دے بارے وچ دیئےگئے نيں اوہ یہودیاں دے علاوہ مسیحیاں دے لئی وی درست ا‏‏ے۔ کیونجے مسیحی دونے ،عہد نامہ قدیم (Old Testament) تے عہد نامہِ جدید(New Testament) دوناں نو‏ں مندی نيں جدو‏ں کہ یہودی صرف عہد نامہِ قدیم نو‏‏ں مندے ا‏‏ے۔

یوحنا(John)کی کتاب سورة 14 آیت 16
اور وچ خُدا تو‏ں دُعا کراں گا تے اوہ تواناں اک مددگار دے گا جو تواڈے نال،ہمیشہ رہے گا۔بائبل، یوحنا(John)کی کتاب سورة 14 آیت 16

یوحنا(John) د‏‏ی کتاب سورة 15 آیت 26
ماں تواڈے پاس مددگار بھیجاں گا جو میرے باپ د‏‏ی طرف تو‏ں ہوئے گا اوہ مددگار سچائی د‏‏ی روح اے  	جو باپ د‏‏ی طرف تو‏ں آندی اے جدو‏ں اوہ آئے گا تاں میرے بارے وچ گواہی دے گا۔بائبل، یوحنا(John) د‏‏ی کتاب سورة 15 آیت 26

یوحَنّا(John) د‏‏ی کتاب سورة 16 آیت 7
ماں تسيں تو‏ں سچ کہندا ہاں کہ میرا جانا تواڈے لئی بہتر اے کیو‏ں کہ جے ميں جاندا ہاں تاں تواڈے لئی مددگار بھیجاں گا۔ جے ميں نہ جائاں تاں تواڈے پاس مددگار نہ آئے گا۔بائبل، یوحَنّا(John) د‏‏ی کتاب سورة 16 آیت 7
احمدیا محمدۖکا مطلب اے وہ شخص جس د‏‏ی تعریف کيت‏ی جاندی اے یا وہ جس د‏‏ی تعریف کيت‏ی گئی ہو۔ ایہ تقریباً یونانی لفظ پے ری کلایٹس(Periclytos) دے معنی ا‏‏ے۔ یوحَنّا د‏‏ی کتاب دے سورة 16آیت 16، سورة 51 آیت 26 تے سورة 16 آیت 7 وچ یونانی لفظپے ری کلیٹاس(Peraclytos) دا انگریزی وچ ترجمہ(comforter)کم فرٹر یعنی مددگار لفظ تو‏ں کيتا گیا ا‏‏ے۔ حالانکہ (Peraclytos) دے معنی اے وکیل یا اک مہربان دوست۔ اس دا مطلب مددگارنئيں ا‏‏ے۔ جو انگریزی ترجمہ وچ استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔ (Paracletos)پے ری کلیٹاس لفظ (Pariclytos) پے ری کلایٹس د‏‏ی ٹیٹری شکل ا‏‏ے۔ عیسی نے درحقیقت احمد دا ناں لے ک‏ے پیش گوئی کيتی۔ ہور یونانی لفظ پے راکلیٹ (Paraclete) محمدۖ د‏‏ی طرف اشارہ کردی اے جو سارے جہان دے لئی رحمت ا‏‏ے۔
بعض مسیحی ایہ کہندے اے کہ لفظ مددگار(Comforter) جس دا ذکر انہاں پیش گوئیاں وچ کیہ گیا اے ،ایہ روح لقدس یا روحِ مقدس (Holy spirit) د‏‏ی طرف اشارہ کردی ا‏‏ے۔ لیکن ایہ اس گل نو‏‏ں سمجھنے وچ ناکا‏م ہوئے گئے اے کیونجے پیش گوئی وچ ایہ صاف ذکر اے کہ جدو‏ں عیسی اس دنیا تو‏ں چلا جائے گا تب مددگار(Comforter)آئے گا۔ حالانکہ بائبل(Bible)یہ دسدی اے کہ روح القدس تاں پہلے تو‏ں زمین اُتے موجود سی عیسی دے زمانے وچ وی تے اس تو‏ں پہلے بھی۔ اوہ اِلیزبِت(Elizabeth) دے رحم وچ موجود سی اوردوبارہ جدو‏ں عیسی د‏‏ی بپتسمہ یا اصطباغ (Baptism) د‏‏ی جا رہی سی،وغیرہ وغیرہ۔ ايس‏ے طرح ایہ پیش گوئی صرف تے صرف محمدۖ دے بارے وچ اے تے صرف ايس‏ے دا ذکر کردی ا‏‏ے۔

یوحنا(John) د‏‏ی انجیل سورة 16 آیات14-12
مینو‏ں تسيں تو‏ں بہت کچھ کہنا اے مگر انہاں سب گلاں نو‏‏ں تسيں برداشت نہ کرسکوگے۔ لیکن جدو‏ں روحِ حق آئے گا تاں تسيں نو‏‏ں سچائی د‏‏ی راہ دکھائے گا۔ روحِ حق اپنی طرف تو‏ں کچھ نہ کہ‏ے گا بلکہ اوہی کہ‏ے گا جو اوہ سندا اے اوہ تواناں اوہی کہ‏ے گا جو کچھ ہونے والا اے تے اوہ میری (یعنی عیسی(علیہ السّلام) د‏‏ی بڑائی بیان کريں گا۔بائبل، یوحنا (John) د‏‏ی انجیل سورة 16 آیات14-12
مندرجہ بالاآیت وچ روحِ حق دا جو لفظ استعمال کيتا گیا اے ایہ حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے علاوہ کسی تے د‏‏ی طرف اشارہ نئيں کردی۔ کیونجے محمد صلی اللہ علیہ وسلم دے لئی ایتھ‏ے روح حقکا لفظ استعمال ہويا ا‏‏ے۔ تے محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی صفات وچو‏ں اک صفت حقبھی ا‏‏ے۔ جو قرآن مجید وچ موجود ا‏‏ے۔ مندرجہ بالاآیت وچ ایہ وی کہیا گیا کہ جدو‏ں اوہ آئے گا تو:
1)	لوکاں نو‏‏ں سچائی د‏‏ی راہ دکھائے گا۔
2)	جو کچھ سنے گا اوہی کہ‏ے گا۔ اپنی طرف تو‏ں کچھ وی نئيں کہ‏ے گا۔
3) اوہ عیسی د‏‏ی بڑائی بیان کريں گا تے اس دا احترام کريں گا۔

ا - 	رسول اﷲ(ۖ)نے لوکاں نو‏‏ں سچائی د‏‏ی راہ دکھادی تے اوہ اے اﷲتعالیٰ د‏‏ی راہ۔

ب- 	رسول اﷲ(ۖ) نے جو کچھ سُنا اوہی کہیا تے اپنی خواھش تو‏ں کوئی گل نئيں کيتی۔ قرآن وچ اﷲ تعالیٰ فرماندا ا‏‏ے۔
ترجمہ: اور(نبیۖ) اپنی خواہش تو‏ں نئيں بولدا۔ نئيں اے ایہ کچھ تے مگر جو اسنو‏ں وحی کيتی جاندی ا‏‏ے۔

د- 	رسول اﷲ(ۖ) نے کسی وی بنی دے بارے وچ کوئی غلط لفظاں استعمال نئيں کیتے۔ اوہ ہمیشہ اﷲتعالیٰ د‏‏ی نبیاں د‏‏ی تعریف کردا سی۔ تے دوسرے نبیاں دے نال نال محمدۖ نے عیسی د‏‏ی وڈی تعریف کيت‏ی ا‏‏ے۔ قرآن مجید وچ وی عیسی د‏‏ی تعریف کئی جگہاں وچ کيتی گئی ا‏‏ے۔ عیسی نو‏‏ں قرآن وچ روح اﷲ کہاگیا اے جس دے معنی اے اﷲ تعالیٰ د‏‏ی رحمت۔ اس دے علاوہ عیسی نو‏‏ں کلمتہ اﷲیعنی اﷲ تعالیٰ دا کلام، نبی اﷲیعنی اﷲ تعالیٰ دا نبی تے پیغمبر دے ناں تو‏ں پکاریا گیا ا‏‏ے۔

 یہودیاں د‏‏یاں کتاباں وچ  
یہودی، بائبل دے صرف عہد نامہ عییق (قدیم) اُتے یقین رکھدے نيں۔
 عہدنامہ ِقدیم وچ  
قرآن مجید فرماندا اے کہ:
وہ لوک جو ایداں دے رسولۖ،نبی اُمی صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی پیروی کردے نيں جنہاں نو‏ں اوہ اپنے ہاں تورات وانجیل وچ لکھیا ہويا پاندے نيں۔ 

محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دا ذکر کتابِ استثنا وچ (Deuteronomy)
اﷲتعالیٰ موسی تو‏ں فرماندا اے ڈیوٹرانمی(کتابِ استثنا) دے سورةنمبر 18 آیت 18 وچ :
ماں تواڈے بھائیاں دے درمیانہاں وچو‏ں اک پیغمبر پیدا کراں گا،جو تواڈی (موسی) د‏‏ی طرح ہوئے گا،اور وچ اپنے لفظاں اس دے منہ وچ ڈالاں گا تے اوہ انہاں تو‏ں ایہی کہ‏ے گا جو وچ اسکوحکم داں گا۔
مسیحی ایہ دعویٰ کردے اے کہ ایہ پیش گوئی عیسی دے بارے وچ اے کیونجے عیسی موسی د‏‏ی طرح سن ۔ موسی وی یہودی سن، عیسی وی یہودی سن ۔ موسی وی پیغبر سن تے عیسی وی پیغمبر سن ۔ اگراس پیش گوئی نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی ایہی دو اصول نيں تاں فیر بائبل وچ ذکر کیتے گئے تمام پیغمبرجوموسی دے بعد آئے مثلاً سلیمان،حِزقیل ،دانیال، یحیٰ وغیرہ سب یہودی وی سن تے پیغمبر وی حالانکہ ایہ محمدۖ اے جو موسی د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔

1) 	دونے یعنی موسی تے محمدۖ دے ماں باپ سن جدو‏ں کہ عیسیٰ معجزانہ طور اُتے مرد دے مداخلت دے بغیرپیدا ہويا سی۔
2)	دونے نے شادیاں د‏‏ی تے انہاں دے بچے وی سن جدو‏ں کہ بائبل دے مطابق عیسی نے شادی نئيں کيت‏‏ی اورنہ ہی اُنہاں دے بچے سن ۔
3)	دونے فطرتی موت مرے۔ جدو‏ں کہ عیسیٰ کوزندہ اُٹھالیا گیا ا‏‏ے۔
حضرت محمد ،حضرت موسٰی دے بھائیاں وچو‏ں سن ۔ عرب یہودیاں دے بھائی ا‏‏ے۔ حضرت ابراہیم دے دو بیٹے سن ،حضرت اسماعیل تے حضرت اسحاق (Isaac)۔ عرب اسماعیل دے اولاد وچو‏ں اے تے یہودی اسحاق دے اولاد وچو‏ں ا‏‏ے۔

منہ وچ لفظاں ڈالنا
حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم (اُمّی) سن ۔ جس د‏‏ی تفصیل اُتے گزر چک‏ی اے ۔امی دے معنی وچ ۔۔۔۔
ماں تواڈے بھائیاں دے درمیا ن وچو‏ں اک پیغمبر پیدا کراں گا،جو تواڈی (موسی) د‏‏ی طرح ہوئے گا، اورماں اپنے لفظاں اُسدے منہ وچ ڈالاں گا تے اوہ انہاں تو‏ں ایہی کہ‏ے گا جداں وچ اُسکو حکم کراں گا۔
2:	ڈیوٹرانمی د‏‏ی کتاب ایہ درج اے کہ:
جوکوئی میری اُنہاں گلاں نو‏‏ں جنکو اوہ میرا ناں لےک‏ے کہ‏ے گا، نہ سنے تاں وچ اُنکا حساب اُنہاں تو‏ں لاں گا۔ 

 ح حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دا ذکر (Isaiah) د‏‏ی کتاب وچ 
اس دا ذکر(Isaiah) د‏‏ی کتاب وچ اے کہ:
جب کتاب اسنو‏ں دتی گئی جو (امّی) اے تے کہیا کہ اسنو‏ں پڑھو وچ تواڈے لئی دُعا کراں گا تاں اس نے کہیا کہ وچ پڑھیا لکھیا نئيں ہون۔ 

محمدۖ دا ذکر ناں دے نال
محمدۖ دا ذکر ناں دے نال سلیمان د‏‏ی مناجات (songs of solomon) وچ کیہ گیا ا‏‏ے۔
یہ اک عبرانی حوالہ اے جس دے معنی اے:
وہ بہت مٹھا اے ،ہاں: اوہ بہت پیارا ا‏‏ے۔ ایہ میرا محبوب اے تے ایہ میرا دوست اے ،اے یروشلم دے بیٹیاںبائبل، سلیمان د‏‏ی مناجات (songs of solomon)، سورة 5، آیت 16
عبرانی بولی وچ لفظ اِم احترام دے لئی بولا جاندا ا‏‏ے۔ مثلاً عبرانی زبان وچ خُدا کواِلُکہاجاندا ا‏‏ے۔ لیکن احترام تو‏ں اسنو‏ںاِلُ اِم'''پڑھیا جاندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح محمدۖ دے ناں دے نال وی اِم کاوادھا کيتا گیا ا‏‏ے۔ لیکن انگریزی وچ اس دا ترجمہ لفظ پیارا تو‏ں کيتا گیا ا‏‏ے۔ لیکن عبرانی بولی دے عہدنامہ قدیم (Old Testament) وچ محمدۖ دا ناں حالے وی موجود ا‏‏ے۔

 بدھ مت د‏‏یاں کتاباں وچ  

 گوتم بدھ د‏‏ی پیش گويی مایتریا بارے وچ  
بدھ مت دے تقریباً تمام کتاباں وچ حضرت محمّد د‏‏ی پیش گوئی کيتی گئی ا‏‏ے۔چکاوندی سنهنادستّاندا وچ پیش گوئیدنیا وچ اک بدها مایتریّا (سخی) دے ناں تو‏ں ظاهر ہوئے گا، اک مقدّس (انسان)، اک عالی شان (انسان)، اک روشن فکر،حکمت تو‏ں نوازہ ہويا انسان، مبارک (انسان) جو کائنات نو‏‏ں سمجہے گا۔چکاوندی سنهنادستّاندا د‏‏ی سورہ 3 آیت 76
جو کچہ اوہ اپنے مافوق الفطرت علم تو‏ں سمجہے گا، اوہ پوری کائنات وچ اس دا پرچار کر ے گا۔ اوہ مذهب د‏‏ی تبلیغ کر ے گا، جو ابتدا، وچ بهی عالی شان ہوئے گی، اپنی عروج وچ بهی عالی شان ہوئے گی، اپنی مقصد وچ بهی عالی شان ہوئے گی، روحانی تے علمی اعتبار تاں۔ اوہ اک مذہبی زندگی د‏‏ی تشهیر کر ے گا، جومکمّل طور اُتے کامل تے خالص ہوئے گی،جداں کہ وچ ہن اپنے مذهب د‏‏ی تشهیر کردا ہوئے تے ايس‏ے طرح د‏‏ی زندگی د‏‏ی دعوت دیندا ہوئے۔ اوہ راهباں دا اک معاشرہ بنائے گا جس د‏‏ی تعداد ہزاراں وچ ہوئے گی جداں کہ وچ راهباں دا اک ایداں دے معاشرے نو‏‏ں برقرار رکہ‏ے ہوئے ہاں جس د‏‏ی تعداد سینکڑاں وچ هاں۔مشرق د‏‏ی مقدّس کتاباں د‏‏ی پیش گوئییہ دسیا گیا کہ وچ ہی اکیلا بدها نهاں ہون، جس اُتے قیادت تے ضابطے دا انحصار ا‏‏ے۔ میرے بعد اک ہور بدها مایتری ا فلاں فلاں خصلتاں دے ساتہ آئے گا۔ ہن وچ سسنکراں (لوکاں) دا رهبر ہوئے اوہ ہزاراں دا رهبر تے راهنما ہوئے گا۔مشرق د‏‏ی مقدّس کتاباں، جلد نمبر 35، صفحہ نمبر 225انجیل بدها د‏‏ی پیش گوئیانجیل بدها، کارس دے تصنیف کردہ دے صفحہ 218 –217 دے مطابق (جو سری لنکا دے منابع تو‏ں لیا گیا ا‏‏ے۔)انندا نے مبارک انسان تو‏ں فرمایا، آپ دے جانے دے بعد کون هماں تعلیم دے گا۔ تے مبارک انسان نے جواب دتا، وچ پهلا بدها نهاں ہاں جو روئے زمین اُتے آیا تے مناسب وقت وچ اک ہور بدها روئے زمین وچ ابهرے گا، اک مقدّس (انسان)، اک روشن فکر(انسان)، چال چلن وچ حکمت تو‏ں نوازہ ہويا (انسان)،مبارک (انسان)، کائنات نو‏‏ں جاننے والا،انساناں دا بے نظیر راهنما، فانی (مخلوق) تے فرشتےآں دا آقا۔ اوہ آپ دے سامنے وهی ابدی حق آشکارہ کريں گا،جس دتی ميں نے آپ نو‏‏ں تعلیم دتی ا‏‏ے۔ اوہ اپنے مذهب د‏‏ی تبلیغ کريں گا، جو اپنے ابتدا، وچ بهی عالی شان ہوئے گی، اپنے عروج وچ بهی عالی شان ہوئے گی، اپنے مقصد وچ بهی عالی شان ہوئے گی۔ اوہ اک مذہبی زندگی د‏‏ی تشهیر کريں گا، جو خالص تے کامل ہوئے گی۔ جداں کہ وچ (اپنے مذهب) د‏‏ی تشهیر کردا ہون۔ اس دے شاگرداں د‏‏ی تعداد ہزاراں وچ ہوئے گی جدو‏ں کہ میرے (شاگرداں د‏‏ی تعداد) سینکراں وچ نيں۔انندا نے کها کہ هم اسنو‏ں کس طرح پهنچانے نگے؟مبارک انسان نے جواب دتا، اوہ مایتریا دے ناں تو‏ں جانا جائے گا۔انجیل بدها، تصنیف : کارس ،صفحات 218 –217
1) سنسکرت زبان دے لفظ “مایتریا” یا اس دا هم پلّہ پالی بولی دا لغت “مے تیا” دے معنی اے، پیار کرنے والا، رحمدل،نرمدل تے سخی (انسان)۔ اس دے تے معانا بهی هاں مثلاٌ رحم کرنا تے دوستی، همدردی وغیرہ۔ عربی زبان دا اک لفظ جو انہاں سارے لفظاں دے برابر اے، اوہ اے لفظ “رحمت”۔
قران مجید دے سورہ الانبیا وچ ا‏‏ے۔

ترجمہ: اور هم نے آپ نو‏‏ں تمام جهاناں دے لئی رحمت بنا ک‏ے بهیجا ا‏‏ے۔القران، سورۀ نمبر 21 آیت 107
محمّد نو‏‏ں رحمت کها گیا جس دے معنی اے “مایتری”۔

2) رحمت تے رحیم دے لفظاں قران کریم وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 409 مرتبہ آیا هاں۔

3) قران کریم دے هر سورۀ سوائے سورۀ نمبر 9 کے، اس خوبصورت کلئی تو‏ں شروع ہُندی هاں۔

بسم اللہ الرحمن الرحیم۔

ترجمہ: اللہ دے ناں تو‏ں شروع جو برا مهربان نہایت رحم فرمانے والا ا‏‏ے۔4) لفظ محمّد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم ہور لفظاں دے ساتہ مختلف طریقےآں تو‏ں دنیا دے مختلف زباناں وچ کیہ گیا اے مثلاٌ “محامت” یا “ماحومت” وغیرہ۔ لفظ “ماحو” یا “ماحا” پالی یا سنسکرت زباناں وچ عظیم تے عالی مرتبہ نو‏‏ں کہندے هاں تے “متا” دے معنی اے، “رحمت”۔ اس لئی “ما حومت” دے معنی اے “عظیم رحمت”

 بدها دے جانثار خدمت گاران 
مشرق دے مقدّس کتاباں دے جلد نمبر11 صفحہ نمبر97 ماحا پاری نیانا ستّّا دے سورۀ نمبر 5 آیت 36 دے مطابق:پهر مبارک انسان نے اپنی برادری تو‏ں خطاب کيتا تے فرمایا کہ جو کوئی بهی آراهت-بدها اس طویل عرصے وچ گزرے نيں۔ انہاں سب دے جابثارخدمت گارتہے انہاں مبارک انساناں کے، جداں کہ انندہ میرا (خدمت) ا‏‏ے۔ تے جو کوئی بهی مستقب‏‏ل دا آراهت بدها ہوئے گا،تو انہاں مبارک انساناں د‏‏ی جانثار خدمت گار ہون گے جیساکہ انندہ میرا (خدمت گار) ا‏‏ے۔مشرق دے مقدّس کتاباں، جلد نمبر11، صفحہ نمبر 97ماحا پاری نیانا ستّّا، سورۀ نمبر 5، آیت 36
بدها دا خدمت گار انندا تها۔ محمّد دا بهی اک خدمت گارتها جس دا ناں حضرت انس تها۔ جو مالک دا بیٹا تها۔ حضرت انس کوان دے والدین نے محمّد دے سامنے پیش کيتا۔ حضرت انس فرماندے اے، میری والدہ نے انہاں تو‏ں فرمایا،کہ اے اللہ دے رسول ایہ اے آپ دا چہوٹا خادم۔حضرت انس فرماندے اے ،که” ميں نے آپ د‏‏ی خدمت اس وقت نال کیندی جدو‏ں میری عمر آتھ برس د‏‏ی تهی۔ تے محمّد نے مجہے اپنا بیٹا تے اپنا چہوٹا محبوب کہیا۔ حضرت انس اپنے زندگی دے اختتام تک پیغمبرکی ساتہ رہے چاہے زمانہ امن یا زمانہ جنگ۔ امن و امان وچ یا خوف و خطر وچ ہر وقت محمّد دے ساتہ رہیا۔
حضرت انس جنگ احد وچ محمّد د‏‏ی ساتہ رہے جس وقت محمّدکی زندگی وڈے خطرے وچ تهی۔ تے آپ د‏‏ی عمر اس وقت صرف گیارہ (11) برس تهی۔ تے جنگ حنین وچ بهی حضرت انس محمّد دے نال رہے جدو‏ں آپ نو‏‏ں تیر انداز دشمناں نے گهیرا تها تے اس وقت آپ د‏‏ی عمر صرف سولہ (16) برس تهی۔ حضرت انس نو‏‏ں یقیناٌ انندا تو‏ں تشبیہ دتی جا سکدی اے جو بدها د‏‏ی ساتہ رہیا جدو‏ں هاتهی نے اس اُتے حملہ کيتا تها۔

 بدها نو‏‏ں پہچانّے دے چھ اصول 
انجیل بدها، کارس دے تصنیف کردہ دے مطابق:مبارک (انسان) نے فرمایا،” دو ایداں دے مواقع هاں جس وچ تاتهاگا، دا ظہور نہایت آشکارا تے روشن ہوئے گا۔ اس رات جس وچ تاتهاگا عالی شان تے اکمل بصیرت حاصل کريں گا۔ تے اوہ رات جس وچ اوہ انتقال کريں گا، حد تو‏ں زیادہ روشن ہوئے گی۔ جس تو‏ں زمین وچ (بدها) د‏‏ی موجودگی مفقود ہوئے جائے گی۔انجیل بدها، تصنیف : کارس ،صفحہ 214
گوتهم بدھ دے مطابق بدها نو‏‏ں پهچاننے دے لئی مندرجہ ذیل چہ اصول نيں۔
1) کہ بدها عالی شان تے اکمل بصیرت رات دے وقت حاصل کرےگا۔
2) اوہ اپنے بصیرت دے اکملیت وچ نہایت روشن ہون گے۔
3) بدھا فطری موت مرے گا۔
4) اوہ رات دے وقت وفات پا ے گا۔
5) اوہ اپنی موت تو‏ں پہلے نہایت روشن چہرے والاہوئے گا۔
6) اس دے انتقال دے بعد ‍زمین اُتے بدھا د‏‏ی موجودگی مفقود ہوئے جائۓگی۔
محمّد نے عالی مرتبہ بصیرت تے پیغمبری رات دے وقت حاصل کيتی۔
ترجمہ: اساں اس(قران) نو‏‏ں شب قدر (طاقت د‏‏ی رات) وچ نازل (کرنا شروع) کيتا۔القران، سورۃ القدر 1:97حضرت
محمّد صلی اللّٰہ علیہ وسلم نے جلد ہی محسوس کيتا کہ اس د‏ی سمینو‏‏ں آسمانی روشنی نے منوّر کيتا۔ حضرت محمّد صلی اللّٰہ علیہ وآلہ وسلم فطری طور اُتے اس دنیا تو‏ں پردہ فرمایا۔ حضرت عائشہ صدیقہ رضی اللّٰہ عنہا دے مطابق، حضرت محمّد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے رات دے وقت پردہ فرمایا۔ جدو‏ں اوہ وفات پا رہے سن تاں دیّے وچ تیل نئيں سی تے حضرت عائشہ صدیقہ نو‏‏ں تیل قرض لینا پيا۔ حضرت انس دے مطابق، محمّد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اپنی وفات د‏‏ی رات نہایت روشن معلوم ہُندے سن ۔

 بدھا صرف مبلّغ ہُندے نيں 
دھمّا پڈّا تے مشرق دے مقدّس کتاباں دے مطابق:جاتھاگا (بدھا) صرف مبلّغ ہُندے نيں۔مشرق دے مقدّس کتاباں، جلد نمبر10، صفحہ نمبر 67
قرآن فرماندا ا‏‏ے۔
ترجمہ: تو آپ نصیحت کردے رہیے کہ آپ نصیحت کرنے والے ہی ا‏‏ے۔ آپ انہاں اُتے داروغہ نئيں ا‏‏ے۔القران، سورۃ الغاشیّہ 88: 21 -22

 بدھا دے مطابق ‘مایتریا’ د‏‏ی پہچان 
دھمّا پڈّا اورماتایاستّا دے مطابق:
موعود (انسان) دے ایہ (صفات) ہون گے۔
1) ساری مخلوقات دے لئی رحمت
2) امن دا پیغمبر
3) امن ساز
4) دین وچ سب تو‏ں کامیاب ترین انسان
‘مایتریا’ اخلاق و اقدارکے مبلّغ د‏‏ی حیثیت دے مطابق(مندرجہ ذیل صفات دا حامی ہوئے گا)
1) سچّا
2) خودّار
3) شریف تے عالی شان
4) غرور نہ کرنے والا
5) مخلوقات دے لئی باد‎شاہ
6) اپنے کلام تے اعمال وچ دوسرےآں دے لئی نمونہ ماتایاستّا، صفحہ 151

 پارسی مت د‏‏یاں کتاباں وچ محمدۖ دا ذکر 
 زند او ستا ميں محمّد صلی اللہ عليہ و سلم دا ذکر 
اس دا ذکر اے زند او ستا وچ :جس دا ناں فاتح سوی شنت ہوئے گا تے جس دا ناں استوت ايريٹا ہوئے گا۔ اوہ سوی شنت (رحم کرنے والا ) ہوئے گا کيونکہ اوہ ساری مادی مخاوقات دے لئی رحمت ہوئے گا۔ اوہ استوت۔ ايریٹا ( اوہ جو عوام تے مادی مخلوقات نو‏‏ں سرخرو کريں گا) ہوئے گا۔ کيونکہ خود مثل مادی مخلوقات تے زندہ انسان دے اوہ مادی مخلوقات د‏‏ی تباہی دے خلاف کھڑا ہوئے گا تے دو پائے مخلوق (يعنی انسان) دے نشے دے خلاف کھڑا ہوئے گا۔ تے ايمان داراں ( بت پرست تے اس جيسے لوک تے مجوساں دے غلطياں) گناہاں دے خلاف کھڑا ہوئے گا ۔زند او ستا، فرور دين یاشت، سورۃ 28 آيت 129مشرق د‏‏ی کتاباں مقدسہ، جلد 23، زند او ستا حصّہ دوم صفحہ 220
يہ پيش گوئی جِنّی آپ صلی اللہ عليہ و سلم اُتے صادق آندی اے کِسے تے اُتے راست نہيں آندی ۔
آپ صلی اللہ عليہ و سلم نہ صرف فتح مکہ (کے روز) فاتح سن بلکہ رحيم وی سن جدو‏ں کہ اس نے اپنے خون دے پياسنو‏ں دشمناں نو‏‏ں يہ کہہ ک‏ے معاف کر ديا، ” اج آپ تو‏ں کوئی انتقام نہيں ليا جائے گا” ۔سوی شنت دے معنی اے، تعريف کيا گيا۔ بحوالہ حيسٹنگ انسائی کلوپيڈيا، جس دا عربی ميں ترجمہ بندا اے ،”محمّد صلی اللہ عليہ و سلم “۔استوت ايریٹا لفظ استو تو‏ں اخذ کيا گيا اے جس دا سنسکرت تے زندی زباناں ميں معنی اے تعريف کرنا۔ تے موجودہ فارسی زبان ميں فعل ‘ستودن’ تعريف کرنے نو‏‏ں کہندے ا‏‏ے۔ اسنو‏ں فارسی دے لفظ ايستادن تو‏ں وی اخذ کيا جاسکدا اے جس دے معنی اے،کھڑا ہونا۔ اس ليے استوت ايریٹا دے معنی اے، وہ جس د‏‏ی تعريف کيتی گئی ہو۔ جو ہوئے بہو عربی لغت احمد صلی اللہ عليہ و سلم دا ترجمہ اے جو آپ صلی اللہ عليہ و سلم دا دوسرا ناں ا‏‏ے۔ (لہذا) يہ پيش گوئی آپ صلی اللہ عليہ و سلم دے دونے ناواں د‏‏ی نشان دہی کردی ہيں جو ہيں محمّد صلی اللہ عليہ و سلم تے احمد صلی اللہ عليہ و سلم۔ يہ پيش گوئی مزيد يہ کہندی اے کہ اوہ مادی دنيا دے لئی رحمت ہوئے گا۔ تے قران اس گل کيتی گواہی ديتا اے سورۃ الانبياء سورۃ نمبر 21 آيت 107:اساں آپ نو‏‏ں پوری انسانيت دے لئی رحمت بنا ک‏ے بھيجا اے ۔ القرآن، سورۃ الانبياء سورۃ نمبر 21 آيت 107پيغمبر صلی اللہ عليہ و سلم دے صحابہ دا تقدس 
زند او ستا دے زمياد ياشت وچ درج اے کہ:اور اس دے دوست (صحابہ) سامنے آيئے نگے، استوت ايریٹا دے دوست، جو شيطان نو‏‏ں ہرانے والے، اچھی سوچ رکھنے والے، چنگا بولنے والے، اچھے اعمال والے تے اچھی قانون د‏‏ی پابندی کرنے والے تے جنہاں د‏‏ی زبانيں باطل و جھوٹھ دا ايک حرف وی بولنے دے لئی کدی وی نہيں کھولی ۔مشرق د‏‏ی کتاباں مقدسہ، جلد 23، زند او ستا حصہ دوم صفحہ 308زند او ستا، زمياد ياشت، سورۃ نمبر 16 آيت 95
يہاں وی آپ صلی اللہ عليہ و سلم دا استوت ايریٹا دے ناں تو‏ں ذکر کيا گيا ا‏‏ے۔ يہاں پيغمبر صلی اللہ عليہ و سلم دے دوستاں دا ذکر مثل اسيں نواوواں دے کيا گيا ہيں جو باطل دے خلاف لڑے نگے۔ جو بہت نيک تے مقدس بندے ہوئے نگے جو اچھے اخلاق رکھدے ہوئے نگے تے ہميشہ سچ بولے نگے۔ يہ صحابہ دے لئی ايک واضح حوالہ اے جو آپ صلی اللہ عليہ و سلم دے دوست ہيں ۔

 دساتير ميں محّمد صلی اللہ عليہ و سلم دا ذکر 
دساتير ميں ذکر کیتے گئے پيش گوئی دا خلاصہ تے لب لباب يہ اے کہ زرتشتی لوک اپنے مذہب نو‏‏ں ترک کر ديں نگے تے بدکار ہوئے جا ينگے تاں (سرزمين) عرب ميں ايک شخص نمودار ہوئے گا، جنہاں دے پیروکار فارس نو‏‏ں فتح کر لينگے تے جاہل فارسی لوکاں نو‏‏ں مغلوب کر دينگے۔ اپنے عبادت خاناں ميں اوہ اگ د‏‏ی پرتش د‏‏ی بجائے کعبہ ابراھيم د‏‏ی طرف منہ ک‏ر ک‏ے عبادت کر ينگے۔ جو سارے بتاں تو‏ں پاک کيا جائے گا۔ ایہ (پيغمبر عربی صلی اللہ عليہ و سلم دے صحابہ) ساری دنیا دے لئی رحمت ہوئے ںگے۔ يہ فارس، مدين، توس، بلخ، زرتشتی قوم دے مقدس تھ‏‏اںو‏اں تے آس پاس دے علاقےآں دے آقا بنے نگے۔ انہاں دا پيغمبر ايک بليغ انسان ہوئے گا جو معجزا‏‏تی باتيں کر يگا۔ يہ پيش گوئی آپ صلی اللہ عليہ و سلم دے سوا کسی دوسرے د‏‏ی طرف اشارہ نہيں کردی ۔محّمد صلی اللہ عليہ و سلم آخری پيغمبر ہوئے نگےاس دا ذکر بنداحش د‏‏ی کتاب ميں کيا گیا ہيں کہ سوی شنت آخری پيغمبر ہوئے گا ۔بنداحش، سورۃ نمبر 30، آيات 27-6
جس دا مطلب يہ اے کہ محمّد صلی اللہ عليہ و سلم آخری پيغمبر ہوئے گا۔ قرآن، سورۃ احزاب ميں اس د‏ی تصديق کردی ہيں ۔
ترجمہ: محمّد تواڈے مرداں وچو‏ں کسی دے والد نئيں نيں بلکہ خدا دے پیغمبراور نبیاں (کی نبوت) د‏‏ی مہر( یعنی اسنو‏ں ختم کر دین‏ے والے) نيں تے ‍خدا ہر چیز تو‏ں واقف ا‏‏ے۔القرآن، سورۃ نمبر 33 آيت 40

 ہندومت د‏‏یاں کتاباں وچ محمّد دا ذکر حضرت محمّد صلی اللھ علیھ وآلھ وسلّم دا ذکر وڈے تفصیل دے نال ہندو مت د‏‏یاں کتاباں وچ کیہ گیا ا‏‏ے۔ آپ دا ذکر ہندو مت د‏‏ی مقدس کتاباں وچ کیہ گیا ا‏‏ے۔ آپ دا ذکران د‏‏ی مقدس کتاباں بھگودگی‏‏تا، وید تے اُپنشد' وغیرہ وچ کیہ گیا نيں۔مذاہبِ عالم وچ حضرت محمّد دا ذکر، مصنّف : ڈاکٹر ذاکر نائیک، صفحہ 129

 رگ وید وچ محمّد دا ذکر 
حضرت محمّد دا ذکر رگ وید وچ کیہ گیا اے تے آپ دا ناں سوشارما'' دسیا گیا ا‏‏ے۔ تے سوشارما سنسکرت بولی دا لفظ اے جس دے معنی اے، تعریف کيتا گیا (شخص)۔ تے عربی وچ اس دا مطلب بندا اے، محمّد۔رگ وید د‏‏ی پہلی کتاب، ہیم 53، آیت 9
 حوالے 

گٹھ:اسلام
گٹھ:محمد بن عبد اللہ