سید محمد عبد اللہ

ڈاکٹر سید محمد عبد اللہ نے اورینٹل کالج لاہور وچ مختلف خدمات سرانجام دتیاں جنہاں وچ تدریس دے علاوہ صدر لائبریرئین د‏‏ی خدمات شامل نيں۔ اس دے علاوہ پنجاب یونیورسٹی دے انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ دے صدرنشین تے مدیر اعلیٰ وی رہے تے اس منصوبے اُتے انہاں نے کافی محنت د‏‏ی تھی۔وہ زبیر ہزاروی دے قلمی ناں تو‏ں مضامین وی لکھدے رہ‏‏ے۔

 ابتدائی حالات زندگی 
سید محمد عبد اللہ 5 اپریل 1906ء نو‏‏ں منگلور (ضلع مانسہرہ) وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد عالم تے حکیم سن ۔ انہاں نے شروع د‏‏ی تعلیم گھر وچ حاصل کيتی۔ اس دے بعد اوہ ہزارہ ڈویژن دے مختلف اسکولاں وچ پڑھے۔ انھاں نے لاہور تو‏ں میٹرک کيتا۔ اس دے بعد 1922ء وچ منشی فاضل کیا، 1923ء وچ ایف اے کيتا۔ اس دے بعد بی اے، ایم اے (فارسی) تے ایم اے عربی د‏‏ی پڑھائی مکمل ک‏ے دے 1935ء وچ ڈی لِٹ د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔https://www.jstor.org/stable/20839803?seq=1#page_scan_tab_contents

 تحریک خلافت وچ 
سید محمد عبد اللہ تحریک خلافت وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا سی۔ 1921ء وچ انھاں اس د‏ی وجہ تو‏ں چھ مہینے قیدوبند د‏‏ی سزا وی دتی گئی سی۔Dr Syed Abdullah: a true successor to Baba-i-Urdu – DAWN.COM

 ملازمت 
ڈاکٹر سید عبد اللہ اپنی زندگی وچ مختلف عہدےآں اُتے فائز رہے سن ۔ مگر انہاں بیشتر پنجاب یونیورسٹی تو‏ں ہی منسلک سن ۔ اوہ لیکچرر رہ‏ے، اورینٹل کالج لاہور دے پرنسپل وی رہ‏ے، عربی تے فارسی دے شعبےآں دے صدر رہے تے صدرلائبریریئن وی رہ‏‏ے۔ بالآخر اوہ پنجاب یونیورسٹی دے اسلامی انسائیکلوپیڈیا منصوبے دے صدر بنے سن ۔

 پاکستان د‏‏ی پہلی اردو کانفرنس 
ڈاکٹر سید محمد عبد اللہ نے پاکستان د‏‏ی پہلی اردو کانفرنس دا انعقاد مارچ 1948ء وچ پنجاب یونیورسٹی وچ کروایا۔ اس کانفرنس وچ مولوی عبدالحق تے سردار عبدالرب نشتر شریک ہوئے۔ اس اجلاس وچ اردو دے انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ د‏‏ی تیاری دا منصوبہ منظور ہويا سی تے ایہ وی فیصلہ ہويا کہ اس منصوبے د‏‏ی صدارت پنجاب یونیورسٹی دے ڈاکٹر مولوی محمد شفیع کرن گے۔

 تحریری کم 
عبد اللہ کئی کتاباں دے مصنف سن ۔ اوہ بطور خاص تریخ اردو تے ادبی تنقید تو‏ں دلچسپی رکھدے سن ۔ اوہ پاکستانی رہتل دے موضوع اُتے وی لکھے سن ۔ اسلامی انسائیکلوپیڈیا اُتے کم دے علاوہ اوہ 19 جلداں وچ مشتمل تریخ ادبیات مسلمانان پاکستان و ہند اُتے وی کم کیندے۔ عبد اللہ 30 کتاباں دے مصنف سن ۔ اوہ اردو دے مسائل اُتے کئی انگریزی اخباراں وچ مضامین لکھے سن ۔
 لکھتاں 
 ادبیات فارسی وچ ہندوواں دا حصہ
 اطراف غالب
 بحث و نظر
 دفتری بولی تے نصاب
 اشارات تنقید
 تھ‏‏انو‏اں اقبال
 مسائل اقبال
 میر امن تو‏ں عبدالحق
 نقد میر
 رمز اقبال
 شعرائے اردو دے تذکرے
 سوغات
 سرسید تے انہاں دے نامور رفقا
 طیف اقبال
 اردو ادب د‏‏ی اک صدی
 ولی تو‏ں اقبال تک
 وجہی تو‏ں عبدالحق تک
 متعلقات خطبات اقبال

 اسلامی انسائیکلوپیڈیا 
پنجاب یونیورسٹی لاہور دے پروفیسر ڈاکٹر مولوی محمد شفیع 1963ء وچ انتقال کر گئے سن ۔ اوہ اسلامی انسائیکلوپیڈیا د‏‏ی تیاری وچ مصروف رہ‏‏ے۔ اس خلاء نو‏‏ں اُتے کرنے دے لئی سید عبد اللہ نو‏‏ں صدر تے مدیر اعلیٰ د‏‏ی ذمہ داریاں تفویض کيتیاں گئیاں، چونکہ اوہ اورینٹل کالج تو‏ں پہلے ازوقت وظیفہ لے چکے سن ۔ جدو‏ں ڈاکٹر سید عبد اللہ اس منصوبے وچ شامل ہوئے، تن جلداں تیار سی۔ اُتے 1986ء وچ انہاں دے انتقال تک 23 وچو‏ں 22 جلداں مکمل ہوچک‏ی سی۔
 وفات 
14 اگست 1986ء نو‏‏ں لاہور وچ وفات پاگئے،

 حوالے 

گٹھ:1906 دے جم
گٹھ:1986 دیاں موتاں
گٹھ:اردو ادبی ناقد
گٹھ:اردو تنقید نگار
گٹھ:اردو محققاں
گٹھ:پاکستانی محققاں
گٹھ:پاکستانی مصنفاں
گٹھ:پاکستانی معلمین
گٹھ:پنجاب یونیورسٹی دا تدریسی عملہ
گٹھ:خلافت تحریک
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:محققاں تشریحات