شق‌القمر

شَقُّ الْقَمَر پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے معجزات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اسلامی مآخذ دے مطابق، آپ نے اس معجزے وچ اپنی انگلی تو‏ں چاند د‏‏ی طرف اشارہ کيتا تے چاند دو ٹکڑےآں وچ تقسیم ہوگیا۔ ایہ معجزہ، بعثت دے ابتدائی برساں دا ا‏‏ے۔ اس معجزے دے بارے وچ کچھ شکوک وشبہات پیش آئے نيں تے بعض علمائے اسلام نے انہاں دا جواب وی دتا ا‏‏ے۔

 واقعہ د‏‏ی کیفیت 
شیخ طوسی دے بقول شق القمر دے سلسلہ وچ مسلماناں دے درمیان اجماع رہیا اے تے اس اجماع د‏‏ی مخالفت، خود اجماع دے سالاں سال بعد ہوئی اے لہذا اس مخالفت کيتی کوئی حیثیت نئيں ا‏‏ے۔شیخ طوسی، التبیان،‌ بیروت، ج۹، ص۳۔ لیکن روایات دے اندر اصل واقعہ د‏‏ی تفصیلات تے کیفیت وچ کچھ اختلافات پائے جاندے نيں۔ روایات دے مطابق آنحضرت نے معجزے دے عنوان تو‏ں آسمان وچ چاند نو‏‏ں دو ٹکڑےآں وچ تبدیل کرکے وکھ وکھ کردتا، فیر حکم دتا کہ اپنی پہلی حالت وچ پرت جائے۔ معجزہ دا اِنّا حصہ اسلامی مآخذ وچ متفق علیہ ا‏‏ے۔نمونہ کر طور اُتے دیکھئے: شیخ طوسی، التبیان،‌ بیروت، ج۹، ص۳۔

اکثر شیعہ تے اہل سنت مفسرین دے مطابق، سورہ قمر د‏‏ی ابتدائی آیتاں ايس‏ے واقعے دے بارے وچ نازل ہوئیاں نيں:

؛ ترجمہ: قیامت نیڑے آگئی تے چاند دے دو ٹکڑے ہوگئے تے ایہ کوئی وی نشانی دیکھدے نيں تاں منہ پھیر لیندے نيں تے کہندے نيں کہ ایہ اک مسلسل جادو اے "۔ (سورہ قمر،آیت1/2)۔

معجزہ شق القمر د‏‏ی تفصیلات نو‏‏ں تاریخی، روائی تے تفسیری مصادر وچ دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ تاریخی مصادر جداں: البدایۃ و النہایۃابن کثیر، البدایۃ و النہایۃ، ۱۰۸ق، ج۳، ص۱٦؛ ج٦، ص۸۲، الفتنالمروزی، کتاب الفتن، ۱۱ق، ص۳٦، الخرائج و الجرائح،الراوندی، الخرائج و الجرائح، ۱۰۹ق، ج۱، ص۳۱ امتاع الاسماع مقریزیمقریزی، امتاع الاسماع، ۱۲۰ق، ج۵، ص۲۵۔ وچ ایہ واقعہ نقل ہويا ا‏‏ے۔ قاضی عبدالرحمن ایجی نے شق القمر دے معجزہ نو‏‏ں متواتر منیا ا‏‏ے۔الایجی، المواقف، الشریف الرضی، ج۸، ص۲۵٦۔

اہل سنت دے روائی مصادر وچ شق القمر دا واقعہ 6 لوکاں دے ذریعے نقل اے:انس بن مالک،ابن کثیر، البدایۃ و النہایۃ، ۱۰۸ق، ج۳، ص۱٦؛ بخاری، صحیح البخاری، استانبول، ج، ص۲۳۔ جبیر بن مطعم،ابن کثیر، البدایۃ و النہایۃ، ۱۰۸ق، ج۳، ص۱٦؛ حاکم نیشابوری، المستدرک، ۱۱۱ق، ج۲، ص۵۱۳۔ حذیفۃ بن یمان،ابن کثیر، البدایۃ و النہایۃ، ۱۰۸ق، ج۳، ص۱٦۔ابن عباس،ابونعیم الأصبہانی، دلائل النبوۃ، ۱۱۲ق، ج۱، ص۲۸۰؛ ابن کثیر، البدایۃ‌ و النہایۃ، ۱۰۸ق، ج۳، ص۱٦عبداللہ بن عمرابن کثیر، البدایۃ و النہایۃ، ۱۰۸ق، ج۳، ص۱٦؛ حاکم نیشابوری، المستدرک، ۱۱۱ق، ج۲، ص۵۱۱؛ بخاری، صحیح البخاری، استانبول، ج، ص۲۳۔و ابن مسعود۔حاکم نیشابوری، المستدرک، ۱۱۱ق، ج۲، ص۵۱۲؛ ابن کثیر، البدایۃ و النہایۃ، ۱۰۸ق، ج۳، ص۱٦

شیعہ تفسیری تے روائی کتاباں وچ وی شق القمر دے سلسلہ وچ دو روایتاں نقل ہوئیاں نيں:
 امالی وچ شیخ طوسی۔شیخ طوسی، الامالی، ۱۱ق، ص۳۱
 تفسیر قمی وچ شیخ عباس قمی۔قمی، تفسیر قمی، ۱۳٦ش، ج۲، ص۳۱

 واقعہ دا وقت 
یہ معجزہ، رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ دے زمانے وچ بعثت دے ابتدائی دناں وچ مکہ دے اندر پیش آیا۔ علامہ طباطبائی نے اس دا وقت، شب 14 ذی‌الحجہ، پہلے ہجرت دا پنجواں سال بیان کيتا ا‏‏ے۔طباطبائی، المیزان، ۱۳۹۱ق، ج۱۹، ص٦۵۔

 مشرکاں دے تقاضے د‏‏ی وجہ 
مشرکین دے تقاضے د‏‏ی بنیاد ایہ سی کہ انہاں دے عقیدے دے مطابق، روئے زمین اُتے صرف سحر و جادو ایسی چیز سی جو موثر ہُندی سی، ايس‏ے وجہ تو‏ں انھاں نے آپ تو‏ں ایداں دے کم دا تقاضا کيتا جو خارق العادۃ (فطرت شکن) وی ہوئے تے زمین اُتے نئيں بلکہ آسمان اُتے ہوئے۔مجلسی، بحارالانوار، ۱۰۳ق، ج۱، ص۳۵۵۔

 علماء د‏‏ی نظر وچ اس د‏ی حیثیت 
اس واقعے دے بارے وچ علمائے اسلام دا نظریہ دو طرح دا رہیا ا‏‏ے۔
شیعہ تے اہل سنت دے اکثر مفسرین اس واقعے دے ہونے دے قائل نيں تے انہاں دا عقیدہ اے کہ سورہ قمر د‏‏ی ابتدائی تن آیتاں ايس‏ے شق القمر دے معجزہ د‏‏ی طرف اشارہ کردیاں نيں۔دیکھئے: طبرسی، مجمع البیان، ۱۱۵ق، ج۹، ص۲۸۲؛ فخر رازی، مفاتیح الغیب، ۱۲۰ق، ج۲۹، ص۳۳۔

یہ گل کچھ فرق دے نال شیعہ سنی دونے د‏‏یاں کتاباں وچ آئی اے تے بوہت سارے علماء نے اس سلسلہ وچ اجماعطبرسی، مجمع البیان، ۱۱۵ق، ص۳۱۰ تواترسید شریف نے شرح المواقف وچ تے ابن السبکی نے شرح المختصر وچ آلوسی تو‏ں نقل کيتا اے، روح المعانی، ۱۱۵ق، ج۱، ص۔ یا استفاضہطباطبائی، المیزان، ۱۳۹۱ق، ج۱۹، ص٦۰ دا دعویٰ کيتا ا‏‏ے۔

دوسرا نظریہ حسن بصری، عطاء خراسانی، بلخی جداں لوکاں دا اے جنہاں دا خیال ایہ اے کہ ایہ آیتاں قیامت تو‏ں تے اشراط الساعۃ تو‏ں متعلق نيں۔طباطبائی، المیزان، ۱۳۹۱ق، ج۱۹، ص۵٦

 سوالات تے شبہات 
چند پہلوآں تو‏ں اس واقعہ دے اُتے اعتراض کيتا گیا اے تے اوہ پہلو ایہ نيں:

 پہلا اعتراض: ایہ اعتراض بطلیموسی نظریہ کائنات شناسی د‏‏ی بنیاد اُتے اے جس دے مطابق ایہ ممکن ہی نئيں اے کہ آسمانی افلاک ٹکڑے ٹکڑے ہوئے جاواں یا آپس وچ اک دوسرے تو‏ں ملحق ہوئے جاواں۔

اس اعتراض دا جواب ایہ اے کہ جدید کائنات شناسی دے مشاہدہ د‏‏ی بنیاد اُتے بطلیموس دا نظریہ سرے تو‏ں باطل ا‏‏ے۔ تے فیر خود منظومہ شمسی د‏‏ی پیدائش تے شہابیاں دا وجوب وچ آنا اس نظریہ دے بطلان اُتے بہترین دلیل ا‏‏ے۔تفسیر نمونہ، مکارم شیرازی، ۱۳ش، ج۲۳، ص۱۳-۱

 دوسرا اعتراض: اگع ایہ واقعہ وقوع پذیر ہويا سی تاں فیر تاریخی کتاباں وچ نقل کیو‏ں نئيں ہويا ا‏‏ے۔
اس اعتراض دا وی اسلامی دانشوران د‏‏ی طرف تو‏ں جواب دتا گیا ا‏‏ے۔ مثلا ایہ کہ واقعہ رات وچ پیش آیا سی تے اس وقت بوہت سارے لوکاں دے سوندے ہوئے ہونے دا امکان ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ اس زمانہ دے عرب، آسمان تے ستارےآں اُتے تحقیق وچ دلچسپی نئيں رکھدے سن ۔ تے دوسرے جوابات وی دتے گئے نيں۔طباطبائی، المیزان، ۱۳۹۱ق، ج۱۹، ص٦-٦۵

 ناسا د‏‏ی تحقیقات تے کرہ ماہ وچ شگاف دے مشاہدہ دا دعوی 
ادھر کچھ برساں پہلے سائبر اسپیس وچ کچھ گلاں گھمدی رہیاں جنہاں د‏‏ی بنیاد اُتے دعویٰ کيتا گیا کہ جو تصویراں ریما ایریاڈوس (Rima Ariados) نے اپولو مشن (Apollo Mission ) وچ لیاں سن انہاں تو‏ں چاند وچ شگاف دے آثار ظاہر ہُندے نيں۔ زغلول النجار نے سنہ 2004ء وچ اک کتاب شائع د‏‏ی تے انہاں وچو‏ں اک تصویر د‏‏ی تجدید کیتی۔ ایہ دعوی بعد وچ ناسا (NASA) دے دانشوراں دے ذریعہ مسترد کردتا گیا۔ 

 متعلقہ صفحات 
 معجزہ
 رد الشمس

 حوالے 

 مآخذ 

 ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، البدایۃ و النہایۃ، تحقیق علی شیری، بیروت،‌ دار إحیاء التراث العربی، چاپ اول، ۱۰۸ھ۔
 أبونعیم الأصبہانی، احمد بن عبداللہ، دلائل النبوہ، بیروت،‌ دار النفائس، چاپ سوم، ۱۱۲ھ۔
 الآلوسی، محمود بن عبد اللہ، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم والسبع المثانی، علی عبد الباری عطیۃ، بیروت،‌ دار الکتب العلمیۃ، ۱۱۵ھ۔
 الایجی، عبدالرحمن بن احمد، المواقف، شرح علی بن محمد جرجانی، قم، الشریف الرضی،‌ بےتا۔
 البخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاری، استانبول، المکتبۃ الاسلامیہ للنشر و التوزیع، بےتا۔
 الراوندی، قطب الدین، الخرائج و الجرائح، قم، موسسۃ الامام المہدی، ۱۰۹ھ۔
 المروزی، نعیم بن حماد، کتاب الفتن، تحقیق سہیل زکار، بیروت،‌ دار الفکر للطباعۃ و النشر، ۱۱ھ۔
 حاکم النیشابوری، محمد بن عبداللہ، المستدرک علی الصحیحین، تحقیق مصطفیٰ عبدالقادر عطا، بیروت،‌ دار الکتب العلمیہ، چاپ اول، ۱۱۱ھ۔
 شیخ طوسی، محمد بن حسن، الامالی، قم،‌دار الثقافہ، ۱۱ھ۔
 شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، تصحیح احمد حبیب عاملی، بیروت،‌ دار احیاء التراث العربی، بےتا۔
 طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسہ الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۱ھ۔
 طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، تحقیق: لجنۃ من العلماء و المحققاں الاحصایین، بیروت، مؤسسہ الاعلمی للمطبوعات، چاپ اوّل، ۱۱۵ھ۔
 فخر رازی، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب(التفسیر الکبیر)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۲۰ھ۔
 قمی، علی بن ابراہیم، تفسیر قمی، قم، موسسہ‌ دار الکتاب، چاپ چہارم، ۱۳٦ش۔
 مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار الجامعۃ لدرر أخبار الأئمۃ الأطہار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۰۳ھ۔
 مقریزی، احمد بن علی، إمتاع الأسماع، تحقیق محمد عبدالحمید النمیسی، بیروت،‌ دار الکتب العلمیہ، ۱۲۰ھ۔
 مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونہ، تہران،‌ دار الکتب الاسلامیہ، ۱۳ش۔



گٹھ:پیغمبر اسلام دے معجزے
گٹھ:محمد