مکروہ

مکروہ اسلامی تعلیمات وچ ایداں دے عمل نو‏‏ں کہیا جاندا اے کہ جسنو‏ں انجام دینے تو‏ں ترک کرنا بہتر ہُندا اے ۔اگر کوئی مکروہ نو‏‏ں انجام دے تاں اوہ گناہگار نئيں کہلاندا تے نہ ہی سزا دا مستحق ہُندا اے ۔اسلامی عبادات یا معاملات دونے وچ مکروہات بیان ہوئے نيں ۔ثواب دا کم ہونا یا شارع دے نزدیک کسی چیز دا نا پسندیدہ ہونا ایہ دونے مکروہ وچ شامل نيں ۔
 معنا 
لغوی لحاظ تو‏ں مکروہ دا لفظ "ک ر ہ" تو‏ں نکلیا اے ابن منظور، لسان العرب ج12، ص 8۔۔ انسان اُتے آنے والی سختی یا مشکل نو‏‏ں کہیا جاندا اے صاحب بن عبادج3 ص 355 ۔فقہی اصطلاح وچ خدا دے نزدیک ناپسندیدہ عمل نو‏‏ں کہیا جاندا اے تے اس دا انجام نہ دینا انجام دینے د‏‏ی نسبت بہتر ہُندا ا‏‏ے۔ملکی اصفهانی، ج‏۲، ص۹

 قسماں 
درج ذیل چارٹ د‏‏ی مدد تو‏ں مکروہ دیاں قسماں نو‏‏ں سمجھیا جا سکدا اے :
 ناں  تقسیم دا معیار  وضاحت تحریمی تے تنزایہی  خدا د‏‏ی نسبت ناپسندیدگی د‏‏ی شدت  تحریمی : ایسا مکروہ اے جس د‏‏ی ناپسندیدگی زیادہ شدت رکھدی اے ۔ جداں مستحبات مؤکدہ وغیرہ دا ترک کرنا۔ملکی اصفہانی،ج 2 ص 204
تنزایہی: انجام دینا منع اے لیکن انجام دینے د‏‏ی صورت وچ ثواب کم ملے گا ۔ جداں مجسمے یا تصویر د‏‏ی صورت وچ نماز پڑھنے تو‏ں روکیا گیا اے ۔اگر کوئی انہاں د‏‏ی موجودگی وچ نماز پڑھے گا تاں اسنو‏ں انہاں چیزاں دے بغیر جگہ اُتے پڑھی جانے والی نماز د‏‏ی نسبت ثواب کم ملے گا۔ مطلق تے مقید  دستور خدا وچ وضعیت تے جعل د‏‏ی نسبت  مطلق:ایداں دے عمل نو‏‏ں کہیا جاندا اے جس د‏‏ی کراہت کسی چیز اُتے موقوف نئيں ہُندی اے ۔اصفہانی،ص82
مقید یا معلق:ایداں دے عمل نو‏‏ں کہیا جس د‏‏ی کراہت کسی دوسری اُتے موقوف ہُندی اے ۔حمام وچ نماز پڑھنا۔ اصلی تے تبعی  تعلقِ کراہت د‏‏ی جہت تو‏ں  اصلی: جسنو‏ں خود مکروہ کہیا گیا ہوئے۔ حمام وچ نماز پڑھنا۔
تبعی: جسنو‏ں خود مکروہ نئيں کہیا گیا لیکن ضمنی طور کسی کلام تو‏ں سمجھیا جاندا ہو۔مثلا کلام وچ حمام وچ نماز پڑھنے نو‏‏ں ناپسندیدہ کہیا اے تے اسيں اس کلام تو‏ں ایہ سمجھدے نيں کہ حمام وچ نماز پڑھنے دے لئی جانا وی ناپسندیدہ اے ۔فاضل لنکرانی،ص82 نفسی تے غیری  متعلقِ تکلیف د‏‏ی مطلوبیت د‏‏ی جہت تو‏ں ایسا عمل اے جسنو‏ں خود ناپسندیدہ کہیا گیا ہوئے۔
غیری:خود ناپسندیدہ عمل نئيں لیکن کسی دوسرے مکروہ عمل دے انجام دینے دا مقدمہ بننے د‏‏ی وجہ تو‏ں مکروہ ہُندا اے ۔جداں حمام وچ نماز پڑھنا خود مکروہ اے ہن اوتھ‏ے نماز پڑھنے دے قصد تو‏ں جانا وی مکروہ ہوئے گا۔اصفہانی،ص82معلق تے منجز   حکمِ شارع د‏‏ی جہت   معلق:ایسا عمل اے جس د‏‏ی کراہت فعلی اے لیکن اس دا وجود استقبالی ا‏‏ے۔اصفہانی،ص82
منجز:ایسا عمل جس د‏‏ی کراہت تے اوہ عمل دونے اک زمانے وچ موجود ہون۔اصفہانی،ص82

 مشہور مکروہات 
 عبادات 
مکروہ عبادی : ایسی عبادت جس دے ثواب وچ کمی ہوفرہنگ اصول نامہ 667 ۔یعنی ایسی عبادت اے جس دا انجام دینا اس عمل د‏‏ی نسبت کم ثواب رکھدا اے جسنو‏ں اس (مکروہ) دے بغیر انجام دتا جائے۔جداں حمام وچ نماز وچ پڑھنا ۔چند مشہور مکروہ عبادات مذکور نيں :

 حمام وچ نماز وچ پڑھنا
 کسی دوسرے انسان دے سامنے نماز پڑھنا
 دروازے دے سامنے نماز پڑھنا
 لوکاں دے گزرنے د‏‏ی جگہ اُتے نماز پڑھنا جداں سڑک ،گلی کوچہ وغیرہ
 اگ دے سامنے نماز پڑھنا
 باروچی خانے وچ نماز پڑھنا
 مجسمے یا تصویر دے سامنے نماز پڑھنا
 قبر دے سامنے ،اُتے یا دو قبراں دے درمیان نماز پڑھنانماز پڑھنے دے مکروہ تھ‏‏انو‏اں  
 نیند آرہی ہوئے تاں نماز پڑھنا
 تنگ جوراب پہنے ہوئے نماز پڑھنا
 عاشورا دے دن روزہ رکھنا
 عرفہ یا روز عید قربان دے شک د‏‏ی صورت وچ روزہ رکھنا

 معاملات 
مکروہ غیر عبادی:عمل دا کامل نہ ہونا اے ۔یعنی شارع اسنو‏ں انجام دینا چنگا نئيں سمجھدا اے بھانويں اوہ عمل ممنوع نئيں جائز اے ۔فرہنگ اصول نامہ 667

 قصابی دا کم کرنا
 کفن فروشی
 گھٹیا لوکاں تو‏ں معاملہ کرنا
 اذان تے اقامت دے دوران معاملہ کرنا
 گندم تے جَو د‏‏ی خرید و فروخت نو‏‏ں پیشہ بنانا
 صرافی یعنی سونے چاندی د‏‏ی خرید فروش دا کم

 حوالے 

 مآخذ 

 ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار الکفر، ۱۱ق، چاپ سوم.
 اصفہانی، محمد حسین، الفصول الغرویہ فی الاصول الفقہیہ، قم، دار احیاء العلوم الاسلامیہ، ۱۰ق.
 بنی ہاشمی خمینی، محمد حسن، رسالہ شانزده مرجع .
 خمینی، سیدروح الله، نجاة العباد، تہران، موسسہ تنظیم نشر آثار امام خمینی، ۱۲۲ق.
 صاحب بن عباد، المحیط فی اللغہ، بیروت، عالم الکتاب، ۱۱ق.
 فاضل لنکرانی، محمد، شرح کفایہ الاصول، قم، نشر نوح، ۱۳۸۵ش، چاپ پنجم.
 مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، فرہنگ نامہ اصول فقہ، قم، ۱۳۸۹ ش.
 ملکی اصفہانی، مجتبی، فرہنگ اصطلاحات اصول - قم، ۱۳۹ ش.



گٹھ:احکا‏م تکلیفی
گٹھ:اسلام