بشیر نجفی

حافظ بشیر حسین نجفی (ولادت: 1942ء) شیخ بشیر نجفی دے ناں تو‏ں معروف دنیائے تشیع دے مرجع تقلید، اہل پاکستان و مقیم نجف اشرف نيں۔

شیخ بشیر نجفی معصومینؑ دے چہراں د‏‏ی تصویر برداری نو‏‏ں حرام تے امام حسینؑ د‏‏ی مصیبت وچ قمہ زنی نو‏‏ں مخصوص شرائط دے نال جائز سمجھدے نيں۔ آپ عراق دے سیاسی امور وچ وحدت مرجعیت دے قائل نيں ايس‏ے بنا اُتے عراق دے سیاسی مسائل وچ لوکاں نو‏‏ں آیت‌ اللہ سیستانی د‏‏ی طرف ارجاع دیندے نيں۔ "شیعہ سنی اتحاد" تے "عراق دے سیاسی احزاب د‏‏ی حمایت وچ غیر جانبداری" من جملہ آپ دے سیاسی موقف وچ شمار کيتے جاندے نيں۔

"مِرقاۃ الاُصول"، "الشَعائر الحسنیۃ و مَراسیم العَزاء" تے "الغدیر اِطالۃ و اَعمال" آپ دے علمی آثار وچو‏ں نيں۔

 سوانح حیات 
حافظ بشیر حسین نجفی فرزند صادق علی، شیخ بشیر نجفی دے ناں تو‏ں معروف نيں۔«زندگی‌نامہ»، سایت دفتر مرکزی شیخ بشیر حسین النجفی، بایگانی شدہ از نسخہ اصلی۔ آپ سنہ 1942ء نو‏‏ں جالندھر (تقسیم پاک و ہند تو‏ں پہلے پنجاب دے مشرقی شہر) وچ پیدا ہوئے۔نقوی، تذکرہ علمائے امامیہ پاکستان، مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان، ص٦۵۔ آپ دے دادا محمد ابراہیم بن عبداللہ (متوفی 1962ء)، معروف بہ شیخ محمد ابراہیم پاکستانی تے آپ دے چچا مولا‏نا خادم حسین (متوفی 1402ھ) وی اس وقت دے علماء وچو‏ں سن ۔ آپ دا خاندان نے سنہ 1947ء نو‏‏ں تقسیم پاک و ہند دے بعد ہندوستان تو‏ں پاکستان ہجرت د‏‏ی تے لاہور دے مضافات‏ی شہر باتاپور وچ مقیم ہوئے۔ آپ دے خاندان د‏‏ی تلیغ تو‏ں اوتھ‏ے اہل تشیع د‏‏ی آبادی وچ وادھا ہويا۔نقوی، تذکرہ علمای امامیہ پاکستان، مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان، ص٦۵؛ «زندگی‌نامہ»، سایت دفتر مرکزی شیخ بشیر حسین النجفی، بایگانی شدہ از نسخہ اصلی۔

شیخ بشیر نجفی سنہ 1965ء نو‏‏ں اعلیٰ تعلیم دے لئی نجف چلے گئے۔نقوی، تذکرہ علمای امامیہ پاکستان، مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان، ص٦۵ و ٦٦۔ عراق دے صدر صدام دے دور وچ جدو‏ں غیر عراقی شیعہ علماء جنہاں نو‏ں معاودین کہیا جاندا سی نو‏‏ں ملک بدر کيتا گیا لیکن آپ عراق تو‏ں خارج نئيں ہوئے۔قاسمی، ساختار سیاسی-اجتماعی شیعیان عراق، ۱۳۹۳ش، ص۲۲۰۔ روزنامہ اینْدیپِنْدِنْت آیت‌ اللہ خویی تو‏ں نقل کردے نيں کہ سنہ 1999ء نو‏‏ں آپ اُتے قاتلانہ حملہ کيتا گیا جو ناکا‏م رہیا۔Cockburn, "Baghdad riots over killing of Ayatollah", In The Independent, 21 February 1999, Archived from the original بعض دے مطابق ایہ حملے آپ نو‏‏ں عراق تو‏ں باہر نکلنے اُتے مجبور کرنے دے لئی کيتا گیا۔قاسمی، ساختار سیاسی-اجتماعی شیعیان عراق، ۱۳۹۳ش، ص۲۲۰. پاکستان وچ آپ دے نمائندہ سبطین سبزواری دے مطابق آپ نجف جانے دے بعد کدی پاکستان واپس نئيں آئے نيں۔«قاسم سلیمانی دا جنازہ پڑھانے والے پاکستانی آیت اللہ بشیر حسین نجفی»، googlynews.tv، بایگانی شدہ از نسخہ اصلی۔

آپ دے چار بیٹے نيں جنہاں وچو‏ں علی بشیر نجفی آپ دے نمایندہ نيں۔«قاسم سلیمانی دا جنازہ پڑھانے والے پاکستانی آیت اللہ بشیر حسین نجفی»، googlynews.tv، بایگانی شدہ از نسخہ اصلی۔

 تعلیم 
ابتدائی دینی تعلیم اپنے دادا محمد ابراہیم بن عبد اللہ تے چچا خادم حسین دے پاس حاصل کيتی تے فیر قرآن حفظ کيتا۔ 1961ء تو‏ں لے ک‏ے 1965ء تک لاہور دے دینی مدرس‏ے جامعۃ المنتظر (موجودہ جامع المنتظر) وچ داخل ہوئے جتھے مولا‏نا شیخ اختر عباس تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔نقوی، تذکرہ علمای امامیہ پاکستان، مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان، ص٦۵ و ٦٦۔ پاکستان وچ آپ دے دوسرے استاداں وچ سید ریاض حسین نقوی تے سید صفدر حسین نجفی دا ناں لیا جا سکدا ا‏‏ے۔«زندگی‌نامہ»، سایت دفتر مرکزی شیخ بشیر حسین النجفی، بایگانی شدہ از نسخہ اصلی۔ آپ جامعۃ المنتظر وچ تدریس وچ وی مشغول سن ۔«زندگی‌نامہ»، سایت دفتر مرکزی شیخ بشیر حسین النجفی، بایگانی شدہ از نسخہ اصلی۔

سنہ 1965ء وچ آپ اعلیٰ تعلیم دے لئی نجف اشرف چلے گئے۔ نجف وچ آپ دے استاداں وچ درج ذیل علماء و ففہاء دا ناں لیا جا سکدا اے:

 آیت اللہ سید ابو القاسم خوئی (خارج اصول دا اک مکمل دورہ تے خارج فقہ دا کچھ حصہ)؛
 محمد‌ کاظم قاروبی تبریزی (کفایۃ الاصول تے درس خارج دا کچھ حصہ)؛
 سید محمد روحانی (اصول تے فقہ)؛«زندگی‌نامہ»، سایت دفتر مرکزی شیخ بشیر حسین النجفی، بایگانی شدہ از نسخہ اصلی۔
 محمد علی مُدرّس افغانی۔نقوی، تذکرہ علمای امامیہ پاکستان، مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان، ص٦۵ و ٦٦۔

شیخ بشیر نجفی نے سنہ 1968ء تو‏ں حوزہ علمیہ نجف اشرف وچ سطوح د‏‏ی تدریس شروع کیتی۔«زندگی‌نامہ»، سایت دفتر مرکزی شیخ بشیر حسین النجفی، بایگانی شدہ از نسخہ اصلی۔ تے عراق دے صدر صدام دے سقوط تو‏ں پہلے تے بعد وچ باقاعدہ فقہ و اصول دے درس خارج وی دیندے نيں۔«حوزہ نجف، تلاش ‌ہا و مظلومیت‌ ہا»، ص۹۔

 لکھتاں 
شیخ بشیر نجفی فقہ،‌ اصول، فلسفہ، کلام، تفسیر تے حدیث وچ عربی بولی وچ مختلف کتاباں دے مالک نيں جنہاں وچو‏ں تقریبا 20 کتاباں شایع ہوئے چکيا‏‏ں نيں۔«زندگی‌نامہ»، سایت دفتر مرکزی شیخ بشیر حسین النجفی، بایگانی شدہ از نسخہ اصلی۔ کتاب مِرقاۃ الاُصول علم اصول فقہ وچ آپ د‏‏ی تصنیف ا‏‏ے۔«زندگی‌نامہ»، سایت دفتر مرکزی شیخ بشیر حسین النجفی، بایگانی شدہ از نسخہ اصلی۔ اس کتاب وچ آپ نے علم اصول مقدماندی بحثاں دے نال نال علم اصول دے عمدہ مباحث جداں اوامر و نواہی، عام و خاص، اُصول عَمَلِیّہ تے تَعادُل و تَراجیح تو‏ں بحث کيتی نيں۔«من أنباء التراث»، ص۳۹۳ و ۳۹۔

آپ د‏‏ی بعض شایع ہونی والی کتاباں درج ذیل نيں:








 َ

 «زندگی‌نامہ»، سایت دفتر مرکزی شیخ بشیر حسین النجفی، بایگانی شدہ از نسخہ اصلی۔

 مرجعیت 
شیخ بشیر نجفی نو‏‏ں آیت‌ اللہ سیستانی دے بعد نجف اشرف وچ مقیم تن مشہور مراجع تقلید (سید محمد سعید حکیم، اسحاق فیاض و حافظ بشیر نجفی) وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔نادری‌ دوست، شیعیان عراق، ۱۳۸٦ش، ص۱۵۔ آپ د‏‏ی توضیح المسائل "الدِّينُ الْقَیِّم" دے ناں تو‏ں عربی وچ شایع ہوئے چک‏ی اے جس دا انگریزی، اردو تے گُجَراندی بولی وچ ترجمہ ہويا ا‏‏ے۔«زندگی‌نامہ»، سایت دفتر مرکزی شیخ بشیر حسین النجفی، بایگانی شدہ از نسخہ اصلی۔

 مشہور فتوے 
 شیخ بشیر نجفی دے مطابق مخصوص شرائط دے نال امام حسینؑ د‏‏ی مصیبت وچ قمہ زنی جائز بلکہ بہتر اے اوہ شرائط ایہ نيں: "متعلقہ شخص نو‏‏ں اس کم تو‏ں موت واقع ہونے یا بدن دے اعضاء وچو‏ں کسی عضو نو‏‏ں نقصان پہنچنے دا یقین یا اطمینان نہ ہو"؛ "کسی ایسی جگہ اُتے نہ ہوئے جتھے اس کم تو‏ں لوک دین تو‏ں بیزاری اختیار کر جاواں"؛ "متعلقہ شخص د‏‏ی نیّت امام حسین ؑ د‏‏ی مظلومیت تے دشمنان اہل بیتؑ دے ظلم و ستم نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنا ہو"۔بشیر نجفی، الشعائر الحسینیۃ و مراسیم العزاء، ۱۳۳ق، ص۱۱ و ۱۱۸؛ ايس‏ے طرح ملاحظہ کرن:‌ بشیر نجفی، الشعائر الحسینیۃ و مراسیم العزاء، ۱۳۳ق، ص۳٦ و ۳۔
 شیخ بشیر نجفی دے مطابق معصومینؑ تے بعض غیر معصومین جداں حضرت عباس دے چہرے د‏‏ی تصویر بنوانا حرام اے تے انہاں تصاویر نو‏‏ں معصومینؑ د‏‏ی طرف نسبت دینے نو‏‏ں گناہان کبیرہ سمجھدے نيں۔بشیر نجفی، الشعائر الحسینیۃ و مراسیم العزاء، ۱۳۳ق، ص۱۳؛ ايس‏ے طرح ملاحظہ کرن: بشیر نجفی، «الاستفتاءات»، موقع المکت‏‏ب المرکزی لبشیر حسین النجفی، تسيں أرشفۃ ہذا الصفحۃ من النسخۃ الاصلیۃ۔
 آپ دے فتوے دے مطابق جو شخص توحید، نبوت تے معاد اُتے ایمان رکھدا ہوئے تے اسلام دے ضروری تعلیمات وچو‏ں کسی اک دا انکار نہ کردا ہو، مسلما‏ن اے، تے اہل قبلہ د‏‏ی تکفیر جائز نئيں اے تے تمام مسلماناں اُتے اس د‏ی جان، مال تے عزت و ناموس دا دفاع واجب ا‏‏ے۔میرآقایی، التعددیۃ المذہبیۃ فی الاسلام و آراء العلماء فیہا، ۱۲۸ق، ص۱۰۹ و ۱۱۰؛ معہد الحج و الزیارۃ، حرمۃ تکفیر المسلمین، ۱۳ق، ص۵۔

 سیاسی موقف 
شیخ بشیر حسین نجفی دے بعض سیاسی موقف درج ذیل نيں:
 شیعہ سنی اتحاد: کتاب "ساختار سیاسی-اجتماعی شیعیان عراق" دے مطابق آیت اللہ شیخ بشیر نجفی شیعہ تے اہل سنت نو‏‏ں اتحاد و اتفاق د‏‏ی طرف دعوت دیندے نيں۔قاسمی، ساختار سیاسی-اجتماعی شیعیان عراق، ۱۳۹۳ش، ص۲۲۰۔ آپ وہابیاں دے افراطی نظریات دے مخالفت نيںقاسمی، ساختار سیاسی-اجتماعی شیعیان عراق، ۱۳۹۳ش، ص۲۲۳ و ۲۲، بہ نقل از خبرگزاری رسا نیوز۔ تے مسلماناں نو‏‏ں شدت پسندانہ اعمال تو‏ں پرہیز کرنے د‏‏ی سفارش کردے نيں۔قاسمی، ساختار سیاسی-اجتماعی شیعیان عراق، ۱۳۹۳ش، ص۲۲۳ و ۲۲، بہ نقل از خبرگزاری حوزہ نیوز۔
 اتحاد مرجعیت عراق: معاصر مورخ رسول جعفریان کتاب "تشیع در عراق، مرجعیت و ایران" وچ لکھدے نيں کہ شیخ بشیر نجفی، سید محمد سعید حکیم تے محمد اسحاق فیاض عراق دے سیاسی مسائل وچ آیت‌ اللہ سیستانی د‏‏ی طرف ارجاع دیندے نيں۔جعفریان، تشیع در عراق، ۱۳۸٦ش، ص۱۳۲-۱۳. کتاب "ساختار سیاسی-اجتماعی شیعیان عراق" دے مصنف دے مطابق حزب بعث دے سقوط دے بعد عراق دے سیاسی مسائل وچ شیخ بشیر نجفی د‏‏ی سرگرمیاں کم ہوئے گئیاں نيں۔ مصنف دے مطابق اس د‏ی علت عراق د‏‏ی مرجعیت دا اک دوسرے اُتے اعتماد تے سیاسی مسائل وچ آیت ‌اللہ سیستانی د‏‏ی طرف ارجاع دینا قرار دیندے نيں۔قاسمی، ساختار سیاسی-اجتماعی شیعیان عراق، ۱۳۹۳ش، ص۲۲۰؛ ايس‏ے طرح ملاحظہ کرن: زارعان، «تحلیل کنش سیاسی مرجعیت شیعیان عراق در دورہ پساصدام»، ص۱۰۔
 انقلاب اسلامی ایران دے بارے وچ آپ دا موقف: آپ نے ایران دے صدر حسن روحانی دے نال ملاقات وچ اسلامی جمہوریہ ایران نو‏‏ں دنیا وچ شیعہ تے حقیقی مسلماناں د‏‏ی آواز قرار دیندے نيں۔«روحانی در دیدار بشیر نجفی...»، خبرگزاری دانشگاہ آزاد اسلامی آنا، بایگانی شدہ از نسخہ اصلی۔ ايس‏ے طرح آپ ایران دے وزیر خارجہ دے نال ملاقات وچ سیاسی، اقتصادی تے ثقافتی میدان وچ ایران تے عراق دے باہمی مفاہمت اُتے زور دیندے نيں۔قاسمی، «مرجعیت و سیاست در عراق پس از اشغال؛ با تأکید بر اندیشہ آیت ‌اللہ سیستانی»، ص۱۱۹۔

عراق تو‏ں غیر ملکی طاقتاں خاص کر امریکا دا انخلاءقاسمی، ساختار سیاسی-اجتماعی شیعیان عراق، ۱۳۹۳ش، ص۲۲۰؛ قاسمی، ساختار سیاسی-اجتماعی شیعیان عراق، ۱۳۹۳ش، ص۲۲۲، بہ نقل از پایگاہ تبیان۔ تے عراق دے سیاسی احزاب د‏‏ی حمایت وچ غیر جانبداریقاسمی، ساختار سیاسی-اجتماعی شیعیان عراق، ۱۳۹۳ش، ص۲۲۲۔ آپ دے ہور سیاسی تے سماجی موقف وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔

 دوسرے نظریات 
شیخ بشیر نجفی حوزہ علمیہ دے درسی نظام وچ قدیم کتاباں د‏‏ی جگہ نويں تے آسان کتاباں د‏‏ی تبدیلی اُتے تنقید کردے نيں۔«زندگی‌نامہ»، سایت دفتر مرکزی شیخ بشیر حسین النجفی، بایگانی شدہ از نسخہ اصلی۔ آپ دے مطابق شیخ انصاری د‏‏ی کتاب رسالے تے آخوند خراسانی د‏‏ی کتاب کفایۃ الاصول دا کوئی متبادل کتاب موجود ہی نئيں ا‏‏ے۔«دانش اصول و وضع درسی آن در حوزہ نجف»، ص۱۰ و ۱۱۱ و ۱۱۲۔ ايس‏ے طرح آپ کتاب شیخ مُظَفَّر د‏‏ی کتاب اصول الفقہ نو‏‏ں وی شہید ثانی د‏‏ی کتاب معالم الاصول دا نعم البدل نئيں قرار دیندے نيں۔«دانش اصول و وضع درسی آن در حوزہ نجف»، ص۱۱۲۔

آپ اس گل دے معتقد نيں کہ علم اصول نو‏‏ں فلسفہ تو‏ں جدا ہونا چاہیدا لیکن اس دے باوجود آپ فلسفہ نو‏‏ں علم اصول تو‏ں پہلے سیکھنے نو‏‏ں لازمی قرار دیندے ہوئے علم اصول دے بعض ابحاث وچ فلسفی مباحث نو‏‏ں ضروری سمجھدے نيں۔«دانش اصول و وضع درسی آن در حوزہ نجف»، ص۱۰ و ۱۰۵؛ ايس‏ے طرح ملاحظہ کرن: «دانش اصول و وضع درسی آن در حوزہ نجف»، ص۱۰٦۔

 حوالے 

 مآخذ 

 جعفریان، رسول، تشیع در عراق مرجعیت و ایران، تہران، مؤسسہ مطالعات تریخ معاصر ایران، ۱۳۸٦ش۔
 «حوزہ نجف، تلاش ‌ہا و مظلومیت‌ ہا»، در فصل نامہ پژوہش و حوزہ،‌ مصاحبہ با سید علی‌ اکبر حائری، قم، معاونت پژوہش ‌ہای حوزہ ‌ہای علمیہ، شمارہ ۱٦، زمستان ۱۳۸۲ش۔
 «دانش اصول و وضع درسی آن در حوزہ نجف»، در فصلنامہ پژوہش و حوزہ، مصاحبہ با بشیر نجفی، سال چہارم، شمارہ ۱٦، زمستان ۱۳۸۲، ص۱۰۲-۱۱۳۔
 «روحانی در دیدار بشیر نجفی: علاقہ‌ مندیم روابط تہران بغداد بیش از پیش گسترش یابد»، خبر گزاری دانشگاہ آزاد اسلامی آنا، بایگانی شدہ از نسخہ اصلی، تریخ درج مطلب:‌ ۲۲ اسفند ۱۳۹، تریخ بازدید: ۲۱ شہریور ۱۳۹۹۔
 زارعان، احمد، «تحلیل کنش سیاسی مرجعیت شیعیان عراق در دورہ پسا صدام»، در فصلنامہ مطالعات راہبردی جہان اسلام، تہران، مؤسسہ مطالعات اندیشہ ‌سازان نور، سال ہفدہم، شمارہ ، پیاپی ٦۸، زمستان ۱۳۹۵، ۵-۳٦۔
 «زندگی ‌نامہ»، سایت دفتر مرکزی شیخ بشیر حسین النجفی، بایگانی شدہ از نسخہ اصلی، تریخ بازدید:‌ ۲۳ شہریور ۱۳۹۹۔
 «قاسم سلیمانی دا جنازہ پڑھانے والے پاکستانی آیت اللہ بشیر حسین نجفی»، googlynews.tv the uncensored media، بایگانی شدہ از نسخہ اصلی، تریخ بازدید: ۲۳ شہریور ۱۳۹۹۔
 قاسمی، فرج ‌اللہ، ساختار سیاسی-اجتماعی شیعیان عراق، تہران، مشعر، ۱۳۹۳ش۔
 قاسمی، فرج ‌اللہ، «مرجعیت و سیاست در عراق پس از اشغال؛ با تأکید بر اندیشہ آیت‌اللہ سیستانی»، در فصل نامہ علوم سیاسی، قم، دانشگاہ باقر العلوم، سال دوازدہم، شمارہ ۵، بہار ۱۳۸۸ش، ص۱۱۹۔
 معہد الحج و الزیارۃ، حرمۃ تکفیر المسلمین و الاساءۃ الی مقدست الامۃ الاسلامیۃ فی فتاوا و آراء مراجع الدین و العلماء المسلمین الشیعہ، تہران، مشعر، ۱۳ق۔
 «من أنباء التراث»، تراثنا، قم، مؤسسہ آل البیت(ع)‌ لاحیاء‌ التراث، رجب و ذوالحجۃ 1427، السنۃ الثانیۃ و العشرون، العدد 3 و 4، ص۳۸۰-۳۹۸۔
 میر آقایی، جلال، التعددیۃ المذہبیۃ فی الاسلام و آراء العلماء فیہا، تہران، المجمع العالمی لتقریب بین المذاہب الاسلامیہ، المعاونیۃ الثقافیہ، ۱۲۸ق۔
 نجفی، حافظ بشیر حسین، «الاستفتاءات»، موقع المکت‏‏ب المرکزی لبشیر حسین النجفی، تسيں أرشفۃ ہذا الصفحۃ من النسخۃ الاصلیۃ، اطلع عليہ: ۲ /۹/ ۲۰۲۰م۔
 نجفی، حافظ بشیر حسین، الشعائر الحسینیۃ و مراسیم العزاء فی ضوء الفتاوا، نجف، مؤسسۃ الانوار النجفیۃ (للثقابۃ و التنمیۃ)، ۱۳۳ق۔
 نقوی، سید حسین‌ عارف، تذکرہ علمای امامیہ پاکستان، اسلام ‌آباد، مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان، بی‌تا۔
 Cockburn, patrick, "Baghdad riots over killing of Ayatollah", In The Independent, 21 February 1999, Archived from the original, Retrieved 12 september 2020.



گٹھ:نجف وچ مقیم مراجع تقلید
گٹھ:پندرہويں صدی ہجری دے شیعہ مراجع تقلید
گٹھ:آیت اللہ خوئی دے شاگرد
گٹھ:شیعہ
گٹھ:شیعہ شخصیتاں