کتیوری خاندان

کتیوری خاندان ہندوستان دی ریاست اتراکھنڈ دا قرون وسطی دا خاندان سی۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ سلطنت ایودھیا دے شالیواہن حکمران د‏‏ی اولاد اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں سوریاونشی اے ۔ اُتے ، بوہت سارے مورخین انہاں نو‏ں کننڈا حکمراناں دے نال منسلک کردے نيں تے کچھ مورخین انہاں نو‏ں خاص خاص تو‏ں وی جوڑ دیندے نيں ، جنہاں نے چھیويں تو‏ں گیارہويں صدی تککماؤں خطے اُتے حکمرانی کيت‏ی۔ کٹیوری بادشاہاں نے 'گریراج چکراچوڈمانی' دا لقب اختیار کيتا۔ انہاں دا پہلا راجگڑھ جوشی مٹھ وچ سی ، جسنو‏ں جلد ہی کارتکی پور منتقل کردتا گیا۔

کٹیوری بادشاہ وی ساکا نسب دے سمجھ‏‏ے جاندے نيں ، جداں شاہ شالیواہنا ، جو شاکا خاندان دا وی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اُتے ، بدری دت پانڈے جداں مورخین دا خیال اے کہ کٹیوری ایودھیا تو‏ں آئے سن ۔

وہ اپنی ریاست 'کرمانچل کہندے سن ،' ' کرما لینڈ۔ کرما بھگوان وشنو دا دوسرا اوتار سی ، جس نے اس مقام نو‏‏ں اس دا موجودہ ناں کماؤں دتا سی ۔ کٹیوری بادشاہ دے آبائی رہنما سوامی کارتیکیا (موہینال) نیپال دی ریاست بوگٹان وچ بیٹھے نيں۔ وسنت دیو کاتوری خاندان دا بانی سی۔

 تریخ 

 اصل 
کٹیوری خاندان د‏‏ی ابتدا دے بارے وچ بوہت سارے دعوے ہوئے نيں۔ کچھ مورخین اسنو‏ں کنند خاندان نال تعلق رکھدے نيں ، جنہاں دے سکہ آس پاس دے علاقےآں وچ وڈی تعداد وچ پائے گئے نيں۔ راہل سانکرتیان اپنے باپ دادا نو‏‏ں ساکا خاندان نال تعلق رکھدے نيں ، جو پہلی صدی ق م پہلے ہندوستان وچ سن ۔ سانکرتیان نے انہاں ہی شخصیتاں نو‏‏ں خاص خاص خاندان تو‏ں وی شناخت کيتا ا‏‏ے۔  ای ٹی اٹکنسن نے اپنی کتاب ہمالیہ گزیٹیئر د‏‏ی پہلی جلد وچ ایہ تجویز وی پیش کيت‏‏ی اے کہ کٹیوری دا تعلق کمون تو‏ں اے ، جس د‏‏ی جڑاں اس وقت دے تباہ حال شہر ، گمuی دے کنارے واقع کرویر پور وچ سن ۔ 

پر ، اس حقیقت نو‏‏ں بدر دت پانڈے سمیت مختلف مؤرخین نے انکار کيتا ا‏‏ے۔ پانڈے نے اپنی کتاب ، تریخ دا کومون وچ ، کتیراں نو‏‏ں ایودھیا دے شالیواہن حکمران گھر دا اولاد سمجھیا ا‏‏ے۔  انہاں نے خاص اہل خانہ نو‏‏ں انہاں ہمالیہ علاقےآں دے اصل باشندےآں دے طور اُتے بیان کيتا ، جو ویداں د‏‏ی تخلیق تو‏ں پہلے ہی ایتھ‏ے آباد ہوئے سن ، جس دے بعد کٹوریاں نے انھاں شکست دے ک‏ے خطے وچ اپنی سلطنت قائم کيتی۔ 

 سلطنت 

 زوال 
ڈوٹی بوگٹان د‏‏ی کٹیوری اولاد د‏‏ی تریخ تے تریخ وچ اک عقیدہ اے کہ کارتکیہ دیوت‏ا د‏‏ی نشست سناکا چادر ، سنکا سریپیک ، سنکا چممر ، سنکا لٹی سنکا جنائی ، سنکا بالا سنکا مونڈریا سنکا تھیلی سی۔ ایہ کتوری دا بادشاہ گپٹاراجا بکرمادیتیکا دا اولاد ا‏‏ے۔ کومون گڈوال ، اُجین-پٹالیپوترا تو‏ں آئے نيں۔ بادشاہ دے پاس سونے چاندی نو‏‏ں بنانے دے لئی بہت سارے سونے سن ۔ کرچل نے 1145 وچ رنچولہ کوٹ وچ کٹیور غنٹی اُتے حملہ کيتا۔ ڈوٹی ضلع ثناء گاون وچ ، 1999 سالاں وچ ، 7 دھرنی (35 کلوگرام) سونا اندرونی مٹی وچ رکھیا گیا سی۔ धन खोज तलास गरेर कार्वाही गर्ने जिम्मेवारी पाएका डिट्ठा टेकबहादुर रावल(अछाम)का अनुसार प्राचीन मल्लकालीन इतिहास, विभिन्न वंशावली तथा देवी देवताहरुको उत्पति, जीतसिह भण्डारी, पृष्ट ६१४,वि.स.२०६० से उतार ) نیپال (گورکھیا) د‏‏ی حکومت نے ایہ رقم خزانے وچ دائر کيتی سی۔ رنچولکوٹ د‏‏ی ایہ رقم (سونا) سمجھیا جاندا اے کہ لوٹی گئی سونے دا باقی سونا ا‏‏ے۔ کرچل راجہ خاص راجہ سی۔ اس دا خدا مستو سی ، لہذا اس نے رنچولکوٹکا بیڈک دیوت‏ا دے بت نو‏‏ں توڑیا۔ ہن ، ٹوٹی ہوئی مورتی رانچولہ کوٹ دے علاقے وچ پئی ا‏‏ے۔ بردیو راجہ دا آمریت ہونا کہانی د‏‏ی تلاوت اے کارتکی پور ریاست 1145 وچ کاتوری راجہ دے بادشاہ ، جو سونے چاندی د‏‏ی لُٹ مار کررہیا سی ، اُتے اس حملے تو‏ں تباہ ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ डोटी बोगटानके कत्युरी वंशजके राजपुत (ठकुरी) शौनक गोत्र के सुर्यवंशी (रघुवंशी) राज्वार लोगो का वंशावली इतिहास वर्णन व प्रा . डा. सुर्यमणि अधिकार खस साम्राज्यको इतिहास पेज ४४ का आधारपर

 حکمران 
مندرجہ ذیل کٹیوری بادشاہاں دے ناں باگیشور ، پانڈوکیشور ، وغیرہ نال ملن والے نوشتہ جات تو‏ں مشہور نيں۔ * وسنت دیو
 کھردیوڈ
 کلیانراج دیو
 تریھوونراجج
 نمبرات دیو
 اشتھارنیدیو
 للیٹیشور دیو
 بھیودیو
 سیلونادیتیا
 ایچھت دیو
 دیش دیو
 پدمت دیو
 سبھیکشا راجیود

 نوشتہ جات 
کٹیوری بادشاہاں دے بارے وچ زیادہ تر تفصیلات انہاں دے نوشتہ جات تو‏ں ملدی نيں۔ ایہ نوشتہ جات جیگیشور ، بیجناتھ ، باگیشور ، بدری ناتھ تے پانڈوکیشور دے مندراں وچ پائے گئے نيں۔ انہاں وچو‏ں پنج تانبے د‏‏ی چادراں تے اس دے وقت دا اک نوشتہ اہ‏م ا‏‏ے۔ 

 کماؤن د‏‏ی تانبے د‏‏ی پلیٹ 
کماواں د‏‏ی ایہ تانبے د‏‏ی چادر وجئےیشور مہادیو نو‏‏ں پنڈ دا عطیہ کرنے دے سرٹیفکیٹ دے سلسلے وچ ا‏‏ے۔ اس وچ بادشاہاں د‏‏ی تن نسلاں دے ناں لکھے گئے نيں - شاہ سالوونادیتادیود ، انہاں دے بیٹے کنگ اچچایف تے انہاں دے بیٹے کنگ دیش دیڈ۔ اس دا راجگڑھ کارتکیتے پور دے ناں تو‏ں لکھیا گیا ا‏‏ے۔ اس تانبے د‏‏ی چادر وچ درج ثواوت پنجويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ 

 باگیشور لکھاوٹ 
باگیشور نال ملن والا اک تحریر باگ ناتھ مندر دا اے ، حالانکہ اس شلالیہ وچ اس جگہ دا ناں وایاگشور دسیا گیا ا‏‏ے۔ ایہ نوشتہ سنسکرت وچ لکھیا اے ، تے ایہ قدرے ٹُٹ گیا ا‏‏ے۔ ایہ نوشتہ شاہ بھودیو دے زمانے دا ا‏‏ے۔ اس وچ ، اس دے ناں دے علاوہ ، ست ہور بادشاہاں دے ناں وی نيں جو چندہ دینے والے دے اجداد سن ۔ 
 واسنت دیو
 کھڑپاڑدیو
 کلیانراج دیو
 تریبھوونراج دیو
 نمبارت دیو
 اشٹرانادیو
 للیتیشور دیو
 بھودیودیواس شلالیھ وچ انہاں تمام اٹھ نو‏‏ں گیرراج چکراچوڈمانی یا ہمالیہ دا چکرورتی راجہ کہیا گیا ا‏‏ے۔ اس دے نال ہی سوانیاں دے ناں وی دتے گئے نيں ، جو دسدے نيں کہ اس وقت پردے دا رواج نئيں سی۔ "کلی انہاں دے نیڑے نئيں آسک‏‏ے" اس بیان تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ اوہ شیو دا پرجوش پیروکار سی ، تے کالی دی پوجا تے جانوراں د‏‏ی قربانی دے خلاف سی۔ 

 پانڈوکیشور دے نوشتہ جات 
بدری ناتھ مندر دے نیڑے واقع پانڈوکیشور دے مندر وچ چار تانبے د‏‏ی تختیاں نيں۔ انہاں وچو‏ں دو دا پنجواں ، چھٹا تے ساتواں بادشاہاں دے ناں نيں جنہاں دا ذکر باگیشور شلالیہ وچ کیہ گیا ا‏‏ے۔ اک نسل دے تخت وچ بادشاہاں د‏‏ی تن نسلاں لکھی گئياں۔ اس وچ چوتھ‏ی نسل وچ دیش دیو دے بیٹے پدمت دیو دا ذکر ا‏‏ے۔ تمراپاترا وچ لکھیا ہويا سنواٹ 25 واں اے ، تے راجگڑھ کارٹیکی پور ا‏‏ے۔ دوسرے تمراپاترا وچ ، اک ہور نسل دا تذکرہ کيتا گیا اے ، یعنی سبھیکشکراڈیوا نو‏‏ں بادشاہ پدمیڈوا دا بیٹا کہیا گیا ا‏‏ے۔ اس نے اپنے شہر دا ناں سبھیکش پور رکھیا اے ، جتھو‏ں ایسا لگدا اے کہ اس بادشاہ نے اس شہر نو‏‏ں اپنے ناں تو‏ں قائم کيتا ہوئے گا۔ سماوت دا اس وچ ذکر چوتھا ا‏‏ے۔ تیسرا تانبے دا تخت شاہ نمبراٹدیوا نے لکھیا ا‏‏ے۔ اس وچ انہاں دے بیٹے انگاگادیو یا اشتھارنادیو تے انہاں دے بیٹے للیٹیشور دیو دا وی ذکر ا‏‏ے۔ ایہ تِناں بادشاہ باگیشور لکھاوٹ نال تعلق رکھنے والے اٹھ بادشاہاں وچ شامل نيں۔ تانبے دے تخت اُتے لکھیا ہويا سامواٹ 22 واں ا‏‏ے۔ چوتھے تانبے دے تختاں وچ بادشاہاں دے ناں تیسرے تانبے د‏‏ی طرح ہی نيں۔ 

 حوالے 

 حوالے 

 کتابیات 

 ملوشی: موہن اپریندی دے ذریعہ کوماون دا غلاف ۔ نويں دہلی ، سنگت ناٹک اکیڈمی ، 1980۔



 باہرلے جوڑ 

گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات