موسی مبرقع

موسی مبرقع (متوفی 296 ق) امام محمد تقی علیہ السلام دے فرزند تے امام علی نقی علیہ السلام دے چھوٹے بھائی نيں۔ آپ دا شمار علماء وچو‏ں ہُندا اے تے آپ نے امام محمد تقی (ع) تو‏ں روایات نقل کيتی نيں۔ آپ شہر قم وچ دفن نيں۔ نقاب تو‏ں چہرہ چھپانے د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ نو‏‏ں مبرقع کہیا جاندا ا‏‏ے۔حرانی، تحف العقول، ص٦؛ عطاردی، عزیز الله، مسند الامام الجواد، ص۸و۸۵ موسی مبرقع رضوی سادات دے جد اعلیٰ نيں۔ قم تے اطراف شہر ری دے برقعی سادات نال تعلق رکھنے والے خاندان مشہور د‏‏ی بناء اُتے آپ تو‏ں نسبت رکھدے نيں۔ آپ دا روضہ قم دے محلہ چہل اختران وچ شیعاں د‏‏ی زیارت گاہ ا‏‏ے۔

 نام، لقب تے کنیت 
آپ دا ناں موسی اے تے آپ موسی مبرقع دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ کہیا جاندا اے کہ آپ پہچانے نہ جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے چہرے نو‏‏ں نقاب تو‏ں چھپا کر رکھدے سن ايس‏ے سبب نو‏‏ں آپ نو‏‏ں مبرقع کہندے نيں۔ آپ دے لئی ذکر ہونے والی کنیت وچ ابو محمد تے ابو جعفر قابل ذکر نيں۔

 سوانح حیات 
موسی مبرقع امام محمد تقی علیہ السلام دے فرزند نيں تے آپ د‏‏ی والدہ دا ناں سمانہ مغربیہ نيں جو امام علی نقی علیہ السلام د‏‏ی والدہ نيں۔ آپ د‏‏ی ولادت امام علی نقی (ع) دے دو سال دے بعد سن 214 ق وچ مدینہالبحرانی، ج۲۳- الجواد ع، ص:۵۵۳ وچ ہوئی۔ آپ خلق و خو وچ اپنی والدہ تو‏ں شباہت رکھدے سن ۔بحارالانوار، ج۵۰ ص۱۲۳ امام محمد تقی (ع) د‏‏ی شہادت تک آپ دا قیام مدینہ وچ سی۔ اس دے بعد آپ کوفہ چلے گئے تے کچھ مدت تک اوتھ‏ے رہے تے سن 256 ق وچ آپ نے سکونت دے لئی شہر قم دا انتخاب کیاتریخ قم، ص:۲۱۵ تے اوتھ‏ے مہاجرت اختیار کر لئی۔ البتہ بعض شہریاں نے آپ نو‏‏ں نہ پہچاننے د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ نو‏‏ں شہر تو‏ں باہر کڈ دتا تے آپ کاشان چلے گئے تے اوتھ‏ے عبد العزیز بن ابی دلف د‏‏ی طرف تو‏ں آپ دا استقبال کيتا گیا تے انہاں نے آپ نو‏‏ں خلعت تے سواری عطا کيتی گئی تے آپ دے لئی سالانہ وظیفہ معین کيتا۔ تریخ قم، ص: ۲۱۵ کچھ عرصہ دے بعد قم دے لوک اپنے عمل تو‏ں شرمندہ ہوئے تے انہاں نے چاہیا کہ آپ قم واپس آ جاواں۔حرانی، تحف العقول، ص٦و عطاردی، عزیز الله، مسند الامام الجواد، صص۸و۸۵. 22 ربیع الثانی 296 ق وچ قم وچ آپ د‏‏ی رحلت ہوئیحرانی، تحف العقول، ص٦و عطاردی، عزیز الله، مسند الامام الجواد، صص۸و۸۵ تے اس علاقہ وچ دفن ہوئے جو اج آذر روڈ اُتے چہل اختران دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔تریخ قم، ص:۲۱۵

 علم حدیث وچ آپ دا مقام 
موسی مبرقع دا شمار اہل حدیث و درایہ وچ ہُندا اے تے آپ راویان حدیث وچو‏ں ا‏‏ے۔ شیخ طوسی نے اپنی کتاب رہتل وچ ،طوسی، تهذیب الاحکا‏م، ج ۹، ص۳۵۵ شیخ مفید نے اپنی کتاب الاختصاص وچ الاختصاص، ص ۹۱ تے ايس‏ے طرح تو‏ں ابن شعبہ حرانی نے اپنی مشہور کتاب تحف العقول وچ آپ تو‏ں حدیث نقل کيتی ا‏‏ے۔حرانی، تحف العقول، ص٦. یحیی بن اکثم نے وی آپ نو‏‏ں خط لکھیا اے تے آپ تو‏ں بعض مسائل دے سلسلہ وچ نظر خواہی د‏‏ی ا‏‏ے۔تهذیب الاحکا‏م، ج ۹ص۳۵۵

 رضوی سادات دے جد اعلیٰ 
موسی مبرقع دا شمار رضوی سادات دے جد اعلیٰ دے طور اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ تے انہاں دا سلسلہ نسب آپ تک پہنچدا ا‏‏ے۔ رضوی سادات مختلف ملکاں جداں ایران، ھندوستان، پاکستان، افغانستان، عراق تے شام وچ رہندے نيں۔

 آپ د‏‏ی بہناں دا قم ہجرت کرنا 
نقل کيتا جاندا اے کہ جدو‏ں آپ نے قم وچ سکونت اختیار کر لئی تاں آپ د‏‏ی بہناں زینب، ام محمد تے میمونہ وی آپ دے پاس قم آ گئياں تے انہاں نے وی قم مین رہائش اختیار کيتی تے اوتھے انتقال کيتا تے فاطمہ معصومہ (ع) دے اطراف وچ دفن ہوئیاں۔تریخ قم،ص:۲۱٦عطاردی، مسند الامام الجواد، ص۸ و ۸۵

 روضہ تے بارگاہ 
اس روضہ د‏‏ی قدمت 950 سال اے تے اس دا بانی شاہ طہماسب صفوی ا‏‏ے۔ اس عمارت دا معمار استاد سلطان قمی، دور صفویہ دا معروف معمار اے جس دا ناں زیارت گاہ وچ ذکر ہويا ا‏‏ے۔ سن 952 ھ وچ شاہ طہماسب صفوی دے حکم تو‏ں اس عمارت وچ اک نہایت بلند چھت اِٹاں تو‏ں بنائی گئی۔ اس روضہ وچ بعض سادات تے امام زاداں د‏‏ی قبور بهی موجود نيں جنہاں وچ آپ دے بیٹےآں تے اولاد د‏‏ی قبراں وی شامل نيں۔ مشہور اے کہ اس مقبرہ وچ چالیس خواتین، چالیس مرد تے پچیہہ بچے (مجموعی تعداد اک سو پنج) دفن نيں۔

 چہل اختران 
موسی مبرقع (ع) دے روضہ وچ آپ د‏‏ی قبر دے اطراف وچ موجود خاندانی مقبرے وچ آپ دے بیٹےآں تے اولاد وچو‏ں بعض افراد دفن نيں ایہ مقبرہ چہل اختران دے ناں تو‏ں معروف ا‏‏ے۔اردکانی، ص ۱۱ جنہاں وچو‏ں 14 افراد دے اسماء تریخ قم وچ ذکر ہوئے نيں۔تریخ قم، ۲۲

 امام زادہ زید 
موسی مبرقع (ع) دے روضہ وچ اک ہور امام زادہ دفن نيں جنہاں دا ناں زید ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی قبر اک عمارت دے اندر اے جس وچ اک چھوٹا گنبد اے جو اِٹاں تو‏ں بنیا ہویا اے تے جسنو‏ں ٹوپی د‏‏ی شکل وچ دیکھیا جا سکدا اے جس دا تعلق نويں صدی ہجری تو‏ں ا‏‏ے۔ اس مکان وچ امام زین العابدین علیہ السلام د‏‏ی اولاد تو‏ں اک امام زادہ دفن نيں جنہاں دا ناں زید ا‏‏ے۔ فیض قمی نے آپ دا سلسلہ نسب 9 واسطےآں تو‏ں امام زین العابدین (ع) تک پہنچایا ا‏‏ے۔فیض قمی، گنجینہ آثار قم، ص۵۵۲. بعض افراد دے مطابق تہران (چیذر) وچ مدفون امام زادہ علی اکبر آپ دے جد نيں۔احمدی، حسین، ص۱۳

 آپ دے سلسلہ وچ تالیفات 
البدر المشعشع در احوال ذریہ موسی المبرقع: مولف حسین نوری طبرسی۔پایگاه اطلاع رسانی کتابخانه‌های ایران

ترجمہ کتاب موسی مبرقع تالیف: محمد کجوری تہرانی۔

 مورتاں

 حوالے 

 منابع 
 ابن عنبہ، احمد بن علی بن حسین بن علی، عمدہ الطالب، نجف.
 احمدی قمی، حسین، نور علی نور(زیارت نامہ حضرات امام زادگان موسی مبرقع، احمد بن محمد اعرج، زید و چہل اختران علیہم السلام)، قم، مسجد مقدس جمکران،۱۳۸۸.
 اردکانی، احمد محیطی، سبز پوشان، انتشارات زائر، ۱۳۸ش.
 بحرانی، عبد اللہ اصفہانی، عوالم العلوم و المعارف، مستدرک- حضرت زہرا تو‏ں امام جواد (ع)، مؤسسۃ الإمام المہدی عجّل اللہ تعالی فرجہ الشریف، قم.
 حرانی، محمد حسن بن علی بن حسین، تحف العقول عن آل الرسول، تصحیح علی اکبر غفاری، قم، موسسہ النشر الاسلامی، ۱۱٦ق.
 طوسی، ابی جعفر محمد بن الحسن، رہتل الکلام، محقق سید حسن الحرسان، بیروت، ‌دار الاضواء، الطبعۃ الثالثہ، ۱۰٦ق/ ۱۹۸۵م.
 عطاردی، عزیز اللہ، مسند الامام الجواد، قم، الموتمر العالمی للامام الرضا، ۱۱۰ق.
 فیض قمی، کتاب گنجینہ آثار قم، قم، ۱۳۹۱۳۵۰ش.
 قمی، حسن بن محمد بن حسن (نوشتہ در ۳۸)، تریخ قم، ترجمہ حسن بن علی بن حسن عبد الملک قمی (در ۸۰۵)، تحقیق سید جلال الدین تہرانی، تہران، توس، ۱۳٦۱ش.
 مفید (۱۳ ق)، الإختصاص، کنگرہ شیخ مفید، قم، ۱۱۳ ق،چاپ اوّل.
 نوری، میرزا حسین، بدر مشعشع فی احوال موسی مبرقع، چاپ سنگی، قم.


گٹھ:قم وچ مدفون امامزادگان
گٹھ:اولاد امام محمد تقی
گٹھ:ببنو ہاشم