مغیرہ بن شعبہ

مُغِیرَہ بن شُعبَہ رسول خدا دے انہاں اصحاب وچو‏ں اے جس نے وصال پیغمبر دے بعد حضرت فاطمہ دے گھر حملے وچ کردار ادا کيتا۔ دوسرے خلیفہ د‏‏ی جانب تو‏ں اسنو‏ں بحرین، بصره تے کوفہ د‏‏ی حکومتاں دتیاں گئیاں ہور اوہ معاویہ دے دور حکومت وچ کوفے دا حاکم رہیا۔ اوہ مسجد کوفہ دے منبر اُتے امام علیؑ تے انہاں دے شیعاں نو‏‏ں لعن کردا سی۔ حضرت عمر بن خطاب دا قاتل ابو لؤلؤ مغیره دا غلام سی۔
 نسب، پیدائش، وفات 
مغیرہ بن شعبہ بن أبی‌عامر بن مسعود قبیلۂ ثقیف تو‏ں سی۔ کنیت ابو عیسیٰ یا عبد اللہعسقلانی، الإصابہ، ۱۱۵ق، ج٦، ص۱۵٦؛ مقریزی، إمتاع الأسماع، ۱۲۰ق، ج٦، ص۱٦۲سی۔ اوہ بعثت دے دوسرے یا تیسرے سال پیدا ہويا۔دیار بکری، تریخ الخمیس، بی‌ تا، ج۱، ص۲۹۳ تے ۵۰ ہجری قمری نو‏‏ں کوفہ وچ فوت ہويا۔عسقلانی، الإصابہ، ۱۱۵ق، ج٦، ص۱۵؛ مقریزی، إمتاع الأسماع، ۱۲۰ق، ج٦، ص۱٦۲ اسنو‏ں اک چالاک شخص کہیا گیا ا‏‏ے۔عسقلانی، الإصابہ، ۱۱۵ق، ج٦، ص۱۵٦

 زمانۂ پیامبر 
اس نے سنہ5 ہجری قمری وچ اسلام قبول کيتا ہور صلح حدیبیہ تے بیعت رضوان وچ موجود سی۔عسقلانی، الإصابہ، ۱۱۵ق، ج٦، ص۱۵٦؛ مقریزی، إمتاع الأسماع، ۱۲۰ق، ج٦، ص۱٦۲ ۹ ہجری وچ قبیلہ ثقیف دے اسلام لیانے دے بعد رسول اللہ دے دستور دے مطابق مغیره تے ابو سفیان طائف گئے تے انہاں نے اوتھ‏ے لات دے بت توڑے۔طبری، تریخ الأمم و الملوک، ۱۳۸ق، ج۳، ص۹۹

 رحلت پیامبر دے بعد 
شیخ مفید دے مطابق مغیره نے فاطمہ زہراؑؑ دے گھر اُتے حملہ کرنے، امام علی تے انہاں دے بعض اصحاب تو‏ں زبردستی بیعت لینے وچ کردار ادا کيتا۔ مفید، الجمل، ص۱۱؛ مفید(منسوب)، الاختصاص، ص۱۸٦؛ طبرسی، الاحتجاج، ج۱، ص۸۳-۸ الاحتجاج  مذکور اے امام حسنؑ نے مغیرہ تو‏ں توبیخ آمیز گفتگو وچ کہیا: تاں ہی سی کہ جس نے فاطمہؑ نو‏‏ں اس طرح زد و کوب کيتا کہ اوہ زخمی ہوئے گئياں تے انہاں دے شکم وچ موجود محسن د‏‏ی شہادت ايس‏ے وجہ تو‏ں واقع ہوئی۔طبرسی، الإحتجاج، ج۱، ص۲۸

 زمانہ خلفا 
مغیره نے پہلی خلافتاں دے دور وچ ہونے والی جنگاں جنگ یمامہ جو مسیلمہ کذاب دے پیروکاراں دے نال ہوئی تے جنگ یرموک ہور فتح شام تے عراق‌ وچ شرکت کيتی۔عسقلانی، الإصابہ، ۱۱۵ق، ج٦، ص۱۵٦

عمر بن خطاب نے اسنو‏ں حکومت بحرین دے لئی بھیجیا۔ لیکن اوتھ‏ے دے لوکاں نے اسنو‏ں قبول نئيں کيتا تے انہاں نے حضرت عمر بن خطاب تو‏ں اس د‏ی شکایت کیت‏‏ی۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں عمر بن خطاب نے اسنو‏ں معزول کيتا تے اسنو‏ں بصره د‏‏ی حاکمیت سونپ دی۔ اس دے بعد چند لوکاں نے مغیرہ دے زنا د‏‏ی شہادت دتی تاں عمر بن خطاب نے اسنو‏ں معزول کرکے کوفہ د‏‏ی حکومت سونپ دی۔ذہبی، تریخ الإسلام، ج، ص۱۲۱؛ عسقلانی، الإصابہ، ۱۱۵ق، ج٦، ص۱۵؛ مقریزی، إمتاع الأسماع، ۱۲۰ق، ج٦، ص۱٦۲ ایہ انہاں پہلے افراد وچو‏ں اے جس نے حضرت عمر بن خطاب نو‏‏ں امیرالمومنین دے لقب تو‏ں سلام کيتا۔ عسقلانی، الإصابہ، ۱۱۵ق، ج٦، ص۱۵ منابع وچ آیا اے کہ قاتل عمر بن خطاب ابو لولو مغیره دا غلام سی۔دیار بکری، تریخ الخمیس، بی‌ تا، ج۲، ص۱۸۱؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳ ص۲٦٦

عثمان بن عفان نے خلافت دے اک سال بعد اسنو‏ں کوفہ د‏‏ی حاکمیت تو‏ں معزول کر دتا۔طبری، تریخ، ۱۳۸ق، ج، ص۲؛ ابن حجر عسقلانی، الإصابہ، ۱۱۵ق، ج٦، ص۱۵ تے کچھ عرصہ دے لئی ارمنستان تے آذربایجان دا گورنر مقرر کیاابن أعثم، الفتوح، ج۲، ص۳٦

اس نے امر خلافت وچ امیرالمومنین علیؑ د‏‏ی بیعت نئيں کيت‏‏ی ہور انہاں دے دور وچ ہونے والی جنگاں وچ وی شریک نئيں ہويا۔ذہبی، تریخ الإسلام، ج، ص۱۲۱ ماجرائے حکمیت دے بعد معاویہ د‏‏ی بیعت کيتی تاں معاویہ نے اسنو‏ں دوبارہ کوفہ دا گورنر مقرر کيتا تے وفات تک یعنی ۵۰ ق تک اس عہدے ہر باقی رہیا۔عسقلانی، الإصابہ، ۱۱۵ق، ج٦، ص۱۵ صلح امام حسن دے معاملے وچ مغیره انہاں افراد وچو‏ں سی جنہاں نو‏ں معاویہ نے امام حسن تو‏ں صلح دے لئی بھیجیا۔یعقوبی، تریخ یعقوبی، بی تا، ج۲، ص۲۱۵

تاریخی مآخذ دے مطابق مغیره پہلا شخص اے جس نے معاویہ نو‏‏ں یزید د‏‏ی ولایت عہدی دا مشورہ دتا۔طبری، تریخ الأمم و الملوک، ۱۳۸ق، ج۵، ص۳۰۱-۳۰۲؛ ابن اثیر، الکامل فی التریخ، ۱۳۸۵ق، ج۳، ص۵۰۳-۵۰ لیکن ایہ واقعہ ۵٦ ق وچ ذکر ہويا اے اوراس دتی وفات ۵۰ قمری اے لہذا ایہ دونے قضایا باہ‏م سازگار نئيں نيں۔

 عداوت علی ؑ 
مغیره دا ناں دشمنان امام علیؑ وچ آندا اے تے ایہ انہاں افراد وچو‏ں اے جو حضرت علی نو‏‏ں برا بھلا کہندے سن ۔ثقفی، الغارات، ج۲، ص۵۱٦ معاویہ دے دور حکومت وچ کوفہ د‏‏ی حاکمیت دے ایام وچ منبر اُتے جا ک‏ے علی تے انہاں دے شیعاں نو‏‏ں ناسزا کہندا تے انہاں اُتے لعنت کردا سی۔اصفہانی، الاغانی، ۱۱۵ق، ج۱، ص۹۰؛ ابن کثیر، البدایہ و النہایہ، بی‌ تا، ج۸، ص۵۰

مغیره بن شعبہ نے صعصعہ بن صوحان کہ جو اصحاب امام علی وچو‏ں سن تے اک توانا خطیب سن، انہاں تو‏ں کہیا عثمان دے عیوب بیان کرنے تو‏ں ہتھ روکو تے علی د‏‏ی فضیلتاں بیان کرنے تو‏ں کنارہ کشی کرو۔ میں علی دے فضائل تو‏ں تواڈی نسبت زیادہ آگاہ ہاں لیکن اس وقت قدرت ایداں دے حاکم دے اختیار وچ اے کہ جو سانو‏ں عثمان د‏‏یاں برائیاں بیان کرنے د‏‏ی سزا دے گا۔ابن‌اثیر، الکامل، ۱۹٦۵م، ج۳، ص۲۹.

 حوالے 

 منابع 

 ابن اثیر، الکامل فی التاریخ‏، بیروت، دار الصادر، ۱۳۸۵ق
 ابن حجر عسقلانی‏، الإصابہ فی تمییز الصحابة، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۱۵ق
 ابن حزم اندلسی، جمهرة أنساب العرب‏، بیروت‏، دار الکتب العلمیة، ۱۱۸ق
 ابن کثیر دمشقی‏، البدایہ و النہایہ، بیروت، دار الفکر، بی‌ تا
 اصفهانی، ابو الفرج، الأغانی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۱۵ق
 ثقفی‏، ابراهیم بن محمد، الغارات‏، قم، دار الکتاب‏، ۱۱۰ق
 دیار بکری‏، تریخ الخمیس فی أحوال أنفس النفیس‏، بیروت، دار الصادر، بی‌ تا
 طبری، تریخ الأمم و الملوک‏، دوم، بیروت، دار التراث‏، ۱۳۸ق
 مقریزی‏، تقی الدین، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و المتاع‏، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۲۰ق
 یعقوبی، تریخ یعقوبی، بیروت، دار صادر، بی‌ تا
 ابن سعد، الطبقات الکبری، بیروت، دار الكتب العلمية، دوم، ۱۱۸ق
 ابن اعثم، الفتوح، بیروت، دار الأضواء، ۱۱۱ق
 شیخ مفید، الجمل و النصرة لسيد العترة في حرب البصرة، قم، كنگره شيخ مفيد، ۱۱۳ق
 مفید(منسوب)، الاختصاص، قم، كنگره شيخ مفيد، ۱۱۳ق
 ذہبی، تاريخ الإسلام و وفيات المشاهير و الأعلام‏، بیروت، دار الكتاب العربى‏، دوم، ۱۰۹ق
 طبرسی، الاحتجاج على أهل اللجاج‏، مشهد، مرتضى‏، ۱۰۳ق





گٹھ:کوفہ دے حکا‏م
گٹھ:دشمنان اہل بیت
گٹھ:بنو امیہ دے کارندے
گٹھ:جہالت