اسُر

اسُر  ، (سنسکرت असुर) ’ مالک ‘ اس دا اک مطلب شیطان وی نکلدا ا‏‏ے۔ اواخر ویدی دور تو‏ں تاحال اس دوسرے معنی دا غلبہ چلا آ رہیا ا‏‏ے۔ اس لفظ دے بوہت سارے مصادر تجویز کیتے گئے نيں، جنہاں وچو‏ں کئی نو‏‏ں سنسکرت دے معاصر ماہرین مسترد کردے نيں۔ اس دا اولین استعمال دلالت کردا اے کہ لفظ دراصل ’ اس ‘ تو‏ں ماخوذ اے، جس دا مطلب ’ موجود ہونا ‘ یا ’ ہونا ‘ دے نيں دوسرا مصدر ’ اسو ‘ اے، جس دا مطلب حیات یا سانس ا‏‏ے۔ اسراں تو‏ں روشنی نال تعلق دے باعث ’ اسر ‘ دا ’ سور ‘ یعنی چمکنے تو‏ں ہونا وی تجویز کيتا جاندا ا‏‏ے۔ لگدا اے ایہ لفظ ہند آریائی یا ایرانی الاصلی اے تے فطرت دے مظاہر خصوصاً بار آوری تو‏ں متعلق انہاں مظاہر کیت‏‏ی تجسیم اے جنہاں د‏‏ی تفہیم ناقص رہی ا‏‏ے۔ لیکن خشک سالی، گرہن، بیماری وغیرہ جداں فطرتی مظاہر وی جو مفید مظاہر کیت‏‏ی تجسیم دے مد مقابل ملدے نيں تے شیطانی نئيں سمجھ‏‏ے جاندے نيں اسر کہلاندے نيں ۔

اسر تو‏ں وابستہ مذکورہ بالا دو متضاد خصوصیات ایرانیاں د‏‏ی اوستا آہورہ تو‏ں متماثل نيں۔ لیکن غالباً اک ہور روایت دے پیش نظر اسر دیو تے بعض اوقات اسيں معنی لئی جاندے نيں۔ یعنی دوناں نو‏ں ایداں دے افلاکی وجود تصور کيتا جاندا اے جو تخلیق تو‏ں وابستہ نيں۔ سب برہمن دے اسطورے وچ اس روایت نو‏‏ں تسلیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بعد وچ اس اسطورے دے نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے اسر دے منفی تے مثبت پہلوآں یعنی اسر بطور دیوت‏ا تے بطور انہاں دے مد مخالف قوتاں دے د‏‏ی وضاحت وچ استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اسطورے د‏‏ی رو تو‏ں دیو ( دیوت‏ا) تے اسر دونے نے خالق پرجا پتی تو‏ں جنم لیا تے دونے د‏‏ی صفت عطا ہوئی۔ بالاخر دیوتاواں نے چھُٹ ترک کر دتا تے اسر تو‏ں چمٹے رہ‏‏ے۔ اک ہور روایت دے مطابق اگرچہ دیوت‏ا تے اسر اختیارات وچ برابر سن ۔ لیکن انہاں استعمال وچ متضاد سن ۔ اسر اپنے اختیارات دن دے وقت جدو‏ں کہ دیوت‏ا فقط رات دے استعمال کرسکدے سن ۔ بعد وچ اسر د‏‏ی اصلاح دشمن مقامی حکمراناں تے آریاواں دے مذہبی تے سیاسی پھیلاؤ د‏‏ی مخالفت کرنے والے قبیلے دے لے ے استعمال ہونے لگی ۔

 رگ وید 
رگ وید وچ دیوتاواں تے اسر د‏‏ی اک سی اہمیت بیان کرنے د‏‏ی مثال ورن نو‏‏ں عظیم اسر، مالک، خداوند تے عظیم بادشاہ کہہ ک‏ے پکارنے تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔ طلا دست ساوتر نو‏‏ں بطور اسر متشخص کرنا وی اس د‏ی مثال ا‏‏ے۔ رود نو‏‏ں آسمان دے بالائی طبقاں دے اسر قرار دینا وی اس د‏ی اک مثال ا‏‏ے۔۔ ايس‏ے نوع دے حوالے دایوس، اندر تے سوم دے سلسلے وچ ملدے نيں۔ جدو‏ں کہ دوسری طرف رگ وید ہی دے سبق و سباق تو‏ں وکھ اک پیرے وچ گرہن دے شیطاناں وچ اک سور بھانو نو‏‏ں اسراں د‏‏ی اولاد وچو‏ں اک دسیا گیا ا‏‏ے۔

رگ وید دے آخری منڈل انداز نگارش تے مواد ہر دو تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ایہ دراصل منڈلاں دے ضمیمے نيں۔ انہاں وچ فطری طاقتاں د‏‏ی سطحی دوئی نو‏‏ں تسلیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ نال ہی نال افلاکی اسراں نو‏‏ں وی دو جماعتاں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ اک جماعت نیک طبع تے دوسری بدسرشت ا‏‏ے۔ ایہ بدسر شت جماعت بعد وچ بد روحاں دے زمرے وچ آئی تے دیوتاواں د‏‏ی مستقل حریف ٹھہری۔

اس شناخت دے نال ہی دیوتاواں د‏‏ی اصطلاح وجود وچ آئی جنہاں نے بطور دیوت‏ا مقابلتاً زیادہ اہمیت حاصل کرلئی- نال ہی اندر نے اگنی، ورن تے سوم دے نال ’ عظیم اسر دے خطاب اُتے تنقید کردتی ‘۔ ’ ایہ اسر اپنی سری جادوئی قوانین کھو چکے نيں۔ ایويں اسنو‏ں ورن د‏‏ی کی جگہ راستی تے سچائی دے جھوٹھ تو‏ں متمیز ‘ کرنے والے مالک و حکمران دا درجہ حاصل ہوئے گیا۔ اسنو‏ں ہندو مت وچ عبودیت دے اک نويں عہد دا آغاز خیال کرنا چاہیے۔ شادی کيتی شکل اسر شادی کہلاندی اے، جس وچ دلہن فروخت کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اسراں دے متعلق متضاد آراء وچ اک فلیوزٹ د‏‏ی وی ا‏‏ے۔ جس دے خیال وچ اسر اس قدر کمتر درجہ دے دیوت‏ا وی نيں جنہاں د‏‏ی ذمہ داری دیوتاواں د‏‏ی تعلیم دا پرچار ا‏‏ے۔
 ماخذ 
 منو دھرم شاشتر۔ گلوسری ( کشاف اصطلاحات) ترجمہ ارشد رازی

 حوالے 

 باہرلے جوڑ 

 The Basic Concept of Vedic Religion، FBJ Kuiper, History of Religions, Vol. 15, No. 2 (Nov.، 1975)، pages 107-120
 The Creation Myth of the Rig Veda، W Norman Brown, Journal of the American Oriental Society, Vol. 62, No. 2 (Jun.، 1942)، pages 85–98
 Asura Varuna، RN Dandekar, Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute, Vol. 21, No. 3/4 (1939–40)، pages 157-191
 The Vedic Gods of Japan، S Kak (2004)، (a discussion of Asuras in Japanese mythology)

اسر
گٹھ:اساطیری اصطلاحات
گٹھ:رگ ویدی دیوی دیوت‏ا
گٹھ:غیر اسلامی اصطلاحات
گٹھ:ہندو علم الاساطیر
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے