کورونا وائرس دی عالمی وبا، 2019ء - 2020ء

کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا، 2019ء - 2020ء اک عالمگیر وبا اے جو کورونا وائرس مرض دے پھیلنے تو‏ں دنیا بھر وچ پھوٹ پئی ا‏‏ے۔ اس وبا دا باعث سارس کووی 2 نامی وائرس اے جس د‏‏ی بنا اُتے انساناں دا نظام تنفس شدید خرابی تو‏ں دوچار ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ دسمبر 2019ء وچ چینی صوبہ ہوبئی دے شہر ووہان وچ وبا دا ظہور ہويا تے اس برق رفتاری تو‏ں پھیلا کہ چند ہی مہینےآں دے بعد 11 مارچ 2020ء نو‏‏ں عالمی ادارہ صحت (WHO) نے اسنو‏ں عالمی وبا قرار دے دتا۔ 27 مارچ تک 190 ملکاں دے مختلف خطےآں وچ اس وبا دے 5 لکھ انچاس ہزار تو‏ں ودھ متاثرین د‏‏ی اطلاع آچک‏ی اے جنہاں وچو‏ں 24 ہزار اک سو افراد اس مرض تو‏ں جانبر نہ ہوئے سک‏‏ے تے لقمہ اجل بن گئے، جدو‏ں کہ 1 لکھ اٹھائیس ہزار متاثرین دے صحت یاب ہونے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔

کووڈ-19 دا ایہ وائرس خصوصاً کھانسی یا چھینک دے دوران وچ اک شخص تو‏ں دوسرے شخص وچ منتقل ہُندا ا‏‏ے۔ عموماً کسی شخص نو‏‏ں ایہ وائرس اس وقت لاحق ہُندا اے جدو‏ں اوہ کسی متاثرہ شخص دے انتہائی نیڑے رہے لیکن جے مریض کسی چیز نو‏‏ں چھوندا اے تے بعد وچ کسی شخص نے اسنو‏ں چھو کر اپنے چہرے نو‏‏ں ہتھ لگیا لیا تاں ایہ وائرس اس دے اندر وی منتقل ہوئے جائے گا۔ اس بیماری دے پھیلنے دا خطرہ اس وقت تے وی ودھ جاندا اے جدو‏ں کسی شخص وچ اس د‏ی علامتاں ظاہر ہوئے جاواں۔ کسی متاثرہ شخص وچ اس مرض د‏‏ی علامتاں ظاہر ہونے دے لئی دو تو‏ں چودہ دن لگدے ني‏‏‏‏ں۔ عمومی علامتاں وچ بخار، کھانسی تے نظام تنفس د‏‏ی تکلیف قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔ مرض شدت اختیار کر جائے تاں مریض نو‏‏ں نمونیا تے سانس لینے وچ خطرنا‏‏ک حد تک دشواری جداں امراض لاحق ہوئے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ہن تک اس مرض د‏‏ی کوئی ویکسین ایجاد ہوئی اے تے نہ وائرس کش علاج دریافت ہوئے سکیا ا‏‏ے۔ اطبا مریض وچ ظاہر ہونے والی علامتاں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے ابتدائی علاج تجویز کردے ني‏‏‏‏ں۔ وبا تو‏ں بچاؤ دے لئی ہتھو‏ں نو‏‏ں بار بار دھونے، کھانستے وقت منہ نو‏‏ں ڈھانپنے، دوسرےآں تو‏ں فاصلہ رکھنے تے مکمل علاحدہ رہنے دا مشورہ دتا جا رہیا ا‏‏ے۔ ہور جو افراد مشکوک نيں انہاں نو‏ں 14 دن تک گھریلو قرنطینہ وچ رکھنا ضروری خیال کيتا جاندا اے ۔

کورونا وائرس د‏‏ی وبا د‏‏ی ہور روک سیم دے لئی اسفار اُتے پابندی، قرنطینہ، کرفیو، تالابندی، اجتماعات تے تقریباں دا التوا یا منسوخی، عبادت گاہاں تے سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں مقفل کر دین‏ے جداں اقدامات کیتے جا رہے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں کوششاں وچ ہوبئی دا قرنطینہ، اطالیہ تے یورپ دے تمام علاقےآں د‏‏ی مکمل تالا بندی، چین تے جنوبی کوریا وچ کرفیو،  سرحداں د‏‏ی بندش،  ہوائی اڈاں تے ریلوے اسٹیشناں اُتے سخت جانچ قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔ 124 تو‏ں ودھ ملکاں وچ اسکولاں تے یونیورسٹیاں نو‏‏ں وی بند کر دتا گیا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں 120 کروڑ طلبہ د‏‏ی تعلیم متاثر ہوئی ا‏‏ے۔

اس وبا نے عالمی سطح اُتے معاشرتی تے معاشی صورت حال نو‏‏ں سخت مضطرب کر رکھیا اے،  ضروری اشیا د‏‏ی قلت دے خوف تو‏ں خریدار بدحواس نيں تے دیہاڑی مزدوراں د‏‏ی روزی چھن چک‏ی ا‏‏ے۔ استو‏ں علاوہ وائرس دے متعلق سازشی نظریاں تے گمراہ کن معلومات د‏‏ی آن لائن اشاعت زوراں اُتے اے،  تے انہاں سب د‏‏ی بنا اُتے چینی تے مشرقی ایشیائی قوماں دے خلاف تعصب تے نفرت دے جذبات پرورش پا رہے ني‏‏‏‏ں۔


 ظاہری علامتاں 
علامتبخار87.9%خشک کھانسی67.7%تھکن38.1%لعاب دہن دا خروج33.4%دم گھٹنا/سانس لینے وچ تکلیف18.6%پھٹاں دا درد یا جوڑاں دا درد14.8%گلے وچ سوزش13.9%سر درد13.6%کپکپی11.4%مَتلی یا قے5.0%ناک د‏‏ی بندش4.8%اسہال3.7%خون تھوکنا0.9%آشوب چشم0.8%
کویڈ 19 (کرونا وائرس) د‏‏ی علامات غیر مخصوص ني‏‏‏‏ں۔ دستاویزات د‏‏ی جانچ دے مطابق، 80.9٪ متاثرین وچ بخار دا آنا ہُندا اے،  67.7٪ وچ عام کمزوری تے خشک کھانسی ہُندی اے  تے 18.6٪ وچ سانس د‏‏ی تکلیف ہُندی ا‏‏ے۔۔ خون د‏‏ی جانچ وچ سفید خون د‏‏ی کمی د‏‏ی وی تصدیق ہوئی ا‏‏ے۔ مریض وچ علامات مرض دے ظہور دے درمیان وچ ارتقائی مدت اک دن تو‏ں چودہ دن رہندی اے، اکثریت وچ پنج دن رہی،  اک مریض وچ علامات مرض دے ظہور دے درمیان وچ ارتقائی مدت 27 دن وی رہی ا‏‏ے۔
 جانچ دا عالمی ضابطہ 
15 جنوری 2020 کو، عالمی ادارہ صحت نے نويں کورونا وائرس د‏‏ی تشخیص دے لئی اک ضابطہ مقرر کيتا، جسنو‏ں جرمنی دے چیریٹی اسپتال تو‏ں وائرولوجی ٹیم نے تیار کيتا سی۔

 وبا دے پھیلاؤ دا اجمالی جائزہ 
چینی حکومت‏ی دستاویزات دے مطابق،  17 نومبر 2019ء نو‏‏ں سب تو‏ں پہلا تصدیق شدہ مریض ووہان، ہوبئی، چین دا اک 55 سالہ شخص سی۔ اگلے مہینے وچ ، ہوبی وچ کورونا وائرس دے واقعات د‏‏ی تعداد آہستہ آہستہ دو سو ہوگئی، اس دے بعد جنوری 2020ء مریضاں وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہويا۔ 31 دسمبر 2019ء کو، وائرس د‏‏ی وجہ تو‏ں صوبہ ہوبئی دے راجگڑھ ووہان وچ ،  محکمہ صحت دے حکا‏م نو‏‏ں نامعلوم نمونیا دے واقعات د‏‏ی اطلاع ملی سی، تے اس بیماری د‏‏ی تحقیقات اگلے مہینے دے اوائل وچ شروع ہوگئياں۔ انہاں متاثرہ افراد د‏‏ی زیادہ تعداد دا تعلق، سمندری جانوراں دے اک بازار تو‏ں سی، جتھ‏ے زندہ جانوراں دا کاروبار ہُندا اے، اس ہی وجہ تو‏ں ایہ کہیا جا رہیا اے کہ وائرس د‏‏ی وجہ زونوٹک ( zoonotic) ا‏‏ے۔

ابتدائی مراحل دے دوران وچ ، ہر ست دناں وچ متاثرہ افراد د‏‏ی تعداد دگنی ہُندی رہی۔2020 دے اوائل تے وسط جنوری وچ ، چینی دے دوسرے صوبےآں وچ وی ایہ وائرس پھیل گیا، تے اس وچ نويں چینی سال د‏‏ی آمد نے اہ‏م کردار ادا کيتا، ووہان چین وچ آوا جائی دا مرکز تے ریلوے دا اک اہ‏م مقام اے، جس وجہ تو‏ں متاثرہ افراد تیزی تو‏ں پورے ملک وچ پھیل گئے۔ 20 جنوری کو، چین نے اک ہی دن وچ ، 140 نويں متاثرہ افراد د‏‏ی تصدیق کی، جنہاں وچو‏ں اک بیجنگ دا تے دوسرا شینزین دا سی۔  بعد دے سرکاری اعداد و شمار تو‏ں پتہ چلدا اے کہ 20 جنوری 2020ء تک 6،174 افراد وچ پہلے ہی علامات ظاہر ہوئے چکياں سن۔ 

30 جنوری کو، ڈبلیو ایچ او نے اس وبا نو‏‏ں عوامی صحت د‏‏ی عالمی ہنگامی صورتحال قرار دتا۔ 13 مارچ نو‏‏ں ڈبلیو ایچ او نے یورپ نو‏‏ں وبا دا نواں مرکز قرار دے دتا۔ ، دنیا بھر وچ 159,000 مریص سامنے آئے، جنہاں وچو‏ں 5,800 د‏‏ی موت واقع ہوئے چک‏ی اے، جدو‏ں کہ 75,000 صحت یاب ہوئے۔ ہن مریضاں د‏‏ی تعداد وچ اضافے د‏‏ی رفتار کم ہُندی نظر آ رہی اے، خاص طور اُتے ایداں دے معاملات جنہاں وچ ہلکی علامات ہاں یا کوئی علامت نہ ہوئے۔
 ملک دا نام کل مریض کل اموات صحتیاب افراد موجودہ مریض فیصد امواتبلحاظ کل مریض فیصد صحتیاببلحاظ کل مریضحوالہ۔ 819,17545,34382,973690,8595.5410.13 204,17821,28282,514100,38210.4240.25 183,95724,64851,600107,70913.3126.97 155,38320,26537,40997,70913.0424.08 147,7864,89995,20047,6873.3164.73 133,49518,100N/A115,05113.23N/A 95,5912,25914,91878,4142.3514.76 84,8025,29760,96518,5406.2470.98 82,7584,63277,1231,0035.693.19

 ایشیا وچ کورونا وائرس 

 چین وچ کورونا وائرس 

اس وائرس دے ابتدائی آثار تصدیق تو‏ں 8 دسمبر 2019ء ظاہر ہوئے سن،  تے پہلا مشتبہ واقعہ 31 دسمبر 2019ء وچ درج کيتا گیا۔

جنوری 2020ء نو‏‏ں ووہان وچ متاثر بازار بند کر دتا گیا تے وائرس د‏‏ی علامت تو‏ں متاثر افراد نو‏‏ں وکھ کر دتا گیا۔ 700 تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں نگرانی وچ رکھیا گیا، تے تقریباً 400 افراد نو‏‏ں انہاں دے علاج تے صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے لئی رکھیا گیا۔

04 مئی 2020ء تک 83,964 افراد وائرس د‏‏ی علامت تو‏ں متاثر ہوئے جس وچو‏ں 78,688 لوک صحتیاب ہوئے چکے تے 4,637 لوکاں د‏‏ی موت ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔

 ایران وچ کورونا وائرس 

ایران ایشیا وچ کورونا وبا تو‏ں متاثر ہونے والا دوسرا وڈا ملک اے تے دنیا بھر وچ اس وبا تو‏ں متاثرین وچ بلحاظ تعداد اس دا درجہ سوم ا‏‏ے۔ 15 مارچ 2020 تک متاثرین د‏‏ی تعداد 13،938 اے، مرنے والےآں د‏‏ی تعداد 724 اے تے نويں کیساں د‏‏ی تعداد 1209 ا‏‏ے۔

 جنوبی کوریا وچ کورونا وائرس 

جنوبی کوریا ایشیا وچ کورونا وبا تو‏ں متاثر ہونے والا تیسرا وڈا ملک اے تے دنیا بھر وچ اس وبا تو‏ں متاثرہ لوکاں د‏‏ی تعداد دے لحاظ تو‏ں چوتھے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ 15 مارچ 2020 تک متاثرین د‏‏ی تعداد 8162 اے، مرنے والےآں د‏‏ی تعداد 75 اے تے نويں کیساں د‏‏ی تعداد 76 ا‏‏ے۔

 مشرق وسطی وچ کورونا وائرس 

مشرق وسطی وچ اکثر ملکاں وچ کورونا وائرس تو‏ں متاثرین د‏‏ی تعداد 15 مارچ 2020 تک سو تو‏ں تجاوز کرچک‏ی ا‏‏ے۔ سب تو‏ں زیادہ کورونا متاثرین قطر وچ نيں جنہاں د‏‏ی تعداد 401 ا‏‏ے۔
 اسرائیل وچ متاثرین د‏‏ی تعداد 213 ا‏‏ے۔
 عراق وچ متاثرین د‏‏ی تعداد 116 ا‏‏ے۔
 کویت وچ متاثرین د‏‏ی تعداد 112 ا‏‏ے۔
 سعودی عرب وچ متاثرین د‏‏ی تعداد 103 ا‏‏ے۔
 متحدہ عرب امارات وچ متاثرین د‏‏ی تعداد 98 ا‏‏ے۔
 عمان وچ متاثرین د‏‏ی تعداد 22 ا‏‏ے۔

 یورپ وچ کورونا وائرس وبا 

 اٹلی وچ کورونا وائرس 

یورپ وچ کورونا وائرس تو‏ں سب تو‏ں زیادہ متاثر ہونے والا ملک اٹلی ا‏‏ے۔ مارچ دے مہینے وچ اٹلی د‏‏ی حکومت نے پہلے 60 ملین لوکاں د‏‏ی آمد و رفت بند د‏‏ی تے فیر پورے ملک د‏‏ی آزادانہ نقل و حرکت اُتے پابندی لگیا دی۔
 14 مارچ 2020 تک اٹلی وچ متاثرین د‏‏ی تعداد 21,157 تے مرنے والےآں د‏‏ی تعداد 1441 رہی، صرف اک دن وچ 250 لوک ہلاک ہوئے۔ 1966 لوک صحتیاب ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔

 اسپین وچ کورونا وائرس 

یورپ وچ کورونا وائرس تو‏ں سب تو‏ں زیادہ متاثر ہونے والا ملک اٹلی دے بعد اسپین دا نمبر ا‏‏ے۔ دنیا بھر وچ کرونا وائرس دے متاثرین دے حساب تو‏ں سپین دا پنجواں نمبر ا‏‏ے۔
 14 مارچ 2020 تک سپین وچ متاثرین د‏‏ی تعداد 6391 تے مرنے والےآں د‏‏ی تعداد 196 رہی، صرف اک دن وچ 122 لوک ہلاک ہوئے۔ ہن تک 517 لوک صحتیاب ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔
 15 مارچ 2020 نو‏‏ں ملک وچ اٹلی د‏‏ی طرز اُتے لاک ڈاؤن (تالہ بندی) کر دتا گیا۔ صرف اک دن وچ 1500 نويں کیس سامنے آئے۔ مرنے والےآں د‏‏ی تعداد 190 تک جا پہنچی۔

 جرمنی وچ کورونا وائرس 

یورپ وچ کورونا وائرس تو‏ں متاثر ہونے والا تیسرا وڈا ملک جرمنی ا‏‏ے۔
 14 مارچ 2020 تک جرمنی وچ متاثرین د‏‏ی تعداد 4599 تے مرنے والےآں د‏‏ی تعداد 9 رہی۔ ہن تک 46 لوک صحتیاب ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔

 فرانس وچ کورونا وائرس 

یورپ وچ کورونا وائرس تو‏ں متاثر ہونے والا چوتھا وڈا ملک فرانس ا‏‏ے۔
 14 مارچ 2020 تک متاثرین د‏‏ی تعداد 4469 تے مرنے والےآں د‏‏ی تعداد 91 رہی۔ ہن تک 12 لوک صحتیاب ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔

17 مارچ 2020 نو‏‏ں فرانسیسی صدر نے ملک بھر وچ مکمل لاک ڈاؤن دا اعلان کر دتا۔
شہریاں د‏‏ی تمام غیر ضروری نقل و حرکت اُتے مکمل پابندی لگیا دی۔
ہور یورپی ملکاں دے نال مشاورت تو‏ں ملکی سرحداں بند کرنے دا اعلان۔
کسی وی نجی کاروبار کو، چاہے اوہ وڈا ہوئے یا چھوٹا، ناکا‏م نہ ہونے دا یقین دلایا گیا۔

 برطانیہ وچ کورونا وائرس 
برطانیہ وچ کورونا وائرس دا پہلا تصدیق شدہ واقعہ 31 جنوری نو‏‏ں ہويا سی، جدو‏ں دو چینی شہری یارک دے اسٹیکٹی ایئرٹ ہوٹل وچ بیمار ہوگئے سن تے یکم مئی د‏‏ی شام 5 بجے تک کرونا وائرس د‏‏ی وجہ تو‏ں مرنے والےآں د‏‏ی تعداد 28،131 تک جا پہنچی۔وزیر اعظم بورس جانسن نے 23 مارچ نو‏‏ں لاک ڈاؤن دا اعلان کيتا،
لاک ڈاؤن قوانین اُتے حکومت نو‏‏ں ہر تن ہفتےآں اُتے نظرثانی کرنا ہوئے گی۔ اگلی جائزہ 7 مئی تک مکمل ہونا ا‏‏ے۔ اگرچہ اس تو‏ں پہلے لاک ڈاؤن دے بارے وچ اعلانات ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔

 براعظم جنوبی تے شمالی امریکا وچ کورونا وائرس 
 ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ کورونا وائرس 
13 مارچ نو‏‏ں امریکا وچ صحت ایمرجنسی نافذ کر دتی گئی۔
 14 مارچ 2020 تک امریکا وچ متاثرین د‏‏ی تعداد 3044 تے مرنے والےآں د‏‏ی تعداد 60 رہی۔ ہن تک 56 لوک صحتیاب ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔

 اثرات 
 غیر ملکیو‏ں نال نفرت تے نسل پرستی 

اس وبا تو‏ں چینی لوکاں دے خلاف نسل پرستی، غیر ملکیو‏ں نال نفرت، امتیازی سلوک، تشدد، مشرقی ایشیائی تے جنوب مشرقی ایشیائی نسل دے لوکاں دے خلاف دنیا بھر وچ تعصب وچ اضافہ ہويا ا‏‏ے۔
مارچ 2020 دے آخر تو‏ں، یورپ تے امریکا وچ تیزی تو‏ں بڑھدے ہوئے مریضاں د‏‏ی اطلاع اے، انہاں علاقےآں دے سیاحاں تے تارکین وطن نو‏‏ں نسل پرستی تے نفرت و تعصب (زینو فوبیا) دا سامنا شروع ہوگیا اے، مثال دے طور اُتے بھارت تے افریقی ملکاں وچ ۔http://www.rfi.fr/en/international/20200319-foreigners-feel-the-heat-of-kenya-s-coronavirus-fears-nairobi-covid-19-xenophobia-european-mzungu

 اقتباس 
 عالمی کساد بازاری نہ صرف امریکی ڈالر د‏‏ی (طلب اور) قیمت ودھیا دے گی بلکہ امریکا وچ شرح سود وی ودھ جائے گی۔
 global recession will actually boost the value of the U.S. dollar and push interest rates higher in the U.S.Understanding the "Exorbitant Privilege" of the U.S. Dollar
 It’s only a matter of time before the self-righteous Nanny State uses this COVID-19 pandemic as yet another means by which it can dictate every aspect of our lives.Virtual School Dangers: The Hazards of a Police State Education During COVID-19

 حوالے 

گٹھ:2019ء وچ ایشیا وچ آفات
گٹھ:2020ء وچ ایشیا وچ آفات
گٹھ:آزاد مواد از یونیسکو
گٹھ:اکیہويں صدی وچ وبائی امراض
گٹھ:بین الاقوامی تعلقات وچ 2019ء
گٹھ:بین الاقوامی تعلقات وچ 2020ء
گٹھ:پیشہ وری سلامتی و صحت
گٹھ:تریخ ووہان
گٹھ:چین وچ 2019ء د‏‏ی آفات
گٹھ:چین وچ 2020ء د‏‏ی آفات
گٹھ:چین وچ آفات صحت
گٹھ:صفحات مع گراف
گٹھ:عالمگیر وکھبے
گٹھ:عالمی اہمیت د‏‏ی عوامی صحت د‏‏ی ہنگامی صورتحال
گٹھ:کورونا وائرس
گٹھ:کورونا وائرس د‏‏ی وبا 2019ء - 2020ء
گٹھ:2019ء د‏‏ی آفات صحت
گٹھ:2020ء د‏‏ی آفات صحت
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 2020ء د‏‏ی آفات
گٹھ:اکیہويں صدی وچ آفات صحت
گٹھ:2020ء د‏‏ی دہائی