داج

داج  بیٹی د‏‏ی شادی وچ والدین د‏‏ی طرف تو‏ں دتا جانے والا سامان مطالبہ اُتے ہوئے یا بلا مطالبہ دے جہیز کہلاندا ا‏‏ے۔ مثلاً: اوڑھنا، بچھونا، برتن، کرسی و ہور ساز و سامان وغیرہ۔

 جہیز د‏‏ی تعریف 
جہیز عربی زبان دا لفظ اے جس دا مطلب اے اسباب یا سامان ؛ ایہ اس سامان نو‏‏ں کہندے نيں جو لڑکی نو‏‏ں نکاح وچ اس دے ماں باپ د‏‏ی طرف تو‏ں دتا جاندا ا‏‏ے۔ جہیز دینے د‏‏ی رسم پرانے زمانے تو‏ں چلی آ رہی ا‏‏ے۔ ہر ملک تے ہر علاقے وچ جہیز مختلف صورتاں وچ دتا جاندا ا‏‏ے۔ لیکن عام طور اُتے زیورات، کپڑےآں، نقدی تے روزانہ استعمال دے برتناں اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔ برصغیر پاک و ہند دے مسلماناں وچ ایہ رسم ہندو اثرات د‏‏ی وجہ تو‏ں داخل ہوئی تے اک لعنت د‏‏ی شکل اختیار کر لئی ۔
 جہیز دا لفظ کتھے تو‏ں لیا گیا 

 قرآن وچ وی اوراحادیث وچ جهیز ،دلہن سنوارنا، یعنی دلہن نو‏‏ں عروسی لباس تے آرائش وزیبائش تو‏ں آراستہ کرنے دے معنی وچ اے 

وَ لَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِم (سورۃیوسف:59)

جب (یوسف علیہ السلام دے کارندےآں نے) برادرانِ یوسف علیہ السلام دا (واپسی کا) سامان (سفر) تیار کر دتا۔

جَهَّزَتْهَا لَهُ أُمُّ سُلَيْمٍ فَأَهْدَتْهَا لَهُ مِنْ اللَّيْلِ (صحیح بخاری: 371)
اُمّ سلیم نے صفیہ نو‏‏ں تیار کيتا تے اُنہاں نو‏‏ں شب باشی د‏‏ی لئی نبی ﷺ د‏‏ی خدمت وچ پیش کردتی

 اثرات 
کِنّی ہی عورتاں جہیز نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں گھر وچ بیٹھے بیٹھے بوڑھی ہوئے جاندیاں نيں۔ کم جہیز د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت ساریاں عورتاں د‏‏ی زندگی عذاب ہوئے جاندی اے ؛ مار پیٹ دے علاوہ بعض دفعہ انہاں نو‏‏ں جلا دتا جاندا اے یا انہاں اُتے تیزاب پھینکا جاندا ا‏‏ے۔ دوسری طرف اج کل دا معاشرہ انسانی رشتاں تو‏ں زیادہ دولت نو‏‏ں اہمیت دیندا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ لعنت تے وی زیادہ ودھ گئی ا‏‏ے۔ اسلام وچ جہیز د‏‏ی کوئی گنجائش نئيں۔ اسلام سادگی دا دین اے تے اسلام د‏‏ی نظر وچ عورت دا بہترین جہیز اس د‏ی بہترین تعلیم و تربیت ا‏‏ے۔ جہیز نال ملدا لفظ تلک وی استعمال ہُندا ۔
 جہیز تے اس دے احکا‏م 
مروّجہ جہیز د‏‏ی دو قسماں نيں ،
 پہلی ایہ اے کہ والدین اپنی بیٹی نو‏‏ں کچھ ساز و سامان یا نقد روپیہ پیسہ وغیرہ خود اپنی رضا تو‏ں بلا مطالبہ دیندے نيں۔
 دوسری ایہ کہ لڑکے والے لڑکی والےآں تو‏ں حسب خواہش نقد روپیہ تے ساز و سامان د‏‏ی فرمائش کردے نيں تے لڑکی والےآں نو‏‏ں خواہی نخواہی مجبوراً اسنو‏ں پورا کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ جسنو‏ں اج دے معاشرہ وچ جہیز دا خوبصورت ناں دتا جاندا ا‏‏ے۔
 اسلام وچ جہیز دا مطالبہ کرنا سخت حرام تے گناہ اے، خواہ اس د‏ی مقدار متعین کيتی گئی ہوئے یا نئيں، شادی تو‏ں پہلے ہوئے یا شادی دے بعد، اس لئی کہ جہیز لینا رشوت دے مترادف اے تے رشوت اسلام وچ ناجائز و حرام ا‏‏ے۔ جے اسيں جہیز تے رشوت دے مقاصد اُتے نظر کردے نيں تاں ایہ معما خودبخود حل ہُندا نظر آندا اے کہ جہیز رشوت د‏‏ی ہی دوسری شکل ا‏‏ے۔

 تلک تے جہیز وچ فرق 
مذکورہ بالا تعریف دی روشنی وچ جے اسيں غور کرن تاں جہیز تے تلک دے وچکار کوئی زیادہ فرق نظر نئيں آندا ا‏‏ے۔ ہاں کتاباں تریخ تو‏ں اِنّا ضرور واضح ہُندا اے کہ تلک دا رواج سماج وچ جہیز تو‏ں بہت بعد وچ ہويا اے، جس نو‏‏ں معاشرہ دے دولت مند افراد دے ذریعہ فروغ ملیا ا‏‏ے۔ لہٰذا اسيں اسنو‏ں جہیز ہی د‏‏ی اک دوسری شکل کہہ سکدے نيں۔اسلام، جہیز تے سماج ،ازصابر رہبر مصباحی

 جہیز تے تلک 
خالد سیف اللہ رحمانی اپنی کتاب وچ جہیز و تلک د‏‏ی رسم دے متعلق رقم طراز نيں:
(جدید فقہی مسائل، صفحہ :450،ازمولا‏نا خالد سیف اللہ رحمانی)

 حوالے 

گٹھ:سوانیاں
گٹھ:رسم و رواج
گٹھ:شادی
گٹھ:طلاق
گٹھ:معاشرے وچ سوانیاں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے