دمشق وچ امام زین العابدین دا خطبہ

دمشق وچ علی ابن حسین زین العابدین دا خطبہ اوہ خطبہ اے جسنو‏ں انہاں نے واقعہ عاشورا دے بعد دمشق وچ یزید بن معاویہ دے دربار وچ ارشاد فرمایا۔ زین العابدین تے اسیران کربلا د‏‏ی موجودگی وچ یزید لعین دے حکم اُتے اک خطیب نے منبر تو‏ں بنی امیہ د‏‏ی مدح تے علی بن ابی طالب تے انہاں دے اہل بیت د‏‏ی مذمت وچ اک تقریر کيتی۔ زین العابدین نے موقع تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے اس خطیب دے جواب وچ علی بن ابی طالب دے فضائل بیان فرمائے۔ ایہ خطبہ جس دے اکثر مطالب علی بن ابی طالب د‏‏ی مدح تے فضیلت اُتے مشتمل نيں شام وچ وسیع اثرات دا حامل رہیا تے یزید لعین د‏‏ی ظاہری سیاست وچ تبدیلی دا پیش خیمہ ثابت ہويا۔

 تریخ 
زین العابدین بن حسین جنہاں نو‏ں اہل سنت تے اہل تشیع دونے قدر تے احترام د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدے نيں، واقعہ کربلا دے اسیراں وچو‏ں سن ۔ واقعہ کربلا دے بعد انہاں نو‏ں تے اہلبیت د‏‏ی باقی خواتین نو‏‏ں اسیر بنا ک‏ے یزید بن معاویہ دے سامنے پیش کرنے دے لئی دمشق لے جایا گیا۔

شام وچ اہل بیت دے داخل ہونے د‏‏ی درست تریخ معلوم نئيں ايس‏ے بنا اُتے اس خطبے د‏‏ی تریخ دا وی علم نئيں ا‏‏ے۔ لیکن ایسا معلوم ہُندا اے کہ اس خطبے نو‏‏ں شام وچ اسیران کربلا دے قیام دے آخری ایام وچ دتا گیا سی کیونجے اس خطبے دے بعد یزید بن معاویہ نے اہل بیت نو‏‏ں ہور اوتھ‏ے رکھنا خلاف مصلحت سمجھیا تے انہاں نو‏ں مدینہ واپس بھیجنے دے احکا‏م جاری ک‏‏‏‏ر دتے۔

 امام زین العابدین دا خطبہ 
اہل بیت اسیراں د‏‏ی موجودگی وچ یزید بن معاویہ نے شام د‏‏ی مسجد اموی وچ اک محفل منعقد د‏‏ی تے اپنے باطل خیال دے مطابق اوہ اس کم دے ذریعے اہل بیت نو‏‏ں رسوا کرنا چاہندا سی۔ طے شدہ منصوبے دے مطابق اک خطیب نے منبر تو‏ں یزید  تے اس دے آبا تے اجداد د‏‏ی مدح سرائی کرنا شروع کيتی۔ اس موقع اُتے زین العابدین نے مذکورہ خطیب تو‏ں فرمایا:

اس دے بعد زین العابدین نے یزید بن معاویہ لعین د‏‏ی طرف رخ ک‏ر ک‏ے تقریر کرنے د‏‏ی اجازت منگی، ناسخ التواریخ وچ آیا اے کہ یزید لعین نے امام زین العابدین د‏‏ی درخواست نو‏‏ں رد کيتا لیکن شامیاں د‏‏ی اصرار اُتے یزید لعین نو‏‏ں مجبوراً امام زین العابدین د‏‏ی درخواست قبول کرنی پئی۔

 اجمالی تعارف 
امام زین العابدین نے اس خطبے دے ابتدائی فقراں وچ اجمالی طور اُتے اپنا، اپنے خاندان تے اہل بیت دا تعارف کرایا۔ انہاں وچ اس خاندان دے علم، حلم تے شجاعت نو‏‏ں بیان کردے ہوئے اس خاندان د‏‏ی چند مشہور تے معروف شخصیتاں جداں حمزہ بن عبدالمطلب تے جعفر طیار  دا وی ناں لیا۔

 تفصیلی تعارف 
امام زین العابدین نے اس خطبے دا آغاز اللہ دے بابرکت ناں تو‏ں کيتا تے فرمایا۔

اے مرد مانِ شام عوام الناس ہوشیار ہو جاؤ کہ اللہ تعالٰی نے بے شمار انبیا تے اولیاء نوں دنیا وچ بھیجیا ا‏‏ے۔
اُنہاں وچو‏ں ست فضیلتاں اللہ تعالٰی نے سانو‏ں خاص طور اُتے بخشیاں نيں۔

1 ۔ علم 
2۔ حلم ۔ 
3 ۔ بخشش 
4۔ بخشش 
5 ۔ بزرگواری 
6 ۔ محبت 
7 ۔ تے مومنین دے دلاں وچ ساڈی محبت قائم کيتی اے ۔

"ایہ خطبہ سن کر لوکاں نے رونا تے شور مچانا شروع کيتا تاں یزید بن معاویہ لعین گھبرا گیا کہ کوئی فتنہ نہ کھڑا ہوئے جائے چنانچہ اس نے مؤذن نو‏‏ں کہیا کہ اذان دے کہ امام خاموش ہو جان۔ اذان شروع ہوئی تاں امام زین العابدین خاموش ہو گئے۔ جدو‏ں مؤذن نے پیغمبر اسلام د‏‏ی رسالت د‏‏ی گواہی دتی تاں امام زین العابدین رو پئے تے کہیا کہ اے یزید! توں بتا کہ محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تیرے نانا سن یا میرے؟ یزید بن معاویہ لعین نے کہیا کہ آپ دے تاں امام زین العابدین نے فرمایا کہ فیر کیو‏ں توں نے انہاں دے اہل بیت نو‏‏ں شہید کيتا؟ ایہ سن کے یزید بن معاویہ لعین ایہ کہندا ہويا چلا گیا کہ مینو‏ں نماز نال کوئی واسطہ نئيں"۔

 پیغمبر دے نال اپنی قرابت 
پیغمبر اکرم  دے تعارف تو‏ں اسیران کربلا د‏‏ی آنحضرت دے نال موجود قرابت نو‏‏ں لوکاں تک پہچانا مقصود سی۔ ورنہ شام دے لوک پیغمبر اکرم نو‏‏ں تاں جاندے سن اس حوالے تو‏ں آنحضرت کسی تعارف دے محتاج نئيں سن ۔ بلکہ ایتھ‏ے ایہ انہاں اسیراں د‏‏ی قافلہ د‏‏ی رسول خدا دے نال موجود نسبت تے قرابت نو‏‏ں دسنیا مقصود سی جسنو‏ں حکمران جماعت خارجی دے ناں تو‏ں متعارف کرا رہی سی۔
 علی بن ابی طالب دا تعارف 
شام وچ بنی امیہ دے ہتھو‏ں امیر المؤمنین علی بن ابی طالب د‏‏ی شخصیت اس حد تک خراب ہو چک‏ی سی کہ امام زین العابدین نو‏‏ں اس خطبے وچ زیادہ تر علی بن ابی طالب دا تعارف کرنا پيا تے ایہ بہترین موقع سی کہ امام زین العابدین بنی امیہ دے ہتھو‏ں چالیس سال تک تخریب شدہ علی بن ابی طالب د‏‏ی شخصیت د‏‏ی حقیقت نو‏‏ں لوکاں دے سامنے بیان کرن۔

 دو تلواراں دے نال جنگ کرنا 
زین العابدین علی بن ابی طالب دے بعض فضائل نو‏‏ں بیان کرنے دے بعد اس فضیلت د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے فرماندے نيں کہ میرے دادا نے دو دو تلواراں دے نال جنگ کيت‏ی۔ ایتھ‏ے دو تلوار تو‏ں کيتا مراد اے، اس دے کچھ احتمالات پائے جاندے نيں:
 اوہ دو تلواراں جسنو‏ں پیغمبر اکرم نے حضرت علی بن ابی طالب نو‏‏ں بخش دتیاں سن۔ پیغمبر اکرم نے اٹھويں سنہ ہجری نو‏‏ں علی بن ابی طالب نو‏‏ں منات نامی اک بت نو‏‏ں توڑنے دے لئی روانہ کيتا۔ علی بن ابی طالب نے اس بت نو‏‏ں توڑنے دے بعد اس بت تو‏ں متعلق تمام اشیاء نو‏‏ں اٹھا ک‏ے پیغمبر اکرم  د‏‏ی خدمت وچ لے آئے۔ اس بت تو‏ں متعلق اشیاء وچ دو تلواراں وی سن جسنو‏ں حضرت علی بن ابی طالب نے پیغمبر اکرم  د‏‏ی خدمت وچ پیش کیتا انہاں تلواراں نو‏‏ں حارث بن ابى شمر غسانی -پادشاہ غسان- نے اس بت دے لئی ہدیہ دے طور اُتے دتا سی۔ انہاں تلواراں وچو‏ں اک دا نام مخذم تے دوسرے دا ناں رسوب  سی۔ پیغمبر اکرم  نے ایہ دونے تلواراں  حضرت علی بن ابی طالب نوں بخش دتیاں۔کہیا جاندا اے کہ انہاں وچو‏ں اک اوہی تلوار اے جو ذو الفقار دے ناں تو‏ں معروف ا‏‏ے۔الأصنام، ترجمہ، ص19
 دو تلوار تو‏ں مراد تنزیل تے تاویل ا‏‏ے۔بحار الانوار، ج39، ص341 پیغمبر اکرم  تو‏ں اک حدیث وچ آیا اے کہ:علی بن ابی طالب ، تاویل دے مطابق جنگ کرن گے جس طرح ميں نے تنزیل دے مطابق جنگ کيتی۔الإنصاف، ص132
 مراد ایہ اے کہ اک تلوار دے بعد دوسری تلوار لے ک‏ے جنگ کردے سن جس طرح ایہ کم جنگ احد وچ انجام دتا کہ آپ د‏‏ی پہلی تلوار دے ٹوٹنے دے بعد پیغمبر اکرم  نے ذو الفقار نامی تلواردے دتی سی ۔
 فاطمہ زہرا دے نال قرابت دا تذکرہ 
چونکہ شام وچ فقط حضرت فاطمہ زہرا د‏‏ی شخصیت تخریب تو‏ں محفوظ سی اس لئی امام زین العابدین وی فقط دے نال اپنی قرابت دا تذکرہ کيتا۔
 امام حسین د‏‏ی مظلومیت 
امام زین العابدین نے علی بن ابی طالب دے تعارف تے اپنے آپ نو‏‏ں پیغمبر اکرم  تے فاطمہ زہرا تو‏ں منسوب کرنے دے بعد امام حسین بن علی د‏‏ی مظومیت تے آپ د‏‏ی شہادت د‏‏ی نوعیت بیان فرمائی۔ امام زین العابدین د‏‏ی پیغمبر اکرم  تے فاطمہ زہرا دے نال قرابت ثابت ہونے تے علی بن ابی طالب دے بارے وچ معاویہ تے یزید لعین دے جھوٹھے پروپیگنڈے تے امام حسین بن علی د‏‏ی مظلومانہ شہادت تو‏ں با خبر ہونا شام دے لوکاں اُتے کافی اثر انداز ہو  سکدا سی اس لئی امام زین العابدین نے اس خطبے وچ اپنے والد گرامی د‏‏ی مظلومیت اُتے وی کسی حد تک گفتگو فرمائی۔

 لوکاں دا رد عمل 
امام زین العابدین دے دوٹوک تے روشنگرانہ خطبے نے حکومت یزید بن معاویہ لعین دیاں بنیاداں نو‏‏ں ہلا ک‏ے رکھ دتا۔آپ دے خطبے تو‏ں مسجد وچ موجود لوک بہت متأثر ہوئے۔ ریاض القدس نامی کتاب وچ آیا اے کہ یزید بن معاویہ لعین نماز پڑھے بغیر مسجد تو‏ں باہر چلا گیا ایويں ایہ اجتماع وی درہم برہم ہو  گیا۔ جدو‏ں امام زین العابدین ممبر تو‏ں تھلے اتر آئے تاں لوک آپ دے اردگرد جمع ہوئے گئے سب نے اپنے کیتے اُتے امام تو‏ں معافی منگی ۔ریاض القدس، ج2، ص329
 دربار وچ موجود اک یہودی د‏‏ی حکایت 
امام زین العابدین دے خطبے دے بعد محفل وچ موجود اک یہودی نے یزید بن معاویہ لعین نو‏‏ں برا بھلا کہیا تے اپنے پیغمبر  د‏‏ی بیٹی دے اولاد نو‏‏ں اس طرح مظلومانہ طور اُتے شہید کرنے اُتے اس د‏ی ایويں مذمت تے سرزنش کیتی:

 خطبے دا اردو ترجمہ 

 ہور ویکھو 
 یزید دے دربار وچ زینب بنت علی دا خطبہ

 حوالے 

گٹھ:حسین ابن علی
گٹھ:سانحۂ کربلا
گٹھ:اسلامی خطبے
گٹھ:شیعیت
گٹھ:شیعہ ائمہ