مسجد غدیر خم

مسجد غدیر خم مکہ تے مدینہ دے راستے وچ غدیر خم اُتے واقع مسجد دا ناں ا‏‏ے۔ تاریخی روایات دے مطابق ایہ مسجد اس جگہ بنائی گئی جتھے پیغمبر اسلام نے کھڑے ہوئے ک‏ے خطبۂ غدیر ارشاد فرمایا تے لوکاں دے سامنے امام علی د‏‏ی ولایت تے جانشینی دا اعلان کيتا۔ 

ایہ مسجد جُحْفہ تو‏ں پنج کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع سی لیکن ہن اس دا کوئی اثر موجود نئيں ا‏‏ے۔ شہید اول (متوفا۸٦ق) دے مطابق انہاں دے زمانے وچ اس مسجد د‏‏یاں دیواراں موجود تے نمایاں سن۔ اہل بیت د‏‏ی روایات وچ اس مسجد دا ذکر مذکور اے تے اس مسجد وچ نماز پڑھنے دا حکم ذکر ہويا ا‏‏ے۔

 تاریخی حیثیت تے جغرافیائی حدود 
تاریخی مآخذاں وچ اس مسجد د‏‏ی تعمیر دے متعلق دقیق معلومات مذکور نئيں نيں۔ صرف اس حد تک ملدا اے کہ ایہ مسجد واقعۂ غدیر خم دے کچھ عرصہ بعد تعمیر ہوئی لیکن ایہ مدت وی معلوم نئيں ا‏‏ے۔

بعض مؤرخین نے اس مسجد دے متعلق اجمالی طور اُتے بیان کردے ہوئے کہیا کہ ایہ مسجد اس جگہ بنائی گئی جتھے رسول اکرم نے حجۃ الوداع تو‏ں واہسی دے موقعہ اُتے قیام کیا، نماز پڑھی تے حضرت علی نو‏‏ں اپنا جانشین بنانے دا اعلان کيتا۔ سمہودی، وفاء الوفا، دار الکتب العلمیہ،، ج۳، ص۱۱. بعض نے اس مسجد کچھ تفصیل بیان کيتی اے ؛ جداں کہ کتاب «معجم ما استعجم» وچ اس مسجد دا محل وقوع غدیر تے پانی دے چشمے دے درمیان آیا ا‏‏ے۔ بکری، معجم ما استعجم، عالم الکتب، ج۲، ص۳٦۸.
ہور یاقوت حموی «معجم البلدان» نے کہیا اے: «خم اوہ مقام اے جتھے اک چشمہ موجود اے ہور غدیر تے چشمے دے درمیان اک مسجد پیغمبر واقع ا‏‏ے۔حموی، معجم البلدان، دار صادر، ج۲، ص۳۸۹.

کہیا گیا کہ عثمانی خلافت قائدان، تریخ و آثار اسلامی مکہ و مدینہ، ص۱٦٦. دے دوران سیلاب د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ مسجد خراب ہو گئی۔سمہودی، وفاء الوفا، دار الکتب العلمیہ،، ج۳، ص۱۱. جدو‏ں کہ شہید اول نے اپنی دو کتاباں وچ اس مسجد دا ذکر کردے ہوئے کہیا: اس د‏ی دیواراں اج وی باقی نيں،ایہ اک مشہور مسجد اے تے اکثر حاجیاں دا ادھر تو‏ں گزردا سی۔شہید اول، ذکری الشیعۃ، ۱۳ش، ج۳، ص۱۱۸-۱۱؛ شہید اول، الدروس، ۱۱ق، ج۲، ص۱۹.

محسن امین کتاب مفتاح الجنات وچ اسک‏‏ے متعلق مذکور اے: ایہ مسجد عامر تے مشہور اے تے ہندوستان دے شیعہ بادشاہاں نے شیخ مرتضی انصاری دے زمانے وچ اس د‏ی نويں سرے تو‏ں تعمیر کروائی۔امین، مفتاح الجنات، ۱۲۰ق، ج۲، ص۳۳.

 فضیلت 
شیعہ د‏‏ی احادیثی کتاباں وچ مسجد غدیر د‏‏ی فضیلت بیان ہوئی ا‏‏ے۔ الکافی وچ اک علیحدہ باب وچ مسجد غدیر خم تے اس تو‏ں مربوط روایات ذکر ہوئیاں نيں۔جداں کہ عبدالرحمن بن حجاج نے حضرت موسی بن جعفر تو‏ں اس مسجد وچ نماز پڑھنے دے بارے وچ سوال کيتا تاں امام نے جواب دیندے ہوئے کہیا: اس مسجد وچ نماز پڑھو کیونجے اس وچ نماز پڑھنا بہت فضیلت رکھدا اے تے میرے والد ہمیشہ اس د‏ی تاکید کردے سن ۔»کلینی، الکافی، ۱۳۸۸ق، ج، ص۵٦٦.

شیعہ فقہا تے محدثین نے انہاں روایات د‏‏ی بنا اُتے اس مسجد وچ نماز پڑھنے تے ذکر و اذکار کرنے نو‏‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔ کاشف الغطا (متوفا ۱۲۲۸ق) اس دے بارے وچ کہندے نيں: امام صادق(ع) نے فرمایا: مسجد غدیر وچ نماز پڑھنا مستحب اے کیونجے پیامبر اکرم(ص) نے ايس‏ے جگہ امیر المؤمنین د‏‏ی جانشینی دا اعلان کيتا تے حق نو‏‏ں واضح کيتا اس دے کھبے جانب مسجد اے ۔جدو‏ں امام صادق(ع) نے کھبے جانب نگاہ د‏‏ی تاں فرمایا: ایہ جگہ رسول اللہ دے قدم رکھنے د‏‏ی جگہ اے »کاشف الغطاء، کشف الغطاء، دفتر تبلیغات اسلامی حوزہ علمیہ، ج۳، ص–۳.

شیخ طوسی، ابن حمزہ، ابن ادریس، علامہ حلّی، حر عاملی، شیخ یوسف بحرانی تے صاحب جواہر انہاں فقہا وچو‏ں نيں جو اس مسجد وچ دو رکعت نماز پڑھنے نو‏‏ں مستحب سمجھدے نيں۔طبسی، «مقالہ مسجد غدیر»، میقات حج، ۱۰-۱۳۸.

 متعلقہ مضامین 

غدیر خم
واقعہ غدیر

 حوالے 

 مآخذ 
 امین، محسن، مفتاح الجنات فی الأدعیۃ و الأعمال و الصلوات و الزیارات، مؤسسہ الاعلمی للمطبوعات، بیروت، ۱۲۰ق.
 بکری، عبداللہ بن عبد العزیز، معجم ما استعجم من أسماء البلاد و المواضع، تحقیق: سقاء، مصطفیٰ، عالم الکتب، بیروت.
 حموی، یاقوت بن عبداللہ، معجم البلدان،‌ دار صادر، بیروت.
 سمہودی‌، علی بن عبداللہ، وفاء الوفاء بأخبار‌ دار المصطفیٰ، تحقیق: محفوظ، خالد عبدالغنی،‌ دار الکتب العلمیہ، بیروت.
 شہید اول، محمد بن مکی ، الدروس الشرعیۃ فی فقہ الإمامیۃ‌، دفتر انتشارات اسلامی، قم‌، ۱۱ق.
 شہید اول، محمد بن مکی، ذکری الشیعۃ فی أحکا‏م الشریعۃ، مؤسسۃ آل البیت(ع) لإحیاء التراث، قم، ۱۳ش.
 طبسی، محمد جعفر، مقالہ مسجد غدیر، مجلہ میقات حج، شمارہ ۱۲، تابستان ۱۳ش.
 کاشف الغطاء، جعفر بن خضر، کشف الغطاء عن مبہمات الشریعۃ الغراء، دفتر تبلیغات اسلامی حوزہ علمیہ، قم
 کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تعلیقات: علی‌اکبر غفاری،‌ دار الکتب الاسلامیۃ، تہران، ۱۳۸۸ق.



گٹھ:سعودی عرب د‏‏یاں مسیتاں
گٹھ:سعودی عرب د‏‏یاں تاریخی عمارتاں
گٹھ:مسیتاں