مسجد کوفہ دے اعمال

مسجد کوفہ دے اعمال، زیارات، نمازاں تے دعاواں دے مجموعے نو‏‏ں کہیا جاندا اے جنہاں نو‏ں اس مسجد وچ بجا لیایا جاندا ا‏‏ے۔ دعا تے زيارات د‏‏یاں کتاباں وچ مسجد کوفہ دے آداب نو‏‏ں شہر کوفہ دے آداب دے بعد ذکر کيتا جاندا اے ؛ کیونجے اہل بیت علیہم السلام تو‏ں منقولہ روایات دے مطابق سرزمین کوفہ نو‏‏ں حرم امیرالمؤمنین(ع) قرار دتا گیا اے تے حرم نبوی(ص) د‏‏ی مانند، اس وچ داخلے دے لئی وی آداب متعین کيتے گئے نيں۔

 مسجد کوفہ وچ داخلہ 
"بہتر اے کہ مسجد کوفہ وچ داخلہ باب الثعبان۔باب ثعبان باب الفیل دے ناں تو‏ں مشہور اے، بحارالانوار، ج97، ص409۔ تو‏ں ہوئے"۔  کیونجے روایت ہوئی اے کہ علی(ع) نے فرمایا:
۔  وچ مسجد کوفہ دے وڈے دروازے (باب الفيل) تو‏ں داخل ہُندا ہاں کیونجے اس وچ جنت دے باغاں وچو‏ں اک باغ ا‏‏ے۔بحارالانوار، ج97، ص409۔ اس دروازے دا ناں قدیم الایام تو‏ں "باب الثعبان" سی تے اس د‏ی داستان کچھ ایويں اے:
اک دن امیرالمؤمنین(ع) منبر اُتے رونق افروز سن کہ اک اژدہا مسجد دے ايس‏ے دروازے تو‏ں داخل ہويا تے امام(ع) تو‏ں اک مسئلہ پُچھیا تے جواب سننے دے بعد ايس‏ے دروازے تو‏ں خارج ہويا۔ بعد وچ ایہ دروازہ "باب الثعبان" اکھوایا۔ امیرالمؤمنین(ع)کا ایہ روشن و آشکار معجزہ اس قدر معاویہ اُتے گراں گذرا کہ اس دروازے دا ناں بدلنے د‏‏ی غرض تو‏ں حکم دتا کہ کچھ عرصے تک اک ہاتھی اس دروازے دے نیڑے بنھیا جائے تے رفتہ رفتہ اس دروازے دا ناں بدل ک‏ے "باب الفیل" رکھیا؛ گوکہ اج وی اس دروازے نو‏‏ں اج وی اس دے پرانے ناں "باب الثعبان" دے ناں اُتے پہچانا جاندا ا‏‏ے۔

بہر حال، احادیث وچ وارد ہويا اے کہ "جب مسجد کوفہ وچ جانے دا ارادہ رکھو تاں نکلدے وقت کہو:
۔  بعدازاں جدو‏ں مسجد پہنچو تاں باب الفیل کہلانے والے دروازے دے پاس کھڑے ہوک‏ے سلام دو:
۔

بعد وچ مسجد وچ داخل ہوک‏ے کہو:
۔

 مقام حضرت ابراہیم(ع) دے اعمال 
اس دے بعد چوتھے ستون د‏‏ی طرف جاؤ جو باب الانماط دے نیڑے واقع اے جو پنجويں ستون دے سامنے واقع اے تے مقام مقام حضرت ابراہیم(ع) دے ناں تو‏ں مشہور اے تے چار رکعت نماز ـ دو رکعت نماز سورہ حمد تے سورہ قل ہوئے اللہ احد دے نال تے دو رکعت نماز سورہ حمد تے سورہ انا انزلنہ دے نال ـ پڑھو۔

مروی اے کہ امام صادق(ع) سفاح عباسی دے دور وچ کوفہ آئے تے باب الفیل تو‏ں داخل ہوئے تے ستون دے نیڑے چار رکعت نماز پڑھی؛ تے مروی اے کہ امام صادق(ع) نے فرمایا: 'یہ ستون حضرت ابراہیم(ع) دا ستون ا‏‏ے۔المزارالكبير، ص162۔ جدو‏ں نماز نو‏‏ں مکمل کرو تاں تسبیحات حضرت زہرا(س) بجا لاؤ تے فیر سلام دو:
۔

اور ست مرتبہ کہو:
۔

بعد وچ کہو:
۔

 مقام دکۃ القضاء دے اعمال 
[[تصویر:مقام دکة القضا.jpg|250px|thumbnail|مقام دکۃ القضاء]] 

"دکۃ القضاء" مسجد کوفہ وچ اک چبوترے دا ناں سی جس اُتے امیرالمؤمنین(ع) بیٹھ کر فیصلے سنا‏تے سن تے اس مقام اُتے اک چھوٹا جہا ستون سی جس اُتے مکتوب سی:
۔  ترجمہ: بلاشبہ اللہ عدالت تے حسن سلوک حکم دیندا ا‏‏ے۔سوره نحل، آیه 90۔

مسجد دے اعمال د‏‏ی ترتیب وچ مشہور ایہ اے کہ چوتھے ستون دے اعمال دے بعد لوک مسجد دے درمیانی حصے وچ چلے جاندے نيں تے اعمال بجا لاندے نيں تے "دکۃ القضاء" تے "بیت الطشت" دے اعمال تمام اعمال دے بعد، تے "مقام امام صادق(ع)" دے اعمال تو‏ں فارغ ہوک‏ے، بجا لاندے نيں۔ لیکن ایہ فقیر (= شیخ عباس قمی) ـ ايس‏ے ترتیب دے مطابق جو سید بن طاؤس نے اپنی کتاب مصباح الزائر وچ ، علامہ مجلسی نے اپنی کتاب بحار الانوار وچ تے شیخ خضر نے اپنی کتاب مزار وچ نقل کيتا اے ـ نقل کردا ا‏‏ے۔ جے کوئی ترتیب مشہور دے مطابق عمل کرنا چاہے تاں اوہ دکۃ القضاء تے بیت الطشت دے اعمال نو‏‏ں چوتھے ستون دے اعمال دے بعد بجا نہ لائے۔ بہر صورت، دکۃ القضاء د‏‏ی طرف جاؤ تے اس مقام اُتے دو رکعت نماز بجا لاؤ تے ہر رکعت وچ حمد دے بعد جو وی سورت چاہو پڑھو، فراغت پاؤ تاں تسبیحات حضرت زہرا(س) پڑھو تے کہو:
۔

 مقام بیت الطشت دے اعمال 
یہ مقام دکۃ القضاء تو‏ں متصل ا‏‏ے۔ اس مقام اُتے دو رکعت نماز پڑھو تے سلام دے بعد تسبیحات حضرت زہرا(س) پڑھو تے کہو:
۔

 مقام معراج دے اعمال 
اس مقام نو‏‏ں "دکۃ المعراج" وی کہیا گیا اے تے ایہ بظاہر اس لحاظ تو‏ں اے کہ شب معراج رسول خدا(ص) نے خداوند متعال تو‏ں اذن منگیا تے اس مقام اُتے اترے تے دو رکعت نماز پڑھی۔
مسجد دے وچکار دو رکعت نماز بجا لاؤ تے ہر رکعت وچ سورہ حمد تے سورہ اخلاص دے بعد سورہ کافرون پڑھو تے تسبیحات حضرت زہرا(س) دے بعد کہو:
۔

 مقام حضرت آدم(ع) دے اعمال 
ساتواں ستون اوہ مقام اے جتھے حق تعالی نے آدم(ع) نو‏‏ں توبہ تے اپنی طرف پلٹ آنے د‏‏ی توفیق دی۔ پس اس ستون د‏‏ی طرف جاؤ تے قبلہ رخ ہوک‏ے کھڑے ہوجاؤ تے کہو:
۔

بعدازاں اس ستون دے نیڑے چار رکعت نماز پڑھو، پہلی رکعت وچ حمد تے قدر ہور دوسری رکعت حمد تے توحید پڑھو تے تیسری تے چوتھ‏ی رکعت وچ وی ايس‏ے ترتیب تو‏ں عمل کرو، فراغت دے بعد تسبیحات حضرت زہرا(س) پڑھو تے کہو:

۔

پس سجدے وچ جاؤ تے حالت سجدہ وچ کہو:

۔

پس 70 مرتبہ کہو: ۔

اور فیر سر سجدے تو‏ں اٹھاؤ تے کہو:
۔

کتاب مزار قدیم'' وچ اس مقام د‏‏ی دعا دے بعد آیا اے کہ  کہو تے سجدے تو‏ں پہلے ذکر ہوئی اے دعائے ، جو صحیفۂ سجادیہ د‏‏ی دعاواں وچو‏ں اے تے فرمایا کہ کہو:
۔

اس دے بعد سجدے وچ جاؤ تے کہو:

 آخر دعا تک۔

ستويں ستون د‏‏ی فضیلت وچ بہت ساریاں احادیث وارد ہوئیاں نيں۔ شیخ کلینی نے معتبر سند تو‏ں روایت کيتی اے کہ "امیرالمؤمنین(ع) اس ستون د‏‏ی طرف رخ کرکے نماز پڑھدے سن تے اس قدر اس ستون دے نیڑے کھڑے ہُندے سن کہ آپ(ع) ستون دے درمیان صرف اک بکری دے گذرنے د‏‏ی گنجائش ہُندی تھی؛ تے اک دوسری معتبر روایت وچ منقول اے کہ ہر شب 60000 فرشتے عالم بالا تو‏ں اتردے نيں تے ستويں ستون دے نال کھڑے ہوک‏ے نماز پڑھدے نيں تے ایہ سلسلہ کچھ ایويں اے کہ قیامت تک ہر 60000 فرشتےآں نو‏‏ں صرف اک مرتبہ ایہ موقع دتا جاندا اے کہ اک ہی بار ایتھ‏ے نماز بجا لاواں تے انہاں نو‏‏ں دوبارہ پلٹ آنے دا موقع نئيں ملدا۔

اک معتبر حدیث وچ امام جعفر صادق علیہ السلام وچ منقول اے کہ ساتواں ستون حضرت ابراہیم(ع) دا مقام ا‏‏ے۔ شیخ کلینی نے الکافی نے صحیح سند تو‏ں ابو اسماعيل سرّاج تو‏ں روایت کيتی اے: معاویہ بن وہب نے میرا ہتھ پھڑ لیا تے کہیا: ابو حمزہ ثمالى نے میرا ہتھ پھڑ لیاں تے کہیا: اصبغ بن نباتہ نے میرا ہتھ پھڑ لیا تے اور ساتواں ستون مینو‏ں دکھایا تے کہیا: ساتواں ستون مقام امیرالمؤمنین(ع) اے جس دے نیڑے آپ(ع) نماز پڑھدے سن تے امام حسن مجتبی(ع) پنجويں ستون دے پاس نماز پڑھدے سن تے امیرالمؤمنین(ع) د‏‏ی غیر موجودگی وچ امام حسن مجتبی(ع) آپ(ع) دے بجائے نماز ادا پڑھاندے سن تے ایہ مقام باب کندہ د‏‏ی جانب ا‏‏ے۔

 مقام جبرائیل دے اعمال 

[[تصویر:مقام جبرئیل.jpg|300px|thumbnail|مقام جبرائیل]] 

پنجواں ستون مسجد کوفہ دے ممتاز تھ‏‏انو‏اں وچو‏ں اے جس دے پاس نماز پڑھی جاندی اے تے اللہ تو‏ں اپنی حاجات طلب کردے نيں کیونجے معتبر روایات وچ وارد ہويا اے:
یہ مقام حضرت ابراہیم خلیل(ع) د‏‏ی نماز دا مقام اے تے ایہ روایت دوسری روایات دے نال منافات نئيں رکھدی، کیونجے ممکن اے کہ ابراہیم خلیل(ع) نے تمام مواضع و تھ‏‏انو‏اں اُتے نماز پڑھی ہوئے۔

معتبر حدیث وچ امام صادق(ع) تو‏ں منقول اے کہ : "پنجواں ستون مقام جبرائیل اے تے گذشتہ سطور وچ متذکرہ روایت دے مطابق سمجھیا جاسکدا اے کہ ایہ امام حسن مجتبی(ع) دا مقام ا‏‏ے۔ احادیث تو‏ں استفادہ ہُندا اے کہ ساتواں ستون تے پنجواں ستون مسجد دے دوسرے تھ‏‏انو‏اں تو‏ں زیادہ شریف تے با فضیلت نيں۔

سید ابن طاؤس نے کہیا اے کہ :پنجويں ستون دے پاس دو رکعت نماز پڑھو تے ہر رکعت وچ حمد دے بعد جو وی سورت چاہو پڑھو تے سلام تے تسبیحات حضرت زہرا(س) دے بعد کہو:
۔

 مقام امام سجاد(ع) دے اعمال 
تیسرا ستون حضرت زین العابدین(ع) دا مقام ا‏‏ے۔ ایہ مقام قبلہ د‏‏ی جانب تو‏ں دکۂ باب امیرالمؤمنین(ع) دے برابر تے مغرب د‏‏ی طرف تو‏ں باب کندہ دے سامنے واقع اے جو کہ بند ہوچکيا ا‏‏ے۔ بہر حال اوتھ‏ے دو رکعت نماز پڑھو سورہ حمد دے بعد جو وی سورت چاہو پڑھو تے دے بعد کہو:

۔

پس سجدے وچ جاؤ تے چہرے دا دایاں رخسار زمین اُتے رکھو تے کہو:
۔

اور انہاں کلمات نو‏‏ں خشوع تے بہت زیادہ گریہ و بکاء دے نال ادا کرو تے بعدازاں چہرے دا بایاں رخسار زمین اُتے رکھو تے انہاں ہی کلمات نو‏‏ں ايس‏ے کیفیت تو‏ں دہراؤ تے جداں چاہو دعا کرو۔

بعض غیر معتبر تے لوکاں دے درمیان مشہور مجموعےآں دے مطابق، جو عمل اس مقام اُتے بجا لیایا جاندا اے اوہ عمل اے جو امام صادق(ع) نے اپنے اصحاب نو‏‏ں تعلیم فرمایا اے لیکن اوہ عمل اس مقام دے لئی مختص نئيں اے، تے اس د‏ی کیفیت ایہ اے کہ امام صادق(ع) تو‏ں منقول اے کہ آپ(ع) نے اپنے بعض اصحاب تو‏ں مخاطب ہوک‏ے فرمایا: "کیہ تسيں صبح دے وقت اپنی کسی ضرورت دے لئی باہر نئيں جاندے ہوئے کہ توانو‏‏ں کوفہ د‏‏ی مسجد اعظم تو‏ں گذرنا پئے؟ اک صحابی نے عرض کیا: کیو‏ں نئيں؟ فرمایا: اس مسجد وچ چار رکعت نماز پڑھو تے کہو:
۔

ہور کہو:

۔

 مقام نوح(ع) دے اعمال 
باب الفرج المعروف بہ مقام حضرت نوح(ع) دے اعمال:

تیسرے ستون دے اعمال تو‏ں فراغت دے بعد دکۂ باب امیرالمؤمنین(ع) د‏‏ی طرف جاؤ تے اوہ اک صُفہ (= چبوترہ) اے جو امیرالمؤمنین(ع) د‏‏ی گھر د‏‏ی طرف کھلنے والے دروازے تو‏ں متصل ا‏‏ے۔ پس چار رکعت نماز پڑھو؛ ہر رکعت وچ حمد دے بعد جو سورت وی چاہو پڑھو، تسبیحات حضرت زہرا(س) بجا لاؤ تے کہو:
۔

اک نماز تے وی، اس مقام دے لئی وارد ہوئی اے جو دو رکعتاں اُتے مشتمل اے تے سلام تے تسبیحات حضرت زہرا(س) دے بعد کہو:
۔

پس چہرے دے سجے رخسار نو‏‏ں زمین اُتے رکھو تے کہو:
۔

بعدازاں جداں چاہو دعا کرو، تے اس دے بعد بایاں رخسار زمین اُتے رکھو تے کہو:
۔

بعدازاں پیشانی زمین اُتے رکھو تے کہو:

۔

مذکورہ مقام اُتے حاجت برآری دے لئی نماز دا ذکر:

اس نماز د‏‏ی کیفیت ایويں اے کہ چار رکعت نماز پڑھو تے سلام تے تسبیحات حضرت زہرا(س) دے بعد کہو:

۔

بعدازاں سجدہ وچ جاؤ تے کہو:
۔

اور فیر دایاں رخسار زمین اُتے رکھو تے کہو:
۔

بعدازاں کھبے رخسار نو‏‏ں زمین اُتے رکھو تے کہو:

۔

پس پیشانی نو‏‏ں زماں اُتے رکھو تے کہو:

۔
[[تصویر:محراب مسجد کوفه.jpg|thumbnail|محراب مسجد کوفہ]] 

 محراب امیرالمؤمنین(ع) دے اعمال 
اوہ مکان جس وچ امیرالمؤمنین(ع) نو‏‏ں زخمی کيتا گیا، اس وچ دو رکعت نماز پڑھو تے سلام تے تسبیحات حضرت زہرا دے بعد کہو:
۔

بعد وچ مسجد کوفہ وچ امیرالمؤمنین د‏‏ی مناجات پڑھو:
؛ الی آخر...".

 مقام امام صادق(ع) دے اعمال 
مقام امام صادق(ع) مسلم بن عقیل دے مرقد دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ اس مقام اُتے دو رکعت نماز بجا لاؤ تے سلام تے تسبیحات حضرت زہرا(س) دے بعد کہو:
۔

 مسجد کوفہ وچ نماز حاجت 
امام صادق(ع) تو‏ں مروی اے کہ: جو شخص مسجد کوفہ وچ دو رکعت نماز بجا لیائے تے ہر رکعت وچ حمد دے بعد سورہ فلق، سورہ ناس، سورہ توحید، سورہ قدر تے سورہ اعلیٰ پڑھے تے سلام دے تے تسبیحات حضرت زہرا(س) بجا لائے، جو وی حاجت خداوند متعال تو‏ں منگے، خدا اس د‏ی حاجت برآوردہ کريں گا تے اس د‏ی دعا نو‏‏ں مستجاب کريں گا۔

 متعلقہ مضامین 
 کوفہ
 مسجد کوفہ

 حوالے 

 مآخذ 
 قمی، شیخ عباس، 
مفاتیح الجنان، 
اعمال مسجد کوفہ۔



گٹھ:مذہبی تھ‏‏انو‏اں دے اعمال
گٹھ:مسجد کوفہ
گٹھ:مسیتاں