تاریخ ولادت محمد بن عبد اللہ

پیغمبر محمد د‏‏ی ولادت دا سال، مہینہ، تریخ تے دن ہور قدیم شخصیتاں د‏‏ی طرح بعض پہلوآں تو‏ں اختلافی رہے نيں۔ کیو‏ں کہ قدیم دور وچ ایداں دے ذرائع دستیاب نئيں سن، نہ ہی سرکاری سطح اُتے ایداں دے اعداد تے شمار جمع کرنے دا کوئی طریقہ کار سی۔ پیغمبر محمد د‏‏ی ولادت جزیرہ نما عرب دے شہر مکہ وچ ہوئی، جتھے اس وقت قبائلی نظام رائج سی، اوہ لوک لکھنے نو‏‏ں برا خیال کردے تے مضبوط حافظے نو‏‏ں ترجیح دیندے، البتہ نسب نو‏‏ں یاد کرنا تے اہمیت دینا انہاں دا خاصہ سی۔ پیغمبر محمد د‏‏ی ولادت دا سال عام طور اُتے عام الفیل مہینہ ربیع الاول دن پیر (یا جمعہ دا دن بمطابق اہل تشیع) جدو‏ں کہ تریخ وچ 9 یا 12 (یا 17 اہل تشیع دے نزدیک) نو‏‏ں ترجیح دتی جاندی ا‏‏ے۔ عیسوی حساب تو‏ں قاضی محمد سلیمان منصور پوری د‏‏ی تحقیق دے مطابق 22 اپریل 571ء جدو‏ں کہ ڈاکٹر محمد حمید اللہ دے مطابق 20 اپریل 571ء ا‏‏ے۔ عام طور اُتے دنیا بھر وچ مسلما‏ن 12 ربیع الاول ہی نو‏‏ں یوم ولادت قرار دیندے تے محافل، جلوس تے ہور تقریبات دا انعقاد کردے نيں۔ کئی ملکاں وچ اس دن سرکاری چھیويں ہُندی ا‏‏ے۔

 سنہ ولادت 
آپ د‏‏ی ولادت دا سال عام الفیل نو‏‏ں قرار دتا جاندا اے، جس دا ماخذ حدیث وی اے، ترمذی شریف د‏‏ی حدیث اے جس دے روای قیس بن مخزومہ نيں: اوہ کہندے نيں کہ: میری تے رسول اللہ د‏‏ی ولادت عام الفیل وچ ہوئی۔ اسيں دونے اسيں عمر نيں۔ترمذی، جلد دوم، صفحہ 637 ايس‏ے طرح اک دوسری روایت وچ محمد صلی اللہ علیہ تے آلہ تے سلم نے خود بیان کيتا اے کہ انہاں د‏‏ی ولادت عام الفیل وچ ہوئی۔
ابن کثیر،تفسیر ابن کثیر، جلد پنجم، نور محمد ک‏‏تب خانہ، کراچی، صفحہ 104 محمد مصطفٰی مراغی،تفسیر مراغی، جلد دہم، مطبوعہ داد الفکر، بیروت، صفحہ 242 عبد الماجد دریابادی،قرآن مجید ترجمہ تے تفسیر، جلد دوم، صفحہ 634 مفتی محمد شفیع عثمانی،معارف القرآن، جلد ہشتم، صفحہ 817 عبداللہ یوسف علیقرآن مجید ترجمہ تے تفسیر، عبد اللہ یوسف علی، بیروت، صفحہ 451 تے پیر کرم علی شاہتفسیر ضیا القرآن، جلد پنجم، صفحہ 665 وغیرہ مفسرین نے سورت فیل د‏‏ی تفسیر وچ سال ولادت عام الفیل دا ہی ذکر کيتا ا‏‏ے۔ ابن اسحاق، ابن ہشام، جلال الدین سیوطی، ابن جوزی، احمد بن حجر، عنایت احمد کاکوروی، عنہاج الدین عثمان، ابن قیم، شبلی نعمانی، قاضی محمد سلیمان منصور پوری جداں مورخین، محدثین تے سیرت نگاراں نے سال ولادت عام الفیل نو‏‏ں قرار دتا ا‏‏ے۔

ابراہیم بن منذر نے لکھیا اے کہ اس گل وچ کِسے نو‏‏ں شک تے شبہ نئيں، نبی صل للہ علیہ والہ وسلم د‏‏ی ولادت عام الفیل وچ ہوئی۔
 سنہ عیسوی 

 ماہ ولادت 
 یوم ولادت 
اس گل اُتے تمام محدثین، مورخین، قدیم تے جدید سیرت نگار متفق نيں کہ پیغمبر محمد د‏‏ی ولادت پیر (دوشنبہ) دے دن ہوئی۔ تے اس دا ذکر صحیح احادیث وچ وی ملدا ا‏‏ے۔ صحیح مسلم وچ اے کہ

مسند احمد بن حنبل وچ عبد اللہ بن عباس تو‏ں روایت اے کہ، 
ابن کثیر دا کہنا اے کہ: اس امر وچ ذرا اختلاف نئيں اے کہ پیغمبر اسلام پیر دے دن پیدا ہوئے۔ عبدالرحمن جوزی لکھدے نيں: 

 جم تریخ 
 فقہ حنفیہ 
رسول اکرم  د‏‏ی ولادت باسعادت 12 ربیع الاول شریف نو‏‏ں ہوئی۔ امام ابوبکر بن ابی شیبہ روایت کردے نيں کہ
عن عقان عن سعید بن مینار عن جابر تے ابن عباس انھما قال ولد رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم عام الفیل یوم الاثنین الثانی عشر من شہر ربیع الاول
ترجمہ :
اس روایت کيتی سند وی صحیح اے تاں ثابت ہويا کہ جلیل القدر دو صحابہ کرام تو‏ں باسند صحیح ایہ ثابت اے کہ حضور اقدس  د‏‏ی ولادت باسعادت بارہ ربیع الاول نو‏‏ں ہوئی۔
 اس دے پہلے راوی خود امام ابوبکر بن شیبہ نيں جو امام بخاری تے امام مسلم دے استاد نيں۔ جو جلیل القدر ائمہ محدیثین د‏‏ی تصریحات د‏‏ی رو تو‏ں ثقہ حافظ نيں۔ (رہتل الرہتل جلد 6، صفحہ 3۔4،) متصل سند دے نال امام بخاری نے انہاں تو‏ں 22 روایات صحیح بخاری وچ ۔ امام مسلم نے 1528 روایات صحیح مسلم وچ امام نسائی نے 6 روایات سنن نسائی وچ امام ابوداؤد نے 21 روایات سنن ابوداؤدماں امام ابن ماجہ نے 1151 روایات سنن ابن ماجہ وچ نقل کيت‏یاں نيں۔
 اس روایت دے دوسرے راوی عقان نيں جو بلند پایہ امام ثقہ صاحب ضبط تے اتقان سن ۔خلاصۃ الرہتل صفحہ 268، امام عجلی نے کہیا کہ اوہ ثقہ تے صاحب سنت سن رہتل الرہتل جلد 7، صفحہ 231، امام ابن معین نے انہاں نو‏‏ں اصحاب الحدیث بلند پایہ وچ شمار کيتا ا‏‏ے۔رہتل الرہتل جلد 7، صفحہ 233، امام ابن سعد نے کہیا کہ اوہ ثقہ ثبت حجت تے کثیر الحدیث سن ۔ امام ابن خراش نے کہاکہ اوہ ثقۃ من خیار المسلمین سن ۔ ابن قانع نے کہیا کہ اوہ ثقہ تے مامون سن ۔ ابن حبان نے انہاں کوثقات وچ شمار کيتا اے رہتل الرہتل جلد 7، صفحہ 234، امام ذہبی نے کہیا کہ اوہ مشائخ الاسلاوچو‏ں سن ۔ آئمۃ العلام وچو‏ں سن ۔ امام عجلی نے ثبت تے صاحب سنت کہیا میزان الاعتدال ،جلد 3، صفحہ 81 امام ابن معین نے انہاں نو‏‏ں پنج بلند اصحاب الحدیث وچ شمار کيتا۔ امام ابو حاتم نے ثقہ متقن متین کہیامیزان الاعتدال ،جلد 3، صفحہ 82
 تیسرے راوی سعید بن مینار نيں۔ امام ابن معین تے امام ابو حاتم نے انہاں نو‏‏ں ثقہ کہیا۔ ابن حبان نے ثقات وچ شمار کيتا۔ امام نسائی نے الجرح تے التعدیل وچ ثقہ کہیارہتل الرہتل جلد 4، صفحہ 91امام ابن کثیر رحمۃ اللہ تعالی علیہ اس روایت نو‏‏ں نقل کرنے دے بعد لکھدے نيں کہ
وھذا ھو المشہور عند الجمھور۔ جمہور علما دے نزدیک ایہی مشہور ا‏‏ے۔سیرۃ النبویہ جلد 1، صفحہ 199
عن سعید بن جبیر عن ابن عباس ولد انبی صلی اللہ علیہ وسلم عام الفیل لا ثندی عشرۃ لیلۃ مضت من ربیع الاوّل

امام ابن جریر طبری دا قول :
امام ابن جریر طبری لکھدے نيں کہ : ولد رسول اللہ صلی اللہ تعالیٰ علیہ تے آلہ وسلم یوم الاثنین عام الفیل لا ثندی عشرۃ لیلۃ مضت من شہر ربیع الاوّل۔

ابن اسحاق تے امام ابن ہشام
امام ابن ہشام نے محمد بن اسحاق دا قول نقل فرمایا کہ
ولد رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم یوم الاثنین لا ثندی عشرۃ لیلۃ خلت من شہر ربیع الاوّل عام الفیل
محدث ابن جوزی علیہ الرحمۃ لکھدے نيں کہ
قال ابن اسحاق ولد رسول اللہ صلی اللہ تعالیٰ علیہ وسلم یوم الاثنین عام الفیل لاثندی عشرۃ لیلۃ مضت من شہر ربیع الاوّل
امام ابن اسحاق دا ایہ قول انہاں کتاباں وچ وی موجود اے سبل الھدیٰ تے الرشاد جلد 1، صفحہ 334، شیعب الایمان بیہقی، جلد 2، صفحہ 458، السیرۃ النبویہ مع الروض الانف جلد 3 ص 93 امام ابن جوزی نے اپنی ہور کتاباں وچ وی سرکار اقدس  د‏‏ی جم تریخ بارہ ربیع الاوّل نو‏‏ں قرار دتا اے المیلاد النبوی، ص 31مولد العروس ،ص 14 علامہ ابن خِلدون لکھدے نيں کہ
ولد رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم عام الفیل لاثندی عشرۃ لیلۃ خلت من ربیع الاوّل ۔ امام ابو الفتح محمد بن محمد بن عبد اللہ بن محمد بن یحییٰ بن سید الناس الشافعی الاندلسی لکھدے نيں کہ

ساڈے سردار تے ساڈے نبی حضرت محمد رسول اللہ  د‏‏ی ولادت باسعادت پیر دے دن بارہ ربیع الاوّل شریف نو‏‏ں عام الفیل وچ ہوئی
امام ابن حجر مکی علیہ الرحمۃ لکھدے نيں کہ
وکان مولدہ لیلۃ الاثنین لاثندی عشرۃ لیلۃ خلت من شہر ربیع الاوّل النعمۃ الکبری علی العالم، ص 20
اور آپ  د‏‏ی ولادت باسعادت پیر د‏‏ی رات بارہ ربیع الاوّل نو‏‏ں ہوئی
امام حاکم دے مطابق:
عن محمد بن اسحاق ولد رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم لاثندی عشرۃ لیلۃ مضت من شہر ربیع الاوّل مستدرک جلد 2،ص 603

امام علی بن برہان الدین حلبی علیہ الرحمۃ لکھدے نيں
عن سعید بن المسیب ولد رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم عندالبھار ای وسطہ تے کان ذلک لمض اثنی عشرۃ لیلۃ مضت من شہر ربیع الاوّل سیرت حلبیہ، جلد1،ص 57
جلیل القدرمحدث امام بیہقی لکھدے نيں کہ
ولد رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم یوم الاثنین عام الفیل لاثندی عشرۃ لیلۃ مضت من شہر ربیع الاوّل
جلیل القدر محدث امام ابن حبان لکھدے نيں کہ
قال ابو حاتم ولد النبی صلی اللہ علیہ وسلم عام الفیل یوم الاثنین
لاثندی عشرۃ مضت من شہر ربیع الاوّل
محدث جلیل امام سخاوی علیہ الرحمۃ لکھدے نيں کہ
(ولد رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم) فی یوم الاثنین عند فجرہ لاثندی عشرۃ لیلۃ مضت ربیع الاوّل عام الفیل
امام ابوالحسن علی بن محمد ماوردی لکھدے نيں کہ
لانہ ولد بعد خمسین یومامن الفیل تے بعد موت ابیہ فی یوم الاثنین الثانی عشرمن شہر ربیع الاوّل
معروف سیرت نگار ملامعین واعظ کاشفی لکھدے نيں

عبدالرحمٰن جامی لکھدے نيں کہ:
محدث جلیل سید جمال حسینیؒ رقمطراز نيں کہامام ابو معشر نجیع ذہبی لکھدے نيں کہو قال ابو معشر نجیع ولد لاثندی عشرۃ لیلۃ خلت من ربیع الاوّل محدث جلیل ملیا علی قاری لکھدے نيں کہو المشہور انہ ولد فی یوم الاثنین ثانی عشر ربیع الاوّلشارح بخاری امام قسطلانی لکھدے نيں کہ:-و المشہور انہ دلد یوم الاثنین ثانی عشر شہر ربیع الاوّلامام زرقانی لکھدے نيں کہ:-و قال ابن کثیر وھو المشہور عند الجمھورو بالغ ابن جوزی تے ابن الجزار نقلا فیہ الاجماع وھو الذی علہہ العملعلامہ حسین بن محمد دیاربکری لکھدے نيں کہوالمشہور انہ ولد فی ثانی عشر ربیع الاوّل وھو قول ابن اسحاق شیخ عبد الحق محدث دہلوی لکھدے نيں کہ
و قیل لاثندی عشرۃ تے ھو االمشہور۔علامہ یوسف بن اسمعٰیل بنھانی لکھدے نيں کہ
فی یوم الاثنین ثانی عشرمن شہر ربیع الاوّل

 فقہ جعفریہ 
سرورِ کونین  د‏‏ی ولادت باسعادت 17 ربیع الاول جمعہ نو‏‏ں ہوئی۔

 ہور پڑھو 
 نطق الھلال بارخ ولادالحبیب والوصال (حبیب خدا صلی اﷲ تعالٰی علیہ وسلم د‏‏ی جم تریخ تے وصال پرہلال د‏‏ی گواہی) احمد رضا خان
 رحمت اللعالمین جلد اول، قاضی محمد سلیمان منصور پوری، صفحہ 376 تو‏ں 388

 ہور ویکھو 
 12 ربیع الاول
 9 ربیع الاول
 17 ربیع الاول

 حوالے 

گٹھ:محمد بن عبد اللہ