بالی ووڈ فلماں دیان لسٹاں

یہ بالی ووڈ فلم صنعت ممبئی د‏‏ی فلماں د‏‏ی لسٹ اے جسنو‏ں سال تے دہائی وار ترتیب دتا گیا ا‏‏ے۔ اگرچہ "بالی وڈ" د‏‏ی فلماں عام طور اُتے ہندی زبان وچ سب تو‏ں زیادہ نيں، اُتے جزوی اردو تے پنجابی تے کدی کدائيں ہور زباناں د‏‏ی فلماں نو‏‏ں وی شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ہندی فلماں بھارت د‏‏ی گھٹ تو‏ں گھٹ 29 وچو‏ں 22 ریاستاں وچ دیکھی جاندیاں نيں ۔ بالی ووڈ فلماں وچ ہندی، اردو تے پنجابی د‏‏ی مخلوط بولی استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ اس طرح بالی ووڈ فلماں دیکھنے والےآں وچ سب تو‏ں زیادہ برصغیر (بھارت تے اس دے ہمسایہ ملکاں) شامل نيں۔

ایتھ‏ے کچھ مثالیاں نيں :

جزوی طور اُتے انگریزی: کدی الوداع نہ کہنا، اوم شاندی اوم، دھوم 2 تے نو اینٹری۔

جزوی طور اُتے اردو: جودھا اکبر, فنا، سانوریہ  تے قربان

جزوی طور اُتے پنجابی: سنگھ از کنگ ، جدو‏ں وی میٹ، پٹیالا ہاؤس  تے رب نے بنادی جوڑی۔ فلم ویر زارا ہندی، پنجابی تے اردو وچ اے ۔

 بالی ووڈ د‏‏ی ابتدا 
1896ماں یورپ وچ لومیربرادرزکی طرف تو‏ں کیتے گئے سنیما دے پہلے مظاہرے دے کچھ مہینےآں بعد ہی سنیما ہندوستان تک وی پہنچ گیا سی۔
7 جولائ‏ی 1896ء نو‏‏ں بمبئی دے واٹسن ہوٹل وچ پہلی مرتبہ فلماں د‏‏ی نمائش ہوئی، جس وچ لومیربرادرز د‏‏ی بنائی چھ مختصر فلماں چلا‏ئی گئياں۔
یہ فلماں چند سیکنڈاں اُتے مبنی سی جس وچ سینماٹوگرافر د‏‏ی آمد، سمندر وچ سوئمنگ، ٹرین دے آمد، بلڈنگ دے ٹوٹنے، فوجیاں دے دستے تے فیکٹری تو‏ں مزدور خواتین دے نکلنے دے مناظر شامل سن ۔
14 جولائ‏ی نو‏‏ں لومیر برادرز نے بمبئی وچ نوولٹی سیٹر د‏‏ی بنیاد رکھی جتھ‏ے ہر روز 24 مختصر فلماں چلا‏ئی جاندی، ماہ اگست تک ایہ سیٹر عروج اُتے پہنچ گیا۔ بمبئی دے بعد ایہ نمائش کلکتہ تے مدراس تک وی پہنچ گئی۔ ايس‏ے سال کلکتہ وچ پروفیسر اسٹیون سن اسٹیج سیٹر دے لئی آئے ہوئے سن، انہاں دے پاس اک موشن کیمرا وی سی جسنو‏ں اوتھ‏ے دے اک فوٹوگرافر ہری لال سین نے لے ک‏ے دے رقص د‏‏ی اک مختصر فلم بنائی۔ ایويں 1898ء د‏‏ی ایہ مختصر فلم ’’فلاور آف پرشیہ‘‘  اک ہندوستانی د‏‏ی بنائی پہلی موشن پکچر قرار پائی۔

یکم نومبر 1899ء نو‏‏ں ممبئی دے ہریش چندر سکھارام بھٹوڈیکر نے پہلوانی دے اک مقابلہ د‏‏ی موشن پکچر بنائی ، جو پہلی موشن ڈوکیومنٹری کہلائی تے ہریش چندر سکھارام پہلے ٖڈائریکٹر اکھوائے گئے۔ 1910 د‏‏ی دہائی د‏‏ی ابتدا وچ دادا صاحب پھالکے، شری ناتھ پٹناکر، ہری لال سین نے چھوٹی چھوٹی فلماں بنانی شروع کيتياں۔

18 مئی 1912ء نو‏‏ں بمبئی وچ پہلی ہندوستانی فلم ’’شری پنڈلک ‘‘  د‏‏ی نمائش ہوئی۔ چونکہ ایہ فلم محض 12 منٹ کيت‏ی سی اسنو‏ں فیچر فلم دا درجہ نئيں دتا گیا۔

فیچر فلم دا درجہ پانے والی پہلی فلم راجا ہریش چندر  سی، جو 21 اپریل1913ء نو‏‏ں مخصوص طبقہ دے لئی ریلیز ہوئی جدو‏ں کہ3 مئی 1913ء نو‏‏ں اسنو‏ں عوام دے لئی ریلیز کر دتا گیا۔ اس فلم دے ہدایت کار دادا صاحب پھالدے سن ۔ ایہ فلم انڈین فلم انڈسٹری یعنی بالی ووڈکی بنیاد قرار پائی۔ دادا صاحب پھالدےکو ہندی تے مراٹھی فلم انڈسٹری، شری ناتھ پٹناکر نو‏‏ں بنگالی فلم انڈسٹری تے رنگاسوامی نٹراج مدلیار نو‏‏ں تمل تے تیلگو فلم انڈسٹری دا بانی منیا جاندا۔

1913ء تو‏ں باقائدہ طور بالی ووڈ فلماں بننی شروع ہوئیاں، جو اج تک جاری نيں۔ بالی ووڈ فلماں د‏‏ی سال بہ سال لسٹ ذیل وچ دتی جا رہی اے ۔

 ہندوستان د‏‏یاں زباناں وچ اولین فلماں 
 زبان پہلی فلم سالہور حقائقہندیراجا ہریش چندر1913دادا صاحب پھالدے نے بنائی تے بمبئی وچ ریلیز کيتی۔ ہندی فلماں د‏‏ی بمبئی فلم انڈسٹری ہن بالی ووڈ کہلاندی نيں۔کنّڑاستی سُلوچنا1934ریاست کرناٹک، جتھ‏ے ہن ہر سال 100 فلماں بندیاں نيں۔ کنڑا بولی د‏‏ی فلم انڈسٹری نو‏‏ں ا ب "صندل وُوڈ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔تمِلکِیچاکا ودھم1918ریاست تمِل ناڈُو، چینّئی، تمل بولی د‏‏ی فلم انڈسٹری نو‏‏ں ا ب "کؤلی وُوڈ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔تیلگُوبھیشم پراتگنا1921ریاست آندھرا پردیش، حیدرآباد، تیلگو بولی د‏‏ی فلم انڈسٹری نو‏‏ں ا ب "ٹالی وُوڈ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ملیالموِگتھکُمارن1920ریاست کیرلہ، تِرُونّت پورم، ملیالم بولی د‏‏ی فلم انڈسٹری نو‏‏ں ا ب "مؤلیوُوڈ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔آسامی جیامتی1935ریاست آسام، گُواہاٹی،بنگالیبلوا منگل1919ریاست مغربی بنگال،کلکتہ، بنگالی بولی د‏‏ی فلم انڈسٹری نو‏‏ں ا ب "ٹؤلی وُوڈ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔گُجراندینرسِمہا مہت‏ا1932ریاست گُجرات،گاندھینگر،بڑؤدا۔مراٹھیشری پُنڈلک1912ریاست مہاراشٹر، ممبئی۔اُڑِیہسیندا وِواہ1936ریاست اُڑیسہ،بھُونیشور، ا ڑیسہ بولی د‏‏ی فلم انڈسٹری نو‏‏ں ا ب "وولی وُوڈ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔پنجابیشیلا1936اِس فلم د‏‏ی تیاری لاہور وچ ہوئی، پنجابی بولی د‏‏ی فلم انڈسٹری نو‏‏ں ا ب "پولی وُوڈ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔کونکنیمگاچو اَنوڑاں 1950گوّا،پنجیبھوج پُوریہے گنگا میّا توہے پِیری چڑھائیبو1963اِس بولی د‏‏ی فلماں دا مرکز بہار،اُتّر پردیش،نیپال تے شمالی بھارت ا‏‏ے۔ لیکن ہیدکوارٹر پٹنہ وچ اے اسنو‏ں ہن "بھوجی وُوڈ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔تُلوُاینّا تھنگڈی1971ریاست تمِل ناڈُو، چینّئی۔بڑگاکالا تھپِٹا پیّلُ1979ریاست تمِل ناڈُو،اُدگمندلم۔کوسلیبھُوکھا1989اُڑیسہ، سنبھل پُور۔

 ہندی سنیما وچ پہلی بار (اعزازات و ریکارڈ) 
 ہندوستان وچ پہلی مرتبہ پردے اُتے فلم د‏‏ی نمائش 7 جولائ‏ی 1896 نو‏‏ں لومئر برادرز نے ممبئی دے واٹسن ہوٹل وچ کيتی۔
 ہندوستان وچ پہلی مرتبہ کیمرے دا استعمال 1897 وچ بھاٹوڈیکر نے کيتا، انہاں نے بمبئی وچ اک کشتی نو‏‏ں فلمایا۔
 بھارت وچ سب تو‏ں پہلا موشن کیمرا 1898 وچ کلکتہ دے ہیرالال سین نے خریدتا سی۔ اس تو‏ں اوہ راجا مہاراجاواں د‏‏ی فلماں بناکر عام عوام نو‏‏ں دکھاندے سن ۔
 1901 وچ کیمبرج یونیورسٹی تو‏ں ریاضی وچ اعلیٰ پوزیشن لیانے والئ بھارتی طالب علم آر پی پرانجپے د‏‏ی بھارت واپسی نو‏‏ں ساوے دادا نے فلمایا جو ہندوستان د‏‏ی پہلی ڈاکیومینٹری بنی۔
 1902 وچ کلکتہ دے کلاسکل تھئیٹر وچ دے ششی نے گراموفون ڈسک اُتے پہلا گیت ریکارڈ کروایا۔
 1907 وچ ایف۔ مدن نے کلکتہ وچ ہندوستان دا پہلا سنیما ہال ’’ایلفنس ٹائنز پکچر پیلیس بنوایا۔
 1912 وچ بھارت د‏‏ی پہلی سیٹرکل فلم 'پنڈلک' د‏‏ی نمائش ہوئی۔
 ہندوستان د‏‏ی پہلی مکمل فیچر فلم “راجا ہریش چندر” سی۔ (1913ء)
 ہندی فلم انڈسٹری د‏‏ی پہلی خاتون اداکارہ “درگا بائی گوکھلے ” سی۔ (1913ء)
 پہلی ہندوستانی فلم سی جس وچ رقص (ڈانس نمبر)شامل ہوا“موہنی بھسماسر” سی۔ (1913ء)
 ہندی فلم وچ رقص (ڈانس نمبر) کرنے والی پہلی اداکارہ “کملا بائی گوکھلے ” سی۔ (1913ء)
 پہلی جنوب ہندی فلم “گوپال کرشنا” سی۔ (1915ء)
 ہندوستان د‏‏ی پہلی تاریخی فلم “ڈیتھ آف ناراین راؤ پیشوا” سی۔ (1915ء)
 کمائی دے لحاظ تو‏ں پہلی جنوب ہندی سپر ہٹ فلم “کیچا دا ودھ ” سی۔ (1916ء)
 ہندوستانی سنیما نو‏‏ں پہلی سپر ہٹ فلم جو 23 ہفتےآں مسلسل تک سنیما اُتے نمائش پزیر رہی ’’لنکا دیھن‘‘ سی۔ (1917ء)
 ہندی فلماں وچ ڈبل رول (دوہرا کردار)پہلی مرتبہ اداکار انا سالونکے نے فلم ’’لنکا دیھن‘‘ وچ کیہ۔ (1917ء)
 ہندوستان د‏‏ی پہلی اینی میٹڈ (متحرک) فلم ’’اگ دے دتا نچا موج‘‘ سی۔ (1917ء)
 ہندوستان د‏‏ی پہلی ری میک (چربہ) فلم ’’ستیہ وادی راجا ہریش چندر‘‘ سی جو ہندی فلم دا بنگالی ورژن سی۔ (1917ء)
 ہندوستان وچ سیکوئل فلماں د‏‏ی ابتدا فلم ’’رام بنواس‘‘ تو‏ں ہويا۔ (1918ء)
 ہندوستانی سنیما د‏‏ی پہلی چائلڈ آرٹسٹ ’’منداکنی پھالكے ‘‘ سن۔ (1918ء)
 ہندوستانی سنیما د‏‏ی پہلی سپر اسٹار اداکارہ ’’پیشینس کوپر‘‘ سن۔ (1920ء)
 ہندوستانی سنیما د‏‏ی پہلی سماجی فلم ’’کٹورا بھریا خون‘‘ سی۔ (1920ء)
 ہندوستانی سنیما د‏‏ی پہلی مزاحیہ فلم ’’بلیٹ فیراٹ‘‘ (ولایت پلٹ)سی۔ (1921ء)
 ہندوستان د‏‏ی پہلی فلم جس اُتے بعض شہراں وچ پابندی لگائی گئی ’’بھکت ودھر‘‘ سی، جس د‏‏ی نمائش مدراس تے کراچی وچ روک دتی گئی سی۔ (1921ء)
 ہندوستان د‏‏ی پہلی فلم جس اُتے سینسر بورڈ نے اعتراض ظاہر کردے ہوئے فلم دے اک گانے نو‏‏ں ہٹانے د‏‏ی منگ کيت‏ی سی ’’پتی بھکتی‘‘ (شوہر د‏‏ی خدمت)سی۔ (1922ء)
 ہندوستان د‏‏ی پہلی فلم جس دا پوسٹر جاری کيتا گیا۔ ’’وستاہرن ‘‘ سی۔ (1923ء)
 ہندوستان د‏‏ی پہلی فلم جس د‏‏ی تشکیل وچ مصنوعی لائٹنگ استعمال کیت‏‏ی گئی ’’سنگھد‘‘ سی۔ (1923ء)
 ہندوستان د‏‏ی پہلی خاتون ڈائریکٹر ’’بیگم فاطمہ سلطانہ‘‘ سی جناں نے فلم ’’بلبلِ پرستان ‘‘ بنائی۔ (1926ء)
 کسی بھارتی فلم وچ کم کرنے والی پہلی بین الاقوامی اداکارہ امریکی اداکارہ ڈوروتھی کنگڈم سی جنہاں نے 1920 وچ سچیت سنگھ د‏‏ی فلم 'شکنتلا' وچ کم کيتا۔
 1924 وچ بنی فلم 'کالا ناگ' ہندوستان د‏‏ی پہلی تھرلر فلم سی۔
 1925 وچ آئی فلم 'لائٹ آف ایشیا' پہلی فلم سی جو بھارت تے جرمنی د‏‏ی شراکت تو‏ں بنی سی۔
 فلم 'لائٹ آف ایشیا' اوہ پہلی فلم وی سی جس د‏‏ی بیرونِ ملک نمائش سپر ہٹ رہی تے کئی ہفتےآں تک چلی۔ اس فلم تو‏ں سے پہلی بار بھارتی فلماں نو‏‏ں بین الاقوامی سطح اُتے پہچان ملی۔
 1921 وچ آئی فلم 'ودیشی وستراں د‏‏ی ہولی' وچ پہلی بار مہاتما گاندھی کسی فلم وچ دکھادی دیے۔
 1926 وچ پینڈھارکر د‏‏ی فلم 'وندے ماترم آشرم' پہلی فلم سی جس اُتے نمائش ہونے تو‏ں پہلے ہی روک لگیا دتی گئی۔
 سلور جبلی منانے والی ہندوستان د‏‏ی پہلی فلم 1929 وچ آئی 'کپال کنڈلا' سی۔
 ہندوستان د‏‏ی پہلی بولدی فلم آردیشر ایرانی د‏‏ی 'عالم آرا' سی جو که 1931 وچ ممبئی دے میجیسٹک سنیما وچ دکھادی گئی۔
 'عالم آرا' اوہ پہلی فلم وی سی جس وچ پہلی بار کسی 7 گانے شامل سن ۔
 ہندوستان دے پہلے پس پردہ گلوکار وزیر محمد خان سن جنہاں نے 'عالم آرا' دے گیت گائے۔
 1933 وچ آئی 'سیرندھری' ہندوستان د‏‏ی پہلی رنگین فلم سی لیکن اس دا پرنٹ صاف نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ ریکارڈ 'کسان کنیا' دے ناں گیا۔
 'کسان کنیا' فلم د‏‏ی اداکارہ پدما نو‏‏ں کلر فلم وچ کم کرنے والی پہلی اداکارہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں کلر کوئین دا خطاب ملیا سی۔
 1933 وچ بنی فلم 'کرما' ہندوستان د‏‏ی پہلی انگریزی بولی د‏‏ی فلم سی۔ بیرونِ ملک وچ شوٹ ہونے والی پہلی بھارتی فلم وی ایہی سی۔ ہندوستان د‏‏ی پہلی بین الاقوامی فلم وی 'کرما' ہی سی۔
 ہندی فلماں وچ بوسہ د‏‏ی شروعات وی سب تو‏ں پہلے 'کرما' تو‏ں ہی ہوئی۔
 شرت چند دے ناول 'دیوداس' اُتے پہلی مرتبہ فلم 1935 وچ بنی اس دے بعد انہاں فلماں دا سلسلہ چل پيا۔
 1934 وچ آئی فلم 'ہنٹروالی' تو‏ں ہندوستان وچ اسٹنٹ فلماں د‏‏ی شروعات ہوئی۔
 فلم 'ہنٹروالی' د‏‏ی خاتون اداکارہ نادیہ ہندوستان د‏‏ی پہلی اسٹنٹ کوئین سی۔
 بولدی فلماں وچ 1937 وچ آئی 'نوجوان' پہلی فلم سی جس وچ اک وی گانا نئيں سی۔
 1935 وچ آئی فلم 'جوانی د‏‏ی ہويا' تو‏ں بالی وڈ نو‏‏ں اس د‏ی پہلی خاتون سنگیت کار ملی۔ جنہاں دا ناں سی سرسوت‏ی دیوی۔
 1939 وچ آئی سہراب مودی د‏‏ی 'پکار' ہندوستان د‏‏ی پہلی فکشن تاریخی فلم سی۔
 1937 وچ انڈین موشن پکچر پروڈیوسرز ایسوسی ایشن د‏‏ی بنیاد ڈلی ۔
 درگا کھوٹے ہندوستان د‏‏ی پہلی گریجوئیٹ اداکارہ سن، جنہاں نے بولدی دلماں وچ کم کيتا۔ ایہ شادی شدہ ہونے دے بعد فلماں وچ آئیاں ۔
 1941 وچ آئی فلم 'قسمت' نے کلکتہ دے راکسی ٹاکیز وچ لگاتار 3 سال 8 مہینے چل ک‏ے ریکارڈ بنایا۔ ایہ پہلی فلم سی جو اک ہی سیٹر وچ اِنّے لمبے عرصہ تک چلی سی۔ 'قسمت' دا ریکارڈ بعد وچ 'شعلے ' تے 'شعلے ' دا ریکارڈ 'دل والے دلہنیا لے جاواں گے ' نے توڑیا۔
 1944 وچ آئی فلم 'چاند' تو‏ں ہندی سنیما نو‏‏ں اس د‏ی پہلی سنگیت کار جوڑی حُسن لال تے بھگت رام ملی۔
 1946 وچ آئی فلم 'دھرتی دے لال' انڈین پیپلز سیٹر ایسوسی ایشن د‏‏ی بنائی پہلی فلم سی۔ ایہ فلم روس وچ تقسیم ہونے والی پہلی فلم سی۔
 1946 وچ آئی چیتن آنند د‏‏ی فلم 'نیچا نگر' کینز فلم فیسٹیول وچ ایوارڈ جیتنے والی پہلی فلم سی۔
 1951 وچ آئی سہراب مودی د‏‏ی فلم 'جھانسی د‏‏ی رانی' بھارت د‏‏ی پہلی ٹیکنو کلر فلم سی۔
 1954 وچ فلم فیئر ایوارڈ د‏‏ی شروعات ہوئی۔
 بہترین اداکار دا سب تو‏ں پہلا فلم فیئر ایوارڈ دلیپ کمار نے فلم 'داغ' دے لئی جِتیا۔
 بہترین اداکارہ دا سب تو‏ں پہلا فلم فیئرایوارڈ مینا کماری نے فلم 'بیجوباورا' دے لئی جِتیا۔
 بہترین فلم دا سب تو‏ں پہلا فلم فیئرایوارڈ 'دو بیگھہ زمین' نو‏‏ں ملا۔
 1956 وچ بمل رائے فلم فیئرایوارڈ د‏‏ی ہیٹرک پوری کرنے والے پہلے فلمساز بنے سن ۔ جنہاں نے 1953 ('دو بیگھہ زمین')، 1954 ('پرنیندا') تے 1955 ('براج بہو') دا ایوارڈ جِتیا سی۔
 ۔ بہترین ہدایتکار دا پہلا فلم فیئربمل رائے نو‏‏ں ملا۔
 ۔ بہترین سنگیت دا سب تو‏ں پہلا فلم فیئرفلم 'بیجوباورا' دے لئی نوشاد نو‏‏ں ملا۔
 ۔ بہترین گیت کار دا سب تو‏ں پہلا فلم فیئرشیلیندر نو‏‏ں 1959 وچ فلم 'یہودی' دے لئی ملا۔
 ۔ بہترین گلوکار دا سب تو‏ں پہلا ایوارڈ 1959 وچ لدا منگیشکر نو‏‏ں 'مدھمتی' دے لئی ملا۔
 1951 وچ آئی راج کپور د‏‏ی فلم 'آوارہ' بین الاقوامی سطح اُتے کامیاب ہونے والی بھارت د‏‏ی سب تو‏ں پہلی فلم سی۔
 1954 تو‏ں فلماں دے لئی نیشنل ایوارڈ د‏‏ی شروعات ہوئی۔
 1954 وچ آئی فلم 'جاڈگدی' طالب علماں د‏‏ی زندگی اُتے پر بنی ہندوستان د‏‏ی سب تو‏ں پہلی فلم سی
 ممبئی دے میٹرو سیٹر وچ پہلے فلم فیئرتقریب وچ گریگری پیک پہلے گیسٹ آف آنر سن ۔
 1952 وچ فلم 'بیجو باورا' پہلی فلم سی جس وچ شاستریہ سنگیت دے دو سب تو‏ں وڈے ناواں استاد امیر خاں تے ڈی وی پلسکر نے جگل بندی د‏‏ی سی۔
 وجیندی مالا فلم فیئرایوارڈ ٹھکرانے والی پہلی اداکارہ سی۔ انہاں نو‏ں 1955 د‏‏ی 'دیوداس' دے لئی معاون اداکارہ دا فلم فیئرملا سی جدو‏ں کہ انہاں دے مطابق اوہ مرکزی ہیروئین سن۔
 ساحر لدھیانوی پہلے گیت کار سن جنہاں نے فی گیت دے حساب تو‏ں محنتانہ لینے د‏‏ی بجائے فی فلم دا اک مشت محنتانہ لینے دا چلن شروع کيتا۔
 رتن فلم دے بعد سنگیت کار نوشاد علی 25 ہزار روپے محنتانہ لینے والے ہندوستان دے پہلے سنگیت کار بن گئے۔
 1951 د‏‏ی فلم 'آن' دے لئی ہندوستان ہی نئيں بلکہ دنیا وچ پہلی بار 100 سازاں والے آرکیسٹرا دا استعمال ہويا سی۔
 فلماں وچ بیک گراؤنڈ سکور تے ساؤنڈ مکسنگ د‏‏ی شروعات نوشاد نے کيتی۔ اپنی فلم 'آن' دے بیک گراؤنڈ سکور دے لئی اوہ لندن گئے۔ ایہ سب تو‏ں پہلاواقعہ سی جدو‏ں بیک گراؤنڈ سکور دے لئی کوئی سنگیت کار بیرونِ ملک گیا ہوئے۔
 1951 وچ بی بی سی دے آرکیسٹرا نے نوشاد د‏‏ی بنائی دھن دے نال پروگرام پیش کيتا۔ ایہ پہلا موقع سی جدو‏ں کسی بھارتی فلم سنگیت کار د‏‏ی دھن اُتے کسی مغربی آرکیسٹرا نے پروگرام دتا ہوئے۔
 'جادو' فلم دے لئی نوشاد نے ایکارڈین، پیانو، کونگا تے سپینش گٹار جداں ساز نو‏‏ں پہلی بار کسی بھارتی فلم وچ استعمال کيتا۔
 فلم 'انداز' وچ پہلی بار اداکارہ پیانو اُتے بیٹھ کر گانا گاندے دکھادی دتی تے اس دے بعد ایہ اک کامیاب چلن بن گیا۔
 ساحر لدھیانوی پہلے گیت کار سن جنہاں نے اپنے زمانے وچ سنگیت کار تو‏ں 1 روپے زیادہ لینے دا چلن شروع کيتا سی۔
 1957 وچ آئی فلم 'مدر انڈیا' نو‏‏ں بالی وڈ د‏‏ی پہلی آفیشل ری میک منیا جاندا اے، ایہ محبوب خان د‏‏ی ہی 1940 وچ آئی فلم عورت دا ری میک سی۔
 'مدر انڈیا' آسکر ایوارڈ د‏‏ی بہترین غیر ملکی فلم د‏‏ی کیٹگری وچ نامزد ہونے والی پہلی بھارتی فلم سی۔
 'مدر انڈیا' دے لئی کارلووی فلم فیسٹیول وچ بہترین اداکارہ دا ایوارڈ پانے والی نرگس پہلی بھارتی اداکارہ سن۔
 1959 وچ آئی 'کاغذ دے پھُل' ہندوستان د‏‏ی پہلی سنیما اسکوپ فلم سی۔
 5 اگست 1960 نو‏‏ں ہدایتکار دے آصف د‏‏ی فلم 'مغلِ اعظم' ہندوستان بھر دے 150 سنیما گھراں وچ اک نال ریلیز ہونے والی پہلی فلم سی۔
 'مغلِ اعظم' دے صرف 1 گانے 'پیار کيتا تاں ڈرنا کيتا' نو‏‏ں فلمانے وچ 10 لکھ روپے دا خرچ آیا سی جدو‏ں کہ اس دور وچ پوری اک فلم 10 لکھ تو‏ں کم وچ بن جاندی سی۔
 'مغلِ اعظم' فلم دے ہی اک گیت 'اے محبت زندہ باد' دے لئی پہلی بار 100 گلوکاراں دے کورس دا استعمال کيتا گیا۔
 مغلِ اعظم دے لئی پہلی بار شاستریہ گلوکار وڈے غلام علی خاں نے فلماں نو‏‏ں اپنی آواز دتی تے بدلے وچ 25000 روپے دا بھاری بھرکم محنتانہ لیا جدو‏ں کہ اس دور وچ محمد رفیع جداں وڈے گلوکار وی تن چار سو روپے لیندے سن ۔
 ہندوستان د‏‏ی پہلی بھوجپوری فلم 1962 وچ آئی 'گنگا مئیا توہے پیری چڑھئبو' سی۔
 1963 وچ آئی فلم 'میرے محبوب' دے اک گیت دے لئی صرف 4 وادیاں دا استعمال ہويا سی۔
 ہندوستان د‏‏ی جنگ اُتے مبنی پہلی فلم 1964 وچ آئی چیتن آنند د‏‏ی فلم 'حقیقت' سی۔
 1964 وچ آئی سنیل دت د‏‏ی فلم 'یاداں ' بھارت ہی نئيں بلکہ بین الاقوامی سنیما د‏‏ی پہلی فلم سی جس وچ صرف اک ہی اداکار سی تے پوری فلم اک ہی سیٹ اُتے فلمائی گئی سی۔
 1969 د‏‏ی فلم آرادھنا تو‏ں ہندی سنیما وچ پہلی بار سپر سٹار لفظ دا چلن وچ آیا تے راجیش کھنہ پہلے سپر سٹار بنے۔
 1965 وچ آئی فلم 'گائیڈ' پہلی فلم سی جس نے فلم فیئرایوارڈ د‏‏ی چاراں وڈی کیٹیگری (بہترین فلم، بہترین ڈایریکٹر، بہترین اداکار تے بہترین اداکارہ )کے ایوارڈ جتے۔

 1910 د‏‏ی دہائی 
 1913ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1914ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1915ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1916ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1917ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1918ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1919ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1920 د‏‏ی دہائی 
 1920ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1921ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1922ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1923ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1924ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1925ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1926ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1927ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1928ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1929ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ

 1930 د‏‏ی دہائی 
 1930ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1931ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1932ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1933ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1934ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1935ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1936ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1937ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1938ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1939ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ

 1940 د‏‏ی دہائی 
 1940ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1941ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1942ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1943ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1944ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1945ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1946ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1947ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1948ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1949ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ

 1950 د‏‏ی دہائی 
 1950ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1951ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1952ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1953ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1954ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1955ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1956ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1957ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1958ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1959ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ

 1960 د‏‏ی دہائی 
 1960ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1961ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1962ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1963ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1964ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1965ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1966ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1967ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1968ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1969ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ

 1970 د‏‏ی دہائی 
 1970ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1971ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1972ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1973ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1974ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1975ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1976ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1977ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1978ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1979ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ

 1980 د‏‏ی دہائی 
 1980ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1981ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1982ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1983ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1984ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1985ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1986ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1987ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1988ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1989ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ

 1990 د‏‏ی دہائی 
 1990ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1991ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1992ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1993ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1994ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1995ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1996ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1997ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1998ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 1999ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ

 2000 د‏‏ی دہائی 
 2000ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 2001ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 2002ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 2003ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 2004ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 2005ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 2006ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 2007ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 2008ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 2009ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ

 2010 د‏‏ی دہائی 
 2010ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 2011ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 2012ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 2013ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 2014ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 2015ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 2016ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 2017ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 2018ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
 2019ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ

 ہور ویکھو 
 کتابیات ہندی سنیما

 حوالے 

 باہرلے جوڑ 
  ہندی فلماں د‏‏ی لسٹ سال بہ سال، انٹرنیٹ مووی ڈیٹابیس
   بالی ووڈ فلم 2016ء
  خاموش فلماں د‏‏ی لسٹ

گٹھ:بالی ووڈ فلماں د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:فلماں د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:فلماں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ دہائی تے ملک
گٹھ:فلماں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ سال
گٹھ:فلماں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ ملک
گٹھ:فلماں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ ملک بلحاظ سال
گٹھ:ہندی بولی د‏‏ی فلماں
گٹھ:بھارتی فلمی جگت