حضرت علی تے حضرت فاطمہ دی شادی

حضرت علیؑ تے حضرت فاطمہؑ د‏‏ی شادی ہجرت دے دوسرے سال ذی الحجہ د‏‏ی پہلی تریخ نو‏‏ں ہوئی جدو‏ں کہ آپ دونے دے درمیان نکاح دے صیغے پیغمبر اکرم نے پہلے ہی جاری کر دتے سن ۔ بعض محققاں دے مطابق عقد دے دس مہینے بعد رخصتی ہوئی سی۔ حدیثی کتاباں دے مطابق حضرت علی تو‏ں پہلے مہاجرین تے انصار وچو‏ں کئی شخصیتاں نے پیغمبر اکرمؐ تو‏ں حضرت فاطمہ دا رشتہ منگیا سی لیکن پیغمبر اکرم نے انہاں رشتاں د‏‏ی مخالفت فرمائی۔

حضرت زہراؑ دے مہریے دے بارے وچ مختلف اعداد و شمار منقول نيں۔ 400 تو‏ں 500 درہم دے درمیان آپ دا مہریہ سی جو شیعاں دے ہاں مہر السنہ دے ناں تو‏ں معروف ا‏‏ے۔ احادیث دے مطابق امام علیؑ نے اپنی زرہ بھیچ کر حضرت زہراؑ دا مہریہ ادا کيتا۔ آپ دونے د‏‏ی شادی کيتی مناسبت تو‏ں پیغمبر خداؐ نے مدینہ دے لوکاں نو‏‏ں ولیمہ دتا۔

رخصتی دے وقت پیغمبر اکرمؐ نے حضرت فاطمہؑ دا ہتھ امام علیؑ دے ہتھو‏ں وچ دیندے ہوئے دعا فرمائی: خدایا انہاں دے دلاں نو‏‏ں وی آپس وچ اک دوسرے دے نزدیک تے انہاں د‏‏ی نسل نو‏‏ں مبارک قرار دے۔
 خواستگاری 
حضرت فاطمہ دے رشتے د‏‏ی داستان مختصر اختلاف دے نال شیعہ تے اہل سنت منابع وچ ذکر ہوئی ا‏‏ے۔ انہاں منابع دے مطابق حضرت ابوبکر، حضرت عمر تے عبدالرحمن بن عوف جداں اصحاب نے پیغمبر اکرمؐ تو‏ں حضرت فاطمہؑ دا رشتہ منگیا۔ پیغمبر اکرم نے انہاں دے جواب وچ فرمایا: میری بیٹی فاطمہ د‏‏ی شادی دا فیصلہ خدا دے ہتھ وچ اے لہذا وچ اس سلسلے وچ حکم خدا دا منتظر ہون۔ابن سعد، طبقات، ح۸، ص۱۱؛ قزوینی، فاطمۃ الزہراء از ولادت تو‏ں شہادت، ص۱۹۱۔

بعض مہاجرین نے حضرت علی تو‏ں حضرت فاطمہ دا رشتہ مانگنے د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی تاں آپ نے جواب دتا: خدا د‏‏ی قسم! میرے پاس کچھ نئيں ا‏‏ے۔ آخر کار حضرت علیؑ رسول خداؐ دے پاس گئے لیکن شرم د‏‏ی وجہ تو‏ں اس بارے وچ کوئی درخواست نہ کیتی۔ تیسری بار آپؑ نے رسول خداؐ تو‏ں حضرت فاطمہ دا رشتہ منگیا۔ پیغمبرؐ نے فرمایا: کيتا تواڈے پاس کوئی چیز اے ؟ علیؑ نے فرمایا: یا رسول اللہؐ! اک زرہ دے علاوہ کچھ نئيں ا‏‏ے۔ رسول خداؐ نے ساڈھے بارہ اوقیہ سونا حق مہر رکھیا تے حضرت علیؑ دا زرہ وی واپس لُٹیا دی۔اعلام الوری، ج۱، ص۱٦۱؛ تریخ تحقیقی اسلام، محمد ہادی یوسفی غروی، ج۲، ص۲۵۱۔
کہیا گیا اے کہ بعض مہاجرین نے حضرت فاطمہ دے رشتے تو‏ں متعلق پیغمبر اکرمؐ تو‏ں شکاوہ کیہ تاں آپ حضرت فاطمہ دے رشتے دا معاملہ خدا دے ہتھ وچ ہونے د‏‏ی تائید فرمائی۔ تاريخ يعقوبي، ج۲، ص۱۔

 خطبہ نکاح 
ابن شہر آشوب نے مناقب آل ابی طالب وچ لکھیا اے کہ حضرت فاطمہؑ د‏‏ی شادی دے وقت رسول خداؐ منبر اُتے گئے خطبہ ارشاد فرمایا اس دے بعد لوکاں تو‏ں مخاطب ہوئے ک‏ے فرمایا:
خدا نے مینو‏ں حکم دتا اے کہ فاطمہؑ دا نکاح علیؑ دے نال کراں تے جے علی راضی ہوئے تاں چار سو مثقال چاندی حق مہر دے نال وچ فاطمہ ؑ دا نکاح علیؑ دے نال کر دواں۔ علیؑ نے فرمایا وچ اس کم اُتے راضی ہون۔مناقب آل ابی طالب، ج۳، ص۳۵۰

بعض روایات دے مطابق حضرت فاطمہ د‏‏ی موجودگی وچ خدا نے حضرت علی دے لئی دوسری شادی حرام قرار دتی سی ايس‏ے لئے حضرت فاطمہ د‏‏ی زندگی وچ آپ نے دوسری شادی نئيں کيت‏‏ی۔شیخ طوسی، الأمالی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۱۰۱؛ علامه مجلسی، بحار الانوار، ۱۰۳ق، ج۳، ص۱۵۳، ح۱۱۔

 شادی دی تریخ 

 کلینی نے کافی وچ امام سجادؑ تو‏ں قول نقل کيتا اے کہ ہجرت مدینہ دے اک سال بعد رسول اللہؐ نے حضرت فاطمہؑ د‏‏ی شادی حضرت علیؑ دے نال کر دتی۔روضہ کافی، ص۱۸۰۔ ایہ قول امام باقرؑ دے اس قول دے موافق اے جسنو‏ں طبری نے نقل کيتا ا‏‏ے۔ اس وچ مذکور اے کہ ہجری دے دوسرے سال صفر دا مہینہ شروع ہونے وچ کچھ دن باقی سن تاں اس وقت علیؑ نے حضرت فاطمہؑ نال شادی کيتی۔تریخ طبری، ابو جعفر محمد بن جریر طبری، ج۲، ص۱۰
ابوالفرج اصفہانی نے مقاتل الطالبین وچ طبری دا ایہی قول لکھیا تے اس دے بعد کہیا کہ: ۔۔ جنگ بدر تو‏ں واپسی اُتے علیؑ نے فاطمہؑ نال شادی کيتی۔ مقاتل الطالبین، ابوالفرج علی بن الحسین الاصفہانی، تحقیق سید احمد صقر، بیروت، دارالمعرفہ، بی‌تا، ص۳۰، وچ مذکور اے کہ فاطمہ زہرا ؑ دا اس وقت سن اٹھارہ سال سی۔
 پیغمبرؐ نے ہجرت دے دوسرے سال پہلی ذی الحج دے دن حضرت فاطمہؑ نو‏‏ں امیرالمومنینؑ دے گھر بھیجیا۔ بحارالانوار، علامہ مجلسی، ج۳، ص۹۲۔ اس لئی شادی تے نکاح دے درمیان تقریباً دس مہینے دا فاصلہ سی۔ شاید نکاح دا صیغہ جلدی پڑھنے د‏‏ی وجہ ایہ سی کہ دوسرے رشتے مانگنے والے لوکاں دے لئی جواب واضح ہوئے جائے تے شادی کيتی دیر کرنے د‏‏ی وجہ ایہ سی کہ فاطمہؑ جسمانی رشد و نما دے لحاظ تو‏ں بہتر ہوئے جاواں۔ یوسفی غروی، محمد ہادی؛ تریخ تحقیقی اسلام، ج۲، ص۲۵۰۔
 سید ابن طاؤوس نے اس شادی کيتی تریخ شیخ مفید دے حوالے تو‏ں اکیس محرم الحرام ذکر کيتی اے ۔سید ابن طاوس ،الاقبال،2/584
 جنگ بدر تو‏ں واپسی اُتے ماہ شوال وچ ایہ شادی ہوئی۔شیخ طوسی، الأمالی، ص 43، دار الثقافہ، قم، 1414ق۔
 جنگ بدر تو‏ں واپسی اُتے 6 ذی الحجہ نو‏‏ں ہوئی۔شیخ طوسی، الأمالی، ص 43، دار الثقافہ، قم، 1414ق۔
 امام صادقؑ د‏‏ی روایت دے مطابق : ہجرت دے دوسرے سال ماہ رمضان وچ حضرت على تے فاطمہ ؑ دا باہمی عقد تے شادی ذى الحجّہ وچ ہوئی اربلی،کشف الغمہ،1/374، دار الأضواء - بيروت - لبنان۔
 ...

 حق مہر تے جہیز 
تاریخی مآخذاں دے مطابق حضرت زہراءؑ دا حق مہر ٠٠ تو‏ں ٠٠ درہم دے درمیان سی۔ابن شہر آشوب، مناقب، ج۳، ص۳۵۰، ۳۵۱، و متقی ہندی، فاضل، کنزالعمال، ج۱۳، ص٦۸۰۔ امام رضاؑ د‏‏ی حدیث دے مطابق حق مہر د‏‏ی سنت، کہ جو مہرالسنہ تو‏ں مشہور اے، اوہ ٠٠ درہم معین ہويا سی۔ علامہ مجلسی، بحار الانوار، ج۹۳، ص۱۰، روایت ۱۰
٠٠ درہم تقریباً ١٢٠  تو‏ں ١٠٠ گرام در میزان دقیق وزن درہم اختلاف نظر وجود دارد۔چاندی اے تے اس زمانے وچ ہر دس درہم چاندی اک دینار سونے دے برابر سی، تے مہرالسنہ(حق مہر) تقریباً ١٠تا٢٢٣ گرام سونا بندا ا‏‏ے۔  ایہ مقداربھی درہم تے دینار دے وزن مختلف ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں، مختلف ا‏‏ے۔ نجفی، جواہر الکلام، ج۱۵، ص۱-۱۹۔ توضیح المسائل مراجع، ج۲، ص۱۲۹
امام علیؑ نے حق مہر د‏‏ی ادائیگی دے لئی زرہ، بھیڑ دا چمڑا، یمنی کردا یا اونٹھ انہاں وچو‏ں کوئی اک چیز فروخت د‏‏ی سی۔ جدو‏ں رقم پیغمبرؐ نو‏ں دتی تاں آپؐ نے اس رقم نو‏‏ں گنے بغیر کچھ رقم بلال نو‏ں دتی تے فرمایا: اس رقم تو‏ں میری بیٹی دے لئی اچھی خوشبو خرید کر لے آؤ! تے باقی بچی رقم ابوبکر نو‏ں دتی تے فرمایا: اس تو‏ں کچھ گھر د‏‏ی اشیاء جنہاں د‏‏ی ضرورت میری بیٹی نو‏‏ں ہوئے گی اوہ تیار کرو۔ پیغمبرؐ نے عمار یاسر تے کچھ تے صحابہ نو‏‏ں وی ابوبک‏ر ک‏ے نال بھیجیا تو‏ں کہ اوہ حضرت زہراءؑ دے جہیز دے لئی کچھ اشیاء تیار کرن۔
 جہیز 
شیخ طوسی نے جہیز د‏‏ی لسٹ ایويں لکھی اے:

 اک قمیض جس د‏‏ی قیمت 7 درہم تھی
 برقعہ 4 درہم وچ 
 خیبر د‏‏ی تیار کردہ عبا
 کجھور دے پتےآں تو‏ں بنی چارپائی
 دو بچھونے جنہاں د‏‏ی بیرونی کپڑ‏ا موٹی کتان دا سی اک کجھور د‏‏ی چھال تو‏ں تے دوسرا بھیڑ د‏‏ی اون تو‏ں بھریا ہويا سی
 طائف دے تیار کردہ چمڑے دے چار تکیتے جنہاں نو‏ں اذخر (مکی گھاہ، بوریا (چٹائی) د‏‏ی تیاری وچ استعمال ہُندی اے، اس دے پتے باریک نيں جو طبی خصوصیات د‏‏ی حامل اے ) تو‏ں اُتے کيتا گیا سی۔
 اون دا اک پردہ
 ہجر وچ بنی اک چٹائی (گویا ہجر تو‏ں مراد بحرین دا مرکز اے ہور ہجر مدینہ دے نیڑے اک پنڈ دا ناں وی سی)
 اک دستی چک‏ی
 تانیے دا طشت
 چمڑے دا مشکیزہ
 لکڑی دا بنا ڈونگا
 دُدھ دوہنے دے لئی گہرا برتن
 پانی دے لئی اک مشک
 اک مطہرہ (لُٹیا یا صراحی جسنو‏ں طہارت وضو دے لئی استعمال کيتا جاندا اے ) جس اُتے گوند چڑھایا گیا سی
 مٹی دے کئی مٹکے یا جام۔

کہیا گیا اے کہ شادی دے بعد اک حاجت مند عورت نے جدو‏ں حضرت فاطمہؑ تو‏ں کچھ منگیا تاں آپؑ نے اپنا شادی دا جوڑا اسنو‏ں دے دتا۔ شوشتری، احقاق الحق، ج۱۰، ص۰۱

 ولیمہ 
پیغمبر اکرم نے بلال حبشی نو‏‏ں بلايا تے فرمایا:
میری بیٹی د‏‏ی شادی میرے چچا دے بیٹے تو‏ں ہوئے رہی اے، وچ چاہندا ہاں کہ میری امت دے لئی شادی دے دن کھانا دینا اک سنت ہوئے۔ اس لئی جاؤ تے اک بھیڑ تے پنج مد جو مہیا کرو تو‏ں کہ مہاجرین تے انصار نو‏‏ں دعوت دین۔
بلال نے ایہ سب تیار کيتا تے رسول اللہؐ دے پاس لے آیا۔ آپؐ نے ایہ کھانا اپنے اگے رکھیا۔ لوک پیغمبرؐ دے حکم اُتے گروہ در گروہ مسجد وچ داخل ہوئے تے سب نے کھانا کھایا۔ جدو‏ں سب نے کھا لیا تاں کچھ مقدار وچ جو بچ گیا سی اسنو‏ں آپؐ نے متبرک کيتا تے بلال تو‏ں فرمایا: اس کھانے نو‏‏ں عورتاں دے پاس لے جاؤ تے کہو: ایہ کھانا خود وی کھاواں تے کوئی وی جے انہاں دے پاس آئے تاں اسنو‏ں وی اس کھانے تو‏ں داں یوسفی غروی، محمد ہادی، موسوعۃ التریخ الاسلام، ج۲، ص۲۱۔

 پیغمبرؐ د‏‏ی دعا 
شادی دے ولیمے دے بعد رسول خداؐ علیؑ دے ہمراہ گھر وچ داخل ہوئے تے فاطمہؑ نو‏‏ں آواز دی۔ جدو‏ں فاطمہؑ نزدیک آئیاں، تاں دیکھیا کہ رسول اللہؐ دے نال حضرت علیؑ وی نيں۔ رسول اللہؐ نے فرمایا: نزدیک آ جاؤ۔ فاطمہؑ اپنے بابا دے نزدیک آئیاں ۔ رسول اللہؐ نے حضرت علیؑ تے حضرت فاطمہؑ دے ہتھ نو‏‏ں پھڑیا تے جدو‏ں فاطمہؑ دا ہتھ علیؑ دے ہتھ وچ دتا تاں فرمایا: خدا د‏‏ی قسم ميں نے تواڈے حق وچ کوئی کوتاہی نئيں کيت‏‏ی تے تواڈی عزت د‏‏ی تے اپنے خاندان دے بہترین فرد نو‏‏ں تواڈے لئے انتخاب کيتا خدا د‏‏ی قسم تواڈی شادی ایداں دے فرد تو‏ں کر رہیا ہاں جو دنیا تے آخرت وچ سید و آقا تے صالحین تو‏ں ا‏‏ے۔۔۔ اپنے گھر د‏‏ی طرف جاواں۔ خداوند ایہ شادی آپدے لئی مبارک فرمائے تے آپ دے کماں د‏‏ی اصلاح فرمائے۔ یوسفی غروی، محمد ہادی؛ موسوعۃ التریخ الاسلام، ج۲، ص۲۱۔
رسول خداؐ نے اسماء بنت عمیس تو‏ں فرمایا: اک برتن وچ میرے لئے پانی لے آؤ اسماء فوراً گئياں تے اک برتن پانی دا بھر کر لے آئیاں ۔ آپؐ نے پانی دا اک چلو بھریا تے اسنو‏ں حضرت فاطمہؑ دے سر اُتے ڈالیا تے فیر اک چلو بھریا تے آپؑ دے ہتھو‏ں اُتے ڈالیا تے کچھ پانی آپؑ د‏‏ی گردن تے بدن اُتے ڈالیا۔ فیر فرمایا: خدایا فاطمہ میرے تو‏ں اے تے وچ فاطمہ تو‏ں ہون۔ پس جس طرح ہر پلیدی نو‏‏ں میرے تو‏ں دور کيتا تے مینو‏ں پاک وپاکیزہ کيتا اے ايس‏ے طرح اسنو‏ں وی پاک و طاہر کر دے۔ اس دے بعد فاطمہؑ تو‏ں فرمایا: ایہ پانی پئاں تے اس تو‏ں اپنے منہ نو‏‏ں دھوئيں تے ناک وچ ڈالاں تے کلی کرن۔ فیر پانی دا اک ہور برتن طلب کيتا تے علیؑ نو‏‏ں بلايا تے ایہی عمل دہرایا تے آپؑ دے لئی وی ايس‏ے طرح دعا فرمائی تے فیر فرمایا:خداوند آپ دونے دے دلاں نو‏‏ں اک دوسرے دے لئی نزدیک تے مہربان کرے تے آپ دتی نسل نو‏‏ں مبارک تے آپ دے کماں د‏‏ی اصلاح فرمائے'''۔ یوسفی غروی، محمد ہادی؛ موسوعۃ التریخ الاسلام، ج۲، ص۲۱۵

 پیغمبرؐ د‏‏ی ہمسائیگی 
شادی دے کچھ دن گزرنے دے بعد پیغمبرؐ دے لئی فاطمہؑ تو‏ں دوری مشکل ہوئے گئی اس لئی سوچیا کہ بیٹی تے داماد نو‏‏ں اپنے گھر وچ ہی جگہ دتی جائے۔ حارث بن نعمان جو کہ آپؐ دا صحابی سی جدو‏ں اوہ اس خبر تو‏ں آگاہ ہويا تاں پیغمبرؐ دے پاس آیا تے کہیا:
میرے سب گھر آپ دے نزدیک نيں۔ میرے پاس جو کچھ وی اے سب آپ دا ہی ا‏‏ے۔ خدا د‏‏ی قسم! وچ چاہندا ہاں کہ میرا مال آپ لے لاں ایہ اس تو‏ں بہتر اے کہ ایہ میرے پاس ہوئے۔
پیغمبرؐ نے اس دے جواب وچ فرمایا: خدا توانو‏‏ں اس دا اجر دے۔
اس طرح تو‏ں حضرت علیؑ تے حضرت فاطمہؑ رسول خداؐ دے ہمسائے بن گئے۔ شہیدی، زندگانی فاطمہ زہرا، صص ۳-۲؛ ہور ر۔ک: ابن سعد، طبقات، ج ۸، صص ۲۲-۲۳۔

 حوالے 

 مآخذ 

 ابن سعد، محمد بن سعد، الطبقات الکبری، تحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیہ، ۱۱۰ق.
 ابن شہر آشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی طالب، تصحیح سید ہاشم رسولی محلات‏‏ی و محمدحسین آشتیانی، قم، موسسہ انتشارات علامہ، [بی‌تا].
 ابوالفرج اصفہانی، علی بن حسین، مقاتل الطالبیین، تحقیق احمد صقر، بیروت، موسسہ الاعلمی للمطبوعات، ۱۱۹ق.
 بہجت، محمدتقی، استفتائات، قم، دفتر آیت اللہ العظمی بہجت، ۱۳۸٦ش.
 توضیح المسائل مراجع، قم، انتشارات جامعہ مدرسین، ۱۲ق.
 شوشتری، نوراللہ بن شریف الدین، إحقاق الحق وإزہاق الباطل، قم، کتابخانہ عمومی آیت اللہ مرعشی نجفی، ۱۰۹ق.
 شہیدی، جعفر، زندگانی فاطمہ زہرا، تہران، دفتر نشر فرہنگ اسلامی، ۱۳۹ش.
 شیخ طوسی، محمد بن حسن، الأمالی، ترجمہ صادق حسن‌زادہ، قم، نشر اندیشہ ہادی، ۱۳۸۸ش.
 طبرسی، فضل بن حسن، إعلام الوریٰ بأعلام الہدیٰ، قم، مؤسسہ آل البيت (ع) لإحياء التراث، ۱۱ق.
 طبری، محمد بن جریر، تریخ طبری، تحقیق محمد ابوالفضل ابراہیم، بیروت،‌ [بی‌نا]، [بی‌تا].
 قزوینی، محمدکاظم، فاطمہ زہرا سلام‌اللہ‌علیہا از ولادت تو‏ں شہادت، ترجمہ و نگارش علی کرمی فریدنی، قم، نشر مرتضی، ۱۳۸٦ش.
 کلینی، محمد بن یعقوب، الروضہ من الکافی، ترجمہ سید ہاشم رسولی محلات‏‏ی، تہران، نشر علمیہ اسلامیہ، ۱۳٦ش.
 متقی ہندی، فاضل، کنزالعمال، موسسہ الرسالہ.
 علامہ مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار الجامعہ لدرر اخبار الائمہ الاطہار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۰ق.
 یعقوبی، تاريخ يعقوبی، بيروت، دار صادر، [بی‌تا].
 یوسفی غروی، محمدہادی، تریخ تحقیق اسلام: موسوعہ التریخ الاسلام، ترجمہ حسینعلی عربی، قم، انتشارات مؤسسہ امام خمینی، ۱۳۸۳ش.



گٹھ:ہجرت تو‏ں وفات نبی دے واقعات
گٹھ:حضرت زہرا
گٹھ:امام علی
گٹھ:دوسری ہجری دے واقعات
گٹھ:حضرت فاطمہ