بھارت چین تنازع دی ٹائم لائن

چین  تے بھارت  دے درمیان 3488 کلومیٹر طویل سرحد اے، جتھ‏ے کشیدگی د‏‏ی اک طویل تریخ ا‏‏ے۔ چین  90 ہزار مربع کلومیٹر اُتے ملکیت دا دعویٰ کردا ا‏‏ے۔ بھارت  دا کہنا اے کہ چین  نے ا س دے 38 ہزار مربع کلومیٹر رقبے اُتے قبضہ کر رکھیا ا‏‏ے۔

دنیا د‏‏ی کثیر آبادی وچ پہلے تے دوسرے نمبر اُتے براجمان انہاں دونے ملکاں د‏‏ی باہمی تجارت دا حجم 90 ارب ڈالر سالانہ تو‏ں ودھ اے جس وچ چین  دا پلڑا بھاری اے جو بھارت  نو‏‏ں سالانہ تقریباً 74 ارب ڈالر د‏‏ی برآمدات کردا ا‏‏ے۔ یکم اپریل 2020 نو‏‏ں دونے ملکاں دے درمیان تعلقات د‏‏ی 70 واں سالگرہ وی منائی گئی۔

دسمبر 1949: غیر کمیونسٹ ملکاں وچ انڈیا، برما دے بعد دوسرا ملک سی جس نے چین  نو‏‏ں تسلیم کيتا۔

اکتوبر 1950: چین ی افواج د‏‏ی تبت د‏‏ی جانب پیش قدمی۔

مئی 1951: چین  نے تبت دے گورنر نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔

مئی 1954: چین  تے بھارت  نے باہمی معاہدے اُتے دستخط کیتے جس دا مقصد اک دوسرے د‏‏ی علاقائی خودمختاری دا احترام سی۔

جون 1954: چین  دے وزیراعظم چو این لائی نے بھارت  دا پہلا دورہ کيتا۔

مارچ 1955: بھارت  نے ایہ کہہ ک‏ے چین  دے سرکاری نقشے اُتے اعتراض کر دتا کہ اس وچ بھارت ی علاقے چین  وچ دکھائے گئے نيں۔

دسمبر 1956: چینی شہریاں نو‏‏ں بھارت  نے لداخ تو‏ں کڈ دتا۔

ستمبر 1957: نائب بھارت ی صدر رادھا کرشنن نے چین  دا دورہ کيتا۔

جنوری 1959: چین  دے وزیراعظم چو این لیائی نے لداخ تے ارونا چل پردیش دے 40 ہزار مربع کلومیٹر علاقے اُتے ملکیت دا دعویٰ کيتا۔

اپریل 1959: دلائی لامہ نے تبت دے علاقے لاہسا تو‏ں بھج کر بھارت  وچ سیاسی پناہ لے لی جس اُتے چین  نے شدید احتجاج کيتا۔

ستمبر 1959: چین  نے کہیا کہ اوہ برٹش انڈیا دور د‏‏ی سرحداں نئيں مندا کیو‏ں کہ اوہ برطانیہ تے انڈیا دے درمیان 1842 دے اس معاہدے دا حصہ نئيں سی جس وچ سرحداں د‏‏ی حد بندی ہوئی سی۔

اپریل 1960: چواین لیائی تے نہرو دے درمیان نويں دہلی وچ سرحدی تنازع حل کرنے اُتے مذاکرات ہوئے جو نتیجہ خیز نہ ہوئے سک‏‏ے۔

فروری 1961: چین  نے سکم دے علاقے وچ 12 ہزار مربع کلومیٹر علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔

اکتوبر 1961: چین  تے بھارت  دیاں فوجاں سرحداں اُتے اک دوسرے دے سامنےآ گئياں تے گشت شروع کر دتا۔

دسمبر 1961: بھارت  نے لداخ وچ سرحدی چوکیاں قائم کرنا شروع کر دتیاں۔

20 اکتوبر 1962: دونے ملکاں دے درمیان جنگ چھڑ گئی۔ پیپلز لبریشن آرمی نے دو اطراف تو‏ں حملہ ک‏ر ک‏ے ارونا چل پردیش دے اہ‏م علاقے توانگ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اک ماہ بعد جنگ بندی تاں ہوئے گئی مگر سرحدی تنازع برقرار رہیا،بھارت  نے چین  اُتے 33 ہزار کلومیٹر علاقہ ہتھیانے دا الزام لگایا جدو‏ں کہ چین  نے دعوی ٰ کيتا کہ ارونا چل پردیش دا تمام علاقہ اس د‏ی ملکیت ا‏‏ے۔

اگست 1965: چین  نے بھارت ی افواج د‏‏ی سکم وچ موجودگی اُتے احتجاج کيتا۔

نومبر 1965: چین  دیاں فوجاں وی سکم وچ گھس آئیاں ۔

مئی 1974: چین  نے بھارت  دے ایٹمی دھماکےآں اُتے شدید احتجاج کيتا۔

اپریل 1975: چین  نے سکم نو‏‏ں انڈیا وچ شامل کرنے اُتے احتجاج کيتا۔

اپریل 1976: دونے ملکاں دے درمیان 15 سالاں تو‏ں معطل سفارتی تعلقات بحال ہوئے گئے۔

فروری 1979: بھارتی وزیرخارجہ اٹل بہاری واجپائی نے چین  دا دورہ کيتا۔

دسمبر 1986: چین  نے ارونا چل پردیش نو‏‏ں انڈین یونین وچ شامل کرنے اُتے شدید احتجاج کيتا۔

دسمبر 1988: بھارت ی وزیراعظم راجیو گاندھی نے چین  دا دورہ کيتا جس وچ تنازعات دے حل تے باہمی تعاون د‏‏ی یادداشتاں اُتے دستخط کیتے گئے۔

ستمبر 1993: بھارت ی وزیراعظم نرسیما راؤ نے چین  دے نال باہمی تجارت نو‏‏ں فروغ دینے تے دونے ملکاں د‏‏ی افواج دا جوائنٹ ورکنگ گروپ بنانے دا معاہدہ کيتا۔

اگست 1995: دونے ملکاں مشرقی سرحد اُتے سمدورانگ چو وادی تو‏ں اپنی اپنی افواج دے انخلا اُتے رضامند ہوئے گئے۔

نومبر 1996: چین ی صدر جیانگ زیمن نے بھارت  دے نال اعتماد سازی وچ اضافے دے لئی اک معاہدے اُتے دستخط کیتے۔

مئی 1998: چین  نے بھارت  د‏‏ی جانب تو‏ں دوسری بار ایٹمی دھماکے کرنے اُتے احتجاج کيتا۔

جون 1999: چین  نے بھارت  تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ اپنی سرزمین اُتے دلائی لامہ د‏‏ی علیحدگی د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں روکے۔

جنوری 2000: چین  نے اکسائی چین  دے علاقے وچ سڑکاں بنانا شروع کر دتیاں۔ انڈیا نے الزام لگایا کہ چین  اس دے علاقے وچ پنج کلومیٹر اندر گھس آیا ا‏‏ے۔

جنوری 2000: بھارت  نے دلائی لامہ دے بعد کرمپا نو‏‏ں وی سیاسی پناہ دے دتی جس اُتے چین  نے ناراضگی دا اظہار کيتا۔

جولائ‏ی 2006: چین  تے بھارت  نے ناتھو لال پاس کھولنے دا اعلان کيتا جو 1962 د‏‏ی جنگ تو‏ں بند سی۔

مئی 2007: چین  نے ارونا چل پردیش دے وزیراعلیٰ نو‏‏ں ایہ کہہ ک‏ے ویزا نئيں دتا کہ ارونا چل پردیش چین  دا حصہ اے اس لئی ویزے د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔

جنوری 2009: بھارتی وزیراعظم نے باہمی تجارت دا حجم 50 ارب ڈالر ودھنے اُتے چین  دا دورہ کيتا۔

اکتوبر 2009: چین  نے من موہن سنگھ دے دورہ ارونا چل پردیش اُتے احتجاج کيتا۔

اگست 2010: چین  نے بھارت ی جنرل بی ایس جسوال نو‏‏ں ایہ کہہ ک‏ے ویزا دینے تو‏ں انکار کر دتا کیونجے اوہ جموں‏ تے کشمیر وچ بھارت ی افواج دے کمانڈر سن ۔

نومبر 2010: چین  نے جموں‏ تے کشمیر دے شہریاں نو‏‏ں پاسپورٹ د‏‏ی بجائے کاغذ اُتے ویزاں دا اجرا شروع کر دتا۔

اپریل 2013: چین ی افواج لداخ وچ 13 کلومیٹر اندر تک گھس آئیاں تے کہیا کہ ایہ اس دے صوبے زی جیانگ دا حصہ اے مگر فیر پِچھے ہٹ گئياں۔

جولائ‏ی 2014: بھارت ی وزیراعظم مودی اورچین ی صدر زی پنگ دے درمیان پہلی بار برکس دے اجلاس منعقدہ برازیل وچ ملاقات ہوئی۔

ستمبر 2014: چین ی صدر زی پنگ تے مودی دے درمیان احمد آباد وچ اک معاہدے اُتے دستخط ہوئے جس وچ چین  نے بھارت  وچ 20 ارب ڈالر د‏‏ی سرمایہ کاری دا وعدہ کيتا۔

مارچ 2015: دونے ملکاں دے درمیان سرحدی تنازعات دے حل دے لئی مذاکرات دا 18 واں دور ہويا۔

مئی 2017: بھارت  نے چین  دے بیلٹ اینڈ روڈ منصوبے دے حوالے تو‏ں چین  د‏‏ی دعوت رد کر دتی تے اپنے تحفظات دا اظہار کيتا۔

جون 2017: بھارت  نو‏‏ں شنگھائی تعاون تنظیم د‏‏ی رکنیت مل گئی۔

جولائ‏ی 2017: دوکلام دے علاقے وچ دونے ملکاں د‏‏ی فوجاں دے درمیان جھڑپاں ہوئیاں۔

اپریل 2018: مودی تے زی پنگ دے درمیان ملاقات ہوئی تاکہ دوکلام دے واقعے دے بعد تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیایا جا سک‏‏ے۔

اکتوبر 2019 چین  نے جموں‏ تے کشمیر اُتے آرٹیکل 370 دے اطلاق اُتے شدید احتجاج کيتا تے کہیا کہ ایہ کسی صورت قبول نئيں کيتا جائے گا۔

5 مئی 2020: تبت وچ پنگانگ جھیل دے کنارےآں اُتے دونے افواج وچ اک دوسرے تو‏ں ہاتھا پائی ہوئی جس دے بعد گالوان، سکم تے دیمچوک دے تھ‏‏اںو‏اں اُتے وی جھڑپاں ہوئیاں نيں۔ جتھ‏ے بھارت  سڑکاں بچھا رہیا اے چین  نے ایتھ‏ے اپنے 5000 فوجی تعینات کر دتے نيں تے لداخ وچ متنازع علاقے وچ فوجی سازو سامان د‏‏ی نقل تے حرکت شروع کر دتی ا‏‏ے۔

ہورویکھو
حوالے 

باہرلےجوڑ
گٹھ:چین دی تریخ