سید محمد بن علی نقی

محمد بن علی نقی(متوفی 252ھ) شیعاں دے دسويں امام، امام علی نقی علیہ السلام دے سب تو‏ں وڈے فرزند نيں جو سید محمد تے اہل قریہ د‏‏ی اصطلاح وچ سبع الدجیل (مرد شجاع) دے ناں تو‏ں معروف نيں۔ روحانی تے اخلاقی عظمت تے منزلت د‏‏ی وجہ تو‏ں شیعہ تے غیر شیعہ سب ایہ گمان کردے سن کہ امام علی نقی علیہ السلام دے بعد منصب امامت انہاں نو‏‏ں ملے گا۔ لیکن امام علی نقی د‏‏ی زندگی وچ ہی انہاں د‏‏ی وفات نے اس گمان نو‏‏ں ختم کر دتا تے ایہ واضح ہوئے گیا کہ امام علی النقیؑ دے بعد امامت امام حسن عسکری نو‏‏ں ہی ملے گا۔

سنہ 252ھ وچ آپ بَلَد نامی شہر وچ وفات پا گئے تے اوہی اُتے مدفون نيں۔ آپ دا روضہ پہلی بار چوتھ‏ی صدی ہجری وچ تعمیر ہويا جس دے بعد مختلف ادوار وچ علماء، مراجع تے بادشاہاں دے توسط تو‏ں اس د‏ی تعمیر و توسیع ہُندی رہی ا‏‏ے۔ جنہاں وچ سلسلہ آل بویہ بادشاہ عضدالدولہ دیلمی، سلسلہ صفویہ دے بادشاہ شاہ اسماعیل صفوی، چودہويں صدی ہجری دے مرجع تقلید میرزای شیرازی تے چودہويں صدی ہجری دے شیعہ محدیث میرزا حسین نوری دا ناں قابل ذکر نيں۔

سید محمد دا روضہ عراق دے بلد نامی شہر وچ واقع اے جو سامرا دے جنوب وچ ۵۰ کیلو میٹر دے فاصلہ اُتے واقع ا‏‏ے۔ آپ دا روضہ تمام شیعاں خاص طور اُتے عراق دے شیعاں وچ بےحد مقبول زیارت گاہ ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی بہت ساریاں کرامات نقل ہوئیاں نيں۔

سید محمد د‏‏ی نسل آپ دے پو‏تے شمس‌الدین محمد جو میرسلطان بُخاری دے ناں تو‏ں مشہور سن، دے ذریعے اگے چلی۔ ايس‏ے طرح سادات آل بَعاج جو عراق تے ایران دے بعض مناطق وچ زندگی بسر کردے نيں، آپ د‏‏ی نسل تو‏ں نيں۔

سید محمد د‏‏ی زندگی تے کرامات دے بارے وچ مختلف کتاباں وی لکھی گئیاں نيں؛ من جملہ انہاں وچ محمدعلی اُردوبادی (۱۳۱۲-۱۳۸۰ھ)کی عربی بولی وچ لکھی گئی کتاب "حیاۃ و کرامات ابوجعفر محمد بن الامام علی الہادیؑ" مشہور اے جو فارسی وچ "ستارہ دُجَیل" دے ناں تو‏ں ترجمہ ہويا ا‏‏ے۔

7 جولائ‏ی 2016ء نو‏‏ں شام دے وقت سید محمدؑ دا روضہ اک دہشت گردانہ حملے دا شکار ہويا۔
 زندگی‌نامہ 
سید محمد امام ہادی دے فرزند ارجمند نيں۔مفید، الارشاد، ۱۱۳ق، ج۲، ص۳۱۱-۳۱۲۔ کہیا جاندا اے کہ آپ د‏‏ی والدہ دا ناں حدیث یا سلیل سی۔بداوی، سبع الجزیرہ، مرکز سبع الدجیل للتبلیغ و الارشاد، ص۲۔ آپ د‏‏ی پیدائش سنہ 228ھ نو‏‏ں مدینہ دے نیڑے صریا نامی جگہے اُتے ہوئی۔بداوی، سبع الجزیرہ، مرکز سبع الدجیل للتبلیغ و الارشاد، ص۲۔ سنہ 233ھ نو‏‏ں متوکل عباسی دے حکم اُتے جدو‏ں امام ہادیؑ نو‏‏ں سامرا احضار کيتا گیا تاں سید محمد صریا ہی وچ رہ‏‏ے۔بداوی، سبع الجزیرہ، مرکز سبع الدجیل للتبلیغ و الارشاد، ص۲۔ آپ کس سنہ ہجری نو‏‏ں سامرا اپنے والد گرامی دے پاس چلے گئے اس بارے وچ کوئی دقیق معلومات میسر نئيں، لیکن کہیا جاندا اے کہ سنہ 252ھ نو‏‏ں سامرا تو‏ں مدینہ د‏‏ی طرف چل نکلےبداوی، سبع الجزیرہ، مرکز سبع الدجیل للتبلیغ و الارشاد، ص۔ تے جدو‏ں بلد نامی جگہے اُتے پہنچے تاں بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں فوت ہوگئے تے اوتھے اُتے دفن ہوئے۔<ref>ابن صوفی، المجدی فی انساب الطالبیین، ۱۲۲ق، ص۳۲۵۔</ref

سید محمد د‏‏ی کنیت ابوجعفر تے ابوعلی سی۔حرزالدین، مراقد المعارف، ۱۳۱ش، ج۲، ص۲٦۲۔ ايس‏ے طرح آپ سید محمد بعاج،ملاحظہ کرن: حرزالدین، مراقد المعارف، ۱۳۱ش، ج۲، ص۲٦۲۔ سَبع الدُّجَیل تے سَبع الجزیرہ دے القاب تو‏ں وی ملقب سن ۔بداوی، سبع الجزیرہ، مرکز سبع الدجیل للتبلیغ و الارشاد، ص۲۔

 اولاد 
چودہويں صدی ہجری دے مورخ شیخ عباس قمی نے سید حسن براقی (متوفی 1332ھ) تو‏ں نقل کيتا اے کہ آپ د‏‏ی نسل آپ دے پو‏تے شمس‌الدین محمد (متوفی 832 یا 833ھ) دے ذریعے اگے چلی۔قمی، منتہی الآمال، ۱۳۹ش، ج۳، ص۱۸۹۳۔ شمس‌الدین دا نسب چار واسطےآں تو‏ں سید محمد دے فرزند علی تک پہنچدا اے تے چونکہ اوہ بخارا وچ متولد تے اوتھے اُتے جوان ہوئے سن میرسلطان بُخاری دے ناں تو‏ں مشہور سن تے انہاں د‏‏ی اولاد بخاریاں دے ناں تو‏ں معروف سن ۔حسینی مدنی، تحفۃ الازہار، التراث المکتوب، ج۳، ص٦۱-٦۲۔ اوتھ‏ے تو‏ں اوہ بلاد روم چلے گئے تے شہر بروسا وچ مقیم ہوئے تے اوتھے اُتے مدفون نيں۔حسینی مدنی، تحفۃ الازہار، التراث المکتوب، ج۳، ص٦۱-٦۲۔ شیخ عباس قمی ايس‏ے طرح سید حسن براقی تو‏ں نقل کردے نيں کہ سید محمد بَعاج وی سید محمد د‏‏ی اواد وچو‏ں سن ۔قمی، منتہی الآمال، ۱۳۹ش، ج۳، ص۱۸۹۳۔ کہیا جاندا اے کہ سادات آل بعاج جو میسان، ذی‌قار، واسط، قادسیہ، بغداد تے نجف اشرفبداوی، سبع الجزیرہ، مرکز سبع الدجیل للتبلیغ و الارشاد، ص۱۰۔ ايس‏ے طرح ایران دے شہر خوزستان وغیرہ وچ آباد نيں، وی سید محمد دے فرزند علی تے احمد د‏‏ی اولاد نيں۔حرزالدین، مراقد المعارف، ۱۳۱ش، ج۲، ص۲٦۲(پانویس۲)۔

 مقام و منزلت 
شیعہ محقق باقر شریف قرشی(متوفی 1433ھ) دے مطابق سید محمد دے اخلاق تے ادب نے انہاں نو‏‏ں دوسرےآں تو‏ں ممتاز بنایا سی۔قرشی، موسوعۃ سیرۃ اہل البیت الامام الحسن العسکری، ۱۳۳ق، ج۳، ص۲٦۔ ايس‏ے بنا اُتے بعض شیعہ حضرات دا خیال سی ک امام ہادیؑ دے بعد امامت دا منصب سید محمد نو‏‏ں ملے گا۔قمی، منتہی الآمال، ۱۳۹ش، ج۳، ص۱۸۹۱؛ قرشی، موسوعۃ سیرۃ اہل البیت الامام الحسن العسکری، ۱۳۳ق، ج۳، ص۲٦۔ سید محمد ہمیشہ اپنے بھائی امام حسن عسکریؑ دے نال ہويا کردے سن اردوبادی، حیاۃ و کرامات ابوجعفر محمد بن الامام علی الہادی(ع)، ص۲۱۔ تے باقر شریف قرشی دے مطابق امام حسن عسکریؑ نے سید محمد د‏‏ی تعلیم و تربیت د‏‏ی ذمہ داری اپنے ذمے لئے سن ۔قرشی، موسوعۃ سیرۃ اہل البیت الامام الحسن العسکری، ۱۳۳ق، ج۳، ص۲٦۔ شیخ عباس قمی دے نقل دے مطابق امام حسن عسکریؑ نے سید محمد د‏‏ی موت اُتے اپنے گریبان چاک کيتے تے اس کم اُتے آپ اُتے اعتراض کرنے والےآں دے جواب وچ حضرت موسی دا اپنے بھائی حضرت ہارون د‏‏ی موت اُتے گریبان چاک کرنے دے نال استناد کردے سن ۔قمی، سفینۃ البحار، ۱۱ق، ج۲، ص۱۰؛ امین، اعیان الشیعہ، ۱۰۳ق، ج۱۰، ص۵۔

تیسری تے چوتھ‏ی صدی ہجری دے شیعہ مورخین سعد بن عبداللہ اشعری تے حسن بن موسی نوبختی دے مطابق شیعاں د‏‏ی اک جماعت نے امام ہادیؑ د‏‏ی شہادت دے بعد سید محمد د‏‏ی وفات تو‏ں انکار کردے ہوئے انہاں د‏‏ی امامت دے قائل ہوئے گئے تے سید محمد نو‏‏ں اپنے والد گرامی دا جانشین تے مہدی موعود قرار دیندے سن ؛ کیونجے انہاں دے بقول امام ہادیؑ نے امامت دے لئی انہاں د‏‏ی معرفیکيتی سی تے چونکہ امام د‏‏ی طرف جھوٹھ د‏‏ی نسبت دینا جائز نئيں تے بداء حاصل نئيں ہويا اے پس حقیقت وچ اوہ انہاں د‏‏ی موت نئيں ہوئی اے تے انہاں دے والد امام ہادیؑ تو‏ں انہاں نو‏‏ں لوکاں دے گزند تو‏ں محفوظ کرنے دے لئی انہاں نو‏‏ں چھپایا ا‏‏ے۔اشعری قمی، المقالات و الفرق، ۱۳٦۰ش، ص۱۰۱؛ نوبختی، فرق الشیعہ، ۱۰ق، ص۹۔ ایہ لوک مذکورہ تمام گلاں اُتے عقیدہ رکھدے سن حالانکہ سید محمد امام ہادیؑ د‏‏ی زندگی وچ ہی اس دنیا تو‏ں چلے گئے سن اشعری، المقالات و الفرق، ۱۳٦۰ش، ص۱۰۱۔ تے امام ہادیؑ نے سید محمد دے وفات دے دن آپ د‏‏ی خدمت وچ تلسیت دے لئی آنے والے لوکاں دے سامنے امام حسن عسکریؑ د‏‏ی امامت د‏‏ی طرف اشارہ فرمایا سی۔مجلسی، بحارالانوار، ۱۳٦۳ش، ج‏۵۰، ص۲٦۔ اک حدیث دے مطابق اس وقت آپ د‏‏ی خدمت وچ آل ابی‌طالب، بنی‌ہاشم تے قریش وغیرہ دے 150 تو‏ں وی زیادہ لوک موجود سن ۔مجلسی، بحارالانوار، ۱۳٦۳ش، ج‏۵۰، ص۲۵۔

شیعہ محدیث میرزا حسین نوری(متوفی 1320ھ) دے مطابق سید محمد دے کرامات متواتر طور اُتے تے اہل سنت دے ایتھ‏ے وی مشہور نيں؛ ايس‏ے بنا اُتے عراق دے لوک انہاں دے ناں د‏‏ی قسم کھانے تو‏ں خوف محسوس کردے نيں، جے کسی شخص اُتے کسی چیز دے چرائے جانے د‏‏ی تہمت لگائی جاندی تاں اس چیز نو‏‏ں متعلقہ شخص نو‏‏ں دے دیندے نيں لیکن سید محمد د‏‏ی قسم نئيں کھاندے نيں۔نوری، نجم الثاقب، ۱۳۸ق، ج۱، ص۲۲۔ بعض منابع وچ سید محمد تو‏ں بعض کرامت نقل ہوئیاں نيں؛ من جملہ ایہ کہ محمدعلی اردوبادی (۱۳۱۲-۱۳۸۰ھ) نے اپنی کتاب "حیاۃ و کرامات ابوجعفر محمد بن الامام علی الہادیؑ" وچ انہاں د‏‏ی تقریبا 60 کرامات دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔اردوبادی، حیاۃ و کرامات ابوجعفر محمد بن الامام علی الہادی(ع)، ۱۲ق، ص۵۰ بہ بعد۔

 روضہ 
سید محمد دا روضہ عراق دے شہر بلد وچ کاظمین دے شمال وچ 85 کیلومیٹر تے سامراء دے جنوب وچ 50 کیلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع اے تے ایہ روضہ عراق دے شیعاں دے ایتھ‏ے مورد احترام زیارتگاہاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ جو لوک سامراء وچ حرم عسکریین د‏‏ی زیارت دے لئی جاندے نيں اوہ سید محمد دے زوضے دا وی ضرور زیارت کردے نيں۔

حرم سید محمد د‏‏ی ابتدائی تعمیر دے بارے وچ دقیق معلومات میسر نئيں؛ لیکن سنہ ۱۳۹ تو‏ں ۱۳۸ھ تک وچ آپ دے مرقد د‏‏ی تعمیرا‏تی کماں تو‏ں اس گل دا اندازہ لگایا جا سکدا اے کہ اس د‏ی تعمیر چوتھ‏ی صدی ہجری وچ آل بویہ دے حکمران عضدالدولہ دیلمی دے دور وچ ہوئی سی۔فقیہ بحرالعلوم و خامہ‌یار، زیارتگاہ‌ہای عراق، ج۱، ص۵۲۰۔ دوسری بار اس د‏ی تعمیر دسويں صدی ہجری وچ فتح بغداد دے بعد شاہ اسماعیل صفوی دے حکم نال ہوئی ا‏‏ے۔فقیہ بحرالعلوم و خامہ‌یار، زیارتگاہ‌ہای عراق، ج۱، ص۵۲۱-۵۲۰۔ سنہ ۱۱۸۹ھ وچ وی آپ دے روضے د‏‏ی تعمیر دے بارے وچ حکایت ہوئی ا‏‏ے۔فقیہ بحرالعلوم و خامہ‌یار، زیارتگاہ‌ہای عراق، ج۱، ص۵۲۱-۵۲۰۔

اسی طرح زین‌العابدین بن محمد سلماسی (متوفی ۱۲٦٦ھ) جو سید بحر العلوم دے شاگرد رہے نيں نے سال ۱۲۰۸ھ وچ امیر حسین خان سردار دے حکم تو‏ں سید محمد دے مرقد اُتے گچ تے اِٹ تو‏ں اک عمارت تے زائرین دے لئی اک زائر سرا تعمیر کروایا۔بداوی، سبع الجزیرہ، مرکز سبع الدجیل للتبلیغ و الارشاد، ص۸۔ سنہ ۱۲ھ نو‏‏ں ملیا محمد صالح قزوینی حائری نے پرانی عمارتاں نو‏‏ں خراب ک‏ر ک‏ے نويں عمارتاں بنانا شروع کيتا جو سنہ ۱۲۵۰ھ وچ اختتام نو‏‏ں مکمل ہوئی۔فقیہ بحرالعلوم و خامہ‌یار، زیارتگاہ‌ہای عراق، ج۱، ص۵۲۱۔ ايس‏ے طرح میرزای شیرازی (۱۲۳۰-۱۳۱۲ھ) نے سامرا وچ سکونت اختیار کرنے دے بعد تے میرزا محمد تہرانی عسکری نے وی حرم سید محمد د‏‏ی تعمیرا‏تی امور انجام دتے تے اس وچ نويں کمرےآں دا وادھا کيتا۔ فقیہ بحرالعلوم و خامہ‌یار، زیارتگاہ‌ہای عراق، ج۱، ص۵۲۱۔ آقابزرگ تہرانی دے مطابق میرزا حسین نوری(۱۲۵-۱۳۲۰ھ) نے وی سنہ ۱۳۱ھ وچ اس د‏ی تعمیر کیتیاں ناں۔آقابزرگ تہرانی، الذریعہ، ۱۰۸ق، ج۱، ص۲۸۹۔

شیعہ مرجع تقلید آقا حسین قمی دے فرزند سید محمد طباطبایی نے اپنے والد د‏‏ی مرجعیت دے دور وچ حرم سید محمد دے لئی جمع شدہ اموال تو‏ں سنہ ۱۳۹-۱۳۸ھ وچ جدید تعمیرات انجام دتے جس وچ 150 مربع میٹر اُتے مشتمل صحن، گنبد، مینار تے ضریح نصب کيتا گیا۔فقیہ بحرالعلوم و خامہ‌یار، زیارتگاہ‌ہای عراق، ج۱، ص۵۲۲۔

عتبات عالیات د‏‏ی تعمیرا‏تی کمیٹی نے سنہ ۱۳۹۲ش وچ سید محمد دے مرقد د‏‏ی تعمیر شروع کیتی۔«چند طرح بازسازی حرم امامزادہ سیدمحمد آمادہ بہرہ‌برداری» اگرچہ 7 جولائ‏ی 2016ء نو‏‏ں حرم سید محمد اُتے داعش دے حملے وچ حرم دے بعض حصےآں نو‏‏ں نقصان پهنچا،«الصور: إحباط محاولۃ تفجير مرقد (سيد محمد) في بلد۔۔ و مقتل ثلاثۃ انتحاريين أمام بوابۃ دخول الزائرين»  لیکن اس د‏ی تعمیر سنہ 2019ء دے بہار تک جاری رہی۔«چند طرح بازسازی حرم امامزادہ سیدمحمد آمادہ بہرہ‌برداری»

 متعلقہ صفحات 
 امام ہادی علیہ السلام

 مونون گرافی 
سید محمد دے بارے وچ لکھی گئی کتاباں«السيّد محمّد بن الإمام الہادي عليہ‌السّلام» وچو‏ں بعض درج ذیل نيں:
 "حیاۃ و کرامات ابوجعفر محمد بن الامام علی الہادیؑ" جسنو‏ں محمد علی اُردوبادی (۱۳۱۲-۱۳۸۰ھ) نے عربی بولی وچ تألیف کیتیاں ناں۔ اس کتاب دا فارسی وچ ترجمہ "ستارہ دُجَیل" دے ناں تو‏ں ہويا ا‏‏ے۔ ایہ کتاب دو حصےآں اُتے مشتمل اے: پہلے حصے وچ سید محمد تے آپ دے مرقداردوبادی، حیاۃ و کرامات ابوجعفر محمد بن الامام علی الہادی(ع)، ۱۲ق، ص۵۰۔ د‏‏ی معرفی کيتی گئی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ دوسرے حصے وچ آپ تو‏ں متعلق بعض کرامات دا تذکرہ کيتا گیا ا‏‏ے۔اردوبادی، حیاۃ و کرامات ابوجعفر محمد بن الامام علی الہادی(ع)، ۱۲ق، ص۵۰ بہ بعد۔ اردوبادی نے کتاب دے پہلے حصے وچ حسن بن موسی نوبختی د‏‏ی جانب تو‏ں سید محمد تو‏ں منسوب فرقے د‏‏ی بحث دے ذیل وچ سامرا وچ آپ د‏‏ی موت واقع ہونے د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئےنوبختی، فرق الشیعہ، ۱۰ق، ص۹۔ شہر بلد وچ آپ دے مزار د‏‏ی شہرت نو‏‏ں روز روشن د‏‏ی طرح قرار دتا ا‏‏ے۔اردوبادی، حیاۃ و کرامات ابوجعفر محمد بن الامام علی الہادی(ع)، ۱۲ق، ص۳۵۔
 "رسالہ ای در کرامات سید محمد بن علی الہادی" جس دے مصنف جابر آل عبدالغفار کشمیری (متوفی ۱۳۲۰ھ) نيں۔ آقابزرگ تہرانی صاحب کتابشناس شیعہ (متوفی ۱۳۸۹ھ) اس کتاب نو‏‏ں میرزا حسین نوری د‏‏ی درخواست اُتے لکھی گئی ا‏‏ے۔آقابزرگ تہرانی، الذریعہ، ۱۰۸ق، ج۱، ص۲۸۹۔
 "رسالۃ فی کرامات السید محمد ابن الامام علی الہادی" جس دے مصنف ہاشم محمد علی بلداوی (متوفی ۱۳۰۵ھ) نيں جنہاں نے اس کتاب د‏‏ی تدوین وچ سید قاسم بلداوی د‏‏ی کتاب "الفضائل الفاخر" تو‏ں استفادہ کيتا ا‏‏ے۔آقابزرگ تہرانی، الذریعہ، ۱۰۸ق، ج۱، ص۲۸۹-۲۹۰۔

 حوالے 

 مآخذ 

 احسان مقدس، راهنمای اماکن زیارتی و سیاحتی در عراق، نشر مشعر
 رجائی، مهدی، المعقبون، من آل ابی‌ طالب، موسسه عاشورا، قم، ۱۳۸۵ش
 طوسی، محمد بن حسن،الغیبه، قم، دار المعارف الإسلامیة، ۱۱۱ق
 قرشی، باقر شریف، زندگانی امام حسن عسکریؑ‏، ترجمه سید حسن اسلامی‏، قم‏، جامعه مدرسین‏، ۱۳۵ش‏
 کلینی، محمد بن یعقوب ،اصول کافی ،تحقیق علی اکبر غفاری ،تهران، دارالکنب الاسلامیه، ۱۳۸۸ق
 مجلسی، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، تهران‏، اسلامیة،۱۳٦۳ش
 مفید، الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم، کنگره شیخ مفید، ۱۱۳ق
 طبرسی، فضل بن حسن، اعلام الوری باعلام الهدی، تحقیق علی اکبر غفاری بیروت، دارالمعرفه، ۱۳۹۹ق
 اشعری قمی، المقالات و الفرق، تصحیح محمد جواد مشکور، مرکز انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳٦۱ش

گٹھ:اولاد امام علی النقی
گٹھ:سامرا وچ مدفون افراد
گٹھ:عراق وچ مدفون امامزادگان
گٹھ:حائز اہمیت درجہ دوم مقالات
گٹھ:بنو ہاشم