حویلی منگل سنگھ

حویلی منگل سنگھ، پنجاب دے شہر گجرانوالا دے مغرب وچ تقریبن 10 کلومیٹر دے فاصلے اُتے موجود پنڈ (کوٹ شیرا) وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ حویلی ’منگل سنگھ‘ د‏‏ی ملکیت سی جسنو‏ں انگریز حکومت نے مجسٹریٹ د‏‏ی اہمیت دے رکھی سی۔

آس پاس دے تقریبن 21 پنڈاں وچ منگل سنگھ د‏‏ی چوہدراہٹ قائم سی۔ منگل سنگھ ہفتا وار پنچایت وچ جزا و سزا دے فیصلے سنایا کردا سی۔ جزا دے بارے وچ تاں بہت ساریاں لوک کتھاواں مشہور نيں۔ البتا سزا لئی اوہنے بٹالا جھنڈا سنگھ وچ اک جیل نما عمارت تعمیر کروا رکھی سی۔ مقامی لوکاں دے مطابق ایہ عمارت چھوٹے چھوٹے کمرےآں اُتے مشتمل سی، جس وچ مجرماں نو‏‏ں سزا دتی جاندی سی۔ ہن اُس جیل نو‏‏ں مسمار کرکے اوتھ‏ے اسکول بنادتا گیا ا‏‏ے۔

مقامی لوکاں دے مطابق منگل سنگھ اک بہت ہی نفیس تے رحمدل شخص سی۔ جدو‏ں کدی اوہ گشت اُتے نکلدا تاں گھوڑے دے بجائے پیدل سفر کرنے نو‏‏ں ترجیح دیندا۔ انصاف دا ایسا ماحول قائم کر رکھیا سی کہ ہندو، سکھ تے مسلم سب اک جگہ اکٹھے رہندے سن ۔

منگل سنگھ دے دور حکمرانی وچ ہندو نو‏‏ں سر عام جانور دا جھٹکا کرنے د‏‏ی اجازت نئيں سی نہ کوئی مسلما‏ن سر عام گائے ذبح کر سکدا سی ۔ منگل سنگھ خود سکھ مذہب دا پیروکار سی لیکن اس دے دور وچ مسلماناں دا جِنّا احترام کيتا جاندا سی اوہ پاکستان بننے دے بعد بتدریج ختم ہو  گیا۔ منگل سنگھ دے دور وچ نہراں تے کھالیاں اُتے کپڑ‏ے دھونے دے لئی جانے والی خواتین خود نو‏‏ں ہر طرح محفوظ سمجھدیاں سن کیونجے خود منگل سنگھ وی خواتین د‏‏ی موجودگی وچ اوتھ‏ے نئيں جا سکدا سی۔ چوری تے راہزنی ورگیاں وارداتاں سالہا سال دے دوران اک آدھ ہودیاں سن جدو‏ں کہ قتل نو‏‏ں مکروہ ترین فعل سمجھیا جاندا سی۔ 1947ء وچ جدو‏ں پنجاب وچ ہندو مسلم تے سکھ فسادات شروع ہوئے تاں علاقہ بھر وچ خونریزی ہوئی۔

کوٹ شیرا تے قریبی دیہات وچ سکھ طاقتور سن ۔ ہزاراں سکھ کوٹ شیرا وچ جمع ہوئے گئے تاں منگل سنگھ نے اپنی حکمرانی دے علاقہ وچ مسلما‏ن شہریاں نو‏‏ں اوہناں دے گھراں وچ بھیج کے ہر گلی د‏‏ی حفاظت لئی 2،2 سرکاری سپاہیاں د‏‏ی ڈیوٹی لا دِتی۔ اس انتظام د‏‏ی وجہ تو‏ں کوٹ شیرا فرقا وارانا خونریزی تو‏ں مکمل محفوظ رہیا۔ تقسیم توں بعد منگل سنگھ اپݨے بچےآں نال بھارت چلا گیا جدو‏ں کہ اس د‏ی بنائی ہوئی حویلی وچ بھارت د‏‏ی موجودہ ریاست ہریانہ دے ضلع کرنال، روہتک وغیرہ تو‏ں آنے والے مہاجراں نو‏‏ں ٹھہرایا گیا جو بعد وچ ايس‏ے حویلی وچ مستقل آباد ہوگئے۔ ہن منگل سنگھ د‏‏ی حویلی تقریباََ دو درجن گھراناں دا مسکن اے ۔ حویلی وچ مقیم افراد نے دسیا کہ 66سال دے عرصہ دے دوران اوہناں نو‏ں ایتھ‏ے مقیم خانداناں د‏‏ی ضروریات دے پیش نظر اصل تعمیرات وچ معمولی نوعیت دے اضافاں دے سوا مرمت دا کوئی کم نئيں کرنا پيا۔ ہُݨ وی ایہ حویلی اپنی شان و شوکت دے سبب علاقے بَھر وچ ممتاز اے۔

 حوالے 

گٹھ:ضلع گجرانوالا
گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں