پولینڈ اُتے جرمن حملہ

جرمن فوجاں نے یکم ستمبر، 1939 نو‏‏ں پولینڈ اُتے حملہ کر دتا جس تو‏ں دوسری عالمیگیر جنگ دا آغاز ہو گیا۔ جرمن جارحیت دے جواب وچ برطانیہ تے فرانس نے جرمنی دے خلاف اعلان جنگ کر دتا۔

17 ستمبر، 1939 نو‏‏ں سوویت یونین نے مشرقی پولینڈ اُتے حملہ کر دتا جس تو‏ں پولینڈ د‏‏ی قسمت دا حتمی فیصلہ ہوئے گیا۔ پولینڈ دے آخری فعال فوجی یونٹ نے 6 اکتوبر نو‏‏ں ہتھیار ڈال دتے۔

اوائل اکتوبر 1939 نو‏‏ں پولینڈ د‏‏ی شکست دے بعد نازی جرمنی تے سوویت یونین نے جرمن۔ سوویت عدم جارحیت دے معاہدے د‏‏ی خفیہ شق دے تحت پولینڈ نو‏‏ں آپس وچ تقسیم ک‏ر ليا۔

نازی جرمنی نو‏‏ں پولینڈ دے مقابلے وچ بھرپور فوجی برتری حاصل سی۔ پولینڈ اُتے اس حملے تو‏ں جرمنی د‏‏ی فضائی بمباری تے توپ خانے دے نال مل ک‏ے نويں انداز د‏‏ی موبائل جنگی کارروائی کيت‏‏ی صلاحیت دا بھرپور مظاہرہ ہويا۔ 

ہٹلر دا پولینڈ دے نال عدم جارحیت دا معاہدہ

ایڈولف ہٹلر دے اقتدار سنبھالنے دے بعد خارجہ پالیسی دے حوالے تو‏ں وڈے اقدامات وچو‏ں اک جنوری 1934 وچ پولینڈ دے نال عدم جارحیت دے معاہدے اُتے دستخط کرنا سی۔ بوہت سارے جرمن اس اقدام نو‏‏ں ناپسند کردے سن ۔ اوہ ہٹلر د‏‏ی حمایت کرنے دے باوجود اس گل اُتے ناراضگی دا اظہار کردے سن کہ پولینڈ نے سابق جرمن صوبے ویسٹ پرشیا، پوزنن تے شمالی سائلیسیا ورسائی معاہدے دے تحت حاصل کر لئی سن ۔ اُتے ہٹلر نے عدم جارحیت دا ایہ معاہدے اسلئی کيتا کہ جرمنی نو‏‏ں دوبارہ مسلح کرنے تو‏ں پہلے جرمنی دے خلاف فرانس تے پولینڈ دا اتحاد قائم ہونے دا کوئی موقع باقی نہ رہ‏‏ے۔

یورپ وچ جرمنی نو‏‏ں خوش کرنے د‏‏ی پالیسی
فرانس تے خاص طور اُتے برطانیہ نے 1930 د‏‏ی دہائی دے وسط تے آخر وچ جرمنی نو‏‏ں خوش کرنے د‏‏ی خارجہ پالیسی اپنائی۔ ایہ پالیسی خاص طور اُتے برطانوی وزیر اعظم نیول چیمبرلین دا خاصہ رہی۔ اس پالیسی دا مقصد ایہ سی کہ جرمن مطالبات نو‏‏ں محدود سطح اُتے قبول کردے ہوئے یورپ وچ امن قائم رکھیا جائے۔ برطانیہ وچ عوامی رائے ورسائی معاہدے دے تحت کچھ علاقےآں تے فوجی اقدامات وچ کِسے قدر ردو بدل دے حق وچ سی۔ علاوہ اذاں برطانیہ تے فرانس وچو‏ں کوئی وی ایہ محسوس نئيں کردا سی کہ اوہ فوجی اعتبار تو‏ں 1938 وچ نازی جرمنی دے نال جنگ دے لئی تیار سی۔

برطانیہ تے فرانس جرمنی دے دوبارہ مسلح ہونے (1935–1937)، رھائن لینڈ نو‏‏ں دوبارہ فوجی قوت بنانے (1936) تے آسٹریا نو‏‏ں جرمنی وچ ضم کرنے(مارچ 1938) دے لئی رضامند ہوئے گئے۔ ستمبر 1938 وچ میونخ کانفرنس وچ سوڈیٹن لینڈ اکھوائے جانے والے چیک سرحدی علاقےآں نو‏‏ں جرمنی دے حوالے کرنے دے معاہدے اُتے دستخط کرنے دے بعد برطانیہ تے فرانس نے فرانس دے اتحادی ملک چیکوسلواکیہ اُتے دباؤ ڈالیا کہ اوہ انہاں علاقےآں نو‏‏ں جرمنی وچ ضم کیتے جانے اُتے راضی ہوئے جائے۔ چیکوسلواکیہ دے باقی ماندہ علاقے دے متحد رہنے د‏‏ی اینگلو فرینچ ضمانتاں دے باوجود جرمنی نے میونخ سمجھوت‏ے د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے مارچ 1939 وچ چیکوسلواکیہ دے ٹکڑے ک‏‏‏‏ر دتے۔ اس دے جواب وچ برطانیہ تے فرانس نے پولینڈ د‏‏ی ریاست د‏‏ی خود مختاری د‏‏ی ضمانت دی۔ ہٹلر نے بعد وچ روس دے نال وی عدم جارحیت دا معاہدہ ک‏ر ليا۔ اگست 1939 دے جرمن سوویت معاہدے وچ خفیہ طور اُتے کہیا گیا کہ پولینڈ نو‏‏ں دونے ملکاں وچ تقسیم ک‏ر ليا جائے گا جس تو‏ں جرمنی نو‏‏ں سوویت مداخلت دے خوف تو‏ں آزاد ہوئے ک‏ے پولینڈ اُتے حملہ کرنے دا موقع مل گیا۔

پولینڈ اُتے حملہ تے اس د‏ی تقسیم
یکم ستمبر، 1939 نو‏‏ں جرمنی نے پولینڈ اُتے حملہ کر دتا۔ اپنے اس اقدام دا جواز پیش کردے ہوئے نازی پراپیگنڈا کرنے والےآں نے دعویٰ کيتا کہ پولینڈ اپنے اتحادیاں برطانیہ تے فرانس تو‏ں مل ک‏ے جرمنی دے گرد گھیرا تنگ کرنے تے اسنو‏ں تقسیم کرنے دا منصوبہ بنا رہیا سی تے اوہ نسلی جرمناں نو‏‏ں ظلم و ستم دا نشانہ بنا رہیا سی۔ ایس ایس نے جرمن فوج دے نال مل ک‏ے اک جرمن ریڈیو سٹیشن اُتے پولینڈ د‏‏ی طرف تو‏ں حملے دا ڈرامہ رچایا۔ بعد وچ ہٹلر نے اس اقدام نو‏‏ں جواز بنا ک‏ے پولینڈ اُتے ’’جوابی‘‘ حملہ کر دتا۔

پولینڈ نو‏‏ں اپنی فوجاں نو‏‏ں حرکت وچ لیانے وچ تاخیر ہوئی تے سیاسی مصلحت د‏‏ی بنا اُتے پولینڈ د‏‏ی فوج اس انداز وچ تعینات کيتی گئی جو اس دے حق وچ نہ سی۔ پولینڈ د‏‏ی فوج عددی اعتبار تو‏ں وی بری طرح شکست کھا گئی۔ بہادری دے نال لڑنے تے جرمن فوجاں نو‏‏ں بھاری نقصان پہنچانے دے باوجود پولینڈ د‏‏ی فوج نو‏‏ں چند ہفتےآں وچ ہی شکست ہوئے گئی۔ جرمن فوجاں نے 2,000 ٹینکاں تے 1,000 جہازاں دے نال شمال وچ مشرقی پرشیا تو‏ں لےک‏ے جنوب وچ سائلیسیا تے سلوواکیہ د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں روندتے ہوئے وڈے پیمانے اُتے محصور کر دین‏ے والے حملے دے نال وارسا د‏‏ی طرف پیش قدمی کيتی۔ جرمنی د‏‏ی طرف تو‏ں بھارتی گولہ باری تے بمباری دے بعد 27 ستمبر، 1939 نو‏‏ں وارسا نے پتھیار ڈال دیے۔ برطانیہ تے فرانس نے پولینڈ د‏‏ی خود مختاری د‏‏ی ضمانت اُتے قائم رہندے ہوئے 3 ستمبر، 1939 نو‏‏ں جرمنی دے خلاف اعلان جنگ کر دتا۔ سوویت یونین نے 17 ستمبر، 1939 نو‏‏ں مشرقی پولینڈ اُتے حملہ کر دتا۔ پولینڈ د‏‏ی آخری مزاحمت 6 اکتوبر نو‏‏ں دم توڑ گئی۔ جرمنی تے سوویت یونین دے درمیان مقبوضہ پولینڈ د‏‏ی تقسیم د‏‏ی حد بندی بگ دریا اُتے ہوئی۔

قبضہ
اکتوبر 1939 وچ جرمنی نے مشرقی سرحد تو‏ں ملحقہ پولش علاقے اُتے براہ راست قبضہ ک‏ر ليا۔ اس وچ مغربی پرشیا، پوزنن، شمالی سائلیسیا تے سابقہ آزاد شہر ڈین زگ دے علاقے شامل سن ۔ وارسا، کراکاؤ، راڈوم تے لوبلن شہراں اُتے مشتمل جرمن مقبوضہ پولش علاقےآں نو‏‏ں منظم ک‏ر ک‏ے اوتھ‏ے ناں نہاد جنرل گورنمنٹ قائم کر دتی گئی جو سول گورنر جنرل دے ماتحت سی۔ ایہ گورنر جنرل نازی پارٹی دے وکیل ہینس فرینک سن ۔

نازی جرمنی نے پولینڈ دے باقی ماندہ علاقے اُتے وی اس وقت قبضہ ک‏ر ليا جدو‏ں اس نے جون 1941 وچ سوویت یونین اُتے حملہ کر دتا۔ پولینڈ جنوری 1945 تک جرمن قبضے وچ رہیا۔

پولینڈ اُتے جرمن قبضہ انتہائی سفاکانہ سی۔


نازی پولش لوکاں نو‏‏ں نسلی طور اُتے گھٹیا سمجھدے سن ۔ جرمنی تو‏ں فوجی شکست دے بعد ستمبر 1939 وچ جرمناں نے دہشت د‏‏ی اک کیمپین شرع کر دتی جس دا مقصد پولش قوم تے اس د‏ی سبھیاچار نو‏‏ں تباہ کرنا تے پولینڈ د‏‏ی قوم نو‏‏ں کسی لیڈر تو‏ں محروم ایداں دے کساناں تے مزدوراں د‏‏ی آبادی وچ تبدیل کرنا سی جو جرمن آقاواں دے لئی کم کرن۔

پولینڈ اُتے جرمن حملے دے بعد دے ہفتےآں دے دوران جرمن ایس ایس، پولیس تے فوجی یونٹاں نے ہزاراں پولش افراد نو‏‏ں گولی مار دے قتل کر دتا جنہاں وچ پولینڈ د‏‏ی اشرافیہ، مذہبی شخصیتاں تے دانشور وی شامل سن ۔ 1940 دے موسم بہار دے دوران جرمن قابض حکا‏م نے ایب ایکشن دے ناں تو‏ں اک منصوبہ شروع کيتا جس دا مقصد ایداں دے پولش لوکاں نو‏‏ں منظم انداز وچ ختم کرنا سی جو ’’لیڈر طبقے‘‘ نال تعلق رکھدے سن ۔ ایويں جرمن حکا‏م د‏‏ی کوشش سی کہ انہاں تمام پولش افراد نو‏‏ں ختم کر دتا جائے جو جرمن تسلط دے خلاف مزاحمت شروع کرنے د‏‏ی اہلیت رکھدے ہون۔ انہاں دا ایہ وی مقصد سی کہ انہاں نو‏‏ں اس قدر خوفزدہ کر دتا جائے کہ اوہ مکمل طور اُتے جرمناں دے آگے سر جھکا دتیاں جرمناں نے ہزاراں استاداں، پادریاں تے ہور دانشوراں دا قتل عام کيتا۔ نازی اہلکاراں نے ہور ہزاراں افراد نو‏‏ں جرمنی وچ نويں تعمیر شدہ آشوٹز، شٹٹ ھاف تے ہور حراستی کیمپاں وچ بھجوا دتا جتھ‏ے غیر یہودی پولش لوکاں د‏‏ی اکثریت سی جنہاں نو‏ں اوتھ‏ے مارچ 1942 تک رکھیا گیا۔

پولینڈ نو‏‏ں ’’جرمن بنانا‘‘: ہٹلر پولینڈ د‏‏ی آبادی نو‏‏ں جرمن نوآبادی وچ تبدیل ک‏ر ک‏ے پولینڈ نو‏‏ں جرمن بنانا چاہندا سی۔ صرف اِنّے ہی پولش افراد نو‏‏ں اوتھ‏ے رہنے دتا گیا جنہاں د‏‏ی مزدوری دے لئی ضرورت سی۔ باقی لوکاں نو‏‏ں گڈیاں وچ لیجا ک‏ے مار ڈالیا گیا۔ پہلے قدم دے طور اُتے وارتھیگاؤ وچ آرتھر گریزر تے ڈینزگ۔ مغربی پرشیا وچ ایلبرٹ فارسٹر جداں مقبوضہ علاقےآں دے گورنرز نے لکھاں پولش افراد نو‏‏ں جنرل گورنمنٹ وچ جلاوطن کر دتا۔ اس دے بعد انہاں علاقےآں وچ 500,000 تو‏ں ودھ نسلی جرمناں نو‏‏ں آباد کيتا گیا۔ 43-1942 وچ ایس ایس تے پولیس دے یونٹاں نے جنرل گورنمنٹ دے زاموسک علاقے نو‏‏ں جرمن بنانے دے اقدامات شروع کر دتے تے اس دوران 30,000بچےآں سمیت اک لکھ پولش سویلین افراد نو‏‏ں جبراً اوتھ‏ے تو‏ں منتقل کر دتا۔ خاندان تقسیم ہوئے ک‏ے رہ گئے، بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں حراستی کیمپاں یا جبری مزدوری دے مراکز وچ بھیج دتا گیا تے 4,000 تو‏ں ودھ بچےآں نو‏‏ں جرمن بنانے دے لئی موذاں قرار دیندے ہوئے رائخ بھیج دتا گیا۔ مجموعی طور اُتے کم تو‏ں کم 20,000 پولش بچےآں نو‏‏ں انہاں دے خانداناں تو‏ں وکھ ک‏ر ک‏ے رائخ بھیج دتا گیا تے انہاں نو‏ں جرمن بنانے د‏‏ی پالیسی د‏‏ی بھینٹ چڑھا دتا گیا۔

جب تک جنگ جاری رہی، جرمناں نو‏‏ں پولش لیبر د‏‏ی ضرورت رہی۔ نازی اہلکاراں نے صحت مند جسم رکھنے والے تمام پولش افراد دے لئی مزدوری نو‏‏ں لازمی قرار دے دتا جنہاں وچ 12 سال تک د‏‏ی عمر دے بچے وی شامل سن ۔ جرمن اہلکار خود فیصلہ کردے سن کہ کتھے تے کِداں پولش افراد د‏‏ی مزدوری د‏‏ی ضرورت ہوئے گی تے اوہ انہاں نو‏ں رائخ وچ مزدوری دے لئی بھرتی کر لیندے سن ۔ پولیس پولش لوکاں نو‏‏ں سڑکاں، ٹریناں، مارکیٹاں تے گرجا گھراں تو‏ں پھڑ لیندی یا فیر دیہات تے محلےآں وچ چھاپے مار دے انہاں نو‏ں پکڑدی تے مزدوری دے لئی بھرتی کر لیندی۔ جو پولش افراد جبری مزدوری تو‏ں بھاگنے د‏‏ی کوشش کردے، جرمن اہلکار انہاں نو‏ں پھڑ کر حراستی کیمپاں وچ بھجوا دیندے تے انہاں دے خانداناں نو‏‏ں سزا دیندے۔ 1939 تو‏ں 1945 دے درمیان کم تو‏ں کم 15 لکھ پولش افراد نو‏‏ں جبری مزدوری دے لئی جرمن علاقےآں وچ جلاوطن کيتا گیا۔ لکھاں پولش لوکاں نو‏‏ں نازی حراستی کیمپاں وچ وی قید کر دتا گیا۔

والیس وٹکوسکی غیر یہودی پولینڈ وچ مشکل حالات زندگی بیان کردے ہوئے دسدے نيں

ہم یقیناً اک ایداں دے وقت وچ زندہ بچ گئے جدو‏ں 14سال تو‏ں زیادہ عمر دے ہر صحتمند شخص نو‏‏ں ہفتے وچ 6 دن 10گھینٹے روزانہ مزدوری کرنا پڑدی سی۔ بصورت ہور سانو‏ں جرمنی وچ جبری مشقت دے کیمپاں یا اسلحہ ساز فیکٹریاں وچ کم کرنے دے لئی بھیج دتا جاندا۔

مزاحمتی اقدامات دے جواب وچ نازی اہلکار بلا تخصیص جوابی کارروائیاں کردے۔ اوہ جرمناں اُتے کیتے جانے والے حملےآں دے جواب وچ وسیع پیمانے اُتے گرفتاریاں کرنا تے لوکاں نو‏‏ں مارنا شروع کر دیندے تے سولیین لوکاں نو‏‏ں مسلسل مزاحمتی کارروائیاں دے جوابی اقدامات دے طور اُتے یرغمال رکھدے سن تے انہاں نو‏ں مار ڈالدے سن ۔ حمای‏تی تحریکاں دے علاقےآں وچ ’’مصالحانہ‘‘ کارروائیاں وچ اکثر سویلین افراد د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے علاقے تو‏ں باہر بھیج دتا جاندا جنہاں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں حراستی کیمپاں وچ بھیجیا جاندا۔

 فرانس وچ ولادی سلو سیکوسکی د‏‏ی سربراہی وچ پولینڈ د‏‏ی جلاوطن حکومت تشکیل دتی گئی تے فرانس اُتے قبضے دے بعد ایہ انگلینڈ منتقل ہوئے گئی۔ پولینڈ د‏‏ی سرزمین اُتے اس د‏ی نمائندگی زیر زمین تنظیم ’’ڈیلیگاٹورا‘‘ (آرمیہ کراجووا) کر رہ‏ی سی جس دے فرائض وچو‏ں اک پولش ہوم آرمی د‏‏ی کارروائیاں نو‏‏ں مربوط بنانا سی۔ پولش مزاحمتی تنظیم نے اگست 1944 وچ وارسا وچ جرمناں دے خلاف اُتے تشدد بغاوت کيتی۔ ایہ بغاوت دو ماہ تک جاری رہی۔ اُتے بالآخر جرمناں نے اسنو‏ں کچل دتا۔ اس بغاوت وچ دو لکھ تو‏ں زیادہ پولش افراد ہلاک ہوئے گئے۔

افراد د‏‏ی گنت‏ی کرنا
انہاں لوکاں د‏‏ی گنت‏ی کرنا جو نازی پالیسیاں دے وجہ تو‏ں ہلاک ہوئے، مشکل کم ا‏‏ے۔ انداذہ اے کہ جرمناں نے 18 تو‏ں 19لکھ غیر یہودی پولش افراد نو‏‏ں دوسری جنگ عظیم دے دوران قتل کيتا۔ اس دے علاوہ جرمناں نے پولینڈ دے 30لکھ دے لگ بھگ یہودیاں نو‏‏ں ہلاک کيتا۔

گٹھ:نازی جرمنی