زید بن صوحان

زید بن صوحان(شہادت ٣٦ق) جنگ جمل دا شہید اے . زید امام علی(ع) دا صحابی سی تے امام علی(ع) د‏‏ی حمایت وچ کوفہ والےآں نو‏‏ں جنگ جمل وچ شرکت کيتی دعوت کی. اوہ اس جنگ وچ قبیلہ عبدالقیس دا سپہ سالار سی تے شہید ہويا. بعض مآخذ وچ اس دے زہد تے زیادہ عبادت دے بارے وچ بیان ہويا اے .

بعض مآخذ وچ اسنو‏ں پیغمبر اکرم(ص) دا صحابی کہیا گیا اے .

 نسب 
زید بن صوحان بن حجر جس دا تعلق قبیلہ عبدالقیس تو‏ں زرکلی، الأعلام، ۱۹۸۹م، ج۳، ص۵۹. تے کنیت ابوسلمان تے ابوعبداللہ تھی. کہیا گیا اے کہ اسنو‏ں ابوسلمان د‏‏ی کنیت دینے د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ اوہ سلمان فارسی تو‏ں بے حد محبت کردا تھا.ابن حجر، الإصابۃ، ۱۱۵ق، ج۲، ص۵۳۳. زید، صعصعہ بن صوحان دا وڈا بھائی تھا.مامقانى، تنقیح المقال، ۱۳۱ق،‌ ج۲۹، ص۲۱۰.

 پیغمبر(ص) تے خلفاء دے زمانے وچ  
بعض مآخذ وچ ، زید نو‏‏ں پیغمبر(ص) دا صحابی کہیا گیا اے .ابن اثیر، أسدالغابۃ، ۱۰۹ق، ج۲، ص۱۳۹. تے بعض نے اسنو‏ں تابعان تو‏ں کہیا اے .ابن عساکر، تریخ مدینۃ دمشق، ۱۱۵ق، ج۱۹، ص۳۲.

پیغمبر اکرم(ص) نے زید ناں دے شخص دے لئی فرمایا کہ اس دے جسم دا کچھ حصہ اس تو‏ں پہلے جنت وچ جائے گا.ابو نعیم إصفہانی، معرفۃ الصحابۃ، ۱۱۹ق، ج۲،‌ ص۳٦٦. مآخذ وچ آپ(ص) دا ایہ فرمان زید دے لئی کہیا گیا اے کہ ایران دے نال جنگ دے دوران اس دا ہتھ کٹ گیا تھا.ابو الفرج اصفہانی، الأغانی، ۱۱۵ق، ج۵،‌ ص۹۸.

زید اہل کوفہ تو‏ں سی جنہاں نو‏ں عثمان نے شام تبعید کر دتا تھا.ابن حجر عسقلانی، الإصابۃ، ۱۱۵ق، ج۲، ص۵۳۳. لیکن اس دے باوجود اس د‏ی معاویہ دے نال نرم گفتگو د‏‏ی وجہ تو‏ں، اسنو‏ں کوفہ واپس بھیج دتا گیا.ابن عساکر، تریخ مدینۃ دمشق، ۱۱۵ق، ج۱۹، ص۳۱.

وہ اپنی اک گفتگو وچ تیسرے خلیفہ نو‏‏ں نصیحت کردا اے کہ: "تم نے (افراط) زیادہ روی د‏‏ی تے تیری امت نے وی زیادہ روی د‏‏ی اے . میانہ روی اختیار کرو تو‏ں کہ اوہ وی میانہ روی اختیار کرن". البتہ اس دے باوجود خود نو‏‏ں اس دا مطیع وی سمجھدا اے .ابن سعد، الطبقات‏ الكبرى، ۱۱۸ق، ج٦، ص۱.

 امام علی(ع) دا صحابی 
زید امام علی(ع) دا صحابی سی مامقانى، تنقیح المقال، ۱۳۱ق،‌ ج۲۹، ص۲۱۰. تے آپ(ع) تو‏ں روایت نقل کيتی اے .ابن عساکر، تریخ مدینۃ دمشق، ۱۱۵ق، ج۱۹، ص۳.

جنگ جمل شروع ہونے تو‏ں پہلے، اہل کوفہ دے درمیان اختلاف ہوئے گیا کہ کیہ عائشہ دے مقابلے وچ امام علی(ع) د‏‏ی حمایت کرن یا دوناں نو‏ں چھڈ داں. زید انہاں افراد تو‏ں سی جس نے لوکاں نو‏‏ں امام علی(ع) دے لشکر وچ داخل ہونے د‏‏ی دعوت دتی.ابن اعثم کوفی، الفتوح، ۱۱۱ق، ج۲، ص٦۰. عائشہ نے زید نے خط لکھیا تے اسنو‏ں گھر وچ بیٹھنے نو‏‏ں کہیا، تے کہیا اے علی(ع) د‏‏ی حمایت نو‏‏ں ترک کر دو تے حتی کہ ایہ وی حکم دتا کہ لوکاں نو‏‏ں دعوت دو کہ اوہ امام علی(ع) نو‏‏ں چھڈ داں. لیکن زید نے اس خط اُتے کوئی توجہ نہ دی، تے امام علی(ع) دے نال اپنی اس حمایت نو‏‏ں جاری رکھیا.کشی، اختیار معرفۃ الرجال، ۱۰۹ق، ج۱، ص۲۸.

جنگ جمل وچ زید اپنے قبیلے عبدالقیس دا سپہ سالار فسوی، المعرفۃ و التریخ، ۱۰۱ق، ج۳، ص۳۱۲. تے انہاں دا پرچم دار تھا.ابن اثیر، أسد الغابۃ، ۱۰۹ق، ج۲، ص۱۳۹.

 زہد 
زید نو‏‏ں اپنے زمانے دا "پرہیز گار" کہیا جاندا تھا.کشی، اختیار معرفۃ الرجال، ۱۰۹ق، ج۱،‌ ص۲۸. ايس‏ے طرح اسنو‏ں زید نو‏‏ں "صالحین" تو‏ں کہیا گیا اے .علامہ حلی،‌ رجال، ۱۰۲ق، ص۳.

زید اکثر دناں نو‏‏ں روزہ رکھدا تے رات نو‏‏ں عبادت وچ گزاردا تھا. اوہ انہاں امور دا اس حد تک پاپند سی کہ سلمان فارسی نے اسنو‏ں میانہ روی اختیار کرنے د‏‏ی سفارش کيت‏ی تے اسنو‏ں اعضای بدن دے حقوق د‏‏ی یاد آوری کروائی.ابن جوزی، المنتظم، ۱۱۲ق، ج۵، ص۱۱۱

ایرانیاں دے نال جنگ دے دوران زید دا ہتھ زخمی ہوئے گیا، تے اس دے ہتھ تو‏ں خون جاری سی لیکن فیر وی اوہ ہنس رہیا تھا. کسی شخص نے اسنو‏ں کہیا کہ اس جگہ، تے اس حالت وچ ہنسنے دا مقام نئيں اے . زید نے کہیا: وچ اس کم وچ ثواب دا منتظر ہاں. چیخ و پکار کرنے، تے درد د‏‏ی شکایت کرنے تو‏ں اس ثواب نو‏‏ں ختم کیو‏ں کراں.امین، أعیان الشیعۃ، ۱۰٦ق، ج، ص۱۰۳.

 شہادت 
زید سنہ ٣٦ق وچ جنگ جمل دے دوران، عمروبن یثری یا عمرو بن سبرۃ امین، أعیان الشیعۃ، ۱۰٦ق، ج، ص۱۰۱. دے ہتھو‏ں شہید ہويا.ابن‌عساکر، تریخ مدینۃ دمشق، ۱۱۵ق، ج۱۹، ص۳۱. امام علی(ع) شہادت تو‏ں پہلے اس دے سرہانے تشریف فرما ہوئے. اس نے امام علی(ع) دے حق ہونے د‏‏ی تاکید د‏‏ی تے کہیا کہ اس نے سب جاندے ہوئے آپ(ع) د‏‏ی حمایت د‏‏ی اس دے بعد اپنے عمل دے صحیح ہونے دے لئی "غدیر دے خطبے" د‏‏ی طرف اشارہ کیا.کشی، اختیار معرفۃ الرجال، ۱۰۹ق، ج۱، ص۲۸. امام علی(ع) نے زید دے بارے وچ فرمایا سی: "اے زید! خدا تسيں اُتے اپنی رحمت نازل کرے، تسيں کم خرچ تے زیادہ فائدہ مند سن ".کشی، اختیار معرفۃ الرجال، ۱۰۹ق، ج۱، ص۲۸. بعض مآخذ دے مطابق، عائشہ وی زید د‏‏ی شہادت د‏‏ی خبر سن کر غمگین ہوئی تے اس دے لئی اللہ تعالیٰ دے حضور طلب رحمت کی.ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۱۲ق، ج۲، ص۵۵.

زید نے وصیت کيتی کہ دفن تو‏ں پہلے، اس دے چہرے تو‏ں خون نو‏‏ں صاف نہ کرن تے اس دے کپڑ‏ے نہ اتاراں، تو‏ں کہ اوہ قیامت دے دن ايس‏ے حالت وچ محشور ہو.سمعانی‏، الأنساب، ۱۳۸۲ق، ج۹، ص۱۹.

 زید بن صوحان د‏‏ی مسجد 
کوفہ شہر وچ ، مسجد سہلہ دے جنوب تے مسجد صعصعہ دے نزدیک، مسجد اے جس دا ناں مسجد زید بن صوحان اے جو کوفہ د‏‏ی پرانی مسیتاں تو‏ں اے . کئی بار اس د‏ی مرمت کيتی گئی تے اس دے نويں حصے بنائے گئے تے دعاواں د‏‏ی کتاباں وچ ، اس دے لئی خاص اعمال ذکر ہوئے نيں.

 متعلقہ مضامین 
 صعصعۃ بن صوحان

 حوالے 

 مآخذ 

 ابن اثیر جزری، علی بن محمد، اسد الغابۃ فی معرفۃ الصحابۃ، دار الفکر، بیروت، ۱۰۹ق.

 ابن اعثم کوفی، احمد بن اعثم، الفتوح، تحقیق: شیری، علی، دار الاضواء، بیروت، ۱۱۱ق.

 ابن جوزی، عبد الرحمن بن علی‏، المنتظم،‏ تحقیق: عطا، محمد عبد القادر، عطا، مصطفیٰ عبد القادر، دار الکتب العلمیۃ، بیروت، چاپ اول، ۱۱۲ق.

 ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، الاصابۃ فی تمییز الصحابۃ، تحقیق: عبد الموجود، عادل احمد، معوض، علی محمد، بیروت، دار الکتب العلمیۃ، چاپ اول، ۱۱۵ق.

 ابن سعد کاتب واقدی، محمد بن سعد‏، الطبقات الکبری‏، بیروت، دارالکتب العلمیۃ، چاپ دوم، ۱۱۸ق.

 ابن عبدالبر، یوسف بن عبد الله‏، الاستیعاب فی معرفۃ الأصحاب، تحقیق: البجاوی، علی محمد، دار الجیل، بیروت، چاپ اول، ۱۱۲ق.

 ابن عساکر، علی بن حسن، تریخ مدینۃ دمشق، دار الفکر، بیروت، ۱۱۵ق.

 ابو الفرج اصفہانی، علی بن حسین‏، الاغانی،‌ بیروت‏، دار إحیاء التراث العربی، ۱۱۵ق.

 ابو نعیم إصفہانی، أحمد بن عبدالله، معرفۃ الصحابۃ، تحقیق: عزازی، عادل بن یوسف، دار الوطن، ریاض، چاپ اول، ۱۱۹ق.

 امین عاملی‏، سید محسن، اعیان الشیعۃ، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات‏، ۱۰٦ق.

 زرکلی، خیر الدین، الاعلام، بیروت، دارالعلم للملایین، چاپ ہشتم، ۱۹۸۹م.

 سمعانی‏، عبدالکریم بن محمد، الانساب، تحقیق: معلمی یمانی، عبد الرحمن بن یحیی، حیدر آباد، مجلس دائرة المعارف العثمانیۃ، چاپ اول، ۱۳۸۲ق.

 علامہ حلی،‌ حسن بن یوسف، رجال، تصحیح: بحر العلوم، محمد صادق‏، قم، الشریف الرضی، ۱۰۲ق.

 فسوی، یعقوب بن سفیان، المعرفۃ و التریخ، تحقیق: اکرم العمری، ضیاء، مؤسسۃ الرسالۃ، بیروت، چاپ دوم، ۱۰۱ق.

 کشی، محمد بن عمر، اختیار معرفۃ الرجال، تحقیق و تصحیح: شیخ طوسی، محمد بن حسن، مصطفوی، حسن،‏ مؤسسہ نشر دانشگاه مشہد، چاپ اول، ۱۰۹ق.

 مامقانى، عبدالله‏، تنقیح المقال فی علم الرجال‏، تحقیق: مامقانى محی الدین، مامقانى محمدرضا،‌ قم، موسسۃ آل البیت لإحیاء التراث‏، ۱۳۱ق.



گٹھ:شہدائے جنگ جمل
گٹھ:شہید صحابہ
گٹھ:شیعہ
گٹھ:شیعہ شخصیتاں