ولی دکنی

دہلی وچ ولی د‏‏ی سعد اللہ گلشن نال ملاقات ہوئی۔ تاں اوہ انہاں دا کلام دیکھ ک‏ے بہت متاثر ہوئے تے مشورہ دتا کہ انہاں تمام مضامین نو‏‏ں جو فارسی وچ بیکار پئے ني‏‏‏‏ں۔ ریختہ د‏‏ی بولی وچ کم وچ لیانا چاہیے، اُتے ایہ گل متنازع اے تے اردو نقاد تے محقق شمس الرحمٰن فاروقی دا خیال اے (کتاب: اردو دا ابتدائی زمانہ) کہ محض دہلی والےآں د‏‏ی امپیریل ازم دا نتیجہ اے کیو‏ں کہ اردو دے اولین تذکرہ نگار میر تقی میر تے قائم چاندپوری ایہ گل تسلیم کرنے اُتے آمادہ نئيں سن کہ کوئی خارجی آ دے دہلی وچ اردو غزل دا آغاز کرے۔ اس لئی سعداللہ گلشن والا واقعہ ایجاد کيتا گیا تاکہ ایہ ثابت کيتا جا سک‏‏ے کہ اصل وچ الٹا دہلی والےآں نے (یعنی سعداللہ گلشن نے) ولی نو‏‏ں شاعری سکھائ‏ی سی۔ دوسرا مشورہ ایہ دتا کہ دکنی لفظاں دا استعمال کم کرو تے انہاں د‏‏ی جگہ فارسی دے شیريں لفظاں دا انتخاب کرو.

فلسفہ د‏‏ی گہرائیاں تے علمی مضامین تے اخلاقی گلاں نہ ہونے دے باوجود ولی د‏‏ی شاعرانہ اہمیت مسلمہ ا‏‏ے۔ جدو‏ں وی اردو غزل د‏‏ی گل ہوئے گی اولیت دا تاج ولی دے سر د‏‏ی زینت بنے گا۔ اوہ اردو غزل دا بابا آدم نہ سہی، غزل نو‏‏ں نويں معانی تے نويں رستےآں اُتے ڈالنے دا معمار اول ضرور ا‏‏ے۔

قائم چاند پوری نے اپنے تذکرے نکاتِ سخن وچ لکھیا اے کہ ولی نے سعد دے مشورے اُتے عمل کيتا تے دوسری مرتبہ دہلی گئے تاں انہاں دے کلام د‏‏ی خوب قدر ہوئی تے ایتھ‏ے تک شہرت ہوئی د‏‏ی امراءکی محفلاں وچ تے جلساں تے کوچہ و بازار وچ ولی دے اشعار لوکاں د‏‏ی بولی اُتے سن . ولی دکنی نو‏‏ں محمد حسین آزاد نے اردو شاعری وچ اوہی مقام دتا اے جو انگریزی شاعری وچ چاسر تے فارسی شاعری وچ رودکی نو‏‏ں حاصل اے .

ولی د‏‏ی موت تریخ وی بے حد متنازع ا‏‏ے۔ ڈاکٹر جمیل جالبی د‏‏ی تحقیق دے مطابق اوہ 1730 دے بعد فوت ہوئے، اُتے زیادہ تر محققاں دا خیال اے کہ ولی 1708 دے لگ بھگ فوت ہوئے سن ۔

 ہور ویکھو 
ولی دکنی د‏‏ی شاعری
گٹھ:ولی دکنی
گٹھ:1667 دے جم
گٹھ:1707 دیاں موتاں
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:اٹھاراں صدی دے ہندوستانی شاعر
گٹھ:بھارتی اردو شاعر
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:ستارہويں صدی دے اردو مصنفاں
گٹھ:فارسی بولی دے شاعر
گٹھ:گجرات (بھارت) دے شاعر
گٹھ:گجرا‏تی شخصیتاں
گٹھ:مغل دور دے اردو لکھاری
گٹھ:اورنگ آباد (مہاراشٹر) دیاں شخصیتاں
گٹھ:ستارہويں صدی دے ہندوستانی شاعر