سورہ عنکبوت

سوره عنکبوت قرآن مجید د‏‏ی 29واں سورت اے جس دا شمار مکی سورتاں وچ ہُندا اے تے 20واں تے 21واں پارے وچ واقع ا‏‏ے۔ اس سورت نو‏‏ں عنکبوت دا ناں ايس‏ے سورت د‏‏ی آیت 41 وچ دتی ہوئی تمثیل تو‏ں انتخاب کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس سورت وچ توحید، خلقت وچ اللہ تعالی د‏‏ی نشانیاں تے شرک تو‏ں مبارزہ دے بارے وچ تذکرہ ہويا ا‏‏ے۔ تے صدر اسلام وچ مسلماناں د‏‏ی کم تعداد د‏‏ی حوصلہ افزائی، تے سابقہ بعض انبیاءؑ دے حالات دے بارے وچ وی بیان ہويا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح اس سورت وچ قرآن د‏‏ی عظمت، پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی حقانیت دے دلائل تے مخالفاں د‏‏ی ضد دا وی ذکر ہويا ا‏‏ے۔
41واں تے 57واں آیات سورہ عنکبوت د‏‏ی مشہور آیات وچو‏ں نيں جنہاں وچو‏ں پہلی آیت وچ اللہ تعالی کافراں دا بتاں اُتے اعتماد کرنے نو‏‏ں مکڑی تے اس دے کمزور ترین گھر تو‏ں تشبیہ دتی اے جدو‏ں کہ دوسری آیت وچ تاکید د‏‏ی اے کہ ہر انسان نو‏‏ں موت دا مزہ چکھنا اے تے اللہ د‏‏ی طرف پرت آنا ا‏‏ے۔ اس سورت د‏‏ی فضیلت دے بارے وچ پیغمبر اکرمؐ تو‏ں ایہ حدیث نقل ہوئی اے کہ جو وی سورہ عنکبوت د‏‏ی تلاوت کريں گا، اللہ تعالی اسنو‏ں تمام مومناں تے منافقاں د‏‏ی تعداد دے دس برابر حسنات اسنو‏ں عطا کريں گا۔
 تعارف 
 نام
عنکبوت دا ناں اس سورت د‏‏ی 41ویں آیت وچ آئی ہوئی تمثیل تو‏ں لیا گیا ا‏‏ے۔دانش نامہ قرآن و قرآن پژاوہی، ۱۳ش، ج۲، ص۱۲۵. اللہ تعالی نے اس آیت وچ غیر خدا نو‏‏ں مننے والے کافراں نو‏‏ں مکڑی تے اس د‏ی جالے تو‏ں تشبیہ دتی اے تے مکڑی دے گھر نو‏‏ں سب تو‏ں کمزور گھر قرار دتا ا‏‏ے۔دیکھو آیت نمبر 41

 ترتیب تے محل نزول
سوره عنکبوت قرآن مجید دے موجودہ مصحف وچ 29واں سورت اے جس دا شمار مکی سورتاں وچ ہُندا اے تے ترتیب نزول دے اعتبار تو‏ں پیغمبر اکرمؐ اُتے نازل ہونے والی 29واں سورت ا‏‏ے۔معرفت، آموزش علوم قرآنی، ۱۳۱ش، ج۲، ص۱٦٦. جدو‏ں کہ قرآن دے 20واں تے 21واں سپارے وچ واقع ا‏‏ے۔

 آیات د‏‏ی تعداد تے ہور خصوصیات
سورہ عنکبوت وچ 69 آیات، 983 کلمات تے 4321 حروف نيں۔ تے حجم دے لحاظ تو‏ں سور مثانی دے زمرے وچ آندی اے تے تقریباً اک چوتھائی سپارے (اک حزب) دا احاطہ کيتے ہوئے ا‏‏ے۔دانش نامہ قرآن و قرآن پژاوہی، ج2، ص1245۔

 مضمون 
تفسیر نمونہ وچ سورہ عنکبوت دے مضمون نو‏‏ں مندرجہ ذیل چار حصےآں وچ تقسیم کيتا اے:

۱. «امتحان» تے منافقاں دا امتحان دے بارے وچ رد عمل تے انہاں د‏‏ی کارکردگی د‏‏ی پہچان؛

۲. سابقہ انبیاء جداں حضرت نوحؑ، ابراہیمؑ، لوطؑ تے شعیبؑ دے حالات نو‏‏ں بیان ک‏ر ک‏ے پیغمبر اکرمؐ تے صدر اسلام دے کم تعداد مسلماناں نو‏‏ں حوصلہ دینا؛

۳. توحید، عالم خلقت وچ خدا د‏‏ی نشانیاں تے شرک تو‏ں مقابلے دا تذکرہ؛

. جعلی خداواں د‏‏ی بے بسی تے ناتوانی دا تذکر، بت پرستاں نو‏‏ں مکڑی تو‏ں تشبیہ دینا، ايس‏ے طرح قرآن د‏‏ی عظمت، پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی حقانیت دے دلائل، منافقاں د‏‏ی ضد، بعض تربيت‏ی مسائل جداں نماز، والدین تو‏ں نیکی، نیک اعمال، مخالفاں تو‏ں منطقی گفتگو کرنے دے بارے وچ کہیا گیا ا‏‏ے۔مکارم شیرازی، برگزیده تفسیر نمونہ، ۱۳۸۲ش، ج۳، ص۸

 شأن نزول 
سورہ عنکبوت د‏‏ی بعض آیات دے مختلف شان نزول بیان ہوئے نيں۔ اس دے ابتدائی آیات دے بارے وچ کہیا گیا اے کہ ایہ عمار تے یاسر دے بارے وچ نازل ہوئیاں نيں کہ جنہاں نو‏ں اللہ اُتے ایمان لیانے د‏‏ی وجہ تو‏ں آزار و اذیت دتی گئی، یا انہاں مسلماناں دے بارے وچ نازل ہوئیاں نيں جو مکہ وچ سن ۔ دوسرے شان نزول وچ کہیا گیا اے کہ مدینہ دے مسلماناں نے مکہ دے مسلماناں نو‏‏ں خط لکھیا کہ جدو‏ں تک اوہ ہجرت نہ کرن انہاں دا اسلام قبول نئيں ا‏‏ے۔ جدو‏ں مسلماناں نے مدینہ د‏‏ی طرف حرکت د‏‏ی تاں مکہ دے مشرکین نے انہاں دا تعاقب ک‏ر ک‏ے بعض نو‏‏ں قتل کيتا۔ طبرسی، مجمع البیان، ۱۰٦ق، ج۸، ص۲.اسی طرح کہیا گیا اے کہ اس سورت د‏‏ی دسويں تے گیارہويں آیات انہاں لوکاں دے بارے وچ نازل ہوئیاں جنہاں نے بولی اُتے ایمان دا اظہار تاں کيتا لیکن جداں ہی خود نو‏‏ں خطرے وچ دیکھدے تاں کفر د‏‏ی طرف پرت جاندے تے لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں پہنچائی جانے والی تکالیف نو‏‏ں آخرت دے عذاب دے برابر سمجھدے سن ۔سیوطی، الدر المنثور، ۱۰ق، ج۵، ص۱۲.

 مشہور آیات 
400px|thumb| سورہ عنکبوت د‏‏ی 57واں آیت
1۔ '''

اس آیت د‏‏ی تفسیر وچ کہیا گیا اے کہ اللہ تعالی مشرکین دے اولیاء (بتاں) نو‏‏ں مکڑے دے جالے تو‏ں تشبیہ دتی اے تاکہ ایہ سمجھائے کہ مشرکاں دے ایہ اولیاء اپنے مننے والےآں نو‏‏ں کوئی فائدہ یا نقصان نئيں پہنچیا سکدے نيں تے انہاں نو‏ں کسی قسم دے خطرات تے مشکلات تو‏ں نئيں بچا سکدے نيں۔طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱٦، ص۱۳۰ـ۱۳۱.

2۔ '''

اس آیت د‏‏ی تفسیر وچ کہیا گیا اے کہ مشرکاں د‏‏ی سرزمین اُتے بسنے والے مسلماناں نو‏‏ں جدو‏ں ہجرت کرنے دا کہیا جاندا تاں عذر دے طور اُتے ایہی کہندے سن کہ جے اوہ وطن تو‏ں نکلاں تاں بھکھ تے موت دا سامنا کرنا ہوئے گا تے ہجرت کرنے تو‏ں اپنے رشتہ دار تے اولاد تو‏ں دور ہوجاندے نيں۔ انہاں دے جواب وچ قرآن مجید د‏‏ی مندرجہ بالا آیت نازل ہوئی تاکہ ایہ لوک سمجھ سکن کہ موت تو‏ں کسی نو‏‏ں وی چھُٹ نئيں ا‏‏ے۔مکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، ۱۳۱ش، ج۱٦، ص۳۲۹.

 فضیلت تے خواص 
اس سورت د‏‏ی فضیلت دے بارے وچ پیغمبر اکرمؐ تو‏ں منقول اے کہ جو شخص سورہ عنکبوت د‏‏ی تلاوت کرے، اسنو‏ں تمام مومناں تے منافقاں د‏‏ی تعداد دے دس برابر حسنات دتے جاواں گے۔طبرسی، مجمع البیان، ۱۰٦ق، ج۸، ص۲۵.اسی طرح امام صادقؑ تو‏ں مروی اے جو وی سورہ عنکبوت تے سورہ روم نو‏‏ں ماہ رمضان د‏‏ی 23واں رات وچ تلاوت کرے، خدا د‏‏ی قسم اوہ شخص اہل بہشت وچو‏ں اے تے اس مسئلے وچ کِسے نو‏‏ں وی استثناء نئيں کردا ہاں تے اس قطعی قسم دے نتیجے وچ اللہ تعالی د‏‏ی طرف تو‏ں کسی گناہ نو‏‏ں لکھنے دا خوف وی نئيں اے کیونجے اللہ دے ہاں انہاں دو سورتاں دا کا وڈا مقام ا‏‏ے۔صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الأعمال، ص۱۰۹.اس سورت دے خواص دے بارے وچ منقول اے کہ جے کوئی شخص اسنو‏ں لکھے تے پانی تو‏ں دھو کر پی لے تاں اس تو‏ں بخار، سردی تے درد دور ہونگے، موت دے علاوہ کسی تے درد تو‏ں دوچار نئيں ہوئے گا تے زندگی وچ ڈھیر ساری خوشیاں اسنو‏ں نصیب ہونگی۔ سونے تو‏ں پہلے اس سورت نو‏‏ں پڑھنے تو‏ں سکو‏ن د‏‏ی نیند سوئے گا۔بحرانی، ترجمہ تفسیر البرہان، ۱۱۵ق، ج، ص۳۰۱.

 تاریخی قصے تے واقعات 
 حضرت نوح دا قصہ: اپنی قوم وچ 950 سالہ رسالت تے طوفان نوح (آیات ۱-۱۵)،
 حضرت ابراہیم دا قصہ: لوکاں نو‏‏ں توحید د‏‏ی دعوت، بت پرستی تو‏ں اجتناب، حضرت ابراہیم نو‏‏ں اگ تو‏ں نجات، حضرت ابراہیم د‏‏ی نسل تے حضرت اسحاق تے یعقوب د‏‏ی نسل وچ نبوت دا تسلسل (آیات ۱٦-۲۸)،
 حضرت لوط دا قصہ: حضرت لوط دا حضرت ابراہیم اُتے ایمان، قوم دے برے اعمال اُتے حضرت لوط دا انتباہ، جناب ابراہیم اُتے ملائکہ دا نزول تے قوم لوط اُتے عذاب آنے د‏‏ی خبر، حضرت لوط د‏‏ی بیوی گناہگاراں وچ (آیات ۲٦-۳۵)،
 حضرت شعیب د‏‏ی رسالت تے قوم د‏‏ی دعوت، حضرت شعیب نو‏‏ں جھٹلیانا، قوم شعیب اُتے عذاب۔ (آیات ۳٦-۳)،
 قوم عاد تے ثمود اُتے عذاب (آیت ۳۸)،
 حضرت موسی دے دور وچ قارون، فرعون تے ہامان دا تکبر۔ (آیت ۳۹).

 متن تے ترجمہ 

 حوالے 

 مآخذ 
 قرآن کریم، ترجمہ محمد حسین نجفی (سرگودھا)۔
 بحرانی، ہاشم بن سلیمان، البرہان فی تفسیر القرآن،‌ مؤسسۃ البعثۃ، چاپ اول، ۱۱۵ق.
 خامہ‌گر، محمد، ساختار سورہ‌ہای قرآن کریم، مؤسسہ فرہنگی قرآن و عترت نورالثقلین، قم، نشر نشرا، ۱۳۹۲ش.
 دانشنامہ قرآن و قرآن پژاوہی، ج۲، بہ کوشش بہاء الدین خرمشاہی، تہران، دوستان-ناہید، ۱۳ش.
 سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر، الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور، قم، کتابخانہ آیت‌اللہ مرعشی نجفی، چاپ اول، ۱۰ق.
 صدوق، محمد بن علی، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، محمدرضا انصاری محلات‏‏ی، قم، نسیم کوثر، ۱۳۸۲ش.
 طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسۃ الاعلمی للمطبوعات، چاپ دوم، ۱۳۹۰ق.
 طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفۃ،‌ چاپ اول، ۱۰٦ق.
 معرفت، محمدہادی، آموزش علوم قرآنی، ترجمہ ابومحمد وکیلی، قم، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۱ش.
 مکارم شیرازی، ناصر، برگزیدہ تفسیر نمونہ، تہران، دار الکتب الاسلامیہ، چاپ سیزدہم، ۱۳۸۲ش.

 باہرلے جوڑ 
 سورہ عنکبوت د‏‏ی تلاوت


گٹھ:مثانی سورتاں
گٹھ:مکی سورتاں
گٹھ:اکیہويں پارے د‏‏یاں سورتاں
گٹھ:قصےآں اُتے مشتمل سورتاں
گٹھ:مشہور آیات اُتے مشتمل سورتاں
گٹھ:شب قدر دے اعمال
گٹھ:ویہويں پارے د‏‏یاں سورتاں
گٹھ:قرآن