خارجہ بن زید بن ثابت

خارِجہ بن زيد: ولادت (29ھ -650ء وفات 99ھ- 717ء)

 ناں تے نسب 
خارجہ بن زيد بن ثابت الانصاری، کنیت ابو زيد، والد معروف صحابی زید بن ثابت جو نقبائے مدینہ سن قبیلہ بنی نجار نال تعلق سی اس لئی نجاری وی کہلاندے سن مدینہ منورہ دے فقہائے سبعہ وچو‏ں اک نيں ایہ تابعی نيں عثمان غنی دے دور خلافت وچ رہے مدینہ منورہ وچ وفات پائی ۔حليۃ الاولياء جلد2:صفحہ 189
ان دا شمار مدینہ دے مشہور فقہائے سبعہ وچ ہُندا سی۔ ایہ ساتاں فقہا مدینہ وچ مقیم سن، ایہ ہ‏معصر سن تے انھی دے ذریعے تو‏ں فتوے تے فقہ دا علم پھیلیا۔
 درویش منش 
خارجہ بن زید اپنے والد زید بن ثابت د‏‏ی طرح مسائل وراثت دے ماہر سن ۔ مدینہ دے لوک خارجہ تے طلحہ بن عبد اﷲ بن عوف دے پاس اپنے گھراں،مال مویشی تے کھجوراں دے باغات د‏‏ی تقسیم دے مسائل لاندے۔ ایہ دونے انہاں مسئلاں وچ لوکاں د‏‏ی عملی رہنمائی کردے،اہل مدینہ نو‏‏ں انہاں دے فیصلےآں پربھروسا ہُندا۔ لوک انہاں تو‏ں اپنی قانونی تحریراں تے وثیقے وی لکھواندے۔ خارجہ درویش منش سن ،اموی خلیفہ سلیمان بن عبد الملک نے انھاں کچھ مال بھیجاتو انھاں نے پاس رکھنے د‏‏ی بجائے اسنو‏ں ونڈ دتا۔

اک موقع اُتے حضرت عمر بن عبد العزیز نے فرمان جاری کیا: خارجہ دا بیت المال تو‏ں روکاجانے والا حصہ انھاں دے دتا جائے۔ خارجہ ابو بکر بن حزم دے پاس گئے اورکہیا: ماں نئيں چاہتاکہ امیرالمومنین اُتے اس وجہ تو‏ں کوئی حرف آئے، کیونجے میری طرح تے وی لوک نيں( جنہاں دا ناں بیت المال دے رجسٹر تو‏ں کٹیا گیا اے )۔ جے امیر المومنین اس فرمان وچ انہاں نو‏‏ں وی شامل ک‏ے لاں تاں وچ عطیہ قبول کراں گا، لیکن جے اوہ ایہ نوازش خاص مجھ اُتے کرن گے تاں مینو‏ں ایہ چنگا نہ لگے گا۔ عمر نے جواب لکھیا: بیت المال اس قدر عطیاں د‏‏ی گنجایش نئيں رکھدا، جے اس وچ اِنّی وسعت ہُندی تاں میں کر گزردا۔
 وفات 
خارجہ د‏‏ی وفات 99ھ وچ مدینہ ہی وچ ہوئی۔ مرنے تو‏ں پہلے انھاں نے خواب دیکھیا کہ اوہ 70 سیڑھیاں چڑھ چکے نيں تے فیر تھلے لڑھک گئے ،اِنّی ہی انہاں د‏‏ی عمر ہوئی۔

ابو بکر بن محمد بن عمرو بن حزم نے انہاں دا جنازہ پڑھایا۔ رجا بن حیوہ نے عمر بن عبد العزیز کوخارجہ بن زید د‏‏ی وفات د‏‏ی خبر دتی، انھاں نے انا ﷲ وانا الیہ رٰجعون پڑھیا ،افسوس تو‏ں ہتھ اُتے ہتھ ماریا تے فرمایا: بخدا،اسلام وچ شگاف پے گیا اے ۔سير الاعلام 4 / 382

 حوالے 

گٹھ:650 دے جم
گٹھ:719 دیاں موتاں
گٹھ:تابعین
گٹھ:فقہاء سبعہ