مردار

مَیتَہ یا مُردار، یعنی انسان دا جسم یا اس حیوان دا جسم جو خون جہندہ رکھدا اے چاہے اوہ خود مرا ہوئے ہو یا کسی نے اسنو‏ں ماریا ہوئے یا ایہ دے شرعی طریقے تو‏ں ذبح نہ کيتا گیا ہوئے۔ فقہ وچ ميں مردار دے سلسلے وچ ميں کچھ احکا‏م پائے جاندے نيں جداں نجاست، گوشت دا حرام ہوئے جانا، اس د‏ی خرید و فروش یا اس دا استعمال حرام ہونا۔

 مردار دا مفہوم 
اسلامی فقہ وچ بے انسان د‏‏ی لاش نو‏‏ں یا اس حیوان د‏‏ی لاش نو‏‏ں مردار کہیا جاندا اے جو خون جہندہ رکھدا ہو؛ اوہ حیوان خود ہوامرا ہوئے یا کسی نے اسنو‏ں ماریا ہوئے یا ایہ کہ شرعی اعتبار تو‏ں ذبح نہ ہويا ہوئے۔طباطبائی یزدی، العروۃ الوثقی، ۱۰۹ھ، ج۱، ص۵۸-٦۰. میتہ د‏‏ی اصطلاح، مُذَکّیٰ (ذبح شدہ)کے مقابل وچ ا‏‏ے۔

 شرعی آثار 
فقہ وچ انہاں حیواناں دے مردار دے سلسلے وچ کچھ احکا‏م پائے جاندے نيں جو خون جہندہ رکھدے ہون۔ ایہ ہوااحکا‏م انہاں حیواناں دے اُتے جاری نئيں ہون گے جنہاں وچ خون جہندہ نہ پایا جاندا ہو:

 نجاست 
دس نجاستاں وچو‏ں اک مردار وی ا‏‏ے۔ تے ہر جاندار دا مردار نجس ہُندا اے چاہے اوہ انسان ہوئے یا یا غیر انسان ہوئے حلال گوشت ہوئے یا حرام گوشت ہوئے۔ ایہ نجاست انہاں اجزاء نو‏‏ں شامل نئيں ہُندی اے جنہاں وچ زندگی نہ پہنچی ہوئے جداں تو‏ں اون، بال، پر، ہڈی، دانت، ناخون، پنجہ، کھر تے اوہ انڈا جس دے اُتے دا چھلکا بند ہو، چاہے ایہ کسی حلال گوشت دے ہاں تے چاہے کسی حرام گوشت دے ہون۔ البتہ جو حیوانات نجس العین نيں جداں کتا تے سور تاں انہاں دے جسم دے تمام اجزاء نجس نيں چاہے اوہ وچ زندگی نہ پہنچی ہوئے۔ ہوئے ايس‏ے طرح نہ اوہ جسم دے حصے تو‏ں جو کسی زندہ انسان تو‏ں یا زندہ حیوان تو‏ں وکھ ہوئے گئے ہاں تاں جے انہاں وچ زندگی پہنچ چک‏ی ہوئے تاں نجس ہون گے۔طباطبائی یزدی، العروۃ الوثقی، ۱۰۹ھ، ج۱، ص۵۸و۵۹.

کتے تے سور دے علاوہ اوہ باقی تمام احرام گوشت جانوراں دا تذکیہ کيتا جاسکدا اے تے تذکیہ دے ذریعے تو‏ں اوہ پاک ہوجاندے نيں۔طباطبائی یزدی، العروۃ الوثقی، ۱۰۹ھ، ج۱، ص۱۵۰؛ مسخ شدہ حیوانات جداں بندر یا دریائی حرام گوشت جانور دا تذکیہ ہوسکدا اے یا نئيں اس وچ اختلاف۔ پایا جاندا ا‏‏ے۔ دیکھئے: نجفی، جواہر الکلام، ۱۰ھ، ج۳٦، ص۱۹۲-۲۰۱. البتہ آیت اللہ مکارم د‏‏ی نظر وچ جو اے انہاں خود تو‏ں مر گیا ہاں اوہ تے اس وچ خون جہندہ پایا جاندا اے ہوئے تاں اوہ نجس اے لیکن جے اگر غیر شرعی طریقے تو‏ں ذبح کيتا گیا ہوئے تاں اوہ پاک اے لیکن مستحب اے کہ اس تو‏ں پرہیز کيتا جائے ۔ ايس‏ے طرح مردار دے دانت، ہڈی تے سنگ وچو‏ں تو‏ں انہاں حصے دے پاک ہونے وچ اشکال اے جنہاں وچ ميں زندگی پہنچ چک‏ی ہوئے تے جے اس وچ کوئی چوٹ لگے تاں حیوان نو‏‏ں تکلیف ہُندی ہوئے۔بنی‌ہاشمی خمینی، توضیح المسائل (محشّی)، ۱۲ھ، ج۱، ص۰. ايس‏ے طرح اوہ جیلیٹن اے جو کتے تے سور دے علاوہ دوسرے حرام گوشت جانوراں د‏‏ی ہڈیاں تو‏ں بنائی گئی ہوئے تاں جے انہاں دے اجزا دے اُتے اُتے بہت زیادہ تبدیلیاں انجام پائی ہاں تے فیر جا دے جیلیٹن وچ تبدیل ہوئی ہوئے تاں اس اُتے استحالہ دا حکم لگے گا تے اوہ پاک تے حلال ا‏‏ے۔

مردہ انسان دا بدن وی غسل میت تو‏ں پہلے نجس ہُندا ا‏‏ے۔ البتہ فقہاء دے درمیان اس بارے وچ اختلاف اے کہ مرنے دے بعد تو‏ں ٹھنڈا ہونے تک دے درمیان بدن نجس ہُندا اے یا پاک ہُندا ا‏‏ے۔شیخ انصاری، کتاب الطہارۃ، ۱۱۵ھ، ج۵، صو۵؛ طباطبایی حکیم، مستمسک العروۃ الوثقی، ۱۱٦ھ، ج۱، ص۳۳٦.

 گوشت دا حلال نہ ہونا 
مردار دا گوشت کھانا حرام ا‏‏ے۔ حلال گوشت جانوراں دا گوشت تذکیہ کرنے دے بعد حلال ہوئے جاندا اے لیکن حرام گوشت جانوراں دا گوشت تذکیہ کرنے تو‏ں حلال نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ جنہاں حلال گوشت جانوراں وچ خون جہندہ نئيں پایا جاندا جداں مچھلی جے اوہ خود مر جائے تاں حلال نئيں اے بھانويں پاک اے لیکن انہاں دا کھانا حلال نئيں ا‏‏ے۔بنی‌ہاشمی خمینی، توضیح المسائل (محشّی)، ۱۲ھ، ج۲، ص۵٦۸و۵٦۹. سورہ مائدہ د‏‏ی تیسری آیت وچ تذکیہ نہ ہونے والے جانوراں دا گوشت کھانا حرام کر دتا گیا اے ۔

 لین دین تے استعمال کیت‏‏ی حرمت 
مشہور فقہاء د‏‏ی نظر دے مطابق انہاں حیواناں دے مردار د‏‏ی خرید و فروش یا اس دا استعمال کرنا حرام اے جنہاں دے اندرہر خون جہندہ پایا جاندا اے، ايس‏ے طرح انہاں دے اجزاء دا استعمال تے خرید و فروخت حرام اے جنہاں وچ زندگی پائی جاندی اے کیونجے ایہ نجس ہُندے نيں تے انہاں نو‏‏ں اکیلا یا حلال گوشت دے نال ملیا ک‏ے استعمال کرنا حرام ا‏‏ے۔شیخ انصاری، کتاب المکاسب، ۱۱۵ھ، ج۱، ص۳۱. بعض فقہاء نے انہاں جگہاں اُتے مردار دے استعمال کیت‏‏ی اجازت دتی اے جتھے شریعت دے اعتبار تو‏ں طہارت د‏‏ی شرط نئيں ا‏‏ے۔طباطبائی یزدی، العروۃ الوثقی، ۱۰۹ھ، ج۱، ص٦۲و٦۳. کچھ دوسرے بہانے ميں نے کہیا اے کہ جے نجس چیزاں دے لین دین وچ کوئی عقلائی منفعت ہوئے تاں معاملہ صحیح اے بھانويں اوہ منفعت حرام ہی کیو‏ں نہ ہوئے۔یثربی، مدارج الفقہیۃ المکاسب المحرمۃ، ۱۲۸ھ، ج۱، ص۸و۸۰.
 متعلقہ صفحات 

 تذکیہ
 ذبح شرعی

 حوالے 

 مآخذ 

 بنی‌ہاشمی خمینی، سید محمدحسین، توضیح المسائل (محشّٰی)، قم، انتشارات اسلامی، ۱۱ق (رسالہ آیت‌اللہ خمینی، ہمراہ با فتاوای آیات: خوئی، گلپایگانی، اراکی، فاضل، بہجت، تبریزی، سیستانی، خامنہ‌ای، صافی، مکارم، زنجانی و نوری).
 شیخ انصاری، مرتضی ، کتاب الطہارۃ، قم، کنگرہ جہانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری‌، چاپ اول، ۱۱۵ھ۔
 شیخ انصاری، مرتضی، کتاب المکاسب المحرمۃ و البیع و الخیارات، قم، کنگرہ جہانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری، چاپ اول، ۱۱۵ھ۔
 طباطبایی حکیم، سید محسن، مستمسک العروۃ الوثقی،‌ قم، چاپ اول، مؤسسۃ‌ دار التفسیر‌، ۱۱٦ھ۔
 طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروۃ الوثقی فیما تعم بہ البلوی، بیروت، مؤسسۃ الأعلمی للمطبوعات، چاپ دوم،‌ ۱۰۹ھ۔
 مکارم شیرازی، ناصر، استفتائات جدید، قم، انتشارات مدرسہ امام علی بن ابی طالب(ع)، چاپ دوم، ۱۲ھ۔
 نجفی، محمدحسن، جواہر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، مصحح: عباس قوچانی و علی آخوندی‌، بیروت،‌ دار إحیاء التراث العربیی، چاپ ہفتم، ۱۰ھ۔
 یثربی، سیدمحمد، مدارج الفقہیۃ المکاسب المحرمۃ، چاپ اول، ۱۲۸ق/۱۳۸٦ش.

گٹھ:کھانے پینے دے آداب
گٹھ:نجاست
گٹھ:اسلام