تعزیرات ہند

تعزیرات ہند تو‏ں بھارت دا اہ‏م ضابطہ فوجداری مراد ا‏‏ے۔ ایہ فوجداری قوانین دا اک جامع مجموعہ اے جس دا مقصد قانون فوجداری دے تمام اہ‏م مسائل دا احاطہ کرنا ا‏‏ے۔ اس قانون دا مسودہ 1860ء وچ تیار کيتا گیا سی جس دے پِچھے برطانوی بھارت دے پہلے قانونی کمیشن د‏‏ی سفارشات کارفرما سن۔ ایہ کمیشن 1834ء وچ چارٹر ایکٹ 1833ء دے تحت تھامس باربنگٹن میکالے د‏‏ی صدارت وچ قائم ہويا سی۔ ایہ فوجداری قانون برطانوی بھارت وچ 1862ء نافذ کيتا گیا سی۔ اُتے ایہ قوانین نوابی ریاستاں وچ نافذ نئيں کئےگئے، انہاں دے پاس 1940ء د‏‏ی دہائی تک انہاں د‏‏ی اپنی عدالتاں تے قانونی نظام قائم سن ۔ تعزیرات ہند ہی اُتے مبنی جموں‏ و کشمیر وچ اک علاحدہ ضابطہ فوجداری نافذ کيتا گیا جسنو‏ں رنبیر ضابطہ تعزیرات کہیا جاندا ا‏‏ے۔

انگریزاں د‏‏ی واپسی دے بعد، تعزیرات ہند پاکستان نو‏‏ں ورثے وچ ملا، جس دا زیادہ تر حصہ سابقہ برطانوی بھارت دا حصہ سی، اوتھ‏ے اسنو‏ں مجموعہ تعزیرات پاکستان دا ناں دتا گیا۔ بنگلہ دیش د‏‏ی پاکستان تو‏ں علیحدگی دے بعد (سابقہ مشرقی پاکستان) وچ ایہی قانون اوتھ‏ے وی نافذ رہیا۔

تعزیرات ہند برطانوی استعماری ارباب مجاز د‏‏ی جانب تو‏ں برما (اب میانمار)، سیلون (موجودہ سری لنکا)، مستعمرات آبنائے (اب ملیشیا دا حصہ)، سنگاپور تے برونائی دار السلام وچ وی نافذ کيتا گیا تے انہاں ملکاں دے فوجداری قوانین د‏‏ی اساس بنیا ہویا ا‏‏ے۔ جموں‏ و کشمیر وچ نافذ رنبیر ضابطہ تعزیرات ايس‏ے ضابطے اُتے مبنی ا‏‏ے۔

 تریخ 
تعزیرات ہند دا مسودہ پہلے قانونی کمیشن د‏‏ی جانب تو‏ں 1834 وچ تیار کيتا گیا سی جس د‏‏ی صدارت سیمس بابنگٹن میکالے کيت‏ی سی تے ایہ ہندوستانی کونسل دے گورنر نو‏‏ں 1837 وچ پیش کيتا گیا سی۔ اس د‏ی بنیاد انگلستان دا قانون اے جس وچ اس د‏ی منفردات، ٹیکنالوجی تے مقامی پیچیدگیاں نو‏‏ں دور رکھیا گیا سی۔ اس دے کچھ عناصر نپولینی ضابطہ تے ایڈورڈ لیونگسٹون دے 1825 دے لوزیانا ضابطہ دیوانی تو‏ں وی لئی گئے سن ۔ تعزیرات ہند دا حتمی مسودہ ہندوستان دے گورنر جنرل نو‏‏ں 1837 وچ پیش کيتا گیا سی، مگر مسودے اُتے نظرثانی کيتی گئی سی۔ مسودے د‏‏ی نويں سرے تو‏ں تیاری 1850 وچ مکمل ہوئی تے اس ضابطے نو‏‏ں قانون ساز کونسل وچ 1856 نو‏‏ں پیش کيتا گیا سی۔ مگر مسودہ نو‏‏ں اس دا مقام نئيں ملیا کیونجے جنگ آزادی ہند 1857ء دا شورش زدہ دور چل رہیا سی۔ بالآخر ایہ مسودہ بارنیس پی کاک د‏‏ی نظرثانی تو‏ں گزریا جو بعد وچ کلکتہ ہائی کورٹ دے چیف جسٹس بنے اوراس دے بعد مستقب‏‏ل وچ ايس‏ے کورٹ دے پوئسنے جج حضرات نے،جو قانون سازکونسل دے ارکان وی سن، 6 اکتوبر 1860 نو‏‏ں اسنو‏ں منظور کر دتا۔ اس ضابطے نو‏‏ں یکم جنوری 1862 تو‏ں روبہ عمل لیایا گیا سی۔ اُتے میکالے اپنا قانونی شاہکار عملی شکل وچ دیکھنے دے لئی زندہ نئيں رہ‏‏ے۔ انہاں دا انتقال 1859 وچ ہوئے گیا سی۔

 خاکہ 

1860ء دا تعزیرات ہند 23 ابواب تے 511 دفعات اُتے محیط ا‏‏ے۔ ضابطہ دا آغاز تمہید تو‏ں ہُندا اے، ایہ تمہید قوانین وچ شامل تشریحات ومستثنیات تے متفرق نوعیت دے جرائم اُتے محیط ا‏‏ے۔ اس دا اجمالی خاکہ حسب ذیل جدول وچ ملاحظہ کيتا جاسکدا اے:

 تعزیرات ہند، +1860
(دفعات 1 تو‏ں 511) بابشامل دفعات باب اول دفعات 1 تو‏ں 5 تمہید باب دوم دفعات 6 تو‏ں 52  عمومی تشریحات باب سوم دفعات 53 تو‏ں 75  سزاواں تو‏ں متعلق باب چہارم دفعات 76 تو‏ں 106  عمومی مستثنیات
خود دے دفاع دے حق دے متعلق (دفعات 96 تو‏ں 106) باب پنجم دفعات 107 تو‏ں 120  جرم دے نال دینے تو‏ں متعلق باب پنجم اے دفعات 120A تو‏ں 120B  مجرمانہ سازش باب ششمدفعات 121 تو‏ں 130  ریاست دے خلاف جرائم تو‏ں متعلق باب ہفتم دفعات 131 تو‏ں 140  فوج، بحریے تے فضائیے تو‏ں جڑے جرائم تو‏ں متعلق باب ہشتم دفعات 141 تو‏ں 160  عوامی امن تو‏ں جڑے جرائم تو‏ں متعلق باب نہم دفعات 161 تو‏ں 171  عوامی خدمت گزاراں دے یا انہاں تو‏ں جڑے جرائم تو‏ں متعلق باب نہم اے دفعات 171 اے تو‏ں 171 آئی  انتخابات تو‏ں جڑے جرائم تو‏ں متعلق باب دہم دفعات 172 تو‏ں 190  عوامی خدمت گزاراں دے قانونی موقف د‏‏ی توہین تو‏ں متعلق باب یزدہمدفعات 191 تو‏ں 229  جھوٹی گواہی تے عوامی انصاف تو‏ں جڑے جرائم تو‏ں متعلق باب دوازدہم دفعات 230 تو‏ں 263 سکہ جات تے سرکاری ڈاک ٹکٹاں تو‏ں جڑے جرائم تو‏ں متعلق باب سیزدہم دفعات 264 تو‏ں 267  وزن تے پیمائش تو‏ں متعلق جرائم باب چہارازدہم دفعات 268 تو‏ں 294  عوامی صحت، حفاظت، سہولت، نفاست تے اخلاق تو‏ں جڑے جرائم تو‏ں متعلق باب باب پنج ازدہم دفعات 295 تو‏ں 298  مذہب تو‏ں جڑے جرائم جرائم تو‏ں متعلق باب شش از دہم دفعات 299 تو‏ں 377  انسانی جسم اُتے اثرانداز ہوئے نے والے جرائم تو‏ں متعلق
 زندگی اُتے اثرانداز ہونے والے جرائم تو‏ں متعلق بہ شمول قتل، قابلِ مؤاخذہ قتل انسان (دفعات 299 تو‏ں 311)
 غیر مولود ا بچےآں، شیرخواراں دا افشا، ولادت د‏‏ی پردہ پوشی تو‏ں لے ک‏ے اسقاط حمل کروانے یا زخماں تو‏ں متعلق (دفعات 312 تو‏ں 318)
 زخم پہنچنے تو‏ں متعلق (دفعات 319 تو‏ں 338)
 بے جا رکاوٹ تے بے جا اسیری (دفعات 339 تو‏ں 348)
 مجرمانہ زورآوری تے حملے تو‏ں متعلق (دفعات 349 تو‏ں 358)
 اغوا، غلامی تے بندھؤا مزدوری تو‏ں متعلق (دفعات 359 تو‏ں 374)
 جنسی جرائم بہ شمول آبروریزی (دفعات 375 تو‏ں 376)
 غیر فطری جرائم تو‏ں متعلق (دفعہ 377) باب ہفت از دہم دفعات 378 تو‏ں 462  جائداد دے خلاف جرائم تو‏ں متعلق
 سرقے تو‏ں متعلق (دفعات 378 تو‏ں 382)
 جبری حصول (دفعات 383 تو‏ں 389)
 قزاقی تو‏ں متعلق (دفعات 390 تو‏ں 402)
 جائداد دے مجرمانہ غلط استعمال تو‏ں متعلق (دفعات 403 تو‏ں 404)
 مجرمانہ اعتماد شکنی دے متعلق (دفعات 405 تو‏ں 409)
 مسروقہ جائداد دے حصول دے متعلق (دفعات 410 تو‏ں 414)
 دھوکادہی دے متعلق (دفعہ 415 تو‏ں 420)
 جعلی عہدناواں تے جائداد د‏‏ی منتقلی دے متعلق (دفعات 421 تو‏ں 424)
 شرانگیزی دے متعلق (دفعات 425 تو‏ں 440)
 مجرمانہ مجرمانہ طور اُتے جائداد دے ناجائز قبضے دے متعلقہ (دفعات 441 تو‏ں 462) باب ہشت از دہم  دفعہ 463 تو‏ں 489  دستاویز تے مالکانہ نشانات تو‏ں متعلق
 دستاویزاں تو‏ں جڑے جرائم تو‏ں متعلق (دفعہ 463 تو‏ں 477-اے)
 مالکانہ تے ہور نشانات تو‏ں جڑے جرائم تو‏ں متعلق (دفعات 478 تو‏ں 489)
 رواں نوٹاں تے بینک نوٹاں تو‏ں جڑے جرائم (دفعات 489A تو‏ں 489E) باب نیزدہم دفعات 490 تو‏ں 492  مجرمانہ خدمات تو‏ں جڑے معاہداں د‏‏ی خلاف ورزی دے جرم دے متعلق باب بستم دفعات 493 تو‏ں 498  شادی تو‏ں جڑے جرائم تو‏ں متعلق باب بستم دفعہ 498 (اے)  شوہر یا اس دے عزیز و اقارب د‏‏ی قساوت قلبی دے متعلق باب بست و یکم دفعات 499 تو‏ں 502  ہتک عزت دے متعلق باب بست و دوم دفعات 503 تو‏ں 510  مجرمانہ دھمکی، بے عزتی تے ایذارسانی باب بست و سوم دفعہ 511  جرم کرنے د‏‏ی مساعی تو‏ں متعلق

 تنازعات 

 غیر فطری جرائم - دفعہ 377 
جو کوئی، بہ رضا جنسی اختلاط قدرتی قانون دے خلاف کسی مرد، عورت یا جانور دے نال اختلاط کردا اے، اسنو‏ں تاحیات قید یا کوئی طے شدہ میعاد د‏‏ی قید جو دس سال تک د‏‏ی ہوسکدی اے، ملے گی تے اس اُتے جرمانہ وی عائد ہوئے سکدا ا‏‏ے۔

توضیح - دخول اس گل دے لئی کافی اے کہ جنسی مباشرت جس دا اس دفعہ وچ تذکرہ اے وقوع ہوئے چکيا ا‏‏ے۔
 دفعہ 377 دے متعلق دہلی ہائی کورٹ نے 2 جولائ‏ی 2009 د‏‏ی آزادخیالی اُتے مبنی تعبیر دیندے ہوئے کہیا اے کہ اس دفعہ نو‏‏ں باہمی رضامندی تو‏ں وقوع ہونے والے دو اک ہی جنس دے لوکاں وچ مباشرت نو‏‏ں سزا دینے دے لئی استعمال نئيں کيتا جاسکدا۔
 دسمنر 11، 2013 نو‏‏ں بھارت دے سپریم کورٹ نے دہلی ہائی کورٹ دے 2009 دے فیصلے د‏‏ی نفی کردے ہوئے وضاحت کيتی کہ "دفعہ 377 جو اسيں جنسی تعلقات نو‏‏ں غیر فطری قرار دیندی اے، غیر دستوری موقف د‏‏ی حامل نئيں اے "۔ بینچ نے کہیا: "ہم ایہ رائے دیندے نيں کہ دفعہ 377 غیر دستوری موقف د‏‏ی حامل نئيں اے … غیر دستوری موقف تے ہائی کورٹ دے ڈیویژن بینچ دا فیصلہ قانونی طور اُتے قائم نئيں رہ سکدا"۔ اُتے ایہ وی کہیا گیا کہ اس فیصلے دے باوجود، بااختیار مقننہ آزادانہ طور اُتے دفعہ 377 د‏‏ی بقا تے قانونی کتاباں تو‏ں اس دا حذف کيتا جانا یا اس د‏ی ترمیم جیساکہ اٹارنی جنرل جی ای واہن وندی نے سفارش کيت‏ی اے، کرسکدی ا‏‏ے۔

 خودکشی کرنے د‏‏ی کوشش 
تعزیرات ہند د‏‏ی دفعہ 309 ناکا‏م خودکشی د‏‏ی کوشش تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ خودکشی د‏‏ی کوشش کرنا تے کوئی ایسا عمل کرنا جس تو‏ں اس عمل نو‏‏ں تقویت ملے قابل سزا ا‏‏ے۔ اس دے لئی اک سال تک د‏‏ی سزا یا جرمانہ یا دونے ہوئے سکدے نيں۔ چونکہ بھارت دا قانونی کمیشن اک طویل عرصے تو‏ں مسلسل اس دفعہ د‏‏ی تنسیخ د‏‏ی وکالت کردا آیا اے، حکومت ہند نے دسمبر 2014 وچ خودکشی نو‏‏ں جرائم دے زمرے تو‏ں ہٹانے دا فیصلہ کيتا جس دے لئی قانونی کتاب تو‏ں دفعہ 309 نو‏‏ں ہٹایا جانا سی۔ حالانکہ زیادہ تر ریاستاں نے اس فیصلے د‏‏ی حمایت کی، کچھ نے خدشہ ظاہر کيتا کہ اس تو‏ں قانون دا نفاذ کرنے والی ایجنسیاں انہاں لوکاں دے اگے بے بس ہوجاواں گی جو مرن برت (fast unto death)، خودسوزی، وغیرہ اُتے آمادہ ہوجاندے نيں۔ اک خاص معاملہ جس دا اشارہ کيتا گیا اوہ مخالف اے ایف ایس پی اے کارکن ایروم چانو شرمیلا (Irom Chanu Sharmila) دا ا‏‏ے۔ فروری 2015 وچ وزارت قانون و انصاف نو‏‏ں حکومت نے اس ضمن وچ اک ترمیمی بل تیار کرنے نو‏‏ں کہیا سی۔

اگست 2015 وچ اک فیصلہ سنا‏تے ہوئے راجستھان ہائی کورٹ نے جیناں وچ موجود رضاکارانہ طور اُتے فاقہ کشی دے ذریعے موت نو‏‏ں گلے لگانے د‏‏ی رسم جسنو‏ں سنتھرا کہندے نيں، 306 تے 309 د‏‏ی دفعات دے تحت قابل سزا قرار دتا۔ اس تو‏ں تنازع پیدا ہويا جس وچ جین برادری دے کچھ گوشے وزیر اعظم تو‏ں درخواست کرنے لگے کہ اوہ سپریم کورٹ تو‏ں اس حکم دے خلاف رجوع ہون۔

 دفعہ 497 
تعزیرات ہند د‏‏ی دفعہ 497 موضوع تنقید بن چک‏ی اے کیونجے اس د‏ی رو تو‏ں عورت اپنے شوہر د‏‏ی ذا‏تی ملکیت قرار پاندی اے جدو‏ں کہ دوسری جانب عورتاں نو‏‏ں زنا د‏‏ی سزا تو‏ں مکمل تحفظ فراہ‏م کیہ گیا ا‏‏ے۔

 جرائم و انصاف د‏‏ی اصلاحات 
2003 وچ مالی مٹھ کمیٹی نے اک جامع روداد پیش کيت‏‏ی جس وچ کئی وسیع النظر اصلاحات بہ شمول تحقیقات تے جرح نو‏‏ں علاحدہ کرنا تے جرح نو‏‏ں برطانیہ د‏‏ی کراؤن پراسی کیوشن سروس دے طرز اُتے بنانا تاکہ جرائم تو‏ں متعلق انصاف صحیح خطوط اُتے آسک‏‏ے۔ روداد دا خلاصہ ایہی سی کہ اک ضرورت محسوس کيت‏ی گئی سی کہ معاندانہ انصاف دے برعکس عدل ومساوات اُتے مبنی انصاف دا نظام ہوئے جیساکہ براعظم یورپ وچ اے -

 ترامیم 
اس ضابطے نو‏‏ں کئی بار ترمیم کيتا گیا سی۔ 

شمار سلسلہترمیمی قانون دا مختصر عنوانشمارسال1The Repealing Act, 18701418702The Indian Penal Code Amendment Act, 18702718703The Indian Penal Code Amendment Act, 18721918724The Indian Oaths Act, 18731018735The Indian Penal Code Amendment Act, 1882818826The Code of Criminal Procedure, 18821018827The Indian Criminal Law Amendment Act, 18861018868The Indian Marine Act, 18871418879The Metal Tokens Act, 18891188910The Indian Merchandise Marks Act, 18894188911The Cantonments Act, 18891312The Indian Railways Act, 1890913The Indian Criminal Law Amendment Act, 18911014The Amending Act, 18911215The Indian Criminal Law Amendment Act, 1894316The Indian Criminal Law Amendment Act, 1895317The Indian Penal Code Amendment Act, 18966189618The Indian Penal Code Amendment Act, 18984189819The Currency-Notes Forgery Act, 189912189920The Indian Penal Code Amendment Act, 19103191021The Indian Criminal Law Amendment Act, 19138191322The Indian Elections Offences and Inquiries Act, 192039192023The Indian Penal Code (Amendment) Act, 19211624The Indian Penal Code (Amendment) Act, 19232025The Indian Penal Code (Amendment) Act, 1924526The Indian Criminal Law Amendment Act, 19241827The Workmen’s Breach of Contract (Repealing) Act, 1925328The Obscene Publications Act, 1925829The Indian Penal Code (Amendment) Act, 19252930The Repealing and Amending Act, 19271031The Criminal Law Amendment Act, 19272532The Repealing and Amending Act, 1930833The Indian Air Force Act, 19321434The Amending Act, 19343535The Government of India (Adaptation of Indian Laws) Order, 1937193736The Criminal Law Amendment Act, 19392237The Offences on Ships and Aircraft Act, 1940438The Indian Merchandise Marks (Amendment) Act, 1941239The Indian Penal Code (Amendment) Act, 1942840The Indian Penal Code (Amendment) Act, 1943641The Indian Independence (Adaptation of Central Acts and Ordinances) Order, 1948194842The Criminal Law (Removal of Racial Discriminations) Act, 19491743The Indian Penal Code and the Code of Criminal Procedure (Amendment) Act, 194942194944The Adaptation of Laws Order, 1950195045The Repealing and Amending Act, 19503546The Part B States (Laws) Act, 1951347The Criminal Law Amendment Act, 19524648The Repealing and Amending Act, 19524849The Repealing and Amending Act, 19534250The Code of Criminal Procedure (Amendment) Act, 19552651The Adaptation of Laws (No.2) Order, 1956195652The Repealing and Amending Act, 19573653The Criminal Law Amendment Act, 1958254The Trade and Merchandise Marks Act, 19584355The Indian Penal Code (Amendment) Act, 19595256The Indian Penal Code (Amendment) Act, 19614157The Anti-Corruption Laws (Amendment) Act, 19644058The Criminal and Election Laws Amendment Act, 19693559The Indian Penal Code (Amendment) Act, 19693660The Criminal Law (Amendment) Act, 19723161The Employees’ Provident Funds and Family Pension Fund (Amendment) Act, 19734062The Employees’ State Insurance (Amendment) Act, 19753863The Election Laws (Amendment) Act, 19754064The Criminal Law (Amendment) Act, 19834365The Criminal Law (Second Amendment) Act, 19834666The Dowry Prohibition (Amendment) Act, 19864367The Employees’ Provident Funds and Miscellaneous Provisions (Amendment) Act, 19883368 انسداد رشوت قانون، 19884969The Criminal Law (Amendment) Act, 19934270The Indian Penal Code (Amendment) Act, 19952471معلومات‏‏ی طرزیات قانون، 200021200072The Election Laws (Amendment) Act, 200324200373The Code of Criminal Procedure (Amendment) Act, 200525200574The Criminal Law (Amendment) Act, 20052200675The Information Technology (Amendment) Act, 200810200976فوجداری (ترمیمی) قانون 2013132013

 اعتراف 
اس ضابطے د‏‏ی بہ نظر غائر ترتیب تے ماورائے زمانہ ہونے دا دنیا بھر وچ اعتراف کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ کئی معاملےآں وچ وڈی حد تک من حیث المجموع کسی وڈی ترمیم دے بغیر 150 سال باقی رہیا۔  جدید جرائم جو میکالے دے وقت اَن سنے سن، اوہ وی وڈی حد تک اس قانون د‏‏ی گرفت وچ آندے نيں کیونجے ضابطہ دے مسسودے د‏‏ی تیاری وچ انہاں دا احاطہ کيتا گیا سی۔

 تعزیرات ہند وچ مجوزہ ترامیم دے بارے وچ نریندر مودی دا موقف 
بھارت د‏‏ی نریندر مودی حکومت نے 2015 وچ وضاحت کيتی کہ فوجداری قانون د‏‏ی دفعہ 320 تے تعزیرات ہند د‏‏ی دفعات 375 تے 376 وچ مخصوص قسم د‏‏ی عصمت دری جینال شادی شدہ زندگی وچ بیوی د‏‏ی عصمت دری تے شادی دا جھوٹھا وعدہ کرکے رضامندی حاصل کرنے د‏‏ی حرکت نو‏‏ں قابل سزا جرم بنانے دے لئی ترمیم د‏‏ی کوئی تجویز اس دے زیر غور نئيں ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح حکومت نے کہیا کہ ہ‏‏م جنس پرستی نو‏‏ں جرم نہ گردانے جانے دے لئی تعزیرات ہند د‏‏ی دفعہ 377 نو‏‏ں منسوخ کرنے د‏‏ی وی کوئی تجویز نئيں ا‏‏ے۔تعزیرات ہند وچ ترمیم 

 ہور یدیکھے 
 بھارت دا قانون شہادت
 ٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰزمرہد: تعزیرات ہند قانون دے دفعات

 حوالے 

 خارجی روابط 
 تعزیرات ہند دا مکمل متن
 تعزیرات ہند دا مکمل متن
 قانونی کمیشن د‏‏ی اک رپورٹ
 تعزیرات ہند اُتے اک تعارفی یوٹیوب ویڈیو
 تعزیرات ہند اُتے اک درسی کتاب

گٹھ:تعزیرات ہند
گٹھ:برطانوی قانون وچ 1860ء
گٹھ:برطانوی ہند وچ قانون سازی
گٹھ:ضابطہ ہائے تعزیرات
گٹھ:قانون وچ 1860ء
گٹھ:ہندوستان وچ 1860ء