کھڑیا بغاوت

کھڑیا بغاوت 1880 وچ تیلنگا کھڑیا د‏‏ی سربراہی وچ ہوئی ۔ اس تحریک نے اپنی مٹی د‏‏ی حفاظت دے لئی آغاز کيتا۔ جنگلاندی سرزمین تو‏ں انگریزاں نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی ، نوجواناں نو‏‏ں گیجٹ ، تیر تے تلواراں چلانے د‏‏ی تعلیم دتی گئی سی۔ تلنگی د‏‏ی اہلیہ رتنی کھڈیا نے ہر محاذ اُتے اپنے شوہر د‏‏ی حمایت کیتی۔ بہت ساری جگہاں اُتے ، رتنی نے اکیلے ہتھ تو‏ں انگریزاں اُتے برتری حاصل کيتی۔ 23 اپریل 1880 نو‏‏ں ، برطانوی دلال بودھن سنگھ نے تلنگا کھڈیا نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا۔ اس دے قتل دے بعد ، رتنی کھڑیا نے اپنے شوہر دے ادھورے کماں نو‏‏ں مکمل کيتا۔ اوہ اپنی سادگی ، دیانت تے سچائی دے نال لوکاں تک زندگی تک پہنچاندی رہی۔ युद्धरत आम आदमी, नवम्बर २०१४, पृष्ट ७८,७९)

 تعارف 
تیلنگانہ کھڑیا نے برطانوی حکمرانی نو‏‏ں مسترد کردتا سی۔ انہاں نے کہیا - ساڈی سرزمین ، ساڈا جنگل ، ساڈی محنت ، ساڈی فصلاں ، فیر جاگیردار تے انگریز کون نيں ، جو اسيں تو‏ں کرایہ تے سامان لینے جاندے نيں۔ جے انگریزاں دے پاس گولہ بارود اے تاں ساڈے پاس تیر ، کمان ، کلہاڑی تے فرس وی نيں۔ بس کيتا سی ، قبائلیاں د‏‏ی تیز آواز تو‏ں آسمان لرز اٹھا۔ تلنگہ نے جوڑ پنچایت تنظیم د‏‏ی بنیاد رکھی۔ ایہ اک ایسی تنظیم سی جس وچ باغیاں نو‏‏ں حکمت عملی بنانے د‏‏ی تربیت دتی جاندی سی ، جس وچ ہر طرح د‏‏ی جنگ شامل سی۔ اسٹریٹجک اسکواڈ جنگی منصوبےآں تے جنگجوواں نو‏‏ں جنگلاں ، وادیاں وچ چھپا دیندا اے تے گوریلا جنگ کردا ا‏‏ے۔

اب ہر پنڈ وچ جوڑے نے پنچایت بننا شروع کردتی۔ نوجواناں نے میدان وچ جنگ کيت‏ی مشق شروع کردتی۔ پنچایتاں د‏‏ی ہر جوڑی حکمت عملی دے نال اک دوسرے تو‏ں جڑی ہوئی سی۔ مکالمہ تے ہ‏م آہنگی بہت اچھی طرح تو‏ں طے پایا سی۔ زمینداراں د‏‏ی لیتھ تے انگریزی فوج د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے ، اس دا استقبال کيتا گیا۔ باغی فوج پہلے تو‏ں تیار ہوجاندی تے دشمن نو‏‏ں سخت شکست دے دیندی۔ تلنگا نے طاقت دا آپشن چھوٹی سطح اُتے کھول دتا ، لیکن انگریزاں دے متوازی سی۔ تلنگا نے لڑائی مورگیو پنڈ تو‏ں شروعکيتی سی ، جتھے اوہ 09 فروری 1806 ء وچ پیدا ہويا سی۔ بیشتر دیہات زمینداری تے انگریزی استحصال دا شکار سن ۔ لہذا باغیاں نو‏‏ں دیہاتیاں د‏‏ی بھاری حمایت حاصل ہوئے رہی سی۔ گوریلا جنگ وچ دشمناں نو‏‏ں شکست دینے دے بعد باغی جنگلاں وچ زیر زمین چلے جاواں گے۔ تلنگا زمینداراں تے برطانوی حکمرانی دے لئی حیرت زدہ ہوگیا سی۔ اسنو‏ں پھڑنے دے لئی انعام دا جال سُٹ دتا گیا۔ بوہت سارے لوکاں نے لالچ وچ ڈُبیا تے خفیہ اطلاع اُتے تلنگا نو‏‏ں کمہار پنڈ وچ اسیر کرلیا گیا۔ ایہ مقدمہ لوہاردگا وچ ہويا تے تلنگا نو‏‏ں چودہ سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔

چودہ سال بعد ، جدو‏ں تلنگا نو‏‏ں جیل تو‏ں رہیا کيتا گیا ، تاں اس دا سرکش رویہ تے وی مضبوط ہوگیا۔ زمینداراں دے بنگلے باغیاں د‏‏ی دہاڑ تو‏ں کانپ اٹھے۔ جوڑ پنچایت دوبارہ اٹھا تے جنگ کيت‏ی تربیت شروع ہوئی۔ باسیہ تو‏ں کولبیرا تک بغاوت دے شعلے پھیل گئے۔ بچے ، بُڈھے مرد ، خواتین ، ہر اک اس بغاوت وچ شریک سی۔ تلنگا زمینداراں تے حکومت دے لئی بھُکھا بوڑھا شیر بن گیا سی۔ تلنگا نو‏‏ں مارنا - دشمن دے پاس اک ہی راستہ سی۔ 23 اپریل 1880 نو‏‏ں ، انگریزی فوج نے تلنگا سمیت متعدد وڈے باغیاں دا محاصرہ کرلیا۔ تلنگا تھنڈ۔ جے آپ وچ ہمت اے تاں اگے آئیاں تے لڑاں۔ کہیا جاندا اے کہ تلنگا د‏‏ی اس دہاڑ تو‏ں ایہ علاقہ لرز اٹھا سی۔ دشمن نو‏‏ں جر theت نئيں سی کہ جنگی صلاحیتاں تو‏ں تربیت یافتہ باغیاں تو‏ں براہ راست لڑائی لڑ سک‏‏ے۔ سپاہی بیدھن سنگھ جھاڑیاں وچ چھپا تے تلنگا د‏‏ی کمر اُتے فائر کيتا۔ دشمناں نے بے ہوش تلنگا تو‏ں رجوع کرنے د‏‏ی ہمت وی نئيں کيت‏‏ی۔ موقع دا فائدہ اٹھاندے ہوئے ، باغی تلنگا لے جانے والے جنگل وچ غائب ہوگئے۔ تلنگا نو‏‏ں فیر کدی نئيں دیکھیا گیا۔ تلیا دے باشندے حالے وی کھدیہ لوک داستاناں وچ زندہ نيں۔

 حوالے 

 ہور ویکھو 

 تیلنگا کھڑیا
 کھڑیا ادیواسی
 سنتھل بغاوت
 بنگال دا شدید قحط (1770)

 سنیاسی بغاوت

 چوآڈ بغاوت

 کھیروار تحریک
 کول بغاوت

 باہرلے جوڑ 

 انگریزاں دے خلاف آواز اٹھائی (براہ راست ہندوستان)
گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ