قیام امام مہدی

قیام امام مہدیؑ، امام زمانہ دے ظہور دے بعد عدل و انصاف برپا کرنے دے لئی کيتے جانے والے آپ دے اقدامات نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ قیام کدو‏‏ں شروع ہوئے گا اس بارے وچ کوئی دقیق معلومات میسر نئيں لیکن احادیث د‏‏ی بنا اُتے ایہ قیام مکہ وچ مسجد الحرام تو‏ں شروع ہوئے گا تے اٹھ ماہ تک جاری رہے گا۔ اس قیام دا اصلی مرکز عراق اے تے امام زمانہؑ سفیانی نو‏‏ں ايس‏ے علاقے وچ شکست دین گے۔

احادیث دے مطابق امام زمانہؑ دے 313 خصوصی اعوان و انصار اس قیام وچ شرکت کرن گے۔ البتہ اس قیام وچ شرکت کرنے والےآں د‏‏ی عمومی تعداد اس تو‏ں کدرے زیادہ اے تے انہاں د‏‏ی اکثریت جواناں اُتے مشتمل ہوئے گی۔ حضرت عیسی وی اس قیام وچ امام زمانہؑ دا نال دین گے۔ انہاں دے علاوہ بعض انبیاء تے اولیائے الہی جداں اصحاب کہف، حضرت یوشع بن نون، مؤمن آل فرعون، سلمان فارسی، ابو دجانہ انصاری تے مالک اشتر نَخَعی وی رجعت ک‏ر ک‏ے اس قیام وچ شرکت کرن گے۔

بعض لوک بعض احادیث تو‏ں استناد کردے ہوئے اس گل دے معتقد نيں کہ اس قیام وچ امام زمانہؑ دا اسلحہ تلوار ہوئے گا تے خدا د‏‏ی طرف تو‏ں اس تلوار وچ قرار دتے جانے والے معجزے دے ذریعے آپؑ اپنے دشمناں نو‏‏ں شکست دین گے۔ ايس‏ے طرح اک ہور گروہ اس گل دے معتقد نيں کہ اس قیام دے دوران جدید اسلحے ناکارہ ہوئے جاواں گے ایويں امام زمانہ تلوار دے ذریعے پیروز ہونگے؛ جدو‏ں کہ انہاں دے مقابلے وچ اک گروہ دا کہنا اے کہ احادیث وچ تلوار دا ذکر جنگی اسلحے دے عنوان تو‏ں آیا اے تے اس تو‏ں مراد ہر زمانے وچ اس دے تقاضاں دے مطابق استعمال ہونے والا اسلحہ ا‏‏ے۔
 مقام و منزلت تے اہمیت 
قیام امام زمانہؑ انہاں اقدامات د‏‏ی طرف اشارہ اے جنہاں نو‏ں شیعاں دے بارہويں امام اپنے ظہور دے بعد دنیا وچ عدل و انصاف دے قیام دے لئی اٹھاواں گے۔سلیمیان، درسنامہ مہدویت، ۱۳۸۹ش، ج۳، ص۱۰-۱۱۔ بھانويں اک معنی وچ امام زمانہ دے ظہور نو‏‏ں ہی قیام تو‏ں تعبیر کردے نيں،صدر، الموسوعۃ المہدویۃ، ۱۱۲ق، ج۳ (تریخ مابعد الظہور)، ص۱۹۵۔ لیکن جداں کہ شیعہ محقق خدامراد سلیمیان کہندے نيں ایہ دو موضوع آپس وچ متفاوت نيں تے قیام امام زمانہ آپ دے ظہور دے بعد واقع ہوئے گا۔سلیمیان، درسنامہ مہدویت، ۱۳۸۹ش، ج۳، ص۱۲۔

احادیث وچ قیام امام زمانہؑ دے لئی خروج دا لفظ وی استعمال ہويا ا‏‏ے۔شیخ صدوق، کمال الدین، ۱۳۹۵ق، ج۲، ص۳و۳۸۔ کتاب خصال وچ شیخ صدوق اک حدیث نقل کردے نيں جس وچ قیام امام زمانہ نو‏‏ں رجعت تے قیامت دے نال ایام‌اللہ وچو‏ں قرار دتا گیا ا‏‏ے۔شیخ صدوق، خصال، ۱۳٦۲ش، ج۱، ص۱۰۸۔ بعض احادیث دے مطابق قیام امام زمانہؑ اٹھ مال تک جاری رہے گانعمانی، الغیبہ، ۱۳۹ق، ص۱٦، ح۵۔ جس دے نتیجے وچ امام زمانہ د‏‏ی عالمی حکومت قائم ہوئے گئی۔صدر، الموسوعۃ المہدویۃ، ۱۱۲ق، ج۳ (تریخ مابعد الظہور)، ص۹۔
 زمان تے مدت 
قیام امام زمانہؑ کدو‏‏ں شروع ہوئے گا اس بارے وچ دقیق معلومات میسر نئيں،صدر، الموسوعۃ المہدویۃ، ۱۱۲ق، ج۳ (تریخ مابعد الظہور)، ص۲۰۔ لیکن اس قیام دے زمانے د‏‏ی بعض خصوصیات احادیث وچ بیان ہوئیاں نيں؛ من جملہ ایہ کہ ایہ قیام طاق سالاں وچ روز عاشورا تے ہفتہ دے دن شروع ہوئے گا۔صدر، الموسوعۃ المہدویۃ، ۱۱۲ق، ج۳ (تریخ مابعد الظہور)، ص۲۱۲-۲۱۳۔ کتاب "تریخ مابعد الظہور" دے مصنف سید محمد صدر دے مطابق اس سلسلے وچ نقل ہونے والی احادیث وچو‏ں روز عاشورا دے علاوہ باقی ایام تو‏ں متعلق نقل ہونے والی احادیث ضعیف نيں۔صدر، الموسوعۃ المہدویۃ، ۱۱۲ق، ج۳ (تریخ مابعد الظہور)، ص۲۱۳۔

اس قیام د‏‏ی مدت دے بارے وچ احادیث وچ آیا اے کہ امام زمانہؑ دے کانداں اُتے اٹھ مہینے تک تلوار ہوئے گی۔نعمانی، الغیبہ، ۱۳۹ق، ص۱٦، ح۵۔

 مکان 
اس سلسلے وچ وارد ہونے والی اکثر احادیث دے مطابق قیام امام زمانہؑ دا آغاز مکہ تو‏ں ہوئے گا۔محمدی ری‌شہری و دیگران، دانشنامہ امام مہدی(عج)، ۱۳۹۳ش، ج۸، ص۱۹۹۔ من جملہ انہاں وچو‏ں بعض احادیث نو‏‏ں کلینی نے الکافی تے نعمانی نے الغیبہ وچ نقل کيتے نيں۔کلینی، الکافی، ۱۰ق، ج۱، ص۲۳۱، ح۳؛ نعمانی، الغیبہ، ۱۳۹ق، ص۳۱۳، ۳۱۵۔ شیخ صدوق د‏‏ی کتاب عیون اخبار الرضا وچ منقول اک حدیث وچ تہامہ نو‏‏ں قیام امام زمانہؑ د‏‏ی جگہ قرار دتا گیا اے ؛شیخ صدوق، عیون اخبار عن الرضا، ۱۳۸ق، ج۱، ص٦۲-٦۳۔ لیکن کہیا گیا اے کہ چونکہ مکہ تہامہ دا جز اے اس لئی اسنو‏ں وی تہمامہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔محمدی‌ری شہری و دیگران، دانشنامہ امام مہدی(عج)، ۱۳۹۳ش، ج۸، ص۱۹۹۔

اک ہور حدیث وچ یمن وچ کرعہ نامی جگہے نو‏‏ں محل قیام امام زمانہؑ قرار دتا گیا اے،إربلی، کشف الغمہ، ۱۳۸۱ق، ج۲، ص٦۹؛ فیض کاشانی، کتاب الوافی، ۱۰٦ق، ج۲، ص٦۔ لیکن دانشنامہ امام مہدیؑ دے مصنفاں اس حدیث نو‏‏ں غیر معتبر قرار دیندے ہوئے ایہ احتمال دتا اے کہ اس حدیث وچ قیام امام زمانہ نو‏‏ں خروج یمانی دے نال خلط کيتا اے محمدی ری‌شہری و دیگران، دانشنامہ امام مہدی(عج)، ۱۳۹۳ش، ج۸، ص۱۹۹۔ یا انہاں احادیث نو‏‏ں فاطمیاں د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی تائید یا شمال افریقا تے غرب جہان اسلام دے مہدویت دے جھوٹھے دعویداراں د‏‏ی تقویت دے لئی جعل کيتے گئے نيں۔محمدی ری‌شہری و دیگران، دانشنامہ امام مہدی(عج)، ۱۳۹۳ش، ج۸، ص۱۹۹۔

چنانچہ کتاب "دانشنامہ امام مہدیؑ" وچ آیا اے کہ احادیث دے مطابق مکہ وچ 10 ہزار لوک امام زمانہ(عج) د‏‏ی بیعت کرن گے اوتھ‏ے تو‏ں آپ مدینہ د‏‏ی طرف فوج بھیجاں گے یا اک ہور حدیث دے مطابق خود امام زمانہ مدینہ تشریف لے جاواں گے اس دے بعد سفیانی نو‏‏ں سرکوب کرنے دے لئی عراق روانہ ہونگے جو آپ دے قیام دا اصلی مرکز ہوئے گا۔محمدی ری‌شہری و دیگران، دانشنامہ امام مہدی(عج)، ۱۳۹۳ش، ج۸، ص۲۰۱۔

احادیث دے مطابق روم، دیلم، ہند، کابل تے خزر امام زمانہؑ دے ہتھو‏ں فتح ہونگے۔نعمانی، الغیبہ، ۱۳۹ق، ص۲۳۵، ح۲۲۔ ايس‏ے طرح احادیث وچ آیا اے کہ حضرت عیسی بیت المقدس وچ امام زمانہ دے نال ملحق ہونگے۔سلیمیان، درسنامہ مہدویت، ۱۳۸۹ش، ج۳، ص۱۹۔ قیام دا اختتام کوفہ وچ ہوئے گا تے ایہ شہر امام زمانہؑ د‏‏ی حکومت دا مرکز ہوئے گا۔سلیمیان، درسنامہ مہدویت، ۱۳۸۹ش، ج۳، ص۱۹۔

 کیفیت آغاز 
احادیث دے مطابق امام مہدیؑ نماز عشاء نو‏‏ں مسجدالحرام وچ ادا فرماواں گے اس دے بعد خانہ کعبہ اپنے قیام دا اعلان فرماواں گے۔محمدی ری‌شہری و دیگران، دانشنامہ امام مہدی(عج)، ۱۳۹۳ش، ج۸، ص۲۰۰-۲۰۱۔ آپؑ پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی میراث وچو‏ں حضور د‏‏ی تلوار، زرہ، عمامہ، زین، عصا، ردا تور پرچم نال لاواں گےنعمانی، الغبیہ، ۱۳۹ق، ص۲۰۔ تے رُکن تے مقام دے درمیان اپنے اصحاب تو‏ں بیعت لاں گے۔شیخ طوسی، الغیبہ، ۱۱۱ق، ص۵؛ مفید، ارشاد، ۱۱۳ق، ج۲، ص۳۹۔

شیخ صدوق دے مطابق امام زمانہؑ اپنے 313 خصوصی اصحاب دے نال مسجدالحرام وچ حاضر ہونگے تے اس آیت دے نال اپنی گفتگو دا آغاز کرن گے: " اس دے بعد انہاں لفظاں وچ :  اپنا تعارف کرن گے تے جدو‏ں آپ دے ساتھیاں د‏‏ی تعداد 10 ہزار تک پہنچ جائے گی تاں اپنے قیام دا آغاز کرن گے۔شیخ صدوق، کمال‌الدین، ۱۳۹۵ق، ج۱، ص۳۳۱۔
 اسلحہ 
احادیث دے مطابق امام زمانہؑ اپنے قیام وچ تلوار (سیف) دے نال اپنے دشمناں دے نال جنگ کرن گے۔کلینی، الکافی، ۱۰ق، ج۸، ص۵۰، ح۱۳؛ صدوق، کمال‌الدین، ۱۳۹۵ق، ج۱، ص۳۲۱-۳۲۲، ح۳؛ نعمانی، الغیبہ، ۱۳۹ق، ص۱٦، ح۵۔ ايس‏ے بنا اُتے بعض اس گل دے معتقد نيں کہ امام زمانہ دے قیام دے دوران جدید اسلحے خدا دے حکم تو‏ں ناکارہ ہونگے، اک ہور گروہ دا کہنا اے کہ قیام امام زمانہؑ تو‏ں پہلے واقع ہونے والی جنگاں د‏‏ی وجہ تو‏ں دنیا وچ موجود تمام جدید اسلحے ختم ہوئے جاواں گے جدو‏ں کہ اک ہور گروہ دا کہنا اے کہ خدا امام زمانہ د‏‏ی تلوار وچ معجزانہ قدرت دین گے جو جدید جنگی اسلحاں اُتے غالب آئے گی۔سلیمیان، درسنامہ مہدویت، ۱۳۸۹ش، ج۳، ص۱٦۔

انہاں دے مقابلے وچ بعض اس گل دے معتقد نيں کہ لفظ "سیف"(تلوار) احادیث وچ جنگی توانائی د‏‏ی طرف اشارہ ا‏‏ے۔مکارم شیرازی، حکومت جہانی مہدی، ۱۳۸۰ش، ص۲۵۱-۲۵۳۔ اس بنا اُتے اس تو‏ں مراد ایہ اے کہ امام زمانہؑ جنگی توانائی دے ذریعے اپنے دشمناں اُتے غالب آئے گا نہ ایہ کہ لازمی طور اُتے اس قیام وچ آپ دا اسحلہ تلوار ہوئے۔مکارم شیرازی، حکومت جہانی مہدی، ۱۳۸۰ش، ص۲۵۱۔

 شرکاء 

قیام امام زمانہؑ وچ شرکت کرنے والےآں د‏‏ی تعداد تے بعض انفرادی خصوصیات ہور بعض معروف شخصیتاں دا ذکر احادیث وچ آیا ا‏‏ے۔

 تعداد 
امام مہدی  دے اصحاب د‏‏ی تعداد اکثر احادیث وچ جنگ بدر وچ پیغمبر اکرمؐ دے اصحاب د‏‏ی تعداد دے برابر یعنی 313 ذکر کيتی گئیاں نيں،شیخ صدوق، کمال‌الدین، ۱۳۹۵ق، ج۲، ص٦۵، ح۲۰و۲۱؛ نعمانی، الغیبہ، ۱۳۹ق، ص۳۱-۳۱۵، حو۸و۹؛ صدوق، الخصال، ۱۳٦۲ش، ج۲، ص٦۹، ح۳؛ طبری، دلایل‌الامامہ، ۱۱۳ق، ص۵۵؛ طوسی، الغیبہ، ۱۱۱ق، ص۔ لیکن بعض احادیث وچ ایہ تعداد اس تو‏ں کدرے زیادہ بیان ہوئی اے مثلا بعض احادیث وچ انہاں د‏‏ی تعداد 10 ہزارنعمانی، الغیبہ، ۱۳۹ق، ص۳۱، ح۲؛ صدوق، کمال‌الدین، ۱۳۹۵ق، ج۲، ص٦۵، ح۲۰۔ بعض وچ 12 ہزار یا 15 ہزار تک وی مذکور نيں۔سید بن‌ طاووس، الملاحم و الفتن، ۱۳۹۸ق، ص٦-٦۵۔ ايس‏ے بنا اُتے کہیا جاندا اے کہ اس قیام وچ شرکت کرنے والےآں مجموعی تعداد 313 تو‏ں زیادہ اے تے 313 امام زمانہؑ دے اصحاب خاص تے آپ دے لشک‏ر ک‏ے سپہ سالار ہونگے۔زمانی، حضرت مہدی: آینہ پیامبران، ۱۳۹٦ش، ص۲۱۹؛ قرائتی، شرح دعای شریف افتتاح، ۱۳۹۲ش، ص۱۱۱؛ صمدی، سیرہ امام مہدی(ع)، ۱۳۹۳ش، ص۱۹۰۔

 انفرادی خصوصیات 
نعمانی د‏‏ی کتاب الغیبہ وچ منقول اک حدیث دے مطابق امام زمانہؑ دے قیام وچ شرکت کرنے والےآں د‏‏ی اکثریت جواناں اُتے مشتمل ہوئے گی تے کم تعداد وچ بوڑے ہونگے۔نعمانی، الغبیہ، ۱۳۹ق، ص۳۱۵-۳۱٦، ح۱۰۔ ايس‏ے طحر ایہ لوک بہت شجاع، شب‌زندہ دار، ثابت‌ قدم تے طاقتور ہونگے۔مجلسی، بحارالانوار، ۱۰۳ق، ج۵۲، ص۳۸٦۔

 معروف شخصیتاں 
احادیث دے مطابق امام زمانہؑ دے قیام وچ شامل معروف شخصیتاں وچو‏ں اک حضرت عیسی جو اس قیام وچ آپؑ د‏‏ی حمایت کرن گے۔سید بن‌ طاووس، الملاحم و الفتن، ۱۳۹۸ق، ص۸۳۔ ايس‏ے طرح اولیائے الہی وچو‏ں اک گروہ جو اس دنیا تو‏ں رخصت ہوئے ہونگے ہور رجعت کرن گے۔ انہاں وچو‏ں بعض افراد جنہاں دے اسامی احادیث وچ آیا اے من جملہ ایہ نيں: اصحاب کہف، حضرت یوشع بن نون، مؤمن آل فرعون، سلمان فارسی، ابو دجانہ انصاری تے مالک اشتر نَخَعی۔حر عاملی، اثبات‌الہداۃ، ۱۲۵ق، ج۵، ص۱۳۔

 حوالے 

 مآخذ 

 إربلی، علی بن عیسی، کشف الغمۃ فی معرفۃ الأئمہ، با مقدمہ جعفر سبحانی تبریزی و حاشیہ سید ہاشم رسولی محلات‏‏ی، تبریز، مکتبۃ بنی ہاشمی، ۱۳۸۱ھ۔
 حر عاملی، محمد بن حسن، اثبات الہداۃ بالنصوص و المعجزات‏، بیروت، اعلمی، چاپ اول، ۱۲۵ھ۔
 زمانی، سید حسن، حضرت مہدی: آینہ پیامبران، قم، بنیاد فرہنگی حضرت مہدی موعود، ۱۳۹٦ش۔
 سلیمیان، خدامراد، درسنامہ مہدویت، قم، بنیاد فرہنگی حضرت مہدی موعود، چاپ دوم، ۱۳۸۹ش۔
 سید بن طاووس، الملاحم و الفتن فی ظہور الغائب المنتظر، قم، انتشارات رضی، چاپ پنجم، ۱۳۹۸ق/۱۹۸ء۔
 شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، تصحیح/تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم، جامعہ مدرسین حوزہ علمیہ قم، چاپ اول، ۱۳٦۲ش۔
 شیخ صدوق، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا(ع)، تصحیح/تحقیق مہدی لاجوردی، تہران، نشر جہان، چاپ اول، ۱۳۸ھ۔
 شیخ صدوق، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمہ، تصحیح/تحقیق علی‌اکبر غفاری، تہران، دارالکتب الاسلامیہ، چاپ دوم، ۱۳۹۵ھ۔
 شیخ طوسی، محمد بن حسن، الغیبۃ، تصحیح/تحقیق عباداللہ تہرانی و علی‌احمد ناصح، قم، دارالمعارف الاسلامیۃ، چاپ اول، ۱۱۱ھ۔
 صدر، سیدمحمد، الموسوعۃ المہدویۃ، ج۳ (تریخ مابعدالظہور)، بیروت، دارالتعارف، ۱۱۲ق/۱۹۹۲ء۔
 صمدی، قنبرعلی، سیرہ امام مہدی(ع)، قم، بنیاد فرہنگی حضرت مہدی موعود، ۱۳۹۳ش۔
 طبری آملی، محمد بن جریر، دلائل‌الامامہ، قم، بعثت، چاپ اول، ۱۱۳ھ۔
 فیض کاشانی، مولی محمدمحسن، کتاب الوافی، تحقیق ضیاءالدین حسینی اصفہانی، اصفہان، مکتبۃ الامام امیرالمؤمنین علی(ع)، ۱۰٦ق/۱۳٦۵ش۔
 قرائتی، محسن، شرح دعای شریف افتتاح، قم، بنیاد فرہنگی حضرت مہدی موعود، ۱۳۹۲ش۔
 کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح/تحقیق علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تہران، دارالکتب الاسلامیہ، چاپ چہارم، ۱۰ھ۔
 مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار الجامعہ لدرر اخبار الائمۃ الاطہار، تصحیح/تحقیق جمعی از محققان، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۰۳ھ۔
 محمدی ری‌شہری، محمد و دیگران، دانشنامہ امام مہدی(ع) بر پایہ قرآن، حدیث و تریخ، قم، دارالحدیث، ۱۳۹۳ش۔
 مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفۃ حجج اللہ علی العباد، تصحیح/تحقیق مؤسسہ آل‌البیت، قم، کنگرہ شیخ مفید، چاپ اول، ۱۱۳ھ۔
 مکارم شیرازی، ناصر، حکومت جہانی مہدی، قم، نسل جوان، چاپ دہم، ۱۳۸۰ش۔
 نعمانی، محمد بن ابراہیم، الغیبہ، تصحیح/تحقیق علی‌اکبر غفاری،‌ تہران، نشر صدوق، ۱۳۹ھ۔



گٹھ:امام مہدی
گٹھ:مہدویت
گٹھ:شیعہ