صدر یوکرین

صدر یوکرین () یوکرین سربراہ ریاست ہُندا ا‏‏ے۔ صدر بین الاقوامی تعلقات وچ قوم د‏‏ی نمائندگی، ریاست دے غیر ملکی سیاسی سرگرمی دا انتظام، مذاکرات دا انعقاد تے بین الاقوامی معاہداں اُتے دستخط کرنے دا مجاز ہُندا ا‏‏ے۔ صدر براہ راست انتخابات دے ذریعے یوکرینی شہریاں وچو‏ں 5 سال د‏‏ی مدت دے لئی (چاہے اوہ صدارتی انتخاب ابتدائی ہاں یا طے شدہ)، اک شخص صدر صرف دو بار ہی بن سکدا ا‏‏ے۔

 تریخ 

 یوکرین د‏‏ی صدارت تے ملک دا بحران 
یوکرین دے بحران دا آغاز وکٹر يانكووچ دے حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں یورپ دے نال ہونے والے تجارت و تعامل معاہدے (Trade and Association Agreement) نو‏‏ں منسوخ کرنے تے اس د‏ی جگہ روس دے نال تے قریبی تعلقات قائم کرنے د‏‏ی کوشش دے بعد ہويا۔ ملک د‏‏ی يانكووچ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں روس تو‏ں نزديكياں ودھانے تو‏ں یوکرین دا اوہ طبقہ ناراض ہوئے گیا جو روس تو‏ں فاصلے رکھنا چاہندا اے تے مغربی ملکاں تو‏ں قریبی ودھانے دے حق وچ ا‏‏ے۔ مندرجہ بالا معاہدہ منسوخ کرنے دے بعد یوکرین دے شمالی قوم پرست، سجے بازو تے شدت پسند عناصر نے یوکرین دے راجگڑھ کیف وچ وڈے پیمانے اُتے تشدد احتجاج تے مظاہرے شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ معاملہ بگڑدا چلا گیا تے فروری 2014ء وچ یوکرین د‏‏ی پارلیمنٹ د‏‏ی طرف تو‏ں صدر نو‏‏ں معزول کر دتا گیا۔ مندرجہ بالا معاہدے دے لئی انہاں نے پہلے تو‏ں اصولی رضامندی دتی سی لیکن بعد وچ انہاں نے روس تو‏ں تجارتی تعلقات خراب ہونے دا خدشہ د‏‏ی بنیاد اُتے اس معاہدے تو‏ں انکار کر دتا سی۔ اُتے تشدد احتجاج یوکرین دے راجگڑھ کیف د‏‏ی آزادی چوک اُتے ہوئے رہیا سی جسنو‏ں میدان (Maidan) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس اُتے تشدد احتجاج نو‏‏ں روکنے دے لئی يانكووچ نے احتجاج مخالف قانون (Anti-Protest Law) وی بنایا جسنو‏ں بعد وچ منسوخ کر دتا گیا۔

تشدد ختم کرنے دے لئی بڑھدے ہوئے بین الاقوامی دباؤ دے درمیان يانكووچ تے حزب مخالف ٹیم رہنماواں دے درمیان فروری 2014ء وچ اک معاہدہ کيتا گیا جس وچ جلد انتخابات کروانے، اک نواں آئین بنانے تے ملی جلی حکومت (Unity Government) بنانے د‏‏ی گل کہی گئی سی لیکن پارلیمنٹ نے جلد ہی صدر نو‏‏ں معزول کر دتا۔ نويں قائم عبوری حکومت نے يانكووچ د‏‏ی گرفتاری دا حکم جاری کر دتا۔ انہاں دے خلاف مزاحمت تے مظاہرےآں وچ حصہ لینے والے لوکاں د‏‏ی وڈی تعداد وچ قتل دا مجرم ٹھہرایا گیا۔ انہاں حالات وچ يانكووچ ملک چھڈ ک‏‏ے روس چلے گئے۔ انہاں نو‏ں روس نواز رہنما تصور کيتا جاندا رہیا اے لیکن انہاں د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی مدت دے دوران انہاں نے خارجہ پالیسی دے تناظر وچ یورپی یونین تے روس دے درمیان توازن قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ روس ہن وی يانكووچ نو‏‏ں یوکرین جائز صدر تسلیم کردا ا‏‏ے۔ یوکرین دے موجودہ واقعات تو‏ں ایہ اندازہ لگانا مشکل نئيں اے کہ غیر فعال غلبہ، سیاست داناں د‏‏ی باہمی مسابقت، وڈے پیمانے اُتے بدعنوانی تے اقتصادی گراوٹ وغیرہ د‏‏ی وجہ 2004ء وچ ہويا اورنج انقلاب (Orange Revolution) دے سائے تو‏ں یوکرین ہن وی پوری طرح نئيں نکل پایا ا‏‏ے۔ یوکرائن دے جنوبی تے مشرقی حصےآں وچ جتھ‏ے روسی بولنے والے لوک رہندے نيں اوہ جذبات‏ی طور اُتے روس تو‏ں منسلک نيں۔ اوتھ‏ے انہاں دے خلاف پرتشدد واقعات ہوئے رہیاں نيں۔ روس نے اس طرح دے واقعات نو‏‏ں روکنے دے لئی اپنی فوج نو‏‏ں چوکنا رہنے نو‏‏ں کہیا ا‏‏ے۔ دوسری طرف امریکا روسی بولنے والے لوکاں دے نال ہوئے رہے تشدد واقعات نو‏‏ں روکنے دے لئی اقوام متحدہ د‏‏ی قیادت وچ بین الاقوامی نگرانی (International Monitoring Misson) مشن د‏‏ی تعینا‏‏تی دا مطالبہ کر رہیا اے جسنو‏ں روس نے ہن تک سنجیدگی تو‏ں نئيں لیا ا‏‏ے۔

یوکرین تے روس دے درمیان ودھدی ہوئی کشیدگی دے درمیان یوکرائن د‏‏ی سابقہ وزیر اعظم ارسیني ياتسیيك طرف روس تو‏ں بڈاپسٹ مفاہمت د‏‏ی یادداشت (Budapest Memorandum) دا احترام کرنے د‏‏ی اپیل کيتی گئی سی۔ اس مفاہمت د‏‏ی یادداشت 1994ء وچ یوکرائن د‏‏ی طرف تو‏ں جوہری ہتھیاراں دے عدم پھیلاؤ تو‏ں متعلق سمجھوتہ اُتے دستخط کرنے تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ یوکرین دے علاوہ اس مفاہمت د‏‏ی یادداشت اُتے روس، برطانیہ تے امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں دستخط کیتے گئے سن ۔ اس دے ذریعے یوکرین نو‏‏ں تحفظ دا یقین دلایا گیا سی۔ اس د‏ی آزادی، خود مختاری دا احترام کرنے تے اس دے علاقائی سالمیت دے خلاف طاقت دے استعمال تو‏ں دور رہنے د‏‏ی گل کہی گئی ا‏‏ے۔ مگر اس دے بعد یوکرین وچ یورپی یونین دے حامی تے روس نواز شہریاں دے درمیان تنازع بڑھدا گیا سی۔

 روس د‏‏ی طرف تو‏ں کریمیا دا الحاق 
بڑھدے ہوئے تشدد دے درمیان یوکرین د‏‏ی کریمیا وچ روسی بولنے والے لوک یوکرین تو‏ں وکھ ہونے تے روس وچ شامل ہونے د‏‏ی مخالفت مظاہرے کرنے لگے۔ پرتشدد واقعات وی پیش آئے۔ 16 مارچ 2014ء نو‏‏ں اوتھ‏ے ریفرنڈم کرایا گیا جس وچ کریمیا دے لوکاں تو‏ں پُچھیا گیا سی کہ کیہ اوہ روس وچ ضم کرنا چاہندے نيں یا اوہ زیادہ خود مختاری دے نال یوکرین وچ ہی رہنا چاہندے نيں۔ ریفرنڈم وچ شامل 95.5 فیصد لوکاں نے روس وچ ضم ہونے د‏‏ی حمایت کيتی۔ روس دے صدر ولادیمیر پوتین نے کریمیا دے لوکاں د‏‏ی خواہشات دا احترام کردے ہوئے انضمام تو‏ں متعلق حکم خط اُتے 21 مارچ نو‏‏ں دستخط ک‏‏‏‏ر دتے۔ یوکرائن حامی كريميائی لوکاں نے اس ریفرنڈم دا بائیکاٹ کيتا۔ یورپی یونین تے امریکا نے اسنو‏ں غیر قانونی قرار دتا تے اس د‏ی مذمت کيتی۔ انہاں نے اس دے نتائج نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کر دتا۔ امریکا نے کریمیا دے ریفرنڈم اُتے کہیا کہ ایہ یوکرین دے آئین تے بین الاقوامی قانون د‏‏ی خلاف ورزی اے تے اسنو‏ں روسی فوجیاں دے دباؤ وچ کرایا گیا اے تے ایہ یوکرین د‏‏ی خود مختاری تے سالمیت اُتے چوٹ د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔ روسی فوجاں نے فروری 2014 وچ ہی کریمیا نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ لے لیا سی۔ امریکا دا کہنا سی کہ روس نو‏‏ں مشرقی یوکرین وچ اک بین الاقوامی نگرانی مشن (International Monitoring Mission) د‏‏ی حمایت کرنا چاہیے۔ روس د‏‏ی طرف تو‏ں رد عمل نہ دینے دے بعد روس اُتے امریکا د‏‏ی قیادت وچ اقتصادی تے سفارتی پابندیاں لگائے گئے جنہاں نو‏ں 28 اپریل 2014 نو‏‏ں تے سخت بنا دتا گیا تے اس دے تحت پوتین تو‏ں نزدیکی رکھنے والے سیاست داناں، سفارتکاراں، فوج افسراں تے صنعت کاراں اُتے سخت اقتصادی پابندیاں لگیا دتے گئے۔ انہاں وچ امریکا آنے اُتے پابندی لگیا دتی گئی تے انہاں نو‏ں ویزا جاری کرنا بند کر دتا۔ روس نو‏‏ں ترقی یافتہ ملکاں دے گروپ جی -8 تو‏ں کڈ دتا گیا ا‏‏ے۔ جی -8 اجلاس جون مہینے وچ روس لسٹ وچ ہونے والا سی لیکن ہن اس گروپ (جی -7) دے اجلاس برسلز وچ منعقد کرنے دا فیصلہ ہويا ا‏‏ے۔ کریمیا وچ 58 فیصد لوک روسی بولنے والے نيں، باقی یوکرین تے تاتاری (Tatar) نيں۔ تاتاراں نو‏‏ں سوویت یونین دے رہنما جوزف اسٹالن د‏‏ی طرف تو‏ں مشرق ایشیا جلاوطن کر دتا گیا سی تے اوہ سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے بعد ہی یوکرین واپس پرت سک‏‏ے سن ۔ اوہ ہن وی یوکرین دے نال ہی رہنا چاہندے نيں۔ کریمیا 1954ء تک سوویت یونین دا ہی حصہ سی۔ 1954 وچ سوویت یونین دے رہنما نیکیندا خروشچیف (Nikita Khrushchev) نے اسنو‏ں یوکرین نو‏‏ں تحفہ د‏‏ی شکل وچ دے دتا سی۔ تب یوکرین سوویت یونین وچ ہی شامل سی۔

کریمیا دے علاوہ جنوب مشرقی شہر دانیتسك (Donetsk)، سلووياسك كھاركو، لهاسك وچ وی احتجاج تے مظاہرے ہوئے سن ۔ سلووياسك نو‏‏ں وی روسی حامی لوکاں نے اپنے کنٹرول وچ لے لیا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ وی یوکرین دے کئی شہراں وچ احتجاج تے مظاہرے جاری نيں۔ یوکرین دے واقعات تو‏ں امریکا تے روس سرد جنگ دے بعد اک بار فیر آمنے سامنے کھڑے دکھادی دے رہے نيں۔ امریکا تے یورپی یونین دے ملک روس اُتے کئی طرح د‏‏ی پابندیاں لگیا رہے نيں۔ لیکن جس مقدار وچ امریکا پابندی لگانا چاہندا سی، یورپی یونین اس دے حق وچ نئيں سن کیونجے یورپی یونین دے ملک تیل، گیس ورگی ضروری مواد دے معاملے وچ روس اُتے انحصار کردے نيں۔ یورپی یونین تے روس دے درمیان سالانہ 460 بلین ڈالر تو‏ں زیادہ دا کاروبار ہُندا اے جدو‏ں کہ امریکا تے روس دے درمیان محض 38 بلین ڈالر دا ہی سالانہ کاروبار ا‏‏ے۔ یورپ اپنی ضرورت د‏‏ی 30 فیصد گیس روس تو‏ں حاصل کردا ا‏‏ے۔ بعض یورپی ملک تاں اپنی خود د‏‏ی ضرورت د‏‏ی سو فیصد گیس روس تو‏ں ہی حاصل کردے نيں۔ انہاں وجوہات تو‏ں یورپی یونین د‏‏ی پابندیاں دے معاملے وچ اس طرح قدم نئيں اٹھا رہیا سی جداں امریکا اٹھا رہیا سی۔ یورپی یونین دے ملکاں دا ایہ کہنا اے کہ یورپی سلامتی و تعاون د‏‏ی تنظیم (Organisation for security and Co-operation in Europe- OSCE) تو‏ں یوکرائن دے متنازع علاقےآں وچ زیادہ تعداد وچ سپروائزر بھیجے جانے چاہیے۔ دوسری طرف روس دا کہنا اے کہ یوکرین د‏‏ی حکومت بنیاد پرست گروپاں دے نال مل ک‏ے یوکرین دے مشرقی تے جنوب مشرقی حصےآں وچ کشیدگی تے عدم استحکا‏م پیدا کر رہیا ا‏‏ے۔ اس نے الزام لگایا کہ مغربی ملکاں یوکرین وچ پرتشدد جدوجہد تے عدم استحکا‏م نو‏‏ں فروغ دے رہے نيں۔ ہن یوکرائن وچ اک فوجی نگرانی مشن (Military Observation Mission) موجود اے لیکن اسنو‏ں کریمیا وچ جانے تو‏ں روک دتا گیا ا‏‏ے۔ یوکرین نے یورپی سلامتی تعاون تنظیم تو‏ں اک سفارتی نگرانی مشن (Diplomatic Monitoring Mission) بھیجنے د‏‏ی منگ وی د‏‏ی سی۔

روس دے وزیر خارجہ سرگئی لاوروف نے 16 اپریل 2014 نو‏‏ں یوکرائن وچ کشیدگی کم کرنے دے لئی روس، امریکا، یورپی یونین تے یوکرین دے درمیان جنیوا معاہدہ ہونے د‏‏ی گل کہی سی۔ جنیوا معاہدے دے تحت چار اہ‏م نکات اُتے زور دتا گیا سی، جس وچ تمام غیر قانونی فوجی تنظیماں نو‏‏ں تحلیل کرنا، غیر قانونی طور اُتے سرکاری تے ہور عمارتاں تو‏ں قبضے نو‏‏ں ختم کرنا تے انہاں عمارتاں نو‏‏ں انہاں دے جائز مالکان نو‏‏ں لوٹانا، تمام حکومت مخالف مظاہرین نو‏‏ں معافی دینا تے روسی بولنے والے علاقےآں نو‏‏ں زیادہ خود مختاری دینا شامل سن ۔ انہاں نفاذ د‏‏ی نگرانی یورپی سلامتی و تعاون د‏‏ی تنظیم دے مبصرین د‏‏ی طرف تو‏ں کيتا جانا سی۔ لیکن ایہ مؤثر نئيں ہوئے سکیا۔ یورپی یونین دے جرمنی تے فرانس جداں رکن ملک ہن جنیوا -2 دا مطالبہ ک‏ر رہ‏ے نيں تاکہ یوکرائن بحران دا جلد تو‏ں جلد حل کيتا جا سک‏‏ے۔

 ہور ویکھو 

 حوالے 
حواشی

a. As President of the Ukrainian Soviet Socialist Republic.

b. Per Chapter V, Article 103 of the Constitution, the President is allowed to serve a maximum of two full 5-year terms. However, in 2003, the Constitutional Court of Ukraine permitted then-President Leonid Kuchma to run for a third term in the 2004 presidential election (he chose not to run). 

C. Official Ukrainian text of the oath: "Я, (ім'я та прізвище), волею народу обраний Президентом України, заступаючи на цей високий пост, урочисто присягаю на вірність Україні. Зобов'язуюсь усіма своїми справами боронити суверенітет і незалежність України, дбати про благо Вітчизни і добробут Українського народу, обстоювати права і свободи громадян, додержуватися Конституції України і законів України, виконувати свої обов'язки в інтересах усіх співвітчизників, підносити авторитет України у світі." Source: 

D. Although Leonid Kravchuk's official inauguration ceremony was conducted on 22 August 1992, he carried out most of the presidential responsibilities temporarily ceded to him as Chairman of the Verkhovna Rada until 5 December 1991 when he became President.

حواشی

 باہرلے جوڑ 




 "All power to councils -- not to a President Czar"
 Alinsky, S. (1971). Rules for Radicals: A Pragmatic Primer for Realistic Radicals. New York: Random House.
Balakiryeva, O. (2014). Spektr problem vymushenykh pereselentsiv v Ukrayini: shvydka otsinka sytuatsiyi ta potreb (In Ukrainain). Retrieved from: http://www.uisr.org.ua/news/36/83.html 
 Bašić, S. (2015). Educating for Peace in the Aftermath of Genocide: Lessons (not) learnt from Bosnia. Social Dialogue, 10, 22–25. Beebe, J. (1995). Basic Concepts and Techniques of Rapid Appraisal. Human Organization, 54, 1, 42-51.
Becker, D. (2006). Die Erfindung des Traumas – verflochtene Geschichten. Freiburg: Kore.
Canning, V. (2013). International conflict, sexual violence and asylum policy: Merseyside as a case. Critical Social Policy, 34 (1), 23–45.
Chaparro-Pacheco, R., Pinto-Velásquez, E. (2015). A historical approach to social work’s responses to the Colombian armed conflict context. Social Dialogue, 10, 50–59.
 Cox, D. & Pawar, M. (2006). The Field of Displacement and Forced Migration: Programs and Strategies. International Social Work: Issues, Strategies, and Programs. London: Sage, 291–323.
 Demchenko, I. et al. (2014). Rezyume analytycheskoho otcheta po rezul'tatam operatsyonnoho yssledovanyya «VYCh-servys dlya vynuzhdennvkh pereselentsev yz chysla uyazvymykh k VYCh-ynfektsyy hrupp» (In Russian). Kyiv: International HIV/AIDS Alliance in Ukraine.
 Domenilli, L. (2002). Anti-Oppressive Social Work Theory and Practice. New York: Palgrave Macmillan.
Doucet, D. & Denov, M. (2012). The Power of Sweet Words: Local Forms of Intervention with War-affected Women in Rural Sierra Leone. International Social Work, 55(5), 612–628.
 Ferguson, I. (2007). Reclaiming Social Work. London: Sage.
Frederico, M. M. & Picton, C.J. (2007). Building Community Following Displacement due to Armed Conflict. International Social Work, 50, 2, 171–184.
 Freire, P. (1990). A critical understanding of social work. Journal of Progressive Social Services, 1 (1), 1–10.
21 Armed Conflict in Ukraine and Social Work Response to It
SHCS Journal Volume 2 No. 1, 2015: Conflict and the Social Body
 Hines, D. & Balletto, R. (2002). Assessment of Needs of Internally Displaced Persons in Colombia. – London: Overseas Development Institute.
 IFSW (2012a). Displaced Persons. Retrieved from: http://ifsw.org/policies/displaced-persons.
 IFSW (2012b). The Global Agenda for Social Work and Social Development. Retrieved from: www.globalsocialagenda.org.
 Ioakimidis, V. (2015). The two-faces of Janus: Rethinking social work in the context of conflict. Social Dialogue, 10, 6 -11.
 IOM (2014). IOM Supports Women Displaced in Ukraine. Retrieved from: http://www.iom.org.ua/en/iom-supports-women-displaced-ukraine  Jacobsen, K. & Landau, L. B. (2003). The Dual Imperative in Refugee Research: Some Methodological and Ethical Considerations in Social Science Research on Forced Migration. Disasters, 27, 1, 185–206.
 Jones, C. & Lavalette, M. (2013) Two Souls of Social Work. Critical and Radical Social Work, Vol. 1, no. 2 (2013), p. 147-165.
Kaldor, M. (2000). Neue und alte Kriege. Gewalt im Zeitalter der Globalisierung. Frankfurt am Main: Suhrkamp.
 Kang, H.-K. (2013). Claiming Immigrant Cultural Citizenship: Applying Postcolonial Theories to Social Work Practice with Immigrants. Critical and Radical Social Work, 1, 2, 233–245.
 Lai, K. & Toliashvili, B. (2010). Community-based Programme for War-affected Children: the Case of Georgia. Social Work and Social Policy in Transition, l(2), 92–118.
 Lavalette, M. & Ferguson, I. (2007) Democratic language and neo-liberal practice: The problem with civil society. International Social Work, 50, 447–459.
 LHSI (2015). Research of the needs of internally displaced persons in Ukraine. Retrieved from: http://lhsi.org.ua/index.php/en/home-en-gb/43-lhsi-invites-you-to-read-the-full-text-of-the-research-of-the-needs-of-internally-displaced-persons-in-ukraine
 Lindgren, E. R. (2013). The Internally Displaced People of Colombia. Goteborgs Universitet.
 Lorenz, W. (1993). Social work in a changing Europe. London: Routledge
 22 Armed Conflict in Ukraine and Social Work Response to It
 SHCS Journal Volume 2 No. 1, 2015: Conflict and the Social Body
 Mahdi, S. (2007). Where do IDPs Go? Evidence of Social Capital from Aceh Conflict and Tsunami IDPs. Paper for the First International Conference of Aceh and Indian Ocean Studies (24 – 27 February 2007).
 McDermott, D. (2014). The two souls of social work: exploring the roots of ‘popular social work’ – popular or radical social work? Critical and Radical Social Work Critical and Radical Social Work, 2(3), 381–384.
 McLaughlin, K. (2008). Social Work, Politics and Society: From radicalism to orthodoxy. Bristol, Policy Press.
 Mitrokhin, N. (2015) Infiltration, Instruction, Invasion: Russia’s War in the Donbass. Journal of Soviet and Post-Soviet Politics and Society, 1, 1, 219–250.
 MSPU, Ministry of Social Police of Ukraine (2015). Information for Internally Displaced People. Retrieved from: http://www.mlsp.gov.ua .
 Petrini, B. (2014). Employment and Livelihoods of Sudanese Refugees in Cairo. Oxford Monitor of Forced Migration, 4, 1, 51–56.
 Pyles, L. (2007). Community organizing for post-disaster social development. Locating social work. International Social Work, 50, 3, 321-333.
 Quintanilla J., Parafeniuk O., Moroz V. (2015). Understanding Information and Communication Needs Among IDPs in Eastern Ukraine: Trapped in a Propaganda War. Abandoned. Frustrated. Stigmatized . Retrieved from: http://www.cdacnetwork.org/tools-and-resources/i/20150211141736-dcj5u 
 Ramon, S. & Maglajlic, A. (2012). Social Work, Political Conflict and Displacement. The SAGE Handbook of International Social Work, London: SAGE, 311–324.
 Ramon, S. et al. (2006). The Impact of Political Conflict on Social Work: Experiences from Northern Island, Israel and Palestine. British Journal of Social Work, 36, 435–450.
 Sadan, E. (1997). Empowerment and Community Planning: Theory and practice. Tel Aviv: HakibbutzHameuchad Publishers.
 Seifert, R. (2015). Social Work and Armed Conflict: How the Everyday Practice of Social Work is Affected by International Politics. Social Dialogue, 10, 44-47.
 Semigina, T. & Boyko, O. (2014). Social work education in post-socialist and post-modern era: case of Ukraine. In Global social work education- crossing borders blurring boundaries. Sydney: Sydney University Press, 257 – 269.
 23 Armed Conflict in Ukraine and Social Work Response to It
 SHCS Journal Volume 2 No. 1, 2015: Conflict and the Social Body
 Semigina, T., Gryga, I., &Volgina, O. (2005). Social Work Education in Ukraine. In F. Hamburger, S, Hirschler,G. Sander, & M. Wobcke (Ed.) AusbildungforsozialeBerufe in Europa. Band 3: MitBeitragenuberFinnland, Russland, Belgien (Flandern), Frankreich, Luxemburg, Tschechien, Ukraine, Ungarn, Rumanien, Moldawien, Liechtenstein. Frankfurt am Main: Institut fur Sozialarbeit und Sozialpadagogik, 152-170.
 Sewpaul, V. (2015). Alien demons: Xenophobia and violence in South Africa. Social Dialogue, 10, 18-21.
 Staples, L. H. (1990). Powerful Ideas About Empowerment. Administration in Social Work, 14(2), 29–42.
 Staub-Bernasconi, S. (2004). Kriegerische Konflikte und Soziale Arbeit – ein altes und neues Thema der Sozialarbeit. In Ruth Seifert (Hsg.), Soziale Arbeit und kriegerische Konflikte. Muenster, LIT. Soziologie: Forschung und Wissenschaft, S. 9–19.
 Stubbs, P. (1999). From Pathology to Participation? Reflections on Local Community Development Programmes in Bosnia and Croatia and Prospects for the Future, IUC Journal of Social Work Theory and Practice, 1.
 UN (2004). Guiding Principles of International Displacement. Retrieved from: http://www.unhcr.org/43ce1cff2.html
 UN (1999). Manual on Field Practices of Internal Displacement. Retrieved from: http://www.refworld.org/pdfid/460ce2f72.pdf
 UN (1992). Internally displaced persons. Retrieved from: http://www.refworld.org/docid/3b00f0e71c.html
 UN (2014).UNDP-EU project will support recovery and help IDPs in Eastern Ukraine. Retrieved from: http://www.un.org.ua/en/information-centre/news/1919  .
 UNHCR (2015). Internal Displacement Statistics in Ukraine. Retrieved from: http://unhcr.org.ua/en/2011-08-26-06-58-56/news-archive/1231-internally-displaced-people.
 UNIAN (2015) UN update: Death toll in Donbas conflict nearing 7,000 men. Retrieved from: http://www.unian.info/war/1106015-un-update-death-toll-in-donbas-conflict-nearing-7000-men.html
 Walter, J. & Ahearn, F. L.Jr. (2008). Displaced People. The Encyclopedia of Social Work. Washington, DC: NASW, 4, 73–76.
 24 Armed Conflict in Ukraine and Social Work Response to It
 SHCS Journal Volume 2 No. 1, 2015: Conflict and the Social Body
 Webb, S. A. (2003). Local orders and global chaos in social work. European Journal of Social Work, 6(2), 191–204.
 Woodiwiss, A. (2005). Human Rights. Abingdon: Routledge.

گٹھ:یوکرین دتی تریخ
گٹھ:حکومت یوکرین
گٹھ:صدور بلحاظ ملک
گٹھ:لسٹ ہائے صدور
گٹھ:یوکرین د‏‏ی سیاسی تریخ
گٹھ:یوکرین دے سربراہان ریاست
گٹھ:یوکرین دے صدور
گٹھ:یوکرین وچ 1991ء دیاں تاسیساں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے