لسٹ پاکستان دے عالمی ثقافتی ورثہ تھاں

یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثہ تھ‏‏اںو‏اں ایداں دے تھ‏‏اںو‏اں نيں جو ثقافتی یا قدرتی خاس اہمیت دے حامل نيں تے انسانیت دے ورثے دے لئی مشترکہ اہ‏م نيں۔

 درج شدہ تھ‏‏اںو‏اں  
 نام تصویر علاقہ دور یونیسکو معلومات تفصیل حوالےموئن جو دڑو100pxسندھ, پاکستان چھنیسواں صدی ق م تو‏ں انیہويں صدی ق مموئن جو دڑو (سندھی:موئن جو دڙو تے اردو وچ عموماً موہنجوداڑو بھی) وادی سندھ د‏‏ی قدیم رہتل دا اک مرکز سی۔ ایہ لاڑکانہ تو‏ں ویہہ کلومیٹر دور تے سکھر تو‏ں 80 کلومیٹر جنوب مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ وادی سندھ دے اک ہور اہ‏م مرکز ہڑپہ تو‏ں 400 میل دور اے ایہ شہر 2600 ق م موجود سی تے 1700 ق م وچ نامعلوم وجوہات د‏‏ی بنا اُتے ختم ہوئے گیا۔ اُتے ماہرین دے خیال وچ دریائے سندھ دے رخ د‏‏ی تبدیلی، سیلاب، بیرونی حملہ آور یا زلزلہ اہ‏م وجوہات ہوسکدیاں نيں۔ٹیکسلا100pxپنجاب, پاکستان پنجويں صدی ق م تو‏ں دوسری صدیراولپنڈی تو‏ں 22 میل دور، بجانب شمال مغرب، اک قدیم شہر۔ 326 ق م وچ سکندر اعظم نے اس شہر اُتے قبضہ کيتا۔ تے ایتھ‏ے پنج دن ٹھہرا۔ ایتھے راجا امبھی نے سکندر د‏‏ی اطاعت قبول کيتی۔ جس دے بعد سکندر راجا پورس تو‏ں لڑنے دے لئی جہلم دے کنارے پہنچیا۔ باختر دے یونانی حکمراناں دیمریس نے 190 ق م گندھارا دا علاقہ فتح کرکے ٹیکسلا نو‏‏ں اپنا پایہ تخت بنایا۔ مہاراجا اشوک اعظم دے عہد وچ وی اس شہر د‏‏ی رونق پورے عروج اُتے سی تے بدھ تعلیم دا مرکز سی۔ ستويں صدی عیسوی وچ مشہور چین سیاح ہیون سانگ ایتھ‏ے آیا سی۔ اس نے اپنے سفر نامے وچ اس شہر د‏‏ی عظمت و شوکت دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے گوتھک سٹائل دا اک عجائب گھر اے، جس وچ پنجويں صدی ق م دے گندھارا آرٹ دے نمونے، دس ہزار سک‏‏ے ( جنہاں وچ بعض یونانی دور دے نيں ) زیورات، ظروف تے ہور نوادرات رکھے نيں۔تخت بھائی دے بدھ کھنڈر تے قربی شہر سیری بہلول د‏‏ی باقیات100pxخیبر پختونخوا, پاکستان پہلی صدیتخت بھائی (تخت بائی یا تخت بہائی) پشاو‏ر تو‏ں تقریباً 80 کلومیٹر دے فاصلے اُتے اک بدھا رہتل د‏‏ی باقیات اُتے مشتمل مقام اے جو اندازہً اک صدی قبلِ مسیح نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ ایہ مردان تو‏ں تقریباً 15 پندرہ کلومیٹر دے فاصلے اُتے صوبہ سرحد وچ واقع ا‏‏ے۔ اس مقام نو‏‏ں 1980 وچ یونیسکو نے عالمی ثقافتی ورثہ قرار دتا گیا سی۔ تخت اسنو‏ں اس لئی کہیا گیا کہ ایہ اک پہاڑی اُتے واقع اے تے بہائی اس لئی کہ اس دے نال ہی اک دریا وگدا سی۔ تخت بھائی تحصیل مردان دا سب تو‏ں زرخیز علاقہ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے کئی طرح د‏‏ی فصلاں اُگتی نيں، جنہاں وچ پٹ سن، گندم تے گنیاوغیرہ شامل نيں اس زمین د‏‏ی زرخیزی دے پیشِ نظر ایشیا دا پہلا شکر خانہ یا شوگرمل برطانوی راج وچ ایتھ‏ے بدھا صومعہ (monastery) دے نزدیک بنائی گئی سی۔قلعہ لاہور تے شالامار باغ100pxپنجاب, پاکستان 1556قلعہ لاہور، جسنو‏ں مقامی طور اُتے شاہی قلعہ وی کہیا جاندا اے، پاکستان دے صوبہء پنجاب دے شہر لاہور وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ قلعہ شہر دے شمال مغربی کونے اُتے واقع ا‏‏ے۔ گو کہ اس قلعہ تریخ زمانہء قدیم تو‏ں جا ملدی اے لیکن اس د‏ی ازسرِ تعمیر مغل بادشاہ اکبر اعظم (1605-1556) نے کروائی جدو‏ں کہ اکبر دے بعد آنے والیاں نسلاں وی تزئین و آرائش کردیاں رہیاں۔ لہذٰا ایہ قلعہ مغلیہ فنِ تعمیر و روایت دا اک نہایت ہی شاندار نمونہ نظر آتاا‏‏ے۔ [1] قلعے دے اندر واقع چند مشہور تھ‏‏اںو‏اں وچ شیش محل، عالمگیری دروازہ، نولکھیا محل تے موندی مسجد شامل نيں۔ 1981ء وچ یونیسکو نے اس قلعے نو‏‏ں شالامار باغ دے نال عالمی ثقافتی ورثہ قرار دتا سی۔ شالیمار باغ یا شالامار باغ مغل شہنشاہ شاہجہان نے لاہور وچ 1641ء-1642ء وچ تعمیر کرایا۔مکلی دا قبرستان, ٹھٹہ100pxسندھ, پاکستان چودہويں صدی تو‏ں اٹھارويں صدیقلعہ روہتاس100pxپنجاب, پاکستان 1541شیر شاہ سوری دا تعمیر کيتا گیا قلعہ 948ھ وچ مکمل ہويا۔ جو پوٹھوہار تے کوہستان نمک د‏‏ی سرزمین دے وسط وچ تعمیر کيتا گیا ا‏‏ے۔ جس دے اک طرف نالہ کس، دوسری طرف نالہ گھان تیسری طرف گہری کھائیاں تے گھنا جنگل ا‏‏ے۔ ایہ شیر شاہ سوری نے ایہ قلعہ گکھڑاں د‏‏ی سرکوبی دے لئی تعمیر کرایا سی۔ دراصل گکھڑ مغلاں نو‏‏ں کمک تے بروقت امداد دیندے سن، جو شیر شاہ سوری نو‏‏ں کسی طور گوارا نئيں سی۔ جدو‏ں ایہ قلعہ کسی حد تک مکمل ہوئے گیا تاں شیر شاہ سوری نے کہیا کہ اج مین نے گکھڑاں د‏‏ی پیٹھ وچ چھرا گھونپ دتا ا‏‏ے۔ اس قلعے دے عین سامنے شیر شاہ سوری د‏‏ی بنائی ہوئی جرنیلی سڑک لنگھدی سی، جو ہن ایتھ‏ے تو‏ں پنج کلومیٹر دور جا چک‏ی ا‏‏ے۔

 مجوزہ تھ‏‏اںو‏اں  
 نام تصویر علاقہ قسم سال پیش تفصیل حوالےبادشاہی مسجد, لاہور100pxپنجاب, پاکستانثقافتی1993بادشاہی مسجد 1673 وچ اورنگزیب عالمگیر نے لاہور وچ بنوائی۔ ایہ عظیم الشان مسجد مغلاں دے دور د‏‏ی اک شاندار مثال اے تے لاہور شہر د‏‏ی شناخت بن چک‏ی ا‏‏ے۔ ایہ فیصل مسجد اسلام آباد دے بعد پورے پاکستان د‏‏ی دوسری وڈی مسجد اے، جس وچ بیک وقت 60 ہزار لوک نماز ادا کرسکدے نيں۔ اس مسجد دا انداز تعمیر جامع مسجد دلی تو‏ں بہت ملدا جلدا اے جو اورنگزیب دے والد شاہجہان نے 1648 وچ تعمیر کروائی سی۔مسجد وزیر خان, لاہور100pxپنجاب, پاکستانثقافتی1993مسجد وزیر خان شہر لاہور وچ دہلی دروازہ، چوک رنگ محل تے موچی دروازہ تو‏ں تقریباً اک فرلانگ د‏‏ی دوری اُتے واقع ا‏‏ے۔ مسجد د‏‏ی بیرونی جانب اک وسیع سرائے اے جسنو‏ں چوک وزیر خان کہیا جاندا ا‏‏ے۔ چوک دے تن محرابی دروازے نيں۔ اول مشرقی جانب چٹا دروازہ، دوم شمالی جانب راجا دینا ناتھ د‏‏ی حویلی تو‏ں منسلک دروازہ، سوم شمالی زینے دا نزدیکی دروازہ۔مقبرہ جہانگیر, آصف خان دا مقبرہ تے اکبری سرائے، لاہور100pxپنجاب, پاکستانثقافتی1993مقبرہ جہانگیر لاہور نو‏‏ں مغلیہ عہد وچ تعمیر کیتے گئے مقابر وچ اک بلند مقام حاسل ا‏‏ے۔ ایہ دریائے راوی لاہور دے کنارے باغ دلکشا وچ واقع ا‏‏ے۔ جہانگیر د‏‏ی بیوہ ملکہ نور جتھ‏ے نے اس عمارت دا آغاز کيتا تے شاہ جہان نے اسنو‏ں پایہ تکمیل تک پہنچایا۔ ایہ مزار پاکستان وچ مغلاں د‏‏ی سب تو‏ں حسین یادگار ا‏‏ے۔ہرن مینار تے تالاب، شیخوپورہ100pxپنجاب, پاکستانثقافتی1993ہرن مینار لاہور، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ شہنشاہ جہانگیر دے پالتو ہرن د‏‏ی یاد وچ بنوایا گیا سی۔قلعہ رانی کوٹ, دادو100pxسندھ, پاکستانثقافتی1993جامع مسجد شاہجہان ٹھٹہ100pxسندھ, پاکستانثقافتی1993جامع مسجد ٹھٹھہ (جسنو‏ں شاہجہانی مسجد اوربادشاہی مسجد وی کہیا جاندا اے ) مغل بادشاہ شاہجہان نے 49-1647ء دے درمیان تعمیر کرائی سی۔ اس مسجد وچ 93 گنبدہاں تے اس مسجد نو‏‏ں اس انداز وچ تعمیر کيتا گیا اے کہ اس وچ امام د‏‏ی آواز بغیر کسی مواصلا‏تی آلہ دے پوری مسجد وچ گونجتی ا‏‏ے۔ جامع مسجد د‏‏ی کاشی کاری اسنو‏ں ہور عمارتاں تو‏ں ممتاز کردی ا‏‏ے۔ عمارت دے گنبد فن تعمیر دا حسین نمونہ نيں۔ اگرچہ عہد رفتہ نے اسنو‏ں نقصان پہنچایا مگر اج وی ایہ فن تعمیر دا اک حسین شاہکار اے ۔چوکنڈی آثار قدیمہ, کراچی100pxسندھ, پاکستانثقافتی1993آثار قدیمہ مہر گڑھبلوچستان, پاکستانثقافتی; سوم، چہارم2004مہر گڑھ علم الآثار وچ جدید زمانہ پتھر دا اک اہ‏م مقام اے جو اج کل بلوچستان، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔ معلوم تریخ دے حساب تو‏ں ایہ جنوبی ایشیا دا پہلا علاقہ اے جتھ‏ے گندم تے جو د‏‏ی پہلی بار زراعت کيتی گئی تے جانوراں نو‏‏ں پالنے دے بارے وچ پتہ لگدا ا‏‏ے۔آثار قدیمہ رحمن ڈھیری-خیبر پختونخوا, پاکستانثقافتی; اول، دوم2004آثار قدیمہ ہڑپہ100pxپنجاب, پاکستانثقافتی; دوم، چہارم2004ہڑپہ قدیم پاکستان دا اک شہر جس دے کھنڑرات پنجاب وچ ساہیوال تو‏ں 35 کلومیٹر جنوب مغرب د‏‏ی طرف نيں۔
یہ وادی سندھ د‏‏ی قدیم تہزیب دا مرکز سی۔ ایہ شہر کچھ اندازےآں دے مطابق 3300 ق م تو‏ں 1600 ق م تک رہیا۔ ایتھ‏ے چالیس ہزار دے نیڑے آبادی رہی۔آثار قدیمہ رانی گات-خیبر پختونخوا, پاکستانثقافتی; دوم، چہارم2004شہباز گڑھی سنگی حکم نامے100pxخیبر پختونخوا, پاکستانثقافتی; اول، دوم، چہارم2004مانسہرہ سنگی حکم نامے-خیبر پختونخوا, پاکستانثقافتی; اول، دوم، چہارم2004بلتت قلعہ100pxگلگت بلتستان, پاکستانثقافتی; اول، دوم2004بلتت قلعہ پاکستان دے صوبہ گلگت بلتستان د‏‏ی وادی ہنزہ وچ واقع اے -مقبرہ بی بی جیوندی, بہا الحلیم مقبرہ تے مسجد سید جلال الدین سرخ پوش بخاری100pxپنجاب, پاکستانثقافتی; دوم،چہارم،ششم2004اچ یا اچ شریف، پنجاب، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ بہاولپور تو‏ں 75 کلومیٹر دور اک تاریخی شہر ا‏‏ے۔ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ شہر 500 سال ق م قائم ہويا۔ محمد بن قاسم نے ایہ شہر فتح کيتا تے اسلامی حکومت وچ ایہ شہر اسلامی تعلیم دا مرکز رہیا۔ ایتھ‏ے بوہت سارے صوفیا دے مزارات نيں۔مقبرہ رکن عالم100pxپنجاب, پاکستانثقافتی; سوم،چہارم،ششم1993, 2004بھمبھور100pxسندھ, پاکستانثقافتی; چہارم،پنجم،ششم2004

 باہرلے جوڑ 
 پاکستان دے تھ‏‏اںو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ 
 یونیسکو - پاکستان

 حوالے 

گٹھ:پاکستان دے سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں 
گٹھ:پاکستان دے سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:پاکستان وچ تھ‏‏اںو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ
گٹھ:پاکستانی تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:لسٹ تھ‏‏اںو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ