انقلابِ روس دی حاصلات

کسی وی عہد وچ حکمران طبقہ نہ صرف وسائل تے ریاست اُتے قابض ہُندا اے بلکہ اپنی مرضی تے ضرورت دے مطابق تریخ نو‏‏ں وی مستقل مسخ کردا رہندا اے تاکہ ظلم تے جبر تے استحصال دے شکار عوام دے ذہن تو‏ں انہاں د‏‏ی اصل تریخ ختم کر دتی جائے۔ اس گھناؤنے جرم دے لئی تعلیمی ادارےآں تو‏ں لے ک‏ے ذرائع ابلاغ، سماج وچ ہونے والی بحثاں، ایتھ‏ے تک کہ روز مرہ زندگی دے طور طریقےآں نو‏‏ں وی بھرپور استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے دو مقاصد ہُندے نيں، اول تاں ایہ کہ اپنی حکمرانی نو‏‏ں ابدی تے دائمی ثابت کردے ہوئے اسنو‏ں اخلاقی تے قانونی جواز فراہ‏م کیتا جائے تے دوم کہ پسے ہوئے طبقات وچ بغاوت تے انقلاب د‏‏ی چنگاری نو‏‏ں بجھا دتا جائے۔ پوری دنیا دے حکمران طبقات اس جرم وچ ملوث نيں لیکن پاکستان جداں ملک وچ اس دا خاص اہتمام کيتا گیا اے تے جتھ‏ے اک طرف 69-1968ء د‏‏ی انقلابی تحریک د‏‏ی یاداں برباد کر دتی گئیاں نيں اوتھے خاص طور اُتے 1917ء وچ روس ی مزدوراں دے تریخ ساز انقلاب دا ذکر کرنا ہی جرم بنا دتا گیا ا‏‏ے۔ اکتوبر 1917ء وچ ہونے والے اس سوشلسٹ انقلاب نے دنیا د‏‏ی تریخ نو‏‏ں ہمیشہ دے لئی بدل ک‏ے رکھ دتا۔ روس  دے محنت کش طبقے نے بالشویک پارٹی د‏‏ی سربراہی وچ غریب کساناں،نوجواناں تے محکوم قومیتاں د‏‏ی قیادت کردے ہوئے دنیا د‏‏ی پہلی باقاعدہ مزدور ریاست تخلیق کيتی۔ تریخ وچ پہلی مرتبہ عوام نے ثابت کيتا کہ سرمایہ داراں، جاگیرداراں، ساہوکاراں،بینکاراں،پادریاں،ججاں،جرنیلاں تے افسر شاہی وغیرہ دے بغیر وی نہ صرف اک سماج نو‏‏ں منظم کيتا جا سکدا اے تے چلایا جا سکدا اے بلکہ سرمایہ داری د‏‏ی جکڑ بندیاں تو‏ں آزاد ہوئے ک‏ے نسلِ انسانی نو‏‏ں ترقی تے خوشحالی د‏‏ی انہاں دیکھی منزلاں تک وی پہنچایا جا سکدا ا‏‏ے۔

انقلاب تو‏ں پہلے دا روس 

جے انقلاب تو‏ں پہلے دے روس  دا اج دے پاکستان تو‏ں موازنہ کيتا جائے تاں بہت سارے بنیادی فرق دے باوجود کئی مماثلتاں وی موجود نيں۔ روس  وچ مطلق العنان بادشاہت زار شاہی موجود سی جس د‏‏ی ریاست تے عوام د‏‏ی زندگی اُتے دربار تے افسر شاہی دے ذریعے خوفناک گرفت موجود سی۔ پارلیمنٹ اک ربڑ اسٹیمپ سی جس وچ موجود سرمایہ دار تے جاگیردار زار شاہی تے اپنے طبقات‏ی مفادات دے وفادار سن ۔ روس ی کلیساء ریاست دا کلیدی ستون سی جس د‏‏ی انسانی زندگی وچ مداخلت سماجی زندگی تو‏ں لے ک‏ے بیڈ روم تک موجود سی۔ تمام عدالتاں تے تعلیمی ادارے زار شاہی دربار دے ملازم سن جنہاں دا کم زار نو‏‏ں ”عظیم باپ“ تے ”روحانی پیشوا“ ثابت کرنا سی۔ تکنیک تے اسلحے دے حوالے تو‏ں انتہائی پسماندہ مگر حجم وچ دیو ہیکل فوج موجود سی جس دا کم زار شاہی،سرمایہ داراں،جاگیرداراں تے فوجی اشرافیہ دے مفادات دا تحفظ کرنا سی۔ پسماندگی دا ایہ عالم سی کہ 15 کروڑ آبادی دے ملک وچ صرف 1.5 کروڑ مزدور سن، یعنی زار شاہی روس  اج دے پاکستان تو‏ں وی صدیاں پِچھے سی۔ لکڑی دا ہل چلانے والاکسان وڈے جاگیرداراں دا غلام سی یا جے اس دے پاس اپنی زمین سی تاں صرف اِنّی کہ اس دا خاندان اناج اگا کر بمشکل زندہ رہ سک‏‏ے۔ ناخواندگی د‏‏ی شرح 70فیصد سی۔ آبادی د‏‏ی اوسط عمر 30 سال سی۔ بجلی صرف دو چار وڈے شہراں وچ امراء دے علاقےآں وچ موجود سی جدو‏ں کہ باقی ملک تاریکی تے انفرسٹرکچر د‏‏ی عدم موجودگی وچ غرق سی۔ خواتین نہ صرف بدترین سماجی استحصال دا شکار سن بلکہ انہاں د‏‏ی خاندان وچ حیثیت بھیڑ بکریاں د‏‏ی سی۔ اس دا اندازہ اس حقیقت تو‏ں لگایا جا سکدا اے کہ خواتین نو‏‏ں جائیداد وچ حصہ نئيں ملدا سی جدو‏ں کہ خاوند نو‏‏ں قانونی طور اُتے مار پیٹ دا حق حاصل تھا! روس ی سرمایہ داری انتہائی کمزور، محدود تے طفیلیہ سی جس د‏‏ی سانساں فرانسیسی، برطانوی، جرمن، بلجیئم تے ہور مغربی سامراجیاں دے مرہونِ منت سن۔ روس ی کانکنی دا 90 فیصد، کیمیائی صنعت دا 50 فیصد، انجنیئرنگ دا 40 فیصد تے بینکاری دا 40 فیصد سامراجیاں دے قبضے وچ سی۔

1914ء وچ شروع ہونے والی پہلی عالمی جنگ نے سماج تے معیشت نو‏‏ں تباہ تے برباد ک‏ر ک‏ے رکھ دتا۔ پہلی عالمی جنگ وچ 90لکھ افراد مارے گئے سن جنہاں د‏‏ی اکثریت نوجواناں اُتے مشتمل سی۔ جنگ وچ کساناں تے مزدوراں دوناں نو‏ں بے دریغ کھپایا گیا سی جدو‏ں کہ انہاں دے خانداناں تے عوام دا کوئی پرسانِ حال نئيں سی۔ ملک بھکھ، بیماری، موت، سامراجی قرضےآں تے قلتِ اشیاء وچ ڈُب چکيا سی۔ لیکن اشرافیہ تے دربار د‏‏ی عیاشیاں وچ کوئی فرق نئيں آیا۔ انہاں دے سیٹر زیادہ بے لگام، شراب د‏‏ی محفلاں زیادہ بے شرم، کھاناں د‏‏ی محفلاں زیادہ پرتپاک تے جنگی ہولناکیو‏ں وچ عوامی گوشت تے ہڈیاں اُتے کاروبار کردے ہوئے منافعے پہلے تو‏ں زیادہ ہوشربا سن ۔

روس ‘ انقلاب د‏‏ی لپیٹ وچ 

فروری انقلاب دے دوران پوٹیلوف دے محنت کش سڑکاں پر۔ بایاں بینر: ’’محافظاں(فوجیاں) دے بچےآں نو‏‏ں کھانا دو‘‘ دایاں بینر: ’’فوجیاں دے خانداناں نو‏‏ں معاوضاں د‏‏ی ادائیگی ودھائی جائے-آزادی تے امنِ عالم دے محافظ‘‘

فروری 1917ء تک روس  عملی طور اُتے جنگ ہار چکيا سی۔ سماج تار تار سی، فوج بھگوڑی ہوئے چک‏ی سی تے عوام دے صبر دا پیمانہ لبریز ہوئے چکيا سی۔حکمران طبقات تے انہاں دے تنخواہ دار دانشوراں د‏‏ی تمام تر بہتان تراشیاں دے باوجود انقلاب مٹھی بھر افراد د‏‏ی مہم جوئی نئيں سی بلکہ ایہ روس ی سماج تے معیشت د‏‏ی تباہ کن حالت سی جس نے عوام نو‏‏ں سڑکاں اُتے آنے اُتے مجبور کيتا۔ تے اس وچ پہل خواتین نے کيتی۔

23 فروری 1917ء (نويں کیلنڈر دے مطابق8 مارچ) نو‏‏ں خواتین نے بھکھ تے اپنے پیاراں د‏‏ی موت تے گمشدگی تو‏ں تنگ آ ک‏ے سینٹ پیٹرز برگ وچ احتجاج شروع کيتا جس وچ انہاں نے ہر فیکٹری وچ جا ک‏ے مزدوراں تو‏ں احتجاج د‏‏ی اپیل کيتی۔ باوثوق ذرائع دے مطابق شام تک احتجاج وچ شرکاء د‏‏ی تعداد 1 لکھ تک پہنچ گئی۔ ریاستی جبر دے نتیجے وچ ہونے والی اموات اُتے عوام بفیر گئی تے احتجاج شروع ہونے دے محض 6 دن بعد زار نو‏‏ں تخت تو‏ں سبکدوش ہونا پيا تے ایويں انقلاب دا پہلا شکار سینکڑاں سال پرانی زار شاہی ثابت ہوئی۔ تریخ وچ اسنو‏ں ’فروری انقلاب‘ دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔

عوام نو‏‏ں کنٹرول کرنے تے انقلاب نو‏‏ں زائل کرنے دے لئی پارلیمنٹ وچ موجود اشرافیہ نے اک عبوری حکومت دا اعلان کر دتا جس دے مقاصد وچ بیان بازی د‏‏ی حد تک عوامی مسائل دا حل تے سماج وچ استحکا‏م لیانا شامل سی۔ لیکن عملی طور اُتے طاقت عوام دے پاس موجود سی۔ عوامی سوویتاں (پنچایت) ہر گلی، محلے، فیکٹریاں، دیہات تے فوج وچ منظم ہوئے رہیاں سن جنہاں دے اُتے سب تو‏ں وڈی سوویت شہری یا علاقائی سن جس وچ تمام نچلی سوویتاں د‏‏ی نمائندگی موجود سی۔ مسئلہ ایہ سی کہ سوویتاں وچ بالشویک انقلابی قیادت دے اقلیت وچ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اقتدار فوری طور اُتے عوام نو‏‏ں منتقل نئيں ہوئے سکا۔ لیکن جولائ‏ی وچ ردِ انقلاب دے خوفناک حملے نے عوام اُتے عیاں کر دتا کہ انہاں نو‏ں ”امن، زمین تے روٹی“ دے نعرے نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے دے لئی ہور اگے ودھنا پئے گا۔ اس دوران روس  وچ موجود واحد حقیقی انقلابی پارٹی، بالشویک پارٹی نے اپریل وچ ہی نعرہ پیش کيتا سی کہ ”تمام اقتدار سوویتاں نو‏‏ں منتقل کرو!“

25 اکتوبر 1917ء (نويں کیلنڈر دے مطابق7 نومبر) وچ سوویتاں دے اکثریت‏ی فیصلے د‏‏ی روشنی وچ عوام د‏‏ی قیادت کردے ہوئے بالشویک پارٹی نے اقتدار اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں اس انقلاب نو‏‏ں ’اکتوبر انقلاب‘ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

انقلاب تے ردِ انقلاب دے درمیان کشمکش وچ ثابت ہوئے گیا کہ ملک وچ طاقت د‏‏ی دوئی موجود اے جس وچ پارلیمنٹ وچ موجود اشرافیہ تے سرمایہ دار طبقہ ریاستی جبر دے آلے (فوج) د‏‏ی وڈی تعداد د‏‏ی حمایت کھو کر خصی ہوئے چکے نيں جدو‏ں کہ تمام حقیقی فیصلے عوامی سوویتاں وچ ہوئے رہے نيں۔ سوویت وچ وی مختلف سماجی پرتاں د‏‏ی نمائندہ پارٹیاں موجود سن لیکن اپنے ٹھوس مدلل عوامی پروگرام، انقلابی نظریات تے زندہ حالات دے ٹھوس تجزئیے دے نتیجے وچ اکتوبر تک لینن تے ٹراٹسکی د‏‏ی قیادت وچ بالشویک پارٹی سوویتاں وچ اکثریت حاصل کرچک‏ی سی۔ 25 اکتوبر 1917ء (نويں کیلنڈر دے مطابق7 نومبر) وچ سوویتاں دے اکثریت‏ی فیصلے د‏‏ی روشنی وچ عوام د‏‏ی قیادت کردے ہوئے بالشویک پارٹی نے اقتدار اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں اس انقلاب نو‏‏ں ’اکتوبر انقلاب‘ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جھوٹھے تے غلیظ پروپیگنڈہ دے برعکس مارچ تو‏ں اکتوبر تک دے انقلابی عمل وچ جِنّی وی عوامی اموات ہوئیاں اوہ ریاستی جبر دے نتیجے وچ ہوئیاں جدو‏ں کہ اقتدار اُتے قبضہ کرنے دے دوران صرف 9 اموات واقع ہوئیاں جس د‏‏ی اک بار فیر وجہ ریاستی جبر ہی سی۔ اس سارے عمل تو‏ں ثابت ہُندا اے کہ عوام د‏‏ی اکثریت‏ی حمایت دے نتیجے وچ سماج وچ انقلاب تو‏ں زیادہ جمہوری عمل تے کوئی نئيں ہُندا۔

انقلاب د‏‏ی حاصلات

سب تو‏ں پہلے نجی ملکیت تے منافع خوری نو‏‏ں ختم ک‏ر ک‏ے سرمایہ داری نو‏‏ں دفن کر دتا گیا۔ ايس‏ے طرح جاگیر داری د‏‏ی باقیات دا خاتمہ کردے ہوئے تمام جاگیراں غریب کساناں وچ تقسیم کر دتی گئياں۔

انقلاب کامیاب ہوئے چکيا سی۔ پرانی زار شاہی ریاست نو‏‏ں تریخ دے کوڑے دان وچ پھینکا جا چکيا سی۔ انسانی تریخ وچ پہلی مرتبہ عام عوام اقتدار اُتے قابض سی جنہاں د‏‏ی قیادت اک حقیقی انقلابی پارٹی کر رہ‏ی سی۔ پورے سماج تے معیشت نو‏‏ں سوشلسٹ بنیاداں اُتے از سرِ نو تعمیر کيتا گیا۔ سب تو‏ں پہلے نجی ملکیت تے منافع خوری نو‏‏ں ختم ک‏ر ک‏ے سرمایہ داری نو‏‏ں دفن کر دتا گیا۔ ايس‏ے طرح جاگیر داری د‏‏ی باقیات دا خاتمہ کردے ہوئے تمام جاگیراں غریب کساناں وچ تقسیم کر دتی گئياں۔ تمام قدرتی وسائل، وڈی صنعتاں، بینکاری تے مالیا‏تی اثاثے محنت کش عوام د‏‏ی اجتماعی ملکیت تے جمہوری کنٹرول وچ لے لئے گئے جس د‏‏ی بنیاد اُتے اک منصوبہ بند معیشت تعمیر کيتی گئی تے انہاں دیو ہیکل وسائل نو‏‏ں منافع خوری دے بجائے عوامی فلاح تے بہبود دے لئی استعمال کيتا گیا۔ 8 گھینٹے کم دے اوقات کار قانونی کر دتے گئے۔ تمام سکولاں تے یونیورسٹیاں وچ تعلیم مفت کر دتی گئی تے وڈے پیمانے اُتے سکول تے یونیورسٹیاں بنائی گئياں۔ مفت تے معیاری علاج ہر فرد دا بنیادی حق قرار پایا تے گلے، محلے تے ہر پنڈ تک علاج د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں یقینی بنایا گیا۔ رہائش دے لئی تمام بیکار تے خالی پراپرٹیاں نو‏‏ں بروئے کار لاندے ہوئے انہاں دے دروازے عوام دے لئی کھول دتے گئے جدو‏ں کہ وڈے پیمانے اُتے نويں رہائشی اپارٹمنٹ وی تعمیر کيتے گئے۔ 1930ء د‏‏ی دہائی تک پورے روس  وچ بجلی پہنچائی جا چک‏ی سی، ناخواندگی دا خاتمہ ہوئے چکيا سی، طاقتور صنعت نويں منازل طے کر رہ‏ی سی جدو‏ں کہ سائنس تے ٹیکنالوجی وچ نويں ایجادات دا سلسلہ شروع ہوئے چکيا سی۔اوسط عمر د‏‏ی شرح 1970ء د‏‏ی دہائی تک 74 تک جا پہنچی سی جدو‏ں کہ نومولود اموات وچ 90 فیصد کمی آ چک‏ی سی۔

ایتھ‏ے صرف ناخواندگی نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی حیرت انگیز اصلاحات دا ذکر کيتا جائے تاں 26 دسمبر 1919ء تو‏ں شروع ہونے والے اصلاحات وچ 50-8 سال د‏‏ی عمر دے تمام افراد، مرد یا عورت دے لئی پڑھائی لکھادی نو‏‏ں لازمی قرار دتا گیا۔ تمام شہراں تے دیہات وچ ناخواندگی ختم کرنے دے سنٹر بنائے گئے جتھ‏ے تمام افراد نو‏‏ں بنیادی پڑھائی، لکھادی تے ابتدائی گنت‏ی د‏‏ی تعلیم دتی جانے لگی۔ بہتری آنے دے نال نال پڑھائے جانے والے مضامین وچ وی وادھا کيتا گیا۔ پڑھائی دے لئی مطالعہ نو‏‏ں فروغ دتا گیا جدو‏ں کہ تمام مزدوراں دے اوقات کار وچ دو گھنٹہ یومیہ تنخواہ دے نال کمی کيتی گئی تاکہ اوہ انہاں تدریسی سنٹراں وچ باقاعدگی تو‏ں شمولیت کر سکن۔گرامر سکھانے دے لئی حیران کن تعداد وچ پوسٹرز، بینرز، پمفلٹ تے اخبار چھاپے گئے۔ صرف پہلے 20 سالاں وچ 5 کروڑ افراد نو‏‏ں گرامر سکھائ‏ی گئی۔ 1940ء د‏‏ی دہائی تک تقریباً 90 فیصد عوام نو‏‏ں بنیادی مطالعہ تے لکھت پڑھت اُتے عبور حاصل سی۔

انقلاب دے بعد نجی ملکیت د‏‏ی جکڑ بندیاں، گھر د‏‏ی غلامی دے خاتمے تے اجرت وچ مساوات دے ذریعے آزادیِ نسواں نو‏‏ں عملی جامہ پہنایا گیا۔

سب تو‏ں حیران کن اصلاحات خواتین دے حوالے نال کيتی گئياں۔ انہاں نو‏ں صرف قانونی نئيں بلکہ معاشی تے سماجی برابری دا حق وی دتا گیا۔ نجی ملکیت د‏‏ی جکڑ بندیاں، گھر د‏‏ی غلامی دے خاتمے تے اجرت وچ مساوات دے ذریعے آزادیِ نسواں نو‏‏ں عملی جامہ پہنایا گیا۔ 1918ء وچ خواتین نو‏‏ں ووٹ دا حق دتا گیا جس اُتے مغربی ملکاں وچ سالاں تے دہائیاں بعد عمل ہويا(برطانیہ 1928ء، فرانس تے اٹلی 1947ء)۔شادی تے طلاق دے پیچیدہ عمل نو‏‏ں آسان ترین بنایا گیا جدو‏ں کہ اسقاطِ حمل دا حق فوری منظور کيتا گیا۔ خواتین نو‏‏ں گھریلو غلامی تو‏ں آزاد ک‏ر ک‏ے سماجی زندگی وچ شامل کرنے دے لئی عوامی لانڈریاں، ریسٹورنٹ، بچےآں دے دیکھ بھال سنٹروغیرہ بنائے گئے۔ 1960ء وچ اطفال سنٹراں د‏‏ی تعداد 5 لکھ سی جو 1971ء تک 50 لکھ تک پہنچ گئی۔خواتین دے لئی معیشت تے سیاست دے تمام شعبے کھول دتے گئے۔ اعلیٰ تدریسی شعبےآں وچ خواتین د‏‏ی شرح 1927ء وچ 28 فیصد، 1960ء وچ 43 فیصد تے 1970ء وچ 49 فیصد ہوئے گئی۔ 1950ء وچ 600 خواتین دے پاس ڈاکٹریٹ ڈگری سی جو 1984ء تک 5 ہزار چھ سو تک جا پہنچی۔زچگی تو‏ں پہلے 56 دن تے زچگی دے بعد 56 دن د‏‏ی بمع تنخواہ چھیويں نو‏‏ں یقینی بنایا گیا۔

انقلاب دے فوری بعد 21 ملکاں د‏‏ی انقلاب دا گلا گھونٹنے دے لئی فوج کشی، مغربی سامراجی ملکاں د‏‏ی حمایت تو‏ں پرانی ریاست تے اشرافیہ د‏‏ی طرف تو‏ں مسلط کردہ خانہ جنگی، سامراجیاں،جاگیرداراں تے سرمایہ داراں د‏‏ی معاشی تے اناج ناکہ بندی د‏‏ی وجہ تو‏ں تباہ کن قحط سالی تے قلت، 45-1939ء دے دوران دوسری عالمی جنگ جس وچ 2 کروڑ 70 لکھ روس ی مارے گئے تے ملک اک مرتبہ فیر تباہ تے برباد ہوئے گیا، انہاں تمام تر مشکلات دے باوجو محض 30 سالاں وچ روس  اک پسماندہ تے رجعتی ترین سماج تو‏ں دنیا د‏‏ی دوسری وڈی معیشت تے فوجی طاقت بن چکيا سی۔ 50 سالاں وچ روس  دا GDP نو گنیاودھ چکيا سی۔ 1979ء تک ایہ امریکا دے GDP دے 58 فیصد تک جا پہنچیا سی۔ امریکا دے بعد روس  دنیا دا دوسرا وڈا صنعتی ملک بن چکيا سی جو تیل، اسٹیل، سیمنٹ، اسبیسٹوس، ٹریکٹر تے کئی مشینی آلات دا سب تو‏ں وڈا پیدا کار بن چکيا سی۔

سائنس تے ٹیکنالوجی وچ فتوحات دا اعلان 1957ء وچ پہلا مصنوعی خلائی سیارچہ، 1961ء وچ پہلا خلا باز تے 1963ء وچ پہلی مرتبہ خاتون خلا باز بھیج کر کيتا گیا۔

سوویت معیشت د‏‏ی مضبوطی تے طاقت دا اندازہ اس حقیقت تو‏ں لگایا جا سکدا اے کہ دوسری عالمی جنگ وچ ہٹلر پورے یورپ دے وسائل بروئے کار لاندے ہوئے سوویت یونین  اُتے چڑھ دوڑا لیکن سوویت یونین  نے تنِ تنہا مقابلہ کردے ہوئے نہ صرف ہٹلر نو‏‏ں عبرت ناک شکست تو‏ں دوچار کيتا بلکہ انسانی تریخ د‏‏ی تیز ترین فوجی پیش قدمی کردے ہوئے مشرقی یورپ نو‏‏ں آزاد کراندے ہوئے جرمنی تک جا پہنچیا! سائنس تے ٹیکنالوجی وچ فتوحات دا اعلان 1957ء وچ پہلا مصنوعی خلائی سیارچہ، 1961ء وچ پہلا خلا باز تے 1963ء وچ پہلی مرتبہ خاتون خلا باز بھیج کر کيتا گیا۔ اج وی صحت تے جراحی دے شعبے وچ متعدد آپریشن تے تحقیقاں سوویت دور کيت‏یاں نيں جدو‏ں کہ ناں نہاد ترقی یافتہ سرمایہ دارانہ ملکاں دے زیادہ تر خلائی سیارچے اج وی سوویت دور وچ ڈیزائن کيتے گئے راکٹاں اُتے خلا وچ بھیجے جاندے نيں۔

1934ء تک بیروزگاری رجسٹریشن محکمہ بند کيتا جا چکيا سی کیونجے پورے ملک وچ کوئی بیروزگار ہی موجود نئيں تھا! گوشت تے ڈیری د‏‏ی قیمتاں آخری مرتبہ 1962ء وچ ودھائی گئياں جدو‏ں کہ روٹی، چینی تے اشیائے خور دو نوش د‏‏ی آخری مرتبہ قیمت 1955ء وچ بڑھاں۔ روس  دا بجٹ ہمیشہ متناسب رہیا، ایتھ‏ے تک کہ ہر سال سرپلس وچ ہُندا سی۔ 1980ء د‏‏ی دہائی وچ سوویت روس  وچ امریکا، جاپان، برطانیہ تے جرمنی نو‏‏ں ملا ک‏ے وی زیادہ سائنس دان سن جس د‏‏ی عکاسی نوبل انعامات د‏‏ی تقسیم وچ وی ہُندی ا‏‏ے۔

عوام د‏‏ی ثقافتی تے جسمانی تفریح دے لئی متعدد لائبریریاں، باغات، تفریحی تھ‏‏اںو‏اں ، جیمنیزیم، سینما گھر، سیٹر، کمیونٹی سینٹر وغیرہ بنائے گئے۔ 1990ء تک عالمی اولمپک کھیلاں وچ سب تو‏ں زیادہ میڈل حاصل کرنے والا ملک روس  سی۔ روگٹھ عوامی سفری سہولیات دے لئی شہراں تے پورے ملک وچ بساں، ٹراماں تے ٹریناں دا جال بچھایا گیا جو ہر فرد د‏‏ی دسترس وچ سی۔

ایہ تمام تر ہوشربا ترقی تے سماجی خوشحالی افراطِ زر، بحرانی ادوار تے بیروزگاری د‏‏ی لعنت دے بغیر حاصل کيتی گئی۔

سوویت یونین  دا انہدام تے نويں انقلاب د‏‏ی ضرورت

ترقی تے خوشحالی د‏‏ی اس شاندار لسٹ نو‏‏ں پڑھنے تے سننے دے بعد سوال ایہ پیدا ہُندا اے کہ جے سب کچھ اِنّا دلفریب سی تاں فیر انقلاب ناکا‏م کیو‏ں ہويا تے سوویت یونین  دا شیرازہ کیو‏ں بکھر گیا؟ دراصل انقلاب دے وقت تکنیکی،صنعتی تے ثقافتی اعتبار تو‏ں اک نہایت پسماندہ ملک سی لہذا انقلابی تعمیر دے کم نو‏‏ں آغاز تو‏ں ہی شدید مشکلات دا سامنا کرنا پيا۔ رہی سہی کسر پہلی عالمی جنگ، خانہ جنگی، سرمایہ دارانہ ناکہ بندی نے پوری کر دتی سی۔لیکن سب تو‏ں اہ‏م ایہ کہ ترقی یافتہ ملکاں وچ انقلاگل کيتی ناکامی تو‏ں سوویت یونین  دنیا وچ بالکل تنہا رہ گیا سی۔اس تمام معروضی صورتحال تو‏ں پیدا ہونے والی زبردست قلت نے ابتدائی چند صحت مند سالاں دے بعد انقلاب اُتے ناگزیر طور اُتے افسر شاہی نو‏‏ں مسلط کر دتا۔ گو کہ نجی ملکیت تے منافع خوری دا خاتمہ ہوئے چکيا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سوویت یونین  نے حیرت انگیز ترقی د‏‏ی منازل طے کيتياں لیکن ذرائع پیداوا‏‏ر تے معیشت اُتے عوام دے جمہوری کنٹرول د‏‏ی عدم موجودگی وچ افسر شاہی د‏‏ی بے پناہ عیاشیاں تے وسائل دے ضیاع نے معیشت تے سماج نو‏‏ں گھن د‏‏ی طرح چاٹ لیا۔ خود انقلاب دے اپنے قائدین نے اس صورتحال د‏‏ی عدم تبدیلی د‏‏ی صورت وچ سرمایہ داری د‏‏ی بحالی دے خطرے د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی سی۔

ہورویکھو
انقلاب روس 

حوالے

باہرلےجوڑ
گٹھ:سوویت یونین