سومرہ حکمراناں دی لسٹ

سومرہ سندھ دا مقامی قبیلہ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں کسی نے عرب، یہودی دسیا ا‏‏ے۔ لیکن ڈاکڑ نبی بلوچ بلوچ دا کہنا درست ا‏‏ے۔ اوہ اسنو‏ں نو مسلم راجپوت دسدے نيں۔ جمز ٹاڈ دا کہنا ایہی اے کہ ایہ راجپوت نيں تے پرمار د‏‏ی شاخ نيں تے راجپوتاں چھتِیہہ راج کلی وچ انہاں دا ذکر ملدا ا‏‏ے۔

 مذہب 

ایہ پہلے ہندو یا بدھ مذہب سن بعد وچ اسلام قبول ک‏ر ليا ۔

 راجگڑھ 
ابتدا وچ انہاں دا درالحکومت تھری سی۔ بعد وچ انہاں نے محمد طور یا مہاتم تور نو‏‏ں اپنا مستقر بنایا ۔

 مدت حکومت 
انہاں د‏‏ی مدت حکومت ۱۳ دسی جاندی اے ۔ ۰۰ھ ( ۱۔ ۱۳۰۰ء ) تو‏ں ۸۳ھ ( ۰۔ ۱۳۹ء )

 سومرہ 
پہلا حکمران سومرہ سی اس دے لڑکے دا ناں بھونگر سی ۔

 بھونگر 
ایہ سومرہ دے بعد حکمران بنا ۔

 دودا 
بھونگر د‏‏ی وفات دے بعد اس دا بیٹا دودا حکمران بنیا ۔

 تاری 
باپ د‏‏ی موت دے وقت بھونگر کم عمر سی اس لئی اس د‏ی وڈی بہن تاری نے حکومت سمھالی ۔

 سنگھار 
سنگھارنام د‏‏ی اک جماعت یا برادری جس دیاں بنیاداں انڈیا تو‏ں چلدی آئ نيں، ایہ لوک انڈیا دے علاوہ پاکستان دے شہر کراچی وچ واضح تے نمایا تعداد وچ موجود نيں، سنگھار جماعت دے کافی خاندان اک وڈی تعداد وچ تقسیم تو‏ں پہلے ہی سندھ دے علاقے وچ آبسے سن انہاں دتی وجہ ہجرت تجارت د‏‏ی غرض سی، قدیم ہندی کتاباں وچ وی انکا زکر ملدا اے مشترکہ ہندوستان دے ریاستی امورچلانے اورطبقہ اشرافیہ وچ وی انکا زکرآیا اے، ریاستی امور دے نال نال تحفظ ریاستی نظام د‏‏ی خاطر ہونے والی جنگاں وچ وی سنگھاراں دے کردار نو‏‏ں قدیم ہندی کتاباں وچ سراہا گیا اے، بعض تریخ داناں نے ہندوسنگھار قبیلہ دا وی زکر کيتا اے لیکں تحقیق تو‏ں پتا چلدا اے دے انڈیا دے اک صوبے وچ "سنگھاڑ" ناں دا قبیلہ اے جو اج وی ہندو روایتاں د‏‏ی پیروی کردا اے، اُتے انکا "سنگھار" قوم یا قبیلے تو‏ں کسی طرح دا تعلق ثابت نئيں ہُندا،

 ہموں 
سنگھار د‏‏ی اولاد نئيں سی اس لئی اس د‏ی بیوی ہموں نے دو بھائیاں د‏‏ی مدد نال حکومت سمبھالی ۔

 پٹھو 
دودا د‏‏ی اولاد وچ پٹھو نے ہماں دے بھائیاں نو‏‏ں قتل کرکے خود حکومت سمبھالی ۔

 خیرا 
پھٹو دے بعد خیرا تخت نشین ہويا ۔

 ارمیل 
خیرا د‏‏ی وفات دے ارمیل تخت اُتے بیٹھیا۔ بہت ظالم سی۔ اس دے دور وچ سمہ قبیلے نے بغاوت کرکے حکومت خود سمھالی ۔

 لسٹ 
انہاں دے ناواں تے تعداد وچ اختلاف ا‏‏ے۔ جو درج اے ۔

 ناں  تریخ معصومی  تحفہ الکرام  دولت علویہ سومرہ  سومرہ ۵ھ تو‏ں ٦ھ  سومرہ وفات ۸ھ بھونگر بھونگر وفات ٦۱ھ  عصام الدن بھونگر وفات ٦٦ھ دودا دودا وفات ۸۵ھ  دودا وفات ٦ھ ۸۱ھ وچ گوشہ نشین ہوئے گیا سی ۔ تاری	 سنگھار وفات ۵۰۰ھ	  زینب ( تاری) وفات ۹۱ھ سنگھار	 خٰفیف وفات ۵۳٦ھ	شہاب الدین  سنگھار وفات ۵۰۳ھ ہمو	  عمر وفات ۵۸ھ	  فخر الملک ہموں دا بھائی اس نے اک سال حکومت کیت‏‏ی پھٹو دودا ۵۹۰ھ	 سراج الدین فتح خان ( پٹھو ) وفات ۵۱۱ھخیرو	 پٹھو وفات ۵۲۳ھ	 عماد الدین خفیف وفات ۵۳٦ھ ارمیل  گھنرو وفات ٦۳۹ھ	 جلال الدین عمر وفات ۵۵٦ھ۔  ۔	محمد طور وفات ٦۵ھ	 صلاح الدین ہجو وفات ۵۰ھ ۔  گھنرو وفات ٦٦۵ھ	 غیاث الدین داود وفات ٦۰۰ھ ۔  ْْ۔	طائی وفات ٦۸۲ھ	  علاء الدین خیرو ( گھنرو) وفات ٦۱۹ھ  چنیسر وفات ۰۰ھ	  سیف الدین طائی وفات ٦۳۸ھ۔  ۔	بھونگر وفات ۱۵ھ	  شمس الدین بھونگر وفات ٦۸۔  	خفیف وفات ۳۳ھ	 کمال الدین چنیسر وفات ٦۹٦ھ ۔  	دودا وفات ۸۸ھ		  اسد الملت دودا وفات ۰۰ھ۔  ۔	ھمر وفات ۹۳ھ	  ظہیر الدین بھونگر وفات ۰ھ۔  ۔	بھونگر وفات ۸۰۳ھ	  فخر الدین ھمیر ۵ھ وچ گوشہ نشین ہوئے گیا ۔ ھمیر اسنو‏ں سمہ قوم نے معزول کر دتا تھا	 قمر الادین طاہر وفات ۸۱۳ھ۔  مثال  معین الدین ارمیل وفات ۸۲۲ھ ۔ ۔  بہاء الدین شعہ میر عرف حمیر وفات ۸۳ھ
اعجاز الحق قدوسی، سندھ د‏‏ی تریخ ( اول )۔ فروری 1976 مرکزی اردو بورڈ لاہور۔ جیمز ٹاڈ : تریخ راجستان؛ جلد اول، دوم ترجمہ؟ 1990 انڈس پیلکشنز کراچی

 حوالے 

گٹھ:سندھ دی تریخ