ابن بطہ قمی

ابو جعفر محمد بن‌ جعفر بن‌ احمد، ابن بُطّہ قمی دے ناں تو‏ں معروف چوتھ‏ی صدی ہجری دے شیعہ محدث نيں۔ انہاں نے شیعاں دے بعض وڈے راویاں جداں احمد بن ابی عبد اللہ برقی تے محمد بن حسن صفار تو‏ں روایات نقل کيت‏یاں نيں۔ تفسیر اسماء اللہ، قرب الاسناد تے لسٹ ابن بطہ نامی کتاباں انہاں تو‏ں منسوب نيں۔

 ولادت 

ان دے استاداں، شیوخ حدیث، شاگرداں تے انہاں تو‏ں روایات نقل کرنے والےآں دے حالات تو‏ں اندازہ لگایا جا سکدا اے کہ احتمالا تیسری صدی ہجری دے اواخر وچ انہاں د‏‏ی ولادت ہوئی ہوئے گی تے چوتھ‏ی صدی ہجری دے نیمہ اول وچ انہاں د‏‏ی وفات ہوئی ہوئے گی۔

ان د‏‏ی شہرت مودب دے عنوان تو‏ں وی سی، قم وچ رہایش پذیر سن تے علم تے ادب وچ مشہور سن ۔رجال نجاشی، ص۳۲ ايس‏ے طرح تو‏ں احتمال پایا جاندا اے کہ اوہ کسی زمانہ وچ بغداد وچ مقیم سن، اس لئی کہ انہاں دے بعض شاگرداں نے بغداد وچ انہاں تو‏ں علم حاصل کيتا اے تے اجازہ نقل روایات کسب کيتا ا‏‏ے۔رجال نجاشی، ص۳۳

 رجالی شخصیت 

شیعہ رجال دے تقریبا تمام منابع وچ ابن بطہ دے ایمان تے پارسائی د‏‏ی مدح کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس دے باوجود اکثر شیعہ ماہرین رجال نے انہاں نو‏ں ضعیف کہیا اے تے انہاں دا کہنا اے کہ انہاں نے روایات نو‏‏ں سہل انگاری دے نال نقل کيتا اے تے ايس‏ے سبب تو‏ں انہاں تو‏ں نقل شدہ احادیث وچ بہت زیادہ غلطیاں نيں۔رجال نجاشی، ص۳۳؛ رجال مجلسى‌، ۱۳؛ تنقیح المقال، ج۲، ص۹۲ البتہ بعض متاخرین ماہرین رجال انہاں نو‏‏ں ثقہ مندے نيں۔ہدایة المحدثین‌، ۲۳۱

ان تمام گلاں دے باوجود ابن بطہ شیخ صدوقالخصال‌، ج۱، ص۳۳، ۹، ۱۵، ۱۹۵، ۲۸۲، ۲۸۵، ۳۳۸، شیخ مفیدالاختصاص، ص‌ ، ۵۲، ، ۸۳، ۸۸ تے شیخ طوسیالاستبصار، ج۱، ص؛ التهذیب‌، ج۳، ص -؛ الفهرست طوسی‌، ص۹، ص۰ جداں راویاں دے سلسلہ حدیث وچ موجود نيں۔

 مشایخ 

ابن بطہ نے شیعاں دے بعض وڈے راویاں جداں احمد بن ابی عبد اللہ برقی،الخصال‌، ج۱ف ص۳۳ محمد بن حسن صفار،الخصال، ج۱، ص۱۵ محمد بن علی بن محبوب،الخصال، ج۱، ص۲۸۲ محمد بن عبد اللہ بن عمران،الاختصاص، ص محمد بن احمد بن یحیی،الفهرست‌ طوسى‌، ص۱ حسن بن علی بن شعیب صایغالتہذیب‌، ج، ص۵ تے حسین بن حسن بن ابان قمیطبقات‌ اعلام الشیعہ، ص۲۵ تو‏ں روایات نقل کيت‏یاں نيں۔

انہاں نے شیعہ متکلم محمد بن عبد الرحمن بن قبہ تو‏ں وی استفادہ کيتا ا‏‏ے۔رجال نجاشى‌، ص۳۵

 انہاں تو‏ں روایات نقل کرنے والے 

ان تو‏ں روایات نقل کرنے والے روات ایہ نيں: حسن‌ بن‌ حمزه علوی‌ طبری‌ (متوفی ۳۵۸ ق)، ابو المفضل‌ محمد بن‌ عبد الله‌ بن‌ مطلب‌ شیبانى‌،الفہرست‌ طوسى، ص۰؛ رجال نجاشى‌، ص۳۳ سمع‌ بن‌ حاتم‌،التہذیب‌، ج۳، ص جعفر بن‌ حسین‌،الاختصاص، ص احمد بن‌ ہارون‌ فامى‌الخصال‌، ج۱، ص۹ تے جعفر بن‌ محمد بن‌ مسرور۔
الخصال‌، ج۱، ص۳۳۸

 تالیفات 

ابن بطہ د‏‏ی طرف بعض کتاباں نسبت دتی گئیاں نيں، جنہاں وچو‏ں کسی د‏‏ی نسبت وی صحیح نئيں ا‏‏ے۔ اوہ کتاباں ایہ نيں:

 تفسیر اسماء اللہ

 قرب الاسنادرجال نجاشى‌، ص۳۳

 لسٹ ابن بطہ،الذریعه، ج۱، ص۳ قوی گمان دے مطابق اس تو‏ں مراد انہاں د‏‏ی کتاب طبقات الرجال اے جو انہاں دے استاد برقی دے کم دا تکملہ ا‏‏ے۔مصفى‌ المقال‌، ص۳۹۹

ان دے علاوہ انہاں نے اک کتاب شیخ صدوق د‏‏ی کتاب الخصال تے المحاسن برقی دے سبک تے سیاق دے مطابق تدوین د‏‏ی اے جو اعداد دے مطابق اے تے کتاب الواحد، کتاب الاثنین، کتاب الثلاثہ تو‏ں لےک‏ے چالیس تو‏ں زیادہ عناوین دے نال تنظیم دتی گئی اے تے احتمالا ایہ سب اک کتاب وچ جمع کيت‏یاں گئیاں سن۔الذریعه، ج۲۵، ص۵

 حوالے 

 منابع 

 آقا بزرگ‌، الذریعہ
 اوہی، طبقات‌ اعلام‌ الشیعه، قرن‌ ، به‌ کوشش‌ احمد منزوی‌، بیروت‌، ۱۳۹۰ق‌/۱۹۰ ع
 اوہی، مصفى‌ المقال‌، به‌ کوشش‌ احمد منزوی‌، تهران‌، ۱۳۸ق‌/۱۹۵۸ ع
 ابن‌ بابویه‌، محمد، الخصال‌، به‌ کوشش‌ على‌اکبر غفاری‌، قم‌، ۱۰۳ق‌/۱۹۸۳ ع
 طوسى‌، محمد، الاستبصار، تهران‌، ۱۳۹۰ق‌/۱۹۰ ع
 اوہی، التهذیب‌، به‌ کوشش‌ حسن‌ موسوی‌ خرسان‌، تهران‌، ۱۳ ش
 اوہی، الفہرست‌، به‌ کوشش‌ محمود رامیار، مشهد، ۱۳۵۱ ش
 کاظمى‌، محمد امین‌، ہدایه المحدثین‌، به‌ کوشش‌ مهدی‌ رجائى‌، قم‌، ۱۰۵ق‌/۱۹۸۵ ع
 مامقانى‌، عبدالله‌، تنقیح‌ المقال‌، نجف‌، ۱۳۵۰ق‌/۱۹۳۱ ع
 مجلسى‌، محمد باقر، رجال‌، تهران‌، ۱۳۱۱ق‌/ ۱۸۹۳ ع
 مفید، محمد، الاختصاص‌، به‌ کوشش‌ على‌ اکبر غفاری‌، قم‌، ۱۰۳ق‌/۱۹۸۳ ع
 نجاشى‌، احمد، رجال‌، قم‌، ۱۰ ق



گٹھ:چوتھ‏ی صدی ہجری دے شیعہ محدثین
گٹھ:شیعہ
گٹھ:شیعہ شخصیتاں