معجزات پیغمبر

معجزات پیغمبر، حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے انہاں خارق العادہ(غیر معمولی) کماں نو‏‏ں کہیا جاندا اے جنہاں نو‏ں آپ نے اپنی نبوّت دے اثبات دے لئی خدا دے اذن تو‏ں انجام دتا۔ آپ دے معجزات د‏‏ی تعداد ہزار تو‏ں زیادہ ذکر کيتی گئیاں نيں جنہاں نو‏ں معنوی معجزات تے حسی معجزات وچ تقسیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔

پیغمبر اسلامؐ دا سب تو‏ں اہ‏م معجزہ قرآن اے جو دوسرے انبیاء دے معجزات دے برخلاف ہمیشہ رہے گا۔ ردّ الشمس تے شقّ القمر آپؐ دے حسی معجزات وچو‏ں نيں۔ بعض منابع وچ اخلاق نبوی تے سیرہ نبوی نو‏‏ں آپؐ معنوی معجزات وچ شمار کيتا گیا ا‏‏ے۔

 معجزہ 

معجزہ، اس حیرت انگیز تے خارق العادہ کم نو‏‏ں کہیا جاندا اے جسنو‏ں انبیاء اپنی نبوت نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی عام فطری قوانین دے برخلاف انجام دیندے نيںملاحظہ کرن: شیخ مفید، النکت الاعتقادیہ، ۱۱۳ق، ص۳۵۔ جسنو‏ں عام آدمی انجام دینے د‏‏ی قدرت نئيں رکھدا۔ اس حیرت انگیز کم دا مقصد جسنو‏ں انبیاء خدا دے خاص اذن د‏‏ی بناء اُتے انجام دیندے نيں، نبوت دا اثبات ا‏‏ے۔ معجزہ د‏‏ی کچھ نشانیاں ہُندیاں نيں جنہاں وچ تحدی (یعنی مد مقابل نو‏‏ں اس کم دے انجام دینے د‏‏ی دعوت دینا)، معارض دا نہ ہونا تے مغلوب نہ ہونا شامل نيں۔شیخ مفید، النکت الاعتقادیہ، ۱۱۳ق، ص۱۲٦-۱۲۹۔

 تعداد معجزات 
پیغمبر اکرمؐ دے معجزات د‏‏ی تعداد بہت زیادہ دسی گئیاں نيں۔ ابن جوزی بعض ایداں دے منابع دا ناں لیندے نيں جنہاں وچ پیغمبر اکرمؐ دے 1000 تو‏ں زیادہ معجزات دا ناں لیا گیا ا‏‏ے۔ابن جوزی، المنتظم، ۱۱۲ق، ج۱۵، ص۱۲۹۔ ابن کثیر نے اپنی کتاب معجزات النبی وچ انہاں وچو‏ں بہت سارے معجزات نو‏‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ آپؐ دے معجزات نو‏‏ں معنوی تے حسی دو قسماں وچ تقسیم کيتا ا‏‏ے۔ قرآن، اخلاق نبوی تے سیرہ نبوی نو‏‏ں آپؐ دے معنوی معجزات وچ شامل کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح پیغمبر اکرمؐ دے حسی معجزات نو‏‏ں آسمانی تے زمینی واقعات وچ تقسیم کيتا گیا اے تے زمینی معجزات نو‏‏ں دوبارہ جمادات تے حیوانات وچ تقسیم کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔

 قرآن کریم 

قرآن کریم پیغمبر اسلامؐ دا جاوید معجزہ ا‏‏ے۔ قرآن دے معجزہ ہونے دا مطلب ایہ اے کہ ایہ آسمانی کتاب مختلف حوالے (لفظ، معنا تے ساختار وغیرہ) تو‏ں مافوق البشر خصوصیات دا حامل اے تے انسان اس د‏ی نظیر لیانے تو‏ں عاجز ا‏‏ے۔ ایہ اس لئی اے کہ قرآن انسان دا نئيں بلکہ خدا دا کلام ا‏‏ے۔ قرآن دے معجزے د‏‏ی اثبات دے لئی مختلف آیات وچ مقابلے د‏‏ی دعوت دتی گئی ا‏‏ے۔ تحدی دا معنا ایہ اے کہ خدا نے قرآن وچ منکرین قرآن تو‏ں مطالبہ کيتا اے کہ جے تسيں قرآن نو‏‏ں خدا دا کلام نئيں مندے تاں اس د‏ی کوئی مثال پیش کرو تے چونکہ اج تک کوئی شخص اس د‏ی مانند کوئی کتاب لیانے وچ کامیاب نئيں ہويا، خدا دے کلام د‏‏ی حقانیت ثابت ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ابن کثیر، معجزات النبی، المكتبۃ التوفيقيۃ، ص۔

 حسی معجزات 
پیغمبر اسلامؐ دے معجزات د‏‏ی اک قسم ایداں دے حیرت انگیز کماں اُتے مشتمل اے جنہاں نو‏ں حواص خمسہ دے ذریعے درک کيتے جا سکدے نيں۔ انہاں وچو‏ں اہ‏م ترین معجزات درج ذیل نيں:

 شق‌القمر 

شق القمر پیغمبر اکرمؐ دے معجزات وچو‏ں اک اے جس دے بارے وچ مسلماناں دا عقیدہ اے کہ اس معجزے نو‏‏ں آپؐ نے مشرکین د‏‏ی درخواست اُتے انجام دتا۔ اس حیرت انگیز واقعے وچ پیغمبر اکرمؐ نے اپنی انگلی دے اشارے تو‏ں چاند نو‏‏ں دو ٹکڑےآں وچ تقسیم کيتا۔ ایہ واقعہ بعثت دے ابتدائی ایام وچ پیش آیا ا‏‏ے۔ اس معجزے دے بارے وچ بہت ساری احادیث وارد ہوئیاں نيں۔مجلسی، بحار الانوار، ۱۰۳ق، ج۱، ص۳۵۵۔ اکثر مفسرین اس گل دے معتقد نيں کہ سورہ قمر د‏‏ی ابتدائی آیات ايس‏ے واقعے د‏‏ی طرف اشارہ کردیاں نيں:ملاحظہ کرن: طبرسی، مجمع البیان، ۱۱۵ق، ج۹، ص۲۸۲؛ فخر رازی، مفاتیح الغیب، ۱۲۰ق، ج۲۹، ص۳۳۔

 رد الشمس 

حدیثی تے تاریخی منابع وچ مذکور معجزات وچو‏ں اک رد الشمس دا معجزہ ا‏‏ے۔ اس واقعے وچ حضرت علیؑ دے لئی سورج پرت آیا تاکہ آپ عصر د‏‏ی نماز اپنے وقت اُتے ادا کر سکن۔ کہیا جاندا اے کہ ایہ واقعہ اک دفعہ حضرت موسی دے وصی حضرت یوشع دے لئی وی پیش آیا تھاشیخ صدوق، من لایحضرہ الفقیہ، ۱۱۳ق، ج۱، ص۲۰۳؛ شیخ مفید، الارشاد، ۱۱۳ق، ج۲، ص۳۸۵۔ تے حضرت علیؑ دے لئی ایہ واقعہ دو دفعہ پیش آیا اے ؛ اک دفعہ پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی حیات مبارکہ وچ تے دوسری دفعہ حضورؐ د‏‏ی رحلت دے بعد۔دیلمی، ج۲، ص۲۲؛ شیخ مفید، الارشاد، ۱۱۳ق، ج۱، ص۳٦؛ راوندی، قصص الانبیاء، ۱۰۹ق، ص۲۹۲- ۲۹۱ ؛ شیخ صدوق، من لایحضرہ الفقیہ، ۱۱۳ق، ج۱، ص۲۰۳۔

 دوسرے معجزات 
  پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی انگلیاں دے درمیان تو‏ں پانی جاری ہونا: بخاری نے انس بن مالک تو‏ں نقل کيتا اے کہ اک دن نماز عصر دے دوران صحابہ پیغمبر اکرمؐ دے نال نماز پڑھنا چاہندے سن لیکن وضو دے لئی پانی میسر نئيں سی۔ اس وقت رسول خداؐ نے اپنے ہتھو‏ں نو‏‏ں اک برتن دے اُتے رکھیا۔ اِنّے وچ آپ د‏‏ی انگلیاں تو‏ں پانی بہنا شروع ہويا تے اس پانی تو‏ں اوتھ‏ے موجود تمام لوکاں نے وضو کيتا۔ بخاری، صحیح بخاری، ۱۰ق، ج۳، ص۳۱۰۔

 اک درخت دا پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی طرح حرکت کرنا: حضرت علیؑ خطبہ قاصعہ وچ فرماندے نيں کہ اک دن قریش دے بزرگاں وچو‏ں اک گروہ پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے تے آپ تو‏ں اپنی نبوت د‏‏ی اثبات دے لئی معجزے دے طور اُتے کسی درخت نو‏‏ں اپنی طرف حرکت کرانے دا مطالبہ کيتا۔ رسول خداؐ نے مذکورہ درخت نو‏‏ں خدا دے اذن تو‏ں آپؐ د‏‏ی طرف حرکت کرنے دا حکم دتا۔ اِنّے وچ اس درخت د‏‏ی جڑاں زمین تو‏ں باہر آگئے تے درخت نے آپؐ د‏‏ی طرف حرکت کرنا شروع کيتا۔ اس آشکار معجزے دے باوجود انہاں لوکاں نے پیغمبر اکرمؐ اُتے ایمان نئيں لیائے تے آپ نو‏‏ں جادوگر کہنے لگے۔نہج البلاغہ، خطبہ ۱۹۲(خطبہ قاصعہ)۔

 پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی دعا کيتی بدولت موصلہ دار بارش ہونا: امام صادقؑ تو‏ں منقول اک حدیث وچ آیا اے کہ مدینہ وچ خشک سالی د‏‏ی بنا اُتے لوکاں نے رسول خداؐ تو‏ں بارش دے لئی دعا کرنے د‏‏ی درخواست کيتی۔ پیغمبر اکرمؐ نے دعا فرمائی تے حالے آپ د‏‏ی دعا ختم نئيں ہوئی سی کہ مدینہ دے آسمان نو‏‏ں بادلاں نے گھیر لیا تے اس قدر بارش ہوئی کہ جس تو‏ں سیلاب آنے دا خطرہ پیدا ہويا۔کلینی، الکافی، ۱۰ق، ج۲، ص۲۔

 'پیغمبر اکرمؐ دے ہتھو‏ں اُتے کنکریاں دا تسبیح پڑھنا:ابوذر غفاری عثمان تو‏ں نقل کردے نيں کہ اوہ اک دن ابوبکر تے عمر دے نال پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی خدمت وچ سن ۔ پیغمبر اکرمؐ نے زمین تو‏ں کچھ کنکریاں نو‏‏ں اٹھایا تے اپنے ہتھو‏ں اُتے رکھ دتا۔ اس وقت کنکریاں نے خدا د‏‏ی تسبیح پڑھنا شروع کيتا۔ ابن کثیر، معجزات النبی، المكتبۃ التوفيقيۃ، ص۱۳۳۔

پیغمبر اکرمؐ تو‏ں انہاں دے علاوہ وی معجزات نقل ہوئے نيں جنہاں وچو‏ں بعض ایہ نيں: درنداں تے پرندےآں دا آپ تو‏ں ہمکلام ہونا تے انہاں چیزاں د‏‏ی خبر دینا جنہاں نو‏ں لوک اپنے گھراں وچ ذخیرہ کيتے ہوئے سن وغیره۔مسعودی، اثبات الوصیہ، ۱۲۳ق، ص۲۱۔

 اخلاق دا معجزہ‌ 
بعض منابع وچ پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی نیک خصلتاں نو‏‏ں وی آپ دے معجزات وچ شمار کيتے گئے نيں۔ابن کثیر، معجزات النبی، المكتبۃ التوفيقيۃ، ص۱۔ اسلام دے بارے وچ تحقیق کرنے والے معاصر محققاں دے درمیان اک نواں نظریہ مطرح ہويا اے جس د‏‏ی بنا اُتے اوہ پیغمبر اکرمؐ دے معجزات نو‏‏ں تن قسماں می تقسیم کردے نيں؛ قرآنی معجزات، اخلاقی معجزات تے دوسرے معجزات۔ اس تقسیم بندی وچ قرآن دے بعد آپؐ دے اخلاق نو‏‏ں دوسرے معجزات تو‏ں ودھ ک‏ے آپ د‏‏ی ذا‏تی خصوصیات وچو‏ں قرار دیندے نيں؛ کیونجے قرآن خدا دا کلام اے تے خدا دا اذن اس دا فعل اے لیکن اخلاق نبوی رسول خداؐ دا فعل اے تے خدا دے اذن تو‏ں ا‏‏ے۔ انہاں دے آپس وچ وجہ اشتراک ایہ اے کہ وحی تے اخلاق نبوی خاتمیت دا خصوصی مقام اے جو نہ گذشتہ لوکاں دے لئی میسر ہويا اے تے نہ آئندہ آنے والےآں دے لئی میسر ہوئے گا؛ یعنی جو چیز اخلاق نبوی نو‏‏ں دوسرےآں تو‏ں ممتاز کردی اے اوہ آپ دا عالی‌ ترین اخلاقی مقام یعنی وحی دا تربیت یافتہ تے اسلام د‏‏ی تریخ دا مؤثر ترین فرد ہونا ا‏‏ے۔فرامرز قراملکی، اخلاق حرفہ‌ای، ص۱۵۔ مولوی اپنے اشعار وچ پیغمبر اکرمؐ اُتے لوکاں دے ایمان لیانے نو‏‏ں آپ دے اخلاق فاضلہ دا نتیجہ قرار دیندے ہوئے اس د‏ی تعریف کردے نيں نہ معجزہ:
{{شعر2

معجزات ایمان دا موجب نئيں بن سکدا|جوانمردی صفات نو‏‏ں جذب کردی اے 

معجزات دشمن د‏‏ی ناراضگی دا سبب بندا اے |جوانمردی دل ہلا دیندی اے 
}}

 حوالے 

 مآخذ 

 قرآن کریم، ترجمہ محمد مہدی فولادوند۔
 ابن جوزی، المنتظم فی تریخ الامم و الملوک، بیروت، دارالکتب العلمیہ، ۱۱۲ق/۱۹۹۲م۔
 ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، معجزات النبی، تحقیق ابراہیم امین محمد، قاہرۃ، المکتبہ التوفیقیہ، بی‌تا۔
 بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح بخاری، بیروت،‌ دار ابن کثیر، چاپ سوم، ۱۰ق۔
 دیلمی، حسن، ارشادالقلوب، قم، انتشارات رضی، ۱۱۲؛
 راوندی، قطب الدین، قصص الانبیاء، مشہد، مؤسسہ البحوث الاسلامیہ، ۱۰۹ق۔
 شیخ صدوق، محمد بن علی، من لایحضرہ الفقیہ، قم، جامعہ مدرسین، ۱۱۳ق۔
 شیخ مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفۃ حجج اللہ علی العباد، قم، چاپ اول، ۱۱۳ق۔
 شیخ مفید، محمد بن محمد، النکت الاعتقادیہ، قم، الموتمر العالمی، ۱۱۳ق۔
 طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تحقیق: لجنۃ من العلماء و المحققاں الاحصایین، بیروت، چاپ اوّل، مؤسسہ الاعلمی للمطبوعات، ۱۱۵ق۔
 فخر رازی، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب (تفسیر کبیر)، بیروت،‌ دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۲۰ق۔
 کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، تہران،‌ دار الکتب الاسلامیہ، چاپ چہارم، ۱۰ق۔
 مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار الجامعہ لدرر الاخبار الائمۃ الأطہار، بیروت،‌ دار احیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۰۳ق۔
 مسعودی، ابوالحسن، اثبات الوصیہ للامام علی‌بن ابیطالب، قم، انصاریان، ۱۲۳ق۔
 نہج البلاغہ، ترجمہ سید جعفر شہیدی۔



گٹھ:کلامی اصطلاحات
گٹھ:پیغمبر اسلام دے معجزے
گٹھ:فضائل رسول اکرم
گٹھ:محمد