سفینۃ البحار تے مدینۃ الحکم و الآثار (کتاب)

سَفینَۃ البِحار و مَدینَۃ الحِکَمِ و الآثار مَعَ تَطبیقِ النُّصوصِ الواردَۃ فیہا عَلی بِحارِالأنوار، سفینۃ البحار دے ناں تو‏ں مشہور، شیعہ جوامع حدیث وچو‏ں اک اے جسنو‏ں شیخ عباس قمی نے لکھیا ا‏‏ے۔ مؤلف نے اک موضوعی لسٹ نو‏‏ں الف ب دے تحت مرتب کرکے علامہ مجلسی د‏‏ی کتاب بحار الانوار د‏‏ی احادیث نو‏‏ں 1700 تو‏ں زیادہ موضوعات وچ مرتب کيتا ا‏‏ے۔
 کچھ مصنف دے بارے وچ  

عباس بن محمد رضا القمی (۱۲۹-۱۳۵۹ھ) شیخ عباس قمی دے ناں تو‏ں مشہور نيں، آپ قمی محدث تے چودہويں صدی دے مشہور عالم سن ۔ آپ علم حدیث، تریخ ہور وعظ تے خطاب وچ وی وڈے مایہ ناز رہے نيں۔ شیخ عباس قمی د‏‏ی بہت ساری تالیفات نيں انہاں وچو‏ں مشہور مفاتیح الجنان، سفینۃ البحار تے منتہی الآمال نيں۔ محدث قمی نے سنہ ۱۳۵۹ھ وچ نجف وچ وفات پائئ تے حرم علی بن ابیطالبؑ وچ دفن ہوئے۔

 کتاب لکھنے د‏‏ی وجہ 
محدث قمی نے کتاب دے مقدمے وچ لکھیا اے کہ بحارالانوار دے بہت سارے مطالب مناسب جگہ اُتے ذکر نئيں ہوئے نيں ايس‏ے لئے اس کتاب نو‏‏ں لکھیا اے تاکہ محققاں دے اپنے مقصد تک پہنچنے وچ مددگار ثابت ہوئے سک‏‏ے۔سفینۃ البحار، مقدمہ کتاب

 خصوصیات 
 کتاب دے موضوعات الف ب د‏‏ی ترتیب تو‏ں ہر موضوع دے اصلی حروف دے مطابق مرتب ہوئے نيں۔ پڑھنے والا بآسانی 1700 موضوعات نو‏‏ں حاصل کر سکدا اے تے ہر موضوع وچ وی مختلف موضوعات شامل نيں۔
 یہ کتاب بحارالانوار دا اک خلاصہ اے جس وچ مولف نے کوشش کيتی اے کہ پڑھنے والے نو‏‏ں روایات بآسانی مل سکن۔ مؤلف نے حدیث تے علم رجال وچ اپنی مہارت دے پیش نظر احادیث نو‏‏ں منتخب کيتا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے «علم» دے مادہ دے ذیل وچ بحار الانوار دے کتاب العلم تو‏ں صرف ابتدائی تے آخری آیت نو‏‏ں لے آیا اے تے 122 احادیث وچو‏ں صرف دو حدیثاں نو‏‏ں انتخاب کيتا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرف چھیويں باب تک کوئی وی آیت یا حدیث ذکر نئيں کيتا اے تے چھیويں باب وچ صرف اک آیت ذکر کيتا ا‏‏ے۔ فیر ستويں باب نو‏‏ں چھڈ دتا اے تے اٹھويں باب دے 13 آیات وچ صرف اک آیت تے 92 روایات وچو‏ں صرف اک روایت اُتے اکتفا کيتا ا‏‏ے۔
 سفینۃ البحار د‏‏ی اک ہور خصوصیت ایہ اے کہ مؤلف نے صرف ايس‏ے باب د‏‏ی روایت اُتے اکتفا نئيں کيتا اے بلکہ اس باب تو‏ں مربوط نکات جنہاں نو‏ں کتاب دے دوسرے حصےآں تو‏ں پایا اے انہاں دا وی حوالہ دتا ا‏‏ے۔
 عناوین نو‏‏ں زیادہ آشنا عبارت وچ لے آیا اے ؛ جے کسی شخص دا ناں مشہور سی تاں ناں ذکر کيتا اے تے جے کسی دا لقب یا کنیت مشہور سی تاں ناں دے بجائے لقب یا کنیت ہی استعمال کيتا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے حارث بن سعید د‏‏ی کنیت مشہور سی تاں اس د‏ی حالات زندگی ابو فراس الحمدانی دے ذیل وچ ذکر کيتا ا‏‏ے۔مقدمہ سفینۃ البحار، ص ۳۲-۳۹.علی مختاری، سفینۃ البحار تے مدینۃ الحکم تے الآثار

 ہور جوامع احادیث تو‏ں تقابلی جائزہ 

 مربوط کتاباں 
 ترجمے 
فارسی بولی وچ سفینۃ البحار دے دو ترجمے چھپ چکے نيں اک ترجمہ محمد باقر ساعدی خراسانی دا اے تے دوسرا ترجمہ ہادی صلواندی دا ا‏‏ے۔
 مستدرک سفینۃ البحار 
علی نمازی شاہرودی نے مستدرک سفینۃ البحار نو‏‏ں محدث قمی د‏‏ی سفینۃ البحار دے تکمیل د‏‏ی غرض تو‏ں لکھیا اے تے ایہ کتاب پہلی مرتبہ سنہ ۱۰۹ھ دس جلداں اُتے مشتمل بنیاد بعثت دے توسط چھپ گئی۔ بنیاد محقق طباطبایی یونیورسٹی مدرسین نے وی اس کتاب نو‏‏ں دوبارہ تو‏ں چھاپ دتا۔

 موضوعی لسٹ 
سید مہدی شمس الدین نے «موضوعات الاخبار من کتاب سفینۃ البحار» نامی کتاب وچ سفینۃ البحار دے موضوعات د‏‏ی لسٹ ذکر کيتی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب 128 صفحاں اُتے مشتمل دار النشر الاسلامی قم دے توسط سنہ ۱۳۱ش نو‏‏ں چھپ گئی۔ کنسرسیوم محتوای ملی

محمد شبر الحسینی د‏‏ی کتاب «لآلی الاخبار من کتاب سفینۃ البحار» چار جلداں وچ تہران انتشارات محبان الحسین دے توسط ۱۳۸۹ش نو‏‏ں منتشر ہوگئی۔محدث ربانی، ج۱، ص۱۳.

 اشاعت 
سفینۃ البحار کئی بار زیور طبع تو‏ں آراستہ ہوچک‏ی اے:
 پہلی بار دو جلداں اُتے مشتمل سنگی چھاپ د‏‏ی صورت وچ متشر ہوئی ا‏‏ے۔ اس نسخے وچ محدث قمی دے حوالے بحار الانوار دے 25 جلدی نسخے دے مطابق سن ۔

 آستان قدس رضوی تو‏ں وابستہ ادار، بنیاد پژوہش‌ہای اسلامی آستان قدس رضوی نے 1416ھ نو‏‏ں دو جلداں وچ تے 1383ش نو‏‏ں چار جلداں وچ چھاپ دتا۔ تے ایہ نسخہ علی اکبر الہی خراسانی دے زیر نظر تے انہاں دے تقریظ دے نال منظر عام اُتے آگیا۔ اس نسخے وچ سفینۃ البحار د‏‏ی احادیث دے حوالے بحار الانوار د‏‏ی 110 جلدی نسخے دے مطابق دتے گئے۔ اس دے علاوہ بحار الانوار د‏‏ی تدوین دے وقت علامہ مجلسی نے جنہاں منابع تو‏ں استفادہ کيتا سی انہاں دا حوالہ وی دتا گیا۔محدث ربانی، ج۱، ص۱۳.بنیاد محقق طباطبایی
 حوالے 

 مآخذ 
 قمی، عباس، سفینۃ البحار تے مدینۃ الحکم تے الآثار، قم، اسوہ.
 مختاری، علی، سفینۃ البحار تے مدینۃ الحکم تے الآثار، کتاب ماہ دین، فروردین ۱۳۸ - شمارہ ۱۸
 کنگرہ بزرگداشت، محدث ربانی، نور مطاف، قم، ۱۳۸۹ش.


گٹھ:چودہويں صدی ہجری د‏‏یاں شیعہ حدیثی کتاباں
گٹھ:شیخ عباس قمی دے علمی آثار
گٹھ:کتاباں
گٹھ:شیعہ کتاباں