سنیاسی بغاوت

اٹھارهويں صدی دے آخری سالاں 1763-1800ي وچ انگریزی حکومت دے خلاف اس وقت بھارت دے کچھ حصےآں وچ سنياسياں (کینا سرکار، دوجناراين) نے بغاوتکيتی سی جسنو‏ں تریخ وچ سنیاسی بغاوت کہیا جاندا اے . ایہ تحریک زیادہ تر اس وقت برطانوی ہندوستان دے صوبہ بنگال تے بہار وچ ہوئی سی۔ 18 ويں صدی دے آخر وچ ایسٹ انڈیا کمپنی دی خط و کتابت وچ فقیراں تے سنتاں دے چھاپےآں دا تذکرہ کئی بار ہويا ا‏‏ے۔ ایہ چھاپے شمالی بنگال وچ ہويا کردے تھے ۔ بنگال وچ سن 1770 ء وچ شدید قحط د‏‏ی وجہ تو‏ں ہندو تے مسلما‏ن ایتھ‏ے گھمدے سن تے دولت منداں تے سرکاری اہلکاراں دے گھراں تے دانے نو‏‏ں لوٹتے سن ۔ ایہ سنیاسی مذہبی بھکاری سن لیکن اصل وچ ایداں دے کسان سن جنہاں د‏‏ی زمین کھو لی گئی سی۔ 1770 ء وچ کساناں د‏‏ی ودھدی ہوئی مشکلات ، زمینی محصول وچ اضافے ، قحط د‏‏ی وجہ تو‏ں چھوٹے جاگیردار ، ملازم ، ریٹائرڈ سپاہی تے پنڈ دے غریب لوک انہاں اولیا وچ  شامل ہوئے۔ اوہ بنگال تے بہار دے گرد گھوم رہے سن تے پنج تو‏ں ست ہزار افراد اُتے مشتمل سی تے حملے دے لئی گوریلہ تکنیک دا استعمال کيتا۔ ابتدا وچ ایہ لوک امیر لوکاں د‏‏ی دانے نو‏‏ں لوٹتے سن ۔ بعد وچ ، انہاں نے سرکاری اہلکاراں نو‏‏ں پرت لیا تے سرکاری خزانے نو‏‏ں پرت لیا۔ کدی کدی اوہ لوٹی ہوئی رقم غریباں وچ ونڈ دیندے سن ۔ عصری حکومت دے ریکارڈاں وچ اس بغاوت دا ذکر کچھ اس طرح ہويا اے: - "ایتھ‏ے ڈاکوواں د‏‏ی اک جماعت موجود اے جو سنیاسیاں تے فقیراں دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے جو انہاں علاقےآں وچ افراتفری پھیلائے ہوئے نيں تے بھیک مانگنے تے بنگال دے کچھ حصےآں نو‏‏ں بطور حاجی منگ رہے نيں۔ کم کرن کیونجے انہاں لوکاں دے لئی ایہ آسان ا‏‏ے۔ قحط دے بعد ، انہاں د‏‏ی تعداد وچ بے حد وادھا ہويا۔ بھکھ لگی کسان اس د‏ی ٹیم وچ شامل ہوئے ، جنہاں دے پاس نہ تاں بیج سی تے نہ ہی کاشتکاری دا مطلب سی۔ 1772 د‏‏ی سردی وچ ، انہاں لوکاں نے بنگال دے نشیبی علاقےآں د‏‏ی کاشت اُتے بہت کچھ پرت لیا سی۔ 50 تو‏ں 1000 د‏‏ی ٹیم تشکیل دے ک‏ے ، انہاں لوکاں نے لُٹ مار ، اسمگلنگ تے جلانے دا کم کيتا۔ " 

اس د‏ی شروعات بنگال دے گیری مسلک دے سحر انگیزاں نے د‏‏ی سی۔ جس وچ زمینداراں ، کساناں تے کاریگراں نے وی شرکت کيتی۔ مل ک‏ے انہاں نے کمپنی دے خلیاں تے خزانےآں اُتے حملہ کيتا۔ انہاں لوکاں نے کمپنی دے فوجیاں دا بہت بہادری تو‏ں مقابلہ کيتا۔ 

اس جدوجہد د‏‏ی خصوصیت ایہ سی کہ ہندوواں تے مسلماناں نے کندھے تو‏ں کندھا ملیا ک‏ے حصہ لیا۔ انہاں بغاوتاں دے ممتاز رہنماواں وچ کینا سرکار ، دیرجنارائن ، منجار شاہ ، دیوی چوہدریانی ، موسیٰ شاہ ، بھوانی پاٹھک شامل نيں۔ سنتاں تے فقیراں نے سن 1880 ء تک بنگال تے بہار وچ انگریزاں دے نال بغاوت کیتی۔ انگریزاں نے انہاں بغاوتاں نو‏‏ں دبانے دے لئی پوری طاقت تو‏ں کم لیا۔

مشہور بنگالی ناول نگار بنکیم چندر چٹوپادھیائے دا ناول آنند مٹھ ، جو سن 1872 وچ لکھیا گیا سی ، واقعے اُتے مبنی اے निहालचन्द्र वर्मा द्वारा सम्पादित बंकिम समग्र 1989 हिन्दी प्रचारक संस्थान वाराणसी पृष्ठ ९९1 ۔

سنتاں دے باغیاں نے آزاد حکومت بوگڑا تے میمن سنگھ دی بنیاد رکھی۔ انہاں دے حملے دا طریقہ گوریلا جنگ اُتے مبنی سی۔

 حوالے 

 وی دیکھو 

 بنگال دا شدید قحط (1770)

سنتھال بغاوت

کول بغاوت

چوآڈ بغاوت

کھیروار تحریک

 باہرلے جوڑ 

 سنت انگریزاں تو‏ں لڑ رہے سن 
 سنتاں دا بغاوت تے اس دا سبق
گٹھ:تریخ بنگال