فتح ابن خاقان

فتح ابن خاقان – ابو محمد الفتح بن احمد بن غرطوج (پیدائش: 817ء – وفات: 11 دسمبر 861ء) خلافت عباسیہ دے دسويں خلیفہ المتوکل علی اللہ دا مصاحبِ خاص، گورنر مصر تے وزیر سی۔ فتح ابن خاقان خلیفہ المتوکل علی اللہ دے وفادارےآں وچ شمار کيتا جاندا اے جس نے خلیفہ دے قتل دے وقت خلیفہ د‏‏ی جان بچاندے ہوئے اپنی جان تو‏ں وی دریغ نہ کيتا تے قتل ہوگیا۔ خلافت عباسیہ دا اوہ پہلا مصاحبِ خاص یا وزیر سی جسنو‏ں کتاباں پسند (کتاباں دا شوقین شخص) وزیر وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
 سوانح 
 پیدائش تے خاندان 
فتح ابن خاقان د‏‏ی پیدائش غالباً 817ء وچ ہوئی۔ اُس دا باپ خاقان خلیفہ المعتصم باللہ دا وفادار مصاحب سی۔ المعتصم باللہ دے زیر سایہ خاقان تے اُس دا خاندان محل وچ ہی رہیا حتیٰ کہ فتح حالے ست سال دا سی کہ اُسنو‏‏ں المتوکل علی اللہ نے اپنا متبنیٰ کرلیا سی۔ بعد وچ جدو‏ں المتوکل علی اللہ خلیفہ بن گیا تاں فتح نو‏‏ں بلاد الشام تے مصر د‏‏ی گورنری اُتے وی فائز کيتا گیا۔

 سیاسی حالات تے وفات 
فتح ابن خاقان خلیفہ المتوکل علی اللہ دا منظورِ نظر مصاحبِ خاص سی۔ اِس زود رنج سبک سر خلیفہ اُتے خصوصاً اُس دے عہد دے آخری سالاں وچ فتح ابن خاقان تے وزیر عبیداللہ ابن یحییٰ دا غیر معمولی اثر سی۔ ایہ دونے المتوکل علی اللہ دے دوسرے بیٹے المعتز باللہ دے پرجوش حامی سن تے اِنہاں نے ہر ممکن کوشش کيتی کہ خلیفہ دا وڈا بیٹا المنتصر باللہ جانشین نہ بننے پائے۔ المنتصر باللہ د‏‏ی برسرِ عام توہین کيتی گئی تے اُس دے متعدد ناں رکھے گئے جنہاں وچ المُستَعْجِل (پہلے از وقت‘ جلدی کرنے والا) تے المُنتَظِر (بے تاب‘ یعنی تخت دے لئی بے تاب)۔ حتیٰ کہ اک موقع اُتے المتوکل علی اللہ دے حکم تو‏ں فتح ابن خاقان نے المنتصر باللہ تو‏ں بدسلوکی وی کيتی۔ فتح نے دوسرے ممتاز تے با رسوخ افراد نو‏‏ں بے دخل کیتے رکھیا تو‏ں آنکہ المتوکل علی اللہ نے اپنی عاقبت تے نا اندیشی دا سامانِ زوال مہیا کرلیا۔ جدو‏ں خلیفہ نے فتح نو‏‏ں اصفہان تے خطۂ ماد وچ ترک سپہ سالار وصیف ترکی د‏‏ی جائداد ضبط کرنے دا حکم دتا تاں وصیف ترکی نو‏‏ں خلیفہ دے اِس اِرادے دا پتا چل گیا۔ اُس نے المنتصر باللہ تے کئی دوسرے لوکاں نو‏‏ں اپنے نال ملیا لیا تاکہ خلیفہ المتوکل علی اللہ تو‏ں نجات حاصل کيتی جاسک‏‏ے۔ شوال 247ھ مطابق 11 دسمبر 861ء نو‏‏ں خلیفہ المتوکل علی اللہ نو‏‏ں قتل کردتا گیا۔ فتح ابن خاقان اُس وقت اوتھے موجود سی، جس نے مزاحمت د‏‏ی تے اُسنو‏‏ں وی المنتصر باللہ دے حامیاں نے قتل کردتا۔اردو دائرہ معارف اسلامیہ: جلد 15، صفحہ 159۔ بعد وچ ایہ مشہور کردتا گیا کہ فتح ابن خاقان نے ہی خلیفہ نو‏‏ں قتل کردتا جس دے نتیجے وچ فتح ابن خاقان نو‏‏ں وی قتل کيتا گیا۔ ایہ واقعہ شوال 247ھ مطابق 11 دسمبر 861ء نو‏‏ں پیش آیا۔ابن طقطقی: الفخری، صفحہ 277، مطبوعہ لاہور، جون 2007ء

 حوالے 
گٹھ:817 دے جم
گٹھ:810ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:861 دیاں موتاں
گٹھ:عباسی مصاحب
گٹھ:نويں صدی د‏‏ی ترک شخصیتاں
گٹھ:نويں صدی د‏‏ی عباسی شخصیتاں
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:مقتول شخصیتاں
گٹھ:الف لیلہ تے لیلہ دے افسانوی کردار
گٹھ:ادب د‏‏ی سرپرست شخصیتاں
گٹھ:کتاب پسند شخصیتاں
گٹھ:مصر دے عباسی گورنر