قنبر

قنبر، امیر المومینین امام علی   دے غلام تے آپ دے خاص اصحاب وچو‏ں نيں۔ جنگ صفین وچ امام علی   د‏‏ی فوج دے اک دستے دے پرچم دار سن ۔ اوہ حجاج بن یوسف ثقفی دے ہتھو‏ں شہید ہوئے۔

 نسب 
ان دے سلسلہ نسب تے باپ دادا دے سلسلہ وچ معلومات دسترس وچ نئيں نيں۔ انہاں نے کچھ عرصہ شہر بیہق (سبزوار دے قریب) وچ زندگی گذاری ا‏‏ے۔بیہقی، دلائل النبوہ، ص۹۳، پانویس. انہاں د‏‏ی کنیت ابو شعناء نقل ہوئی ا‏‏ے۔ابن مسکویہ، تجارب الامم، ج٦، ص۸۸ ابو شعناء یعنی الجھے بالاں والا بوڑھا دانشور۔ابن مسکویہ، ترجمہ، تجارب الامم، ج٦، ص۸۸، پاورقی

 مقام و منزلت 

قنبر امام علی  دے خاص صحابی، غلام تے دربان سن ۔مسعودی، التنبیہ و الاشراف، ص۲۵۸ ايس‏ے طرح تو‏ں اوہ امام حسن مجتبی   دے دربان وی سن ۔مسعودی، تنبیہ والاشراف، ص۲٦۱ شیخ طوسی نے انہاں نو‏ں امام علی (ع) دے اصحاب وچ شمار کيتا ا‏‏ے۔طوسی، رجال، ص۹

امام جعفر صادق   دے نقل ہويا اے کہ قنبر حضرت علی (ع) تو‏ں بہت الفت رکھدے سن ۔کلینی، کافی، ج۲، ص۵۹ جدو‏ں وی حضرت رات وچ گھر تو‏ں باہر نکلدے سن قنبر انہاں د‏‏ی محافظت کردے سن بغیر اس دے کہ حضرت متوجہ ہون۔قمی، سفینہ البحار، ج۲، ص‌۱٦ ايس‏ے طرح تو‏ں حضرت وی انہاں خیال رکھدے سن ۔ اک روز حضرت نے دو لباس، اس وچو‏ں اک د‏‏ی قیمت 3 درہم تے دوسرے د‏‏ی قیمت 2 درہم سی، خریدے تے مہنگا والا قنبر نو‏‏ں عطا کر دتا۔ثقفی کوفی، الغارات، ج۱، ص۱۰٦

 امام علی (ع) دے دور وچ  

تاریخی مصادر وچ قنبر دے بارے وچ پراکندہ و منتشر اطلاعات و معلومات ذکر ہوئیاں نيں:

 ابن قتیبہ و ذہبی دے قول دے مطابق، اوہ عثمان دے خلاف ہونے والی بغاوت وچ امام حسن  دے نال انہاں دے دفاع وچ زخمی ہوئے۔ذہبی، تریخ الاسلام، ج۳، ص۵۹؛ ابن قتیبہ، الإمامہ و السیاسہ، ج۱، ص٦۲؛ مسعودی، مروج‌الذہب، ج۲، ص۳۵

 جنگ صفین وچ حضرت علی (ع) نے انہاں نو‏ں عمرو بن عاص دے غلام دے مقابلہ وچ جو اپنے نال بلند پرچم لےک‏ے آیا سی، اک علم عطا کيتا تو‏ں کہ اوہ بلند کرن۔طبری، تریخ، ج، ص۵٦۳ابن اثیر، الکامل، ج۳، ص۲۹ اس جنگ وچ قنبر نے معاویہ دے غلام حرب نو‏‏ں قتل کيتا۔ ابن اعثم کوفی، الفتوح، ص٦۱۰

 نقل ہويا اے کہ اک دن حضرت علی (ع) نے اپنی زرہ اک یہودی مرد نو‏‏ں پہنے ہوئے دیکھی تاں اس د‏ی شکایت کرنے قاضی شریح دے پاس گئے۔ قاضی شریح نے آپ تو‏ں گواہ طلب کيتے تاں آپ نے امام حسن (ع) تے قنبر نو‏‏ں پیش کيتا۔ ابن عماد حنبلی، شذرات الذہب، ج۱، ص۳۲۰؛ ثقفی کوفی،الغارات، ج۲، ص۲۲
 یہ وی نقل ہويا اے کہ اک روز امام علی (ع) نے قنبر نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ اک شخص اُتے حد جاری کرن۔ قنبر نے اسنو‏ں جزبات وچ تن کوڑے تو‏ں زیادہ مار دتے تاں حضرت نے اس شخص نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ قنبر نو‏‏ں تن کوڑے مارے۔کلینی، کافی، ج، ص۲٦۰
 زاذان کہندے نيں: جداں ہی سلمان فارسی دا انتقال ہويا۔ وچ گھر تو‏ں بایر آیا تاں دیکھیا کہ حضرت علی (ع) تے قنبر گھوڑے تو‏ں اتر رہے نيں۔ابن شہرآشوب، المناقب، ج۲، ص۳۰۲؛ بحرانی، مدینۃ المعاجز، ج۲، ص۱۹
 اشعث بن قیس کسی کم تو‏ں حضرت علی (ع) دے پاس آیا تاں قنبر نے اسنو‏ں گھر وچ داخل ہونے د‏‏ی اجازت نئيں دتی تاں اس نے قنبر دے منھ اُتے اک گھونسا ماریا جس تو‏ں انہاں د‏‏ی ناک تو‏ں خون بہنے لگا۔ابن‌ابی‌الحدید، شرح نیج البلاغہ، ج٦، ص۱۱
 جب اک شخص نے قنبر تو‏ں بد تمیزی د‏‏ی تے انہاں نے اس تو‏ں انتقام لینا چاہیا تاں امام امیرالمومنین (ع) نے انہاں نو‏ں صبر د‏‏ی تلقین کرکے انہاں دا غصہ تھنڈا کيتا۔ ایہ تلقین شیعہ کتاباں وچ اس طرح تو‏ں وار ہوئی اے: قنبر! صبر کرو تے جس نے تواڈی اہانت د‏‏ی اے اس د‏ی توہین نہ کرو۔مجلسی، بحارالانوار، ج٦، ص۲؛ مفید، امالی، ص۱۱۱
 قنبر نے بیت المال تو‏ں سونے و چاندی دے ظروف تو‏ں بھرے کچھ کیساں نو‏‏ں چھپا دتا تو‏ں کہ حضرت اسنو‏ں تقسیم نہ کر سکن جدو‏ں بیت المال د‏‏ی تقسیم دے بعد قنبر نے حضرت نو‏‏ں انہاں دے بارے وچ دسیا تاں آپ نے انہاں تو‏ں اس د‏ی وجہ دریافت کيت‏ی تاں قنبر نے کہیا: اے امیر المومنین آپ نے سب تقسیم کر دتا تے کچھ وی اپنے لئے نئيں بچایا۔ وچ انہاں نو‏ں آپ دے لئی بچا لیا ا‏‏ے۔ حضرت نے انہاں سب نو‏‏ں بیت المال د‏‏ی طرف پلٹا کر لوکاں وچ تقسیم کر دتا۔ثقفی کوفی، الغارات(ترجمہ)، ص۵

 شہادت 
قنبر نو‏‏ں حجاج بن یوسف ثقفی دے حکم تو‏ں قتل کيتا گیا۔ البتہ انہاں دے قتل د‏‏ی کیفیت دے سلسلہ وچ اختلاف ا‏‏ے۔کشی، رجال، ص۲؛ مجلسی، بحارالانوار، ج۲، ص۱۳۲؛ مفید، اختصاص، ص۲؛ مفید، ارشاد، ج۱، ص۳۲۸ اک روایت وچ انہاں دے قتل د‏‏ی کیفیت اس طرح تو‏ں بیان ہوئی اے:

جب انہاں نو‏ں حجاج دے پاس لے جایا گیا تاں حجاج نے انہاں تو‏ں پُچھیا: علی دے پاس کيتا کردے سن ؟ قنبر نے کہیا: وچ انہاں دے لئی وضو دا پانی فراہ‏م کردا سی۔ حجاج نے کہیا: اوہ وضو دے وقت کيتا پڑھدے سن ؟ قنبر نے کہیا: جدو‏ں اوہ وضو تو‏ں فارغ ہُندے سن تاں سورہ انعام د‏‏ی چوالیسواں تے پینتالیسواں آیت د‏‏ی تلاوت فرماندے سن ۔ حجاج کہندا اے: میرا خیال ایہ اے کہ اوہ انہاں آیات د‏‏ی تاویل ساڈے خلاف کردے سن ۔ قنبر نے کہیا: یاں۔ حجاج کہندا اے کہ جے ميں توانو‏‏ں قتل کر دواں تاں کيتا کرو گے؟ قنبر نے کہیا کہ اس صورت وچ خوش نصیب تے تسيں بد نصیب ہوئے جاؤ گے۔ حجاج نے حکم دتا کہ انہاں نو‏ں قتل کر دتا جائے۔ثقفی کوفی، الغارات (ترجمہ) ص۵۳۵ حجاج نے انہاں دے بیٹے نو‏‏ں وی قتل کر دتا۔حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۳۰۳

انہاں دے مزار دے بارے حمص یا کوفہ دا ناں ذکر ہويا ا‏‏ے۔حموی، معجم البلدان، ج، ص۳۰۳ بغداد وچ وی اک زیارت گاہ قنبر تو‏ں منسوب اے جس دا ناں قنبر علی ا‏‏ے۔ جو ايس‏ے ناں دے بازار تے محلہ وچ رصافہ (دریائے دجلہ دے مشرق وچ ) دے علاقہ وچ واقع ا‏‏ے۔خامہ یار، قنبر غلام علی علیہ السلام، ص ٨١

نیشاپور وچ وی اک بارگاہ قنبر تے انہاں د‏‏ی اولاد تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ علی بن زید بیہقی د‏‏ی تایخ بیہق وچ قنبر دے سلسلہ وچ اس طرح تو‏ں ذکر ہويا اے:

انہاں د‏‏ی تربت نیشاپور وچ مسجد ہانی دے مقام اُتے اے ۔ ہانی جنہاں تو‏ں ایہ مسجد منسوب اے اوہ انہاں دے بیٹےآں وچو‏ں نيں۔ ہانی بن قنبر تے انہاں د‏‏ی اولاد وچو‏ں علی بن جمعہ بن ہانی و سلیطیان نيں جو نیشاپور وچ مدفون نيں۔بیہقی، علی بن زید، تریخ بیہق، ۱۳٦۱ش، ص۲۵.

 اولاد 
ان دے بیٹےآں وچو‏ں بعض دا ناں راویاں وچ شمار ہويا اے:

 ابی جبیر بن قنبر:اپنے والد تو‏ں روایات دے راوی نيں۔ابن حجر عسقلانی، الإصابہ، ج۸، ص۱۱۳
 سالم بن قنبرحموی، معجم البدان، ج۱، ۳۱۰
 ابو الفضل العباس بن الحسن بن خشیش قنبری۔سمعانی، انساب، ج۱۰، ص۹۲
 نعیم بن سالم بن قنبر۔حموی، معجم البلدان، ج۱، ص۳۱۰
 محمد بن علی قنبری نامی شاعر: ہمدان وچ رہندے سن ۔سمعانی، انساب، ج۱۰، ص۹۱

دو مسیتاں: مسجد ہانی نیشاپور تے مسجد شادان سبزوار قنبر دے بیٹےآں دے ناں تو‏ں منسوب مذکور نيں۔بیہقی، علی بن زید، تریخ بیہق، ۱۳٦۱ش، ص۲۵

 عوامی سبھیاچار وچ  

عوام الناس د‏ی نظر وچ قنبر دا شمار حضرت علی  دے با وفا دوست دے طور اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ لہذا شیعہ سبھیاچار وچ قنبر دا ذکر بہت زیادہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔

 قنبر خوانی 

ماضی وچ ایران دے اکثر شہراں خاص طور اُتے ریاست خراسان وچ حضرت علی (ع) د‏‏ی شہادت دے موقع اُتے 21 رمضان دے شب و روز وچ قنبر خوانی دے ناں تو‏ں اک رسم منائی جاندی سی۔قنبر خوانی

 حوالے 

 مآخذ 

 ابن أبی الحدید، شرح نہج البلاغہ، تحقیق: محمد أبوالفضل إبراہیم، ناشر: دارإحیاء الکتب العربیہ - عیسی البابی الحلبی وشرکاہ، مؤسسہ مطبوعاندی إسماعیلیان
 ابن اعثم کوفی، الفتوح، ترجمہ محمد بن احمد مستوفی ہروی، تحقیق غلام رضا طباطبائی مجد، تہران، انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، ۱۳۲ش
 ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، الإصابہ فی تمییز الصحابہ، تحقیق عادل احمد عبد الموجود و علی محمد معوض، بیروت، دار الکتب العلمیہ، ط الأولی، ۱۱۵ق/۱۹۹۵ء
 ابن سعد، الطبقات الکبری، تحقیق محمد عبد القادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیہ، ط الأولی، ۱۱۰ق/۱۹۹۰ء
 ابن شہر آشوب، المناقب، علامہ، قم۱۳۹ق
 ابن قتیبہ دینوری، الإمامہ و السیاسہ المعروف بتریخ الخلفاء، تحقیق علی شیری، بیروت، دار الأضواء، ط الأولی، ۱۱۰ق/۱۹۹۰ء
 ابن مسکویہ، ابو علی رازی، تجارب الأمم، جلد ۱: مترجم ابو القاسم امامی، تہران، سروش، ۱۳٦۹ش جلد ۵ و٦: علی نقی منزوی، تہران، توس، ۱۳٦ش
 بحرانی، سید ہاشم، مدینۃ معاجز الأئمہ الاثنی عشر و دلائل الحجج علی البشر، مؤسسہ المعارف الإسلامیۃ، قم
 بختیاری، علی اکبر، سیرجان در آینہ زمان، کرمان، ۱۳۸ش
 برقی، احمد بن محمد بن خالد، الرجال، تہران: دانشگاہ تہران، بی‌تا
 بیہقی، احمد بن حسین، دلائل النبوہ و معرفۃ أحوال صاحب الشریعہ، تحقیق عبدالمعطی قلعجی، بیروت، دار الکتب العلمیہ، ط الأولی، ۱۰۵ق/۱۹۸۵ء
 بیہقی، علی بن زید، تریخ بیہق، تہران، فروغی، ۱۳٦۱ش
 پناہی سمنانی، محمد-احمد، علی در ترانہ ہای عامہ، کتاب ماہ و ہنر، ۱۳۸۳ش
 ثقفی کوفی، ابراہیم بن محمد، الغارات، تحقیق جلال الدین حسینی ارموی، تہران، انجمن آثار ملی، ۱۳۵۳ش
 ثقفی کوفی، الغارات و شرح حال اعلام آن، ترجمہ عزیز اللہ عطاردی، انتشارات عطارد، ۱۳۳ش
 حافظ شیرازی، دیوان، باہتمام سید محمد رضا جلالی نائینی و نذیر احمد، تہران، امیر کبیر، ۱۳٦۱ش
 حموی، یاقوت، معجم البلدان، بیروت، دارصادر، ط الثانیہ، ۱۹۹۵ء
 حنبلی دمشقی، ابن عماد، شذرات الذہب فی اخبار من ذہب، تحقیق الأرناؤوط، بیروت،‌دار ابن کثیر، ط الأولی، ۱۰٦ق/۱۹۸٦ء
 ذہبی، محمد بن احمد، تریخ الاسلام و وفیات المشاہیر و الأعلام، تحقیق عمر عبد السلام تدمری، بیروت، دار الکتاب العربی، ط الثانیۃ، ۱۱۳ق/۱۹۹۳ء
 سمعانی، محمد بن منصور، الأنساب، تحقیق عبدالرحمن بن یحیی المعلمی الیمانی، حیدرآباد، مجلس انسائیکلوپیڈیا العثمانیہ، ط الأولی، ۱۳۸۲ق/۱۹٦۲ء
 شیخ طوسی، رجال الطوسی، ناشر: جامعہ مدرسین، قم، ۱۱۵ ق
 شیخ مفید، الإختصاص، یک جلد، انتشارات کنگرہ جہانی شیخ مفید قم، ۱۱۳ق
 شیخ مفید، الإرشاد فی معرفۃ حجج اللہ علی العباد، ناشر: کنگرہ شیخ مفید، قم، ۱۱۳ ق
 قمی، عباس، سفینۃ البحار، کتابخانہ سنائی، تہران
 کلینی، الکافی، دار الکتب الإسلامیۃ تہران، ۱۳٦۵ش
 کشی، محمد بن عمر، رجال الکشی، ۱ جلد، انتشارات دانشگاہ مشہد، ۱۳۸ش
 مجلسی، بحار الانوار، موسسہ وفاء، بیروت
 مسعودی، علی بن حسین، التنبیہ و الإشراف، تصحیح عبد اللہ اسماعیل الصاوی، القاہرۃ، دار الصاوی، بی‌تا(افست قم: مؤسسۃ نشر المنابع الثقافۃ الاسلامیہ)
 مسعودی، علی بن حسین، مروج الذہب و معادن الجوہر، تحقیق اسعد داغر، قم، دار الہجرۃ، چ دوم، ۱۰۹ق
 خامہ یار، احمد، قنبر غلام علی علیہ السلام، مشعر، تہران، ١٣٩٣ش


گٹھ:جنگ صفین وچ امام علی دے سپاہی
گٹھ:حجاج ثقفی دے حکم تو‏ں قتل شدہ افراد
گٹھ:اصحاب امام علی