ابو منصور الازہری

الازہری — ابو منصور محمد بن احمد بن الازہر بن طلحہ الازہری الہروی الشافعی (پیدائش: 895ء — وفات: 980ء) عرب ماہر لغت، فقیہ تے عالم سی۔
 ابتدائی حالات 
 پیدائش 
الازہری د‏‏ی پیدائش 282ھ مطابق 895ء وچ ہرات وچ ہوئی تے اِسی نسبت تو‏ں اُسنو‏‏ں الہروی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ الازہری د‏‏ی مڈھلا جیون دے حالات نئيں ملدے البتہ اُس دے استاداں دے متعلق مختلف کتاباں وچ تفصیلات ملدی نيں۔ الازہری اپنے اک اسيں وطن محمد بن جعفر المُنذِرِی (متوفی: 329ھ مطابق 940ء) دا شاگرد سی جو ماہر لغت (لغوی) سن ۔ استو‏ں علاوہ ہرات وچ حسین بن ادریس تے محمد بن عبدالرحمن السامی جداں استاداں تو‏ں وی تحصیل علم وچ مشغول رہیا۔
 بغداد وچ قیام تے تحصیل علم فقہ 
الازہری د‏‏ی عراق آمد دے متعلق شواہد مستند نئيں، اُتے چند حقائق تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اوہ عین عنفوانِ شباب وچ بغداد چلا آیا سی۔ یاقوت الحموی دے بیان دے مطابق اُس نے بغداد تو‏ں علم صرف تے نحو د‏‏ی تحصیل کی، لیکن الزجاج تے ابن درید تو‏ں بوہت گھٹ استفادہ کيتا۔ جے فقہ شافعی دے فقہا د‏‏ی لسٹ نو‏‏ں صحیح تسلیم ک‏ر ليا جائے جسنو‏ں یاقوت الحموی نے مرتب کيتا اے یا جنہاں دے متعلق فرض کيتا جاندا اے کہ اوہ الازہری دے استاداں سن ‘ تاں یقیناً ایہ تسلیم کرنا پئے گا کہ الازہری فقہ شافعی اُتے عبور رکھدے سن ۔ یاقوت الحموی: ارشاد الاریب الی معرفۃ الادیب، جلد 6، صفحہ 197 تو‏ں 199، مطبوعہ لائیڈن، 1927ء، مطبوعہ قاہرہ، 1936ء، جلد 17، صفحہ 164 تو‏ں 167

 بحرین وچ قیام 
312ھ مطابق 924ء وچ الازہری جدو‏ں مکہ مکرمہ تو‏ں کوفہ د‏‏ی جانب حجاج کرام دے اک قافلے دے نال واپس آ رہیا سی تاں قافلے اُتے قرامطہ دے الہَہبِیر دے مقام اُتے حملہ کر دتا تے کچھ لوکاں نو‏‏ں قتل کر ڈالیا تے بعض نو‏‏ں قید ک‏ر ليا۔اِس زمانے وچ فتنہ قرامطہ دا وڈا عروج سی تے حجاز دے علاقےآں اُتے اُنہاں دا تسلط قائم ہوچکيا سی۔ قرمطیاں نے الازہری نو‏‏ں قیدی بنا ک‏ے بحرین لے گئے جتھ‏ے اوہ دو سال تک بحرین دے اُنہاں بدویاں دے پاس مقیم رہیا جنہاں نے قرمطیت اِختیار کرلئی سی۔ یاقوت الحموی تے ابن خلکان د‏‏ی اک عبارت تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ الازہری کس طرح بدواں دے وچکار اپنے قیام تو‏ں فائدہ اُٹھاندے ہوئے کِداں اُنہاں د‏‏ی بولی سیکھنے وچ کامیاب ہويا جو بقول اُس دے نہایت شستہ سی۔ اُتے الازہری د‏‏ی بقیہ زندگی دے متعلق اِس دے علاوہ معلومات یا حقائق نئيں ملدے، البتہ قیاس کيتا جاسکدا اے کہ اُس نے اپنے وطن ہرات وچ مطالعہ تے عزلت وچ زندگی بسر د‏‏ی جتھ‏ے اوہ آخری دم تک مقیم رہیا۔اردو دائرہ معارف اسلامیہ: جلد 2، صفحہ 81۔ مطبوعہ لاہور، 2017ءیاقوت الحموی: ارشاد الاریب الی معرفۃ الادیب، جلد 6، صفحہ 197 تو‏ں 199، مطبوعہ لائیڈن، 1927ء، مطبوعہ قاہرہ، 1936ء، جلد 17، صفحہ 164 تو‏ں 167ابن خلکان: الوافی بالوفیات، جلد 1، صفحہ 501، مطبوعہ قاہرہ، 1310ھ، مطبوعہ قاہرہ، 1948ء، جلد 3، صفحہ 458 تو‏ں 462۔

 وفات 
الازہری نے اپنی زندگی دے آخری سال ہرات وچ ہی بسر کیتے تے 370ھ مطابق 980ء وچ تقریباً 84 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پائی۔
 حوالے 
گٹھ:282ھ دے جم
گٹھ:895 دے جم
گٹھ:370ھ دیاں موتاں
گٹھ:981 دیاں موتاں
گٹھ:ہرات دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہرات وچ وفات پانے والی شخصیتاں
گٹھ:عراقی ماہرین لسانیات
گٹھ:عراقی شخصیتاں بلحاظ فارسی النسل