زلزلہ دی تريخ

تریخ دا قدیم ترین زلزلہ کدو‏‏ں تے کتھے آیا، ایہ تاں وثوق تو‏ں نئيں کہیا جاسکدا البتہ اوہ پہلا زلزلہ جو انسان نے اپنی تحریر وچ ریکارڈ کيتا تقریباً تن ہزار برس پہلے 1177 ق م وچ چین وچ آیا سی۔ اس دے بعد قدیم ترین ریکارڈ 580 ق م وچ یورپ تے 464 ق م وچ یونان دے شہر اسپارٹا دے زلزلے دا ملدا ا‏‏ے۔ مورخین دا خیال اے ایہ زلزلہ اسپارٹا تے ایتھنس دے درمیان لڑی جانے والی پولینیشین جنگ دے دور وچ آیا سی۔

پورے شہر نو‏‏ں ملیا میٹ کردینے والا زلزلہ 226 ق م یونان دے جزیرے رہوڈس وچ آیا سی۔ جس نے ایتھ‏ے دے شہر کیمر یوس نو‏‏ں نیست تے نابود کر دتا تے نال ہی اس شہر دے ساحل اُتے نصب عظیم الشان مجسمہ ہیلوس وی تباہ ہوئے گیا جس دا شمار دنیا دے ست عجائبات وچ ہُندا ا‏‏ے۔

63 عیسوی وچ اٹلی دے شہر پومپائی وچ زبردست زلزلہ آیا جس تو‏ں اس د‏ی تمام عمارتاں خاک وچ مل گئياں۔ فیر اس شہر د‏‏ی ازسِر نو تعمیر وچ 16 سال لگ گئے مگر 24 اگست، 79ءایتھ‏ے دوبارہ زلزلہ آیا تے اس شہر دے پہاڑ کوہ وسیوس دا آتش فشاں پھٹ پيا چنانچہ پومپائی تے ہرکولینم شہر مکمل طور اُتے تباہ ہوئے گیا۔ تاریخی حوالےآں دے مطابق تقریباً 25 ہزار افراد لقمہ اجل بنے۔

365ءماں یونان دے جزیرہ کریٹ وچ زلزلہ آیا جس تو‏ں اس دا شہر کنوسس کُل 50 ہزار نفوس دے نال برباد ہوئے گیا۔ اس زلزلے د‏‏ی شدت دا اندازہ 8.1 میگنیٹیوڈ لگایا گیا ا‏‏ے۔ تریخ وچ ايس‏ے سال لیبیا دے شہر سیرین Cyrene وچ وی اک زلزلہ دا تذکرہ ملدا ا‏‏ے۔

20 مئی، 526ء نو‏‏ں شام دے شہر انطاکیہ Antiochia وچ خوفناک زلزلے تو‏ں ڈھائی لکھ افراد جاں بحق ہوئے گئے۔ 844ء وچ دمشق شہر وچ شدید زلزلہ آیا جس تو‏ں تقریباً 50 ہزار جاناں ضائع ہوئیاں، ماہرین دا خیال اے کہ ریکٹر اسکیل دے مطابق اس د‏ی شدت 6.5 رہی ہوئے گی۔ 847ء وچ دمشق وچ دوبارہ زلزلہ آیا۔ 70 ہزار افراد ہلاک ہوئے تے تقریباً نصف شہر تباہ ہوئے گیا، سائنسدن اس زلزلہ د‏‏ی شدّت 7.3 میگنیٹیوڈ تو‏ں زیادہ دسدے نيں۔ ايس‏ے سال عراق دے شہر موصل وچ وی زلزلہ آیا جس تو‏ں 50 ہزار افراد لقمہ اجل بنے۔ 22 دسمبر، 856ءکو ایران وچ زلزلے تو‏ں تباہی ہوئی جس تو‏ں دمغان تے قومیس شہر نو‏‏ں نقصان پہنچیا تے کُل دو لکھ افراد جاں بحق ہوئے۔ ايس‏ے سال یونان دے شہر کورنتھ وچ وی زلزلے تو‏ں 45 ہزار جاناں ضائع ہوئیاں۔

893ء وچ تریخ دے تن وڈے زلزلے آئے۔ اک کائوکاسس Caucasus شہر وچ جس تو‏ں 84 ہزار نفوس ہلاک ہوئے،دوسرا ایران دے شہر ارادبِل وچ تقریباً ڈیڑھ لکھ جاناں ضائع ہوئیاں تے تیسرا زلزلہ ہندوستان وچ وادی سندھ دے قدیم شہر دے پور Daipur یعنی دیبل وچ آیا تے تقریباً اک لکھ ايس‏ے ہزار افراد ہلاک ہوئے۔ تریخ ابن کثیر وچ تحریر اے کہ اُس وقت سندھ اُتے عبد اﷲ بن عمر ہباری د‏‏ی حکومت سی جو خلیفہ بغداد معتضد باﷲ د‏‏ی جانب تو‏ں مقرر کردہ سن ۔ ایہ زلزلہ 14 شوال 280 ہجری وچ برپا ہويا تے اس دوران چاند گرہن تے تیز آندھی دے آثار وی روایتاں وچ بیان ہوئے نيں۔ ابن کثیر دے مطابق نصف شب اَگڑ پِچھڑ پنج زلزلے آئے تے بمشکل سو مکان ہی سلامت رہ سک‏‏ے۔ طبری تے ابن کثیر نے مرنے والےآں د‏‏ی تعداد اک لکھ پنجاہ ہزار دسی ا‏‏ے۔

گیارہويں صدی عیسوی دے دوران 1036ء وچ چین دے شہر شانکسی وچ زلزلہ تو‏ں 23 ہزار افراد ہلاک ہوئے۔ 1042ء وچ شام وچ تبریز، پالرا تے بعلبک دے مقام اُتے زلزلے تو‏ں 50 ہزار افراد جان تو‏ں ہتھ دھوبیٹھے تے تبریز شہر د‏‏ی نصف آبادی ختم ہوئے گئی۔ ماہرین دے اندازے دے مطابق ایہ زلزلہ 7.3 میگنیٹیوڈ د‏‏ی شدّت دا رہیا ہوئے گا۔ 1057ء وچ چین دے شہر چیہلی Chihli وچ 25 ہزار افراد زلزلے د‏‏ی زد وچ آک‏ے ہلاک ہوئے۔

بارہويں صدی عیسوی دے سال 1138ء وچ شام وچ گنزہ Ganzah تے الیپو Aleppo دے مقام اُتے خوفناک زلزلہ آیا تے تقریباً 2 لکھ تیس ہزار افراد ہلاک ہوئے، اس د‏ی شدّت دا اندازہ ریکٹر اسکیل اُتے 8.1 میگنیٹیوڈ دے برابر لگایا گیا ا‏‏ے۔ 1156ء تے 1157ء دے دوران وی شام وچ زبردست زلزلے تو‏ں تیرہ شہر برباد ہوئے گئے۔ 1169ءماں شام وچ شدید زلزلہ آیا تے کُل 80 ہزار افراد جاں بحق ہوئے۔ 1170ء وچ سسلی وچ زلزلے تو‏ں 15 ہزار افراد موت دا شکار ہوئے۔

تیرہويں صدی عیسوی وچ 5 جولائ‏ی 1201ءکے دوران بالائی مصر تے شام وچ تریخ دا بدترین زلزلہ برپا ہويا جس وچ کُل گیارہ لکھ افراد ہلاک ہوئے۔ 1268ء وچ  ترکی دے شہر اناطولیہ تے سلسیہ Cilcia وچ زلزلے تو‏ں 60 ہزار افراد جاں بحق ہوئے۔ 27 ستمبر 1290ءچیہلی (چین) وچ 6.7 میگنیٹیوڈ دا زلزلہ آیا جس تو‏ں اک لکھ انساناں د‏‏ی اموات ہوئیاں۔ اس دے تن سال بعد 20 مئی 1293ء وچ  جاپان دے شہر کاماکورا وچ آنے والے زلزلہ تو‏ں تیس ہزار افراد ہلاک ہوئے۔

چودھواں تے ستارھواں صدی دے دوران 6 وڈے زلزلے آئے۔ 18 اکتوبر 1356ء وچ  سوئٹرزلینڈ دے علاقے باسِل وچ زلزلے تو‏ں اک ہزار افراد ہلاک ہوئے۔ امریکی تریخ دا سب تو‏ں قدیم ترین زلزلہ 1471ء وچ  پیرو وچ آیا سی۔ مگر اس د‏ی تفصیلات نئيں ملدیاں۔ 26 جنوری1531ء وچ  پُرتگال دے علاقے لِسبن وچ زلزلے تو‏ں تیس ہزار افراد ہلاک ہوئے۔ تریخ دا دوسرا وڈا زلزلہ 23 جنوری 1556ءکو شانکسی (چین) وچ آیا، جس تو‏ں 8 لکھ تیس ہزار افراد ہلاک ہوئے۔ نومبر 1667ء وچ  شماکھا (آذربائیجان) 80 ہزار افراد زلزلے تو‏ں جاں بحق ہوئے۔ 17 اگست 1668ء وچ  اناطولیہ (ترکی) وچ زلزلے تو‏ں 8 ہزار افراد لقمہ اجل بنے۔

اٹھارہويں صدی وچ تقریباً 13 وڈے زلزلے آئے۔ 26 جنوری 1700ء وچ  امریکا د‏‏ی پلیٹ کاسکاڈیا وچ حرکت د‏‏ی وجہ تو‏ں زلزلہ آیا جس دا اثر نارتھ کیلیفورنیا تو‏ں وان کودر آئی لینڈ تک پہنچیا۔ ایہ زلزلہ 9 میگنیٹیوڈ دا سی۔ 1703ء وچ  جاپان دے شہر جے ڈو Jeddo وچ زلزلہ تو‏ں اک لکھ 90 ہزار افراد ہلاک ہوئے۔ 1707ء وچ  جاپان وچ زیرِسمندر زلزلہ ”سونامی“ آیا جس تو‏ں تیس ہزار افراد د‏‏ی اموات ہوئیاں۔ 30 ستمبر 1730ءکو جاپان دے ہوکائیڈو آئی لینڈ دے اک لکھ 37 ہزار افراد زلزلہ د‏‏ی زد وچ آئے تے اگلے سال چین دے شہر بیجنگ وچ زلزلے تو‏ں اک لکھ افراد ہلاک ہوئے۔ 11 اکتوبر 1737ء وچ  کلکتہ شہر وچ خوفناک زلزلہ تو‏ں 3 لکھ افراد ہلاک ہوئے۔ اس دے پنج دن بعد ہی کمچاٹکا (روس) وچ 9.3 میگنیٹیوڈ دا زلزلہ آیا۔ 7 جون 1755ءکو شمالی ایران وچ زلزلے تو‏ں 40 ہزار افراد ہلاک ہوئے۔ اس دے اک ہفتے بعد 18 نومبر نو‏‏ں بوسٹن میساچوسٹس وچ وی زلزلہ آیا سی مگر خوش قسمتی تو‏ں کوئی جانی نقصان نئيں ہويا۔ 28 فروری 1780ء وچ  ایران وچ زلزلہ تو‏ں دو لکھ افراد جاں بحق ہوئے۔ فروری 3 مارچ 1783ء وچ  اٹلی دے شہر کلبریا Calabria وچ زلزلے تو‏ں 35ہزار افراد لقمہ اجل بنے۔ 4 فروری 1797ء وچ  ایکواڈور تے پیرو وچ زلزلے تو‏ں 41 ہزار افراد ہلاک ہوئے۔ اک ہفتہ بعد 10 فروری نو‏‏ں ایسٹ انڈیز (موجودہ انڈونیشیا) دے صوبہ سماٹرا وچ زلزلہ آیا جس تو‏ں ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد 300 سی، اس زلزلے د‏‏ی شدت 8.4 میگنیٹیوڈ سی۔

انیہويں صدی وچ دسمبر 1812ء دے دوران کیلیفورنیا وچ ریکٹر اسکیل اُتے 7.0 د‏‏ی شدّت دے زلزلے تو‏ں 40 افراد د‏‏ی اموات ہوئی۔ 23 جنوری 1855ء وچ  نیوزی لینڈ وچ زلزلے تو‏ں 4 افراد تے 4 جنوری 1857ء وچ  کیلیفورنیا وچ اک فرد ہلاک ہويا۔ ايس‏ے سال اٹلی وچ زلزلہ تو‏ں 11 ہزار افراد ہلاک ہوئے گئے سن ۔ 1868ء وچ  ہوائی (امریکا) وچ زلزلے تو‏ں 77 تے کیلیفورنیا وچ 30 افراد ہلاک ہوئے۔ 1872ءکیلیفورنیا (امریکا) وچ 27، 1888ءکیلیفورنیا(امریکا) وچ 60 تے 1892ءکیلیفورنیا وچ اک فرد ہلاک ہويا۔ اس دے علاوہ جاپان دے علاقے مینو۔ اوواری Mino-Owari وچ 1891ءکے دوران زلزلے تو‏ں 7273 افراد ہلاک ہوئے تے آسام (انڈیا) وچ 1897ء وچ  زلزلہ تو‏ں ڈیڑھ ہزار افراد جاں بحق ہوئے۔ ايس‏ے صدی وچ امریکا وچ 17 ہور زلزلے وی آئے جنہاں د‏‏ی شدّت دا اندازہ ماہرین نے 6 تو‏ں 8 میگنیٹیوڈ دے درمیان لگایا اے تے ایسٹ انڈیز (انڈونیشیا) وچ 2 زلزلے آئے مگر کوئی جانی نقصان نئيں ہويا۔ برصغیر وچ وی اس صدی دے دوران 5 وڈے زلزلے آئے۔ 1819ء وچ  پنجاب تے کچھ Kutch دے مقام اُتے 32 ہزار افراد زلزلے دا شکار ہوئے۔ 1838ء وچ  نیپال وچ زلزلہ آیا جس تو‏ں 2 ہزار اموات ہوئیاں۔ کشمیر وچ 1885ء وچ  تن ہزار افراد ہلاک ہوئے تے آسام وچ ڈھائی ہزار افراد 1897ء وچ  لقمہ اجل بنے۔ 1827ء وچ  لاہور وچ زلزلے تو‏ں اک ہزار افراد ہلاک ہوئے۔ 1827ءسے 1931ءتک بلوچستان وچ 9 زلزلے آئے لیکن انہاں د‏‏ی تفصیل نئيں ملدی۔

ویہويں صدی دا پہلا وڈا زلزلہ ہمالیہ پٹی اُتے کانگڑہ دے مقام اُتے آیا جس وچ 20 ہزار افراد لقمہ اجل بنے۔ 1906ء وچ  3 زلزلے آئے جس وچ کولمبیا تے ایکواڈور دے اک ہزار، سان فرانسسکو دے تن ہزار تے چلی وچ 20 ہزار افراد د‏‏یاں جاناں گئياں۔ 1908ء وچ  تریخ دے بدترین زلزلےآں وچو‏ں اک زلزلہ اٹلی وچ آیا سی جس وچ اک لکھ 60 ہزار افراد ہلاک ہوئے۔

ویہويں صدی د‏‏ی دوسری دہائی وچ 1918ء وچ  پورٹوریکو (براعظم امریکا) وچ 116 افراد د‏‏ی ہلاکت ہوئی۔

1920ء وچ  تریخ دا نواں وڈا زلزلہ آیا جس وچ چین دے علاقے ننگشیر تے گنسو دے 2 لکھ افراد لقمہ اجل بنے۔ اس زلزلے د‏‏ی شدّت 8.6 میگنیٹیوڈ سی۔ 1923ء وچ  جاپان وچ زلزلے تو‏ں اک لکھ 43 ہزار افراد ہلاک ہوئے۔ 1927ء وچ  کیلیفورنیا وچ زلزلے تو‏ں صرف 13 اموات ہوئیاں۔ مگر 1927ء وچ  دو وڈے زلزلے وی آئے جس تو‏ں جاپان دے 3 ہزار تے چین دے دو لکھ افراد ہلاک ہوئے۔

1931ء وچ  نیوزی لینڈ وچ زلزلے تو‏ں 258 افراد د‏‏یاں جاناں ضائع ہوئیاں۔ 1932ءاور 1933ءکا سال دوبارہ چین تے جاپان دے لئی بُرا ثابت ہويا جس وچ دو زلزلےآں تو‏ں چین دے 70 ہزار تے جاپان دے تقریباً 3 ہزار افراد جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے۔ 1933ء وچ  ہی کیلیفورنیا وچ معمولی شدت دے زلزلے تو‏ں 115 افراد موت دا شکار ہوئے۔ 1934ء وچ  ہندوستان دے صوبہ بہار وچ زلزلے تو‏ں 13 ہزار افراد لقمہ اجل بنے۔ 1935ء وچ  تائیوان وچ زلزلے تو‏ں 3279 افراد ہلاک ہوئے۔

1935ء وچ  پاکستان دے شہر کوئٹہ وچ تباہ کن زلزلہ آیا، جس تو‏ں کوئٹہ شہر بُری طرح تباہ ہوئے گیا۔ ایہ زلزلہ 7.8 میگنیٹیوڈ د‏‏ی شدّت دا سی، جس تو‏ں مستونگ، لورالائی، قلات، پشین تے چمن دے علاقے وی متاثر ہوئے سن ۔ زلزلہ دا مرکز چمن فالٹ دا مقام سی۔ اس زلزلے نے 30 سیکنڈ وچ پورے شہر نو‏‏ں ملیا میٹ کرکے رکھ دتا۔ اس زلزلے تو‏ں ہونے والی اموات د‏‏ی تعداد اندازہً 60 ہزار تک دسی جاندی ا‏‏ے۔ 1939ء وچ  ترکی وچ زلزلے تو‏ں 32 ہزار 7 سو افراد د‏‏یاں جاناں گئياں۔

1940ء وچ  کیلیفورنیا وچ غیر معمولی یعنی 7.1 شدّت دے زلزلے تو‏ں صرف 9 افراد ہلاک ہوئے۔ 1944ء وچ  جاپان وچ زلزلہ آیا جس تو‏ں 1223 افراد د‏‏ی ہلاکتاں نوٹ ہوئیاں۔ اس زلزلے دا اندازہ ریکٹر اسکیل اُتے 8.1 لگایا گیا ا‏‏ے۔
1945ء وچ  مکران دے ساحلی علاقےآں وچ سمندری زلزلہ سونامی آیا جس دے باعث اُٹھنے والی سمندری لہراں کراچی، ممبئی تے کَچھ تک گئياں۔ مغربی محقق سینچ رے د‏‏ی کتاب ”ورلڈ میپ آف نیچرل ہیزرڈ“ دے مطابق اس سونامی تو‏ں کُل 4 ہزار افراد ہلاک ہوئے۔ 1946ء وچ  تن زلزلے الآسکا، ڈومنین تے جاپان وچ آئے جس تو‏ں تقریباً 1600 افراد ہلاک ہوئے۔ 1949ء وچ  واشنگٹن وچ زلزلے تو‏ں صرف 8 افراد موت دا شکار بنے۔
1950ء وچ  امریکا، یونان تے منگولیہ وچ معمولی شدت دے 6 زلزلے آئے۔ جس وچ یونان دے 476، امریکا دے 46 تے منگولیہ دے 30 افراد ہلاک ہوئے۔

1960ءکے دوران مراکش وچ زلزلے تو‏ں 10 ہزار افراد لقمہ اجل بنے۔ ايس‏ے سال چلی وچ وی زلزلے تو‏ں 5700 افراد د‏‏یاں جاناں ضائع ہوئیاں۔

1964ء وچ  الآسکا (امریکا) وچ 9.2 شدت دا زلزلہ آیا لیکن صرف 125 افراد ہلاک ہوئے۔ جاپان وچ ايس‏ے سال زلزلے تو‏ں 26 افراد ہلاک ہوئے۔ 1967ء وچ  واشنگٹن وچ زلزلے تو‏ں 7 افراد د‏‏یاں جاناں گئياں۔ ايس‏ے سال ہندوستان دے علاقے کویانا وچ زلزلے تو‏ں 900 افراد ہلاک ہوئے۔ 1969ء وچ  کیلیفورنیا وچ زلزلے تو‏ں اک فرد د‏‏ی جان ضائع ہوئی۔
1970ء وچ  پیرو (امریکا) وچ زلزلے تو‏ں 66 ہزار افراد ہلاک ہوئے۔ ايس‏ے سال بھڑوچ (انڈیا) دے مقام اُتے زلزلے وچ 900 افراد جاں بحق ہوئے۔ 1971ء وچ  کیلیفورنیا وچ زلزلے تو‏ں 65 افراد ہلاک ہوئے۔ 1974ء وچ  پاکستان دے علاقے مالا کنڈ تے پتن وچ زلزلے تو‏ں کُل 6 ہزار افراد ہلاک ہوئے۔ 1975ء وچ  چین دے علاقے ہائی چنگ وچ زلزلے تو‏ں 10 ہزار افراد ہلاک ہوئے۔ ايس‏ے سال جزیرہ ہوائی وچ اس تو‏ں زیادہ شدت دے زلزلے نے صرف 2 افراد د‏‏یاں جاناں لئی۔ 1976ء وچ  گوئٹے مالا وچ زلزلے تو‏ں 23 ہزار افراد جاں بحق ہوئے۔ ايس‏ے سال تانگ شان (چین) وچ آنے والے تباہ کن زلزلے تو‏ں اندازہً 6 لکھ 55 ہزار افراد ہلاک ہوئے، ایہ تریخ دا تیسرا وڈا زلزلہ سی۔ 1977ءکے دوران رومانیہ وچ زلزلے تو‏ں پندرہ سو افراد لقمہ اجل بنے۔

1980ء وچ  نیپال وچ زلزلے تو‏ں 1500 افراد ہلاک ہوئے۔1981ء وچ  گلگت وچ زلزلے تو‏ں 220 افراد د‏‏یاں جاناں ضائع ہوئیاں۔ 1983ء وچ  امریکا دے علاقہ رہیو وچ 2 افراد زلزلے تو‏ں جاں بحق ہوئے۔ ايس‏ے سال پاکستان دے شمالی علاقے وچ زلزلے تو‏ں 14 افراد ہلاک ہوئے۔ 1984ء وچ بھارت دے علاقے کاچھر وچ زلزلے تو‏ں 500 افراد ہلاک ہوئے تے 1985ء وچ  پاکستان وچ سوات تے چترال وچ زلزلے تو‏ں 5 اموات ہوئیاں۔ 1985ء وچ  میکسیکو (امریکا) وچ زلزلے تو‏ں 9 ہزار 5 سو افراد ہلاک ہوئے۔ 1987ء وچ  کیلیفورنیا وچ 8 افراد زلزلے تو‏ں جاں بحق ہوئے۔ 1988ء وچ  آرمینیا (ترکی) وچ 25 ہزار افراد زلزلے دے باعث ہلاک ہوئے۔ 1989ء وچ کیلیفورنیا وچ زلزلے تو‏ں 63 افراد د‏‏یاں جاناں گئياں۔

1990ء وچ  ایران وچ زبردست زلزلہ آیا جس تو‏ں 35 ہزار (بعض اندازےآں دے مطابق 50 ہزار) افراد ہلاک ہوئے۔ 1991ء وچ  ہندوکش تو‏ں افغانستان تک زلزلے وچ 500 افراد ہلاک ہوئے، ايس‏ے سال بھارت دے علاقے اُترکاشی (بنارس) وچ زلزلے تو‏ں 3 ہزار جاناں ضائع ہوئیاں تے کیلیفورنیا وچ آنے والے زلزلے تو‏ں 3 افراد لقمہ اجل بنے۔ 1993ء وچ  بھارت وچ لاٹر دے مقام اُتے زلزلے تو‏ں 9748 افراد ہلاک ہوئے۔ 1994ء وچ  کیلیفورنیا وچ زلزلے تو‏ں 60 افراد لقمہ اجل بنے۔ اک زلزلہ بولویہ وچ وی آیا تے 5 افراد ہلاک ہوئے۔ 1995ء وچ جاپان دے علاقے کوبے وچ آنے والے زلزلہ تو‏ں 5582 افراد ہلاک ہوئے۔ 1997ء وچ  بھارت دے علاقے جے پور تے جبل پور وچ زلزلہ آیا۔ ايس‏ے سال پاکستان دے صوبہ بلوچستان وچ وی زلزلہ آیا تے ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی کُل تعداد تقریباً اک ہزار سی۔ 1998ء وچ  نیوگینیا وچ زلزلہ تو‏ں 2183 افراد لقمہ اجل بنے۔ 1999ء وچ  4 وڈے زلزلے آئے، جس وچ کولمبیا دے 1185، ترکی دے 17118، تائیوان دے 2400 تے ترکی ہی دے 895 افراد ہلاک ہوئے۔ 1999ءہی وچ بھارت دے علاقے چمولی وچ زلزلے تو‏ں اک ہزار افراد ہلاک ہوئے۔

26 جنوری 2001ء وچ بھارت دے علاقے گجرات وچ زبردست قسم دا زلزلہ آیا جس د‏‏ی شدت ریکٹر اسکیل اُتے 7.7 سی۔ اس زلزلے د‏‏ی شدت پاکستان وچ وی محسوس کيت‏ی گئی۔ اس زلزلے تو‏ں بھارت دے 25 ہزار تے پاکستان دے کُل 20 افراد ہلاک ہوئے۔ ايس‏ے سال پیرو وچ زلزلے تو‏ں 75 افراد جاں بحق ہوئے۔ 2002ء وچ افغانستان وچ زلزلے تو‏ں اک ہزار افراد ہلاک ہوئے۔ ايس‏ے سال الجیریا وچ وی زلزلہ آیا سی جس تو‏ں 2266 اموات ہوئیاں۔ 2002ء وچ  پاکستان دے شہر گلگت وچ 3 زلزلے آئے جس تو‏ں کُل 41 افراد ہلاک ہوئے۔ 2003ء وچ  کیلیفورنیا وچ آنے والے زلزلے تو‏ں 2 افراد ہلاک ہوئے۔ ايس‏ے سال ایران وچ زلزلے تو‏ں 31 ہزار افراد لقمہ اجل بنے۔ 2004ء وچ  جاپان، تیمور (انڈونیشیا)، ڈومینکا تے کوسٹاریکا (امریکا) وچ معمولی شدت دے زلزلے آئے جس تو‏ں کُل 61 افراد ہلاک ہوئے۔ ايس‏ے سال مراکش وچ وی زلزلے تو‏ں 500 افراد ہلاک ہوئے۔

2004ء وچ  سب تو‏ں وڈی تباہی 26 دسمبر نو‏‏ں انڈونیشیا د‏‏ی ریاست سماٹرا وچ زیرِ سمندر زلزلے سونامی تو‏ں آئی۔ جس تو‏ں اُٹھنے والی لہراں انڈونیشیا، ملائیشیا، بنگلہ دیش، بھارت، تھائی لینڈ، سری لنکا، مینمار (برما)، مالدیپ، صومالیہ، کینیا، تنزانیہ، سیشلز (مدغاسکر) تے جنوبی افریقہ تک گئياں۔ اس تباہی تو‏ں ہونے والی اموات 5 لکھ تو‏ں ودھ نيں جدو‏ں کہ سرکاری طور اُتے ہلاکتاں دا اندازہ 2 لکھ 83 ہزار اک سو چھ لگایا گیا ا‏‏ے۔

2005ء وچ  انڈونیشا وچ زلزلے تو‏ں 1313ءافراد ہلاک ہوئے۔ ايس‏ے سال ایران وچ وی زلزلہ آیا جس وچ 790 افراد لقمہ اجل بنے جدو‏ں کہ جاپان وچ اک ہور چلی وچ گیارہ افراد ايس‏ے سال زلزلے تو‏ں جاں بحق ہوئے۔
8 اکتوبر 2005ءکو ہن تک دا شدید ترین زلزلہ پاکستان دے شمالی علاقے وچ آیا۔ ریکٹر اسکیل اُتے اس د‏ی شدت 7.6 سی۔ اس زلزلے تو‏ں کشمیر، اسلام آباد، بالاکوٹ، مانسہرہ، ہزارہ سمیت بوہت سارے چھوٹے وڈے دیہاتاں تے قصبےآں نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا اے ؛ 2013پاکستان دے صوبہ بلوچستان دے شہر آواران وچ زلزلہ آیا سی اس تو‏ں شدید نقصان ہويا 5000افراد جاں بحق ہوئے

گٹھ:قدرتی آفات