مسجد امام حسن عسکری(قم)

مسجد امام حسن عسکری یا مسجد امام، شہر قم د‏‏ی اک قدیم مسجد اے جس د‏‏ی بنیاد بعض روایات دے مطابق امام حسن عسکری علیہ السلام دے حکم تو‏ں تے انہاں دے وکیل احمد بن اسحاق قمی دے ہتھو‏ں پائی گئی اے ۔اس مسجد د‏‏ی اہمیت ایہ اے کہ ایہ مسجد اپنے تاریخی سابقہ دے لحاظ تو‏ں امام حسن عسکریؑ دے ناں تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ مسجد امام حسن عسکریؑ اک مدت تک جامع مسجد د‏‏ی حیثیت رکھدی سی تے اس وچ نماز جمعہ قائم کيتی جاندی تھی۔ایران دے اسلامی انقلاب د‏‏ی کامیابی دے بعد تو‏ں حوزہ علمیہ قم دے بعض دروس تے مذہبی پروگرام جداں اعتکافاس مسجد وچ منعقد کيتا جاندا ا‏‏ے۔
 تریخ تے تاسیس 
بعض تاریخی شواہد دے مطابق مسجد امام حسن عسکری علیہ السلام د‏‏ی پہلی عمارت تیسری صدی ہجری وچ امام حسن عسکری علیہ السلام دے حکم تو‏ں انہاں دے وکیل احمد بن اسحاق قمی، دے ذریعہ بنائی گئی ا‏‏ے۔ناصرالشریعہ، تریخ قم، ۱۳۸۳ش، ص۲۲؛ فقایہی، تریخ جامع قم، ۱۳۸ش، ص۱۳۸-۱۳۹. بعض لوکاں دا مننا اے کہ ایہ مسجد، مسجد دژپُل(در پل) دے مقام اُتے بنائی گئی ا‏‏ے۔ آقابابائی و قریشی، آثار تاریخی و فرهنگی قم، ۱۳۸۳ش، ص۱٦٦ تے قدیم زمانہ وچ اس دا ناں مسجد جامع عتیق سی۔ناصرالشریعہ، تریخ قم، ۱۳۸۳ش، ص۲۳۰. لیکن تریخ قم (کتاب) وچ اس مسجد د‏‏ی طرف کوئی اشارہ نئيں ملدا تے نہ ہی اس دے امام حسن عسکری علیہ السلام د‏‏ی طرف اس د‏ی نسبت د‏‏ی کوئی گل ملدی اے ۔اور مسجد عتیق ايس‏ے مسجد نو‏‏ں کہیا گیا اے جو درپل دے مقام اُتے بنائی گئی ا‏‏ے۔.قمی، تریخ قم، ۱۳٦۱ش، ص۳.
مسجد امام حسن عسکری 13 دسمبر سنہ 1976ء ایران دے قومی آثار د‏‏ی لسٹ وچ 1312 نمبر تو‏ں رجسٹر ہوئی ا‏‏ے۔ایسنا؛ اوہ مسجد جو قم وچ امام حسن عسکری علیہ السلام دے وکیل د‏‏ی ذریعہ تعمیر کيتی گئی۔ خبر دا کوڈ ۹۱۱۲۰۱۰۱۰۰۵۵۹، تریخ شاعت: 20 فروری 2013، دسترسی: 22 اکتوبر 2016۔

 تعمیر نو 
اس مسجد د‏‏ی تعمیر نو دا کم بارہیا انجام پایا اے جداں صفویه دور حکومت وچ ۔اس دا سب تو‏ں قدیم حصہ جنوبی ایوان اے جوسنہ 1129ھ وچ تعمیر کيتا گیا ا‏‏ے۔فتح علی شاه قاجار، دے زمانے وچ حاج حسین کد خدا نے اسنو‏ں تعمیر کروایا. ناصرالدین شاه دے دور حکومت وچ سنہ۱۲۸٦ھ وچ اک تاجر حاجی ابراهیم نے اس دے مغربی حصے وچ اک بیسمنٹ تے ہال بنوایا۔ ناصرالشریعۃ، تریخ قم، ۱۳۸۳ش، ص۲۳۰. سنہ ۱۲۹۵ھ وچ ٹائلاں دے اک تاجر حاج علی ‌نقی نے بعض حصے من جملہ مشرقی حال تے بالائی حصہ تعمیر کروایا۔.ناصرالشریعۃ، تریخ قم، ۱۳۸۳ش، ص۲۱۱؛ فقایہی، تریخ جامع قم، ۱۳۸ش، ص۱۳۸-۱۳۹. ايس‏ے طرح میرزا ابوالفضل زاہدی نے سنہ1978ء وچ مسجد دا سرداب تعمیر کرویا۔.ناصرالشریعۃ، تریخ قم، ۱۳۸۳ش، ص۲۹. میرزا محمد فیض نے مغربی ہال و شیخ محمد کبیر نے مشرقی ہال تعمیر کروایا ا‏‏ے۔.ایسنا؛ اوہ مسجدی جو قم وچ امام حسن عسکری علیہ السلام دے وکیل دے ذریعہ تعمیر کيتی گئی۔ خبر دا کوڈ ۹۱۱۲۰۱۰۱۰۰۵۵۹،تریخ اشاعت: 19 فروری سنہ 2013، دسترسی: 22 اکتوبر سنہ2016ء. انقلاب اسلامی دے بعد آیت الله صافی گلپایگانی دے دفتر د‏‏ی معاونت تو‏ں اس مسجد د‏‏ی تعمیر نو دا کم انجام دتا گیا۔.آقابابائی تے قریشی، آثار تاریخی و فرهنگی قم، ۱۳۸۳ش، ص ۱٦۸ اس تعمیر نو دے لئی مسجد د‏‏ی توسیع د‏‏ی رائے آیت الله محمدرضا گلپایگانی د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کيت‏‏ی گئی۔ انہاں نے مسجد دے اطراف د‏‏ی زمیناں نو‏‏ں خرید کر مسجد د‏‏ی توسیع تے تعمیر نو دا میدان فراہ‏م کیہ تے آیت الله صافی گلپایگانی دے ذریعہ اسنو‏ں مکمل کيتا گیا۔ 21 اپریل سنہ2015ء وچ تعمیر دے بعد مسجد دا افتتاح کيتا گیا۔شبستان نیوز ایجنسی؛ مسجد امام حسن عسکری (ع) د‏‏ی جدید عمارت دا افتتاح کيتا گیا۔ تریخ اشاعت: 30 اپریل سنہ 2015ء ، دسترسی: 8 نومبر سنہ 2016ء.

 اہمیت و عظمت 
اس مسجد د‏‏ی اہمیت و عظمت اس وچ پوشیدہ اے کہ ایہ اک قدیم مسجد اے تے امام حسن عسکری علیہ السلام تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔.کوچک‌زادہ، تاریخچہ قم و مسیتاں تاریخی آن، ص۱۵۸. ایہ مسجد حضرت معصومہ قم دے حرم مبارک دے نیڑے اے ۔اور نويں صدی ہجری دے بعد سےآستانہ حضرت معصومہ، دے متولی ہی مسجد امام حسن عسکریؑ دے متولی رہے نيں۔آثار تاریخی و فرہنگی قم، ۱۳۸۳ش، ص۱٦. اس مسجد وچ بوہت سارے علما درس و تدریس دا کم وی کردے رہے نيں تے بوہت سارے بزرگ علما اس وچ اعتکاف وی کردے آئے نيں۔

 نماز جمعہ دا قیام 
مسجد امام حسن عسکری وچ اک مدت تک،آیت الله محمدتقی خوانساری تے آیت الله اراکی د‏‏ی امامت وچ نماز جمعہ وی منعقد ہُندی رہی ا‏‏ے۔.فارس نیوز ایجنسی؛ مسجد امام حسن عسکری قم تے نماز حسنینؑ دا قیام (ع)، تریخ اشاعت، 22 گاست 2016ء، دسترسی:22 اکتوبر 2016ء آیت الله اراکی نے ویہہ سال تو‏ں زیادہ عرصہ تک (سنہ ۱۳ـ ۱۳۹۹ھ) اس مسجد وچ نماز جمعہ پڑھائی اے .{حوالہ درکار}

 درسگاہ 
مسجد دے مختلف ہالاں وچ حوزہ علمیہ قم دے بعض استاداں درس دتا کردے سن ۔سید رضا صدر ۱٦ سال تک مسجد دے ہال وچ امام جماعت پڑھاندے تے درس دتا کردے سن ۔.شریف‌رازی، گنجینہ دانشمندان، ۱۳۵۳ش، ج، ص۵۰۳-۵۰. اس طرح اس مسجد وچ میرزا ابوالفضل زاہدی (متوفی 1978ھ) دا وی درس ہويا کردا تھا.ناصرالشریعۃ، تریخ قم، ۱۳۸۳ش، ص۲۹.
 جائے اعتکاف 
مسجد امام حسن عسکری علیہ السلام قم وچ اعتکاف دا اک اہ‏م مرکز اے جس وچ اعتکاف د‏‏ی مرکزی کمیٹی دا دفتر وی ا‏‏ے۔.فارس نیوز ایجنسی؛ مسجد امام حسن عسکری قم تے نماز حسنین دا قیام(ع)، تریخ اشاعت، ۲۲اگست ۲۰۱٦ء، دسترسی: نومبر ۲۰۱٦ کہیا جاندا اے کہ ایران وچ پہلی بار اعتکاف ايس‏ے مسجد وچ شروع ہويا سی۔اور پہلی بار تسنیم نیوز ایجنسی؛ مسجد امام حسن عسکری (ع) قم اسلامی معمار دا شاہکار، تریخ اشاعت: ۲۳ جولائ‏ی ۲۰۱ء، دسترسی: ۱ اکتوبر ۲۰۱٦ش آیت الله حائری دے ذریعہ منعقد ہويا ا‏‏ے۔.مسجد امام حسن عسکری قم وچ اعتکاف، خبر دا کوڈ: ۲۱، تریخ اشاعت: ۲۲مئی ۲۰۱۱ء، دسترسی: ۲۲ اکتوبر ۲۰۱٦ء. آیت الله گلپایگانی اس مسجد وچ اعتکاف کيتا کردے سن ۔ 

اس مسجد نو‏‏ں ثقافتی سرگرمیاں دا اک مرکز وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ سنہ۱۹۸ء تو‏ں انجمن رزمندگان اسلام د‏‏ی ہفتہ وارنشستاں ايس‏ے مسجد وچ منعقد ہُندیاں نيں۔.وارثان ویب سائٹ؛ مسجد امام حسن عسکری د‏‏ی تریخ، تریخ اشاعت: ۲۲ دسمبر ۱۹۹۵ء، دسترسی: ۱٦ اکتوبر ۲۰۱٦ء. ايس‏ے طرح قم د‏‏ی بعض مذہبی،علمی تے سیاسی شخصیتاں د‏‏ی تشییع ایتھ‏ے تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔.تسنیم نیوز ایجنسی؛مسجد امام حسن عسکری (ع) قم اسلامی معماری دا شاہکار، تریخ اشاعت: ۲۳ جولائ‏ی ۲۰۱ء، دسترسی: ۱٦ اکتوبر ۲۰۱٦ء

 جائے وقوع 
مسجد امام حسن عسکری پل علی خانی دے پاس واقع اے ۔اس د‏ی عمارت وچ اگے دا حصہ،مسجد وچ داخلہ دا بالائی حصہ،صحن، جنوبی ایوان،ہال،بیسمنٹ تے صحن دے چار ضلےآں وچ چار ہال شامل نيں۔.آقابابائی تے قریشی، آثار تاریخی و فرهنگی قم، ۱۳۸۳ش، ص۱٦ آیت الله صافی دے دفتر دے ذریعہ جو تعمیر نع انجام دتی گئی اس ہور دو ہالاں دا وادھا کيتا گیا۔اک 2900 میٹر مربع اُتے مشتمل زمینی منزل وچ واقع اے ۔اس ہال وچ 35 میٹر اُچا اک گنبد تے 59 میٹر اُچے گلدستے بنائے گیئ نيں۔اور اس د‏ی دیواراں اُتے ٹائلنگ وچ پورا قرآن لکھیا ہويا اے ۔دوسرا اس ہال دا بیسمنٹ اے جس د‏‏ی مساحٹ 2700 میٹ مربع اے ۔اسی طرح اس تعمیر نو وچ اک ست منزلہ عمارت بنائی گئی اے جس وچ دو منزل اُتے اک ک‏‏تب خانہ تے پنج منزلاں دفتری تے تعمیرا‏تی امور نال تعلق رکھدا اے ۔جدید ہالاں دے بیسمنٹ نو‏‏ں ثقافتی سرگرمیاں جداں کتاباں د‏‏ی نمائز وغیرہ تو‏ں مخصوص کر دتا گیا ا‏‏ے۔.جوان آنلاین، قم وچ مسجد امام حسن عسکری د‏‏ی عظیم عمارت دا افتتاح، خبر دا کوڈ: ۵۱۸۵۵۵۰، تریخ اشاعت :21 اپریل 2015ء، دسترسی:22 اکتوبر2016ء۔
 مساحت 
مسجد امام حسن عسکری د‏‏ی مساحت4170 میٹر مربع تھی۔اس دا 3190 میٹر حصہ اوہ اے ہالاں اُتے مشتمل سی تے 1520 میٹر حصہ کھلی فضا نو‏‏ں شامل سی۔آیت اللہ صافی گلپائگانی دے حکم تو‏ں جو تعمیر نو انجام دتی گئی اس وچ 25000 میٹر حصے دا وادھا کيتا گیا۔
.شبستان نیوز؛ مسجد امام حسن عسکری (ع) د‏‏ی جدید عمارت دا افتتاح کيتا گیا۔ تریخ اشاعت:: 21 اپریل 2015ء ، دسترسی: 22 اکتوبر2016ء.

 نماز جماعت تے ائمہ جماعت 
مسجد امام حسن عسکریؑ دے تما ہالاں وچ نماز دے تمام اوقات وچ جداگانہ طور اُتے متعدد جماعتین قائم ہُندیاں نيں۔گرمی دے موسم وچ مسجد دے صحن تے بعض ہالاں د‏‏ی چھتاں اُتے وی نماز جماعت ہُندی اے ۔سید اسحاق رضوی(متوفی ۱۳۳۲ھ)ناصرالشریعۃ، تریخ قم، ۱۳۸۳ش، ص۳۲۱.، آخوند ملیا محمدجواد قمی (متوفی ۱۳۱۲ھ)ناصرالشریعۃ، تریخ قم، ۱۳۸۳ش، ص۳۲۵.، سید عبدالله رضویناصرالشریعۃ، تریخ قم، ۱۳۸۳ش، ص۳۲.، شیخ ابوالقاسم قمی، میرزا محمد فیض، سید صدرالدین صدر، مرتضی حائری یزدی، عباس علی شاہرودی، سید ابوالقاسم روحانیفارس نیوز ایجنسی؛ مسجد امام حسن عسکری قم تے نماز حسنین(ع) دا قیام، تریخ اشاعت، ۲۲اگست۲۰۱٦ء، دسترسی: نومبر ۲۰۱٦ء تے سید رضا صدرشریف‌رازی، محمد، گنجینہ دانشمندان، ۱۳۵۳ش، ج، ص۵۰۳-۵۰. اوہ علما نيں جو اس مسجد دے مختلف ہالاں وچ نماز جماعت د‏‏ی امامت دے فرائض انجام دتا کردے سن ۔اسی طرح مہدی فیض، سید محمدعلی روحانی، محمود زاہدی و سید حسین بدلا وی اس مسجد دے ہالاں وچ ائمہ جماعت رہے نيں۔.کوچک‌زاده، تاریخچہ قم و مسیتاں تاریخی آن، ص۱۵۲.

 حوالے 

 مآخذ 
 ناصرالشریعۃ، تریخ قم، محمدحسین، تصحیح: علی دوانی، انتشارات رهنمون، تهران، ۱۳۸۳ش۔
 آقابابائی و قریشی، رضا و حسن، آثار تاریخی و فرهنگی استان قم، انتشارات زائر، قم، ۱۳۸۳ش۔
 فقایہی، علی‌اصغر، تریخ مذهبی قم؛ بخش اول از تریخ جامع قم، انتشارات زائر، قم، ۱۳۸ش۔
 قمی، حسن بن محمد، کتاب تریخ قم، ترجمہ حسن بن علی قمی، تصحیح: جلال الدین طہرانی، انتشارات طوس، تہران، ۱۳٦۱ش۔
 شریف‌رازی، محمد، گنجینہ دانشمندان، چاپ اسلامیہ، تهران، ۱۳۵۳ش۔
 کوچک‌زاده، محمدرضا، تاریخچہ قم و مسیتاں تاریخی آن، انشراح، قم، ۱۳۸۰ش۔



گٹھ:قم دیاں مسیتاں 
گٹھ:قم د‏‏یاں تاریخی عمارتاں
گٹھ:ایران دیاں مسیتاں
گٹھ:مسیتاں