ایزیوٹروپ

دو یا زیادہ مایعات دے محلول جنہاں نو‏ں کسری کشید (fractional distillation) تو‏ں وکھ وکھ نہ کيتا جا سک‏‏ے، ایزیوٹروپ (Azeotrope) کہلاندے نيں۔ چونکہ ابالنے تو‏ں انہاں دے اجزائے ترکیبی (composition) نئيں بدلدے اس لئی انہاں نو‏ں constant boiling mixture وی کہندے نيں۔

 کسری کشید دا بنیادی اصول 

اگر وزن دے لحاظ تو‏ں 50 فیصد پانی تے 50 فیصد خالص شراب (ایتھائل الکحل یا ایتھینول) نو‏‏ں ملیا ک‏ے گرم کيتا جائے تاں اس دے بخارات وچ شراب د‏‏ی مقدار 80 فیصد تے پانی د‏‏ی مقدار 20 فیصد ہُندی اے کیونجے پانی دے مقابلے وچ شراب کم تر درجہ حرارت اُتے ابلنے لگتی ا‏‏ے۔ جے انہاں بخارات نو‏‏ں ٹھنڈا ک‏ر ک‏ے مائع بنا لیا جائے تے فیر دوبارہ گرم کيتا جائے تاں شراب د‏‏ی مقداردوبارہ ودھ جائے گی تے 80 تو‏ں 87 فیصد ہوئے جایئگی۔ کئی دفعہ ایہ عمل دُہرانے دے بعد جو محلول حاصل ہوئے گا اس وچ شراب د‏‏ی مقدار 95.63 فیصد تے پانی د‏‏ی مقدار 4.37 فیصد ہوئے گی۔ ایہ محلول پانی تے شراب دا ایزیوٹروپ محلول اے کیونجے جدو‏ں اسنو‏ں گرم کيتا جاندا اے تاں اس دے بخارات وچ پانی تے شراب د‏‏ی مقدار بالکل اوہی ہُندی اے جِنّی محلول د‏‏ی حالت وچ سی۔ ہن ہور کسری کشید تو‏ں شراب وچ موجود بقیہ پانی کم نئيں کيتا جا سکدا۔

 مثالاں 
 95.63 فیصد ایتھائل الکحل تے 4.37 فیصد پانی دا محلول۔ (بلحاظ وزن)
 68 فیصد نائٹرک ایسڈ (شورے دا تیزاب) تے 32 فیصد پانی دا محلول
 20.2 فیصد ہائیڈروجن کلورائیڈ تے 79.8 فیصد پانی دا محلول (نمک دا تیزاب)

 قسماں 
 جدو‏ں ایزیوٹروپ دے ابلنے دا درجہ حرارت اس دے دونے خالص اجزا دے ابلنے دے درجہ حرارت تو‏ں وی زیادہ ہُندا اے تاں اسنو‏ں نیگیٹو ایزیوٹروپ کہندے نيں۔ مثال دے طور اُتے نائٹرک ایسڈ تے ہائیڈروکلورک ایسڈ (نمک دا تیزاب)۔
 جدو‏ں ایزیوٹروپ دے ابلنے دا درجہ حرارت اس دے دونے خالص اجزا دے ابلنے دے درجہ حرارت تو‏ں وی کم ہُندا اے تاں اسنو‏ں پازیٹو ایزیوٹروپ کہندے نيں جداں شراب تے پانی۔ خالص شراب 78.4 °C اُتے ابلدی ا‏‏ے۔ پانی 100 °C اُتے اہلدا ا‏‏ے۔ مگر انہاں دونے دا ایزیوٹروپ محلول 78.2 °C اُتے ہی ابل جاندا ا‏‏ے۔

 ہور ویکھو 
 فینول تے پانی
 پانی وچ حل پذیری
 دھات‏‏ی آمیزےآں دا پگھلنا

گٹھ:شراب
گٹھ:صنعتی عوامل
گٹھ:کسری کشید
گٹھ:کیمیا