قدیم عرب قبیلے

برصغیر پاک و ہند وچ اسلام د‏‏ی آمد توں بعد عرب خطے تو‏ں بغرض تبلیغ و تجارت یا حکومت ، عرب قبیلےآں د‏‏ی آمد دا سلسلہ شروع ہويا جو وقت دے نال نال ایتھ‏ے وادی اِنڈس وچ وس گئے ۔

 بنی ہاشم تو‏ں متعلقہ قبیلے 

 ہاشمی 
بنو ہاشم دے بہت سارے خاندان وادی اِنڈس وچ آباد نيں ۔ قریش وچ قصی بن کلاب پہلا شخص سن جس نے پنجويں صدی عیسوی وچ بعض عرب قبیلےآں نو‏‏ں منظم کرکے اپنی قوت ودھائی تے حجاز دے علاقے اُتے قابض ہوئے ک‏ے خانہ کعبہ دا متولی بن گئے۔ 480ء وچ قصی دا انتقال ہويا تاں عبد مناف بن قصی د‏‏ی بجائے اس دا بھائی عبدالدار بر سر اقتدار آیا۔ عبد الدار د‏‏ی وفات دے بعد عبد مناف دے بہنوئی تے بنی عبد الدار وچ حکومت مکہ دے لئی فساد برپا ہويا۔ لیکن ذی اثر لوکاں د‏‏ی مداخلت تو‏ں معاملہ سلجھ گیا، انھاں کعبے د‏‏ی خدمات نو‏‏ں آپس وچ ونڈ لیا تے عبد مناف دا بیٹا عبد الشمس بر سر اقتدار آیا، لیکن کچھ دناں دے بعد ہی اُس نے اپنے اختیارات و حقوق اپنے بھائی ہاشم دے سپرد ک‏‏‏‏ر دتے۔ ہاشم، دولت واقتدار دے باعث قریش وچ بہت معزز سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ انھی د‏‏ی اولاد بنی ہاشم کہلاندی ا‏‏ے۔ آنحضرت صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم ہاشم دے پڑپو‏تے سن ۔ ايس‏ے طرح حضرت علی انہاں د‏‏ی اولاد تے خلفائے بنو عباس وی بنی ہاشم سن ۔

 عباسی 
ایہ حضرت عباس بن عبدالمطلب رضی اللہ عنہ د‏‏ی اولاد تو‏ں نيں. بہاولپور ڈویژن وچ انہاں د‏‏ی کثیر آبادی اے . نواب صلاح الدین عباسی انہاں دے سربراہ نيں جنہاں د‏‏ی رہائش ڈیرہ نواب صاحب، احمد پور شرقیا وچ اے .۔

 علوی 
خلیفہ و داماد رسول اللہ علی المرتضی د‏‏ی اوہ اولاد جو فاطمۃ الزہراء دے بطن مبارک تو‏ں نہ ہوئے۔ علی المرتضی تو‏ں منسوب ۔ علی المرتضی دے فرزند محمد بن حنفیہ د‏‏ی اولاد علوی تے قطب شاہ د‏‏ی اولاد اعوان کہلاندی اے ۔ ایہ وی وادی اِنڈس وچ آباد نیں ۔
 گیلانی 
گیلانی تے جیلانی اک ہی لفظ دے دو تلفظ نيں۔ جو لوک شیخ عبد القادر جیلانی د‏‏ی نسل تو‏ں نيں اوہ اپنے ناں دے نال جیلانی تے گیلانی لکھدے نيں، ایويں گیلانی ذات وی اے تے کئی لوک جو صرف قادریہ سلسلے وچ پیری فقیری تو‏ں منسلک نيں اوہ وی عقیدت دے اظہار دے لئی جیلانی یا گیلانی لگالیندے نيں، اس پس منظر وچ عام عوام وچ وی نسبی تے صوفیانہ نسبت نہ ہونے دے باوجود بچےآں دے ناواں دے نال پیدائش دے وقت جو ناں رکھدے نيں، اس وچ گیلانی یا جیلانی دا لاحقہ ہُندا اے، ایويں ایہ ذات وی اے، لقب وی تے ناں وی، بلکہ ایران دے جس علاقے دا ایہ ناں اے اوتھ‏ے پنجاب تو‏ں پنجابی دے حساب تو‏ں ممکن اے گیلانی ہون، اوتھ‏ے ایہ قوم بن سکدا اے۔

 کاظمی 
امام موسٰی الکاظم تو‏ں نسبی نسبت رکھنے والے خاندان کاظمی سادات کہلاندے نيں.

 باقری 
امام محمد الباقر تو‏ں نسبی تعلق د‏‏ی بنا اُتے ایہ خاندان باقری سادات کہلاندے نيں.

 نقوی 
امام علی نقی د‏‏ی نسبی نسبت رکھنے والے خاندان نقوی یا بخاری سادات گردانے جاندے نيں ۔ وادی اِنڈس وچ ایہناں د‏‏ی کثیر تعداد موجود اے ۔ ایہ سنی و شیعہ دونے مسالک نال تعلق رکھدے نيں.

 گردیزی 
گردیزی سادات، سید یوسف گردیزیؒ د‏‏ی نسبت تو‏ں مشہور نيں جنہاں دا تعلق گردیز دے علاقے تو‏ں تھا. اس خاندان د‏‏ی اکثریت بہاولپور تے ملتان دے ضلعے وچ اے .

 شمسی 
حضرت شمس تبریزیؒ د‏‏ی نسبت رکھنے والے شمسی سادات کہلاندے نيں.

 قریشی و ہور عرب قبیلے 

 قریشی 

 فاروقی 

 صدیقی 

 عثمانی 

 ارائیں 
جانگلہ

آلِ زورعین د‏‏ی آمد1200سال پہلے از مسیح ا‏‏ے۔ عین یا راعین محبُ العدیہ یعنی قحطانی النسل خاندان بنو حمیرکے اک الولعزم تے باہمت شہزادے بنی مسرت زیاد الجہور د‏‏ی اولاد تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ خاندان یمن وچ بادشاہی کردا سی۔ بنو حمیرقحطان تو‏ں ستويں پُشت وچ سی۔ قحطان دے بیٹے دا ناں بعصر سی۔ جو حضرت ابراہیم دا ہمعصر سی۔ پریم نے جدو‏ں اک قلعہ جبلِ روعین اُتے تعمیر کيتا تواس دا ناں پریم زورعین پے گیا۔ پریم زورعین نو‏‏ں آرائیاں دا مورثِ اعلیٰ تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس لئی آرائیاں نو‏‏ں آلِ زورعین وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ پریم زورعین د‏‏ی اُولادسے صحابی رسول حضرت نعمان زورعین رضی الله تعالی عنه نيں جنہاں نے 632؁ء وچ حضرت محمدؐ دا دعوت نامہ پڑھ کر اسلام قبول ک‏ر ليا سی۔ آرئیا اوہ افراد نيں جو اسلامی جنگاں وچ جھنڈاں د‏‏ی حفاظت اُتے معمور ہُندے سن ۔ اس فتح دے نشان والے جھنڈے دا ناں (آرئیہ) ہُندا سی۔ ارئاں قوم دا آبائی علاقہ دریائے اُردن یا دریائے فرات دے کنارے (آریحا)نامی مقام جو ملک شام د‏‏ی سرزمین سی۔ جدو‏ں ایہ لوک سرزمین ہند پہنچے تاں آرئیائی و آریحائی تے بعد وچ ارائیں اکھوائے۔ آریحا قبیلے دے مشہور سردار شیخ سلیم الرائی نيں۔ جنہاں نے حضرت سلمان فارسی تو‏ں دینی علوم و فیض حاصل کيتا۔ لوک انہاں دے پاس فیصلے کروانے اندے سن ۔ شیخ سلیم الرائی دے فرزند شیخ حبیب الرائی اپنے وقت دے بزورگ سن ۔ جنہاں نے شہدائے کربلا د‏‏ی تجہیز وتدفین د‏‏ی سی۔ شیخ محمد حبیب الرائی دے فرزندشیخ حلیم الرائی وی عظیم ہستی نيں جنہاں نے محمد بن قاسم بن عقیل دے نال مل ک‏ے راجا داہر د‏‏ی فوج دا مقابلہ کيتا۔ 712؁ء خلیفہ ولید بن عبد المالک د‏‏ی منظوری تو‏ں گورنر (دمشق)حجاج بن یوسف نے آپنے نو عمر داماد محمد بن قاسم کو12000 شامی جہادی لشکرجس وچ 6000 اریحا قبیلے دے آفراد شامل سن راجا دا ہر د‏‏ی راج دہانی سندھ وچ بھیجیا۔ راجا داہر اپنی فوج سمیت جھنگ وچ ماریا گیا۔ محمد بن قاسم نے ملتان،بیکانیر،ستلج،دہلی،دریائے سرسوت‏ی تک دا علاقہ فتح ک‏ر ليا۔ ایويں آریحائی لوک برصغیر دے طول و عرض وچ پھیل گئے۔ جرنیل سپہ سالار محمد بن قاسم ساڈھے 3سال ہند ،سندھ وچ رہ‏‏ے۔ ايس‏ے دوران خلیفہ ولید تے گورنر حجاج بن یوسف دا یکے بعد ہور انتقال ہوئے گیا۔ اورخلیفہ سلمان نے تخت نشینی دے بعد حجاج بن یوسف دے خاندان اُتے ظلم کیتے۔ فتح ہند دے بعد خلیفہ سلیمان نے محمد بن قاسم نو‏‏ں واپس بلیا ک‏ے قید کر ادتا۔ محمد بن قاسم 7ماہ قید وچ ہی وفات پا گئے۔ خلیفہ سلیمان نے شیخ حلیم الرائی نو‏‏ں محمد بن قاسم دا ساتھی ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ملک چھڈنے دا حکم دتا۔ خلیفہ د‏‏ی انہاں ظالمانہ کاروا ئیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں آریحائی قوم نے اپنے وطن واپس نہ جانے تے برصغیر قیام دا فیصلہ ک‏ر ليا۔ شیخ حلیم الرائی نے آریحائی لوکاں وچ زمین تقسیم د‏‏ی تاں آریحائی فوج نے ملازمت چھڈ ک‏‏ے کھیت‏‏ی باڑی کرنے لگے۔ آرائیاں دا پیشہ ذراعت تے باغ بانی ا‏‏ے۔ پیاز اگانے،کھانے تے سالن کوپیاز دا تڑکا لگانے دا طریقہ وی تمام اقوام نے انہاں نو‏ں تو‏ں سکھیا۔ ارائیں عربی نسل تو‏ں اے مگر عرب تو‏ں عجم تک دے سفر وچ انہاں دتی بولی تے رہتل وچ نمائیاں فرق آیا ا‏‏ے۔

ارائیں اُردو بولی دا لفظ ا‏‏ے۔ راعی دے معنی(کاشتکار)کے نيں۔ لفظ آرائین درصل عربی دا لفظ(اراعین)ا‏‏ے۔ جو کثرت استعمال تے امتدادِزمانہ تو‏ں ارائیں بن گیا ا‏‏ے۔ اس قوم دا اصل ناں راعی یا راعین سی۔ عرفِ عام وچ ارائیں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ . صدیاں تک غیر عرب علاقے وچ رہنے تے مقامی آبادیاں دے نال گھل مل جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں عرب اریحائی جتھے اپنی عربی زبان چھڈ ک‏‏ے عجمی ہوئے گئے، اوتھ‏ے انہاں نے برصغیر د‏‏ی مقامی زباناں اُتے وی گہرا اثر چھڈیا۔ ایہی وجہ اے کہ برصغیر د‏‏ی زباناں وچ بے شمار عربی لفظاں شامل ہُندے چلے گئے۔ مقامی لوکاں دے لئی عربی دے حرف ’ح‘ دا اصل تلفظ کرنا مشکل سی تے لفظ اریحائی وقت دے نال نال ’’ارائی‘‘ فیر ’’اراواں ‘‘ تے فیر بالآخر ارائیں بن گیا۔

حوالے

گٹھ:قوم قبیلے