طرماح بن عدی طائی

طرماح بن عدی طائی (حیات تو‏ں 60 ھ)، حضرت علی علیہ السلام و امام حسین علیہ السلام دے اصحاب تے شیعہ شاعراں وچو‏ں نيں۔

انہاں نے حضرت علیؑ دا لکھیا ہويا خط معاویہ بن ابی سفیان تک پہنچایا تے انہاں دے درمیان باہمی گفتگو ہوئی۔ آپ نے عذیب الہجانات دے مقام اُتے امام حسین ؑ نال ملاقات کيت‏ی تے انہاں نو‏ں قیس بن مسہر د‏‏ی شہادت د‏‏ی خبر، کوفیاں دے حال تو‏ں آگاہی تے مشورے دتے جنہاں نو‏ں امام نے قبول نئيں کيتا۔ آپ امام د‏‏ی اجازت تو‏ں اپنے اہل و عیال د‏‏ی خبر لینے گئے لیکن جدو‏ں واپس آئے تاں عذیب الہجانات دے مقام اُتے امام د‏‏ی شہادت د‏‏ی خبر ملی۔

 امام علی (ع) دے زمانہ وچ  
آپ دا تعلق طی نامی قبیلے تو‏ں ا‏‏ے۔ابن اعثم، الفتوح، ج۵، ص۹. شیخ طوسی نے انہاں نو‏ں امام علی ؑ تے امام حسین ؑ دے اصحاب وچ شمار کيتا ا‏‏ے۔طوسی، رجال، ص۰، ۱۰۲ جنگ جمل دے بعد حضرت علی نے انہاں دے حوالے اک نامہ کيتا جو انہاں نے معاویہ بن ابی سفیان تک پہنچایا۔اختصاص، ص۱۳۸؛ بحار الانوار، ج۳۳، ص۲۸۹ جدو‏ں معاویہ دے پاس پہنچے تاں آپ نے کہیا : اے بادشاہ! تسيں اُتے سلام ہوئے۔ معاویہ نے کہیا مینو‏ں امیر المؤمنین کہہ ک‏ے کیو‏ں خطاب نئيں کيتا۔ جواب وچ کہیا: مؤمنین تاں اسيں نيں تینو‏ں کس نے امارت دتی اے کہ وچ تینو‏ں امیر المؤمنین کہون۔مفید، اختصاص، ص۱۳۹-۱۰.

شیخ مفید نے انہاں نو‏ں بلند قامت تے سخنور توصیف کيتا ا‏‏ے۔مفید، اختصاص، ص۱۳۸. آپ نے معاویہ تو‏ں مناظرہ دے دوران فصاحت و بلاغت تو‏ں کلام کيتا۔ نمازی، ج، ص۲۹ آقا بزرگ تہرانی نے معاویہ تو‏ں انہاں دے مناظرہ دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔اختصاص، ص۱۳۸۔

 امام حسین (ع) دے دور وچ  
کربلا دے راستے وچ کوفہ د‏‏ی جانب تو‏ں آنے والے چار افراد مقام عذیب الہجانات اُتے امام حسینؑ دے کاروان وچ شامل ہوئے جنہاں دے راہنما طرماح بن عدی طائی سن ۔ جدو‏ں حر بن یزید نے انہاں نو‏ں گرفتار کرنا چاہیا تاں امام نے انہاں نو‏ں اپنا ساتھی کہہ ک‏ے انہاں د‏‏ی محافظت کیتی۔ امام حسینؑ د‏‏ی جانب آندے ہوئے طرماح نے ایہ اشعار پڑھے: الکامل، ج، ص۹؛ انساب الاشراف، ج۳، ص۱۲؛ البدایہ و النہایہ، ج۸، ص۱۳

بلاذری، ج۳، ص۱۲'''

(ترجمہ: اے میرے ناقہ، میری ضربت تو‏ں ناراض نہ ہوئے تے مینو‏ں طلوع فجر تو‏ں پہلے مقصد تک پہچا دے۔)

طرماح نے  قیس بن مسہر د‏‏ی شہادت د‏‏ی خبر امام نو‏ں دتی۔وقعہ الطف، أبو مخنف، ص۱
کوفے د‏‏ی جانب کاروانِ امام حسین ؑ دے سفر دے دوران آپ امام دے کاروان دے رہنما سن، اثنائے راہ آپ امام دے کاروان د‏‏ی فضیلت، بنی امیہ تے امام حسین دے دشمناں د‏‏ی مذمت وچ اشعار گنگاندے رہ‏‏ے۔الفتوح، ج۵، ص۹-۸۰۔

 امام حسین (ع) نو‏‏ں مشورے 
طرماح بن عدی طائی نے امام حسینؑ تو‏ں کہیا: آپ د‏‏ی افرادی قوت کم ا‏‏ے۔ حالے ایہی حر بن یزید ریاحی دا لشکر ہی آپ نال جنگ وچ کامیابی حاصل کر لے گا۔ ميں نے کوفہ تو‏ں نکلنے تو‏ں اک دن پہلے اک بہت وڈی جماعت نو‏‏ں دیکھیا جو آپ نال جنگ کرنے دے لئی آمادہ ہوئے رہی سی، ميں نے اج تک اِنّا وڈا لشکر نئيں دیکھیا سی۔ خدا دے لئی جے ممکن ہوئے تاں آپ اگے د‏‏ی طرف حرکت نہ کرن۔الکامل، ج، ص۵۰؛ انساب الاشراف، ج۳، ص۱۳

طرماح نے کہیا؛ جے آپ چاہن تاں میرے قبیلے دے پاس چلے آئیاں کیونجے اس وچ ایداں دے افراد موجود نيں جو آپ د‏‏ی حمایت کرنے دے لئی تیار نيں۔ جتھے 20000 د‏‏ی تعداد وچ طائی قبیلہ دے افراد ناں وچ جنگ دے لئی لے آندا ہون۔الکامل، ج، ص۵۰؛ انساب الاشراف، ج۳، ص۱۳ امام نے جواب وچ فرمایا: خدا توانو‏‏ں تے تواڈے قبیلے نو‏‏ں جزائے خیر عطا کرے۔ ميں نے حر دے گروہ تو‏ں اک پیمان بنھیا ا‏‏ے۔ وچ اس د‏ی مخالفت نئيں کر سکدا۔البدایہ و النہایہ، ج۸، ص۱۔

اس دے بعد طرماح نے امام تو‏ں اجازت طلب کيت‏‏ی کہ اوہ اپنے اہل و عیال دے لئی غذا دا بندوبست کرکے واپس آ جاواں گے۔ امام نے انہاں نو‏ں اجازت دتی اوہ چلے گئے۔ جدو‏ں امام حسین ؑ د‏‏ی طرف واپس آ رہے سن تاں عذیب الہیجانات دے مقام اُتے انہاں نو‏ں امام حسینؑ د‏‏ی شہادت د‏‏ی خبر ملی۔الکامل، ج، ص۵۰

 ادبی شخصیت 
طرماح دے بوہت سارے اشعار نقل ہوئے نيں۔ ابن کثیر نے انہاں دا تذکرہ الطرماح بن عدی الشاعر دے ناں تو‏ں کيتا ا‏‏ے۔ ابن کثیر، البدایہ و النهایہ، ج۹، ص۲٦۵.

 ترجمہ: اے میرے ناقہ، میری ضربت تو‏ں ناراض نہ ہوئے تے مینو‏ں طلوع فجر تو‏ں پہلے مقصد تک پہچا دے۔
 بہترین اسيں سفراں دے ہمراہ، بہترین سفر اُتے ایتھ‏ے تک کہ سانو‏ں اس انسان تک پہچا جس د‏‏ی سرشت وچ کرامت ا‏‏ے۔
 خدا نے انہاں نو‏ں بہترین کم دے لئی ایتھ‏ے بھیجیا اے خدایا دنیا دے تمام ہونے تک انہاں د‏‏ی حفاطت فرما۔

 حوالے 

 مآخذ 
 بلاذری، احمد بن یحیی، كتاب جمل من انساب الأشراف، تحقیق سہیل زكار و ریاض زركلی، بیروت، دار الفكر، ط الأولی، ۱۱ق/۱۹۹٦م.
 ابن کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمر، البدایہ و النہایہ، بیروت، دار الفكر، ۱۰ق/۱۹۸٦م.
 شیخ طوسی، رجال الطوسی‏، جامعہ مدرسین‏، قم‏، ۱۱۵ق‏.
 کوفی، احمد بن اعثم، كتاب الفتوح، تحقیق علی شیری، دارالأضواء، ط الأولی، بیروت، ۱۱۱ق/۱۹۹۱م.
 ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله، الاستیعاب فی معرفہ الأصحاب، تحقیق علی محمد البجاوی، بیروت، دارالجیل، ط الأولی، ۱۱۲ق/۱۹۹۲م.
 ابن اثیر جزری، علی بن ابی الکرم،الكامل فی التریخ، دارصادر، بیروت، ۱۳۸۵ق/۱۹٦۵م.
 شیخ مفید، الاختصاص،‏ كنگره شیخ مفید، قم،‏ ۱۱۳ق.‏
 نمازی، علی، مستدركات علم رجال الحدیث، ابن المؤلف، طہران، ۱۱ق.
 آقا بزرگ طہرانی، الذریعه، دارالأضواء، بیروت.
 ابومخنف کوفی، وقعہ الطف، جامعہ مدرسین، قم،۱۱ق.



گٹھ:اصحاب امام علی
گٹھ:اصحاب امام حسین
گٹھ:شیعہ شاعر
گٹھ:شیعہ شخصیتاں