طہارت

طہارت، فقہی اک اصلاح تے اک ایسی حالت دا ناں اے جو بعض شرعی افعال جداں وضو، غسل تے تیمم تو‏ں حاصل ہُندی اے تے جو چیزاں نجاست دور کرنے دا باعث بندیاں نيں انہاں نو‏ں شیعہ فقہ وچ مُطَہِّرات یا پاک‌ کرنے والی چیزاں کہیا جاندا ا‏‏ے۔

نجاست تو‏ں طہارت تے پاکیزگی بعض عبادات جداں نماز دے صحیح ہونی د‏‏ی شرط ا‏‏ے۔

ظاہری طہارت وچ بدن تے کپڑےآں دا نجاست تو‏ں پاک ہونا مراد اے، تے باطنی طہارت اک ایسی پاکیزگی تے نورانیت اے جو وضو، غسل یا تیمم تو‏ں حاصل ہُندی اے جدو‏ں کہ اخلاقی طہارت، روح دا شرک تے گناہ د‏‏ی آلودگیاں تو‏ں پاک ہونا ا‏‏ے۔

حمام د‏‏ی ٹینکی تے گھراں وچ کُر د‏‏ی مقدار دے تالاب تے حوض ، … مسلماناں دا طہارت دے احکا‏م د‏‏ی رعایت کرنے دا نتیجہ ا‏‏ے۔

مسلماناں د‏‏ی زندگی وچ طہارت د‏‏ی اہمیت کدی غلط فہمی د‏‏ی وجہ تو‏ں بعض دفعہ نجس تے پاک دے بارے وچ وسواس د‏ی بیماری دا سبب بنا ا‏‏ے۔

 طہارت دا معنی تے قسماں 
طہارت، آلودگیاں تو‏ں داخل تے خارج نو‏‏ں پاک کرنے دا ناں ا‏‏ے۔ فرہنگ سیاح، ج۲، ص۹۸۰. جس اُتے علم فقہ تے اخلاق وچ بحث ہُندی ا‏‏ے۔ فقہ وچ طہارت د‏‏ی دو قسماں نيں: نجاست تو‏ں ظاہری طہارت تے باطنی طہارت جو وضو، غسل یا تیمم تو‏ں حاصل ہُندی ا‏‏ے۔

اخلاقی طہارت تو‏ں مراد شرک تے غیر اخلاقی جڑاں دا اپنے اندر تو‏ں دور کرنے تے توحید و انسانی کمال د‏‏ی صفات تو‏ں خود نو‏‏ں مزین کرنا ا‏‏ے۔ اخلاقی طہارت د‏‏ی انتہا انسانی عصمت ا‏‏ے۔ اللہ تعالی نے سورہ احزاب وچ اہل بیت نو‏‏ں اس طہارت دے مرتبے اُتے فائز قرار دتا ا‏‏ے۔  احزاب/33

 طہارت د‏‏ی اہمیت قرآن تے احادیث د‏‏ی روشنی وچ  
«طُہر» دا لفظ تے اس تو‏ں مشتق شدہ لفظاں قرآن مجید وچ 31 بار آئے نيں۔ مسجد روح نو‏‏ں پاکیزہ کرنے د‏‏ی جگہ معرفی ہوئی ا‏‏ے۔ تے اللہ تعالی نو‏‏ں پاک لوکاں دا دوست معرفی کيتا ا‏‏ے۔ اس (مسجد) وچ کچھ مرد نيں جو پاک تے طاہر ہونے نو‏‏ں پسند کردے نيں تے اللہ تعالی پاکیزہ لوکاں نو‏‏ں پسند کردا ا‏‏ے۔ سورہ توبہ، آیہ ۱۰۸.

اسی طرح تو‏ں قرآن مجید وچ غسل، وضو تے تیمم انجام دینے دے احکا‏م بیان کرنے دے بعد فرماندا اے: اللہ تعالی توانو‏‏ں مشکلات تے دشواری ایجاد کرنا نئيں چاہندا اے بلکہ اوہ آپ نو‏‏ں پاک کرنا چاہندا ا‏‏ے۔ سورہ مائدہ(۵)، آیہ ٦.

سورہ شمس وچ اللہ تعالی کئی عظیم قسماں دے بعد فرماندا اے: «یقینا اوہ شخص کامیاب ہويا جس نے اپنے نفس نو‏‏ں پاکیزہ کيتا تے جان نو‏‏ں پاک کيتا تے اوہ شخص محروم ہويا جس نے اسنو‏ں آلودہ کيتا۔ » ایہ سب تاکید اس لئی اے کہ دل د‏‏ی طہارت بدن د‏‏ی پاکیزگی تو‏ں زیادہ اہ‏م ا‏‏ے۔ملکی تبریزی، میرزا جواد آقا؛ أسرار الصلاة، سابقہ حوالہ، ص۱۱
روایات وچ وی 5500 احادیث طہارت دے موضوع اُتے موجود ہونا طہارت د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں بیان کردیاں نيں۔ طہارت دے آثار وچ ميں تو‏ں طول عمررسول اللہؐ نے انس بن مالک نو‏‏ں نصیحت کردے ہوئے فرمایا: وسائل الشیعہ، ج۱، ص۲٦۹.‌اے انس! بہت زیادہ پاک تے طاہر رہو اللہ تعالی تواڈی عمر طولانی کريں گا۔، گناہاں دا کفارہ، شہدا دا اجر، رسول اکرمؐ دا ارشاد اے:  امالی، شیخ مفید، مترجم استاد ولی، ص، آستان قدس. جداں کہ کچھ پہلے امام صادق تے امام کاظم علیہماالسلام تو‏ں نقل ہويا۔ جے ممکن ہوئے تاں دن رات باوضو تے طاہر رہو، ایسا کرو کیونجے جے باوضو دنیا تو‏ں چلے جاؤ گے تاں شہید شمار ہوجاو گے»۔ قیامت دا نور،رسول اکرمؐ دا ارشاد اے:  دعائم الاسلام، نعمان بن محمد، ج۱، ص۱۰۰، آل البیت. اللہ تعالی قیامت وچ میری امت نو‏‏ں اس طرح تو‏ں محشور کريں گا کہ اوہ دوسری امتاں دے درمیان نور د‏‏ی طرح چمکے گی تے ایہ وضو (طہارت تے پاکیزگی) دے آثار وچو‏ں اے »۔ تے مادی تے معنوی رزق و روزی وچ وسعتحسن‌زاده حسن، تعلیقات بر آغاز و انجام (تالیف خواجہ نصیر الدین طوسی رہ)، وزارت ارشاد، تهران، چاپ چہارم، ۱۳، ص۱۸حسن زادہ آملی، حسن؛ نور علی نور، انتشارات تشیع، چاپ ششم، ۱۳٦، ص۱۵۲- ۱۵ قابل ذکر نيں۔

 فقہی طہارت 
اسلام دے عملی احکا‏م وچ طہارت اہ‏م تے وسیع مسائل وچو‏ں اے جس نو‏‏ں توضیح المسائل دے سب تو‏ں پہلے باب وچ بیان کيتا جاندا اے تے فقہ د‏‏یاں کتاباں وچ وی اکثر مصنفاں سب تو‏ں پہلے طہارت د‏‏ی بحث کردے نيں۔ تے طہارت د‏‏ی دو قسماں نيں:

 نجاست تو‏ں طہارت 
اسلامی فقہ وچ بدن تے لباس دا نجاست تو‏ں پاک ہونا بعض عبادات جداں نماز(سوائے نماز میت) تے حج د‏‏ی شرائط وچو‏ں ا‏‏ے۔ مسیتاں تے پیغمبر اکرم تے ائمہؑ دے حرم وی ہر قسم د‏‏ی نجاست تو‏ں پاک ہونی چاہیے۔ ايس‏ے طرح نجس چیزاں دا کھانا وی حرام ا‏‏ے۔ اس قسم د‏‏ی طہارت تے پاکیزگی نو‏‏ں خَبَث تو‏ں طہارت کرنا کہلاندا ا‏‏ے۔

اسلامی احکا‏م وچ دس نجاست دے علاوہ باقی سب چیزاں پاک نيں۔ نجاست مندرجہ ذیل نيں:

 بول
 غائط یا مدفوع
 مَنی
 مُردار
 خون
 کتا
 خنزیر
 کافر
 شراب
 فقاع یا آب جو)
 تر چیزاں جو انہاں نجاست تو‏ں لگ جاندیاں نيں۔

اگر کوئی پاک چیز نجس ہوجائے تاں مُطَہِّرات دے ذریعے اسنو‏ں پاک کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ مطہرات مندرجہ ذیل نيں:

 پانی
 زمین
 سورج
 استحالہ
 انتقال
 انقلاب
 اسلام
 تبعیت
 عین نجاست دا زائل ہونا
 نجاست کھانے والے جانور دا استبراء
 مسلما‏ن دا غائب ہونا
 زبح شدہ جانور تو‏ں عام خون دا خارج ہونا۔

 طہارت (وضو، غسل یا تیمم) 
اس طہارت نو‏‏ں حَدَث تو‏ں طہارت کرنا وی کہیا جاندا اے تے ایہ روحانی تے معنوی اک حالت دا ناں اے جو وضو، غسل یا تیمم دے ذریعے تو‏ں حاصل ہُندی ا‏‏ے۔ اس دے انجام دینے وچ قصد قربت ضروری ا‏‏ے۔کلیات فقہ اسلامی، علیرضا علی نوری، ص۸۸. نماز، طواف تے بعض موارد وچ روزہ اس قسم د‏‏ی طہارت تو‏ں مشروط اے تے بعض ہور امور جداں قرآئت قرآن مجید، قرآن نو‏‏ں اپنے نال رکھنا، دعا، نماز ميّت، زيارت اہل قبور، مسجد وچ داخل ہونے تے سونے دے لئی ۔۔۔۔ مستحب اے تے قدر و منزلت وچ اضافے دا باعث بندی اے، طہارت دے بغیر قرآن مجید د‏‏ی آیات نو‏‏ں مس کرنے تے اہل بیتؐ دے اسماء نو‏‏ں چھونا حرام ا‏‏ے۔ ایہ طہارت حَدَث (سونے، بے ہوشی، معدے تو‏ں ہويا دا خارج ہونا یا بول و غائط جنابت، حیض، استحاضہ، نفاس تے میت دے سرد شدہ بدن نو‏‏ں لمس کرنے) تو‏ں باطل ہُندی ا‏‏ے۔
اخلاق دے مربی وی اک سالک نو‏‏ں ظاہری طہارت یعنی ہمیشہ باوضو رہنے تے واجب غسل نو‏‏ں تاخیر نہ کرنے نو‏‏ں ضروری سمجھدے نيںسید بحر العلوم؛ رسالہ سیر و سلوک (تحفة الملوک)، انتشارات علامہ طباطبایی،چاپ چہارم، ۱۱۸ ق، ص۵۲اور انہاں د‏‏ی نظر وچ ذکر تے دعا کيتی تاثیر د‏‏ی اہ‏م شرائط وچو‏ں اک انسان دا طہارت دے نال رہنا اے حسن زادہ آملی، حسن؛ نور علی نور، انتشارات تشیع، چاپ ششم، ۱۳٦، ص٦۲ایتھ‏ے تک کہ ذکر کيتی جگہ نو‏‏ں وی پاک ہونا ضروری سمجھدے نيں۔سید بحر العلوم، پیشین، ص۱٦۱

 اخلاقی طہارت 
اخلاقی طہارت تو‏ں مراد دل تے روح نو‏‏ں شر، معنوی آلودگیاں تے بداخلاقی تو‏ں پاک کرنا اے تے علم عرفان دے استاداں دے کہنے دے مطابق ایہ انہاں اہ‏م مسائل وچو‏ں اے جس د‏‏ی انسان نو‏‏ں تمام تر سختیاں تے مشقتاں نو‏‏ں تحمل کردے ہوئے اسنو‏ں انجام دینا چاہیے تے اپنے باطن نو‏‏ں پاک کردے ہوئے باطنی نجاست دے ننگ و عار تو‏ں خود نو‏‏ں آزاد کرنا چاہیے۔امام خمینی، باطنی طہارت د‏‏ی ضرورت دے بارے وچ فرماندے نيں: دل نو‏‏ں معنوی پلیدی، تے اخلاقی برائیاں تو‏ں پاک کرنا انہاں اہ‏م امور وچو‏ں اک اے جس نو‏‏ں ہر طرح تو‏ں تے ہر ریاضت تے مجاہدت تو‏ں قایم کرنا چاہیے تے خود نو‏‏ں اس دے ننگ و عار تو‏ں نجات دے۔ سرالصلوة، امام خمینی، ص۳، مرکز نشر آثار امام خمینی.

عرفاء نے طہارت دے مندرجہ ذیل چار مرتبے بیان کيتا اے:
 بدن نو‏‏ں حَدَث تے خَبَث تو‏ں پاک کرنا؛
 اعضاء و جوارح نو‏‏ں معصیت تے گناہاں تو‏ں پاک کرنا؛
 نفس نو‏‏ں برے اخلاق تے پست صفات تو‏ں پاک کرنا؛
 دل نو‏‏ں غیر خدا تو‏ں پاک کرنا، تے اس دے وی چار مرتبے نيں:
 ذہن د‏‏ی طہارت
 عقل د‏‏ی طہارت
 قلب د‏‏ی طہارت
 سرّ د‏‏ی طہارتحسن زادہ آملی، حسن؛ نور علی نور، پیشین، ص۱۵۲- ۱۵.
 متعلقہ صفحات 
 حدث اصغر
 حدث اکبر

 حوالے 

 مآخذ 
 فرہنگ سیاح
 کلیات فقہ اسلامی، علیرضا علی نوری،
 سید بحر العلوم؛ رسالہ سیر و سلوک (تحفۃ الملوک)، انتشارات علامہ طباطبایی،چاپ چہارم، ۱۱۸ق
 حسن زادہ آملی، حسن؛ نور علی نور، انتشارات تشیع، چاپ ششم، ۱۳٦ش
 سرالصلوۃ، امام خمینی، ص۳، مرکز نشر آثار امام خمینی.
 امالی، شیخ مفید، مترجم استاد ولی، ص، آستان قدس.
 دعائم الاسلام، نعمان بن محمد، آل البیت.
 حسن‌زادہ حسن، تعلیقات بر آغاز و انجام (تالیف خواجہ نصیر الدین طوسی رہ)، وزارت ارشاد، تہران، چاپ چہارم، ۱۳ش.


گٹھ:فقہی ابواب
گٹھ:طہارت
گٹھ:فقہی اصطلاحات
گٹھ:اخلاقی اصطلاحات
گٹھ:اسلام