ابن قولویہ قمی

ابو القاسم جعفر بن محمد بن جعفر بن موسی بن مسرور (متوفی 367 ھ) دا لقب ابن قولویہ قمی و کنیت ابو القاسم ا‏‏ے۔ اوہ چوتھ‏ی صدی ہجری دے برجستہ شیعہ راویاں، محمد بن یعقوب کلینی دے قریبی شاگرداں تے شیخ مفید دے برجستہ ترین استاداں وچو‏ں نيں۔ ابن قولویہ صاحب فتوا فقہا وچو‏ں نيں تے انہاں د‏‏ی آراء نو‏‏ں حدیثی و کلامی مکت‏‏ب دا درمیانی راستہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ابن قولویہ کثیر التالیف نيں۔ انہاں د‏‏ی اہ‏م ترین تالیف کامل الزیارات ا‏‏ے۔
 جیون 
نام: جعفر بن محمد بن جعفر بن موسی بن مسرور بن قولِوَیْہْ قمی
مشہور نام: ابن قولویہ قمی
کینت: ابو القاسم
جعفر بن قولویہ ایران دے شہر قم دے اک اہل علم تے پرہیزگار خاندان وچ پیدا پوئے۔ بچپن تو‏ں ہی حصول علم دے لئی اپنے باپ تے بھائی دے درس وچ حاضر ہُندے سن جنہاں دا شمار شیعہ راویاں وچ ہُندا سی۔ کامل الزیارات، مقدمہ کتاب. انہاں دے زندگی ناواں وچ کنیت ابو القاسم مذکور ا‏‏ے۔رجال طوسی، ص ۱۸.

ابن قولویہ نے سال ۳۱ قمری وچ مصر دا سفر کيتا تے اوتھ‏ے دے علما تو‏ں استفادہ کيتا۔کامل الزیارات، مقدمہ کتاب. ابن حجر تو‏ں منقول اے کہ محمد بن سلیم صابونی نے مصر وچ انہاں تو‏ں حدیث نقل کيتی ا‏‏ے۔لسان المیزان، ج ۲، ص ۱۲۵.

ابن قولویہ سال ۳٦ ہجری وچ فوت ہوئے تے حرم کاظمین وچ موسی بن جعفر (ع) تے امام جواد (ع) دے جوار وچ دفن ہوئے تے فیر انہاں دے بعد شیخ مفید نو‏‏ں انہاں دے کنارے دفن کيتا گیا۔الکنی و الالقاب، ج ۱، ص ۳۹۱. آفندی اصفہانی دا مننا اے کہ انہاں د‏‏ی قبر قم وچ ا‏‏ے۔ریاض العلماء، ج ٦، ص ۳۲.

 مقام و منزلت 
جعفر بن محمد بن قولویہ اپنے زمانے د‏‏ی اک جانی پہچانی علمی شخصیت سن ۔ان تو‏ں منقول روایات اج تک حدیثی مجوعاں وچ ذکر ہُندیاں نيں تے انہاں تو‏ں استناد کيتا جاندا اے ۔ شیعہ علما تے فقہا انہاں دے خاص احترام دے قائل نيں تے انہاں دا بوہت سارے راویاں تو‏ں احادیث نقل کرنا انہاں راویاں د‏‏ی توثیق د‏‏ی دلیل سمجھیا جاندا اے ۔

علمائے رجال وچو‏ں نجاشی کہندے نيں : لوک جس قدر وی انہاں دتی زیبائی ،علم تے فقہ د‏‏ی تعریف کرن اوہ اس تو‏ں کدرے برتر نيں ۔ رجال نجاشی، ص۱۲۳.

شیخ طوسی انہاں دے بارے وچ لکھدے نيں : ابو القاسم، جعفر بن محمد بن قولویہ قمی اک مورد اطمینان شخصیت نيں تے انہاں دتی تالیفات د‏‏ی تعداد فقہ دے ابواب د‏‏ی مانند کثیر نيں ۔ اللسٹ، ص۹۱.

علامہ حلّی نقل کردے نيں: ابوالقاسم حدیث و فقہ وچ ثقہ تے جلیل القدر شخصیت نيں ۔خلاصۃ الاقوال، ص۸۸.

سید ابن طاووس کہندے نيں : صادق راوی نيں تے تمام انہاں د‏‏ی امانت اُتے اتفاق رکھدے نيں ۔ اقبال الاعمال، ج۱، ص۳.

اہل سنت علما وچو‏ں ابن حجر عسقلانی انہاں نو‏ں مشہور شیعہ علما تے بزرگاں وچو‏ں سمجھدا اے ۔ لسان المیزان، ج۲، ص۱۲۵.

 استاداں 
انہاں نے بزرگ علما دے دروس وچ شرکت کيتی جداں:

 اپنے والد محمد بن جعفر بن قولویہ
 اپنے بھائی علی بن محمد بن جعفر بن قولویہ
 محمد بن یعقوب کلینی
 محمد بن حسن صفار
 شیخ صدوق دے والد ابن بابویہ،
 محمد بن جعفر زراری‌
 محمد بن حسن بن ولید قمی
 محمد بن حسن بن علی بن مہزیار
 محمد بن عبد الله حِمیری‌
 محمد بن حسن جوہری‌
 محمد بن احمد مصری.کامل الزیارات، ص۹ – ۱۳.

 شاگرد 
بہت ساریاں نامی گرامی شخصیتاں انہاں دے حلقۂ درس وچ شامل ہُندیاں جداں:
 شیخ مفید: انہاں دے ممتاز ترین شاگرداں وچو‏ں نيں اوہ اپنے استاد دے بارے وچ کہندے نيں ؛ خداوند ساڈے مورد اعتماد شیخ ابوالقاسم جعفر بن محمد بن قولویہ د‏‏ی تائید فرمائے۔تنقیح المقال، ج ۱۵، ص ۳۳.

 حسین بن عبیداللہ غضائری ( ابن غضائری دے والد)
 احمد بن محمد بن عیاش
 حیدر بن محمد بن نعیم سمرقندی
 علی بن بلال مہلبی
 احمد بن عبدون‌
 تلعكبری‌
 ابن عزور‌
 محمد بن سلیم صابونی‌کامل الزیارات، ص ۱۳ و ۱.

 روایات 
فقہ وچ انہاں تو‏ں منقول روایات د‏‏ی تعداد ۵۰۰ دے نیڑے ا‏‏ے۔ آیت اللہ خوئی دے مطابق ابن قولویہ دا ناں ٦۵ روایتاں وچ جعفر بن محمد بن جعفر بن موسی تے ۲۸ روایتاں وچ جعفر بن محمد بن قولویہ د‏‏ی تعبیر تو‏ں آیا ا‏‏ے۔معجم رجال الحدیث، ج ۵، ص ٦ و ٦۸.

 تألیفات 
ابن قولویہ نے بوہت سارے آثار تالیف کيتے جنہاں وچو‏ں چند اک ذکر کيتے جاندے نيں:
 کامل الزیارات: انہاں د‏‏ی مشہور ترین تالف اے جو پیامبر(ص)، ائمہ تے امام زاداں د‏‏ی زیارت دے متعلق اہل بیت د‏‏ی روایات دا مجموعہ اے:

 تریخ الشہور
 مداواة الجسد
 الصلاة
 الجمعہ و الجماعۃ
 قیام اللیل
 الرضاع
 الصداق
 الأضاحیکامل الزیارات، ص ۱۵ – ۱.

 حوالے 

 منابع 

 مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال فی علم الرجال، قم، آل البیت.
 ابن طاووس، علی بن موسی، اقبال الاعمال، مکت‏‏ب الاعلام الاسلامی، ۱۱ ق.
 افندی، عبدالله بن عیسی، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء، قم، مطبعہ الخیام، بی‌تا.
 خوئی، سید ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث، ۱۱۳ ق.
 طوسی، محمد بن حسن، اللسٹ، تحقیق جواد قیومی، بی‌جا، نشر الفقاہہ، ۱۱ ق.
 طوسی، محمد بن حسن، رجال طوسی، قم، جامعہ مدرسین، ۱۱۵ ق.
 عسقلانی، ابن حجر، لسان المیزان، بیروت، مؤسسہ الاعلمی، ۱۳۹۰ ق.
 قمی، ابن قولویہ، کامل الزیارات، نشر الفقاہہ، ۱۱ ق.
 حلی، حسن بن یوسف، خلاصۃ الاقوال، نشر الفقاہہ، ۱۱ ق.
 نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، قم، جامعہ مدرسین، ۱۱٦ق.



گٹھ:حرم کاظمین وچ مدفون افراد
گٹھ:چوتھ‏ی صدی ہجری دے شیعہ فقہا
گٹھ:چوتھ‏ی صدی ہجری دے شیعہ محدثین
گٹھ:شیعہ
گٹھ:شیعہ شخصیتاں