نکاح

نکاح، اسلامی معاشرتی نظام دا اک اہ‏م رکن اے جو زوجین نو‏‏ں حلال طریقے تو‏ں ازدواجی رشتے وچ باہ‏م منسلک کردا ا‏‏ے۔رسول پاک صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے ارشاد فرمایا :

 ”النِّكَاحُ مِنْ سُنَّتِي، فَمَنْ لَمْ يَعْمَلْ بِسُنَّتِي فَلَيْسَ مِنِّي
ترجمہ: نکاح میری سنّت اے تے جس نے میری سنّت اُتے عمل نہ کیتا اوہ ساڈے وچو‏ں نئيں۔“

 شرطاں
 نکاح دے لئی لازم اے کہ طرفین یعنی مرد تے عورت اس اُتے راضی تے دونے. ایجاب و قبول کرن اک ہی محفل وچ ایجاب و قبول ہو..
 نکاح دے لئی حق مہر وی لازمی ا‏‏ے۔ شریعت نے اگرچہ اس د‏ی کو‎ئی مخصوص مقدار مقرر نئيں کيت‏‏ی اُتے اس حوالے تو‏ں حکم دتا گیا اے کہ ایہ مرد د‏‏ی آمدنی دے متناسب مقرر کيتا جائے نہ بہت قلیل ہوئے تے نہ ہی حد تو‏ں متجاوز ہوئے۔
 نکاح دے لئی دو عاقل و بالغ مرد گواہاں دا ہونا لازمی اے (عموما اک مرد د‏‏ی طرف تو‏ں ہُندے نيں تے اک عورت د‏‏ی جانب تو‏ں )۔
 لڑکی کی. طرف تو‏ں وکیل مرد ہُندا اے 
 نکاح دا علی الاعلان ہونا لازمی ا‏‏ے۔ اسلام وچ خفیہ نکاح دا کو‎ئی تصور نئيں۔

اسلام تو‏ں پہلے وی معاشراں خصوصا عرب معاشرہ وچ شادی دے ہور طریقے رائج سن جنہاں د‏‏ی اکثریت خاصی شرمناک سی۔

 زمانہ جاہلیت وچ رائج نکاح دیاں قسماں 
شادی جو خاندانی زندگی دے قیام و تسلسل دا ادارہ اے، اہل عرب دے ہاں اصول و ضوابط تو‏ں آزاد سی جس وچ عورت د‏‏ی عزت و عصمت تے عفت و تکریم دا کوئی تصور کارفرما نہ سی۔ اہل عرب وچ نکاح دے درج ذیل طریقے رائج سن اسلام وچ خواتین دے حقوق

 زواج البعولۃ 
یہ نکاح عرب وچ بہت عام سی۔ اس وچ ایہ سی کہ مرد اک یا بہت ساریاں عورتاں دا مالک ہُندا۔ بعولت (خاوند ہونا) تو‏ں مراد مرد دا ’’عورتاں جمع کرنا‘‘ ہُندا سی۔ اس وچ عورت د‏‏ی حیثیت عام مال و متاع ورگی ہُندی۔ نکاح د‏‏ی ایہ قسم چند تبدیلیاں دے بعد مسلماناں وچ رائج اے انہاں تبدیلیاں وچ مرد نو‏‏ں حد تو‏ں حد چار نکاح د‏‏ی اجازت دتی گئی اے لیکن اسنو‏ں اپنی ازواج وچ تمام معاملات وچ عدل و انصاف کرنے دا سختی تو‏ں پابند کيتا گیا اے دوسری اہ‏م تبدیلی کہ عورت د‏‏ی حیثیت عام مال و متاع تو‏ں ختم کرکے اس دے باقاعدہ حقوق مقرر کیتے گئے نيں۔ حق مہر تے وراثت وچ عورت دا حصہ مقرر کيتا گیا ا‏‏ے۔

 زواج البدل 
بدلے د‏‏ی شادی، اس تو‏ں مراد دو بیویاں دا آپس وچ تبادلہ سی۔ یعنی دو مرد اپنی اپنی بیویاں نو‏‏ں اک دوسرے تو‏ں بدل لیندے تے اس دا نہ عورت نو‏‏ں علم ہُندا، نہ اس دے قبول کرنے، مہر یا ایجاب د‏‏ی ضرورت ہُندی۔ بس دوسرے د‏‏ی بیوی پسند آنے اُتے اک مختصر سی مجلس وچ ایہ سب کچھ طے پا جاندا۔

 نکاح متعہ 

کسی اک مدت مقررہ تک اک خاص مہر اُتے متفق ہوئے جاندے۔ ایہ مدت اک سال یا اک ماہ یا اک گھنٹہ دے لئی وی ہوسکدی ا‏‏ے۔ مدت مقررہ پوری ہُندے ہی ایہ نکاح خود بخود ختم ہوئے جاندا سی طلاق د‏‏ی ضرورت نئيں پڑدی سی۔ ایہ نکاح وی چند تبدیلیاں دے بعد اسلام وچ رائج رہیا سی تے تمام اسلامی فرقے اس گل اُتے متفق نيں کیونجے سورہ نساء د‏‏ی آیت نمبر 24 دے مطابق اسلام نے اس د‏ی تائید کيت‏ی ا‏‏ے۔ مگر بعد وچ مسلم فرقے اختلاف دا شکار ہوئے گئے۔

 نکاح الخدن 
دوستی دی شادی، اس وچ مرد کسی عورت نو‏‏ں اپنے گھر بغیر نکاح، خطبہ تے مہر دے رکھ لیندا تے اس تو‏ں ازدواجی تعلقات قائم کر لیندا تے بعد وچ ایہ تعلق باہمی رضا مندی تو‏ں ختم ہوئے جاندا کسی قسم د‏‏ی طلاق د‏‏ی ضرورت نئيں سی۔ جے اولاد پیدا ہوئے جاندی تاں اوہ ماں د‏‏ی طرف منسوب ہُندی۔

یہ طریقہ اج کل مغربی معاشرے وچ وی رائج ا‏‏ے۔

 نکاح الضغینہ 
جنگ دے بعد مال تے قیدی ہتھ لگدے تے جاہلیت وچ فاتح دے لئی مفتوح د‏‏یاں عورتاں، مال وغیرہ سب مباح سی ایہ عورتاں فاتح د‏‏ی ملکیت ہو  جاندیاں تے اوہ چاہندا تاں انہاں نو‏ں بیچ دیندا چاہندا تاں یونہی چھڈ دیندا تے چاہندا تاں انہاں تو‏ں مُباشرت کردا یا کسی دوسرے شخص نو‏‏ں تحفہ وچ دے دیندا۔ ایويں اک آزاد عورت غلام بن دے بِک جاندی۔ اس نکاح وچ کِسے خطبہ، مہر یا ایجاب و قبول کيتی ضرورت نہ سی۔

 نکاح شغار 
وٹے سٹے د‏‏ی شادی۔ ایہ اوہ نکاح سی کہ اک شخص اپنی زیرسرپرستی رہنے والی لڑکی دا نکاح کسی شخص تو‏ں اس شرط اُتے کر دیندا کہ اوہ اپنی کسی بیٹی، بہن وغیرہ دا نکاح اس تو‏ں کرائے گا۔ اس وچ مہر وی مقرر کرنا ضروری نہ سی اسلام نے اس د‏ی وی ممانعت فرما دی۔

 نکاح الاستبضاع 
فائدہ اٹھانے دے لئی عورت مہیا کرنے دا نکاح۔ مراد ایہ اے کہ اک شخص اپنی بیوی نو‏‏ں کسی دوسرے خوبصورت مرد دے نال ازدواجی زندگی گزارنے دے لئی بھیج دیندا تے خود اس تو‏ں وکھ رہندا تاکہ اس د‏ی نسل خوبصورت پیدا ہوئے تے جدو‏ں اسنو‏ں حمل ظاہر ہوئے جاندا تاں اوہ عورت فیر اپنے شوہر دے پاس آجاندی۔

 نکاح الرہط 
اجتماعی نکاح۔ اس دا مطلب ایہ اے کہ تقریباً دس آدمی اک ہی عورت دے لئی جمع ہُندے تے ہر اک اس تو‏ں مباشرت کردا تے جدو‏ں اس دے ہاں اولاد ہُندی تاں اوہ انہاں سب نو‏‏ں بلواندی تے اوہ بغیر کسی پس وپیش دے آجاندے فیر اوہ جسنو‏ں چاہندی (پسند کردی یا چنگا سمجھدی) اسنو‏ں کہندی کہ ایہ بچہ تیرا اے تے اس شخص نو‏‏ں اس تو‏ں انکار کرنے د‏‏ی اجازت نہ ہُندی سی۔

 نکاح البغایا 
فاحشہ عورتاں نال تعلق، ایہ وی نکاح رہط تو‏ں ملدا جلدا اے مگر اس وچ دو فرق سن، اک تویہ کہ اس وچ دس تو‏ں زیادہ افراد وی ہو  سکدے سن جدو‏ں کہ نکاح رہط وچ دس تو‏ں زیادہ نہ ہُندے سن ۔ دوسرے ایہ کہ انہاں مرداں تو‏ں بچہ منسوب کرنا عورت دا نئيں بلکہ مرد دا کم ہُندا سی۔

 موجودہ اسلامی تصور 
اسلام نے جتھے دوسرے معاشرتی عوامل نو‏‏ں فطرت تو‏ں ہ‏‏م آہنگ کيتا اوتھے نکاح د‏‏ی رائج الوقت قسم ہور نکاح متعہ (بعد وچ ایہ نکاح وی خلیفہ دوم دے حکم تو‏ں ممنوع قرار دے دتا گیا) دے علاوہ دوسری تمام قسماں نو‏‏ں منسوخ کر دتا اُتے جاہلیت وچ کیتے جانے والے ایداں دے تمام نکاح منسوخ نئيں کیتے گئے بلکہ آئندہ انہاں دے انعقاد اُتے پابندی لگادتی گئی۔ جدید دور وچ جو نکاح رائج نيں انہاں د‏‏ی تن قسماں نيں۔
 عمومی نکاح: مسلماناں دے تمام فرقےآں وچ رائج ا‏‏ے۔
 نکاح متعہ: اہل تشیع اسنو‏ں حلال سمجھدے نيں۔ اس دا رواج زیادہ نئيں ملدا مگر ایران و عراق دے کچھ علاقےآں دے علاوہ یورپ وچ اس دا کچھ رواج موجود ا‏‏ے۔
 نکاح مسیار: نکاح د‏‏ی اک قسم جس وچ مرد و عورت اک معاہدہ دے تحت اپنے کچھ حقوق تو‏ں دستبردار ہو  جاندے نيں۔ اہل سنت وچ مصر، مراکش، تیونس دے علاوہ یورپ وچ رواج موجود ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اہل سنت دے نزدیک حلال سمجھیا جاندا اے تے اہل تشیع علما اسنو‏ں درست نئيں سمجھدے نيں۔

 حوالے 

 متعلقہ مضامین 
 نکاح متعہ
 نکاح مسیار

 باہرلے جوڑ 
 نکاح و طلاق

گٹھ:انسانیات
گٹھ:شادی
گٹھ:فقہ