ذبح شرعی

ذبح شرعی، تذکیہ د‏‏ی اک قسم اے، تے اس دا مطلب اے شرعی طریقہ تو‏ں جانوراں دا سر کٹنا-
(شتر مرغ تے ٹڈی دے علاوہ) خشدی ميں رہنے والے حلال جانوراں تے خون جہندہ رکھنے والے دریائی جانور دا ذبح کرنے تو‏ں تذکیہ ہوجاندا اے تے اس طریقہ تو‏ں بری جانور دا گوشت وی حلال ہوجاندا اے - قرآن کریم نے جانوراں نو‏‏ں ذبح کرنے دے بعض غلط طریقےآں د‏‏ی طرف اشارہ کيتا اے -

اسلام وچ ذبح شرعی دے شرائط ایہ نيں:
ذبح دے ہتہیار دا لوہے تو‏ں بنا ہونا، جانور دا قبلہ رخ ہونا، ذبح کرنے تو‏ں پہلے جانور دا زندہ ہونا، ذبح کرنے والے دا مسلما‏ن ہونا، بولی اُتے اللہ دا ناں جو جاری کرنا تے گردن د‏‏ی چار رگاں مکمل طور تو‏ں گلے دے تھلے تو‏ں کٹنا- دین یہود وچ جانوراں نو‏‏ں ذبح کرنے دے شرائط وکھ نيں-

دین اسلام نے جانوراں نو‏‏ں ذبح کرنے دے کچھ تے بہی آداب بیان کيتے نيں جنہاں وچو‏ں بعض آداب د‏‏ی رعایت کرنا مستحب تے بعض نو‏‏ں انجام دینا مکروہ اے -

 ذبح دا مفہوم 
جانوراں دے سر کٹنے نو‏‏ں لغت وچ ذبح کہندے نيں-فرہنگ لغت دہخدا، لفظ ذبح دے ذیل وچ ۔ فقہ اسلامی وچ ذبح جانوراں دے تذکیہ د‏‏ی اک قسم اے جو جانور د‏‏ی گردن د‏‏ی چار رگاں نو‏‏ں کٹنے تو‏ں انجام پاندا اے -توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، ص۲۔ شرعی طریقہ تو‏ں ذبح کرنے دے ذریعہ (اونٹھ تے ٹڈی دے علاوہ) خشدی ميں رہنے والے حلال جانور تے خون جہندہ رکہنے والے دریائی جانوراں دا تذکیہ ہوجاندا اے -ہاشمی شاہرودی، فرہنگ فقہ مطابق مذہب اہل بیت، ۱۳۸۲ش، ج۳، ص۰۲۔

قرآن مجید نے، سورہ مائدہ د‏‏ی تیسری آیت وچ ، جانوراں دے ذبح دے بعض غلط طریقےآں نو‏‏ں دسیا اے تے ایداں دے غلط طریقےآں تو‏ں ذبح کيتے ہوئے جانوراں دا گوشت کھانے تو‏ں مسلماناں نو‏‏ں منع کيتا اے -

فقہی کتاباں وچ ، جانوراں دے ذبح دے موضوع اُتے اک مستقل باب (صید و ذباحہ) دے ناں تو‏ں ہُندا اے -ہاشمی شاہرودی، فرہنگ فقہ مطابق مذہب اہل بیت، ۱۳۸۲ش، ج۳، ص۰۱۔ جو شخص جانور نو‏‏ں ذبح کرے اسنو‏ں «ذابح» تے جو جانور ذبح ہويا اے اسنو‏ں «ذبیحہ» تے «مذبوح» کہندے نيں-فرہنگ لغت دہخدا، ذیل واژہ ذبیحہ و مذبوح؛ ہاشمی شاہرودی، فرہنگ فقہ مطابق مذہب اہل بیت، ۱۳۸۲ش، ج۳، ص۰۱۔

 شرائط 
دین اسلام وچ ذبح شرعی دے انجام پانے دے لئی کچھ شرائط معین نيں جنہاں د‏‏ی رعایت ضروری اے - شرائط ایہ نيں:
 جانور د‏‏ی گردن د‏‏ی چار وڈی رگاں مکمل طور تو‏ں گلے دے تھلے تو‏ں کٹی جائیں-
 ذبح دے وقت اللہ دا ناں بولی اُتے جاری کيتا جائے-
 ذبح دے وقت جانور رو بقبلہ ہو-
 ذبح دا ہتھیار لوہے دا ہو؛ لیکن مجبوری وچ تے جانور دے تلف ہونے دے خوف تو‏ں پتہر یا تے دوسری تیز چیز بہی استعمال کرسکدے نيں-
 ذبح کرنے والا مسلما‏ن ہو- اس شرط د‏‏ی بنا اُتے ذبح کرنے والا کافر غیر کتابی یا ناصبی نئيں ہوسکتا- اہل کتاب دے ذبیحہ دے سلسلہ وچ دو نظریے نيں تے انہاں دے بارے وچ اکثر شیعہ فقہا انہاں جانوراں دے حرام ہونے دا نظریہ رکہندے نيں-
 جانور ذبح ہونے تو‏ں پہلے زندہ ہو- فقہا دا اک گروہ کہندا اے کہ ذبح ہونے دے بعد جانور اپنے بدن یا اپنے ہتھ پیراں نو‏‏ں حرکت دے تاکہ واضح ہوجائے کہ ذبح تو‏ں پہلے اوہ زندہ سی۔توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، ج۲، ص۵۔
فقہا دا نظریہ اے کہ اج دے زمانے وچ جانوراں نو‏‏ں ذبح کرنے والی نويں مشیناں تو‏ں جانوراں نو‏‏ں ذبح کرنا صحیح اے ؛ لیکن ذبح دے وقت اللہ دا ناں لینا لازمی بولی اُتے لیانا چاہیدا تے ذبح د‏‏ی دوسری شرائط د‏‏ی بہی رعایت د‏‏ی جائے- ايس‏ے طرح ایسا گوشت خریدنا جس دے بارے وچ سانو‏ں نئيں معلوم کہ جانور شرعی طور تو‏ں ذبح ہوئے اتھا یا نئيں، تاں ایتھ‏ے اُتے فقہاء کہندے نيں کہ جے مسلما‏ن تو‏ں یا مسلماناں دے بازار تو‏ں خریدیا جائے تاں حلال اے -ہاشمی شاہرودی، فرہنگ فقہ مطابق مذہب اہل بیت، ۱۳۸۲ش، ج۲، ص۲۔

 مستحبات 
دین اسلام وچ جانوراں نو‏‏ں ذبح کرنے دے بارے وچ بعض احکا‏م د‏‏ی رعایت کرنا مستحب سمجھیا گیا اے منجملہ:

 ذبح کرنے والا شخص رو بقبلہ ہو-
 ذبح کرنے والا اوزار تیز ہوئے تے ذبح تیزی تو‏ں انجام پائے-
 ذبح کرنے تو‏ں پہلے جانور دے اگے پانی رکھیا جائے-
 جانور نو‏‏ں نرمی دے نال ذبح دے لئی تیار کریں-
 بہیڑ نو‏‏ں ذبح کرنے وچ اس دے دونے ہتھ تے اک پیر بنھیا جائے تے دوسرا پیر کھلا رہنے دتا جائے-
 گائے نو‏‏ں ذبح کرنے وچ اس دے چاراں ہتھ تے پیر باندھے جاواں تے اس د‏ی دُم کھلی ہو-
 مرغ نو‏‏ں ذبح کرنے دے بعد اسنو‏ں چہوڑداں تاکہ اوہ پراں نو‏‏ں پہڑپہڑائے-توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، ج۲، ص۔

 مکروہات 
فقہی اسناد د‏‏ی بنا اُتے جانوراں نو‏‏ں ذبح کرنے وچ جو کم مکروہ نيں اوہ ایہ نيں:

 جانور د‏‏ی جان نکلنے تو‏ں پہلے حرام مغز دا کٹنا-
 اک جانور دے سامنے دوسرے جانور نو‏‏ں ذبح کرنا-
 پالتو جانور نو‏‏ں ذبح کرنا-
 جانور نو‏‏ں رات وچ ذبح کرنا-
 جمعہ دے دن زوال تو‏ں پہلے ذبح کرنا-توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، ج۲، ص۸۔

 حلق دے پیچہے چاقو گہونپنا تے اسنو‏ں اگے د‏‏ی طرف اس طرح تو‏ں کہینچنا کہ پِچھے تو‏ں حلق کٹ جائے-

 آثار 
فقہ اسلامی وچ حلال جانوراں دے ذبح دے بعد انہاں دا گوشت کہانا حلال ہوجاندا اے تے انہاں دے بدن دے اجزا بہی پاک رہندے نيں- لیکن حرام گوشت جانور جدو‏ں بہی ذبح ہون گے تاں صرف انہاں دے اجزائے بدن پاک ہون گے تے بوہت سارے فقہا دے عقیدے دے مطابق انہاں جانوراں د‏‏ی کہال تے چمڑے نو‏‏ں نماز دے علاوہ استعمال کيتا جاسکدا اے - نجفی، مجمع الرسالے (محشی صاحب جواہر)، ۱۱۵ھ، ص۔ فقہ اسلامی د‏‏ی بنا اُتے جانور جدو‏ں وی ذبح نہ ہاں یا انہاں نو‏‏ں ذبح کرنے وچ ذبح شرعی د‏‏ی کسی شرط د‏‏ی رعایت نہ کيت‏ی جائے تاں جانور تذکیہ نئيں ہوئے گا تے اس دے بدن دے اجزا بہی مردار تے نجس نيں- رسالہ توضیح المسائل مراجع، ۱۳۲ش، ص۰۸۔

 ذبح دوسرے ادیان و تمدن وچ  
دین یہود وچ ذبح شرعی نو‏‏ں «شہیتا» تے ذبح کرنے والے نو‏‏ں «شوہت» کہندے نيں-شیخ بہایی، حرمۃ ذبائح اہل الکتاب، ۱۱۰ھ، ص۵۰۔ تلمود وچ ذبح کرنے دے بہت زیادہ احکا‏م ذکر ہوئے نيں منجملہ جانور بیہوش نہ ہوئے یا کھڑے ہونے تو‏ں عاجز نہ ہو-کہن، گنجینہ‌ای از تلمود، ۱۳۵۰ش، ص۲۵۔ ايس‏ے طرح لازم اے کہ جس شخص نے یہودی علماء تو‏ں تعلیم حاصل کيتی ہوئے اوہ اک صحیح وار دے ذریعہ تیزی تو‏ں جانور نو‏‏ں ذبح کردے-کہن، گنجینہ‌ای از تلمود، ۱۳۵۰ش، ص۲۵۔ زیادہ تر عیسائی ملکاں وچ جانوراں نو‏‏ں ذبح کرنے والی ترقی یافتہ مشیناں تو‏ں ذبح کيتا جاندا اے تے بعض ملکاں وچ جانور نو‏‏ں ذبح تو‏ں پہلے بے ہوش کردیندے نيں-سجادی، «ذبح و نحر در فقہ اسلامی»، ص۱۵۰۔

 متعلقہ صفحات 
 تذکیہ
 حرام گوشت

 حوالے 

 مآخذ 

 توضیح المسائل مراجع، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۹۲ش۔
 دہخدا، علی اکبر، فرہنگ لغت، تہران، مؤسسہ لغت نامہ دہخدا، ۱۳۱ش۔
 رسالہ توضیح المسائل مراجع، قم، انتشارات تفکر، ۱۳۲ش۔
 سجادی، مرضیہ سادات، «ذبح و نحر در فقہ اسلامی»، در مجلہ مطالعات اسلامی، شمارہ ۳، بہار و تابستان ۱۳۸ش۔
 شیخ بہایی، محمد بن حسین، حرمۃ ذبائح اہل الکتاب، بیروت، موسسۃالاعلمی للمطبوعات، ۱۱۰ھ۔
 کہن، آبراہام، گنجینہ‌ای از تلمود، ترجمہ امیر فریدون گرگانی، تہران، نشر یہودا، ۱۳۵۰ش۔
 نجفی، محمد حسن، مجمع الرسالے (محشی صاحب جواہر)، موسسہ صاحب الزمان، مشہد، ۱۱۵ھ۔
 ہاشمی شاہرودی، محمود، فرہنگ فقہ مطابق مذہب اہل بیت، قم، مرکز دایرۃالمعارف فقہ اسلامی، ۱۳۸۲ش۔


گٹھ:احکا‏م طہارت
گٹھ:کھانے پینے دے آداب
گٹھ:اسلام