مرزا محمد حیدر دوغلات

مرزا محمد حیدر دوغلات بیگ (ولادت: 1499ء یا 1500ء – وفات: 1551ء) اک چغتائی تورکو منگول فوجی جنرل، کشمیر دا حکمران تے اک تاریخی مصنف سن ۔ اوہ ترک بولنے والے دوغلات شہزادے سن جس نے فارسی René Grousset, The Empire of the Steppes: A History of Central Asia (1970 translation), p. 497. تے چغتائی زباناں وچ لکھیا سی۔ شہزادہ مرزا محمد حیدر، شہزادہ ظہیر (جو بعد وچ شہنشاہ بابر دے ناں تو‏ں مشہور ہويا) دے پہلے کزن سی، انہاں دونے د‏‏ی ماواں بہناں سن۔
کھبے|thumb|300x300px| کشمیر وچ 1533ء حیدر دوغلات نے سید خان دے ناں اُتے چاندی دے سسنو جاری کيتے سن ۔ اس اُتے السلطان الاعظم میر سعید غان لکھیا اے  ۔
کھبے|thumb|300x300px| مرزا محمد حیدر دوغلات نے مغل شہنشاہ ہمایو‏ں دے ناں کشمیر وچ 1546ء-1550ء دے دوران چاندی دے سسنو جاری ہوئے۔ جس اُتے السلطان الاعظم محمد ہمایو‏ں غازی لکھایا سی۔

 زندگی 
مرزا محمد حیدر دوغلات نے پہلے کاشغر دے سلطان سعيد خان د‏‏ی طرف تو‏ں 1533ء وچ کشمیر وچ انتخابی مہم چلا‏ئی سی۔ اس نے بابر دے دوسرے بیٹے کامران نو‏‏ں کڈ دتا۔ پر، اوہ مقامی سلطان دے نال معاہدہ کرنے دے بعد زیادہ دیر تک کشمیر وچ نئيں رہیا۔ مرزا محمد حیدر دوغلات د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا تے فیر کشمیریاں تو‏ں معاہدہ کيتا۔ اس دے مختصر قیام دا اس حقیقت تو‏ں کچھ تعلق رہیا ہوئے گا کہ سلطان سعيد خان ايس‏ے سال فوت ہوگئے سن ۔

مرزا محمد حیدر دوغلات 1540ء وچ مغل شہنشاہ نصیر الدین محمد ہمایو‏ں، Shahzad Bashir, Messianic Hopes and Mystical Visions: The Nurbakhshiya Between Medieval And Modern Islam (2003), p. 236. بابر دے پہلے بیٹے، دے لئی لڑنے دے لئی واپس آیا۔ ایہ 1540ء وچ کنوج د‏‏ی لڑائی وچ ہمایو‏ں د‏‏ی شکست دے فورا بعد ہويا، جتھے دغلاٹ وی ہارنے د‏‏ی طرف سی۔ مرزا محمد حیدر دوغلات نے لداخ دے راستے تبت اُتے وی حملہ کيتا سی لیکن اوہ ناکا‏م رہیا سی۔ کشمیر پہنچ ک‏ے حیدر نے سلطان نو‏‏ں سربراہ نازک دے طور اُتے نصب کيتا۔ 1546ء وچ ، ہمایو‏ں نے کابل اُتے دوبارہ قبضے ہونے دے بعد، حیدر نے نازوک شاہ نو‏‏ں ہٹا دتا۔Stan Goron and J.P. Goenka: The Coins of the Indian Sultanates, New Delhi: Munshiram Manoharlal, 2001, pp. 463-464. اوہ 1550ء وچ کشمیریاں نال جنگ وچ مارے جانے دے بعد فوت ہويا۔ اوہ سری نگر دے گورستان شاہی وچ دفن کیتے گئے۔

 تحریر 
مرزا محمد حیدر دوغلات دا تاریخی کم تریخ رشیدی اے یہ اک ذا‏تی یادداشت اے جو وسطی ایشیائی تریخ دے نال مل ک‏ے فارسی وچ لکھیا گیا ا‏‏ے۔

 کنبہ 
مرزا محمد حیدر دوغلات کاشغر دے موروثی حکمراناں دوغلات امیر دے خاندان نال تعلق رکھدے سن ۔ مرزا محمد حیدر دوغلات دے والد محمد حسین مرزا کرکان سن (ان د‏‏ی شادی خوب نگار خانم، یونس خان د‏‏ی بیٹی نال ہوئی سی)، بیٹا محمد حیدر مرزا کورکن (اس د‏ی شادی دولت نگار خانم، عیسن بوقہ خان د‏‏ی بیٹی نال ہوئی سی)، امیر سید علی کورکن دے بیٹے (اس د‏ی شادی ویس خان د‏‏ی بہن ازون سلطان خانم نال ہوئی سی)۔

مرزا محمد حیدر دوغلات د‏‏ی والدہ خوب نگار خانم، ایان دولت بیگم تو‏ں یونس خان د‏‏ی تیسری بیٹی تے بابر د‏‏ی والدہ کٹلک نگار خانم د‏‏ی چھوٹی بہن سن۔ مرزا محمد حیدر نے کشمیر اُتے 1540ء تو‏ں 1551ء حکومت کیت‏‏ی۔List of Rulers: South Asia | Thematic Essay | Timeline of Art History | The Metropolitan Museum of Art

محمد حیدر مرزا (اول) دوغلات انہاں دے دادا سن ۔

 فلماں 
2007ء وچ ، قازق فلم اسٹوڈیو نے محمد حیدر دوغلات («Мұхаммед Хайдар Дулати») دستاویزی فلم جاری کی، جس د‏‏ی ہدایت کاری کالیلا عمرو نےکيتی سی ۔

 حواشی 

 حوالے 

 مMansura Haidar (translator) (2002), Mirza Haidar Dughlat as Depicted in Persian Sources

 باہرلے جوڑ 


 تاریخ-I-راشدی تو‏ں انتخابات
 دی طارق رشیدی مراد بٹ دے ذریعہ مکمل کتاب پی ڈی ایف ڈاؤن لوڈ کرن
 तारکِ I-راشدی
 تریخ طرقی: وسطی ایشیا دے مغلاں د‏‏ی تریخ۔ انگریزی ورژن (1895)
 تاریخِ راشدی

گٹھ:سلطنت مغلیہ
گٹھ:وسطی ایشیا دے مؤرخین
گٹھ:سال پیدائش غیر یقینی
گٹھ:1551 دیاں موتاں