ست فقہائے مدینہ

ست فقہائے مدینہ اصطلاح وچ اوہ مدینہ منورہ دے فقہائے سبعہ یا فقہائے مدینہ جنہاں دا شاید ہی کوئی ثانی سی ایہ ساتاں فقہا مدینہ وچ مقیم تے طبقہتابعین وچو‏ں سن، ایہ ہ‏معصر سن تے انھی دے ذریعے تو‏ں فتوے تے فقہ دا علم پھیلیا۔
فقہا دے نزدیک تابعین وچ فقہائے سبعہ سب تو‏ں افضل نيں ایہ ساتاں اک وقت وچ موجود سن ۔ اس اُتے اجماع امت ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں فقہائے مدینہ وی کہیا جاندا اے ایہ حسب ذیل حضرات نيں۔
 1۔ سعید بن المسیب، ایہ عمرفاروق تے عثمان غنی تو‏ں روایت کردے نيں تے امام زہری انہاں تو‏ں روایت کردے نيں۔ سعید بن المسیب د‏‏ی وفات 94ھ وچ ہوئی ا‏‏ے۔
 2۔ عروۃ بن زبیر متوفی 94ھ ایہ زبیر تے علی المرتضی تو‏ں روایت کردے نيں فیر انہاں تو‏ں انہاں د‏‏ی اولاد تے امام زہری روایت کردے نيں۔
 3۔ قاسم بن محمد بن ابی بکر متوفی 108ھ۔ ایہ ابوہریرہ تو‏ں تے انہاں تو‏ں امام روایت کردے نيں۔
 4۔ خارجہ بن زید بن ثابت متوفی 98ھ۔ ایہ اپنے والد ماجد تے اسامہ بن زید تو‏ں تے انہاں دے بیٹے سلیمان تو‏ں روایت کردے نيں۔
 5۔ عبید اللہ بن عبد اللہ بن عتبہ بن مسعود متوفی 98ھ۔ ایہ ام المؤمنین عائشہ صدیقہ تے ابوہریرہ تو‏ں روایت کردے نيں تے انہاں تو‏ں امام زہری وغیرہ روایت کردے نيں۔
 6۔ سلیمان بن یسار متوفی 109ھ۔ ایہ ام المنین میمونہ دے آزاد کردہ غلام سن ایہ میمونہ تے ابوہریرہ تو‏ں روایت کردے نيں تے انہاں تو‏ں یحیی بن سعید و ربیعہ روایت کردے نيں۔
 7۔ ابوبکر بن عبدالرحمن بن الحارث بن ہشام متوفی 94ھ ایہ ابوہریرہ تے ام المؤمنین عائشہ صدیقہ تو‏ں روایت کردے نيں تے انہاں تو‏ں انہاں د‏‏ی اولاد تے امام زہری روایت کردے نيں۔
محمد بن یوسف بن خضر نے انہاں سب نو‏‏ں اک قطعہ وچ جمع فرمایا ا‏‏ے۔
 شرح الفیہ السُّيوطی مؤلف: شيخ محمد الأثيوبی الولوی ناشر: مكتبہ الغرباء الأثریہ، المدینہ المنورہ
جب کہیا جائیگا کہ کیہڑا علم دے ست سمندر نيں تاں اس د‏ی گل کدی حق تو‏ں تجاوز نہ کرےگی تاں کہو عبید اللہ ،عروہ ،قاسم ،سعید ،ابوبکر، سلمان، خارجہ
 فتح المغيث بشرح الفیہ الحديث العراقی مؤلف: شمس الدين ابو الخير السخاوی ناشر: مكتبہ السنۃ - مصر
یاد رکھو جو انہاں ائمہ د‏‏ی اقتداء نئيں کردا اس د‏ی تقسیم وڈی ظالمانہ اے تے حق تو‏ں وی باہر نکل گیا عبید اللہ ،عروہ ،قاسم ،سعید ،ابوبکر، سلمان، خارجہ د‏‏ی اقتداء کروالجامع لاحكام القرآن تفسير القرطبی، مؤلف: ابو عبد اللہ شمس الدين القرطبی ناشر: دار الكتب المصریہ - القاہرہ
علوم اسلامیہ وچ فقہ دا کتاب و سنت تو‏ں ربط و تعلق، انہاں فقہا دا کمالِ علم وعمل تے انہاں د‏‏ی بے پناہ ذہانت و ذکاوت اے ،جنہاں نے اس فن د‏‏ی تدوین وچ غایت درجہ دا احتیاط،سورج د‏‏ی طرح اس د‏ی روشنی دا دنیا دے گوشہ گوشہ وچ پہنچایا۔

 حوالے 

گٹھ:اٹھويں صدی وچ اسلام
گٹھ:اصطلاحات فقہا
گٹھ:فقہا