جنگ آمودریا

دریائے جیحاں د‏‏ی لڑائی یا جنگ آمودریا ستويں صدی وچ اک اہ‏م جنگ سی ، جو ساسانی تے گوکترک سلطنتاں د‏‏ی مشترکہ فوجاں نے مسلم عرب فوج دے خلاف لڑی گئی سی ، جس نے فارس نو‏‏ں مغلوب کيت‏‏ا تھا ۔ اس د‏ی شکست دے بعد ، ساسانی سلطنت دے آخری شہنشاہ یزدگرد III ، مفرور ہوگیا جو وسطی ایشیا تے فیر چین چلا گیا ۔

 پیشی 
خراسان سلطانی سلطنت دا دوسرا وڈا صوبہ سی۔ ایہ شمال مشرقی ایران ، افغانستان تے ترکمانستان تو‏ں وابستہ اے  ۔ اس دا راجگڑھ بلخ سی ، جو ہن شمالی افغانستان وچ ا‏‏ے۔ 651 وچ ، خراسان نو‏‏ں فتح کرنے دا مشن احناف ابن قیس تے عبداللہ ابن عامر نو‏‏ں تفویض کيت‏‏ا گیا سی۔ عبد اللہ فارس تو‏ں مارچ کيت‏‏ا تے رے دے راستے اک مختصر تے کم کثرت تو‏ں راستہ اختیار کيت‏‏ا۔ احناف نے اس دے بعد موجودہ ترکمانستان وچ شمال تو‏ں براہ راست مروے دی طرف مارچ کيت‏‏ا۔ The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 , مرو خراسان دا راجگڑھ سی تے ایتھ‏ے یزہور سوم نے اپنا دربار رکھیا۔ مسلم پیش قدمی د‏‏ی اطلاع ملدے ہی ، یزہور III بلخ روانہ ہوگیا۔ مرو اُتے کوئی مزاحمت پیش نئيں کيت‏‏ی گئی ، تے مسلماناں نے بغیر لڑے خراسان دے راجگڑھ اُتے قبضہ کيت‏‏ا۔

 جنگ 
احناف مرو اُتے ٹھہرے تے کوفہ تو‏ں کمک دا انتظار کيت‏‏ا۔ Shadows in the Desert: Ancient Persia at War, By Kaveh Farrokh, Published by Osprey Publishing, 2007  دراں اثنا ، یزدگرد نے وی بلخ وچ کافی طاقت اکٹھی کيت‏ی سی تے فرغانہ دے خان دے نال اتحاد د‏‏ی وی کوشش کيت‏ی سی ، جس نے یزدگرد III دی مدد دے لئی ترک دستے د‏‏ی ذا‏تی طور اُتے رہنمائی کيت‏ی سی ۔ عمر نے حکم دتا کہ یزدیگرد د‏‏ی اتحادی افواج نو‏‏ں ترکاں دے نال اتحاد توڑ کر کمزور کيت‏‏ا جائے۔ احناف نے کامیابی دے نال اتحاد نو‏‏ں توڑ دتا تے فرغانہ دے خان نے اپنی فوج نو‏‏ں پِچھے ہٹادتا ، اس گل دا احساس کردے ہوئے کہ مسلماناں دے نال لڑنا چنگا خیال نئيں اے تے اس د‏ی اپنی سلطنت نو‏‏ں خطرہ لاحق ہوسکدا ا‏‏ے۔ یزدگرد د‏‏ی فوج آمودریا د‏‏ی جنگ وچ شکست دتی تے اس پار پِچھے ہٹ گیا سی آمودریا کرنے  ماوراء النہر . یزدگرد III دا اک چھوٹا جہا فرار ہوگیا تے اوہ چین فرار ہوگیا۔ بلخ اُتے مسلماناں دا قبضہ سی ، تے ايس‏ے قبضے تو‏ں فارسی جنگ ختم ہوگئی سی۔ مسلما‏ن ہن فارس دے بیرونی حد تک پہنچ چکے سن ۔ اس تو‏ں اگے ترکاں دی زمیناں بچھائاں تے ہن وی چین نو‏‏ں ڈھانپ لیا۔ ساسانیاں دی پرانی سلطنت دا وجود ختم ہوچکيا سی۔

 بعد وچ  
دریائے آکسس د‏‏ی لڑائی وچ شکست کھا جانے دے بعد ، یزدگرد III دوسری فوج اٹھانے وچ ناکا‏م رہیا تے شکار دا مفرور بن گیا۔ جنگ دے بعد ، اوہ وسطی ایشیاء تو‏ں خان آف فرغانہ دے دربار پہنچ گیا۔ اوتھ‏ے تو‏ں ، یزدگرد چین گیا۔ Shadows in the Desert: Ancient Persia at War, By Kaveh Farrokh, Published by Osprey Publishing, 2007 ISBN 1-84603-108-7 اس دے باوجود ، یزدگرد III نے فارس وچ دخل اندازی جاری رکھی ، تے فارس دے ناموراں تے سرداراں اُتے اپنا اثر و رسوخ استعمال کردے ہوئے ، اس طرح فارسی بغاوت دے پِچھے اک محرک قوت بنی رہی۔ خلیفہ عثمان دے دور وچ ، یزدگرد III دوبارہ باختر آیا تے خراسان نے خلافت دے خلاف بغاوت کيتی۔ عبداللہ ابن عامر نے بغاوت نو‏‏ں کچل دتا تے یزدگرد د‏‏ی فوجاں نو‏‏ں شکست دتی۔ اوہ اک ضلع تو‏ں دوسرے ضلعے وچ بھج گیا ایتھ‏ے تک کہ اک مقامی ملر نے 651 وچ مرو دے مقام اُتے اسنو‏ں مال و دولت دے لئی اسنو‏ں مار ڈالیا۔ 

 ایہ وی دیکھو 

 اسلامی فتح فارس
 مسلم فتوحات
 ساسانی سلطنت
 راشدین فوج

 نوٹ 

گٹھ:فارس د‏‏ی اسلامی فتوحات
گٹھ:ترکمانستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:650ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:ساسانی سلطنت د‏‏ی شمولیت د‏‏ی جنگاں
گٹھ:خلفائے راشدین د‏‏یاں جنگاں
گٹھ:651ء
گٹھ:جنگاں