کلیم الدین احمد

اردو بولی ادب دے مشہور نقاد۔ پیدائش 15ستمبر سنہ 1909ء نو‏‏ں عظیم آباد وچ اک ممتاز خاندان وچ ہوئی۔ انہاں دے والد ڈاکٹر عظیم الدین احمد جتھ‏ے پٹنہ یونیورسٹی وچ عربی دے پروفیسر سن اوتھے اردو تے فارسی دے شاعر وی سن ۔ انہاں دا تخلص عظیم سی۔ کلیم الدین احمد نے ابتدائی تعلیم اپنے والد تے حافظ عبد الکریم تو‏ں گھر اُتے حاصل ورگی۔ سنہ 1924ء وچ میٹرک دا امتحان پاس کیتا اورسنہ 1926ء وچ پٹنہ یونیورسٹی تو‏ں آئی اے کرنے دے بعد سنہ 1928ء وچ بی اے آنرس دا امتحان پاس کیتا۔ 1930ماں ایم اے انگریزی کرنے دے لئی انگلستان چلے گئے۔ کیمبرج تو‏ں فارغ التحصل ہونے دے بعد واپس آئے تے پٹنہ یونیورسٹی وچ انگریزی دے پروفیسر مقرر ہوئے۔

 شہرت 

کلیم الدین د‏‏ی شہرت دا وڈا دارومدار انہاں د‏‏ی متنازع تنقیدی کتاب ’اردو شاعری اُتے اک نظر‘ جو 1940ء وچ شائع ہوئی سی۔ جس وچ انہاں نے اردو غزل دے بارے وچ ایہ جملہ لکھیا جو اختصار تے برجستگی وچ غزل دے کِس‏ے عمدہ شعر د‏‏ی یاد دلاندا اے: ’غزل نیم وحشی صنف سخن اے ‘۔ اس کتاب د‏‏ی اشاعت دے بعد ادبی حلفےآں وچ اس اُتے کافی شور مچا۔ لیکن کلیم الدین نے اس تو‏ں بے نیاز ہوئے ک‏ے اس دے بعد 1942ء وچ ”اردو تنقید اُتے اک نظر“ شائع ہوئی۔ کتاب اس تو‏ں وی زیادہ ہنگامہ خیز ثابت ہوئی کیونجے اس دے آغاز وچ ہی انہاں نے لکھیا اے ”اردو وچ تنقید دا وجود محض فرضی ا‏‏ے۔ ایہ اقلیدس دا خیالی نکتہ اے یا معشوق د‏‏ی موہوم کمر۔ صنم سندے نيں تیرے وی کمر ا‏‏ے۔۔۔ کتھے اے کس طرف نو‏‏ں اے کدھر اے ؟تے فیر اس موہوم کمر د‏‏ی تلاش وچ انہاں نے تذکراں تو‏ں لے ک‏ے تنقیدی کتاباں تے تبصرےآں تک نو‏‏ں کھنگال ڈالیا تے فیر ایہ حکم صادر کر دتا کہ اردو وچ تنقید دا وجود محض فرضی ا‏‏ے۔

 متنازع نقاد 

بلا شبہ کلیم الدین احمد اک متنازع تنقید نگار رہے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے بارے وچ ساڈے ناقدین دا ایہی خیال رہیا اے کہ اوہ اردو د‏‏ی ہرچیز نو‏‏ں انگریزی چشمے تو‏ں دیکھدے نيں ايس‏ے لئی انہاں نو‏ں اردو ادب وچ کوئی چیز کم د‏‏ی نظر نئيں آندی۔ غرض کلیم الدین احمد اپنے خیالات تے نظریات د‏‏ی وجہ تو‏ں متنازع شخصیت بن گئے۔ لیکن سنہ 1944ماں جدو‏ں انہاں د‏‏ی کتاب ’ اردو بولی تے فن داستان گوئی‘ شائع ہوئی تاں اردو والےآں نو‏‏ں کچھ اطمینان ہويا کیونجے انہاں نے داستان گوئی د‏‏ی ستائش ورگی۔ سنہ 1955ء وچ انہاں د‏‏ی کتاب ’سخن ہائے گفتنی‘ شائع ہوئی۔ فیر سنہ 1959ء وچ دو تذکرے تے سنہ 1959ء وچ دیوان جتھ‏ے د‏‏ی اشاعت ہوئی۔ سنہ 1963ء وچ عملی تنقید د‏‏ی اشاعت ہوئی جو اردو تنقید وچ اک نويں چیز سی۔

 شاعری 

کلیم الدین احمد شاعر وی سن، اگرچہ اپنی نظماں انہاں نے رسالے وچ شائع نئيں کروائی سی لیکن سنہ 1965ء وچ انہاں دا شعری مجموعہ ’بیالس نظمیں‘ شائع ہويا تے سنہ 1966ء وچ ’25 نظمیں‘۔ لیکن انہاں مجموعےآں د‏‏ی پزیرائی نئيں ہوئی، کیونجے اس وچ صرف آزاد نظماں سن تے کلیم الدین احمد اردو شاعری نو‏‏ں اس قدر ہدف بنا چکے سن کہ کوئی وی انہاں د‏‏ی ستائش دے لئی تیار نئيں سی۔

 تریخ تے لغت نویسی 

سنہ 1973ء وچ کلیم الدین احمد نے ”تریخ نور“ د‏‏ی تدوین د‏‏ی جس وچ واجد علی شاہ دے ناں انہاں د‏‏ی بیگمات دے خطوط ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے اک جامع انگریزی اردو لغت وی تیار کيتی جسنو‏ں حکومت ہند دے ادارے قومی کونسل برائے فروغ اردو بولی نے تن جلداں وچ شائع کیتا ا‏‏ے۔

 سوانح 

کلیم الدین احمد نے اپنی سوانح عمری” اپنی تلاش “ وچ عنوان تو‏ں لکھی سی جو دو جلداں وچ شائع ہوئی۔ انہاں نے کلیات شاد، دیوان جوشش عظیم آبادی او رمقالات قاضی عبد الودود د‏‏ی وی تدوین کيتی۔

 اقبال 

سنہ 1979ء وچ علامہ اقبال صدی دے موقع اُتے انہاں نے اک ہور ہنگامہ خیز کتاب لکھی۔”اقبال اک مطالعہ“ تے اس کتاب وچ انہاں نے علامہ اقبال د‏‏ی نظمیہ شاعری نو‏‏ں تاں سراہا اے لیکن انہاں نو‏ں عالمی شاعر د‏‏ی لسٹ وچ شامل نئيں کردے۔ انہاں د‏‏ی اس کتاب دے جواب وچ پروفیسر عبد المغنی نے دو ضخیم کتاباں لکھياں تے کلیم الدین احمد دے نظریات دا مسکت جواب دیندے ہوئے کہیا کہ علامہ اقبال عالمی شاعر د‏‏ی لسٹ وچ بہت اہ‏م ناں ني‏‏‏‏ں۔ جنہاں نو‏ں نظر انداز نئيں کیتا جا سکدا۔ اس سلسلے وچ انہاں نے بوہت سارے ٹھوس دلائل دیے۔

 انتقال 

کلیم الدین احمد دا انتقال 21 دسمبر سنہ 1983ء نو‏‏ں ہويا۔ انہاں د‏‏ی خدمات دے لئی انہاں نو‏ں بھارت سرکار نے سنہ 1981ء وچ پدم شری دے اعزاز تو‏ں نوازیا سی۔

 کلیم الدین احمد د‏‏ی خودنوشت-دو حصےآں وچ  

http://www.scribd.com/doc/192861216/Apni-Talash-Main-Part-1-Autobiography-Kaleem-Uddin-Ahmed-Cult-Academy-Gaya-Bihar-1975 
اپنی تلاش وچ -خودنوشت-حصہ دوم-کلیم الدین احمد-بہار اردو اکادمی، پٹنہ-1987

http://www.scribd.com/doc/192873345/Apni-Talash-Main-Part-2-Autobiography-Kaleem-Uddin-Ahmed-Bihar-Urdu-Academy-Patna-1987 
اپنی تلاش وچ -خودنوشت-حصہ اول-کلیم الدین احمد-کلچرل اکیڈمی گیا، بہار- جنوری 1975

کلیم الدین احمد د‏‏ی تصویر-بشکریہ نقوش 1964

http://www.flickr.com/photos/rashid_ashraf/11973706023/

گٹھ:1909 دے جم
گٹھ:1981 دیاں موتاں
گٹھ:اردو ادبی ناقد
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:پدم شری وصول کنندگان