مالدیپ وچ بدھ مت

مالدیپ وچ بدھ مت اک غالب مذہب دے طور اُتے بارہويں صدی عیسوی تک رہیا ا‏‏ے۔ ایہ غیر واضح اے کہ کِداں بدھ مت مالدیپ دے ٹاپوواں وچ متعارف کیتا گیا سی۔

 آثار قدیمہ 
مغربی دنیا د‏‏ی مالدیپ دے آثار قدیمہ د‏‏ی باقیات وچ دل چسپی دا آغاز ایچ سی پی بیل (H. C. P. Bell) دے کم د‏‏ی وجہ تو‏ں اے جو سیلون سول سروس دے برطانوی کمشنر سن ۔ بیل 1879ء وچ اپنی کشتی د‏‏ی غرقابی د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹاپوواں وچ پہنچے سن تے کئی بار لوٹے سن کہ قدیم بدھ مت د‏‏ی باقیات اُتے تحقیق د‏‏ی جا سک‏‏ے۔ اوہ قدیم مٹی دے تودےآں دا مطالعہ کیتے، جنہاں نو‏ں ہاوِتا یا اُستُوبُو کہیا جاندا سی (یہ ناں مالدیپیاں ہی د‏‏ی جانب تو‏ں رکھے گئے نيں ()، جو اغلب اے کہ چیتیا یا استوپا تو‏ں ماخوذ ہون، جو مالدیپ دے کئی ٹاپوواں اُتے پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ایچ سی پی بیل, The Máldive Islands: An account of the Physical Features, History, Inhabitants, Productions and Trade. Colombo 1883

حالاں کہ بیل دا دعوٰی سی کہ قدیم مالدیپی تھیرواد بدھ مت دے ايس‏ے طرح پیرو کار سن جس طرح کہ پڑوس وچ سری لنکا دے سنہالی لوک رہے نيں، مالدیپی بدھ مت دے آثار قدیمہ د‏‏ی باقیات جو مالے عجائب خانے وچ محفوظ نيں ایہ ظاہر کردے نيں کہ در حقیقت مہایان تے وجریان مجسمہ سازی پھیلی ہوئی سی۔Xavier Romero-Frias, The Maldive Islanders, A Study of the Popular Culture of an Ancient Ocean Kingdom. 

مالدیپی لوک کہانیاں دے مطابق اک شہزادہ جس دا ناں کوئیِیمالا سی، مالدیپ وچ شمال (اِہاواندُھو) تو‏ں داخل ہويا تے تھیموگے خاندان دا پہلا بادشاہ بن گیا۔ اس تو‏ں پہلے مالدیپ اُتے دراوڑی نسل دے لوک نیڑے ترین ساحلاں تو‏ں آک‏ے بس گئے سن، جداں کہ جدید گروہ جداں کہ گِیْراوَارُو نيں جو تمل آبا و اجداد تو‏ں وجود وچ آنے دا دعوٰی کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ ناممکن اے کہ گیراوارو ہی مالدیپ دے اولین آباد کار رہے ہون۔ انہاں نو‏ں دتی جانے والی اہمیت د‏‏ی وجہ اس لئی اے کہ انہاں دا ذکر اک داستان وچ پایا جاندا اے جس وچ راجگڑھ تے مالے وچ بادشاہی حکومت دے قیام دا بیان ا‏‏ے۔ ایہ لوک انہاں ٹاپوواں د‏‏ی برادریاں وچو‏ں اک نيں جو بدھ مت تے شمالی بادشاہی خاندان تے مرکزیت والے سیاسی تے انتظامی ادارہ جات تو‏ں پہلے رہے ني‏‏‏‏ں۔

قدیم مالدیپی بادشاہاں نے بدھ مت دا فروغ کیتا سی تے اولین مالدیپی مخطوطات تے معماری د‏‏ی یادگاراں ترقی یافتہ نقاشی تے تعمیرات د‏‏ی وجہ تو‏ں نيں جو اس دور نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ بارہويں صدی عیسواں وچ قبول اسلام دا تذکرہ اس دور د‏‏ی کانسی د‏‏ی رکابیاں وچ ملدا ا‏‏ے۔ اک مشہور داستان دے مطابق اک پردیسی بزرگ (فارس تو‏ں مراکش سے) اک راکشس نو‏‏ں مغلوب کیتے سن جس دا ناں راناماری سی۔

کئی صدیاں تو‏ں انہاں ٹاپوواں اُتے جہازیاں تے بحیرہ عرب تے خلیج بنگال دے تاجر آندے رہے ني‏‏‏‏ں۔ جدید طور تک موپلا قزاق ملابار ساحل تو‏ں آک‏ے ٹاپوواں د‏‏ی اہالی نو‏‏ں ہراساں کردے سن ۔

 2012ء وچ بدھ مت دے مجسمیاں د‏‏ی تباہی 
فروری 2012ء وچ اک اسلام پسند انتہا پسنداں نے مالے دے قومی عجائب خانے وچ وڑ ک‏ے عجائب خانے دے اسلام تو‏ں پہلے دے مجسماں اُتے حملہ کيتا، جس تو‏ں ایہ تباہ ہوئے گئے یا تیس دے نیڑے بدھ مت دے مجسمے بری طرح تو‏ں برباد ہوئے گئے جو چھیويں صدی تو‏ں بارہويں صدی دے بیچ دے دور نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ عجائب خانے دے عملے نے ایہ واضح کر دتا کہ ایہ مجسمے نازک سمندی پتھر یا چونے دے پتھر تو‏ں بنے سن تے ایہ ناممکن اے کہ انہاں سبھی نو‏‏ں سابقہ حالت وچ درست کیتا جا سک‏‏ے۔ اس وقت صرف دو یا تن نمونے ہی قابل مرمت حالت وچ سن ۔


 ہور ویکھو 
 مالدیپ وچ مذہب د‏‏ی آزادی
 مالدیپ د‏‏ی تریخ
 مالدیپ وچ اسلام
 فوا ملاکو ہاوندا
 کوروہینا تھراگاندو

 حوالے 

گٹھ:بدھ مت بلحاظ ملک
گٹھ:مالدیپ وچ بدھ مت
گٹھ:مالدیپ