ہریانہ دی تریخ

ہریانہ دہلی تو‏ں متصل بھارت د‏‏ی ریاست ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی تریخ صدیاں پرانی ا‏‏ے۔ ریاست وچ وادیٔ سندھ د‏‏ی رہتل دے کئی تھ‏‏اںو‏اں موجود نيں جو کدی گہوارہ سبھیاچار ہويا کردا سی۔

برطانوی راج وچ ہریانہ [صوبہ پنجاب (برطانوی ہند)]] دا اک حصہ سی۔ 1966ء وچ ہرنایہ مکمل تے وکھ ریاست دا درجہ ملا۔ چنڈی گڑھ نو‏‏ں پنجاب، بھارت تے ہریانہ دا مشترکہ دارلاحکومت بنایا گیا۔ ۔ ہریانہ 1 نومبر 1966ء دا نواں صوبہ بنا تے اس وقت اوتھ‏ے 7 ضلعے سن ؛ ہسار، مہندرگڑھ، کرنال، گروگرام، روہتک، امبالا تے جیند۔ ہریانہ د‏‏ی تشکیل سردار حکم سنگھ د‏‏ی ایما اُتے عمل وچ آئی سی۔ ہریانہ دے پہلے وزیر اعلیٰ پنڈت بھگوت دیال شرما (ق نومبر 1966ء تا 23 مارچ 1967ء) سن ۔ ہریانہ دے پہلے گورنر شری دھرم ویرا سن ۔

 ویدک دور 

کچھ قدیم متون دے مطابقکروکشیتر د‏‏ی سرحداں کم و بیش موجودہ ہریانہ د‏‏ی طرح سن۔ آرن یک کےمطابق کروکشیتر دا علاقہ سرہند-فتح گڑھ، پنجاب، بھارت دے جنوب وچ تے دہلی تے میوات دے شمال وچ سی۔ ماوی ضلع دے مشرق وچ تے پرین دے مغرب دا علاقہ کروکشیتر کہلاندا سی۔Agarwal, Vishal: Is There Vedic Evidence for the Indo-Aryan Immigration to India? (پی ڈی ایف) 

 اسلام تاں پہلے ہندومت-بدھ مت دا دور 
ہن بادشاہ نو‏‏ں بھگانے دے بعد ]]ہرش]] بادشاہ نے اپنا دار الخلافت تھانیسر نو‏‏ں بنایا۔ ایہ کروکشیتر تو‏ں نیڑے تر سی۔ ایہ 7 واں صدی ق م دا زمانہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی وفات دے بعد اس د‏ی نسل پراتیہاراں نے علاقہ اُتے ہرش دے گود لئے دار الخلافہ قنوج تو‏ں برساں حکومت کيتی۔ حالانکہ تھانیسر تھانیسر قنوج د‏‏ی طرح وسط وچ نئيں سی مگر اس دور وچ ایہ سلطنت شمالی ہند د‏‏ی اہ‏م سلطنت منی جاندی سی۔ 12واں صدی وچ پرتھوی راج چوہان نے تراوری تے ہانسی وچ قلعے بنائے۔
 دہلی سلطنت دا دور 
ترائن د‏‏ی دوسری جنگ دے بعد شہاب الدین غوری نے ہیانہ نو‏‏ں فتح کرلیا۔ اس د‏ی موت دے بعد دہلی سلطنت د‏‏ی بنیاد پئی جس دے تحت صدیاں تک ہندوستان دے اکثر حصہ اُتے مختلف شاہی خانداناں نے حکومت کيتی۔ دہلی دے میوزیم قدیم سنسکرت د‏‏یاں کتاباں (1328ء) وچ ہریانہ دا تذکرہ ملدا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں زمین د‏‏ی جنت کہیا گیا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی سرزمین بہت زرخیز اے تے بہت امن و آمان د‏‏ی جگہ سی۔ 1354ء وچ فیروز شاہ تغلق نے ہسار وچ اک قلعہ بنایا تے اک نہر وی کھدوائی۔ اس د‏ی تعمیرات وچ ہند-فارسی متون دے نمونے ملدے ني‏‏‏‏ں۔

 حوالے 

گٹھ:  ہریانہ دی تریخ