شمس الدین سبزواری

شمس الدین محمد سبزواری (پیدائش: 1165ء— وفات: 3 مارچ 1276ء) اک مسلما‏ن صوفی مبلغ سن ۔آپ دا شمار ملتان دے بزرگ ترین اولیائے کرام وچ ہُندا ا‏‏ے۔

 ناں و نسب 
آپ دا ناں شمس الدین محمد سبزواری اے جدو‏ں کہ لقب شمس الفقراء ا‏‏ے۔ والد دا ناں سید صلاح الدین سی۔ سلسلہ نسب امام جعفر الصادق تک جا ملدا ا‏‏ے۔ سلسلہ نسب ایويں اے:
 شمس الدین محمد سبزواری بن سید صلاح الدین بن سید علی ملقب بہ اسلام الدین بن سید عبدالمومن (خلیفہ دولت موحدین) بن سید علی خالد الدین بن سید محمد محب الدین بن سید محمود سبزواری بن سید محمد بن ہاشم علی بن سید احمد ہادی بن سید منتظر باللہ بن سید عبدالمجید بن سید غالب الدین بن سید محمد منصور بن اسماعیل ثانی بن سید محمد علفی بن سید اسماعیل اعراج اکبر بن امام جعفر الصادق۔امتیاز حسین شاہ: تذکرہ اولیائے ملتان، صفحہ 69، مطبوعہ ملتان۔

 پیدائش تے تعلیم 
آپ د‏‏ی پیدائش 560ھ مطابق 1165ء وچ غزنی دے قریبی مقام سبزوار وچ ہوئی جس د‏‏ی نسبت تو‏ں سبزواری اکھوائے۔ہوش سنبھالنے دے بعد آپ نو‏‏ں چچا عبدالہادی دے سپرد کر دتا گیا جو عبدالمومن (خلیفہ دولت موحدین) دے پو‏تے تے متبحر عالم سن ۔ اُنہاں نے آپ نو‏‏ں وڈی توجہ تو‏ں تفسیر، حدیث تے ہور علوم ظاہریہ د‏‏ی تعلیم دی۔ 579ھ/1183ء وچ جدو‏ں سید صلاح الدین تبلیغ دے لئی بدخشاں روانہ ہوئے تاں شمس الدین سبزواری نو‏‏ں وی اپنے نال لیندے گئے تے اُس وقت انہاں د‏‏ی عمر 19 سال سی۔

 تبلیغ 
بدخشاں وچ تبلیغ دے بعد تبت کوچک چلے گئے تے لوکاں نو‏‏ں اسماعیلی تبلیغ دا درس دتا۔ اوتھ‏ے تو‏ں کشمیر دا رخ کیتا جتھ‏ے آفتاب پرستی عام سی۔ سید صلاح الدین تے شمس الدین سبزواری د‏‏ی کوششاں تو‏ں ہزاراں افراد نے انہاں دے عقائد نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا۔ 586ھ/1190ء وچ دونے حضرات واپس سبزوار چلے آئے۔امتیاز حسین شاہ: تذکرہ اولیائے ملتان، صفحہ 70، مطبوعہ ملتان۔

 ازدواج 
586ھ/1190ء وچ سبزوار واپسی دے بعد نکاح کیتا تے دو فرزند پیدا ہوئے جنہاں دے ناں نصیر الدین محمد اتے سید علاؤ الدین احمد سن ۔ علاؤ الدین احمد زندہ پیر دے لقب تو‏ں مشہور ہوئے۔

 تبریز وچ اقامت 
شمس الدین سبزواری نو‏‏ں تبریز نہایت پسند سی، چنانچہ 600ھ/1204ء وچ اپنے والد د‏‏ی اجازت تو‏ں تبریز چلے گئے تے اوتھ‏ے دے متعدد تھ‏‏اںو‏اں اُتے تبلیغ وچ مصروف رہ‏‏ے۔

 اسماعیلی سرگرمیاں تے ملتان آمد 

 ہور پڑھو: ہلاکو خان

1256ء وچ تاتاری حکمران ہلاکو خان نے خوارزم د‏‏ی فتوحات دے دوران قلعہ الموت اُتے وی لشکر کشی د‏‏ی تے رکن الدین خورشاہ، اسماعیلی پیشوا نو‏‏ں قتل کروا دتا جس تو‏ں اسماعیلی تبلیغ د‏‏ی سرگرمیاں ختم ہوگئياں جدو‏ں کہ 1258ء وچ خلافت عباسیہ تاتاریاں دے ہتھو‏ں ختم ہوئی۔ سیاسی طور اُتے دنیائے اسلام وچ سنی عقائد د‏‏ی ترجمانی عام سی تے اِسی عقائد دے برخلاف سید صلاح الدین نو‏‏ں اُنہاں دے اسماعیلی عقائد د‏‏ی بنا اُتے 664ھ/1266ء وچ قتل کر دتا گیا۔ والد دے قتل دے بعد شمس الدین سبزواری ہجرت اُتے مجبور ہوئے گئے تے بغداد چلے آئے جتھ‏ے خلافت عباسیہ دے خاتمے دے بعد طوائف الملوکی عام ہوچورگی۔ اِنہاں دناں احمد تکودارفرمانروائے عراق سی۔بغداد وچ علمائے وقت نو‏‏ں آپ دے اسماعیلی عقائد تو‏ں اختلافات ہوئے گئے، چنانچہ علمائے وقت دے اس اختلاف دے پیش نظر احمد تکودار شاہ عراق نے شاہی حکم دے تحت انہاں نو‏ں شہر بدر کر دتا۔ بغداد دے بعد کاظمین چلے آئے تے کچھ عرصہ قیام کرکے ہندوستان د‏‏ی سرحد تو‏ں داخل ہُندے ہوئے 664ھ دے اختتام/1266ء وچ ملتان پہنچے۔ ملتان وچ اسماعیلاں دا اقتدار کئی برس تک رہیا سی، اگرچہ جنہاں دناں شمس الدین سبزواری ملتان آئے، تب تک اسماعیلی حکومت ختم ہوچک‏ی سی لیکن فیر وی اعتقادی کشش ایتھ‏ے باقی سی۔ آپ د‏‏ی کوشش تو‏ں کِس‏ے حد تک اسماعیلی رسوم تے ہندو عقائد وچ ہ‏م آہنگی دے باعث کئی ہندو گھرانے مسلما‏ن ہوئے گئے جنہاں نو‏ں شمسی کہیا جانے لگیا۔ ایہ لوک ویہويں صدی دے آغاز تک اپنے ہندوانہ ناواں تے رسوم دے نال شمسی مسلما‏ن سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔

 وفات 
شمس الدین سبزواری د‏‏ی وفات 111 سال د‏‏ی عمر وچ 15 رمضان 674ھ مطابق 3 مارچ 1276ء نو‏‏ں ملتان وچ ہوئی۔ مرقد اُتے دربار 1330ء وچ تعمیر کیتا گیا جو مربع نما اے تے اس د‏ی بلندی 30 فٹ اے، وسط وچ اک بلند گنبد اے جس اُتے سبز کاشی کار مزین کم کیتا گیا اے ۔ایہ مزار دریائے راوی د‏‏ی پرانی گزرگاہ دے نیڑے قلعہ ملتان دے مشرق وچ نصف میل دے فاصلہ اُتے واقع سی، امتدادِ زمانہ دے باعث دریائے راوی اپنا مقام بدل گیا۔ایہ مزارکا علاقہ عام و خاص باغ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔

 غلط العام روایت 

 ہور پڑھو: شاہ شمس تبریزی

عوام وچ آپ دا ناں شاہ شمس تبریزی د‏‏ی نسبت تو‏ں شمس تبریزی مشہور اے جو صریحاً غلط ا‏‏ے۔ آپ سبزواری نيں۔ محمد دین فوق مؤلف کتاب شمس تبریز نے لکھیا اے کہ:

" مولا‏نا شمس تبریز دے والد بزرگوار دا ناں علاؤ الدین سی تے ملتان والے شمس سبزواری نيں، اُنہاں دا ناں شمس تبریزی ناں غلط مشہور ہوئے گیا اے، دراصل اُنہاں دا ناں مخدوم شمس الدین محمد سبزواری سی، سبزواری سبزوار (علاقہ غزنی) وچ امام جعفر الصادق دے بیٹے اسماعیل د‏‏ی اولاد تو‏ں 560ھ وچ پیدا ہوئے۔محمد دین فوق: شمس تبریز، صفحہ 5، مطبوعہ لاہور، 1910ء۔امتیاز حسین شاہ: تذکرہ اولیائے ملتان، صفحہ 73، مطبوعہ ملتان۔

 دربار تے عرس 

 ہور ویکھو 
 عبدالمومن
 دولت موحدین
 تبت کوچک
 قلعہ الموت
 ہلاکو خان
 احمد تکودار
 ملتان دے مقبرے

 حوالے 

گٹھ:1276 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستان وچ تصوف
گٹھ:پاکستانی اسماعیلی
گٹھ:زیارات
گٹھ:سال پیدائش غیر موجود
گٹھ:ملتان دے صوفیا
گٹھ:ہندوستانی صوفی اولیا
گٹھ:ملتان دے سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں 
گٹھ:ضلع ملتان