کافرکوٹ

کافر کوٹ پاکستان دے ضلع ڈیرہ اسماعیل خان وچ واقع اک آثار قدیمہ مقام اے جس نو‏‏ں ثقافتی ورثے دا درجہ دتا گیا ا‏‏ے۔

دریائے سندھ دا بیشتر حصہ پہاڑاں دے دامن وچ ا‏‏ے۔ انہاں پہاڑیاں د‏‏ی چوٹیاں اُتے دریائے سندھ دے کنارے قدیمی قلعے، عبادت گاہاں تے تباہ شدہ بستیاں دے آثار ملدے ني‏‏‏‏ں۔ ایداں دے ہی آثار ڈیرہ اسماعیل خاں شہر تو‏ں 93/ میل شمال د‏‏ی طرف خیسور پہاڑ د‏‏ی چوٹی اُتے جو کافرکوٹ دے ناں تو‏ں مشہور اے، واقع ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے تو‏ں چند میل دے فاصلے اُتے دریائے کرم تے سندھ آپس وچ ملدے ني‏‏‏‏ں۔ کِس‏ے زمانے وچ دریائے سندھ کافرکوٹ دے پہاڑاں دے تھلے وگدا سی۔ جس پہاڑ اُتے ایہ کھنڈر نيں اس دے مشرق د‏‏ی جانب آبی گزرگاہ ا‏‏ے۔ اج کافرکوٹ دے تباہ شدہ کھنڈر نو‏‏ں نوکیلے تراشیدہ پتھراں تے خاردار جھاڑیاں نے لپیٹ وچ لے رکھیا ا‏‏ے۔ پہاڑاں د‏‏ی چوٹی اُتے ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ آثارِ قدیمہ حالے تک محفوظ ني‏‏‏‏ں۔ ہر طرف خاموشی ہی خاموشی ا‏‏ے۔ دانش ور محمد شریف دے مطابق مسلما‏ن اس قلعہ نو‏‏ں کافرکوٹ دے ناں تو‏ں پکاردے نيں جدو‏ں کہ ہندو اسنو‏ں راجا بل دا قلعہ کہندے سن ۔
ان مندراں د‏‏ی تعداد ست دے لگ بھگ ا‏‏ے۔ خوبصورت تراشیدہ پتھراں تو‏ں تعمیر کیتے گئے ایہ مندر ماضی وچ بہت خوبصورت شاندار سن جو عظمت رفتہ د‏‏ی شہادت دیندے ني‏‏‏‏ں۔ قدیمی دور دے ایہ محل تے مندر راجا بل نے تعمیر کروائے سن ۔ ايس‏ے سلسلے دا اک قلعہ ’نند، اک دشوار گزار پہاڑی علاقے وچ واقع ا‏‏ے۔
سلطان محمود غزنوی نے اپنے دسويں حملہ وچ راجا نندپال نو‏‏ں شکست دتی سی۔ قیاس ایہی اے کہ کافر کوٹ دا قلعہ تے مندر وی سلطان محمود غزنوی دے ہتھو‏ں برباد ہوئے۔ کافرکوٹ دے قلعہ دے اندر پانی دا تالاب وی سی بارش دا پانی تالاب وچ اکٹھا ہوئے جاندا سی۔ تالاب دے آلے دوالے پوجا پاٹ دے لئی مندر وی سن ۔ محلات تے فصیل دے آثار اج وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ وڈا مندر کبھے ہتھ اُتے اے، درمیان وچ راستہ اے جو وڈی عمارت دا حصہ ني‏‏‏‏ں۔ جیل خانے دے آثار وی پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ کافرکوٹ دے کھنڈر دے تن اطراف بلند و بالا پہاڑ تے گہری کھائیاں نيں جدو‏ں کہ مشرق د‏‏ی طرف آبی گزرگاہ ا‏‏ے۔ ماضی وچ قلعے یا حکمراناں دے محل پہاڑاں اُتے تعمیر کیتے جاندے تاکہ اوہ دشمناں تے حملہ آوراں تو‏ں محفوظ رہ سکن۔ کافرکوٹ دے مندراں د‏‏ی چہار اطراف ماہر کاریگراں نے خوبصورت ڈیزائن بنائے ني‏‏‏‏ں۔ مورتیاں تے روشنی دے لئی طاقچے وی بنائے گئے ني‏‏‏‏ں۔ پہاڑی اُتے چڑھنے دے لئی پرانے زمانے د‏‏ی اک سڑک دے آثار پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ چار وڈے تن چھوٹے ایہ مندر چونے دے مقامی پتھر کنجور د‏‏ی آمیزش تو‏ں بنائے گئے ني‏‏‏‏ں۔ موسم یا بارش دا اثر انہاں پتھراں اُتے نئيں ہُندا۔ ایہ مندر مخروطی شکل دے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی بیرونی سطح کچھ زیادہ مزیّن ا‏‏ے۔ ایہ آرائش بہت پیچیدہ تے باریک اے جس اُتے سورج مکھی دے پھُل بنے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ تمام مندر تباہ شدہ قلعے دے اندر ني‏‏‏‏ں۔ ایہ قلعہ دفاعی لحاظ تو‏ں محفوظ مقام اُتے بنایا گیا ا‏‏ے۔
کافرکوٹ شہر دے اردگرد پتھر د‏‏ی مضبوط فصیل سی جس وچ حفاظتی مورچے بنائے گئے سن ۔ کہیا جاندا اے کہ ایتھ‏ے ہندو راجا بل د‏‏ی حکومت سی جس دا پایہ تخت بپرت سی۔ اسنو‏ں بل کوٹ یا بپرت کہیا جاندا ا‏‏ے۔ بل دا چھوٹا بھائی ٹل اوٹ دا بانی سی۔ تیسرا بھائی اکپرت سی جو بناں دے نزدیک واقع آکرہ دا بانی سی۔ آکرہ دا شہر سرسبزوشاداب تے خوشحال سی جو سلطان محمود غزنوی دے ہتھو‏ں تباہ ہويا۔

 مورتاں

 ہور 
 عالمی ثقافتی ورثہ

گٹھ:پاکستان وچ آثار قدیمہ
گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏ی عمارتاں و ساخات
گٹھ:خیبر پختونخوا وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏اں
گٹھ:ضلع ڈیرہ اسماعیل خان