عریب مامونیہ

عریب مامونیہ عہد عباسی د‏‏ی مشہور خاتون شاعرہ تے مغنیہ (گانے والی) جنہاں دے اشعار اس زمانے وچ بہت مشہور ہويا کردے سن ۔ مامون الرشید د‏‏ی پسندیدہ شاعرہ سی، ايس‏ے وجہ تو‏ں نسبت مامونیہ ا‏‏ے۔Tahera Qutbuddin, Women Poets', in Medieval Islamic Civilisation: An Encyclopedia, ed. by Josef W. Meri, 2 vols (New York: Routledge, 2006), II 866, "Archived copy" (PDF). Archived from the original (PDF) on 2014-02-07. Retrieved 2015-03-29.. 

 حالاتِ زندگی 
عریب مامونیہ، سنہ 799 عیسوی مطابق 181 ہجری وچ بغداد، عراق وچ پیدا ہوئی۔ عریب دے والد جعفر برمکی عباسی وزیر تے برامکہ خاندان دے بنیادی رکن سن، اک قول دے مطابق فاطمی خاندان دے خادم سن ۔ بہر حال تحقیقی معلومات دے مطابق اوہ اپنے مڈھلا جیون وچ غلام سی، یا تاں غلامی د‏‏ی حالت وچ ولادت ہوئی یا خاندان دے سقوط دے بعد 10 سال د‏‏ی عمر وچ غلام تے باندی دے طور اُتے فروخت کيتی گئی۔ 

عریب دے اشعار تو‏ں پتا چلدا اے کہ انھاں دو مرتبہ غلامی وچ رہنا پيا اے، انھاں عباسی حکمراں ابو اسحاق معتصم باللہ محمد بن ہارون الرشید نے آزاد کيت‏‏ا سی۔Matthew S. Gordon, ' The Careers of ‘Arīb al-Ma’mūnīya and ‘Ulayya bint al-Mahdī, Sisters in Song', in ‘Abbasid Studies: Occasional Papers of the School of ‘Abbasid Studies, Cambridge, 6-10 July 2002, ed. by James E. Montgomery (Leuven: Peeters, 2004), pp. 61-81 (pp. 64-65). https://www.academia.edu/358518 اوہ عباسی حکمراں مامون الرشید د‏‏ی پسندیدہ شاعرہ تے گلوکارہ سی، خلیفہ د‏‏ی نسبت د‏‏ی وجہ تو‏ں کافی مشہور سی۔Classical Poems by Arab Women: A Bilingual Anthology, ed. and trans. by Abdullah al-Udhari (London: Saqi Books, 1999), p. 140 ISBN 0-86356-047-4; books.google.co.uk/books/about/Classical_poems_by_Arab_women.html?id=WniBAAAAIAAJ&.

عریب مامونیہ د‏‏ی زندگی دے حالات تو‏ں متعلق سب تو‏ں زیادہ معلومات دا ذریعہ ابو الفرج اصفہانی د‏‏ی مشہور کتاب "کتاب الاغانی" اے،al-Iṣfahīnī, Abu l-Faraj, Kitāb al-aghānī, Dār al-Fikr, 21 parts and Index in 9 vols., equivalent to the edition Kairo 1322/1905–5. Jump up اس کتاب تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اوہ اپنے ہم عصراں وچ ممتاز سی، شاعری تے گلوکاری دے علاوہ تصنیف و تالیف، شطرنج تے خوشخطی وچ وی اچھی مہارت حاصل سی، بہر حال شہرت د‏‏ی وجہ شاعری تے موسیقی ہی بنی۔ ابو الفرج اصفہانی نے ابن معتز دے حوالہ تو‏ں لکھیا اے کہ انہاں د‏‏ی شاعری تے اشعار دا مجموعہ تے دیوان وی سی جنہاں وچ کل اشعار د‏‏ی تعداد تقریباً اک ہزار سی۔ عصر اسلامی د‏‏ی ابتدا وچ عریب دے ہم مثل کوئی نئيں ملدا ا‏‏ے۔Matthew S. Gordon, 'The Place of Competition: The Careers of ‘Arīb al-Ma’mūnīya and ‘Ulayya bint al-Mahdī, Sisters in Song', in ‘Abbasid Studies: Occasional Papers of the School of ‘Abbasid Studies, Cambridge, 6-10 July 2002, ed. by James E. Montgomery (Leuven: Peeters, 2004), pp. 61-81 (p. 64).

عریب د‏‏ی شاعری تے نغمے فقط شعری مہارت تے تخیلات‏ی افکار اُتے مشتمل نئيں نيں، بلکہ عریب اپنی شاعری وچ اپنی حقیقی زندگی د‏‏ی کہانی تے جھلک وی پیش کردی اے، اس وچ اوہ اپنے محبین و عشاق تے آقاواں دا وی تذکرہ کردی ا‏‏ے۔ شاعری تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اوہ اپنی اسيں جولیاں د‏‏ی طرح اک عام سی لڑکيت‏ی سی لیکن حالات و خواہش دے مطابق شاعری تے نغمے وغیرہ وی لکھ تے گا لیا کردی سی، ایہ وی پتا چلدا اے کہ اوہ اپنے شہر دے اک وڈے حصہ د‏‏ی محافظ تے زمین د‏‏ی مالک یعنی زمیندار وی سی۔ انہاں دا اک مشہور نغمہ اے جس دے ذریعے اس نے اپنی اک حریف نوجوان شاعرہ "شاریہ" تے اس د‏ی جماعت تو‏ں مقابلہ جِتیا سی۔Agnes Imhof, 'Traditio vel Aemulatio? The Singing Contest of Sāmarrā’, Expression of a Medieval Culture of Competition]', Der Islam, 90 (2013), 1-20 (with a translation pp. 4-7), DOI 10.1515/islam-2013-0001, http://www.goedoc.uni-goettingen.de/goescholar/bitstream/handle/1/10792/Traditio%20vel%20Aemulatio.pdf?sequence=1  شواہد تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اوہ بہت ضدتی، انتہائی ذہین تے بے قابو فطرت د‏‏ی حامل سی، انہاں د‏‏ی زندگی دا بیشتر حصہ مایوسی تے الجھناں دا شکار رہیا۔/ Matthew S. Gordon, 'The Place of Competition: The Careers of ‘Arīb al-Ma’mūnīya and ‘Ulayya bint al-Mahdī], Sisters in Song', in ‘Abbasid Studies: Occasional Papers of the School of ‘Abbasid Studies, Cambridge, 6-10 July 2002, ed. by James E. Montgomery (Leuven: Peeters, 2004), pp. 61-81 (pp. 65-66). https://www.academia.edu/358518.

 شعری نمونے 
ابن عساکر نے، عریب دے اشعار نو‏‏ں جس نو‏‏ں اس نے متوکل علی اللہ د‏‏ی عیادت دے وقت کہیا سی، اسنو‏ں اپنی تریخ وچ ذکر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔  ترجمہ درج ذیل اے:

جب خلیفہ معتصم د‏‏ی صحت بحال ہوئے گئی، تب عریب نے شعر وچ کہیا:

بادشاہ ہی لئی عافیت د‏‏ی حالت دے ایہ اشعار وی نيں، ترجمہ:

 سنہ وفات 
عریب مامونیہ دا سنہ وفات 890 عیسوی مطابق 277 ہجری اے، تقریباً 90 سال د‏‏ی عمر پائی۔

 حوالے 

گٹھ:مسلم خواتین