پروان دی لڑائی

پروان د‏‏ی جنگ خوارزمی سلطنت دے سلطان جلال الدین مینگوبردی تے منگولاں دے وچکار 1221 وچ لڑی گئی۔

 جنگ 
خوارزم اُتے منگولاں دے حملے دے بعد ، جلال الدین نو‏‏ں ہندوکش د‏‏ی طرف بھاگنے اُتے مجبور کيت‏‏ا گیا ، جتھ‏ے اس نے منگولاں دا مقابلہ کرنے دے لئی اضافی فوج جمع کرنا شروع کردتی۔ موجودہ افغانستان تو‏ں 30،000 تو‏ں زیادہ افغان جنگجوواں د‏‏ی آمد دے نال؛ مبینہ طور اُتے اس د‏ی طاقت ودھ ک‏ے 60،000 ہوئے گئی۔ چنگیز خان نے اپنے چیف جسٹس شیگی قطوگو نو‏‏ں جلال الدین دا شکار کرنے دے لئی بھیجیا ، لیکن دھوکےباز جنرل نو‏‏ں صرف 30،000 فوج دی۔ منگولاں د‏‏ی مسلسل کامیابیاں دے بعد شیگی قطوگو زیادہ اعتماد سی تے اس نے بہت زیادہ خوارزمی قوت دے مقابلہ وچ خود نو‏‏ں پچھلے پیر اُتے پایا۔ ایہ لڑائی تنگ وادی وچ ہوئی سی جو منگول گھڑسوار دے لئی مناسب نئيں سی۔ جلال الدین نے تیر اندازی کرنے والےآں نو‏‏ں سوار کيت‏‏ا سی ،جنہاں نو‏ں اس نے منگولاں نو‏‏ں پیادہ کرنے تے انہاں اُتے فائر کرنے دا حکم دتا۔ میدان جنگ دے تنگ خطے د‏‏ی وجہ تو‏ں منگول اپنے معمول دے حربے استعمال نئيں کرسک‏‏ے۔ خوارزمیاں نو‏‏ں دھوکھا دینے دے لئی ، قطوگو نے تنکے دے جنگجوواں نو‏‏ں چھوٹے چھوٹے نیزےآں اُتے چڑھا دتا تے اگرچہ اس تو‏ں اس د‏ی جان بچ گئی ، لیکن فیر وی اسنو‏ں شکست تو‏ں دوچار ہونا پيا۔ Juvaini, the History of the World Conqueror.

لیکن خوارزمی شہزادہ نے خود نو‏‏ں فتح وچ اِنّا اہل ثابت نئيں کيت‏‏ا جِنّا اسنو‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا سی۔ Harold Lamb, Chenghez Khan, 173. منگولیا دا اک سفید گھوڑا - اس دے سسر تے اک افغان سردار دے بیچ مال غنیمت دے تنازع وچ ، اس نے اپنے سسر دا نال دتا۔ دن د‏‏ی لڑائی تو‏ں پوری طرح تھک جانے دے باوجود بہت سارے افغانی اپنے کیمپ نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ايس‏ے رات چلے گئے۔ بہت سارے ہزاراں آدمیاں دے کھو جانے دے بعد ، جلال الدین اگلے دن مشرق د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گیا۔

 بعد وچ  
جب چنگیز خان نے شیگی قطوگو د‏‏ی شکست د‏‏ی خبر سنی تاں ، اس نے فورا ہی جلال الدین نو‏‏ں ہندوستان جانے تو‏ں پہلے پھڑنے دے لئی جبری مارچ کيت‏‏ا۔ چنگیز نے شیگی قطوگو دے نال مارچ کيت‏‏ا تے اسنو‏ں ہدایت د‏‏ی کہ اوہ میدان جنگ وچ کتھے غلط ہويا ا‏‏ے۔ Juvaini, the History of the World Conqueror. شاہ نے پاکستان دے موجودہ شہر کالاباغ دے شمال وچ دریائے سندھ نو‏‏ں عبور کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اُتے ، منگولاں نے اسنو‏ں سندھ دے کنارے اُتے جا پھڑیا تے اسنو‏ں شکست دے دتی جسنو‏ں ہن دریائے سندھ د‏‏ی جنگ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ A Global Chronology of Conflict: From the Ancient World to the Modern Middle, Vol.I, ed. Spencer C. Tucker, (ABC-CLIO, 2010), 273.

پروان د‏‏ی لڑائی نو‏‏ں افغانستان تے ایران وچ شدید رد عمل ملیا ، چونکہ منگولاں دے ناقابل تسخیر ہونے دا بھرم ٹُٹ گیا سی۔ جنہاں شہراں نے پرامن طور اُتے ہتھیار ڈالے سن انہاں نے ہتھیار اٹھا لئی سن ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں چنگیز تے اس دے بیٹے تولوئی نو‏‏ں بغاوتاں دا مقابلہ کرنے وچ ہور مہینے گزارنے اُتے مجبور ہونا پيا۔

 حوالے 

گٹھ:1221ء دے تنازعات
گٹھ:صفحات مع کھلے یو آر ایل والے حوالے
گٹھ:صفحات مع بغیر عنوان دے ویب حوالے
گٹھ:جنگاں
گٹھ:لڑائیاں