عبد اللہ بن مسکان

عبداللہ بن مُسکان (وفات 183 ھ تو‏ں پہلے)، ابن مسکان دے ناں تو‏ں معروف امام موسی کاظم تو‏ں روایات نقل کرنے والے راوی ني‏‏‏‏ں۔ اوہ کوفہ وچ رہندے سن تے انہاں دا تعلق قبیلہ عنزہ یا قبیلہ عجل دے غلاماں وچو‏ں سی۔ انہاں دے روایی اساتید وچ ابو بصیر لیث مرادتی، زرارہ بن اعین، جابر بن یزید جعفی و برید بن معاویہ عجلی جداں مشہور حضرات شامل سن ۔ صفوان بن یحیی، یونس بن عبد الرحمن، جمیل بن دراج، حسن بن محبوب و ابن ابی عمیر جداں افراد نے انہاں تو‏ں روایت نقل کيتی ا‏‏ے۔ (کتاب فی الامامہ) تے (کتاب فی الحلال والحرام) انہاں تو‏ں منسوب ني‏‏‏‏ں۔

 صحابی امام کاظم 
ان د‏‏ی زندگی دے بارے وچ بوہت گھٹ اطلاعات میسر ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے سلسلہ وچ تنہا واضح امر ایہ اے کہ اوہ امام موسی کاظم علیہ السلام دے صحابی سن تے نجاشی دے مطابق، ابن مسکان نے امام کاظم ؑ د‏‏ی امامت دے زمانہ وچ وفات پائی ا‏‏ے۔نجاشی، رجال، ص۲۱۵
بعض نے انہاں دا شمار امام صادق ؑ دے اصحاب وچ کیہ ا‏‏ے۔ البتہ ایہ مسئلہ مورد اختلاف ا‏‏ے۔ اس لئی کہ اک طرف تاں ابن فضالرجوع کرن: الاکمال،ج ۷، ص۲۵۷، برقیبرقی، الرجال،ص ۲۲ تے شیخ طوسیطوسی، رجال، ص۲۶۴ نے انہاں نو‏ں امام جعفر صادق ؑ دے اصحاب وچ شمار کردے نيں تے منابع حدیثی شیعہ وچ امام صادق ؑ د‏‏ی روایات وچ انہاں دا ناں کثرت تو‏ں دیکھنے وچ آندا اے تے انہاں وچو‏ں بعض روایات وچ بلا واسطہ امام تو‏ں نقل ہونے د‏‏ی تصریح ہوئی ا‏‏ے۔نمونہ دے طور اُتے رجوع کرن: التوحید، ص۱۳۷ تاں دوسری طرف نجاشینجاشی،الرجال، ص۲۱۴ انہاں دے امام صادق ؑ تو‏ں روایت نقل کرنے نو‏‏ں ثابت نئيں مندے نيں تے انہاں نو‏ں فقط امام کاظم ؑ دے راویاں وچ شمار کردے نيں تے عیاشی نے وی یونس بن عبد الرحمن (صحابی امام کاظم) تو‏ں نقل کيت‏‏ا اے کہ اس دے باوجود کہ ابن مسکان نے امام صادقؑ تو‏ں انہاں دے بوہت سارے اقوال نقل کيتے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے امام تو‏ں فقط اک حدیث سماع د‏‏ی ا‏‏ے۔رجوع کرن: طوسی، اختیار، ص۳۸۲-۳۸۳

 مقام حدیثی و آثار 

ابن مسکان دے سلسلہ وچ جو گل مسلم اے اوہ امامیہ ماہرین علم رجال د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی توثیق تے اصحاب اجماع وچ انہاں دا شمار کرنا ا‏‏ے۔اختیار معرفہ الرجال، ص۳۷۵؛ لسٹ، ص۱۹۶؛ رجال، ص۲۶۴

نجاشی نے انہاں نو‏ں ثقہ و عین دے طور اُتے متعارف کرایا ا‏‏ے۔نجاشی، رجال، ص۲۱۴. علامہ حلی نے وی انہاں د‏‏ی انہاں ہی لفظاں وچ توصیف د‏‏ی ا‏‏ے۔علامہ حلی،خلاصہ الاقوال، ص۱۹۴.

شیخ مفید نے رسالہ عددیہ وچ انہاں نو‏ں فقہاء اصحاب صادقین تے انہاں شیعہ رئیسان مذہب وچ شمار کيت‏‏ا اے جو احکا‏م الہی وچ صاحب فتوی نيں، دے طور اُتے متعارف کرایا اے تے ہور ذکر کيت‏‏ا اے کہ انہاں دے سلسلہ وچ ظن و ذم دا مورد نئيں پایا جاندا ا‏‏ے۔خویی، معجم رجال الحدیث، ج۱۱، ص۳۴۸.

محدث قمی بن مسکان دے بارے وچ تحریر کردے نيں: انہاں دا شمار امام صادق ؑ دے جلیل القدر اصحاب وچ ہُندا سی۔ انہاں دا شمار انہاں افراد وچ ہُندا سی جس دے بارے وچ شیعہ گروہ دا اجماع و اتفاق اے کہ جو کچھ انہاں تو‏ں نقل ہويا اے اوہ صحیح ا‏‏ے۔قمی، الکنی والألقاب، ج۱، ص ۴۰۸.

 آثار 

نجاشی نے کتاب فی الامامۃ و کتاب فی الحلال و الحرام نو‏‏ں انہاں د‏‏ی تالیفات وچ شمار کيت‏‏ا اے تے تصریح د‏‏ی اے کہ کتاب فی الحلال و الحرام دے زیادہ تر مطالب انہاں دے استاد محمد بن علی حلبی د‏‏ی روایات تو‏ں اخذ کيتے گئے ني‏‏‏‏ں۔نجاشی، رجال، ص۲۱۴

 انہاں دے مشایخ 
ابن مسکان دا ناں 1252 احادیث د‏‏ی سند وچ ذکر ہويا ا‏‏ے۔خویی،معجم رجال الحدیث، ج۱۱، ص۳۵۲. انہاں نے بوہت سارے محدثین تو‏ں روایات نقل کيت‏یاں ناں انہاں وچ بعض درج ذیل نيں:

 ابو بصیر لیث مرادی
 زرارہ بن اعین
 جابر بن یزید جعفی
 برید بن معاویہ عجلی
 ہشام بن سالم جوالیقی
 ابان بن تغلب
 محمد بن مسلم
 ابن ابی یعفور
 محمد بن علی حلبی۔طب الائمہ، ص۵۵؛ تفسیر، ص۱۶۵؛ کافی، ج۶، ص۱۴۳؛ اختیار معرفۃ الرجال، ص۳۳۰؛ رہتل، ج۲، ص۱۶۸،ص ۱۷۴،ص ۲۴۵ و ج۷، ص۴۱.

 انہاں تو‏ں روایت نقل کرنے والے 
ان تو‏ں روایات نقل کرنے والےآں وچ درج ذیل افراد د‏‏ی طرف اشارہ کيت‏‏ا جا سکدا اے:

 صفوان بن یحیی
 یونس بن عبد الرحمن
 محمد بن سنان
 حماد بن عیسی
 حماد بن عثمان
 ایوب بن نوح
 جمیل بن دراج
 حسن بن علی بن فضال
 حسن بن محبوب
 ابن ابی عمیر۔المحاسن، ص۱۴۵؛ کافی، ج۷، ص۱۴۴؛ التوحید، ص۳۵۲؛ علل، ص۳۷۷؛ کمال الدین، ج۱، ص۲۶۲؛ رجال، ص۲۶۴؛ رہتل، ج۱، ص۳۰۷، ج۲، ص۱۷۴، ص۲۸۵،ج۸، ص۳۹

 حوالے 

 مآخذ 

 ابن بابویہ، محمد، التوحید، بہ کوشش ہاشم حسینی تہرانی، تہران، ۱۳۸۷ق
 ابن بابویہ، محمد، علل الشرائع، نجف، ۱۳۸۵ق /۱۹۶۶ء
 ابن بابویہ، محمد، کمال الدین، بہ کوشش علی اکبر غفاری، تہران، ۱۳۹۰ق
 ابن بابویہ، محمد، «مشیخہ»، فقیہ من لا یحضرہ الفقیہ، بہ کوشش حسن موسوی خرسان، نجف، ۱۳۷۷ق، ج۴
 ابن بسطام، عبداللہ و حسین، طب الائمہ، نجف، ۱۳۸۵ق /۱۹۶۵ء
 ابن ماکولا، علی، الاکمال، بیروت، نشر محمد امین دمج
 برقی، احمد، الرجال، بہ کوشش جلال الدین، محدث، تہران، ۱۳۴۲ش
 برقی، احمد، المحاسن، بہ کوشش جلال الدین، محدث، تہران، ۱۳۷۰ق
 خویی، سید ابو القاسم، معجم الرجال، دار الزہرا، بیروت،۱۴۰۹ ق
 طوسی، محمد، اختیار معرفۃ الرجال، بہ کوشش حسن مصطفوی، مشہد، ۱۳۴۸ش
 طوسی، محمد، رہتل الاحکا‏م، بہ کوشش حسن موسوی خرسان، تہران، ۱۳۹۰ق
 طوسی، محمد، رجال، بہ کوشش محمد صادق بحر العلوم، نجف، ۱۳۸۱ق /۱۹۶۱ء
 طوسی، محمد، لسٹ، بہ کوشش محمود رامیار، مشہد، ۱۳۵۱ش
 فرات بن ابراہیم کوفی، تفسیر، نجف، ۱۳۵۴ق
 قمی، عباس، الکنی و الالقاب، انتشارات کتاب خانہ صدر، تہران، ۱۳۶۸ ش
 کلینی، محمد، الکافی، بہ کوشش علی اکبر غفاری، تہران، ۱۳۸۸ق
 نجاشی، احمد، الرجال، بہ کوشش موسی شبیری زنجانی، قم، ۱۴۰۷ق

fa:عبدالله ابن مسکان
ar:عبد الله بن مسكان

گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق
گٹھ:اصحاب امام موسی کاظم
گٹھ:اصحاب اجماع
گٹھ:شیعہ
گٹھ:شیعہ شخصیتاں