علی بن جعد

علی بن جَعد بن عبید، کنیت: ابو الحسن سی، نسبت: بغدادی جوہری اے، اپنے زمانہ وچ حدیث دے امام تے حافظ سن، حجت منے جاندے سن،1 ـ ظفر احمد عثمانی تھانوی کہندے نيں: حجت جسنو‏ں تن لکھ احادیث یاد ہون، بحوالہ: قواعد في علوم الحديث : 29. بغداد دے مسند (حدیث وچ سند) شمار ہُندے سن، بنو ہاشم دے آزاد کردہ غلام سن، پیدائش سنہ 134ہجری وچ ہوئی۔

 ثقاہت ائمہ د‏‏ی نظر وچ  
 علامہ ذہبی کہندے نيں: «علی بن جعد بغدادی جوہری امام، حافظ ارد حجت سن، بغداد وچ سند سن »2 ـ سير أعلام النبلاء : 10 / 459 الرقم 152..
 محمد بن حماد کہندے نيں: «ثقہ تے سچے راوی ہیں»3 ـ تاريخ بغداد : 11 / 365.
 نسائی کہندے نيں: «سچے راوی ہیں»4 ـ تهذيب الكمال : 20 / 350..
 ابو حاتم کہندے نيں: «حافظہ انتہائی کمال دا سی، سچے راوی سن، ميں نے کِس‏ے محدث نو‏‏ں نئيں دیکھیا کہ لفظ بلفظ حدیث نو‏‏ں یاد ک‏ر ک‏ے بنا کِس‏ے غلطی بیان کر دے سوائے علی بن جعد کے»5 ـ الجرح والتعديل : 6 / 178 الرقم 974..
 ابن عدی کہندے نيں: «ماں انہاں تو‏ں بیان کردہ ثقہ راوی تو‏ں روایات وچ کوئی منکر حدیث نئيں دیکھی، امام بخاری اپنی سخت شرائط دے باوجود انہاں تو‏ں اپنی صحیح وچ روایت کردے ہیں»6 ـ الكامل : 5 / 1857..

 شیعیت 
ابن حجر کہندے نيں: «ثقہ تے معتبر راوی نيں، انہاں اُتے شیعیت دا الزام اے »تقريب التهذيب : 2 / 33 الرقم 303.۔ ابن قتیبہ نے شیعہ شمار کيت‏‏ا اے،2 ـ المعارف : 624.۔ جوزجانی کہندے نيں: «علی بن جعد بدعت دے علاوہ چیزاں نو‏‏ں لازم پکڑدے سن، حق تو‏ں منحرف سن »3 ـ تهذيب الكمال : 20 / 346.یہ گل محل نظر اے، ورنہ امام بخاری جداں محدث ایداں دے شخص تو‏ں کِداں بارہ حدیثاں بیان کريں گا تاں حق تو‏ں منحرف ہوئے گا۔ واللہ اعلم۔۔

 طبقہ تے روات 
ابن حجر نے نويں طبقہ دے صغار وچ شمار کيت‏‏ا ا‏‏ے۔۔

مزی نے کہیا اے کہ مندرجہ ذیل حضرات تو‏ں روایات بیان کيتی ا‏‏ے۔
ابراہیم بن سعد ، اسرائیل بن یونس ، اسماعیل بن عیاش ، ایوب بن عتبہ الیمامی ، بحر بن کنيز السقاء ، جریر بن حازم ، جسر بن الحسن ، حریز بن عثمان الرحبی ، حسن بن صالح بن حی ، حسین بن زید العلوی ، حماد بن زید ، حماد بن سلمہ ، ربیع بن صبیح ، زہیر بن معاویہ ، سفیان الثوری ، سفیان بن عیینہ ، سلیمان بن المغیرہ ، وسلام بن مسکین ، شریک بن عبد اللہ ، شعبہ بن الحجاج ، شیبان بن عبد الرحمن ، صخر بن جویریہ ، صدقہ بن موسى الدقیقی ، عاصم ابن محمد بن زید العمری ، ابو مسعود عبد الاعلى بن ابی المستے ، عبد الحمید ابن بہرام ، عبد الرحمن بن ابی بکر الملیکی ، عبد الرحمن بن ثابت بن ثوبان تے عبد الرحمن بن عبد اللہ بن دینار۔

 استاداں 
شعبہ ، ابن ابی ذئب ، حریز بن عثمان (صغار تابعین وچو‏ں)، جریر بن حازم ، سفیان الثوری ، المسعودی ، فضیل بن مرزوق ، القاسم بن الفضل الحدانی ، عبد الرحمن بن ثابت بن ثوبان ، مبارک بن فضالہ ، یزید بن ابراہیم التستری ، معروف بن واصل ، ہمام بن یحیى ، بحر بن کنيز السقاء ، جسر بن الحسن، حسن بن صالح بن حی ، الحمادین ، ربیع بن صبیح ، سلیمان بن المغیرہ ، سلام بن مسکین ، شیبان النحوی ، صخر بن جویریہ ، عاصم بن محمد العمری ، عبد الحمید بن بہرام ، عبد العزیز بن الماجشون ، مالک بن انس ، علی بن علی الرفاعی ، قیس بن الربیع ، محمد بن راشد ، محمد بن طلحہ بن مصرف ، محمد بن مطرف ، ورقاء بن عمر ، ابو الاشہب العطاردی ، ابو عقیل یحیى بن المتوکل تے دوسرے محدثین علما تو‏ں سماعت کيتی۔

 تلامذہ 
امام بخاری ، ابو داود ، یحیى بن معین ، خلف بن سالم، احمد بن حنبل ، احمد بن ابراہیم الدورقى ، الزعفرانی ، ابو حاتم ، ابو زرعہ ، ابراہیم الحربی ، ابو بكر الصاغانی ، ابن ابی الدنیا ، احمد بن علی بن سعید المروزی ، احمد بن محمد بن خالد البراثی ، موسى بن ہارون ، احمد بن یحیى الحلوانی ، صالح بن محمد جزرہ ، عمر بن اسماعیل بن ابی غیلان ، محمد بن عبدوس بن كامل ، محمد بن یحیى المروزی ، ابو یعلى الموصلی ، ابو القاسم البغوی ، احمد بن حسین بن اسحاق الصوفی تے دوسرے ائمہ و علما تے محدثین نے آپ تو‏ں علم و حدیث لیا۔

محمد بن عبد اللہ بن یوسف مہری کہندے نيں: اسيں تو‏ں ابو بکر بن ابو ایوب نے بیان کيت‏‏ا کہ ميں نے اپنے والد تو‏ں سنیا، انھاں نے کہیا کہ ميں نے علی بن جعد نو‏‏ں ایہ فرماندے ہوئے سنیا کہ: ميں نے اعمش نو‏‏ں دیکھیا اے لیکن انہاں تو‏ں کچھ لکھ نئيں سکيت‏‏ا۔

موسی بن حسن صقلی کہندے نيں: اسيں علی بن جعد نے کہیا: وچ بصرہ سنہ 156 وچ آیا تے سعید بن ابو عروبہ باحیات سن ۔

نفطویہ کہندے نيں: علی بن جعد د‏‏ی بغداد تو‏ں عمر وچ دس سال وڈے نيں تے ابو القاسم بغوی سامرا تو‏ں چھ سال وڈے ني‏‏‏‏ں۔

ابن ابی الدنیا کہندے نيں: مینو‏ں موسی بن داؤد دے واسطے تو‏ں خبر ہوئی اے کہ انھاں نے فرمایا: ميں نے علی بن جعد تو‏ں زیادہ ذہین تے یاد کرنے والا نئيں پایا، اسيں لوک ابن ابی الذئب دے پاس سن انھاں نے اسيں تو‏ں ویہہ حدیثاں بیان کيتی، انھاں نے (علی بن جعد) انہاں سب نو‏‏ں یاد ک‏ر ليا تے سانو‏ں املا کرایا۔

عبد الخالق بن منصور کہندے نيں: ميں نے یحییٰ بن معین نو‏‏ں فرماندے ہوئے سنیا: ميں نے علی بن جعد تو‏ں تیس سال تو‏ں زیادہ انہاں تو‏ں احادیث لکھیا ا‏‏ے۔ اس گل نو‏‏ں انھاں نے سنہ 225 وچ کہیا ا‏‏ے۔

بغوی کہندے نيں: ميں نے علی بن جعد نو‏‏ں ایہ کہندے ہوئے سنیا: ميں نے سفیان ابن عینیہ تو‏ں سنہ 160 وچ کوفہ وچ املا کيت‏‏ا اے، انھاں نے اک صحیفہ تو‏ں سانو‏ں املا کرایا سی۔

 وفات 
علی بن جعد نے 26 رجب سنہ 230ہجری وچ وفات پائی، وفات دے وقت انہاں د‏‏ی عمر 96 سال سی۔

 حوالے 

گٹھ:علمائے دین سنت
گٹھ:تبع تابعی راویان حدیث
گٹھ:230ھ دیاں موتاں