فرانسیسی-شامی جنگ

فرانس تے شام د‏‏ی جنگ 1920 دے دوران شام تے فرانس دی نويں قائم کردہ عرب بادشاہت دے ہاشمی حکمراناں دے وچکار ہوئی۔ میسالون د‏‏ی لڑائی وچ عروج اُتے آنے والی اک لڑائی دے دوران ، فرانسیسی افواج نے 24 جولائ‏ی 1920 نو‏‏ں دمشق وچ داخل ہونے والے ہاشمی بادشاہ شاہ فیصل تے اس دے حامیاں د‏‏ی فوجاں نو‏‏ں شکست دے دی۔ 25 جولائ‏ی نو‏‏ں شام وچ اک نويں فرانسیسی حکومت دا اعلان کيتا گیا ، جس دا سربراہ علاء الدین الدروبی سی۔ Eliezer Tauber The Formation of Modern Syria and Iraq. p.37 تے آخر کار شام نو‏‏ں فرانسیسی مینڈیٹ برائے شام تے لبنان دے تحت متعدد مؤکل ریاستاں وچ تقسیم کردتا گیا۔ برطانوی حکومت ، عراق وچ نويں مینڈیٹ وچ اپنی حیثیت دے بارے وچ فکر مند ، مفرور فیصل نو‏‏ں عراق دا نواں بادشاہ بنانے اُتے متفق ہوگئی۔

 پس منظر 
پہلی جنگ عظیم دے اختتام دے نیڑے ، ایڈمنڈ آلنبی دے مصری مہماندی دستےآں نے 30 ستمبر ، 1918 نو‏‏ں دمشق اُتے قبضہ کرلیا ، تے اس دے فورا بعد ہی 3 اکتوبر ، 1918 نو‏‏ں ، ہاشمی حکمران فیصل دمشق وچ داخل ہويا ، عرب بغاوت دے آخری مراحل وچ ، عثمانیاں 5 اکتوبر 1918 نو‏‏ں ، جنرل ایلنبی د‏‏ی اجازت تو‏ں ، فیصل نے دمشق وچ عرب آئینی حکومت دے قیام دا اعلان کيتا۔

ابتدائی طور اُتے خفیہ 1916 دے سائکوس پکوٹ معاہدے دے نفاذ دے بعد ، جس نے فرانس تے برطانیہ دے وچکار سلطنت عثمانیہ د‏‏ی مقبوضہ باقیات نو‏‏ں تقسیم کيتا ، لیونت وچ فرانسیسی فوجی انتظامیہ دا قیام عمل وچ آیا۔ جنرل ہنری گوراڈ نو‏‏ں مشرق وسطی وچ فرانسیسی حکومت دا نمائندہ تے شام وچ قائم مرکز ، لیونت د‏‏ی فرانسیسی فوج دا کمانڈر مقرر کيتا گیا سی۔

اگرچہ یورپ وچ پیش آنے والے واقعات جو بالآخر شام د‏‏ی عرب مملکت نو‏‏ں فرانسیسی مینڈیٹ وچ شامل کردین گے ، اوہ شام دے قوم پرست معاشراں نو‏‏ں الفتات (ینگ عرب سوسائٹی) جداں قومی کانگریس د‏‏ی تیاریاں دا وی متحرک کريں گا۔ شام دے انہاں قوم پرست معاشراں نے ہاشمی حکمران فیصل دے ماتحت عرب دنیا نو‏‏ں متحد کردے ہوئے اک عرب مملکت دے لئی مکمل آزادی د‏‏ی وکالت کيتی۔ شامی کانگریس دا پہلا باضابطہ اجلاس 3 جون 1919 نو‏‏ں ہويا سی تے الفتات ممبر ہاشم التاسی اس دا صدر منتخب ہويا سی۔ Eliezer Tauber. The Formation of Modern Syria and Iraq. Frank Cass and Co. Ltd. Portland, Oregon. 1995. 25 جون نو‏‏ں ، کنگ کرین کمیشن دمشق پہنچیا تاں اوہ پرچے بھڑک اٹھے جس وچ کہیا گیا سی کہ "آزادی یا موت"۔ 2 جولائ‏ی ، 1919 نو‏‏ں ، شامی کانگریس نے فیصلےآں دے بادشاہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں شام دے مکمل طور اُتے آزاد آئینی بادشاہت د‏‏ی تشکیل تو‏ں متعلق متعدد قرارداداں پاس کيتیاں ، جنہاں تو‏ں ریاستہائے متحدہ تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی گئی ، تے فرانسیسیاں دے دعویدار کسی وی حقوق تو‏ں انکار کيتا گیا۔ فیصل د‏‏ی ایہ امیداں کہ یا تاں انگریز یا امریکی اس د‏ی مدد نو‏‏ں پہنچیاں گے تے فرانسیسیاں دے خلاف مداخلت کرن گے جس تو‏ں بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں شام د‏‏ی عرب مملکت د‏‏ی تخلیق تے تباہی دے لئی متعین کیٹلیسٹ: اینگلو فرانسیسی معاہدہ سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ اینگلو فرانسیسی معاہدے نے شام تو‏ں برطانوی فوجیاں دے انخلا دے لئی مہیا د‏‏ی تے شام وچ برطانوی فوج د‏‏ی شمولیت دے خاتمے دا اشارہ دتا۔

آخر کار ، فیصل جنوری 1920 وچ کلیمینساؤ دے نال مذاکرات اُتے مجبور ہوئے گیا جس وچ ایہ شرط رکھی گئی سی کہ فرانسیسی شامی ریاست دے وجود نو‏‏ں برقرار رکھے گا تے جدو‏ں تک کہ فرانسیسی حکومت صرف حکومت فراہ‏م کرنے والے مشیراں ، مشیراں تے تکنیکی ماہرین د‏‏ی موجودگی وچ شام وچ فوج نئيں رکھے گا۔ Elie Kedourie. England and the Middle East: The Destruction of the Ottoman Empire 1914–1921. Mansell Publishing Limited. London, England. 1987. اس سمجھوتہ د‏‏ی خبراں نے فیصل دے شدید مخالف فرانسیسی تے آزادی پسند ذہن رکھنے والے حامیاں نو‏‏ں اچھی طرح تو‏ں فائدہ نئيں پہنچایا جنھاں نے فیصل اُتے فوری طور اُتے فرانس تو‏ں اپنی وابستگی نو‏‏ں پلٹانے دے لئی دباؤ ڈالیا ، جو اس نے کيتا۔

 جنگ دی تریخ 

 ملک گیر بغاوتاں 
جنوری 1920 وچ کلیمینساؤ مذاکرات دے نتیجے وچ ، فرانسیسی افواج دے خلاف متشدد حملے شام بھر وچ وقوع پذیر ہوئے تے مؤثر طریقے تو‏ں شامی کانگریس مارچ 1920 وچ فیصل نو‏‏ں شام دا بادشاہ قرار دینے دے نال نال شام د‏‏ی عرب بادشاہت نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے قائم کرنے دے لئی جمع ہوئے گئی۔ ہاشم التاسی بطور وزیر اعظم۔ شام دی اک آزاد عرب مملکت دا اعلان 8 مارچ 1920 نو‏‏ں دمشق وچ اس د‏ی حکمرانی کيت‏ی نوعیت دے بارے وچ فرانسیسیاں دے نال اک واضح تنازعہ وچ ہويا۔

اس اقدام نو‏‏ں فوری طور اُتے برطانیہ تے فرانس نے مسترد کردتا سی تے لیگ آف نیشنز کی جانب تو‏ں شام 1920 دے بارے وچ واضح طور اُتے فرانسیسیاں دے مینڈیٹ دے قیام دے لئی سان ریمو کانفرنس نو‏‏ں بلايا گیا سی۔ جلد ہی ، فرانسیسیاں دے نال شامی عرب قوم پرستاں د‏‏ی جنگ شام دے نويں اعلان کردہ عرب مملکت دے لئی تباہ کن مہم بن گئی۔ اس خطے وچ متعدد پُرتشدد واقعات جداں عرب ملیشیاواں نے شروع کيتا ، جداں تل ہائی د‏‏ی جنگ ، فرانسیسیاں د‏‏ی ہور بین الاقوامی حمایت دا باعث بنی۔

لیگ آف نیشنز نے منصوبہ دے مطابق شام دے فرانسیسی مینڈیٹ نو‏‏ں دتے جانے دے بعد ، فرانسیسی جنرل گوراڈ نے شام د‏‏ی حکومت نو‏‏ں الٹ میٹم جاری کيتا کہ اوہ اپنی فوجاں نو‏‏ں ختم کردے تے فرانسیسی کنٹرول دے تابع ہون۔ فرانسیسیاں دے نال اک طویل خونی لڑائی دے نتائج تو‏ں پریشان ، شاہ فیصل نے خود 14 جولائ‏ی 1920 نو‏‏ں ہتھیار ڈال دتے ، Eliezer Tauber. The Formation of Modern Syria and Iraq. Frank Cass and Co. Ltd. Portland, Oregon. 1995. لیکن اس دا پیغام جنرل تے شاہ فیصل دے وزیر دفاع یوسف العظمہ تک نئيں پہنچیا ، جو بادشاہ نو‏‏ں نظرانداز کردے سن ، فرانس د‏‏ی پیش قدمی تو‏ں شامی عرب سلطنت دا دفاع کرنے دے لئی میسالون وچ اک فوج د‏‏ی قیادت کيتی۔ دمشق د‏‏ی ہاشمیائی حکومت نے ہچکچاندے ہوئے فرانسیسی الٹی میٹم دے سامنے جمع کروا دتا تے اپنی فوجاں نو‏‏ں ختم کردتا۔

 میسالون د‏‏ی لڑائی 
شاہ فیصل د‏‏ی فرانس دے الٹی میٹم نو‏‏ں قبول کرنے دے باوجود ، یوسف العظمہ نے ایسا کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ اس نے جدید فوج تو‏ں وابستہ ماہر فرانسیسی فوج دے مقابلے وچ خراب فوجیاں تے عام شہریاں دا اک چھوٹا جہا دستہ اٹھایا تے انہاں نو‏ں میسالون لے گیا۔ اگرچہ اسنو‏ں جنگ دے نتائج دے بارے وچ کوئی وہم نئيں سی ، اُتے العظمہ ایہ واضح کرنا چاہندا سی کہ فرانسیسی قبضے نو‏‏ں کسی قانونی حیثیت تو‏ں انکار کرنے دے لئی شام جنگ دے بغیر ہتھیار نئيں ڈالے گا۔ میثالون د‏‏ی لڑائی دا نتیجہ شام د‏‏ی کرشنگ شکست دا باعث ہويا۔ جنرل ماریانو گوئبیت د‏‏ی کمانڈ وچ فرانسیسی افواج نے شامی افواج نو‏‏ں آسانی تو‏ں شکست دے دی۔ جنگ وچ یوسف العظمہ ماریا گیا۔

 آخری مراحل 
جنگ دا آخری مرحلہ 24 جولائ‏ی 1920 نو‏‏ں ہويا۔  جدو‏ں فرانسیسی فوجاں بغیر کسی مزاحمت دے دمشق وچ داخل ہوئیاں ۔ اگلے ہی روز ، شام د‏‏ی عرب مملکت دا خاتمہ ہوگیا ، تے فرانسیسی حکمرانی نو‏‏ں سرکاری طور اُتے دوبارہ انسٹال کيتا گیا۔

 بعد وچ  
سان ریمو کانفرنس تے میسالون د‏‏ی لڑائی وچ شام وچ شاہ فیصل د‏‏ی قلیل المدت بادشاہت د‏‏ی شکست دے بعد ، فرانسیسی جنرل ہنری گوراڈ نے اس علاقے وچ سول انتظامیہ قائم کيتا۔ مینڈیٹ دا علاقہ چھ ریاستاں وچ تقسیم کيتا گیا سی۔ اوہ ریاست دمشق (1920) ، ریاست حلب (1920) ، علوی اسٹیٹ (1920) ، جبل دروز (1921) ، الیگزینڈریٹا (1921) ( ترکی وچ جدید دور دا ہاندے ) تے ریاست عظیم تر ریاست لبنان (1920) ، جو بعد وچ لبنان دا جدید ملک بن گیا۔

 ہور ویکھو 

 شامی انقلاب
 سلطان الاترش
 مشرق وسطی وچ جدید تنازعات د‏‏ی لسٹ

 کتابیات 

 فرانس شام قبضہ 1919–1920

 حوالے 

گٹھ:1920ء دے تنازعات
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات