امرائے ہنود (کتاب)

امرائے ہنود – یعنی انہاں ہندو امرا دے حالات جو سلطنت مغلیہ وچ ممتاز عہدےآں اُتے سرفراز رہے (نويں اشاعت وچ کتاب دا ناں عہد مغلیہ دے ہندو امرائے سلطنت رکھیا گیا اے ) عہد مغلیہ دے ہندو امرا دے تذکراں اُتے مشتمل اے جنہاں نو‏ں انجمن ترقی اردو ہند د‏‏ی فرمائش اُتے منشی محمد سعید احمد مارہروی نے مرتب کیتا ا‏‏ے۔ کتاب دے پہلے باب وچ مولف نے ہندومت دے متعلق ابتدائی معلومات، ہندوستان دے اصل باشندےآں، منو دے قوانین تے ہندوستانی معاشرے وچ برہمناں د‏‏ی فوقیت دے مظاہر اُتے مختصراً روشنی پائی ا‏‏ے۔ باب دوم ہندوستان د‏‏ی مذہبی آزادتی، اسلام د‏‏ی آمد تے ہندومت اُتے مسلما‏ن علما د‏‏ی آرا تے مسلما‏ن حکمراناں د‏‏ی بے تعصبی دے واقعات وغیرہ درج کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ بعد وچ عہد بعہد انہاں ہندو شرفا، سرداراں تے امرا دا تذکرہ کیتا گیا اے جنہاں نو‏ں مغل سلاطین نے اپنی سلطنت وچ اُچے مناصب اُتے فائز کیتا سی۔

منشی سعید احمد مارہروی د‏‏ی ایہ کتاب سب تو‏ں پہلے سنہ 1932ء وچ انجمن ترقی اردو ہند دے زیر اہتمام شائع ہوئی سی۔

 لسٹ مضامین 

 باب اول تمہید، ہندوستان وچ ہندو ایرین فاتحین دا اپنے مفتوحین تو‏ں برتاؤ 

 ہندوستان دے اصلی باشندے
 ایرین فاتح
 قوانین منو
 برہمناں د‏‏ی فوقیت

 باب دوم مسلماناں دے عہد وچ مذہبی آزادی 

 سندھ وچ مذہبی آزادی
 ہندوستان وچ مذہبی آزادی
 مندراں دا وقف
 نويں مندر
 دکن وچ مذہبی آزادی
 میلہ سورج گہن
 نگال وچ مسیحی
 واعظین ہنود
 جزیہ د‏‏ی بحث
 مسلما‏ن بادشاہ تے اشاعت اسلام
 اشاعت اسلام دا مختصر حال
 مذہب ہنود د‏‏ی نسبت مسلما‏ن بزرگاں د‏‏ی رائے
 میلہ تھانیسر د‏‏ی نسبت اک مسلما‏ن د‏‏ی رائے
 باب سوم مال و جائداد تے قانونی تے ہور معاشرت دے حقوق
 مال و جائداد دے حقوق
 معاوضہ اراضی
 قانونی حقوق تے حق قصاص
 مقدمات دیوانی و فوجداری
 عاملانہ تے عدالدی اختیارات د‏‏ی علیحدگی
 اورنگزیب سرکار شاہی اُتے دعویٰ
 شیرشاہی عدل
 عہد اکبری دے ہندو علما
 عہد جہانگیری دے ہندو علما
 عہد شاہجہانی دے ہندو علما
 عہد عالمگیری دے ہندو فاضل
 محمد شاہ عادل دا لنگر خانہ
 شاہان مغلیہ دے لنگر خانے
 لباس تے رسوم و رواج

 باب چہارم ملکی حقوق 

 ہندوواں نو‏‏ں سندھ وچ ملکی حقوق عطا ہونا
 خاص ہندوستان وچ ملکی حقوق دا عطا ہونا
 فرمان عالمگیری
 خاندان مغلیہ دے امرا ہنود د‏‏ی لسٹ
 اکبری تے شاہجہانی عہد دے ہندو تے مسلما‏ن امرا د‏‏ی لسٹ
 دکن وچ ملکی حقوق
 دکن وچ ہندوواں دا فوجی ملازمت وچ بھرتی ہونا

 باب پنجم ہندو امرائے سلطنت دا حال 
اس باب دے تحت تقریباً 173 ہندو امرا دا حال بیان کیتا گیا ا‏‏ے۔

 راجہ ادھے سنگھ راٹھور 
ادھے سنگھ مارواڑ جو بعد وچ جودھ پور کہلایا (موجودہ دور وچ راجستھان ریاست انڈیا وچ ) دے فرماں روا سن ۔ انہاں د‏‏ی عرفیت موٹا راجا وی ا‏‏ے۔ انہاں نے 1595-1583 تک حکمرانی کيتی۔ادھے سنگھراؤ مالدیو راٹھورفرمان روائے جودھ پور دا بیٹا سی۔ اس خاندان عظیم الشان وچ صدہا سال تو‏ں حکومت تے امارت دا نقشہ جما ہويا سی۔

 راؤ مالدیو راٹھور 
مالدیو راٹھور مارواڑ دے فرماں روا سن ، مارواڑ بعد وچ جودھ پور کہلایا (موجودہ دور وچ راجستھان انڈیا)۔ انہاں دے والد دا ناں راؤ گنگا جی تے والدہ دا ناں رانی پدماوندی سی۔  راؤ ملدیو نے خانواہ د‏‏ی لڑائی وچ اک شہزادے د‏‏ی حیثیت تو‏ں حصہ لیا سی گو ایہ لڑائی راجپوت ہار گئے سن جس تو‏ں تمام راجپوت حکمران بھارت وچ کمزور ہوئے گئے۔ مالدیو د‏‏ی عمدہ حکمرانی وچ مارواڑ اک تگڑی ریاست راجپوت ریاست بن گئی جس نے شمالی بالادستی نو‏‏ں للکارا تے بدیشی راج دے خلاف بھرپور مزاحمت کيتی۔ مالدیو نے مغل تے سوری دونے سلطنتاں تو‏ں اتحاد کرنے تو‏ں انکار کیتا تے اس پالیسی اُتے اس دے بعد راجا بننے والا بیٹا چندرسین راٹھور وی قائم رہیا۔

راجہ رام سنگھ کچھواہا

مہاراجہ سوائی جے سنگھ

 انہاں امرا د‏‏ی لسٹ جنہاں دے حالات دوسرے امرا دے حالات وچ لکھے گئے نيں 
121 امرا د‏‏ی لسٹ

 ضمیمہ 

 ضمیمہ نمبر 1 اجمالی لسٹ ہندو امرا عہدوار 
 عہد اکبری دے ہندو امرا
 عہد جہانگیری
 عہد شاہجہانی
 عہد عالمگیری
 عہد بہادر شاہ لغایتہ محمد شاہ

 ضمیمہ نمبر 2  عہدے تے تنخواہ 
مختصرا امرا د‏‏ی تنخوانيں انہاں دے عہدےآں دے مطابق بیان کيتی گئی ني‏‏‏‏ں۔

 کتابیات 
 تاثر الامرا
 میر عبد الرزاق
 آئین اکبری، فیضی

 حوالے 
 عہد مغلیہ وچ ہندو امرا ، منشی محمد سعید احمد مارہروی

گٹھ:سلطنت مغلیہ توں متعلق کتاباں
گٹھ:جائزہ کتاباں
گٹھ:کتاباں