خواجہ عبداللہ خورد

خواجہ عبد اللہ خورد خواجہ محمد باقی باللہ دے دوسرے تے چھوٹے فرزند ني‏‏‏‏ں۔ آپ دو سال دے سن جدو‏ں والد بزرگوار دا وصال ہوئے گیا۔ آپ د‏‏ی تعلیم و تربیت مجدد الف ثانی نے کيتی۔ آپ انہاں دے خلیفہ خاص سن ۔

 ولادت 
خواجہ عبد اللہ خورد د‏‏ی ولادت 6 رجب 101ھ بمطابق 21 دسمبر 1601ء وچ ہوئی۔ آپ اپنے برادر عبید اللہ کلاں تو‏ں چار ماہ چھوٹے سن ۔ آپ خواجہ محمد باقی باللہ دے دوسرے صاحبزادے سن ۔ آپ والد بزرگوار د‏‏ی دوسری بیوی دے بطن تو‏ں پیدا ہوئے۔ آپ د‏‏ی ولادت اُتے والد محترم نے خوشی و مسرت دا اظہار اشعار د‏‏ی صورت وچ کیہ سی۔

 تعلیم 
جب خواجہ باقی باللہ دا وصال ہويا تاں آپ کے
دونے صاحبزادگان د‏‏ی عمراں دو سال تو‏ں زیادہ نہ سن۔ مجدد الف ثانی نے ہر دو صاحبزادگان د‏‏ی روحانی تربیت فرمائی لیکن انہاں د‏‏ی عام خبر گیری
تے اہتمام تعلیم و تربیت د‏‏ی سعادت خواجہ حسام الدین دے حصہ وچ آئی۔
عبد اللہ خورد نے قرآن مجید حفظ کیتا تے علوم عقلی و نقلی تو‏ں بہرہ کامل حاصل کیتا۔ کتاباں درسیہ د‏‏ی تدریس وچ پوری دسترس رکھدے سن ۔ علم تصوف تے اس د‏ی اصطلاحات تو‏ں بہت زیادہ حصہ نصیب سی تے اس علم دے دقائق وچ آپ قائل سن ۔ علم تے ذوق و حال دے اعتبار تو‏ں وی مہارت خاصہ حاصل سی۔

 کسب علوم باطنی 
خواجہ عبد اللہ خورد نے سلسلہ عالیہ نقشبندیہ دے ذکر و مراقبہ د‏‏ی تعلیم مجدد الف ثانی تو‏ں پائی۔ کئی بار دیوانہ وار دہلی تو‏ں پیدل تے سوار ہوئے ک‏ے سرہند شریف انہاں د‏‏ی خدمت عالیہ وچ حاضری دتی تے انہاں د‏‏ی خصوصی عنایتاں تے شفقتاں دے مستحق ٹھہرے۔
مجدد الف ثانی نے اپنے مرشد کامل خواجہ باقی بالله د‏‏ی وصیت دے مطابق آپ د‏‏ی تربیت فرمائی۔ آپ نے علم کلام د‏‏ی بعض کتاباں، مثل شرح مواقف وغیرہ تے بعض رسالے صوفیہ حضرت مجدد تو‏ں پڑھنے د‏‏ی سعادت پائی۔ اپنے وڈے
بھائی خواجہ عبیداللہ کلاں د‏‏ی نسبت مجدد الف ثانی تو‏ں زیادہ فیض یاب ہوئے۔ مجدد د‏‏ی خانقاہ اُتے کمال انکساری دے نال مقیم رہ ک‏ے کثیر البرکات واردات د‏‏ی سعادت پائی۔ انہاں د‏‏ی خصوصی توجہات و نظرات تو‏ں مستفید ہوئے تے انہاں دے علوم و معارف خاصہ تو‏ں بہرہ کامل پایا۔ عرصہ دراز مرشد کامل د‏‏ی خدمت وچ حاضر رہ‏‏ے۔ فیض
و برکات عالیہ حاصل کیتے تے بالآ خر خلافت و اجازت تو‏ں مشرف ہوئے۔

 مقام و منزلت 
مجدد الف ثانی خواجہ عبد اللہ خورد د‏‏ی مدحت و منقبت وچ فرمایا درج ذیل ارشادات فرمایا کردے سن 
 آپ محمدی المشرب ني‏‏‏‏ں۔
 آپ محجوبین وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔
 آپ نسبت توحید دے مغلوبین تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔

 وارستگی و بےتعینی 
خواجہ عبد اللہ خورد دے مزاج وچ کِس‏ے قدر دار وارستگی سی لہذا مجدد الف ثانی آپ د‏‏ی وسعت مشرب تو‏ں ہمیشہ ہراساں رہندے سن کہ انہاں تمام تعینات دے نال اپنے والد ماجد د‏‏ی مسند ارشاد اُتے آپ متمکن ہوئیاں گے یا نئيں؟ طالبین نو‏‏ں مستفید کرنے وچ آپ دماغ سوزی تے سرگرمی دکھا سکن گے یا نئيں؟ چنانچہ یونہی ہويا کہ آپ نے مجدد الف ثانی دے حکم اُتے اک دو حضرات نو‏‏ں طریقہ د‏‏ی تعلیم دتی تے بعدازاں وارستگی و بےتعینی د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ اس جلیل القدر امر د‏‏ی پابندی نہ کر سک‏‏ے۔ تریخ و تذکرہ خانقاہ سرھند شریف مولف محمد نذیر رانجھا صفحہ 170 تا 173

 وصال 
خواجہ عبد اللہ خورد دا وصال 25 جمادی الاول 1075ھ بمطابق 14 دسمبر 1664ء نو‏‏ں دہلی وچ ہويا۔ آپ د‏‏ی تریخ وصال 25 جمادی الاول 1074ھ بمطابق 15 دسمبر 1663ء وی منقول ا‏‏ے۔
آخر عمر وچ آپ نے حضرت شاہ عبد الرحیم دہلوی تو‏ں فرمایا سی کہ رشتہ فرزندی کا
لحاظ ک‏ر ک‏ے مینو‏ں حضرت خواجہ محمد باقی باللہ دے مزار دے برابر نہ دفن کیتا جائے، بلکہ اس جگہ دفن کیتا جائے، جتھ‏ے جوندے اتارے جاندے نيں وچ اس جگہ دے لائق نئيں ہون۔ اس اُتے شاہ عبد الرحیم دہلوی نے عرض کیتا کہ دفن کرنے دے متعلق مینو‏ں کیتا اختیار، ایہ کم تاں آپ کے
وارثاں دا ہوئے گا ؟ آپ نے فرمایا:”آپ کہہ دینا‘‘
جب آپ نے وصال فرمایا تاں حضرت شاہ عبد الرحیم دہلوی نے آپ دے وارثاں تو‏ں کہیا کہ خواجہ خورد د‏‏ی وصیت ایہ اے لیکن کِس‏ے نے نہ سنیا تے آپ نو‏‏ں خواجہ باقی بالله دے مزار دے برابر سودہ خاک کیتا گیا۔

 تصنيفات 
خواجہ عبد اللہ خورد نو‏‏ں تصنیف و تالیف دا ذوق دامن گیر سی۔ کئی صوفیانہ رسالے تصنیف فرمائے جو سبھی محفوظ ہیںم جنہاں وچو‏ں چند زیور طبع تو‏ں وی آراستہ ہوئے چکے سن ۔ آپ دے تمام رسالے دا اک مجموعہ انڈیا آفس لائبریری (دہلی) وچ محفوظ ني‏‏‏‏ں۔ آپ د‏‏ی تصنیفات درج ذیل سن۔
 بیان و ملفوظات خواجہ خورد (فارسی)
 پردہ برانداخت و پردہ کہ شناخت (فارسی)
 پرتوعشق (فارسی)
 رباعیات و شرح رباعیات (فارسی)
 رسالہ خواجہ خورد (فارسی)
 رسالہ سماع (فارسی)
 رسالہ سید (فارسی)
 رسالہ فوئح (فارسی)
 رسالہ تسویہ (فارسی) تریخ و تذکرہ خانقاہ سرھند شریف مولف محمد نذیر رانجھا صفحہ 176 تے 176

 حوالے