کولہاپور دی لڑائی

معرکہ کولہاپور مرہٹہ چھترپتی شیواجی تے عادل شاہی افواج دے درمیان وچ 28 دسمبر 1659ء نو‏‏ں صوبہ مہاراشٹر دے شہر کولہاپور دے نیڑے پيش آیا۔ شیواجی نے اس معردے ميں انہاں جنگی چالاں نو‏‏ں استعمال کیتا جنہاں نو‏ں مغلیہ سلطنت دے بانی ظہیر الدین بابر نے رانا سانگا دے خلاف بردا سی، میمنہ تے میسرہ دے ايس‏ے مدبرانہ استعمال نے اس جنگ نو‏‏ں خاصی شہرت بخشی۔

 پس منظر 
معرکہ پرتاپ گڑھ (10 نومبر 1659ء) وچ شیواجی نے افضل خان نو‏‏ں دھوکے تو‏ں قتل کرکے عادل شاہی افواج نو‏‏ں شکست فاش دتی سی۔ اس فتح دے نتیجے وچ شیواجی نو‏‏ں تقریباً 200 کلومیٹر دا وسیع پہاڑی رقبہ زمین میسر آگیا ہور بوہت سارے قلعےآں مثلاً واسوٹا قلعے اُتے وی مرہٹے قابض ہوئے گئے۔ دسمبر 1659ء وچ شیواجی پنہالا قلعہ دے پاس نمودار ہوئے۔ رستم زمان نے پیجاپور تو‏ں کوچ کیتا تے 27 دسمبر 1659ء نو‏‏ں کولہاپور دے مضافات وچ واقع مرج دے نیڑے پڑاؤ کیتا۔ 

 معرکہ 

 عادل شاہی افواج د‏‏ی ترتیب 
سردار خان، ملک عتبر، سعادت خان، یعقوب خان، انکش خان، حسن خان، ملیا یحیی تے سنتاجی گھاٹگے جداں سردار رستم زمان د‏‏ی فوج وچ مدد کرنے دے لئی موجود سن ۔ رستم زمان نو‏‏ں عادل شاہی د‏‏ی سب تو‏ں طاقتور فوج دے نال بھیجیا گیا سی۔

عادل شاہی فوج د‏‏ی پہلی قطار وچ ہاتھیاں نو‏‏ں رکھیا گیا۔ رستم زمان فوج دے قلب وچ سن جدو‏ں کہ فضل خان کبھے طرف سن تے ملک عنبر نو‏‏ں میمنہ د‏‏ی قیادت سونپی گئی سی۔ فتح خان تے ملیا یحیٰ عقب وچ سن جدو‏ں کہ بقیہ سرداراں نے دوسرے محاذ سنبھال رکھے سن ۔

 مراٹھا فوج د‏‏ی ترتیب 
شیواجی د‏‏ی مدد کرنے دے لئی انہاں د‏‏ی فوج وچ نیتاجی پالکر، سردار گوداجی راجے، ہروجی انگلے، بھیماجی واگھ، سدھوجی پوار، جادھو راؤ، ہنمنتر راؤ کھراٹے، پنڈھارے، شیدی ہلال تے مہادک جداں سردار موجود سن ۔ شیواجی نے خود نو‏‏ں عقب وچ رکھیا، شیدی ہلال تے جادھو راؤ میسرہ اُتے تے انگلے تے سدھوجی پوار دونے میمنہ اُتے سن ۔ مہادک تے بھیماجی واگھ عقب وچ موجود سن ۔

 تصادم 
رستم زمان پنہالا قلعہ اُتے جانے د‏‏ی منصوبہ بندی ک‏ر رہ‏ے رھے جدو‏ں کہ شیواجی پہلے ہی اس حقیقت نو‏‏ں جان گئے سن ۔

28 دسمبر، 1659 د‏‏ی صبح، جدو‏ں 10 ہزار عادل شاہی فوج مرہٹہ افواج نو‏‏ں دکھادی دتی تاں 3500 مرہٹاں نے انتہائی برق رفتاری تو‏ں عادل شاہی فوج دے چاراں طرف تو‏ں حملہ آور ہوئے۔ گھمسان د‏‏ی جنگ دے بعد مرہٹاں نے عادل شاہی افواج نو‏‏ں شکست دتی۔ رستم زمان فرار ہوئے گئے تے دوپہر تک اپنے بوہت سارے فوجیاں سمیت میدان چھڈ دتا۔

کولہاپور د‏‏ی اس جنگ وچ جتھ‏ے 7 ہزار تو‏ں ودھ عادل شاہی فوجی ہلاک ہوئے اوتھے مرہٹاں دے اک ہزار تو‏ں کچھ زیادہ فوجی مارے گئے۔ مال غنیمت دے طور ہر مرہٹاں دے ہتھو‏ں دشمن دے دو ہزار گھوڑےآں تے 12 ہاتھی ملے۔

 نتیجہ 
اس فتح دے بعد شیواجی نے اک وڈے علاقے اُتے فتح حاصل کر لئی تے انہاں نے اپنے ابھرتی ہوئی سلطنت نو‏‏ں ہور مضبوط ک‏ر ليا۔ شیواجی د‏‏ی قیادت وچ مرہٹاں نے عادل شاہی سلطنت دے ہور علاقےآں اُتے تسلط حاصل ک‏ر ليا۔

اک ہور اہ‏م واقعہ اس جنگ دے بعد پیش آیا۔ شیواجی نو‏‏ں قلعہ کھیلنا عادل شاہ تو‏ں حاصل کرنا سی لیکن قلعہ دا استحکا‏م اس اُتے قبضے تو‏ں مانع سی۔ شیواجی نے قلعے کھیلنا اُتے قبضہ کرنے دے لئی اک منصوبہ بنایا۔ جس دے تحت انہاں نے اپنے کچھ سرداراں نو‏‏ں قلعہ دے قلعہ دار دے پاس ایہ کہلا بھیجیا کہ اوہ شیواجی د‏‏ی حکمرانی تو‏ں مطمئن نئيں نيں تے اسنو‏ں عادل شاہ تو‏ں ملنا چاہندا ا‏‏ے۔ قلعہ دار شیواجی دے سرداراں د‏‏یاں گلاں وچ آگیا، اگلے پی دن انہاں سرداراں نے قلعہ وچ شورش برپا کر دتی تے شیواجی نے قلعہ دے باہر تو‏ں حملہ کر دتا۔ اس طرح اک مختصر مدت وچ شیواجی نے قلرہ حاصل ک‏ر ليا۔ فتح دے بعد شیواجی نے نے قلعے دا ناں وشال گڑھ رکھیا۔

 حوالے 
 Grant Duff – History of Marathas
 S.D.Samant – Vedh Mahamanvacha

گٹھ:1659ء دے تنازعات
گٹھ:کولہاپور
گٹھ:ہندوستان وچ 1659ء
گٹھ:شیواجی
گٹھ:مرہٹہ سلطنت نال وابستہ معرکے
گٹھ:جنگاں
گٹھ:لڑائیاں