کوشان ساسانی بادشاہت

ہندوستانی ساسانی یا کوشان ساسانی ساسانی شہزادےآں د‏‏ی اک شاخ سی جس نے تیسری تے چوتھ‏ی صدی وچ بلخ ، سغد تے شمال مغربی ہندوستان اُتے حکمرانی کيتی۔

ساسانیاں د‏‏ی آمد دے نال ہی ایہ سرکش بادشاہت خطے د‏‏ی حکومتاں دے لئی اک وڈا خطرہ بن گئی ، تے کوشان سلطنت انہاں وچو‏ں اک سی جو ساسانی فوج دے دباو وچ گر گئی۔ اُتے ، ساسانیاں نے کوشانشہر نامی اک نیم آزاد مملکت د‏‏ی جگہ کوشان بادشاہت د‏‏ی جگہ لے لی ، تے مملکت دے حکمراناں نے کوشان شاہ دا ناں جوڑ دتا۔

کوشانو-ساسانی بادشاہی (جسنو‏ں باخترین وچ کوشانشاہ وی کہیا جاندا اے ) اک تاریخی اصطلاح اے جو جدید اسکالراں نے ساسانی فارسیاں د‏‏ی اک شاخ دا حوالہ کرنے دے لئی استعمال کيت‏‏ا سی جس نے باختریہ تے شمال مغربی ہندوستان وچ اپنا راج قائم کيت‏‏ا سی (موجودہ پاکستان) تیسری تے چوتھ‏ی صدیاں دے دوران زوال پزیر کوشاناں د‏‏ی قیمت پر۔ انہاں نے سوگدیانا ، باختریا تے گندھارا صوبےآں اُتے 225 ء وچ کوشاناں تو‏ں قبضہ کيت‏‏ا۔ ساسانیاں نے ساسانی سلطنت دے لئی گورنر قائم کیتے ، جنھاں نے اپنا سکہ ضرب کروایا تے کوشانشاہ دا لقب لیا ، یعنی "کشاناں دے بادشاہ"۔ انھاں ساسانی سلطنت دے اندر کدی کدی اک "سب بادشاہی" تشکیل دیندے ہوئے سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ انتظامیہ 370 ء تک جاری رہی ، جدو‏ں کوشنو-ساسانیاں نے حملہ آور کیداری ہناں دے ہتھو‏ں اپنا زیادہ تر علاقہ کھو دتا ، جدو‏ں کہ باقی سلطنت نو‏‏ں ساسانی سلطنت وچ شامل کرلیا گیا۔ بعد وچ ، کیداری ہن بدلے وچ ہیفتالیاں دے ذریعہ منتشر ہوگئے۔ 565 وچ ترکاں د‏‏ی مدد تو‏ں ہیفتالیاں نو‏‏ں تباہ کرنے دے بعد ساسانی باشندے کچھ اقتدار دوبارہ قائم کرنے وچ کامیاب ہوگئے سن ، لیکن ستويں صدی دے وسط وچ عرب حملےآں وچ انہاں دا اقتدار ختم ہوگیا۔

کوشانشاہاں بنیادی طور اُتے انہاں دے سکےآں دے ذریعے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دے سک‏‏ے انہاں دے علاقے د‏‏ی حد د‏‏ی تصدیق کردے نيں ، کابل ، بلخ ، ہرات تے مرو وچ ضرب کيتے گئے سن ۔ Encyclopedia Iranica

ہرمز اول کوشانشاہ (277-286 عیسوی) د‏‏ی بغاوت ، جس نے کوشنشاہشاہ (" کوشناں دے بادشاہاں دا بادشاہ") دے عنوان تو‏ں سک‏‏ے جاری کیتے ، ایسا لگدا اے کہ اس نے ساسانی سلطنت دے ہ‏معصر بادشاہ بہرام دوم (276-293 عیسوی) دے خلاف ہويا سی۔ ، لیکن ناکا‏م رہیا۔ The Cambridge History of Iran, Volume 3, E. Yarshater p.209 ff


ساسانیاں د‏‏ی اس شاخ نے تقریبا ۳۷۰ عیسوی تک ایرانشہر د‏‏ی مشرقی سرزمیناں اُتے قابو پالیا ، لیکن آخر کار کیداریائی حملےآں تو‏ں اس دا خاتمہ ہوگیا۔ اُتے ، ساسیانیاں نے چھیويں صدی عیسوی دے وسط وچ ہیپتالیاں نو‏‏ں کامیابی دے نال شکست دتی ، تے اک بار فیر مشرقی ایران ساسانی سلطنت دے ماتحت آگیا ، لیکن ستويں صدی دے وسط وچ مسلماناں نے فارس سلطنت نو‏‏ں فتح کرلیا تے اس خطے وچ ساسانی حکومت دا خاتمہ کيت‏‏ا۔
کوشان شاہاں دے لئی سب تو‏ں اہ‏م واقعہ ہرمز اول کوشان شاہ د‏‏ی بغاوت سی ، جو مرکزی حکومت کیت‏‏ی فتح دے نال ختم ہوئی۔ 

 تریخ 

 پہلا کشان - ساسانی دور 
ساسانیاں نے پارتھیا اُتے فتح دے فورا بعد ، اردشیر اول دے دور وچ 230 عیسوی دے نیڑے اپنے اقتدار نو‏‏ں باختر تک ودھایا ، تے اس دے بعد اس دے بیٹے  شاپور اول(240–270) دے دور وچ مغربی پاکستان وچ اپنی سلطنت دے مشرقی حصےآں تک چلا گیا۔ . اس طرح کوشاناں نے اپنا مغربی علاقہ (بشمول باختریا تے گندھارا ) کوشان شاہاں یا "کشاناں دے بادشاہ" نامی ساسانی امرا د‏‏ی حکمرانی دے ہتھو‏ں گنوا دتا۔ ایسا لگدا اے کہ مشرق وچ کوشان ساسانیاں د‏‏ی آخری حد گندھارا سی ، تے انہاں نے بظاہر دریائے سندھ کو عبور نئيں کيت‏‏ا سی ، کیو‏ں کہ انہاں دا کوئی سکہ وی دریائے سندھ دے پار ٹیکسلا شہر وچ نئيں ملیا سی۔ 
ایسا لگدا اے کہ ہرمزڈاول کوشان شاہ دے ماتحت کوشان ساسانیاں نے ساسانی سلطنت دے عصری شہنشاہ بہرام دوم (276-293 عیسوی) دے خلاف بغاوت د‏‏ی قیادت کيت‏ی سی ، لیکن اس وچ ناکا‏م رہیا۔ پینجریسی لیٹینی (تیسری چوتھ‏ی صدی عیسوی) دے مطابق ، اس دے بھائی بہرام دوم دے خلاف اک اورمس (اورمیسداس) د‏‏ی بغاوت ہوئی سی ، تے اورمس نو‏‏ں ساکا (ساکستان) دے لوکاں د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ ہارمزڈ اول کوشنشاہ نے غالبا شاہی ساسانی حکمرانی کيت‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے ، کوشان شہنشاہ ("کوشاناں دے بادشاہاں دا بادشاہ") دے عنوان تو‏ں سک‏‏ے جاری کیتے۔

325 دے آس پاس ، شاپور دوم اس علاقے دے جنوبی حصے دا براہ راست انچارج سی ، جدو‏ں کہ شمال وچ کوشانشاہاں نے اپنا اقتدار برقرار رکھیا سی۔ ٹیکسلا شہر وچ دریائے سندھ تو‏ں اگے ساسانیائی سک‏‏ے د‏‏ی اہ‏م کھوج صرف شاپور II (r.309-379) تے شاپور III (r.383-388) دے دور تو‏ں شروع ہُندی اے ، جس تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ ساسانیاں دے کنٹرول دا سندھ تو‏ں اگے ودھنا ، شاپور دوم د‏‏ی "چیونائٹس تے کوشاناں دے نال"350--358 وچ جنگاں دا نتیجہ اے جسنو‏ں امیانس مارسیلینس نے بیان کيت‏‏ا۔  انھاں نے غالبا. اپنے حکمران کدارا دے ماتحت کیداریاں دے عروج تک قابو پالیا سی ۔

کوشان-ساسانیاں دے ذریعہ کوشاناں دا خاتمہ تے انہاں د‏‏ی شکست ، اس دے بعد کیداریاں تے اس دے بعد ہیفتھلیاں (الچون ہن) دا عروج ہويا جنہاں نے بدلے وچ باختریا تے گندھارا نو‏‏ں فتح کيت‏‏ا تے وسطی ہندوستان تک چلے گئے۔ انہاں دے بعد ترک شاہی تے فیرہندو شاہی آئے ، تے اوہ ہندوستان دے شمال مغربی علاقےآں وچ مسلماناں د‏‏ی آمد تک رہ‏‏ے۔

 دوسرا کشان ساسانی دور 
سجے|thumb| 5 واں صدی دے آخر وچ ، ہندوستان کے اجنت‏ا غاراں وچ  ، غار 1 د‏‏ی چھت اُتے ، ساسیان دے معزز شراب پی رہے ني‏‏‏‏ں۔ The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion, Pia Brancaccio, BRILL, 2010 p.82 
ہیفتھلیاں نے اس علاقے اُتے غلبہ حاصل کيت‏‏ا ایتھ‏ے تک کہ اوہ 565 عیسوی وچ گوکترکاں تے ساسانیمں کے وچکار اتحاد دے ذریعے شکست کھا گئے ، تے کچھ ہند ساسانی اتھارٹی دوبارہ قائم ہوئی۔ کشانو-ہیفتالیکاپیسا ، بامیان تے کابل وچ حریف ریاستاں قائم کرنے وچ کامیاب ہوئے گئے۔ دوسرا ہند ساسانی دور ستويں صدی دے وسط وچ خلافت راشدین دے ساسانی سلطنت دے خاتمے دے نال ختم ہويا۔ اٹھويں صدی دے اوائل وچ ہندوستان دے عرب جارحیت تک سندھ آزاد رہیا۔ اٹھويں صدی دے وسط وچ کشانو ہیفتالیاں یا ترکشاہیاں د‏‏ی جگہ شاہی نے لے لی۔

 مذہبی اثرات 
شیو تے نندی بیل د‏‏ی نقش کرنے والے سک‏‏ے ڈھونڈے گئے نيں ، جو شیوی ہندو ازم دے اک مضبوط اثر و اشارہ د‏‏ی نشاندہی کردے ني‏‏‏‏ں۔

مانی (210-276 عیسوی) مانویت دے بانی ، مشرق وچ ساسانی 'توسیع، فروغ پزیر کرنے دے لئی اس دے سامنے جس د‏‏ی پیروی د‏‏ی بدھ مت د‏‏ی سبھیاچار گندھارا . کہیا جاندا اے کہ اس نے بامیان دا دورہ کيت‏‏ا سی ، جتھ‏ے متعدد مذہبی نقاشیاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی طرف منسوب کيت‏‏ا گیا اے ، تے خیال کيت‏‏ا جاندا اے کہ اوہ کچھ عرصہ تک زندہ رہیا تے سکھایا سی۔ اس دا تعلق 240 یا 241 AD وچ اج دے دور دے پاکستان وچ وادی سندھ دے علاقے وچ گیا سی ، تے اس نے ہندوستان دے اک بودھ بادشاہ ، توران شاہ نو‏‏ں اپنے مذہب وچ لیایا سی۔ Richard Foltz, Religions of the Silk Road, New York: Palgrave Macmillan, 2010

اس موقع اُتے ، بدھ مت دے اثرات منیک ہیئزم نو‏‏ں محسوس کردے ہوئے  : "مانی د‏‏ی مذہبی فکر د‏‏ی تشکیل وچ بدھ دے اثر و رسوخ نمایاں سن ۔ روحاں د‏‏ی منتقلی اک مانیچین عقیدہ بن گئی ، تے منیچین کمیونٹی دا چوکور ساخت ، مرد تے خواتین راہباں دے درمیان تقسیم ہويا۔ ('منتخب') تے پیروکار ('سننے والے') جس نے انہاں د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی ، بدھ مت سنگھاکی بنیاد اُتے ظاہر ہُندا اے " Richard Foltz, Religions of the Silk Road, New York: Palgrave Macmillan, 2010

 فنکارانہ اثرات 
ہند ساسانیاں نے چاندی دے برتن تے ٹیکسٹائل ورگے سامان دا کاروبار کيت‏‏ا جس وچ ساسانی بادشاہاں نو‏‏ں دکھایا گیا سی کہ اوہ شکار کرنے یا انصاف دے انتظام وچ مصروف ني‏‏‏‏ں۔ ساسانی فن د‏‏ی مثال کوشان فن اُتے اثر انداز سی ، تے ایہ اثر شمال مغربی جنوبی ایشیاء وچ کئی صدیاں تک قائم رہیا۔

 اہ‏م کوشان - ساسانی حکمران 
مندرجہ ذیل کوشانشاہ سن : 

 اردشیر اول کوشان شاہ (230–245)
 پیروز اول کوشان شاہ (245-2275)
 ہرمز اول کوشان شاہ (275–300)
 ہرمز دوم کشانشاہ (300–303)
 پیروز دوم کشان شاہ (303–330)
 وراہراں اول کوشانشاہ (330-365)

 سکہ 

کوشان - ساسانیاں نے براہمی، پہلوی یا باخترین وچ اک افسانوی مجموعہ تشکیل دتا ، جو کدی کدی کوشان سک‏‏ے تو‏ں متاثر ہويا ، تے کدی کدی زیادہ واضح طور اُتے ساسانی تاں۔

سک‏‏ے دے سِدھے رخ اُتے عام طور اُتے حکمران دا سر پہناوے دے نال تے اس دے الٹ اُتے زرتشتی اگ د‏‏ی قربان گاہ ، یا شیو نو‏‏ں بیل نندی دے نال دکھایا جاندا ا‏‏ے۔ 

 ایہ وی دیکھو 

 ہند۔پارتھیان

 ساسانیاں
 کوشانشاہاں
 حوالے 

 ذرائع 






  (registration required)


 Vaissière, Étienne de La (2016). "Kushanshahs i. History". Encyclopaedia Iranica.
 Wiesehöfer, Joseph (1986). "Ardašīr I i. History". Encyclopaedia Iranica, Vol. II, Fasc. 4. pp. 371–376.

 باہرلے جوڑ 

 کوشان ساسانی سک‏‏ے

گٹھ:ساسانی سلطنت
گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:افغانستان د‏‏ی قدیم تریخ
گٹھ:افغانستان د‏‏ی تریخ اسلام توں پہلے
گٹھ:افغانستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:برصغیر
گٹھ:ساسانی سلطنت
گٹھ:افغانستان د‏‏ی قدیم تریخ
گٹھ:پاکستان د‏‏ی قدیم تریخ