محمد بن حسن صفار قمی

محمد بن حسن صفار قمی امامیہ مکت‏‏ب دے محدث، فقیہ تے امام حسن عسکریؑ دے اصحاب وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ کہیا گیا اے کہ صفار متعدد رسالےآں دے مصنف سن لیکن اوہ مستقل شکل وچ اسيں تک نئيں پہنچے ني‏‏‏‏ں۔ شیعہ ائمہ دے فضائل، خصوصیات تے دلائل اُتے مشتمل احادیث دا مجموعہ بناں بصائرالدرجات  انہاں تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔
 زندگی 

 ناں: محمد بن حسن بن فروخ صفار قمی
 کنیت: ابو جعفر
 لقب: صفار، اعرج، ممولہ، اشعری

محمد بن حسن صفار قمی اعرج دے ناں تو‏ں معروف عیسی بن موسی بن طلحہ اشعری دے ایرانی غلاماں وچو‏ں سن ۔نجاشی، ص۳۵۴ ايس‏ے مناسبت تو‏ں اشعری تو‏ں منسوب ني‏‏‏‏ں۔ جم تریخ معلوم نئيں ا‏‏ے۔ وفات دا سال ۲۹۰ قمری قم مذکور اے نجاشی،رجال نجاشی،ص354 ش948۔ جو غیبت صغری تو‏ں متصل سی۔جباری، ص۱۹۵

شیخ طوسی دے مطابق اوہ امام حسن عسکریؑ دے صحابی سن ۔ انہاں دتی صحابیت عمدہ ترین شاہد سوالات دا مجموعہ اے جنہاں دے متعلق انہاں نے امام حسن عسکریؑ تو‏ں استفسار کيت‏‏ا سی۔طوسی، اللسٹ، ص۲۲۱ ممکن اے ایہ خط و کتابت ائمہ د‏‏ی طرف تو‏ں وکالدی نظام دے تحت انہاں دے وکیل تے نمائندہ ہونے د‏‏ی بیان گر ہوئے۔

حدیثی منابع وچ انہاں نو‏ں  ممولہ دے لقب تو‏ں وی تعبیر کيت‏‏ا گیا اے جدو‏ں کہ منابع وچ کدی حمولہ وی آیا ا‏‏ے۔ بعض منابع وچ امام حسن عسکریؑ تو‏ں پُچھے گئے سوالات دے مجموعے نو‏‏ں وی ممولہ کہیا گیا ا‏‏ے۔طوسی، الابواب، ج۱، ص۴۰۲

 علمی مقام و منزلت 
محمد بن حسن صفار نو‏‏ں حدیث قم دے برجستہ ترین شیوخ وچو‏ں سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ رجالیاں نے انہاں د‏‏ی علمی حیثیت تے وثاقت بیان کرنے دے لئی اعلیٰ عبارتاں بیان کيت‏یاں ناں جو انہاں دے بلند پایہ علمی مقام نو‏‏ں بیان کردی ني‏‏‏‏ں۔نجاشی، ص۳۵۷
 بصائر الدرجات 

بصائر الدرجات دے ناں تو‏ں مشہور کتاب بصائر الدرجات الکبری فی فضائل آل محمد انہاں دتی تالیف اے جو شیعاں دے معتبر منابع حدیثی وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب کلامی انداز وچ لکھی جانے والی حدیثی مجموعہ شمار ہُندی اے کہ جس وچ امامت، شناخت امام تے فضائل ائمہ اطہارؑکے متعلق احادیث مذکور ني‏‏‏‏ں۔

نجاشی نے انہاں دتی ہور کتاباں دے جو ناں ذکر کيتے:نجاشی، ص۳ق

 کتاب الصلاه
 کتاب الوضوء
 کتاب الجنائز
 کتاب الصیام
 کتاب الحج
 کتاب النکاح
 کتاب الطلاق
 کتاب العتق و التدبیر و المکاتبہ
 کتاب التجارات
 کتاب المکاسب
 کتاب الصید و الذبائح
 کتاب الحدود
 کتاب الدیات
 کتاب الفرائض
 کتاب المواریث
 کتاب الدعا
 کتاب المزار
 کتاب الرد علی الغلاه
 کتاب الاشربہ
 کتاب المروہ
 کتاب الزہد
 کتاب الخمس
 کتاب الزکاه
 کتاب الشہادات
 کتاب الملاحم
 کتبا التقیہ
 کتاب المومن
 کتاب الایمان و النذور و الکفارات
 کتاب المناقب
 کتاب المثالب
 کتاب ما روی فی شعبان
 کتاب ما روی فی اولاد الائمہ(ع)
 کتاب الجہاد
 کتاب فضل القران
 کتاب المثالب

کتاباں دے عناوین تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ انہاں دے آثار فقہ تو‏ں مربوط نيں تے ہور تمام عناوین تو‏ں زیادہ روایات انہاں نے فقہ د‏‏ی نقل کيت‏یاں ناں۔انصاری، ۶۴اس دے باوجود بعض انہاں دے بعض آثار کلامی تے اعتقادی وی ني‏‏‏‏ں۔

امام حسن عسکریؑ تو‏ں خط دے ذریعے پُچھے گئے سوالات دا مجموعہ بہت مدت تک مکتوب صورت وچ موجود رہیا یہانتک کہ شیخ صدوق دے اختیار وچ مجموعہ سی۔صدوق، ج۱، ص۱۴۲؛ ۱۵۴

فارسی بولی وچ نماز د‏‏ی دعائے قنوت پڑھنے دا صحیح ہونا انہاں دتی تالیفات وچ منقول صفار د‏‏ی فقہی آرا وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ حلی، ج۲، ص۱۸۱

 استاداں تے شاگرد 
محمد بن حسن صفار نے امام حسن عسکریؑکے علاوہ ہور مشائخ تو‏ں وی بہت ساریاں روایات نقل کيت‏یاں ناں جنہاں وچو‏ں کچھ دے اسما درج ذیل نيںخویی، ج۱۵، ص۲۵۷ :

 ابی اسحاق الخفاف
 ابراہیم بن ہاشم قمی
 احمد بن محمد بن خالد برقی
 احمد بن اسحاق بن سعد
 احمد بن الحسن بن علی بن فضال
 احمد بن محمد بن عیسی اشعری
 ایوب بن نوح
 حسن بن احمد بن سلمہ کوفی
 علی بن حسان واسطی
 عمران بن موسی
 فضل بن عامر
 فضل بن غانم
 محمد بن سندی
 محمد بن عبدالحمید طائی
 محمد بن عیسی بن عبدالله اشعری
 محمد بن عیسی بن عبید یقطینی
 ہیثم بن ابی مسروق نہدی
 یعقوب بن زید

محمد بن حسن صفار تو‏ں نقل کرنے والے رُوات :خوئی، ج۱۵، ص۲۵۸ :

 احمد بن داؤد قمی
 محمد بن جعفر المودب
 محمد بن حسن بن ولید
 محمد بن یحیی العطار
 احمد بن ادریس

 حوالے 

 منابع 

 انصاری، حسن، تبارشناسی کتاب بصائر الدرجات و ہویت نویسنده آن، کتاب ماه دین، شماره۱۴۳، شہریور ۱۳۸۸شمسی ہجری.
 جباری، محمد رضا، مکت‏‏ب حدیثی قم، قم، زائر، ۱۳۸۴شمسی ہجری.
 حلی، مختلف الشیعہ، قم، موسسہ النشر الاسلامی، ۱۴۱۲ھ.
 خوئی، ابو القاسم، معجم رجال الحدیث، بیروت، ۱۹۸۹ھ.
 نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، موسسہ النشر الاسلامی، ۱۴۱۶ھ.
 صدوق، من لا یحضره الفقیہ، تحقیق علی اکبر غفاری، موسسہ النشر الاسلامی، بی‌تا
 طوسی، (الابواب) رجال، تحقیق: جواد قیومی اصفہانی، قم، موسسہ النشر الاسلامی، ۱۴۱۵ھ.
 طوسی، اللسٹ، تحقیق: جواد قیومی، موسسہ النشر الاسلامی، ۱۴۱۷ھ.

fa:محمد بن حسن صفار قمی


گٹھ:اصحاب امام عسکری
گٹھ:امام عسکری دے راوی
گٹھ:شیعہ
گٹھ:شیعہ شخصیتاں