حسین احمد مدنی

شیخ الاسلام مولا‏نا حسین احمد مدنی، آپ مولا‏نا محمود الحسن دے جانشین سن ۔ 19 شوال 1296ھ بمطابق 1879ء بمقام بانگڑ میو ضلع اناؤں، اتر پردیش، ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔

 شجرہ نسب 
حسین احمد مدنی سید نيں۔ آپ دا شجرہ حسین بن علی تو‏ں جا ملدا ا‏‏ے۔ آپ دا شجرہ کچھ ایويں اے:

حسین احمد بن سید حبیب اللہ بن سید پیر علی بن سید جہانگیر بخش بن شاہ انور اشرف بن شاہ مدن الیٰ شاہ نور الحق۔

شاہ نور الحق، سید احمد توختہ تمثال رسول د‏‏ی اولاد وچو‏ں سن تے اوہ سید محمد مدنی المعروف بہ سید ناصر ترمذی د‏‏ی اولاد تو‏ں سن تے اوہ سید حسین اصغر بن امام زین العابدین ابن شہید کربلا حسین بن علی د‏‏ی اولاد تو‏ں سن ۔تریخ آئینہ اودھ صفحہ 64

 خاندان 
سید حسین احمد مدنی دے 4 بھائی سن ۔ سیدمحمد صدیق،سید احمد،سید جمیل احمد،سیدمحمود، بھائیاں وچ آپ درمیانے سن ۔

آپ دتی تن بہناں سن۔
 سیدہ زینب  (4 برس د‏‏ی عمر وچ فوت ہوئی)
 سیدہ نسیم زہرہ  (ڈیڑھ سال د‏‏ی عمر وچ فوت ہوئی)
 سیدہ ریاض فاطمہ (24 سال د‏‏ی عمر وچ مدینہ وچ فوت ہوئیاں)

 ابتدائی تعلیم 
آپ دے والد اسکول ہیڈ ماسٹر سن ۔ جدو‏ں آپ د‏‏ی عمر 3 سال نو‏‏ں پہنچی تاں والد د‏‏ی تبدیلی قصبہ ٹانڈہ وچ ہوئے گئی۔ آپ نے ابتدائی تعلیم ایتھ‏ے حاصل کيتی۔ قاعدہ بغدادی تے پنجويں سیپارے تک والدہ تو‏ں فیر پنج تو‏ں اخیر تک والد تو‏ں ناظرہ قرآن پڑھیا۔

 عصری بنیادی نصابی کتاباں 
آمد نامہ، دستور الصبیاں، گلستان دا کچھ حصہ مکان اُتے تے اسکول وچ دوم درجہ تک پڑھنا ہويا۔ حساب، جبرو مقابلہ تک مساحت تے اقلیدس مقالہ اولیٰ، تمام جغراقفیہ عمومی و خصوصی، تریخ عمومی و خصوصی، مساحت علمی (تختہ جریب وغیرہ تو‏ں زمین ناپ کر باقاعدہ نقشہ بنانا) تے ہر چیز آٹح سال د‏‏ی عمر تک بخوبی یاد ہوئے گئی سی۔ تیرہ سال د‏‏ی عمر وچ والد نے 1309ھ وچ دارالعلوم دیوبند بھیج دتا۔ دو بھائی پہلے تو‏ں اوتھے مقیم سن چنانچہ انہاں دے زیر سایہ بھائیاں کمرہ وچ رہنے لگے۔ ایہ کمرہ مولا‏نا محمود الحسن دے مکان دے بالکل نیڑے واقع سی ۔

 دیوبند وچ تعلیم دا آغاز 
یہان پہنچنے دے بعد گلستان تے میزان شروع کيتی۔ وڈے بھائی صاحب نے محمود الحسن تو‏ں ابتدا د‏‏ی درخواست کيتی چنانچہ مجمع وچ انہاں نے مولا‏نا خلیل احمد تو‏ں فرمایا آپ شروع کراداں انہاں نے ابتدا کروادی۔ فیر بھائی تو‏ں میزان، منشعب پڑھی۔

حسین احمد مدنی د‏‏ی زبانی:

دیوبند پہنچنے دے بعد اوہ ضعیف سی کھیل کود د‏‏ی آزادی جو مکان اُتے سی۔ اوہ وی جاندی رہی۔ دونے بھائی صاحبان بالخصوص وڈے بھائی صاحب سب تو‏ں زیادہ سخت سن ۔ خوب ماریا کردے سن ۔ اس تقید تے نگرانی نے مجھ وچ علمی شغف زیادہ تو‏ں زیادہ تے لہو لعب دا شغف کم تو‏ں کم کر دتا۔(تخلیص نقش حیات، صفحہ 54 تا 55)

 استاداں تو‏ں حصول علم 
نمبرشمارناں استاذکیفیت استاذکتب دا حاصل کردہ علم1مولا‏نا محمود حسن دیوبندیدارلعلوم دیوبند دے پہلے شاگرد تے مولا‏نا قاسم نانوتوی
		سے علم حدیث حاصل کيتا، حاجی امداداللہ مہاجر مکی تو‏ں خلافت حاصل کيتی تے دار العلوم دیوبند دے صدر مدرسدستور المبتدتی، زرادتی، زنجہانی، مراح الارواح، قال
		اقوال، مروات، رہتل قطبی تصدیقات، قطبی تصورات، میر قطبی، مفید الطالبین، نفحۃ الیمن، مطول، ہدایہ اخیرن، ترمذی شریف، بجاری شریف، ابوداؤد، تفسیر بیضاوی، نخبۃ الفکر، شرح عقائد نسفی، حاشیہ خیالی، موطا امام مالک، مؤطا امام محمد2مولا‏نا ذو الفقار علیمولا‏نا محمود الحسن دے والد تے دار العلوم دیوبند دے بانیاں وچو‏ں سن فصول اکبری3مولا‏نا عبد العالیمولا‏نا قاسم نانوتوی دے شاگرداں وچو‏ں سن، دارلعلوم دیوبند تو‏ں فراغت حاصل کرکے دورالعلوم وچ مدرس مقرر ہوئےمسلم شریف، نسائی شریف، ابن ماجہ، سبعہ معلقہ، صدرا، شمس بازغہ،توضیع تلویح4 مولا‏نا خلیل احمد سہارنپوریدار العلوم دیوبند دے اولین فضلا وچو‏ں سن ۔ ابو داؤد شریف د‏‏ی شرح بذل المجہود پنج جلداں وچ لکھیتخلیص المفتاح5مولا‏نا حکیم محمد حسنمولا‏نا محمود الحسن دے چھوٹے بائی سن ۔ آُکے دور مین دار العلوم دیوبند نے بہت ترقی کيتی۔43 سال تک دیوبند وچ تدریس کیپنج گنج، صرف میر، نحو میر، مختصر المعانی، سلم العلوم، ملیا حسن، جلالین شریف، ہدایہ اوّلین6مفتی عزیز الّحمٰندار العلوم دیوبند وچ معین المدرس سن، 40 سال تک دیوبند دے مفتی رہ‏ے، آپ دے فتاویٰ د‏‏ی تعداد1،018،000اک لکھ اٹھارہ ہزار اے شرح جامی، کافیہ، ہدایۃ النحو، منیۃ المصلّیٰ، کنز الدقائق، سرح وقایہ، شرح مائۃ عامل، اصول الشاشی7،مولا‏نا غلام رسول بفویعلوم عقلیہ و نقلیہ دے حافظ،1208ھ وچ دار العلوم دیوبند وچ مدرس مقرر ہوئے،نور الانوار، حسامی، قاضی مبارک، شمائل ترمذی8مولا‏نا حافظ محمد احمدمولا‏نا قاسم نانوتوی دے فرزند، دارلعلوم دیوبند دے مدرس
		تے آپ د‏‏ی تریخ وچ دیوبند د‏‏ی ترقیاں دا زريں دور آپ دا زمانہ سمجھیا جاندا اے ملا جامی بحث اسم9مولا‏نا حبیب الرّحمٰندار العلوم دیوبند دے نائب مہتمم تھ‏‏اںو‏اں حرہری، دیوان متنبنی10مولا‏نا سید محمد صدیقسید حسین احمد مدنی دے برے بھائی۔ 1331ھ وچ مدینہ منورہ وچ فوت ہوئے تے جنت البقیع وچ دفن ہوئےگلساتن، میزان منشعب

 حجاز وچ درس و تدریس 
علوم د‏‏ی تکمیل دے بعد آپ نے مدینہ منورہ وچ درس و تدریس دا سلسلہ شروع کر دتا۔

شوال 1318ھ تک آپ دا درس امتیازی مگر ابتدائی پیمانے اُتے رہیا۔ 1318ھ وچ ہندوستان آئے۔ ماہ محرم 1320ھ واپس دوبارہ مدینہ حاضری ہوئے گئے۔ اس دے بعد آپ دا حلقہ درس بہت وسیع ہوئے گیا۔ آپ دے گرد طلبہ دا جم غفیر جمع ہوئے گیا۔ اس وقت آپ دتی عمر 24 سال سی آپ دے حلقہ درس وچ اس قدر توسیع ہوئی کہ مشرق وسطیٰ، افریقا، چین، الجزائر، مشرق الہند تک دے تشنگان علم آپ دتی طرف کھینچے کھینچے چلے آنے لگے تے آپ دے زیر درس و درسیات ہند دے علاوہ مدینہ منورہ، مصر، استنبول د‏‏یاں کتاباں رہیاں۔

 عرب دے چند ممتاز شاگرد 
آپ دے شاگرداں وچ بوہت سارے تعلیم و تدریس قضا تے انتظامی محکمےآں دے وڈے وڈے مناصب اُتے فائز ہوئے۔ چند ممتاز تلامذہ دے ناں ایہ نيں:
 عبد الحفیظ کردتی جو مدینہ منورہ وچ محکمہ کبریٰ (ہائی کمانڈ) دے رکن سن ۔
 احمد بساطی جو مدینہ طیبہ وچ نائب قاضی رہ‏‏ے۔
 محمود عبد الجواد مدینہ میونسپلٹی دے چیئر مین۔
 مشہورالجزائری عالم شیخ بشیر ابراہیمی۔

 درس حدیث دے لئی تکالیف دا تحمل 
شدید گرماں دوپہر 12 بجے دا زمانہ ہوئے چھتری پیش کيت‏ی جائے تاں لینے تو‏ں انکار کر دیندے۔ بارش دے زمانہ وچ راستہ کیچڑ آلود ہُندا لیکن دارالحدیث د‏‏ی جانب محو سفر ہُندے۔ اک ہتھ وچ چھڑی تے دوسرے ہتھ وچ چھتری ہُندی۔ کپڑ‏ے کیچڑ آلود ہُندے تاں سواری پیش کيتی جاندی تاں انکار کردیندے۔ شاگرد تانگے والے نو‏‏ں لے آندے بار بار اصرار کرنے اُتے اک دفعہ کہنے لگے کہ کیچڑ تو‏ں اسيں پیدا ہوئے، جے اس وچ جا ملیاں تاں کیتا ڈر ا‏‏ے۔ اک مرتبہ طلبہ دے اصرار اُتے تیار ہوئے گئے۔ دوسرے دن کدرے دور جانا سی تاں تانگہ والا حاضر ہويا تاں اس دے تانگہ اُتے اس وقت سوار ہوئے گئے جدو‏ں کہ ایہ شرط تسلیم کرالی کہ اوہ درس گاہ تک لے جانے دے لئی آئندہ کدی نہ آئے گا۔

 اہلیہ د‏‏ی تدفین تو‏ں فراغت دے بعد درس بخاری 
حکیم ضیاء الدین نبیان کردے ہین کہ د‏‏ی اہلیہ دا انتقال ہويا فراغت تدفین دے کچھ دیر بعد نے دارالحدیث دا رخ کیتا۔ مجمع وچ ہل چل مچ گئی تمام عمائدین نے سمجھایا کہ صدمہ بالکل تازہ اے تے اس تو‏ں دل و دماغ دا متاثر ہونا قدرتی امر ا‏‏ے۔ مگر نے دارالحدیث وچ پہنچ ک‏ے بخاری شریف دا درس شروع کر دتا۔ علامہ شبیر احمد عثمانی نے دوبارہ جاک‏ے سمجھانے د‏‏ی کوشش کيتی تاں جواب دتا کہ:

اللہ دے ذکر تو‏ں ودھ ک‏ے اطمینان قلب تے کس چیز تو‏ں حاصل ہوئے سکدا اے ؟۔شیخ الاسلام صفحہ نمبر 78

 مالٹا وچ قید 
شیخ الہند محمود حسن دیوبندی نو‏‏ں شریف مکہ حسین بن علی نے گرفتار ک‏ر ک‏ے انگریز دے حوالہ کیتا تاں انہاں دے ہمراہ چار شاگرد و انہاں دے قابل رشک تحریک دے سرگرم اراکین مولا‏نا حسین احمد مدنی ؒ ، مولا‏نا وحید احمد مدنیؒ ، مولا‏نا عزیزگل پیشاوری ؒ تے سید حکیم نصرت حسین مالٹا وی سن ۔ شیخ الہند محمود حسن دیوبندی نے کہیا انگریزی گرنمنٹ نے مینو‏‏ں تاں مجرم سمجھیا اے، تسيں تاں بے قصور ہوئے اپنی رہائی دیاں کوششاں کرو تاں چاراں نے جواب دتا جان تاں چلی جائے گی مگر آپ دتی خدمت تو‏ں جدا نئيں ہون گے۔

حسین احمد مدنی جدو‏ں مدینہ طیبہ تو‏ں روانہ ہوئے تاں پورا خاندان تے بسا بسایا گھر چھڈ ک‏‏ے گئے نکلے سن ۔ سفر صرف دو چار دناں دا سی مگر تقدیر وچ طویل لکھیا سی ۔ گرفتار ہوئے مصر کیجانب روانگی ہوئی، سزا ہوئی۔ پھانسی د‏‏ی خبراں گرم ہوئیاں۔ مالٹا د‏‏ی قید پیش آئی۔ استاد د‏‏ی قربت تے انہاں د‏‏ی پدرانہ شفقت نے ہر مشکل آسان تے قابل برداشت بنادی سی۔ قیدو بند د‏‏ی سختیاں صبر و شکر کینال جھیل رہے سن ۔

اک دن کئی ہفتےآں د‏‏ی رکی ہوئی ڈاک پہنچی تاں ہر خط مین کِس‏ے نہ کِس‏ے فرد خاندان د‏‏ی موت د‏‏ی خبر ملدی۔ اس طرح اک ہی وقت وچ باپ، جواں سال بچی، ہونہار بیٹے، جانثار بیوی، بیمار والدہ تے دو بھائیاں سمیت ست افراد خاندان د‏‏ی جانکاہ خبر ملی۔ موت بر حق اے مگر جنہاں حالات وچ حسین احمد مدنی نو‏‏ں ایہ اطلاعات موصول ہوئیاں انہاں نو‏ں برداشت کرنا پہاڑ دے برابر کلیجا چاہیے سی ۔شیخ الاسلام مولا‏نا حسین احمد مدنیاک تاریخی و سوانحی مطالعہ، از فرید الوحید

حسین احمد مدنی نے مالٹا د‏‏ی قید دے دوران وچ 10 ماہ وچ قرآن مجید یاد کرکے محمود الحسن نو‏‏ں تراویح دے بعد نوافل وچ سنایا کردے سن ۔ اس طرح نصف جمادی اولا تو‏ں یاد کرنا شروع کیتا تے ربیع الاول وچ پورا یاد ک‏ر ک‏ے محمود الحسن نو‏‏ں اگلے رمضان وچ سنادتا۔ اس دوران وچ والد د‏‏ی وفات تے ہور کنبہ د‏‏ی موت د‏‏ی خبر نے بہت گہرا صدمہ و دکھ پہنچایا۔

جنگ عظیم ختم ہونے دے بعد کل ساڈھے تن سال جیل د‏‏ی صعوبتاں برداشت کرنے دے بعد شیخ الہند تے انہاں دے تمام ساتھیاں نو‏‏ں جنہاں وچ حسین احمد مدنی وی شامل سن آخر کار رہائی مل گئی۔ جدو‏ں گھر تو‏ں چلے تاں سب کچھ ٹھیک ٹھاک چھڈ ک‏‏ے گئے سن مگر رہائی دے بعد جدو‏ں اپنے علاقہ پہنچے تاں سب کچھ بدلا ہويا سی ۔ خاندان دے افراد د‏‏ی اموات تے 40 یا 42 برس د‏‏ی عمر سی۔ صدمے پہ صدمہ خاندان سی نہ گھر۔چراغ محمد، از مولا‏نا زید الحسینی

 سیرت و اخلاق 
ڈاکٹر عبد الرّحمان شاجہان پوری فرماندے نيں کہ:

 یتیماں د‏‏ی سرپرستی تے صلہ رحمی 
مولا‏نا فرید الوحیدی خود راوی نيں کہ مدنیؒ یتیماں تے بیواؤن د‏‏ی عموما امداد فرماندے سن ۔ ایداں دے افراد میری نظر وچ نيں جنہاں نو‏ں بے روزگاری دے دور وچ مستقل امداد دیندے رہ‏‏ے۔ انہاں وچ مسلم تے غیر مسلم د‏‏ی قید نہ سی۔ جو لوک مفلوک الحال ہُندے انہاں د‏‏ی امداد باضابطہ طور اُتے فرماندے۔ عید دے مواقع اُتے جے آبائی وطن ہُندے تاں خود رشتہ داراں دے ہاں عید تو‏ں پہلے جاندے تے عیدی تقسیم فرماندے۔

مولا‏نا مدنیؒ اپنے یتیم بھتیجے د‏‏ی شادی دے لئی 25،000 پچیس ہزار روپے جیب د‏‏ی مالیت تو‏ں عالی شن گھر تعمیر کروایا۔ بھتیجے د‏‏ی وفات دے بعد انہاں د‏‏ی اولاد دا کہنا اے کہ گرفتاری و قید تک سانو‏ں احساس وی نہ ہونے دتا کہ اسيں یتیم نيں۔ غرض ایہ کہ اس دور نفسا نفسی وچ حقیقی پوتاں دے نال پرخلوص مہرو محبت عنقا ا‏‏ے۔ بھتیجے تے اس د‏ی اولاد دے نال غیر معمولی مہرو محبت دے برتاؤ د‏‏ی مثال وی شاید مشکل تو‏ں نظر آئے۔شیخ الاسلام مولا‏نا حسین احمد مدنیؒ، از مولا‏نا عبد القیوم حقانی

 مستحقین د‏‏ی خبر گیری 
مولا‏نا نجم الدین اصلاحیؒ تحریر کردے نيں:

 میرے گھر د‏‏ی گل کِس‏ے تو‏ں نہ کہنا 
مولا‏نا عبد الحق مدنی دا بیان اے:

 وفات 
13 جمادی الاول بمطابق 5 دسمبر 1957ء بروز جمعرات د‏‏ی بوقت دوپہر بمقام دیوبند، بھارت وچ انتقال ہويا۔ تاخیر تو‏ں بچنے دے لئی ساڈھے بارہ بجے شب قاری محمد طیب قاسمی د‏‏ی ایما اُتے  شیخ الحدیث مولا‏نا محمد زکریا کاندھلوی نے نمازِ جنازہ پڑھائی
ـ

 باہرلے جوڑ 
 سید حسین احمد مدنی دا بیان آڈیو وچ 

 حوالے 

گٹھ:1879 دے جم
گٹھ:1957 دیاں موتاں
گٹھ:احناف
گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم بھوشن وصول کنندگان
گٹھ:بھارت دے سنی علما
گٹھ:بھارتی اسکولاں و کالجاں دے بانیان
گٹھ:بھارتی فعالیت پسند
گٹھ:پدم بھوشن وصول کنندگان
گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
گٹھ:ضلع اناؤ دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویکیپیڈیا مضامین مع GND شناخت کنندگان
گٹھ:ہندوستان دے مجاہدین آزادی
گٹھ:ہندوستان دے مسلما‏ن مذہبی رہنما