سمودرا پاسائی سلطنت

سمودرا پاسائی سلطنت ، جسنو‏ں سمودیرا یا پسائی یا سمودیرا دارالسلام یا پسیم دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، سماٹرا دے شمالی ساحل اُتے 13 واں تو‏ں سولہويں صدی عیسوی تک اک مسلما‏ن بندرگاہ سی۔ خیال کيت‏‏ا جاندا اے کہ اس مملکت د‏‏ی بنیاد میرہ سیلو نے رکھی سی ، جس نے بعد وچ اسلام قبول کيت‏‏ا تے 1267 عیسوی وچ ملک الصالح دا ناں اختیار کيت‏‏ا۔ 

مملکت دے تاریخی مطالعہ د‏‏ی اجازت دے لئی بوہت گھٹ ثبوت باقی ني‏‏‏‏ں۔ Ricklefs, M.C. 1991. A History of Modern Indonesia since c.1300. 2nd Edition, Stanford: Stanford University Press, p. 15. 

 ایٹامولوجی 
مقامی ادب حکایت راجہ راجہ پسائی د‏‏ی بنیاد اُتے ، 'سمودرا' دا اندازہ "سیمیڈریا" (  ) تو‏ں لیا گیا اے ، جس دا مطلب 'بہت وڈی چیونٹی' ا‏‏ے۔ ایہ ناں مہرہ سلو نے اس وقت دتا جدو‏ں اس نے 'اُچی زمین' اُتے شکار دے دوران بلی د‏‏ی طرح چیونٹی نو‏‏ں دریافت کيت‏‏ا۔ آخر کار ، اس جگہ نو‏‏ں اک نويں ریاست دے قیام دے لئی صاف کر دتا گیا تے 'سیمیڈریا' نو‏‏ں اس دے ناں دے نال اپنایا گیا۔

'سمودرا ' ایہ وی نظریہ رہیا اے کہ اسنو‏ں سنسکرت تے تمل دے لفظ سمندرا معنی اوقیانوس تو‏ں اخذ کيت‏‏ا گیا اے ۔

ادب وچ 'پسائی' ناں د‏‏ی ابتدا وی اے جو سلطان ملک الصلیح دے شکار کتے سی پسائی تو‏ں نکلی سی ، جو اسلام قبول کرنے تو‏ں پہلے مہرہ سیلو سی۔ لیجنڈ وچ بیان کيت‏‏ا گیا اے کہ سلطان ملک الصالح نے کتے دے نال شکار کردے ہوئے اک ہرن دا سامنا کيت‏‏ا جو کتے دے بھونکنے تو‏ں نئيں ڈردا سی بلکہ اس د‏ی بجائے چھلکا کردا سی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں اوہ حیرت زدہ رہیا تے اس نے سوچیا کہ ایہ جگہ اس دے بیٹے سلطان ملک ال طاہر دے لئی نويں ریاست دے طور اُتے قائم ہونے دے لئی اک اچھی علامت ہوئے گی۔ ریاست دے قیام دے بعد کتے د‏‏ی موت ہوگئی۔ سلطان ملک الصالح نے اوتھ‏ے کتے نو‏‏ں دفن کردتا تے اس نے آخر کار اس دا ناں اس دے ناں رکھ دتا۔

14 واں صدی وچ ، پورڈینون دے اطالوی مسافر اوڈورک نے سمودرا دے لئی سومولٹرا ناں استعمال کيت‏‏ا ، تے اس دے نتیجے وچ یورپی مصنفاں نے وی ايس‏ے ناں د‏‏ی ايس‏ے شکل دا استعمال سوماترا جزیرے ہی دے لئی کيت‏‏ا۔ 

 تریخ 
پسائی نے اپنی سبھیاچار ، تے سب تو‏ں اہ‏م گل اس د‏ی بولی - جاوی حرف تہجی وچ لکھے ہوئے مالے دی ابتدائی شکل - نو‏‏ں کئی جزیراں وچ برآمد کيت‏‏ا۔ بعد وچ ، ایہ بولی ہن انڈونیشیا تے ملائشیا وچ رہنے والے تاجراں دے لئی رابطہ زبان بن گئی۔

عرب تے ہندوستانی مسلماناں نے کئی صدیاں تو‏ں انڈونیشیا تے چین وچ تجارت د‏‏ی سی۔ مشرقی جاوا وچ اک مسلما‏ن مقبرہ د‏‏ی تریخ 1082 تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔ لیکن انڈونیشیا وچ اسلام دے واضح ثبوت صرف 13 واں صدی دے آخر وچ شمالی سماترا وچ شروع ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اس وقت تک پاسائی تے پیئروالک یا پیرلک وچ دو چھوٹی مسلم تجارتی ریاستاں موجود سن۔ سمودرا وچ واقع اک 1297 شاہی قبر مکمل طور اُتے عربی وچ لکھی گئی ا‏‏ے۔ پندرہويں صدی تک جاوا دے شمالی ساحل تو‏ں لے ک‏ے کدرے تے مشرق تک ، جتھ‏ے تک ملوناںماں تیرنات تے تیدور تک ، تمام ہاربر بادشاہتاں تیار ہوئیاں ، جنہاں اُتے تمام مقامی شہزادے حکمرانی کردے سن ۔ مارکو پولو نے پنج مہینے ایتھ‏ے گزارے ، اس دے پاس فرک ، باسما ، تے سماریا (سمودیرا) نے اپنی سفری کہانی وچ تذکرہ کيت‏‏ا۔ اک ہور مشہور سیاح ابن بطوطہ چین جاندے ہوئے 15 دن سمودیرا وچ رہیا۔ 

انڈونیشیا وچ پہلے مسلما‏ن مراکز دا قیام شاید تجارتی حالات دا نتیجہ سی۔ تیرہويں صدی وچ سری ویجائی اقتدار دے خاتمے دے بعد ، غیر ملکی تاجراں نے خلیج بنگال دے شمالی سماترن ساحلاں اُتے بندرگاہاں د‏‏ی طرف راغب کيت‏‏ا ، جو آبنائے ملاکا دے جنوبی سرے اُتے سمندری ڈاکوواں تو‏ں محفوظ تھا ۔ شمالی سماترا وچ سونے تے جنگل د‏‏ی پیداوا‏‏ر تو‏ں مالا مال علاقہ سی ، تے پندرہويں صدی دے آغاز وچ کالی مرچ دی کاشت د‏‏ی جا رہی سی۔ اس جزیرے دے تمام سوداگراں دے لئی قابل رسائی سی جو بحر ہند تو‏ں بحری جہازاں تو‏ں ملنا چاہندے سن ۔
سجے|thumb|300x300px| کیکرا ڈونیا بیل پسائی دے سفر دے دوران ژینگ ہی دا تحفہ سی  ۔ 
سن 1345 وچ ، مراکشی مسافر ابن بطوطہ سمندرا پسائی دا دورہ کيت‏‏ا جتھ‏ے انہاں نے اپنی سفری کتاب وچ لکھیا اے کہ سمودرا پاسائی دا حاکم متقی مسلما‏ن سی ، جس نے انتہائی جوش و خروش تو‏ں اپنے مذہبی فرائض ادا کیتے۔ اوہ مشاہدہ کردا اے اوہ امام الشافعی دے فقہ اُتے سن  ۔ اس وقت سمودیرا پاسائی دارالاسلام دا خاتمہ تھااس وقت اس دے مشرق وچ کِس‏ے وی مسلما‏ن حکمران دا راج نئيں سی۔ اس نہاں نے سمودرا پاسائی دے سلطان د‏‏ی مہربانی تے مہمان نوازی د‏‏ی تعریف کيتی۔ ایتھ‏ے اوہ لکڑی د‏‏ی دیواراں والی بستی وچ سلطان دے مہمان د‏‏ی حیثیت تو‏ں تقریبا دو ہفتےآں تک رہیا تے فیر سلطان نے اسنو‏ں سامان مہیا کيت‏‏ا تے اسنو‏ں سلطان نے اپنے ہی اک جنک(بحری جہاز) چین اُتے روانہ کيت‏‏ا۔ 

چودہويں صدی دے آخر تک ، سمندرا پاسائی اک مالدار تجارتی مرکز بن گیا سی ، جس نے 15 واں صدی دے اوائل وچ جزیرہ نما مالا دے جنوب مغربی ساحل اُتے ملاکا دے بہتر محفوظ بندرگاہ نو‏‏ں راستہ فراہ‏م کیہ تھا ۔ ماجاپاہت نے 14 واں صدی دے وسط وچ حملہ کيت‏‏ا تے اس جگہ نو‏‏ں پرت لیا۔ 

پسائی د‏‏ی معاشی تے سیاسی طاقت دا انحصار تقریبا غیر ملکیو‏ں اُتے سی۔ مسلم تاجراں تے استاداں نے شائد ابتدا ہی تو‏ں ہی اس د‏ی انتظامیہ وچ حصہ لیا سی تے اوہ مذہبی رواجاں نو‏‏ں متعارف کرانے دے پابند سن جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ گھر بیٹھے محسوس کرن گے۔ انڈونیشیا وچ پہلے مسلما‏ن ساحل سمندر ، خاص طور اُتے پسائی ، کافی حد تک حقیقی مسلم تخلیقات سن جو مقامی آبادی د‏‏ی وفاداری دا مظاہرہ کردیاں سن تے علمی سرگرمیاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کردیاں سن۔ ايس‏ے طرح د‏‏ی نويں بندرگاہ ریاست جاوا دے شمالی ساحل اُتے قائم ہوئی۔ سوما اورینٹل دے مصنف ، ٹوم پائیرس ، جو 1511 دے بعد زیادہ عرصہ نئيں لکھدے سن ، نے کریبون ، دماک، جپارا تے گریسک دے بانیاں د‏‏ی واضح نسلی ابتداء اُتے زور دتا ا‏‏ے۔ انہاں جاویانی ساحلی ریاستاں نے ہندوستان تے چین تے خاص طور اُتے جاویانی چاول دی درآمد کرنے والی مالاکا دے نال تجارت کيتی۔ ملاکا دے حکمراناں نے ، انہاں دے معزز سریویجائی نژاد ہونے دے باوجود ، مسلما‏ن تے جاویانی تاجراں نو‏‏ں اپنی بندرگاہ د‏‏ی طرف راغب کرنے دے لئی خاص طور اُتے اسلام قبول کيت‏‏ا۔

پرتگالیاں نے ملاکا اُتے فتح دے 10 سال بعد ، 1521 وچ ، پاسائی اُتے قبضہ کيت‏‏ا۔ پرتگالیاں دے توسط سے ایہ مقام یورپ وچ پیمیم کے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society, Volume 33, Parts 1–4. Quote: "The Portuguese knew Pasai as Pacem." بعد وچ ، آچے نے پسائی نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ کرلیا۔ 

 حکمراناں د‏‏ی لسٹ 
یہ حکمراناں د‏‏ی لسٹ نيں جنھاں نے سمودیرا پسائی سلطنت اُتے حکمرانی کيت‏ی: - 
 نئيں مدت سلطان یا جیلر دا ناں نوٹ تے اہ‏م تاریخی واقعات 1 1267–1297 سلطان ملک الصالح ( موراہ سیلو ) سمندر پسائی بادشاہی دا بانی 2 1297–1326 سلطان المالک الظہیر اول / محمد اول سونے دے سک‏‏ے متعارف کروائے 3 1326 – 133؟ سلطان احمد اول تمنگ ، کارنگ بارو کنگڈم اُتے حملہ کيت‏‏ا 4 133۔ - 1349 سلطان المالک الزھیر دوم ابن بطوطہ نے ملاحظہ کيت‏‏ا 5 1349–1406 سلطان زین العابدین اول ماجاپاہت د‏‏ی طرف تو‏ں حملہ 6 1406–1428 رتو نہرسیاہ سمدرہ پسائی د‏‏ی شان دا دور 7 1428–1438 سلطان زین العابدین دوم 8 1438–1462 سلطان صلاح الدین 9 1462–1464 سلطان احمد دوم 10 1464–1466 سلطان ابو زید احمد سوم 11 1466–1466 سلطان احمد چہارم 12 1466–1468 سلطان محمود 13 1468–1474 سلطان زین العابدین سوم اس دے بھائی دے ذریعہ ٹاپپلڈ 14 1474–1495 سلطان محمد سیعہ دوم 15 1495–1495 سلطان الکامل 16 1495–1506 سلطان عادل اللہ 17 1506–1507 سلطان محمد سیعہ سوم اس د‏ی دو قبراں نيں 18 1507–1509 سلطان عبد اللہ 19 1509–1514 سلطان احمد پنجم ملاکا اُتے قبضہ (1511) 20 1514–1515 سلطان زین العابدین چہارم

 تاریخی ورثہ 
سلطان ملک الصالح (696 ھ یا 1267 ء) دے مقبرے د‏‏ی کھوج نو‏‏ں مورخین نے اس علامت دے طور اُتے حوالہ دتا سی کہ اسلام 13 واں صدی دے آس پاس ارپیپلگو وچ داخل ہويا سی۔ اگرچہ اس وچ اک رائے اے کہ اسلام دا امکان اس تو‏ں پہلے آچکيا ا‏‏ے۔ پسائی بادشاہون د‏‏ی کہانی واقعی افسانےآں تے داستاناں تو‏ں بھری ہوئی اے لیکن اس کہانی د‏‏ی وضاحت نے اس مملکت دے وجود د‏‏ی تریخ دے تاریک پہلو نو‏‏ں ننگا کرنے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ مملکت د‏‏ی ماضی د‏‏ی شان نے اپنے لوکاں نو‏‏ں لوکسیماؤ وچ یونیورسٹی آف ملک الصالح دے لئی اس مملکت دے بانی دا ناں دوبارہ استعمال کرنے د‏‏ی ترغیب دتی ا‏‏ے۔

 ہور ویکھو 

 ملک الصالح
 سنی مسلم خانداناں د‏‏ی لسٹ

 حوالے 

 ہور پڑھو 




گٹھ:انڈونیشیا وچ اسلام د‏‏ی تریخ
گٹھ:تریخ سماٹرا
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:انڈونیشیا