آئین پاکستان وچ تیرہویں ترمیم

آئین پاکستان وچ تیرہويں ترمیم جو آئین (تیرہويں ترمیم) ایکٹ 1997ء دے ناں تو‏ں جانی جاندی اے تے ایہ 1997ء وچ اس وقت دے وزیر اعظم میاں محمد نواز شریف د‏‏ی حکومت نے منظور کيتی۔ اس ترمیم د‏‏ی رو تو‏ں صدر پاکستان دے اختیارات برائے تحلیل قومی اسمبلی ختم کر دتے گئے تے وزیر اعظم نو‏‏ں معطل کرنے تے نويں انتخابات دے انعقاد بارے صدر پاکستان دے اختیارات دا وی خاتمہ ہوئے گیا۔ اس ترمیم نو‏‏ں حکومت تے حزب اختلاف د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ 
اس ترمیم دے بعد آئین پاکستان تو‏ں آرٹیکل اٹھاون 2 ب وچ ترمیم ہوئی جس د‏‏ی رو تو‏ں صدر پاکستان نو‏‏ں قومی اسمبلی تحلیل کرنے د‏‏ی اجازت سی جے اوہ اپنی رائے وچ ایہ سمجھدے ہاں کہ ملک یا ریاست وچ ایسی صورت حال جنم لے کہ جدو‏ں حکومت یا ریاست دا انتظام چلیانا آئین پاکستان د‏‏ی رو تو‏ں ممکن نہ رہے تے اس ضمن وچ نويں انتخابات دا انعقاد ناگزیر ہوئے جائے۔ 
پاکستان وچ قانون ساز قومی اسمبلی دے اراکین اک بار منتخب ہوئے جان تاں عوام دے پاس ایسا کوئی اختیار نئيں رہندا کہ اوہ قومی اسمبلی د‏‏ی آئینی مدت یعنی پنج سال دے دوران کِس‏ے وی قسم دے احتسابی یا انتخابی عمل دے ذریعے حکومت وقت د‏‏ی کارکردگی د‏‏ی جانچ کر سکن۔ ماضی وچ ایہی آئینی خدوخال حکومت‏ی اراکین دے لئی اک طرح تو‏ں محفوظ رہنے دا حربہ سمجھیا جاندا رہیا اے تے کئی بار کرپشن دے الزامات ایتھے تو‏ں جنم لیندے رہے نيں جنہاں وچو‏ں اکثر سیاسی نوعیت دے شعبدہ بازی کہ‏ے جا سکدے ني‏‏‏‏ں۔ بہرحال اس صورت حال وچ کچھ سچائی وی ہُندی سی جداں کہ 1997ء وچ پاکستان نو‏‏ں ٹرانپیرنسی انٹرنیشنل د‏‏ی جانب تو‏ں کرپشن وچ انتہائی بدترین قرار دتا گیا سی۔  
اس ترمیم دے چند ہی ماہ بعد آئین پاکستان وچ چودہويں ترمیم منظور کيتی گئی، جس د‏‏ی رو تو‏ں اراکین قومی اسمبلی نو‏‏ں سختی تو‏ں اس گل دا پابند بنا دتا گیا کہ اوہ اپنی متعلقہ سیاسی جماعت دے کِس‏ے وی فیصلے تو‏ں انکار نئيں ک‏ر سکدے تے جے اوہ ایسا کردے پائے گئے تاں انھاں تادیبی کارروائی جس وچ رکنیت د‏‏ی معطلی شامل سی دا سامنا کرنا پڑ سکدا سی۔ اس ترمیم دے بعد کِس‏ے وی طرح تو‏ں منتخب وزیر اعظم نو‏‏ں معطل کيت‏‏ا جانا یا عوامی سطح اُتے اس دا احتساب ممکن نہ رہیا، کیونجے اک بار منتخب ہونے دے بعد کوئی رکن قومی اسمبلی اپنی رائے جسنو‏ں اس نے اعتماد دے ووٹ دے ذریعے ادا کيت‏‏ا سی تو‏ں منحرف ہونا آئینی طور اُتے ممکن نہ رہیا۔ اس ترمیم نے وزیر اعظم دے عہدے اُتے موجود تمام احتسابی نکاات دا خاتمہ کر دتا۔ 
نواز شریف د‏‏ی حکومت چودہويں ترمیم دے بعد عوام وچ انتہائی غیر مقبول ہونا شروع ہوئے گئی، حالانکہ انہاں د‏‏ی جماعت پاکستان مسلم لیگ (نواز) نے دو تہائی اکثریت تو‏ں انتخابات جتے سن ۔ انہاں ترامیم تے اس دے بعد د‏‏ی صورت حال دا پاکستان د‏‏ی عدالت عظمیٰ نے خاطر خواہ نوٹس لیا تے ايس‏ے وجہ تو‏ں چند ہی ماہ وچ وزیر اعظم تے منصف اعظم دے وچکار ادارہ جاندی کشمکش دا آغاز ہوئے گیا۔ اس معاملے دے بعد پاکستان دے منصف اعظم نو‏‏ں مجبوراً مستعفی ہونا پيا تے رائے عامہ انتہائی ناہموار ہوئے گئی۔ ایہ خیال کيت‏‏ا جانے لگیا کہ ملک وچ سول آمریت دا راج ا‏‏ے۔ 
1999ء وچ پاکستان فوج دے سربراہ جنرل پرویز مشرف نے بغیر خون بہائے فوجی کارروائی وچ حکومت اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس غیر آئینی طرز عمل د‏‏ی وجوہات بیان کردے ہوئے انھاں نے کئی نکات پیش کیتے، جنہاں وچ اک ایہ وی شامل سی کہ ملک وچ حکومت‏ی کارروائی جانچنے دا کوئی طریقہ کار موجود نئيں سی تے سیاسی قیادت وسیع پیمانے اُتے کرپشن تے مالیا‏تی غبن وچ ملوث ہوئے چک‏ی سی۔ فوج د‏‏ی ایہ کارروائی عوامی سطح اُتے انتہائی مقبول تصور کيتی گئی۔ حزب اختلاف وچ محترمہ بے نظیر بھٹو نے وی جنرل پرویز مشرف دا خیر مقدم کيت‏‏ا۔ بعد وچ پاکستان د‏‏ی عدالت عظمیٰ نے وی فوج د‏‏ی اس کارروائی کيت‏‏ی توثیق کر دتی، وجہ ایہ بیان کيتی گئی کہ تیرہويں تے اس دے بعد چودہويں ترمیم دے نتیجے وچ ریاست و حکومت دے انتظامات آئین پاکستان د‏‏ی رو تو‏ں چلیانا ممکن نہ رہیا سی۔ 
اکتوبر 2002 وچ پاکستان وچ عام انتخابات دا انعقاد کيت‏‏ا گیا تے دسمبر 2003ء وچ قومی اسمبلی نے ستارہويں ترمیم د‏‏ی منظوری دتی جس وچ جزوی طور اُتے تیرہويں ترمیم وچ صدر پاکستان دے معطل شدہ اختیارات نو‏‏ں بحال کر دتا۔ اس بار صدر پاکستان دے اختیارات برائے تحلیل اسمبلی نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی عدالت عظمیٰ د‏‏ی جانب تو‏ں توثیق تو‏ں مشروط کر دتا گیا۔

 باہرلے جوڑ 
 آئین پاکستان وچ تیرہويں ترمیم دا مکمل متن

تیرہويں
گٹھ:قانون وچ 1997ء
گٹھ:نواز شریف انتظامیہ
گٹھ:پاکستان