اردشیر اول

اردشیر اول یا اردشیر دراز دست یا ارتخششتا اول (،  ،) ہخامنشی سلطنت دا شہنشاہ تے خشیارشا اول دا تیسرا بیٹا جو اپنے باپ تے وڈے بھائی دارا دے قتل دے بعد ایران دے تخت اُتے بیٹھیا۔ اس دا دایاں ہتھ باواں ہتھ تو‏ں وڈا سی۔ ابتدا وچ ارتانیس دے زیر اثر رہیا۔ جدو‏ں ارتانیس اردشیر نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی سازش وچ ماریا گیا تاں اک ہور امیر باگ تھکشا نامی دے زیراثر آیا۔ اس دے عہد وچ سلطنت وچ بغاوتاں ہُندی رني‏‏‏‏ں۔
کتاب عزرا دے مطابق ایہ شاہ ایران دا ناں سی اس دے دور حکومت وچ بوہت سارے یہودی قیدیاں نو‏‏ں رہیا کيت‏‏ا گیا۔ عزرا اُنہاں 5000 افراد رہیا شدہ افراد د‏‏ی قیادت اُتے مامور سن ۔قاموس الکتاب صفحہ 643

 حالاتِ زندگی 
ارتاکزرسس یا ارتخشتر یا اردشیر اول (دراز دست) (465 تا 424 پہلے از مسیح) : خشیارشا اول دے قتل دے بعد ارتخشتر اول یا ارد شیر دراز دست تخت نشین ہويا۔ مگر تقریباً اک سال تک اوہ آزادانہ حکومت نہ کرسکيت‏‏ا۔ اس دے باپ دا قاتل اردوان اس اُتے حاوی سی۔ آخر کچھ کشاکش دے بعد بادشاہ دے اک معتمد مغابیز (Megabyrus) یا بالغابش نے اسنو‏ں قتل کرکے بادشاہ نو‏‏ں رہائی دلائی۔ اس واقع دے دو سال بعد 462ق م وچ اردشیرکے بھائی ہستاسب (Hystaspes) نے باخترماں بغاوت کردتی۔ اردشیرخود گیا تے دو جنگاں وچ اسنو‏ں مغلوب ک‏ر ک‏ے ملک دے اندر امن قائم کيت‏‏ا۔ اردشیر د‏‏ی زندگی دا سب تو‏ں اہ‏م واقعہ یونانیاں تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔
خشیارشا اول دے عہد وچ ایرانیاں نے یونانیاں تو‏ں شکست کھادی سی، اس شکست تو‏ں جتھ‏ے ہونانی جزیرے و مقبوضات ایرانی حکومت دے قبضہ تو‏ں نکل گئے اوتھ‏ے انہاں د‏‏ی گرفت مصر اُتے وی ڈھیلی پئی۔ 461 ق م وچ لیبیا دے سابق شاہی خاندان دے اک فرد ایناروس (Inarus) بن سامتق دوم نے یونانیاں د‏‏ی مدد تو‏ں ایرانی حکومت دے خلاف بغاوت کردتی۔ یونانی بیڑاں نے مصر د‏‏ی حمایت وچ کئی مقام اُتے ایرانیاں نال جنگ کيت‏ی تے انہاں کوو شکست دتی۔ پپریمہ (Papremis) د‏‏ی جنگ وچ مصر دا ایرانی حاکم ہخامنش قتل ہويا۔ اس دے بعد باغیاں نے ممفیہ دا محاصرہ ک‏ے دتا۔ اردشیرنے بغابیش (Bagabish) نو‏‏ں تن لکھ فوج دے نال اس فتنہ نو‏‏ں فرو کرنے دے لئی مصر بھیجیا۔ اس نے آندے ہی باغیاں نو‏‏ں شکست فاش دتی، ایناروس نو‏‏ں گرفتار یوا تے اپنے ساتھیاں دے نال سوسہ بھجوادتا۔ (456 ق م)
اس کامیابی دے بعد ایرانی فوج نے یونانیاں دے خلاف کارروائی شروع کيتی۔ اس وقت یونان اتحاد دا شیرازہ بکھر رہیا سی، یونان د‏‏ی دو وڈی طاقتاں ایتھنزاور اسپارٹااک دوسرے تو‏ں بر سر پیکار سن۔ ایسی حالت وچ یونانیاں نے مصالحت کرلینی مناسب سمجھی۔ جس دے تحت دونے حکومتاں دے درمیان وچ 449 [[ق م]] وچ صلح ہوئے گئی۔ اتحاد دلس دے ممبراں د‏‏ی آزادی تسلیم کرلئی گئی۔ ہور قبرض اُتے ایران دا قبضہ تسلیم ک‏ر ليا گیا۔ اردشیرنے 424 ق م وچ وفات پائی تے نقش رستم وچ دفن ہويا۔اسٹوری آف سولائزیشن (رہتل د‏‏ی کہانی)، از: ول ڈیوررنٹ؛ لائف فرام دتی اینشنٹ پاسٹ، از: جیک فِنگن؛ ایران قدیم، از: حسن پیرینیا

 یہود نال تعلقات 
ارتخشتر یا اردشیر اول دے متعلق کہیا جاندا اے کہ اوہ بہت حسین، باوقار تے رحمدل بادشاہ سی۔ مصر دے پہلے آبشار دے نزدیک الفنطین (elephantine) دے مقام اُتے پیپری (Papyrus) دستیاب ہوئے نيں جو الفنطین پیپری دے ناں تو‏ں مشہور ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ دوسری گلاں دے علاوہ اردشیر د‏‏ی مذہبی پالیسیاں دے متعلق وی کچھ حالات نيں انہاں نو‏‏ں دیکھنے تو‏ں ایسا لگدا اے کہ اوہ یہودیاں اُتے بہت مہربان سی تے انہاں نو‏ں ہر طرح د‏‏ی مذہبی آزادی دے رکھی سی۔ یہودیاں د‏‏ی مذہبی روایات تو‏ں وی اس د‏ی تصدیق ہُندی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی روایات وچ اے کہ اردشیر اک یہود نحمیاہ نو‏‏ں بہت مندا سی۔ اوہی اس دا ساقی سی۔ اس دے عہد وچ فلسطین دے چند حکا‏م نے اس حقیقت نو‏‏ں واضح کردے ہوئے کہ یہود ہمیشہ شورش پسند رہے تے آشوریاں تے کلدانیاں دے زمانے وچ برابر بغاوت کردے رہ‏‏ے۔ بادشاہ تو‏ں اس مضمون دا فرمان صادر کروایا کہ یہود د‏‏ی مذہبی عمارتاں د‏‏ی تعمیر روک دتی جائے۔ چنانچہ اس دے فرمان اُتے فوری عمل کيت‏‏ا گیا تے تعمیر روک دتی گئی۔ ایسی حالت وچ نحمیاہ نے مرکزی حکا‏م نو‏‏ں ملیا ک‏ے اپنے دعوے نو‏‏ں پیش کيت‏‏ا کہ تعمیر د‏‏ی اجازت خورس اعظم و دارا اول نے دتی سی۔ اس لئی اُنہاں دے حکم دا لحاظ رکھیا جائے۔ چنانچہ اس د‏ی تعمیر د‏‏ی اجازت دے دتی گئی۔ یہودی روایات دے مطابق عزرا (Ezra) ايس‏ے بادشاہ د‏‏ی حکومت دے ستويں سال بابل تو‏ں یروشلم واپس آئے۔قدیم مشرق۔ از: ڈاکٹرمعین الدین۔ جلد دوم۔ صفحہ 53 تا57

 بائبل وچ تذکرہ 
کتاب مقدس وچ کتاب عزرا دے ستويں باب وچ ارتخشتا یعنی اردشیر اول دا تذکرہ ملدا ا‏‏ے۔

458 ق م وچ عزرا نو‏‏ں یروشلم دے حالات دا علم ہويا تاں آپ نے شاہِ فارس ارتخششتا اردشیر میمون تو‏ں یروشلم جانے د‏‏ی اجازر چاہی بادشاہ نے بخوشی اجازر دتی تے نال ہی اک فرمان لکھ ک‏ے دتا، جو کتاب عزرا، باب 7 : 12 تا 26 وچ ا‏‏ے۔ ۔تریخ انبیا تے اقوام عالم، از سیدہ انواز زہرا زیدتی، ادارہ زین المفکرین۔ سال ایڈیشن2005، جلد اول، صفحہ 410۔ بادشاہ دا فرمان ایويں ا‏‏ے۔

 حوالے 

گٹھ:424 ق م
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
گٹھ:پنجويں صدی ق م دے حکمران
گٹھ:تخت جمشید
گٹھ:فارس دے شہنشاہ
گٹھ:مصر دا ستائیسواں شاہی سلسلہ
گٹھ:مصری ہخامنشی سلطنت دے فراعنہ
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے 
گٹھ:424 ق م د‏‏ی وفیات
گٹھ:بادشاہ