فوائد الناظرین

فائدے الناظرین برطانوی راج وچ دہلی تو‏ں شائع ہونے والا اردو بولی دا اک پندرہ روزہ علمی اخبار سی۔ ایہ اخبار 23 مارچ 1845ءفائدے الناظرین د‏‏ی ایہ جلد ادارہ ادبیات اردو حیدرآباد دکن وچ محفوظ اے (بحوالہ: ماسٹر رامچندر از صدیق الرحمٰن قدوائی) کوریاضی دے مشہور عالم تے محقق، دہلی کالج وچ سائنس دے استاد ماسٹر رام چندر نے مطبع دہلی اردو اخبار تو‏ں جاری کیاڈاکٹر عبد السلام خورشید، صحافت: پاکستان و ہند وچ ، مجلس ترقی ادب لاہور، نومبر 2016ء، ص 135صدیق الرحمٰن قدوائی، ماسٹر رامچندر، شعبہ اردو، دہلی یونیورسٹی،اگست 1961ء، ص 61۔ جو 2 ستمبر 1845ء تک دہلی اردو اخبار دے ضمیمے دے طور اُتے شائع ہُندا رہیا۔ 4 اکتوبر 1846ء تو‏ں اخبار دے آخری صفحے وچ مجمع فائدے العام د‏‏ی جگہ رام چندر دا ناں بطور مہتمم چھپنے لگیا مگر تبدیلیاں محض ضابطے کيت‏یاں سن۔ عملی طور اُتے پہلے وی رام چندر ہی اس اخبار دے مہتمم تے ذمہ دار سن تے انہاں نو‏ں دہلی کالج دے استاداں تے طلبہ دا مکمل تعاون حاصل سی جدو‏ں جے مضامین اس وچ شائع ہُندے رہندے سن ۔ فائدے الناظرین ہ‏معصر اخبارات و رسالے تو‏ں مختلف علمی اخبار سی جو نفع و نقصان دے پیماناں سےماورا تے خالص علمی احیا و بقا تے فروغ دے پیش نظر جاری کیتا گیا سی۔ ماسٹر رام چندر دے مطابق:


فائدے الناظرین اپنے موضوعات د‏‏ی وسعت تے تنوع دے اعتبار تو‏ں خصوصی امتیاز دا حامل تھا۔اس وچ تریخ و سیاست، ہیئت و ریاضیات، مابعد الطبیعات و الہٰیات دے علاوہ یورپ دے علوم و فنون تو‏ں مستفاد ماخوذ مضامین دا پلہ بھاری رہندا تھانادر علی خاں، اردو صحافت د‏‏ی تریخ، ایجوکیشنل بک ہاؤس، علی گڑھ، 1987ء، ص 172۔ اخبار ابتدا وچ چار صفحات دا ہُندا سی تے قیمت اک آنہ فی پرچہ سی۔ 25 جنوری 1847ء تو‏ں اس دے صفحات دو گنیا کر دتے گئےتے قیمت وی دو آنے فی پرچہ یا چار آنے ماہوار سی۔ صفحات دے ودھ جانے دے بعد اخبار وچ اِنّی گنجائش نکل آئی کہ خبراں، غزلاں تے تصویراں وی شائع د‏‏ی جا سکن۔ خبراں عام طور اُتے اک دو صفحات اُتے چھپدیاں سن، جو تعداد وچ کم، متن دے اعتبار تو‏ں بہت مختصر تے عموماً دوسرے اخبارات تو‏ں ماخوذ ہودیاں سن۔صدیق الرحمٰن قدوائی، ماسٹر رامچندر، شعبہ اردو، دہلی یونیورسٹی،اگست 1961ء، ص 64

 ہور ویکھو 
 ماسٹر رام چندر

 حوالے 

گٹھ:ہندوستان وچ 1845ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بھارت دے کالعدم اخبارات
گٹھ:بھارت دے اردو اخبارات
گٹھ:دہلی وچ شائع ہونے والے اخبارات
گٹھ:اخبار