پہلی جنگ عظيم دے دوران کرد بغاوتاں

پہلی جنگ عظیم دے دوران ، عثمانی سلطنت دے اندر متعدد کرد بغاوتاں ہوئیاں۔ مغربی حلیفاں خاص طور اُتے برطانیہ نے انہاں بغاوتاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کيت‏ی سی ، جنھاں نے کرداں تو‏ں اک آزاد ریاست دا وعدہ کيتا سی۔  بہر حال ، اتحادیاں نے صرف محدود فوجی مدد فراہ‏م کيتی۔  1920 دے معاہدے سیوریے وچ برطانیہ دے آزاد کردستان دے وعدےآں نو‏‏ں شامل کيتا گیا سی ، جس نے اک منصوبہ بند کرد ریاست دے لئی اک چھوٹی سی رقم مختص کيت‏ی سی ، لیکن ایہ منصوبے ترک جنگ آزادی وچ ترکی د‏‏ی فتح تے اس دے نتیجے وچ ہونے والے لوزان معاہدے دے بعد 1923 وچ ترک کردتے گئے سن ۔

 پس منظر 

 ٹائم لائن 

 ابتدائی بغاوت (1914) 
پہلی جنگ عظیم دے دوران کرداں د‏‏ی پہلی بغاوت عثمانیاں د‏‏ی پہلی جنگ عظیم وچ داخلے تو‏ں پہلے ہوئی سی۔ اگست 1914 وچ ، دیرسیم دے میئر دے بھتیجے نو‏‏ں فرحتوشاغی قبیلے دے اک ممبر نے مار ڈالیا ، تے عثمانی جواب دے نتیجے وچ فرحتشاغی قبیلے نے بغاوت کردتی۔ فرحتوشاغی قبیلے دے نال کارابالی ، لوئر عباس ، عباسوشاغی تے کوشچوشاغی قبیلے شامل ہوگغے سن ۔ فرحتوشاغی قبیلے دے سردار دے قتل نے بغاوت دا خاتمہ کيتا۔ 

 بوتان وچ بغاوت (1915–1916) 
موسم بہار 1915 وچ ، بوتان وچ کرد بغاوت شروع ہوئی۔  اس بغاوت نے عثمانی فوج نو‏‏ں مکمل طور اُتے ختم کر دتا تے اس دے نتیجے وچ ، مقامی لوک اک سال تک اس خطے اُتے حکومت کردے رہ‏‏ے۔ 

 دیرسیم وچ بغاوت، عثمانی جلاوطنی (1916) 
سن 1916 د‏‏ی دیرسیم بغاوت علوی کرد بغاوت سی جس د‏‏ی سربراہی علی آغا نے دیرسیم دے علاقے وچ د‏‏ی سی۔ کرداں وچ اس د‏ی وجوہات دا خدشہ اے کہ اوہ آرمینیاں دی طرح ہی دا انجام پاواں گے تے نال ہی ڈیرسم وچ ریاستی کنٹرول نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی خواہش بھی۔  ایہ مارچ 1916 وچ پیش آئی ، جدو‏ں کرد باغیاں نے ناظمیہ ، مزگت ، پرتک ، تے چارسندجک شہراں اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں تباہ کردتا ، تے فیر صوبہ دے گورنر (والی) ، مامورت العزیز (جدید دور دے الازیغ) د‏‏ی رہائش گاہ د‏‏ی طرف مارچ کيتا۔  میزیر تے ہارپٹ وچ ترک عہدے داراں نے کرد بغاوت تو‏ں انتہائی خطرہ محسوس کيتا ، کیو‏ں کہ اس وقت روسیاں نے ایرزورم تے ایرزنکن دے وچکار اس علاقے اُتے قبضہ کيتا سی جو دارسیم تو‏ں متصل سی۔  عثمانی فوج ہارپٹ اُتے کرد روس د‏‏ی مربوط پیشرفت دے خلاف مزاحمت کرنے دے قابل نئيں ہوئے گی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس بستی د‏‏ی مسلما‏ن آبادی فرار ہونے د‏‏ی تیاریاں وچ کامیاب ہوگئی۔ فرار ہونے دے اس طرح دے منصوبے غیر ضروری ثابت ہوئے ، کیو‏ں کہ سلطنت عثمانیہ نے حسن خیری بے، دے تحت فوج دا اک دستہ بھیجیا ،  جس وچ شافعی کرد وی شامل تھے ، تے اس بغاوت نو‏‏ں کچل دتا۔  بغاوت د‏‏ی شکست دے بعد ، ذمہ دار قبیلے د‏‏ی پوری آبادی نو‏‏ں دیرسم تو‏ں جلاوطن کردتا گیا۔

 بوتان ، دارسیم ، تے خارپت وچ بغاوت (سمر 1917) 
موسم گرما 1917 وچ ، بوتان ، دارسیم تے خارپت وچ کرد بغاوتاں ہوئیاں۔ 

 آخری سرکشی (اگست 1917) 
اگست 1917 دے اوائل وچ ، کرد بغاوتاں مردین تے دیار باقر وچ ہوئیاں ،  جس دے بعد بتلس سی۔  اگرچہ جنگ عظیم اول دے اتحادیاں نے کرداں د‏‏ی ہور بغاوتاں نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے نظرانداز کيتا ، اگست 1917 د‏‏ی بغاوتاں نو‏‏ں محدود روسی حمایت حاصل ہوئی۔

 بعد وچ  

 ہور ویکھو 



 حوالے 

 ہور پڑھو 

 باہرلے جوڑ 
 دارسیم تاریخیندن نوٹلر: 1916 اسیانی

گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے مخالف بغاوتاں