ایسٹر جزیرے دی تریخ

وسیع جنوبی بحر الکاہل دے اک کونے وچ ایسٹر نامی اک جزیرہ واقع اے جو چلی د‏‏ی سرزمین تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ خوبصورت جزیرہ چلی د‏‏ی سرزمین تو‏ں 3515 کلومیٹر دور اے تے ایہ صوبہ والپاریسو تو‏ں وکھ ا‏‏ے۔ ایسٹر دے نیڑے پڑوسی جزیریاں وچو‏ں اک ، سالائی گومز جزیرہ اے ، جو صوبے تو‏ں 400 کلومیٹر مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔

پٹیکرن آئلینڈ ایسٹر دا نیڑے ترین آباد جزیرہ اے جو ایسٹر تو‏ں 2،075 کلومیٹر مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔ اس جزیرے دا رقبہ 163.6 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 3،791 (2002 مردم شماری) اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ جزیرے د‏‏ی 3،304 آبادی ہنگاروا دے وسط وچ مقیم ا‏‏ے۔

ایسٹر جزیرہ خاص طور اُتے اپنے عجیب و غریب 400 سالہ قدیم مجسمیاں دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ موئی مجسمے نيں جو ساحل دے کنارے اک لائن وچ کھڑے ني‏‏‏‏ں۔

اس جزیرے دے پہلے باشندے پولینیشین د‏‏ی جڑاں رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اس جزیرے اُتے آنے والے پہلے یورپی زائرین نے جزیرے دے ابتدائی باشندےآں د‏‏ی زبانی روایات نو‏‏ں ریکارڈ کيتا۔ جزیرے باز انہاں روایات وچ ، ایسٹر نے دعوی کيتا کہ ہٹو ما توا نامی اک کمانڈر اپنی بیوی تے کنبے دے نال اک یا دو وڈی کشتیاں وچ جزیرے آیا سی۔

شائع شدہ ادب وچ ایسٹر جزیرے وچ پہلی تصادم دا ذکر 300 تو‏ں 400  اے ، یا اس وقت جدو‏ں پہلی انسان ہوائی وچ آباد ہويا سی۔ کچھ اسکالرز دا خیال اے کہ ایسٹر جزیرہ 700-800  تک غیر آباد سی ، جزیرے دے ابتدائی باشندے مغرب تے مارکس جزیرے تو‏ں آئے ہوئے دکھادی دیندے سن ۔


اوہ کیلے ، گنے ، میٹھے آلو تے ہاتھی دے دند لائے۔ 1860 د‏‏ی دہائی وچ مشنری کنودنتیاں دے مطابق ، اس جزیرے وچ اک وکھ طبقات‏ی نظام سی۔ جزیرے د‏‏ی سبھیاچار دا مشاہدہ کرنے والا عنصر وڈے ، دیو موائی د‏‏ی تعمیر اے جو آباؤ اجداد د‏‏ی عبادت دا حصہ رہیا ا‏‏ے۔

Moes د‏‏ی یکساں ظاہری شکل اے جو پورے ساحل دے نال اے تے مرکزی حکومت دے اقدامات د‏‏ی نشاندہی کردی ا‏‏ے۔ شاہی خاندان دے علاوہ جزیرے دے باسیاں وچ پجاری ، سپاہی تے سوداگ‏‏ر شامل سن ۔ آخری بادشاہ ، اپنے کنبہ دے ہمراہ ، 1860 د‏‏ی دہائی وچ پیرو د‏‏یاں کاناں وچ غلام د‏‏ی حیثیت تو‏ں فوت ہوگیا۔

آبادی
1982 وچ ایسٹر جزیرے د‏‏ی تقریبا 70 فیصد آبادی رپنائی سی ، لیکن 2002 وچ رپنوئی صرف 60 فیصد سی۔ یورپی چلیاں نے اس دوڑ وچ 39٪ حصہ لیا تے 1٪ مقامی امریکی (چلی) سن ۔ اس جزیرے د‏‏ی آبادی کثافت 23 مربع کلو میٹر ا‏‏ے۔

سبھیاچار
پوری تریخ وچ ، ایسٹر جزیرے دے لوکاں نے اپنا ویژول لائن سسٹم تیار کيتا ا‏‏ے۔ معاشرے دے دوسرے پہلوآں د‏‏ی طرح انہاں دے وی نسخے اِنّے دور دراز تے پراسرار نيں جِنّا حالے سمیرے تو‏ں باہر ا‏‏ے۔ اس جزیرے اُتے 7،000 تو‏ں زیادہ افراد کدی نئيں رہ سک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ تقریبا 1600 عیسوی وچ ، انہاں د‏‏ی سبھیاچار اچانک تے تیزی تو‏ں زوال پذیر ہوگئی۔

موآی
موآیی

موئی ایسٹر جزیرے دا سب تو‏ں اہ‏م ثقافتی نشانی نيں ، انہاں وچو‏ں 288 آو نامی وڈے پلیٹ فارم اُتے کھڑے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ پلیٹ فارم ڈیڑھ میل دے فاصلے اُتے اے ، اس جزیرے دے آس پاس تقریبا عالمگیر پٹی تیار کردا ا‏‏ے۔ اک ہور 600 موئی ، جو ارتقا دے مختلف مراحل وچ نيں ، پورے جزیرے وچ بکھرے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ بارودی سرنگاں وچ تے پرانی سڑکاں دے نال نال ساحل سمندر دے نال۔ بالاں دے سائز تے وزن اُتے منحصر اے ، اک اندازے دے مطابق لکڑی دے رولرس تے سلیجز دے ذریعہ اسنو‏ں لے جانے دے لئی 50 تو‏ں 150 افراد د‏‏ی ضرورت سی۔

پتھر دے مکانات
1233  دا قبل تریح پتھر مکان ، جسنو‏ں توپا کہیا جاندا اے تے بعد وچ مرغی دا مکان ، اس جزیرے وچ سب تو‏ں نمایاں زندہ بچ جانے والے گھر ني‏‏‏‏ں۔ پتھر دے مکانات تقریبا 6 میٹر چوڑے سن جنہاں وچ اک بیلناکار ڈھانچہ تے اک محراب والی چھت سی۔ انہاں مکانات دا داخلہ بوہت گھٹ اے تے صرف اُتے د‏‏ی طرف جاک‏ے ہی داخل ہونا ممکن ا‏‏ے۔ 1882 وچ ، جرمناں نے متعدد مکانات د‏‏ی کھدائی د‏‏ی تے گھراں دے اندر انسانی باقیات پاواں۔ مقامی لوکاں نے جرمناں نو‏‏ں دسیا کہ ایہ تھ‏‏اںو‏اں ایسٹر جزیرے دے بادشاہاں تے سرداراں د‏‏ی آرام گاہ ني‏‏‏‏ں۔

ہر گھر وچ دو چھوٹے سوراخ سن ۔ جے کسی دشمن د‏‏ی روح انہاں وچو‏ں کسی اک وچ داخل ہوجائے تاں ، متوفی د‏‏ی روح دوسرے تو‏ں بچ سکدی ا‏‏ے۔ قابل ذکر گل ایہ اے کہ باقی تعداد وچ پتھر دے مکانات تے موئی اک دوسرے دے نیڑے نیڑے نيں ، تے اس دا شاید مطلب ایہ اے کہ پتھر دے گھر وچ دفن ہر شخص دے لئی اک موئی بنایا گیا سی۔ قبراں دے طور اُتے پتھر دے مکانات دا استعمال ايس‏ے وقت موئ د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے آبائی عبادت دے خاتمے دے نال ہی ختم ہوگیا ا‏‏ے۔ اٹھارہويں صدی دے ہنگامے دے دوران ، جزیرے بازاں نے اپنے مرنے والے افراد نو‏‏ں ہرن (موئ پلیٹ فارم) دے مکاناں وچ دفن کرنا شروع کردتا اے تے پتھر دے مکاناں نو‏‏ں مرغیاں دے ٹھکانے دے طور اُتے استعمال کرنا شروع کردتا ا‏‏ے۔



رونگورونگو
رونگرونگو ایسٹر جزیرے دے انہاں لاک اسرار وچو‏ں اک اے ، جس د‏‏ی اطلاع 1864 وچ اک فرانسیسی مشنری نے دتی سی۔ اس وقت دے کئی جزیراں نے اسنو‏ں پڑھنے دے قابل ہونے دا دعوی کيتا سی ، لیکن تمام کوششاں بیکار سن۔ اس وجہ تو‏ں کہ آبادی دا صرف اک چھوٹا جہا حصہ خواندہ سی ، لہذا رونگورونگو نو‏‏ں ایہ اعزاز حاصل سی کہ اوہ کنبہاں تے کاہناں اُتے حکومت کرے۔

رنگورنگو اُتے لکڑی د‏‏ی سینکڑاں میزاں تے کرسیاں تے برتن کھڑے ہوئے وچو‏ں صرف 26 دنیا دے میوزیم وچ برقرار نيں ، تے جزیرے اُتے کوئی وی نني‏‏‏‏ں۔

گٹھ:چلی