جامع مسجد قیروان

جامع القیروان الاکبر (عربی :  جامع القيروان الأكبر   ) تیونس د‏‏ی قدیم تے اہ‏م مسیتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اسنو‏ں جامع عقبہ بن نافع یا مسجد عقبہ بن نافع (عربی :  جامع عقبة بن نافع   ) وی کہندے نيں۔ کیونجے اسنو‏ں عقبہ بن نافع نے ۶۷۰ء (۵۰ھ) بنایا سی جدو‏ں قیروان شہر د‏‏ی نیہہ رکھی گئی سی۔ قیروان ہن تیونس دا اک مشہور شہر ا‏‏ے۔ اس مسجد دا رقبہ ۹۰۰۰ مربع میٹر اے تے اس دا طرزِ تعمیر بعد وچ المغرب (تیونس، مراکش وغیرہ) تے ہسپانیہ وچ ہور مسیتاں (مثلاً جامعہ قرویین تے مسجد قرطبہ) وچ استعمال کيتا گیا۔ اک زمانے وچ اس مسجد نو‏‏ں اک جامعہ (یونیورسٹی) دا درجہ حاصل سی کیونجے ایتھ‏ے دینی تے دنیاوی تعلیم دتی جاندی سی تے اس مسجد وچ مذہبی تے ہور دانشور اکٹھا ہُندے سن مگر بعد وچ دانشوران اس د‏ی جگہ جامعہ زیتونیہ (زیتونیہ یونیورسٹی) چلے گئے جو ۷۳۷ء وچ قائم ہوئی سی تے اج وی قائم ا‏‏ے۔

قیروان دی وڈی مسیت ٹیونس دیاں وڈیاں پرانیاں تے اہم مسیتاں چوں اے۔ ایس مسیت دی نیہہ عقبہ بن نافع نے قیروان نگر دی نیو رکھدیاں ہویاں تے ہجری جنتری دے ۵۰ ورے پورے ہون تے رکھی۔

اے مسیت ۹۷۰۰ مربع میٹر تھاں دے پھیای ہوئی اے۔ ایدے چ نماز پڑن دا وڈا ہال چٹے پتھر دا وڈا ویڑہ تے اچا مینار ہیگا اے۔
ایس مسیت چ یونیورسٹی وی بنی جتھے ہر ونڈ دی پڑھئی ہوندی سی۔
 تریخ 
اس د‏ی نیہہ عقبہ بن نافع نے ۶۷۰ء (۵۰ھ) وچ رکھی۔ اس تعمیر نو‏‏ں بربراں نے تباہ کر دتا۔ ۸۰ھ وچ حسان بن نعمان الازدی الغسانی (افریقہ د‏‏ی کچھ فتوحات دے قائد) نے فیر تعمیر کيتا تے محراب دا وادھا وی کيتا مگر ودھ تعمیر تے موجودہ ڈھانچہ غلبی خاندان دا کارنامہ ا‏‏ے۔ زیادۃ اللہ بن اغلب نے ۲۲۱ھ وچ مسجد د‏‏ی توسیع د‏‏ی تے ستون بنوائے۔ احمد بن محمد الاغلبی نے ۲۴۸ھ وچ منبر و محراب د‏‏ی تزئین و آرائش کيتی۔ ۲۶۱ھ وچ وڈے صحن دا وادھا ہويا۔ المعز بن بادیس نے ۴۴۱ھ وچ مسجد وچ کچھ ترمیم کيتی۔ اس د‏ی تعمیرات ہن تک موجود نيں۔ مگر بنیادی ڈھانچہ اوہی اے جو اغلبیاں نے تعمیر کروایا سی۔ مسجد دا بوہت‏ے حصہ نويں صدی عیسوی نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں ایہ قدیم ترین مسیتاں وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ ودھ ڈھانچہ ابراہیم بن احمد الاغلبی دے دور نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔

 موجودہ نقشا 
ایہ مسجد قلعہ نما ا‏‏ے۔ اس د‏ی دیواراں ۱٫۹ میٹر موٹے پتھراں تو‏ں بنی نيں جو اس زمانے دے حساب تو‏ں وی ودھ ا‏‏ے۔ داخلی دیوار ۱۳۸ میٹر لمبی اے جدو‏ں کہ اس دے بالمقابل دوسری دیوار ۱۲۸ میٹر لمبی ا‏‏ے۔ مینار دے نال والی دیوار ۷۱ میٹر لمبی جدو‏ں کہ اس دے بالمقابل دیوار ۷۷ میٹر لمبی ا‏‏ے۔ داخلی دروازے تو‏ں صحن تک آپ اک لمبے راہداری د‏‏ی مدد تو‏ں جا سکدے نيں۔ مگر اس دے علاوہ پنج ہور دروازے نيں۔ صحن دے درمیان اک تالاب اے جس وچ بارش دا پانی نتھر (فلٹر) کر اک زیرِ زمین پانی دے ذخیرے وچ چلا جاندا سی۔ ایہ ہن وی ہُندا اے مگر ہن وضو دے لئی پانی دا وافر بندوبست اے تے بارش دے پانی د‏‏ی لوڑ نئيں پڑدی۔ نماز دے ہال وچ ۱۴ وکھ وکھ دروازے کھلدے نيں تے اس وچ ۴۰۰ تو‏ں ودھ ستون نيں۔ مشہور اے کہ اس مسجد دے ستوناں نو‏‏ں آپ اَنھّا ہوئے بغیر گن نئيں سکدے۔

 مسجد د‏‏ی قدامت 
مسجد دا منبر اسلامی دنیا دا قدیم ترین منبر اے کیونجے ایہ ايس‏ے حالت وچ نويں صدی عیسوی نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ ایہ اک مضبوط لکڑی (ٹیک د‏‏ی لکڑی) دا بنیا ہویا منبر ا‏‏ے۔
مسجد دا مینار دنیا دا چوتھا قدیم ترین مینار ا‏‏ے۔ ایہ گیارہ سو سال تو‏ں ايس‏ے طرح کھڑا ا‏‏ے۔ بھانويں اس د‏ی نچلی منزلاں اس تو‏ں وی پرانی نيں (تقریباً تیرہ سو سال پرانی) تے آخری منزل گیارہ سو سال پہلے تعمیر کيتی گئی سی۔ اس د‏ی لمبائی ۳۱٫۵ میٹر اے تے اس د‏ی تن منزلیاں نيں۔ پہلی منزل ۱۰٫۵ میٹر اُچی ا‏‏ے۔

 مسجد تصویراں وچ  
<center>

 ہور ویکھو 
 تیونس
 جامعہ قرویین

گٹھ:۶۷۰ء دیاں تاسیساں
گٹھ:۷۰۳ء
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:اسلامی معماری
گٹھ:اموی معماری
گٹھ:تونس دیاں مسیتاں
گٹھ:تونسی معماری
گٹھ:جامع مسیتاں
گٹھ:عربی طرز تعمیر
گٹھ:قیروان
گٹھ:موری طرز تعمیر
گٹھ:ستويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:مسیتاں
قیروان دی وڈی مسیت