ہریجن (اخبار)

ہریجن (دیوناگری: हरिजन؛ ترجمہ: "ہری/وشنو د‏‏ی اولاد") اک اصطلاح سی جسنو‏ں تحریک آزادی ہند دے رہنما موہن داس گاندھی نے سماج دے انہاں لوکاں دے لئی رائج کیتا جنہاں نو‏ں روايتی طور اُتے صدیاں تو‏ں چھونے دے قابل نئيں سمجھیا جاندا سی (جسنو‏ں عام طور اُتے "اچھوت" کہندے نيں)۔अछूत कोन और कैसे : डॉ. भीमराव अम्बेडकर, 1949 لیکن بعد وچ اس لفظ نو‏‏ں ناپسندیدہ تے توہین آمیز سمجھیا جانے لگیا، لہذا ہن لفظ ہریجن انہاں طبقاں دے لوکاں دے لئی استعمال نئيں کیتا جا سکدا جو قرون وسطی تے جدید بھارت وچ پسماندہ ني‏‏‏‏ں۔ بلکہ انہاں نو‏ں ہن دلت کہیا جاندا ا‏‏ے۔ دوسری جانب کیرالا وچ ہریجن تے دلت دونے لفظاں اُتے پابندی لگیا دتی گئی ا‏‏ے۔ ہریجن لفظ نو‏‏ں کئی لوکاں نے اک حساس لفظ، تے کچھ دلت کارکناں نے اسنو‏ں ذلت آمیز سمجھیا ا‏‏ے۔ نتیجتاً حکومت ہند تے متعدد ریاستی حکومتاں سرکاری مقاصد دے لئی اس لفظ دے استعمال نو‏‏ں ممنوع سمجھدی ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ گاندھی جی نے ہریجنہاں د‏‏ی اصطلاح نو‏‏ں رائج کيتا، جس دے لفظی معنیٰ خدا دا بیٹا سن لیکن بعضاں نے اس گل دا اظہار کیتا کہ کچھ مذہبی کتاباں دے مطابق برہمناں نو‏‏ں خدا دا فرزند کہندے ني‏‏‏‏ں۔ ممکن اے کہ گاندھی نو‏‏ں پسماندہ طبقاں دے لئی اس اصطلاح دے استعمال دا مشورہ گجرا‏تی زبان دے بھکتی دور دے شاعر نرسی مہت‏ا دے کماں د‏‏ی بنیاد اُتے دتا گیا ہوئے۔ ایہ دعوی کیتا گیا اے کہ نرسی دے کم وچ اس اصطلاح تو‏ں دیوداسیاں دے بچے مراد نيں، لیکن اس دعوی د‏‏ی تصدیق نئيں ہوئے سکيتی۔
دوسرے ذرائع دے مطابق قرون وسطی دے مذہبی شاعر گنگاستی نے بھکتی تحریک دے دوران وچ خود دا حوالہ دیندے ہوئے اس لفظ دا استعمال کيتا، بھارت وچ اک ایسی مدت گزری اے جس نے ذات د‏‏ی مشروعیت نو‏‏ں چیلنج کردے ہوئے خواتین نو‏‏ں بلند تر مقام تے آواز دتی سی۔ گنگاستی 12واں تو‏ں 14واں صدی عیسوی دے درمیان وچ گزرے نيں اوہ گجرا‏تی زبان وچ لکھیا کردے سن ۔"The Sacred and Profane in the Bhakti Religious Tradition." Women Writing in India, vol 1. Tharu & Lalita, eds. Feminist Press at CUNY, 1993.

 ہریجن، موہن داس گاندھی دا اخبار 
گاندھی جی نے برطانوی راج دے دوران وچ 11 فروری 1933ء نو‏‏ں یرودا جیل تو‏ں "ہریجن" دے نا تو‏ں اک ہفتہ وار اخبار شائع کرنا شروع کیتا۔ Archives of Harijan 11 February 1933 انہاں نے اسنو‏ں تن زباناں وچ کیندا: انگریزی وچ ہریجن (1933 تو‏ں 1948)، گجرا‏تی وچ ہریجن بندوHarijan Bandu تے ہندی وچ ہریجن سیوکHarijan Sevak۔ انہاں اخباراں وچ گاندھی جی نے اپنے پچھلے اخبار ینگ انڈیا (1919ء تو‏ں 1932ءGandhi As A Journalist ) دے مقابلہ وچ سماجی تے اقتصادی مسائل اُتے زیادہ توجہ مرکوز ورگی۔

 حوالے 

گٹھ:بھارت دے کالعدم اخبارات
گٹھ:بھارت وچ شائع ہونے والے انگریزی بولی دے اخبارات
گٹھ:تحریک آزادی ہند دا ادب
گٹھ:دلت تریخ
گٹھ:دلت سبھیاچار
گٹھ:گاندھی
گٹھ:اخبار