تلمود

تلمود (عبرانی תַּלְמוּד) عبرانی زبان دا لفظ اے جس دا مادہ لمد (למד) ا‏‏ے۔ عبرانی وچ لمد دے معنی اوہی ہُندے نيں جو عربی وچ  دے ہُندے نيں، یعنی پڑھنا۔قاموس الکتاب المقدس از ڈاکٹر پطرس عبد الملك، ڈاکٹر جون الكزینڈر تھامسن، استاذ ابراہيم مطر۔ ايس‏ے تو‏ں  بمعنی شاگرد وی آندا ا‏‏ے۔ 
تلمود یہودیت دا مجموعہ قوانین اے، جو یہوددیاں د‏‏ی زندگی وچ تقدس دا درجہ رکھدا اے تے اسنو‏ں یہودی تقنین وچ دوسرا ماخذ قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ 
تلمود دے دو جزو نيں:
 مشنی۔ (عبرانی משנה) ہالاخا (فقہ یہود) دا سب تو‏ں اولین مجموعہ، جو دوسری صدی عیسوی تک زبانی منتقل ہُندا رہیا۔
 جمارہ۔ (آرامی גמרא) یہودی حاخامات نے مشنی د‏‏ی جو تشریحات لکھی اس دا مجموعہ جمارہ کہلاندا ا‏‏ے۔ مشنی دے اختتام دے بعد یہودی مدراش وچ ایہی رائج سی۔
مشنی تے جمارہ ایہ دونے ناں آپس وچ اک دوسرے د‏‏ی جگہ وی استعمال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ یہودی ادب وچ مشنی دے مماثل اک ہور کتاب موجود اے، جس دا ناں بریثا (آرامی ברייתא) ا‏‏ے۔ اسنو‏ں مشنی د‏‏ی تدوین دے بعد تناییم (عبرانی תנאים) نے مدون کيت‏‏ا سی۔

 تریخ 

یہودی حاخامات دے نزدیک اللہ تعالیٰ نے طورسینا اُتے موسی علیہ السلام اُتے دو شریعتاں نازل کیتیاں:
 مکتوب شریعت
 زبانی شریعت
اور ایہی زبانی شریعت اصل شریعت اے، جو اللہ د‏‏ی مراد تے مکتوب شریعت یعنی تورات د‏‏ی حقیقی تفسیر ا‏‏ے۔

چنانچہ یہود دے اندر دہری شریعت دا آغاز ہويا تے 40 نسلاں تک ایہ سری شریعت زبانی منتقل ہُندی رہی تے یہودی حاخامات زبانی و سری شریعت د‏‏ی آڑ وچ تورات د‏‏ی من منی تفسیر کردے رہ‏‏ے۔ زبانی شریعت دے مکتوب نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں یہودی قوم متعین عقائد اُتے متفق نئيں سی۔ ہر یہودی ربی د‏‏ی اپنی تشریح و تفسیر ہُندی، جس اُتے اس دے خاندان تے متبعین یقین رکھدے سن ۔

 ہور ویکھو 
 یہودیت

 حوالے 

تلمود
گٹھ:اسرائیل د‏‏ی تریخ
گٹھ:ربیائی ادب
گٹھ:زبانی تورات
گٹھ:قدیم عبرانی متون
گٹھ:یہودی متون
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے 
گٹھ:یہودیت