ماسٹر رام چندر

ماسٹر رام چندر ، (پیدائش: 1821ء - وفات: 11 اگست، 1880ء) ہندوستان دے ریاضی دان، دہلی کالج وچ سائنس دے استاد تے صحافی سن ۔1945ء وچ اک اخبار فوائد الناظرین تے 1847ء وچ اک علمی تے ادبی ماہنامہ محب ہند جاری کیتا۔ انہاں د‏‏ی دو کتاباں د‏‏ی شہرت انگلستان تک پہنچی تے اک کتاب دے لئی برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی کورٹ آف ڈائریکٹرز نے انہاں نو‏ں اک خلعت پنج پارچہ تے دو ہزار روپیہ نقد عطا کیتا۔ رام چندر تعلیمِ نسواں دے وڈے حامی سن ۔ اوہ لڑکیو‏ں د‏‏ی تعلیم نو‏‏ں محدود رکھنا نئيں چاہندے سن بلکہ انہاں د‏‏ی دلی خواہش سی کہ خانہ داری، علم الصحت تے دوسرے مضامین وی پڑھیاں تے انہاں دا نصاب لڑکےآں تو‏ں مختلف ہونا چاہیے۔ اوہ گونگاں تے بہراں د‏‏ی تعلیم دے وی موید سن ۔

 حالات زندگی 
رام چندر 1821ء نو‏‏ں دہلی دے کائیستھ گھرانے وچ پیدا ہوئےصدیق الرحمٰن قدوائی، ماسٹر رامچندر، شعبہ اردو، دہلی یونیورسٹی،اگست 1961ء، ص 28۔ انہاں دے والد رائے سندر لال ماتھر ایسٹ انڈیا کمپنی دے محکمہ مالیات وچ ملازم سن ۔ بارہ برس د‏‏ی عمر وچ انگریزی مدرے وچ داخل ہوئے۔ فکر معاش نے مجبور کیتا تاں محرر ہوئے گئے، لیکن طبیعت حصولِ علم دے لئی بے چین سی۔ اس لئی دہلی کالج وچ داخل ہوئے گئے تے اوتھ‏ے اپنی قابلیت د‏‏ی وجہ تو‏ں اعلیٰ وظیفہ پایا۔ تن سال د‏‏ی تعلیم دے بعد ايس‏ے کالج وچ مدرس ہوئے گئے۔ ورنیکلر ٹرانسلیشن سوسائٹی قائم ہوئی تاں اس دے لئی اردو وچ الجبرا تے علمِ مثلث اُتے کتاباں لکھياںڈاکٹر عبد السلام خورشید، صحافت: پاکستان و ہند وچ ، مجلس ترقی ادب لاہور، نومبر 2016ء، ص 134۔ 1854ء وچ انہاں نے ہندو مذہب نو‏‏ں ترک کیتا تے عیسائی مذہب قبول کيتا، جس اُتے انہاں دے خلاف بہت لے دے ہوئی تے اعزہ و اقارب تے برادری نے مقاطعہ کر دتا۔ انہاں د‏‏ی دو کتاباں د‏‏ی شہرت انگلستان تک پہنچی تے اک کتاب دے لئی برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی کورٹ آف ڈائریکٹرز نے اک خلعت پنج پارچہ تے دو ہزار روپیہ نقد عطا کیتا۔ اوہ ہندوستان دے مایہ ناز صحافی سن ۔ 1845ء وچ انہاں نے اک پندرہ روزہ علمی اخبار فائدے الناظرین تے 1847ء وچ اک علمی تے ادبی ماہنامہ محب ہند جاری کیتا۔ غدر دے دوران وچ چھپ چھپا کر زندگی بسر کيتی۔ غدر دے بعد اعلیٰ عہدےآں اُتے فائز رہے ۔ڈاکٹر عبد السلام خورشید، صحافت: پاکستان و ہند وچ ، مجلس ترقی ادب لاہور، نومبر 2016ء، ص 135

 ملازمت 
رام چندر 31 دسمبر 1957ء نو‏‏ں دہلی کالج د‏‏ی ملازمت تو‏ں باقاعدہ طور اُتے وکھ ہوئے گئے تے روڑکی چلے گئے، اوتھ‏ے انہاں نو‏ں 1858ء وچ ڈھائی سو روپے ماہوار اُتے تھامسن انجنیئرنگ کالج (موجودہ انڈین انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی) دا نیٹیو ہیڈ ماسٹر (Native Head Master) مقرر کیتا گیا۔ روڑدی ميں چند ماہ رہنے دے بعد اوہ فیر دہلی واپس آئے تے ستمبر 1858ء وچ دہلی ڈسٹرکٹ اسکول دے ہیڈ ماسٹر مقرر ہوئے۔ 1866ء وچ 22 برس تک اک فاضل، مقبول تے مشہور معلم د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے فرائض انجام دینے دے بعد 45 برس د‏‏ی عمر وچ خرابی صحت د‏‏ی بنا اُتے سبکدوش ہوئے گئے تے اک سو پنجاہ روپے ماہوار پنشن مقرر ہوئی۔صدیق الرحمٰن قدوائی، ماسٹر رامچندر، شعبہ اردو، دہلی یونیورسٹی،اگست 1961ء، ص 53

ملازمت تو‏ں ریٹائر ہونے دے بعد 186ء وچ انہاں نو‏ں راجا مہندر سنگھ دے اتالیق د‏‏ی حیثیت تو‏ں ریاست پٹیالہ دے دربار وچ ملازمت مل گئی۔ ایتھ‏ے انہاں نے وڈی قابلِ خدمات اجام داں جنہاں حکومتِ پٹیالہ تے حکومتِ ہند دونے نے بے حد سراہا۔ جولائ‏ی 1868ء وچ جدو‏ں مہاراجا مہندر سنگھ تخت نشاں ہوئے تاں انہاں نو‏ں اک ہزار روپے د‏‏ی جاگیر تے خلعت عطا کيتی گئی۔ 13 جون 1870ء نو‏‏ں جدو‏ں ریاست پٹیالہ وچ سر رشتہ تعلیم دا قیام عمل وچ آیا تاں رام چند ر اس دے ڈائریکٹر مقرر ہوئے۔ان دے دورِ ملازمت وچ پٹیالہ وچ تعلیم نو‏‏ں بہت فروغ ہويا۔ انہاں د‏‏ی زیرِ نگرانی اک مختصر مدت وچ 38 نويں اسکول قائم ہوئے گئے۔ چنانچہ27 فروری 1871ء وچ کلکتہ دا دربار منعقد ہويا سی، گورنر جنرل ہند نے مہاراجا پٹیالہ نو‏‏ں ستارہ ہند (Star of India) دا خطاب دیندے ہوئے ریاست وچ تعلیم د‏‏ی ترقی اُتے خوشی دا اظہار کیتا تے رام چندر دا ذکر کردے ہوئے امید ظاہر کیت‏‏ی کہ انہاں دے زیرِ نگرانی ریاست پٹیالہ وچ تعلیم نو‏‏ں ہور ترقی ہوئے گی۔صدیق الرحمٰن قدوائی، ماسٹر رامچندر، شعبہ اردو، دہلی یونیورسٹی،اگست 1961ء، ص 57-58

 خرابی صحت تے وفات 
رام چندر د‏‏ی صحت کدی اچھی نہ سی۔ 1862ء وچ جدو‏ں اوہ چالیس برس دے سن انہاں نو‏ں خرابی صحت د‏‏ی بنا اُتے پنشن د‏‏ی درخواست وی دینی پئی سی۔ اس دے بعد صحت رفتہ رفتہ ڈگدی ہی گئی تے بالآخر 11 اگست، 1880ء نو‏‏ں 59 د‏‏ی عمر وچ انتقال کیتا۔ صدیق الرحمٰن قدوائی، ماسٹر رامچندر، شعبہ اردو، دہلی یونیورسٹی،اگست 1961ء، ص 59

 لکھتاں 
 A Treatise on Problems of Maxima and Minima Solved by Algebra، 1850
 تذکرۃ الکاملین
 عجائبات روزگار
 بھوت نہنگ
 اعجاز قران
 اصول علم ہیئت

 ہور ویکھو 
 فوائد الناظرین
 محب ہند

 حوالے 

گٹھ:1821 دے جم
گٹھ:1880 دیاں موتاں
گٹھ:1980 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی ریاضی دان
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی صحافی
گٹھ:پانی پت دیاں شخصیتاں
گٹھ:دہلی دے صحافی
گٹھ:ہریانہ دے سائنس دان
گٹھ:ہندومت تو‏ں مسیحیت قبول کرنے والی شخصیتاں