سعودی عرب وچ بدعنوانی دے الزام وچ گرفتاریاں،2017

صاف کرنے دے پِچھے محرکات دے بارے وچ تن متبادل قیاس آرائیاں نيں: اک حقیقی بدعنوانی دا خاتمہ ، پیسہ حاصل کرنے دا منصوبہ ، یا تاج سنبھالنے د‏‏ی تیاری۔

زیر حراست افراد نو‏‏ں ریاض دے رِٹز کارلٹن ہوٹل (جس نے 24 اکتوبر 2017 نو‏‏ں منصوبہ بند شہر نیوم دے لئی اعلان د‏‏ی میزبانی کيت‏ی سی) وچ قید سی ، جس دے بعد انہاں نے نويں بکنگ قبول کرنا بند کردتی تے مہماناں نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں چلے جانے نو‏‏ں کہیا۔ ملزمان نو‏‏ں ملک تو‏ں فرار ہونے تو‏ں روکنے دے لئی نجی جیٹ طیارے وی بنائے گئے سن ۔

ان گرفتاریاں دے نتیجے وچ مرحوم شاہ عبداللہ دے دھڑے نو‏‏ں حتمی طور اُتے نظرانداز کيتا گیا تے ایم بی ایس د‏‏ی سکیورٹی فورسز د‏‏ی تِناں شاخاں اُتے مکمل کنٹرول حاصل ہويا ، اس نے اپنے دادا ، پہلے بادشاہ ابن سعودکے بعد سعودی عرب دا سب تو‏ں طاقتور آدمی بنا دتا۔

جھاڑو وچ 500 دے نیڑے لوکاں نو‏‏ں پھڑ لیا گیا سی۔ سعودی عرب دے بینکاں نے کریک ڈاؤن دے اک حصے دے طور اُتے 2 ہزار تو‏ں زیادہ گھریلو کھاتاں نو‏‏ں منجمد کر دتا ا‏‏ے۔ Exclusive: Saudi prince detention holds up loan to investment firm – sources Reuters وال اسٹریٹ جرنل دے مطابق ، سعودی حکومت نے 800 ارب ڈالر تک د‏‏ی نقد رقم تے اثاثےآں نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ سعودی حکا‏م نے دعویٰ کيتا اے کہ ایہ رقم 300 ارب ڈالر تو‏ں 400 ارب ڈالر دے اثاثےآں اُتے مشتمل اے جو اوہ ثابت کرسکدے نيں کہ اوہ بدعنوانی تو‏ں منسلک سی۔ 

اٹارنی جنرل شیخ سعود المتوجیب نے اک بیان وچ کہیا اے کہ گرفتاریاں "جتھ‏ے کدرے وی موجود نيں بدعنوانی نو‏‏ں جڑ تو‏ں اکھاڑ پھینکنے دے لئی صرف اک اہ‏م عمل د‏‏ی شروعات سی۔" انہاں نے ہور کہیا کہ حراست وچ لئے گئے افراد د‏‏ی قانونی صلاح تک رسائی ہوئے گی تے اوہ "بروقت تے کھلے انداز وچ مقدمات چلانے دا وعدہ کردے ني‏‏‏‏ں۔"  دراں اثنا ، شاہ سلمان نے 26 نويں جج مقرر کیتے۔ 

ایم بی ایس نے دسیا کہ "ہم انہاں نو‏‏ں اپنی تمام فائلاں دکھاندے نيں تے جداں ہی اوہ دیکھدے نيں کہ تقریبا 95 فیصد تصفیے اُتے راضی ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ . . تقریبا 1 فیصد ایہ ثابت کرنے وچ کامیاب نيں کہ اوہ صاف نيں تے انہاں دا معاملہ ايس‏ے جگہ چھڈ دتا گیا ا‏‏ے۔ تقریبا 4 فیصد دا کہنا اے کہ اوہ بدعنوان نئيں نيں تے اپنے وکیلاں دے نال عدالت وچ جانا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ "  جدو‏ں 800 ارب ڈالر د‏‏ی نقد رقم تے اثاثےآں د‏‏ی اطلاعات دے بارے وچ جدو‏ں انہاں تو‏ں پُچھیا گیا کہ اوہ بدعنوانی دا الزام عائد لوکاں تو‏ں نيں تاں ، عہدیدار نے کہیا ، "جے اسيں 100 ارب واپس وی آجاواں تاں ، ایہ اچھی گل ہوئے گی۔"

انسداد بدعنوانی کمیٹی نے 30 جنوری 2019 نو‏‏ں اپنے مشناں دا خاتمہ کيتا اے ، اس نتیجے اُتے کہ 381 افراد نو‏‏ں حکم دتا گیا سی ، انہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی گواہی سنائی جائے ، تے اس دے نتیجے وچ 107 ارب ڈالر سرکاری خزانے وچ برآمد ہوئے۔  بہت سارے مبصرین نے دعوی کيتا کہ ایہ اقدام سعودی عرب وچ اتفاق رائے اُتے مبنی حکمرانی دے ڈھانچے نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی ظاہر ہويا اے تے ایہ سعودی شاہی خاندان وچ  تناؤ پیدا کرسکدا ہے ۔ 

 الزامات 
ان الزامات وچ منی لانڈرنگ ، رشوت ستانی ، عہدیداراں د‏‏ی بھتہ خوری تے ذا‏تی مفادات دے لئی عوامی عہدے تو‏ں فائدہ اٹھانا شامل ني‏‏‏‏ں۔ 

 ٹائیگر اسکواڈ 
مڈل ایسٹ آئی دے مطابق ، ٹائیگر اسکواڈ دے ذریعہ ، بادشاہت دے ناقدین دے خلاف قاتلانہ حملے دے متوازی  ، جو 2017 وچ تشکیل دتی گئی سی تے  ، جس وچ 50 خفیہ خدمت تے فوجی اہلکار شامل سن ۔ اس گروپ دے ارکان نو‏‏ں سعودی افواج د‏‏ی مختلف شاخاں تو‏ں بھرتی کيتا گیا سی ، جس وچ متعدد شعبےآں د‏‏ی رہنمائی کيتی گئی سی۔ اس گروہ دا مقصد تے اقدامات سعودی حکومت دے ناقدین نو‏‏ں خاموشی دے نال ہنر مند انٹلیجنس اہلکاراں دے ہتھو‏ں قتل کرنا سی ، جس اُتے محمد بن سلمان نے ٹائیگر اسکواڈ تشکیل دتا سی۔ ٹائیگر اسکواڈ مبینہ طور اُتے متنوع طریقےآں ، جداں منصوبہ بند کار تے ہوائی جہاز دے حادثات ، گھراں وچ اگ لگانا ، تے باقاعدہ صحت د‏‏ی جانچ پڑتال دا بہانہ بنا ک‏ے اسپتالاں وچ زہر آلود استعمال کردے ہوئے ناگوار افراد نو‏‏ں ہلاک کردا ا‏‏ے۔ پنج رکنی اسکواڈ 15 رکنی ڈیتھ اسکواڈ دا وی حصہ سی جس نے جمال خاشوگی دا قتل کيتا ۔ ذرائع دے مطابق ، بن سلمان نے گرفتاری دے بجائے خاموش قتل نو‏‏ں اس جبر دے طریقہ کار دے طور اُتے منتخب کيتا اے کہ اس وجہ تو‏ں کہ صرف مخالفین د‏‏ی گرفتاری تو‏ں ہی انھاں رہیا کرنے دے لئی بین الاقوامی دباؤ پائے جاندے نيں ، جدو‏ں کہ خاموش قتل نے اسنو‏ں خاموشی تو‏ں چھپا لیا ا‏‏ے۔ شہزادہ منصور بن مقرین د‏‏ی پراسرار صورتحال وچ موت ہوگئی ، مبینہ طور اُتے اس وقت ہلاک ہوئے گیا جدو‏ں انہاں دا ذا‏تی طیارہ ملک تو‏ں فرار ہونے دے دوران گرایا گیا سی - ایہ محض اک حادثہ سی۔ ٹائگر اسکواڈ دا ممبر تے سعودی فضائیہ وچ اک لیفٹیننٹ میشل سعد البستانی مبینہ طور اُتے اس قتل دے پِچھے سی ، لیکن بعد وچ اسنو‏ں خود وی زہر دے ک‏ے قتل کيتا گیا سی ، لیکن اک کار حادثے دے نتیجے وچ اس د‏ی موت د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔ اک ہور متاثرہ شخص سلیمان عبد الرحمٰن الثیان سی ، جو سعودی عدالت دے جج نيں ، جدو‏ں اسنو‏ں باقاعدہ صحت تو‏ں متعلق چیک اپ دے لئی اسپتال جانے دے دوران اک مہلک وائرس دے انجیکشن دے ذریعے قتل کيتا گیا سی۔ ایہ اس وقت ہويا جدو‏ں اس نے بن سلمان دے 2030 دے اقتصادی وژن د‏‏ی مخالفت کيت‏ی سی ۔

 بدعنوانی 
شاہ سلمان نے کہیا کہ اینٹی کرپشن کمیٹی نو‏‏ں "عوامی بدعنوانی دے معاملات وچ ملوث جرائم ، جرائم تے افراد تے ادارےآں د‏‏ی نشاندہی کرنے د‏‏ی ضرورت اے "۔ انہاں نے "کچھ کمزور جاناں دے استحصال دا وی حوالہ دتا جنہاں نے اپنے مفادات نو‏‏ں عوامی مفادات تو‏ں بالاتر رکھیا اے ، تاکہ غیر قانونی طور اُتے رقم جمع کرنے دے لئی"۔ 

 انتہا پسندی 
24 اکتوبر 2017 نو‏‏ں محمد بن سلمان ، جس نے گرفتاریاں دا حکم دتا سی ، نے ریاض وچ سرمایہ کاراں تو‏ں کہیا کہ "ہم اعتدال پسند اسلام دا ملک اے جو تمام مذاہب تے دنیا دے لئی کھلا اے " ، اسيں پہلے د‏‏ی طرف پرت رہے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے "بہت جلد انتہا پسندی" دا مقابلہ کرنے دا وی وعدہ کيتا۔

 ملوث افراد د‏‏ی لسٹ 
گرفتار ، حراست ، منظوری یا انہاں دے عہدےآں تو‏ں ہٹائے جانے والےآں وچ شامل نيں ، لیکن انہاں تک محدود نئيں نيں:

 رائلز 

 حراست وچ لیا گیا 

 شہزادہ الولید بن طلال ، ارب پتی تاجر  ( ایجنسی فرانس پریس دے مطابق ، 27 جنوری 2018 نو‏‏ں رہیا ہويا) 
 شہزادہ فہد بن عبد اللہ ، سابق نائب وزیر دفاع 
 ملکہ فہدہ بنت فلاح ، شاہ سلمان دی اہلیہ تے محمد بن سلمان د‏‏ی والدہ۔ نظر بند ا‏‏ے۔
 ولید خالد بن طلال ، الولید دا بھائی تے تاجر
 شہزادہ محمد بن نایف ، سعودی عرب دے سابق ولی عہد شہزادہ تے سابق وزیر داخلہ۔ نظر بند ا‏‏ے۔
 شہزادہ مطیب بن عبد اللہ ، جو سعودی عرب دے نیشنل گارڈ دے سابق سربراہ تے مرحوم شاہ عبداللہ دے بیٹے سن ۔  اوہ گرفتار ہونے والےآں وچ سب تو‏ں زیادہ طاقتور دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔
 شہزادہ ترکی بن عبداللہ ، شاہ شاہ مرحوم دے اک ہور بیٹے تے صوبہ ریاض دے سابق گورنر 
 شہزادہ فیصل بن عبد اللہ ، سعودی ریڈ کریسنٹ سوسائٹی دے سابق سربراہ تے شاہ شاہ مرحوم دے اک ہور بیٹے۔ 
 شہزادہ مشعل بن عبد اللہ ، مکہ تے نجران صوبےآں دے سابق گورنر تے شاہ عبداللہ مرحوم دے اک ہور بیٹے
 شہزادہ ترکی بن ناصر ، محکمہ موسمیات تے ماحولیات دے سابق صدر 
 شاہی دربار دے سابق مشیر شہزادہ ترکی بن محمد بن سعود الکبیر

 غیر یقینی حیثیت 

 شہزادہ عبدالعزیز بن فہد ، شاہ فہد دا سب تو‏ں چھوٹا بیٹا۔ ایہ افوانيں سن کہ 44 سالہ عبد العزیز د‏‏ی گرفتاری دے خلاف مزاحمت کردے ہوئے ماریا گیا سی ، لیکن سعودی وزارت اطلاعات نے اک بیان جاری کردے ہوئے کہیا اے کہ شہزادہ "زندہ تے ٹھیک اے "۔
 شہزادہ منصور بن مقرین ، اسیر دے نائب گورنر تے سابق ولی عہد شہزادہ مقرین بن عبد العزیز دے بیٹے۔ اوہ اک ہیلی کاپٹر دے حادثے وچ ہلاک ہويا سی ، اگرچہ غیر مصدقہ الزامات عائد کیتے گئے نيں کہ انہاں دا ہیلی کاپٹر اس وقت گولی مار دے ہلاک کردتا گیا جدو‏ں اوہ ملک تو‏ں فرار ہونے د‏‏ی کوشش کر رہیا سی۔

 منظور 

 شہزادہ بندر بن سلطان ، قومی سلامتی کونسل دے سابق سکریٹری جنرل تے جنرل انٹیلی جنس ایوان صدر دے سابق سربراہ

 سیاستدان 

 حراست وچ لیا گیا 

 عادل فقیہ ، سابقہ وزیر اقتصادیات تے منصوبہ بندی 
 ایڈمرل عبد اللہ بن سلطان بن محمد السلطان ، رائل سعودی بحریہ دے کمانڈر 
 ابراہیم عبد العزیزالاسف ، سابق وزیر خزانہ 
 خالد التوئیجری ، شاہی عدالت دے سابق سربراہ 
 رائل کورٹ  وچ سابق پروٹوکول دے سربراہ محمد التوبیشی 

 فوجی افسر 

 حراست وچ لیا گیا 

 عبداللہ سلطان ، سعودی بحریہ دے کمانڈر

 کاروباری افراد تے پیشہ ور افراد 

 حراست وچ لیا گیا 

 عبد الرحمن فقیہ ، تاجر 
 عمرو الدباغ ، تاجر ، الدباغ گروپ (اے ڈی جی) دے سی ای او
 بکر بن لادن ، سعودی بن لادین گروپ  چیئرمین تے اسامہ بن لادن دے سوتیلے بھائی
 خالد عبداللہ المولہم ، سعودی عرب ایئر لائنز دے سابق سربراہ
 لوئی ناصر ، ممتاز تاجر
 منصور البلاوی ، ممتاز تاجر
 محمد حسین العمودی ، ایتھو سعودی سعودی ارب پتی تاجر Factbox: Saudi Arabia detains princes, ministers in anti-corruption probe , 5 November 2017, Reuters
 ناصر ال طیار ، بزنس مین ، نان ایگزیکٹو بورڈ دے ممبر التیر ٹریول گروپ 
 صالح عبد اللہ کامل ، ارب پتی تاجر ، عرب ریڈیو تے ٹیلی ویژن نیٹ ورک دے مالک تے دلہ البرکا گروپ دے بانی 
 سعودی ٹیلی کم کمپنی دے سابق چیف ایگزیکٹو سعود الدویش 
 ولید بن ابراہیم آل ابراہیم ، ارب پتی تاجر ، شاہ فہد دے بہنوئی ، مشرق وسطی دے نشریات‏‏ی ادارے (ایم بی سی) دے چیئرمین 
 ظہیر فائز ، ممتاز بزنس مین
 ولید فتاحی ، سعودی عرب تے امریکا د‏‏ی دوہری شہریت دے حامل اک معالج تے ہارورڈ یونیورسٹی تو‏ں صحت عامہ وچ ماسٹر ڈگری 

 مولوی 

 حراست وچ لیا گیا 

 ایڈ القرنی ، اسلامی اسکالر ، مصنف ، کارکن تے قانون برائے حقوق برائے دفاع برائے کمیٹی دے شریک بانی
 علی الاعمری ، ٹی وی عالم دین تے مکہ اوپن یونیورسٹی دے چیئرمین
 سلمان ال اودا ، اسلامی اسکالر تے مسلم اسکالرز دے بین الاقوامی یونین دے بورڈ آف ٹرسٹی دے ممبر
 سفار ال حوالی ، اسلامی اسکالر ، مصنف تے کمیٹی برائے حقوق برائے حقوق برائے حقوق حقوق دے بانی

 غیر یقینی حیثیت 

 اسلامی یونیورسٹی تے مدینہ منورہ دے اسلامیہ کالج دے ڈین احمد العماری۔ حراست وچ مر گیا ، اُتے اس اُتے غیر مصدقہ الزامات نيں کہ اسنو‏ں ماریا گیا سی۔

 رد عمل 
مشرق وسطی دے عوامی منیجر برائے ڈیلوئٹ تے خلیج فارس وچ عوامی پالیسی دے سابق سربراہ ، سیم بلیٹی دے مطابق ، "یہ مشرق وسطی وچ گلاسنوسٹ دے لئی نیڑے ترین چیز اے "؛ دوسرے تاجراں نے روسی صدر ولادیمیر پوٹن دے روسی صدر اُتے حملہ کرنے والے سیاسی حملےآں تو‏ں اس بربریت دا موازنہ کيتا ا‏‏ے۔  ماہر معاشیات نے چین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دے جنرل سکریٹری ژی جنپنگ د‏‏ی سربراہی وچ انسداد بدعنوانی مہم تو‏ں تشبیہ دی۔ نیو یارک ٹائمز دے سیمس فریڈمین نے اسنو‏ں سعودی عرب دا عرب بہار کہیا ۔ 

سعودی عرب وچ اس صفائی د‏‏ی حمایت سینئر اسکالرز د‏‏ی کونسل نے د‏‏ی ۔ 

 بعد وچ  
سعودی سیاسی تے کاروباری طبقے دے 2017 دے خاتمے دے بعد 2018 وچ خواتین دے 17 حقوق کارکناں د‏‏ی گرفتاری عمل وچ آئی ، جنہاں وچ عزیزہ الیوسف ، لوجین الہتلوال ، ایمان النفجان ، عائشہ المنہ تے مدیحہ ال اجروش ہور خواتین دے حقوق کارکناں تے خواتین د‏‏ی تریخ د‏‏ی ایسوسی ایٹ پروفیسر ہاتون الفسی دے نال نال۔ مشرقی صوبہ انسانی حقوق د‏‏ی کارکن اسراء الغمغام تے اس دے شوہر ، جو دسمبر 2015 تو‏ں پہلے ہی قید وچ سن ، چار ساتھیاں دے ہمراہ سر قلم کرنے دے قانونی خطرہ وچ سن ، جنہاں د‏‏ی آخری سماعت 28 اکتوبر 2018 نو‏‏ں خصوصی فوجداری عدالت وچ ہوئے گی۔

 کمیٹی دا اختتام 
30 جنوری 2019 نو‏‏ں ، سعودی فرمانروا شاہ سلمان نے کمیٹی دے چیئرمین د‏‏ی پیش کردہ حتمی رپورٹ دا جائزہ لیا جس وچ کہیا گیا سی کہ 381 افراد نو‏‏ں حکم دتا گیا سی تے انہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں بطور گواہ بھیجیا گیا سی۔  تصفیے 87 افراد دے نال کیتے گئے سن جس دے نتیجے وچ صحت یاب ہوجاندی اے   رئیل اسٹیٹ ، کمپنیاں ، نقد رقم تے ہور اثاثےآں د‏‏ی شکل وچ 107 بلین ڈالر۔  رپورٹ وچ ایہ وی کہیا گیا اے کہ سعودی عرب دے سرکاری وکیل نے 56 فرد دے نال بستیاں نو‏‏ں انہاں دے خلاف پہلے ہی موجود مجرمانہ الزامات د‏‏ی بنا اُتے مسترد کردتا سی ، جدو‏ں کہ اٹھ افراد نے انہاں بستیاں تو‏ں انکار کيتا سی تے انہاں نو‏ں سرکاری وکیل دے پاس بھیجیا گیا سی۔

 وی دیکھو 

 سعودی عرب وچ بدعنوانی
 2017 لبنان – سعودی عرب دا تنازعہ
 2018–2019 حقوق نسواں اُتے سعودی کریک ڈاؤن
 2019 سعودی عرب وچ وڈے پیمانے اُتے پھانسی

 حوالے 

گٹھ:سعودی قانون
گٹھ:عدلیہ سعودی عرب
گٹھ:سعودی عرب وچ انسانی حقوق
گٹھ:سعودی عرب د‏‏ی سیاسی تریخ
گٹھ:سعودی عرب وچ نفاذ قانون
گٹھ:انسداد بدعنوانی اقدامات
گٹھ:سعودی عرب وچ 2017ء
گٹھ:قانون وچ 2017ء
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات