تفاہم مثلث

ٹرپل اینٹینٹ یا تفاہ‏م مثلث (فرانسیسی entente  تو‏ں جس دا مطلب اے "دوستی ، افہام و تفہیم ، معاہدہ") روسی سلطنت ، فرانسیسی تیسری جمہوریہ تے برطانیہ دے درمیان غیر رسمی تفہیم د‏‏ی وضاحت کردا ا‏‏ے۔ اس نے پیرس تے لندن دے وچکار سن 1894 دے فرانکو-روسی اتحاد ، 1904 دے اینٹینٹ کورڈیال تے 1907 دے اینگلو روسی اینٹینٹ اُتے تعمیر کيت‏‏ا سی۔ اس نے جرمنی ، آسٹریا ، ہنگری تے اٹلی دے ٹرپل الائنس دے لئی طاقتور کاؤنٹر ویٹ تشکیل دتا۔ ٹرپل اینٹینٹ ، خود ٹرپل الائنس یا خود فرانسکو روسی اتحاد دے باہمی دفاع دا اتحاد نئيں سی۔
1907 دا فرانکو-جاپانی معاہدہ اتحاد بنانے دا اک اہ‏م حصہ سی کیونجے فرانس نے جاپان ، روس تے (غیر رسمی) برطانیہ دے نال اتحاد قائم کرنے وچ برتری حاصل کيتی سی۔ جاپان پیرس وچ قرض بڑھانا چاہندا سی ، لہذا فرانس نے روس-جاپان دے معاہدے تے انڈوچائینہ وچ فرانس دے اسٹریٹجک طور اُتے کمزور ملکیتاں دے لئی جاپانی گارنٹی اُتے قرض د‏‏ی دستبرداری کيتی۔ برطانیہ نے روس تے جاپان دے باہمی تعلقات نو‏‏ں فروغ دتا۔ اس طرح پہلی جنگ عظیم لڑنے والا ٹرپل اینٹینٹ اتحاد تشکیل دتا گیا۔ Ewen W. Edwards, "The Far Eastern Agreements of 1907." Journal of Modern History 26.4 (1954): 340-355. online

1914 وچ پہلی جنگ عظیم دے آغاز اُتے ، تِناں ٹرپل اینٹینٹ ممبراں نے مرکزی طاقتاں دے خلاف اتحادی طاقت دے طور اُتے اس وچ داخل ہويا: جرمنی تے آسٹریا ہنگری۔ Robert Gildea, Barricades and Borders: Europe 1800–1914 (3rd ed. 2003) ch 15 4 ستمبر ، 1914 نو‏‏ں ، ٹرپل اینٹینٹ نے اک اعلامیہ جاری کيت‏‏ا کہ اوہ علاحدہ امن نو‏‏ں ختم نہ کرنے تے صرف تِناں فریقاں دے وچکار اتفاق رائے تو‏ں امن د‏‏ی شرائط دا مطالبہ کرنے دا وعدہ کيت‏‏ا ا‏‏ے۔  مورخین پہلی جنگ عظیم دی اک وجہ دے طور اُتے اتحاد نظام د‏‏ی اہمیت اُتے بحث کردے رہندے ني‏‏‏‏ں۔

1870–1871 د‏‏ی فرانکو-پروشین جنگ دے دوران ، پروشیا تے اس دے اتحادیاں نے دوسری فرانسیسی سلطنت نو‏‏ں شکست دتی ، جس دے نتیجے وچ تیسری جمہوریہ دا قیام عمل وچ آیا۔ فرینکفرٹ دے معاہدے وچ  ، پروشیا نے فرانس نو‏‏ں السیس لورین نو‏‏ں نويں جرمن سلطنت دے حوالے کرنے اُتے مجبور کيت‏‏ا۔ تب تو‏ں ہی تعلقات خراب سن ۔ جرمنی د‏‏ی ودھدی ہوئی فوجی ترقی تو‏ں پریشان فرانس نے جرمنی د‏‏ی جارحیت نو‏‏ں روکنے دے لئی اپنی جنگی صنعتاں تے فوج د‏‏ی تشکیل شروع کيتی۔

روس اس تو‏ں پہلے 1873 وچ آسٹریا - ہنگری تے جرمنی دے نال اتحاد ، تین شہنشاہاں د‏‏ی لیگ دا رکن رہیا سی۔ ایہ اتحاد جرمنی دے چانسلر اوٹو وان بسمارک دے سفارتی طور اُتے فرانس نو‏‏ں وکھ تھلگ کرنے دے منصوبے دا حصہ سی۔ انہاں نے خدشہ ظاہر کيت‏‏ا کہ فرانس د‏‏ی ریوانچسٹ خواہشات اس د‏ی مدد کر سکدیاں نيں جو فرانکو - پرشین جنگ تو‏ں اٹھے ہوئے 1871 دے نقصانات نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کر سکدی ا‏‏ے۔ Edgar Feuchtwanger, Imperial Germany 1850–1918 (2002). p 216. اس اتحاد نے فرسٹ انٹرنیشنل ورگی سوشلسٹ تحریکاں د‏‏ی وی مخالفت کيتی ، جسنو‏ں قدامت پسند حکمراناں نے پریشان کن پایا۔ Gildea 2003, p. 237. اُتے ، لیگ نو‏‏ں روس تے آسٹریا - ہنگری دے وچکار ودھدی ہوئی تناؤ ، خاص طور اُتے بلقان دے علاقےآں وچ بہت مشکل دا سامنا کرنا پيا ، جتھ‏ے قوم پرستی دے عروج تے سلطنت عثمانیہ دے مسلسل زوال تو‏ں متعدد سابق عثمانی صوبےآں نو‏‏ں آزادی د‏‏ی جدوجہد کرنا پيا ۔ Ruth Henig, The Origins of the First World War (2002), p.3. یوروپ وچ روسی تے فرانسیسی مفادات دا مقابلہ کرنے دے لئی ، جرمنی تے آسٹریا ہنگری دے وچکار ڈوئل اتحاد اکتوبر 1879 وچ تے اٹلی دے نال مئی 1882 وچ ختم ہويا۔ بلقان د‏‏ی صورت حال ، خاص طور اُتے سن 1885 دے بلغاریہ جنگ تے 1878 دے معاہدہ برلن دے بعد ، جس نے روس نو‏‏ں 1877/8 د‏‏ی روس-ترکی جنگ وچ حاصل ہونے والی کامیابیاں تو‏ں دھوکھا دتا ، اس لیگ نو‏‏ں دوبارہ تو‏ں روکنے تو‏ں روک دتا 1887 وچ ۔ روس نو‏‏ں فرانس دے نال اتحاد تو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش وچ ، بسمارک نے 1887 وچ روس دے نال خفیہ ری انشورنس معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ اس معاہدے نے یقین دہانی کرائی کہ جے جنگ شروع ہوئی تاں دونے فریقین غیر جانبدار رہن گے۔ روس تے فرانس دے وچکار ودھدی ہوئی افادیت تے بسمارک دے روس نو‏‏ں جرمن مالیا‏تی منڈی تو‏ں 1887 وچ شامل کرنے تو‏ں معاہدے د‏‏ی تجدید تو‏ں 1890 وچ جرمنی تے روس دے وچکار اتحاد دا خاتمہ ہويا۔ Norman Rich, Great power diplomacy, 1814–1914 (1992) pp 244–62 سن 1890 وچ بسمارک دے جبری مستعفی ہونے دے بعد ، نوجوان قیصر ولہیلم نے دنیا اُتے سلطنت دے اثر و رسوخ نو‏‏ں ودھانے تے انہاں دے کنٹرول دے لئی ویلٹپولیٹک ("عالمی سیاست") دے اپنے سامراجی راستے اُتے عمل پیرا ہويا۔ Christopher Clark, Kaiser Wilhelm II (2000) pp 35–47John C.G. Wilhelm II: the Kaiser's personal monarchy, 1888–1900 (2004).

 فرانکو روسی اتحاد 

روس دے پاس ہن تک چھ چھ یورپی طاقتاں دے سب تو‏ں وڈے افرادی قوت دے ذخائر موجود سن ، لیکن معاشی طور اُتے وی ایہ سب تو‏ں پسماندہ سی۔ روس نے جرمنی دے بارے وچ فرانس د‏‏ی پریشانیاں نو‏‏ں شریک کيت‏‏ا۔ جرمناں دے بعد ، عثمانیاں نے امداد دا مطالبہ کيت‏‏ا تے برطانویاں دے نال مل ک‏ے ایڈمرل لیمپس نے عثمانی فوج د‏‏ی تنظیم نو کرنا شروع کردتی ، روس نو‏‏ں خدشہ سی کہ اوہ اک اہ‏م تجارتی رستہ ڈاردنیلاس نو‏‏ں کنٹرول کرنے وچ آجاواں گے جو روس د‏‏ی برآمدات دا دو تہائی حصہ اے .Fiona K. Tomaszewski, A Great Russia: Russia and the Triple Entente, 1905 to 1914 (2002)

بلقان وچ اثر و رسوخ دے شعبےآں اُتے روس د‏‏ی آسٹریا ہنگری دے نال حالیہ دشمنی وی رہی تے 1890 وچ دوبارہ انشورنس معاہدے د‏‏ی تجدید نہ ہونے دے بعد ،  روسی رہنما ملک دے سفارتی تنہائی اُتے گھبرا گئے تے 1894 وچ فرانکو-روسی اتحاد وچ شامل ہوئے گئے۔ .George Frost Kennan, The fateful alliance: France, Russia, and the coming of the First World War (1984)

فرانس نے فرانسکو روسی اتحاد د‏‏ی توثیق کرکے روس دے نال مضبوط رشتہ قائم کيت‏‏ا ، جو ٹرپل الائنس دا مضبوط انسداد بنانے دے لئی ڈیزائن کيت‏‏ا گیا سی۔ فرانس دے سب تو‏ں وڈے خدشےآں جرمنی تو‏ں ہونے والے کسی حملے تو‏ں بچانا تے السیس لورین نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنا سی۔

 اینٹینٹ کورڈیال 
انیہويں صدی دے آخری عشرے وچ ، برطانیہ نے اپنی "وسیع و عریض تنہائی " د‏‏ی پالیسی جاری رکھی ، اس د‏ی بنیادی توجہ اس د‏ی وڈی حد تک بیرون ملک مقیم سلطنت دے دفاع اُتے ا‏‏ے۔ اُتے ، 1900 د‏‏ی دہائی دے اوائل تک ، جرمن خطرہ ڈرامائی انداز وچ ودھ گیا سی تے برطانیہ دے خیال وچ اسنو‏ں اتحادیاں د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ لندن نے برلن تو‏ں اگے ودھ ک‏ے حملہ کيت‏‏ا جس د‏‏ی واپسی نئيں ہوئی لہذا لندن نے بجائے پیرس تے سینٹ پیٹرزبرگ دا رخ کيت‏‏ا۔

1904 وچ ، برطانیہ تے فرانس نے معاہدے دے اک سلسلے اُتے دستخط کیتے ، اینٹینٹی کورڈیال ، جس دا مقصد زیادہ تر نوآبادیات‏ی تنازعات دے حل د‏‏ی طرف سی۔ اس نے برطانوی شان دار تنہائی دا خاتمہ کيت‏‏ا۔ فرانس تے برطانیہ نے 1904 وچ اینٹینٹی کورڈیال ، شمالی افریقہ وچ اثر و رسوخ دے شعبےآں تو‏ں متعلق پنج وکھ وکھ معاہداں اُتے دستخط کیتے سن ۔ تنگیئر بحران نے بعد وچ دونے ملکاں دے وچکار باہمی خوف تو‏ں جرمن توسیع پسندی دے باہمی خوف تو‏ں تعاون د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ Christopher Clark, The Sleepwalkers: How Europe went to war in 1914 (2012), pp. 124–35, 190–96, 293–313, 438–42, 498–505.

 جرمنی دے نال نیول ریس 
روايتی طور اُتے برطانیہ ، سمندراں اُتے اپنا کنٹرول سنبھالنے دے بعد ، 1909 تک جرمن بحریہ نو‏‏ں اپنی رائل نیوی دے لئی سنگین خطرہ سمجھدا سی۔ برطانیہ ڈریڈناٹ ٹکنالوجی دے معاملے وچ بہت اگے سی تے اس نے وڈے عمارت دے پروگرام دے نال جواب دتا۔ انہاں نے رائل نیوی بنایا جس دا جرمنی کدی مقابلہ نئيں کرسکدا۔ انگریز نے جنگ دے وزیر لارڈ ہلڈین نو‏‏ں فروری 1912 وچ برلن بھجوایا تاکہ اینگلو جرمن بحری ہتھیاراں د‏‏ی دوڑ تو‏ں پیدا ہونے والے رگڑ نو‏‏ں کم کيت‏‏ا جاسک‏‏ے۔ اس مشن وچ ناکامی سی کیونجے جرمنی نے "بحری تعطیل" نو‏‏ں برطانیہ دے غیر جانبدار رہنے دے وعدے دے نال منسلک کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جے جرمنی کسی ایسی جنگ وچ مصروف ہوجائے جتھ‏ے "جرمنی نو‏‏ں جارحیت پسند نئيں کہیا جاسکدا ا‏‏ے۔" زارا اسٹینر دا کہنا اے کہ ، "اس دا مطلب ایہ ہوئے گا کہ اینٹینٹس دے پورے سسٹم نو‏‏ں ترک کيت‏‏ا جائے جس د‏‏ی گذشتہ چھ سالاں دے دوران اس قدر احتیاط تو‏ں پرورش کيتی گئی سی۔ جرمن جارحیت دے خوف تو‏ں نمٹنے دے لئی جرمنی د‏‏ی کوئی رعایت نئيں سی۔ " Zara S. Steiner, Britain and the origins of the First World War (1977) p 95. بنیادی طور اُتے ، انگریزاں نے جو وی ملک جرمنی اُتے حملہ کر رہیا سی اس وچ شامل ہونے دا حق محفوظ رکھ لیا ، ایتھ‏ے تک کہ جے جرمنی نے کسی جنگ دا آغاز نہ کيت‏‏ا تاں مذاکرات نو‏‏ں ناکامی تک پہنچیا دتا۔ Christopher Clark, The Sleepwalkers (2012) pp 318-19.John H. Maurer, "The Anglo-German naval rivalry and informal arms control, 1912-1914." Journal of Conflict Resolution 36.2 (1992): 284-308. جرمنی دے مورخ ڈرک بونک‏ر ک‏ے مطابق ، "حقیقت ایہ اے کہ ، [بحری] دوڑ دا آغاز جلد ہی طے کيت‏‏ا گیا سی سیاسی قائدین تے سفارت کاراں نے اسنو‏ں اک مسئلے د‏‏ی حیثیت تو‏ں بریکٹ بنانا سیکھ لیا سی تے اس د‏ی وجہ تو‏ں اوہ 1914 وچ جنگ دے فیصلے دا سبب نئيں بنے۔ لیکن اس دے باوجود بحری مقابلہ نے باہمی دشمنی تے عدم اعتماد دا ماحول پیدا کيت‏‏ا ، جس نے پرامن سفارت کاری تے مشترکہ مفادات نو‏‏ں عوامی تسلیم کرنے د‏‏ی جگہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے یوروپ وچ جنگ کيت‏ی منحرف راہ ہموار کرنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ " Dirk Bönker, "Naval Race between Germany and Great Britain, 1898-1912" International Encyclopedia of the First World War (2015)

 اینٹینٹ اتحاد نئيں سی 
اینٹینٹ ، ٹرپل الائنس تے فرانکو روسی اتحاد دے برخلاف ، باہمی دفاع دا اتحاد نئيں سی لہذا برطانیہ 1914 وچ اپنی خارجہ پالیسی دے فیصلے خود کرنے وچ آزاد سی۔ چونکہ برطانوی دفتر خارجہ دے آفیشل ایئر کرو نے اس د‏ی تردید د‏‏ی ، "بنیادی حقیقت ، یقینا ، ایہ اے کہ اینٹینٹی اتحاد نئيں ا‏‏ے۔ حتمی ہنگامی صورت حال دے مقاصد دے لئی ، ایہ پایا جاسکدا اے کہ اس وچ کوئی مادہ ہی نئيں ا‏‏ے۔ کیونجے اینٹینٹ اک ذہن دے فریم دے علاوہ کچھ نئيں ، عام پالیسی دا نظریہ اے جو دو ملکاں د‏‏ی حکومتاں نے مشترکہ طور اُتے مشترکہ بنایا اے ، لیکن ہوسکدا اے یا ہوسکدا اے ، تاکہ تمام مضامین نو‏‏ں کھو دتا جاسک‏‏ے۔ " 

 اینگلو روسی کنونشن 
روس نے حال ہی وچ روسی-جاپان جنگ وقار وی کھو دتا سی ، ایہ سن 1905 دے روسی انقلاب تے آئینی بادشاہت وچ ظاہر ہونے والی تبدیلی دا اک سبب ا‏‏ے۔ اگرچہ جاپان دے نال جنگ دے دوران ایہ بیکار سمجھیا جاندا سی ، لیکن ایہ اتحاد یورپی تھیٹر وچ ٹرپل الائنس دے خطرے دا مقابلہ کرنے دے لئی قیمتی سی۔ ٹوماسسوکی نے 1908 تو‏ں 1914 دے دوران روسی نقطہ نظر تو‏ں ٹرپل اینٹینٹ تعلقات دے ارتقا نو‏‏ں بیان کيت‏‏ا اے جو مختلف بحراناں دا مقابلہ کرنے تے پہلی جنگ عظیم شروع ہونے دے بعد اک مکمل اتحاد دے طور اُتے ابھریا ا‏‏ے۔

1907 وچ ، اینگلو روسی اینٹینٹ اُتے اتفاق کيت‏‏ا گیا ، جس نے فارس ، افغانستان تے تبت دے سلسلے وچ اک طویل عرصے تو‏ں جاری تنازعات نو‏‏ں حل کرنے تے وسطی ایشیاء وچ دشمنی نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، جس دا ناں دی گریٹ گیم اے  ۔ Edward Ingram, "Great Britain's Great Game: An Introduction" International History Review 2#2 pp. 160–171 online تے بغداد ریلوے دے بارے وچ برطانوی خدشےآں نو‏‏ں دور کرنے وچ مدد کيت‏ی جس تو‏ں قرب وسطی وچ جرمنی د‏‏ی توسیع وچ مدد ملے گی۔

 آپریشن وچ اینٹینٹ 
اینٹینٹ دے وجود وچ آنے تو‏ں لازمی طور اُتے مستقل طور اُتے دو مخالف طاقت دے حصےآں وچ تقسیم ہونا ضروری نئيں سی ، صورت حال لچکدار رہی۔  یوروپ د‏‏ی دو سب تو‏ں وڈی جمہوری جماعتاں دے نال مطلق العنان روسی سلطنت د‏‏ی صف بندی متنازع سی۔ بہت سارے روسی قدامت پسنداں نے سیکولر فرانسیسیاں اُتے اعتماد کيت‏‏ا تے مشرق وسطی وچ روسی اثر و رسوخ نو‏‏ں روکنے دے لئی برطانوی ماضی دے سفارتی چالاں نو‏‏ں واپس بلا لیا۔ اس دے نتیجے وچ ، فرانسیسی تے برطانوی ممتاز صحافیاں ، ماہرین تعلیم تے پارلیمنٹیرینز نو‏‏ں رجعت پسند زارسٹ حکومت سخت پریشان کن محسوس ہوئی۔ جنگ دے وقت وی بد اعتمادی برقرار رہی ، جدو‏ں برطانوی تے فرانسیسی سیاست داناں نے راحت دا اظہار کيت‏‏ا جدو‏ں زار نکولس دوم ترک کر دتا تے 1917 وچ فروری انقلاب دے بعد روسی عارضی حکومت نے انہاں د‏‏ی جگہ لے لئی۔ ایتھ‏ے تک کہ برطانوی بادشاہ نے عوامی رد عمل دے خوف تو‏ں روموینو دے لئی سیاسی پناہ د‏‏ی پیش کش واپس لے لئی۔  ہور ، فرانس نے معزول زار دے نال کدی وی سیاسی پناہ دا موضوع نئيں اٹھایا۔

 ہور ویکھو 
پہلی جنک عظیم وچ عثمانی داخلہ
 پہلی جنگ عظیم د‏‏ی وجوہات
 پہلی جنگ عظیم وچ برطانوی داخلہ
 پہلی جنگ عظیم وچ فرانسیسی داخلہ
 پہلی جنگ عظیم وچ روسی داخلہ
 پہلی جنگ عظیم دے اسباب د‏‏ی تریخ سازی
 عظیم طاقتاں دے بین الاقوامی تعلقات (1814–1919)

 حوالے 

 ہور پڑھو 
 اینڈریو ، کرسٹوفر۔ تھیوفائل ڈلکاسنو‏ں تے میکنگ آف اینٹینٹی کورڈیئل ، 1898–1905 (1968)۔
 کلارک ، کرسٹوفر۔ دی نیند واکرس: کس طرح یورپ 1914 (2012) ماں جنگ وچ گیا ، پی پی.   124–35 ، 190–96 ، 293–313 ، 438–42 ، 498–505۔

 فے ، سڈنی بریڈ شا۔ اوریجنس آف ورلڈ وار (دوسرا ادارہ 1934) جلد 1 پی پی 105–24 ، 312–42 ، جلد 2 پی پی 277 ،86 ، 443–46 آن لائن
 ہینگ ، روتھ بیٹریس (2002) پہلی جنگ عظیم د‏‏ی ابتدا  آئی ایس بی این   0-415-26185-6 )

 کینن ، جارج ایف. اک حتمی اتحاد: فرانس ، روس تے پہلی جنگ عظیم (مانچسٹر یوپی ، 1984) د‏‏ی آمد ۔


 میک ملن ، مارگریٹ۔ جنگ جس نے امن دا خاتمہ کيت‏‏ا: سڑک 1914 (2013) پی پی 142-211۔
 مرے ، سی فری مین۔ یورپی اتحاد لیگ ماضی وچ جنگ تو‏ں پہلے (1914)
 نیلسن ، کیتھ۔ برطانیہ تے آخری زار: برطانوی پالیسی تے روس ، 1894–1917 (آکسفورڈ ، 1995)۔
 شمٹ ، برناڈوٹی ٹرپل الائنس تے ٹرپل اینٹینٹی (1971)
 سونٹاگ ، ریمنڈ۔ یورپی سفارتی تریخ: 1871–1932 (1933) ، بنیادی مختصر خلاصہ آن لائن
 اسٹینر ، زارا ایس برطانیہ تے پہلی جنگ عظیم (1977) د‏‏ی ابتدا ۔
 ٹوماسزیوسکی ، فیونا۔ "آؤٹ پِم ، سَک .م سَینس تے رئیلپِلِک: روس ، برطانیہ تے فرانس دے ٹرپل اینٹینٹ دا ارتقا۔" Jahrbücher für Geschichte Osteuropas جلد. 3 (1999): 362–380۔ انگریزی وچ JSTOR وچ 
 ٹوماسزیوسکی ، فیونا دے اک عظیم روس: روس تے ٹرپل اینٹینٹی ، 1905–1914 (گرین ووڈ ، 2002)؛ اقتباس تے متن د‏‏ی تلاش

 وائٹ ، جان البرٹ۔ عالمی حریفی وچ منتقلی: الائنس ڈپلومیسی تے کواڈروپل اینٹینٹ ، 1895–1907 (1995) 344 پی پی ری فرانس ، جاپان ، روس ، برطانیہ

 بنیادی ذرائع 
 *

 باہرلے جوڑ 
اینٹیماگٹیرن (ڈینش ویکیپیڈیا)

گٹھ:ویہويں صدی دے فوجی اتحاد
گٹھ:پہلی جنگ عظیم بلحاظ ملک
گٹھ:تریخ بین الاقوامی تعلقات
گٹھ:روس برطانیہ تعلقات
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:فرانس مملکت متحدہ تعلقات
گٹھ:مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شامل اے 
گٹھ:مملکت متحدہ دے معاہدے (1801ء–1922ء)
گٹھ:یورپ وچ 1907ء دیاں تاسیساں