یونس بن عبدالرحمن

یونس بن عبد الرحمن (متوفی ۲۰۸ ق) اصحاب اجماع وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے امام محمد باقر علیہ السلام تے امام جعفر صادق علیہ السلام نال ملاقات کيت‏ی اے تے امام موسی کاظم علیہ السلام تے امام علی رضا علیہ السلام تو‏ں روایات نقل کيت‏یاں ناں۔ ہور اوہ امام رضا (ع) دے وکیل وی سن ۔

اک روایت دے مطابق امام رضا (ع) نے انہاں نو‏ں تن بار جنت د‏‏ی ضمانت دتی ا‏‏ے۔ انہاں نے ۵۴ بار حج کيت‏‏ا اے جس وچو‏ں آخری بار امام رضا (ع) د‏‏ی نیابت وچ انجام دتا سی۔ انہاں نے اپنے بعد بہت ساریاں تالیفات چھڈی ني‏‏‏‏ں۔

 نسب و کنیت 

یونس بن عبد الرحمن، چونکہ علی بن یقطین بن موسی دے آزاد کردہ سن اس لئی آزاد کردہ آل یقطین مشہور سن ۔نجاشی، رجال، ص۴۴۶. انہاں د‏‏ی کنیت ابو محمدطوسی، اختیار معرفه الرجال، ج۲، ص۷۷۹. تے بعض تاریخی منابع دے شواہد دے مطابق انہاں د‏‏ی نسبت قمی ا‏‏ے۔سمعانی، الانساب، ج۵، ص۶۲۹.

ان د‏‏ی جم تریخ دے سلسلہ وچ کوئی دقیق اطلاع موجود نئيں اے البتہ بعض علمائ رجال نے انہاں د‏‏ی جم تریخ نو‏‏ں ہشام بن عبد الملک د‏‏ی حکومت دے زمانہ وچ ذکر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔نجاشی، رجال، ص۴۴۶. اس اعتبار تو‏ں انہاں د‏‏ی ولادت سن ۱۰۵ تو‏ں ۱۲۵ ق دے درمیان وچ کہی جا سکدی ا‏‏ے۔

 مقام علمی 

تاریخی شواہد دے مطابق امام رضا (ع)ایداں دے شیعاں نو‏‏ں جو انہاں تو‏ں دور دے علاقےآں وچ رہندے سن تے انہاں تک رسائی نئيں رکھدے سن انہاں نو‏ں یونس بن عبد الرحمن د‏‏ی طرف رجوع کرنے دا حکم دیندے سن طوسی، اختیار معرفه الرجال، ج۲، ص۷۷۹. تے انہاں نو‏ں شیعاں دے دینی امور تے علمی سوالات دے سلسلہ وچ اپنے معتمد تے ثقہ دے طور اُتے متعارف کراندے سن ۔مجلسی، بحارالانوار، ج۲، ص۲۵۱.

ابو ہاشم جعفری نقل کردے نيں: وچ یونس بن عبد الرحمن د‏‏ی کتاب یوم و لیلہ نو‏‏ں امام حسن عسکری علیہ السلام د‏‏ی خدمت وچ لے گیا۔ امام نے نہایت دقت دے نال پوری کتاب دا جائزہ لیا تے آخری صفحہ پلٹنے دے بعد فرمایا: جو کچھ اس کتاب وچ بیان ہويا اے اوہ میرے تے میرے جد دے دین دے مطابق ا‏‏ے۔ ایہ مکمل کتاب حق و حقیقت اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ خداوند عالم انہاں نو‏ں اس کتاب دے ہر لفظ دے بدلہ قیامت وچ اک نور عطا کرے۔ ايس‏ے طرح تو‏ں انہاں دے بارے وچ کہیا گیا اے: شیعہ اماماں دا علم چار افراد تک منتہی ہُندا اے تے انہاں وچو‏ں اک یونس بن عبد الرحمن ني‏‏‏‏ں۔طوسی، اختیار معرفه الرجال، ج۲، ص۷۸۰.نجاشی، رجال، ص۴۴۷.

 ائمہ (ع) د‏‏ی نگاہ وچ  

یونس ائمہ (ع) خاص طور اُتے امام رضا (ع) د‏‏ی نظر وچ اک خاص منزلت رکھدے سن تے بارہیا انہاں نو‏ں عبد صالح تے بندہ نیک خدا تو‏ں تعبیر کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔طوسی، اختیار معرفه الرجال، ج۲، ص۷۸۲ و ۷۸۳ و ۷۸۴. اوہ امام رضا (ع) دے وکیل سن ۔خویی، ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث، ج۲۱ُ، ص۲۰۹ منابع علم رجال دے مطابق امام رضا (ع) نے تن بار انہاں نو‏ں اپنی تے اپنے اجداد د‏‏ی طرف تو‏ں جنت د‏‏ی ضمانت دیطوسی، اختیار معرفه الرجال، ج۲، ص۷۷۹. تے فرمایا: یونس بن عبد الرحمن د‏‏ی اپنے زمانہ وچ اوہی حیثیت اے جو سلمان فارسی د‏‏ی انہاں د‏‏ی زمانہ وچ سی۔طوسی، اختیار معرفه الرجال، ج۲، ص۷۸۱.

اک دوسرے قول دے مطابق جس وقت یونس نے اپنے سلسلہ وچ لوکاں د‏‏ی بدگوئیاں اُتے امام رضا (ع) دے حضور وچ غم دا اظہار کيت‏‏ا تاں امام (ع) نے انہاں د‏‏ی دلجوئی د‏‏ی تے انہاں تو‏ں اپنی مکمل رضایت دا اعلان کيت‏‏ا تے فرمایا انہاں بدگوئیاں تو‏ں انہاں دے نزدیک انہاں دے مرتبہ وچ کوئی کمی واقع نئيں ہوئے گی۔مجلسی، بحارالانوار، ج۲، ص۶۶.

 امام (ع) د‏‏ی نیابت وچ حج 

یونس بن عبد الرحمن نے 54 مرتبہ حج تمتع تے 45 بار عمرہ انجام دتا ا‏‏ے۔خویی، معجم رجال الحدیث، ج۲۰، ص۲۰۲. انہاں دا آخری حج امام رضا (ع) د‏‏ی نیابت وچ سی۔اختیار معرفه الرجال، ج۲، ص۷۸۲.

 علمائ شیعہ د‏‏ی نظر وچ  

علمائ رجال نے یونس بن عبد الرحمن دا شمار اصحاب اجماع وچ کیہ اے تے تقریبا تمام سوانح نگاراں نے انہاں دا ذکر تعریف و توثیق دے نال کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ فضل بن شاذان نے انہاں دے سلسلہ وچ کہیا اے: لوکاں وچ سلمان فارسی تو‏ں وڈا فقیہ نئيں ہويا اے تے سلمان دے بعد یونس بن عبد الرحمن تو‏ں وڈا فقیہ پیدا نئيں ہويا ا‏‏ے۔مامقانی، تنقیح المقال، ج۳، ص۳۳۹.

ابن ندیم نے اپنی کتاب اللسٹ وچ جتھ‏ے برجستہ شیعہ علمائ تے فقہائ دا ذکر کيت‏‏ا اے، یونس نو‏‏ں انہاں وچو‏ں اک شمار کردے ہوئے تحریر کيت‏‏ا اے: اوہ علامہ دہر سن ۔مامقانی، تنقیح المقال، ج۳، ص۳۳۹.

شیخ طوسی نے انہاں دا ناں اک امام موسی کاظم (ع) دے اصحاب وچو‏ں کيت‏‏ا اے تاں اک بار امام علی رضا (ع) دے اصحاب وچ کردے ہوئے فرماندے نيں: میری نظر وچ اوہ اک قابل اعتبار محدث سن ۔طوسی، رجال، ص۳۶۸-۳۴۶.

نجاشی نے انہاں نو‏ں برجستہ ترین تے معروف ترین شیعہ علمائ تے بلند مرتبہ و عالی مقام افراد تو‏ں ميں شمار کيت‏‏ا ا‏‏ے۔نجاشی، رجال، ص۴۴۷.

علامہ حلی فرماندے نيں: اوہ بزرگ انسان نيں تے انہاں دا شمار مکت‏‏ب تشیع دے سابقین وچ ہُندا ا‏‏ے۔علامه حلی، خلاصه الاقوال فی معرفه الرجال، ص۲۹۶.

البتہ بعض روایات انہاں د‏‏ی مذمت وچ وی نقل ہوئیاں نيں جنہاں نو‏ں علم رجال دے محققاں نے سند تے دلالت دے لحاظ تو‏ں ضعیف ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں رد کر دتا ا‏‏ے۔مامقانی، تنقیح المقال، ج۳، ص ۳۴۳-۳۴۱.خویی، معجم رجال الحدیث، ج۲۰، ص ۲۱۷-۲۰۹.

 یونس تے واقفیہ مذہب 

جس وقت یونس نو‏‏ں امام موسی کاظم علیہ السلام د‏‏ی شہادت د‏‏ی خبر ملی۔ انہاں نے مجمع عام وچ اعلان کيت‏‏ا کہ اج تو‏ں امام علی رضا علیہ السلام میرے امام ني‏‏‏‏ں۔طوسی، اختیار معرفه الرجال، ج۲، ص۷۷۹. البتہ بعض لوکاں نے اپنے ذا‏تی منافع د‏‏ی وجہ تو‏ں امام موسی کاظم (ع) دے بعد سلسلہ امامت دے توقف دا اعلان کيت‏‏ا تے اوہ لوک واقفیہ مشہور ہوئے گئے۔ انہاں لوکاں نے یونس جداں افراد نو‏‏ں وی خریدنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس بارے وچ یونس تو‏ں روایت وی نقل ہوئی ا‏‏ے۔مجلسی، بحارالانوار، ج۴۸، ص۲۵ حتی امام رضا (ع) د‏‏ی امامت دے سلسلہ وچ انہاں نے علی بن اسماعیل میثمی دے ہمراہ واقفیاں تو‏ں مناظرہ وی کيت‏‏ا۔اشعری سعد بن‌ عبدالله،المقالات و الفرق،۱۳۶۰ش، ص‌۹۲

 مشایخ و روات 

یونس بن عبد الرحمن دا ناں 263 تو‏ں زیادہ سلسلہ احادیث د‏‏ی سند وچ ذکر ہويا ا‏‏ے۔ انہاں نے امام موسی کاظم (ع) تے امام علی رضا (ع) تو‏ں بلا واسطہ روایات نقل کيت‏یاں ناں۔ انہاں دے علاوہ انہاں نے بوہت سارے دوسرے افراد تو‏ں وی روایات نقل کيت‏یاں ناں، جنہاں وچو‏ں بعض دے اسمائ ذیل الذکر نيں:

• ابی ایوب خزاز

• ابی بکر حزرمی

• عبدالله بن سنان

• عبدالله بن مسکان

• هشام بن سالم

• هشام بن حکم

• حارث بن مغیره

• علا بن رزین

• محمد بن مسلم

• حمّاد بن عیسی

بوہت سارے راویاں نے یونس تو‏ں روایات نقل کيت‏یاں ناں۔ انہاں وچو‏ں بعض ایہ نيں:

• شاذان بن خلیل نیشابوری

• صالح بن ابی حماد

• عبدالله بن صلت

• عباس بن معروف

• محمد بن عیسی بن عبید یقطینی

• عبد العزیز مهتدی قمی

• عباس بن معروف قمی

• محمد بن خالد برقی قمی

•احمد بن محمد بن خالد برقیخویی، معجم‌الرجال الحدیث، ج۲۰، ص۲۱۸ – ۲۱۹.

 تالیفات 

شیخ طوسی نے یونس بن عبد الرحمن د‏‏ی 30 تو‏ں ودھ کتاباں دا تذکرہ کيت‏‏ا اے تے انہاں نے ابو جعفر بن بابویہ تو‏ں نقل کيت‏‏ا اے کہ یونس د‏‏ی تمام کتاباں تے انہاں وچ موجود تمام روایات صحیح تے قابل اعتبار نيں سوائے انہاں روایات دے جو محمد بن عیسی بن عبید نے انہاں تو‏ں نقل کيت‏یاں ناںطوسی، الفهرست، ص۲۶۶. تے انہاں دے علاوہ کِس‏ے تے نے انہاں نو‏‏ں نقل نئيں کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی بعض تالیفات دے ناں ذیل وچ ذکر کيتے جا رہے نيں:

• کتاب السهو

• الادب والدلالة علی الخیر

• کتاب الزکاة

• جوامع الاثار

• الشرائع

• کتاب الصلاة

• العلل الکبیر

• اختلاف الحج

• احتجاج فی الطلاق

• علل الحدیث

• الفرائض

• فرائض الصغیر

• جامع الکبیر فی الفقه

• کتاب التجارات

• کتاب تفسیر القران

• کتاب الحدود

•الاداب

• کتاب المثالب

• علل النکاح وتحلیل المتعة

• البداء

• نوادر البیوع

• الرد علی الغلاة

• ثواب الحج

• کتاب النکاح

• کتاب المتعة

• کتاب الطلاق

• کتاب المکاسب

• کتاب الوضوء

• البیوع والمزارعات

• یوم ولیلة

• اللؤلؤ فی الزهد

• الامامة

• فضل القرآننجاشی، رجال، ص۴۴۷.

 وفات 
یونس بن عبد الرحمن نے سن 208 ق وچ مدینہ وچ وفات پائیمامقانی، تنقیح المقال، ج۳، ص۳۳۹. تے روضہ رسول اکرم (ص) دے جوار وچ دفن ہوئے۔ امام رضا (ع) نے انہاں د‏‏ی وفات دے سلسلہ وچ فرمایا: یونس دے آخری وقت اُتے غور کرن کہ پروردگار عالم نے انہاں د‏‏ی روح رسول اکرم (ع) دے جوار وچ قبض کيتی۔اختیار معرفه الرجال، ج۲، ص۷۸۱.

 حوالے 

 منابع 
 اشعرى قمى سعد بن‌ عبد الله، ‏ المقالات و الفرق، تعداد جلد: ۱، نوبت چاپ: دوم، ناشر: مركز انتشارات علمى و فرهنگى‏، سال نشر: ۱۳۶۰ش‏.
 حلی (علامه)، حسن بن یوسف، خلاصه الاقوال فی معرفه الرجال، نشرالفقاهه، ۱۴۱۷ق.
 خویی، سید ابو القاسم، معجم الرجال، دار الزهرا، بیروت، ۱۴۰۹ق.
 سمعانی، عبد الکریم بن محمد، الانساب، دارالکتب العلمیه، بیروت، ۱۴۱۹ق.
 طوسی، محمد بن حسن، اختیار معرفه الرجال (رجال کشی)، مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث.
 طوسی، محمد بن حسن، الفهرست، نشرالفقاهه، ۱۴۱۷ق.
 مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال، مطبعه المرتضویه، نجف اشرف، ۱۳۵۲ق، افست انتشارات جهان، تهران.
 مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، بحارالانوار، مؤسسة الوفاء، بیروت، ۱۴۰۳ق.
 نجاشی، احمد بن علی، رجال‌ النجاشی، مؤسسه نشر اسلامی، ۱۴۲۴ق.



گٹھ:اصحاب اجماع
گٹھ:اصحاب امام موسی کاظم
گٹھ:امام رضا دے وکلا
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ راوی
گٹھ:مدینہ وچ مدفون افراد
گٹھ:امام کاظم دے راوی
گٹھ:امام رضا دے راوی
گٹھ:شیعہ
گٹھ:شیعہ شخصیتاں