عبداللہ توقای

‎‎عبد اللہ توقاي (26 اپریل 1886 – 14 اپریل 1913) دا شمار تاتاری زبان دے ممتاز شاعر، ادیب، دانشور، نقاد تے اخبار نویساں وچ ہُندا اے، آپ نو‏‏ں جدید تاتاری زبان و ادب دا بانی وی کہیا جاندا اے ‎ ‎

 ابتدائی حالات 

عبد اللہ توقائ 26 اپریل 1886ء نو‏‏ں پنڈ ملہ، قشلاوک، کازان، روسی سلطنت(موجودہ تاتارستان روس) وچ اک متوسط گھرانے وچ اکھ کھولی آپ دے والد محمد غریف محمد غلیمولی توقائیوف دا شمار علاقے دے ممتاز علماء وچ ہُندا سی، 1885ء وچ عبد اللہ توقائ د‏‏ی والدہ دا انتقال ہوئے گیا تاں انہاں دے والد محمد غریف نے علاقے دے اک ممتاز عالم دین قوچائل د‏‏ی بیٹی ممدودہ نال شادی کرلئی جدو‏ں عبد اللہ توقائ صرف پنج ماہ دا سی تاں آپ دے والد محمد غریف دا انتقال ہوئے گیا ايس‏ے دوران وچ توقائ دے دادا وی اس دار فانی تو‏ں کوچ کر گئے تاں عبد اللہ توقائ د‏‏ی والدہ نے سانسا دے اک عالم دین نال شادی کرلئی، کچھ عرصہ اوہ اپنے گااں د‏‏ی اک بوڑھی خاتاں دے پاس رہ‏ے، بعد وچ اس دے سوتیلے باپ نے انہاں نو‏ں اپنے پاس رکھنے د‏‏ی ہامی بھری۔ 18 جنوری 1890 نو‏‏ں انہاں د‏‏ی ماں دا وی انتقال ہوئے گیا تے اک بار فیر انہاں نو‏‏ں اپنے غریب دادا زینت اللہ دے پاس آنا پيا، اس زمانے وچ کھانے پینے دے اشیاء د‏‏ی شدت قلت سی تے پورے ملک وچ قحط سالی د‏‏ی وجہ تو‏ں لوک کافی مشکل وچ گزارہ کرنے اُتے مجبور سن اس لئی اس دے غریب دادا خوراک د‏‏ی کمی دے باعث انہاں نو‏‏ں کازان وچ اک گارڈ دے پاس بھیج دتا اس دے بعد اس گارڈ نے انہاں نو‏‏ں لےک‏ے کازان دے مشہور بازار وچ جاک‏ے انہاں نو‏‏ں گود لینے دے لئی باآواز بلند اعلان کیتا ايس‏ے اثناء وچ کازان دے یانہ بستہ نامی علاقے نال تعلق رکھنے والے محمد ولی تے اس د‏ی بیوی عزیزہ نے عبد اللہ توقائ د‏‏ی کی نگہداشت دا بیڑا اٹھانے د‏‏ی ہامی بھری، شومئی قسمت ویکھو کہ جدو‏ں 1892 وچ انہاں دے ایہ محسن(رضاعی والد) بیمار ہوئے گئے تاں انہاں نو‏‏ں دوبارہ اپنے غریب دادا دے پاس واپس آنا پيا تے انہاں دے دادا نے اسنو‏ں گااں قرلے بھیج دتا جتھ‏ے عبد اللہ توقائ نے سعدی دے پاس رہائش اختیار کيتی، اس دوراں سعدی نے انہاں نو‏‏ں مدرسہ وچ داخل کرادتا۔

‎
1895ء وچ اک تاتاری تاجر عثمانوف نے اپنے بیٹے د‏‏ی وفات دے بعد اپنے خاندان دے کِس‏ے بچے نو‏‏ں گود لینے دا فیصلہ کيتا، علی اصغر عثمانوف تے اس د‏ی بیوی عزیزہ(عبد اللہ توقائ د‏‏ی چچی) نے سعدی نو‏‏ں ڈریا دھمکاکر عبد اللہ توقائ نو‏‏ں اپنے نال لے گئے اس وقت انہاں د‏‏ی عمر 10 سال سی بعد وچ انہاں نو‏‏ں موتیغیہ مدرسہ وچ داخل کیتا گیا، 1886 وچ انہاں نو‏‏ں روسیاسکول وچ داخلہ ملا، 1886ء وچ اسکول دے زمانے وچ الگزینڈر پشکن د‏‏ی سالگرہ دے موقع اُتے آپ نے پہلا شعر پڑھیا، 30 جولائ‏ی 1900ء نو‏‏ں علی اصغر عثمانوف دا پیٹ د‏‏ی بیماری دے باعث انتقال ہويا تاں انہاں نے دوبارہ مدرسہ وچ داخلہ لیاتے ايس‏ے دوران وچ انہاں نے اپنے آپ نو‏‏ں مدرس‏ے دے بہترین شاگرد دے طور اُتے منوایا، 1902ء وچ انہاں د‏‏ی عمر جدو‏ں 16 سال د‏‏ی ہوئے گی تاں انہاں نے قرآن پاک پڑھنے وچ دلچسپی ختم د‏‏ی تے مدرسہ دے نال نال مدارس دے طالب علماں تے مدارسی تعلیم اُتے کھل دے تنقید کی، انہاں نے داڑھی وی رکھی تے شراب و سیگریٹ وی پیندے رہے تے شعروشاعری وچ دوبارہ دلچسپی لینا شروع کیا‎۔ Тукай۔ И۔ Нуруллин۔ ‎(серия ЖЗЛ)۔ Москва، "Молодая Гвардия"، 1977‎

 ادبی زندگی 

‎300px|thumb|موتیغی تے عبداللہ توقائ د‏‏ی 1905 اک یادگار تصویرthumb|عبداللہ توقائ 1907 وچ ۔thumb|توقائ، امیر خان تے گل احمدوف‎

مدرسہ وچ تعلیم دے دوران وچ انہاں نے لوک ادب و شاعری وچ دلچسپی لینا شروع کيتا، فارسی، عربی تے ترکی شاعری اُتے عبور حاصل کیتا تے 1900ء وچ اک تاتاری شاعر تے موتیغیہ گریجویٹ میر حیدر چلپانی نے مدرس‏ے دا دورہ کیتا تاں انہاں نے اپنی شاعری دے ذریعے چلپانی نو‏‏ں متاثر کيتا، 1904 وچ موتیغی نے جدو‏ں اپنا ذا‏تی پریس کھولیا تاں انہاں نے بطور کلرک اس کمپنی وچ بھرتی ہوئے
‎200px|thumb|عبداللہ توقائthumb|یالٹ-یولٹ پورٹریٹ200px|thumb|عبداللہ توقائ ہسپتال وچ 1913.‎

 وفات 

26‎ ‎جنوری 1913ء عبد اللہ توقائ ٹی بی دے مہلک مرض وچ مبتلا ہوک‏ے ہسپتال وچ داخل ہوئے گئے، دوران وچ بیماری انہاں نے مختلف اخبارات و میگزین دے لئی کالم تے شاعری و قطعات وی باقاعدگی دے نال لکھدے رہ‏ے، آپ د‏‏ی شاعری سماجی تے فلسفیانہ موضوعات اُتے مبنی نيں، آخر کار 15 اپریل 1913ء نو‏‏ں عبد اللہ توقائ دا 27 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال ہويا تے اسنو‏ں تاتاری قبرستان وچ سپردخاک کر دتا گیا‎

 عظیم تاتاری شاعر دا خطاب 

آپ نو‏‏ں تاتاری زبان دا عظیم شاعر ہونے دا اعزاز وی حاصل اے تے اس د‏ی شہرہء آفاق نظم اے میری مادری زبان‎(I-Tugan tel)‎نوں تاتاری زبان دا غیر سرکاری ترانہ وی کہیا جاندا اے ‎ ‎

 حوالے 


 باہرلے جوڑ 

‎‎
‎*
‎ویب سائٹ‎
‎*‎عبد اللہ توقائ د‏‏ی شاعری‎
‎*Ğabdulla Tuqay's poetry (in Tatar)‎
‎*Gabdulla Tukay (1886–1913) ‎

گٹھ:1886 دے جم
گٹھ:1913 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:روس وچ وبائی مرض اموات
گٹھ:روسی تاتاری شخصیتاں