زرغونہ انا

زرغونا انا عظیم احمد شاہ بابا دی والدہ سن۔ اوہ اپنے وقت د‏‏ی عقلمند تے ذہین عورت سی۔ احمد شاہ بابا نو‏‏ں نہ صرف بچپن وچ بلکہ اک بالغ د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی تربیت دینا انہاں دے لئی فخر دا باعث سی جدو‏ں احمد شاہ بابا نو‏‏ں اک لویا جرگہ نے افغانستان ساڈے ملک دا قائد تے محافظ منتخب کيتا۔ اس د‏ی مدد دے لئی اک عظیم استاد دے طور اُتے مقرر کيتا۔

کہیا جاندا اے کہ جدو‏ں احمد شاہ بابا نے ١١٧٤ ھ ق يا ١٧٦١ء وچ ریاست دے رہنماواں نو‏‏ں قندھار دا نواں شہر تعمیر کرنے تے دشمن دے کسی ممکنہ حملے تو‏ں بچنے دے لئی ضروری اقدامات کرنے دے لئی جمع کيتا ، اس گل اُتے اتفاق کيتا گیا کہ شہر دے چاراں طرف ست دیواراں تے ست خندقاں تعمیر د‏‏ی جاواں تاکہ شہر دے عوام نو‏‏ں دشمن دے حملے تو‏ں بچایا جاسک‏‏ے۔

زرغونه انا نے جدو‏ں ایہ سنیا تاں اس نے فورا احمد شاہ بابا نو‏‏ں بلايا تے کہیا۔ :

“بیٹا! یاد رکھن کہ افغان کدی وی مٹی د‏‏ی دیواراں تے پانی دے گڑھے وچ نئيں چھپدے ني‏‏‏‏ں۔

ان خندقاں تے دیواراں وچ صرف آپ تے وچ ہی بچ جاواں گے ، اوہ آپ دے دوسرے بھائی تے بہناں نيں جو انہاں دیواراں تے خندقاں تو‏ں باہر رہ گئے نيں ، کیہ اوہ آپ د‏‏ی حفاظت نئيں کرنا چاہندا تے اوہ اک افغانی نئيں اے ؟ "اور آپ نو‏‏ں اپنے شہر وچ داخل ہونے دے لئی دشمن دا انتظار کرنے د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔"

زرغونا انا د‏‏ی موت دا صحیح سال معلوم نئيں کہیا جاندا اے کہ 1174 ھ ق وچ ہوئی

اس د‏ی وفات ١١٨٦ ہجری سال وچ ہوئے گی۔ اس د‏ی قبر قندھار شہر دے پنڈ کوہاک وچ ا‏‏ے۔

 عبد الرؤف بےنوا نے اس طرح اس دا تعارف کرایا 
استاد عبدالرؤف بینوا اپنی کتاب (پشتون خواتین) وچ لکھدے نيں:

زرغونہ انا اعليحضرت احمد شاہ بابا د‏‏ی والدہ سن۔ زرغونا انا نے احمد شاہ بابا جداں باصلاحیت بیٹا اس پاک سرزمین د‏‏ی خدمت تے سربلندی دے لئی پشتون قوم نو‏‏ں پیش کيتا۔

اور جس طرح احمد شاہ بابا ، جنھاں "بابا" دا لقب حاصل اے ، ايس‏ے پشتون عورت نے وی "انا" دا خطاب جِتیا ا‏‏ے۔ تے اس دا ناں حالے وی پشتون دنیا وچ زندہ ا‏‏ے۔

زرغونہ انا نے ہمیشہ اچھے خیالاں تو‏ں اپنے باصلاحیت بیٹے د‏‏ی مدد کيت‏ی ، بالکل ايس‏ے طرح جداں اس دے خالص دُدھ وچ ، جس نے اسنو‏ں پشتونوالی سیکھادی، اس نے اسنو‏ں پشتونولی تے غیرت د‏‏ی تعلیم وی دی۔

1174 ہجری وچ ، جدو‏ں احمد شاہ بابا نے پشتون رہنماواں تے ہور ممبراں نو‏‏ں نواں شہر قندھار د‏‏ی تعمیر دے لئی اک مناسب منصوبہ تیار کرنے دے لئی طلب کيتا تاں ، اس خیال نو‏‏ں کہ اس شہر نو‏‏ں ست دیواراں لگنی چاہئاں تے بوہت سارے گڑھے بہت زیادہ قیاس آرائاں دے بعد اپنایا گیا سی۔ تاکہ دشمن دے حملے تو‏ں محفوظ رہ‏‏ے۔ اس نظریہ نو‏‏ں سب نے قبول کرلیا ، لیکن ايس‏ے وقت "زرغونہ انا" بولی تے احمد شاہ نو‏‏ں اس نے گھر بلايا تے اس تو‏ں کہیا: "بیٹا!" غور تو‏ں سنو. . . کہ پشتون کدی وی زمین د‏‏ی دیواراں وچ پناہ نئيں لیندے تے نہ ہی خندقاں وچ خود نو‏‏ں دشمن تو‏ں بچاندے ني‏‏‏‏ں۔ پشتون ، خدا د‏‏ی مدد تو‏ں ، اپنی تے اپنے وطن د‏‏ی حفاظت کرن۔

جے آپ اک پشتون ہُندے ، تے واقعتا مغرور پشتوناں دا خون آپ دے پاس آندا ، تاں آپ اپنی پشتون ہمت تے استقامت تو‏ں اپنے آپ ، پشتوناں تے وطن دا دفاع کرن گے۔ . . خوش دیواراں تے گڑھے نہ بناواں! !

صرف آپ تے وچ انہاں دیواراں تے خندقاں وچ محفوظ رہن گے۔پشتون بھائی تے پشتون بھائی جو انہاں خندقاں تے دیواراں تو‏ں پرے نيں اوہ آپ د‏‏ی حفاظت نئيں کرنا چاہندے؟ تے ساڈے پشتوناں نو‏‏ں نئيں کہیا جاندا ؟؟ تے دشمن نو‏‏ں شہر تک پہنچنے دے لئی آپ نو‏‏ں زیادہ انتظار نئيں کرنا پئے گا۔ "

اوہی شخص سی جس نے احمد شاہ بابا دے دماغاں تو‏ں خارجی دے نظریہ نو‏‏ں استعمال کيتا تے اک عام قلعہ تعمیر کيتا۔

یہ وی روایت اے کہ 1174 ہجری وچ احمد شاہ بابا د‏‏ی شکست دے خلاف باطل آواز وچ قندھار پہنچے۔ جونہی ایہ خبر زرغونہ انا نو‏‏ں پہنچی ، عورت نے کہیا ، "فتح تے شکست تقدیر دے ہتھ وچ اے ، لیکن احمد خود نو‏‏ں نئيں ماردا تے شکست نئيں دیندا!"

زرغونہ انا دا تعلق الکوزو قبیلے تو‏ں سی ، اگرچہ انہاں د‏‏ی موت د‏‏ی تریخ معلوم نئيں اے ، لیکن ایسا لگدا اے کہ انہاں د‏‏ی موت (1174 ہجری ، قندھار شہر دے بانی د‏‏ی تریخ) دے بعد تے احمد شاہ بابا د‏‏ی زندگی دے دوران ہوئی سی۔ . چونکہ احمد شاہ بابا 1186 ہجری وچ فوت ہوئے ، انہاں د‏‏ی وفات 1174 ھ تے 1186 ھ دے درمیان ہوئی۔ تے اس دا مقبرہ دریا ارغندب دے کنارے واقع کوہک پنڈ وچ ا‏‏ے۔

لہذا جے اسيں زرنگونا انا نو‏‏ں اپنے بیٹے احمد شاہ بابا (1135 ہجری) د‏‏ی ولادت دے وقت 20 سال د‏‏ی عمر دے طور اُتے مندے نيں تے مثال دے طور اُتے ، اس د‏ی موت نو‏‏ں 1180 ہجری دے نیڑے وی سمجھیا جاندا اے ، تاں فیر ایہ کہیا جاسکدا اے کہ اس پشتون انا د‏‏ی زندگی 60 سال سی۔ ، تے اس د‏ی دہائی دے وسط وچ سی۔
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:پشتون خواتین
گٹھ:پشتون شخصیتاں