فضیل بن یسار

فضیل بن یسار، اصحاب اجماع وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے امام محمد باقر  و امام جعفر صادق   تو‏ں روایات نقل کيت‏یاں ناں۔ 254 تو‏ں ودھ احادیث د‏‏ی سند وچ آپ دا ناں ذکر ہويا اے تے علمائے رجال انہاں نو‏ں ثقہ تسلیم کردے ني‏‏‏‏ں۔ امام صادق (ع) نے انہاں دے سلسلہ وچ منا اہل البیت (ہم اہل بیت وچو‏ں نيں) د‏‏ی تعبیر استعمال کیت‏‏ی ا‏‏ے۔

 نسب و وطن 

فضیل بن یسار نہدی بصری دا سلسلہ نسب یمن دے قبیلے وچ اک قبیلہ بنی نہد تو‏ں ملدا اے تے اوہ نہد بن لیث یمنی د‏‏ی اولاد وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ج۶، ص۲۷۰. انہاں د‏‏ی جم تریخ دے بارے وچ درست معلوم نئيں ا‏‏ے۔ البتہ تاریخی مصادر دے مطابق انہاں د‏‏ی ولادت پہلی صدی ہجری دے اواخر وچ کوفہ وچ ہوئی ا‏‏ے۔ [حوالہ درکار]

انہاں نے اپنی زندگی دا ابتدائی دور کوفہ وچ بسر کيت‏‏ا۔ اس دے بعد بصرہ ہجرت اختیار کيتی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ بصری معروف ہوئے۔طوسی، رجال، ص۲۶۹.

 کنیت و لقب 

ان دے وڈے بیٹے دا ناں قاسم سی اس لئی انہاں د‏‏ی مشہور کنیت ابو القاسم ا‏‏ے۔ البتہ بعض منابع وچ انہاں د‏‏ی کنیت ابو مسور وی ذکر ہوئی ا‏‏ے۔ انہاں دا مشہور لقب نہدی ا‏‏ے۔نجاشی، رجال، ص۳۰۹.

 مقام علمی 

علمائے رجال نے فضیل بن یسار نو‏‏ں امام محمد باقر (ع) تے امام جعفر صادق (ع) دے اصحابطوسی، رجال، ص۲۶۹ و ۱۴۳. تے اصحاب اجماعطوسی، اختیار معرفہ الرجال، ج۲، ص ۵۰۷. وچ شمار کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ منابع دے مطابق، شیعہ ماہرین رجال انہاں د‏‏ی وثاقت تے انہاں دے علم دے بارے وچ تاکید کردے ني‏‏‏‏ں۔ کشی نے انہاں دا شمار انہاں لوکاں وچو‏ں کيت‏‏ا جنہاں د‏‏ی عدالت تے وثاقت اُتے تمام علماء و فقہاء دا اتفاق و اجماع ا‏‏ے۔ سب انہاں د‏‏ی روایات نو‏‏ں صحیح تسلیم کردے نيں تے انہاں نو‏ں اصحاب امام باقر و امام صادق وچ فقیہ ترین صحابی شمار کردے ني‏‏‏‏ں۔طوسی، اختیار معرفه الرجال، ج۲، ص ۵۰۷. شیخ مفید انہاں نو‏ں بزرگ شیعہ فقہاء وچو‏ں قرار دیندے نيں، جنہاں د‏‏ی طرف احکا‏م دین نو‏‏ں سیکھنے دے سلسلہ وچ لوک رجوع کردے سن تے علماء وچو‏ں کِس‏ے نے وی انہاں د‏‏ی مذمت نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔خویی، معجم الرجال الحدیث، ج ۱۳، ص ۳۳۶.

 ائمہ شیعہ د‏‏ی نظر وچ  

رجال دے مصادر د‏‏ی گزاشات دے مطابق، فضیل بن یسار اہل بیت (ع)، خاص طور اُتے امام جعفر صادق (ع) دے نزدیک اک خاص منزلت دے حامل سن ۔ آںحضرت (ع) نے بعض موارد وچ منجملہ انہاں وچو‏ں اک وچ علی بن سعید بصری نو‏‏ں انہاں دے طرف رجوع کرنے د‏‏ی تلقین د‏‏ی تے انہاں دے مقام علمی د‏‏ی تائید فرمائی۔وسائل الشیعہ، ج ۵، ص۳۸۹. 

اک روایت دے مطابق جدو‏ں وی امام صادق (ع) د‏‏ی نگاہ فضیل اُتے پڑدی فرماندے سن : خاشع افراد نو‏‏ں بشارت دے دو، جو وی جندی انسان نو‏‏ں دیکھنا چاہندا اے اوہ اس انسان نو‏‏ں دیکھ لے۔ یا فرمایا کردے سن : زمین فضیل بن یسار تو‏ں سکو‏ن تے انس حاصل کردی ا‏‏ے۔طوسی، اختیار معرفت الرجال، ج۲، ص۴۷۳.

اسی طرح تو‏ں انہاں نو‏ں غسل دیندے وقت بعض اتفاقات پیش آئے، جدو‏ں انہاں د‏‏ی خبر امام صادق (ع) تک پہچی تاں انہاں دے لئی خداوند عالم تو‏ں طلب رحمت د‏‏ی تے فرمایا: … هو منا أهل البيت۔ (وہ اسيں اہل بیت وچو‏ں نيں)۔طوسی، اختیار معرفت الرجال، ج۲، ص۴۷۳.

 نقل روایت 

فضیل بن یسار دا ناں 254 تو‏ں زیادہ روایات وچ نقل ہويا ا‏‏ے۔ اوہ امام باقر و امام صادق (ع) تو‏ں بلا واسطہ روایت نقل کردے ني‏‏‏‏ں۔ ائمہ (ع) دے علاوہ انہاں نے زکریا بن عبد اللّه نقّاض و عبد الواحد مختار انصاری تو‏ں روایت نقل کيتی ا‏‏ے۔ بوہت سارے افراد نے انہاں تو‏ں روایت نقل کيتی اے جنہاں وچ بعض دا ذکر ذیل وچ کیہ جا رہیا اے:

 ابان بن عثمان
 جمیل بن دراج
 حسن بن محبوب
 حماد بن عثمان
 یونس بن عبد الرحمن
 علی بن رئاب
 حریز بن عبد اللّه سجستانی
 علاء بن رزین
 عبداللّه بن سنان
 جمیل بن صالح۔خویی، معجم الرجال الحدیث، ج ۱۳، ص۳۳۸-۳۳۹.

 موضوع روایات 

فضیل دا رجحان فقہی روایات د‏‏ی طرف زیادہ سی۔ حالانکہ انہاں د‏‏ی روایات وچ توحید، ولایت و عصمت اہل بیت (ع) تے اخلاق جداں موضوعات وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ لیکن انہاں د‏‏ی توجہ زیادہ تر فقہی احکا‏م د‏‏ی طرف متمرکز سن۔ ايس‏ے سبب تو‏ں انہاں دے القاب وچو‏ں اک فقیہ شیعہ وی ا‏‏ے۔اردبیلی، جامع الروات، ج۲، ص۱۱.

 وفات 

فضیل د‏‏ی وفات امام صادق (ع) دے زمانہ وچ ہوئی۔نجاشی، رجال، ص۳۰۹. حالانکہ انہاں د‏‏ی وفات د‏‏ی درست تریخ واضح نئيں ا‏‏ے۔ انہاں دے مقام وفات دے سلسلہ وچ وی صحیح اطلاع دسترس وچ نئيں اے لیکن چونکہ انہاں دے بصرہ تو‏ں خارج ہونے دے بارے وچ کوئی گل تریخ وچ ذکر نئيں ہوئی اے، لہذا احتمال پایا جاندا اے کہ انہاں د‏‏ی وفات اوتھے ہوئی ہوئے گی۔طوسی، رجال، ص۲۶۹.

 حوالے 

 مآخذ 
 اردبیلی، محمد بن علی، جامع الرواة، قم، منشورات مکتبہ آیت الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۳ق
 حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشيعہ إلى تحصيل مسائل الشريعہ، بیروت، دار احياء التراث العربي
 خویی، ابو القاسم، معجم الرجال الحدیث، بیروت، دار الزهرا
 طوسی، ابی جعفر، اختیار معرفت الرجال (رجال کشی)، مؤسسہ آل البیت لاحیاء التراث
 طوسی، ابی جعفر، الرجال الطوسی، موسسہ نشر اسلامی، ۱۴۱۵ق
 مدرس، محمد علی، ریحانہ الادب، خیام، ۱۳۶۹ش
 نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، مؤسسہ نشر اسلامی، ۱۴۲۴ق

گٹھ:اصحاب اجماع
گٹھ:اصحاب امام محمد باقر
گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ راوی
گٹھ:شیعہ
گٹھ:شیعہ شخصیتاں