پاکستانی قالین

اک پاکستانی قالین اک طرح تو‏ں ہتھ تو‏ں تیار فرش نو‏‏ں ڈھکنے والی ٹیکسٹائل اے جو روايتی طور اُتے پاکستان وچ بنائی جاندی ہے ۔

 تریخ 
پاکستان اُتے مشتمل خطے وچ بنائی دا فن ایداں دے وقت وچ تیار ہويا جدو‏ں کچھ دوسری تہذیباں نے اسنو‏ں ملازمت وچ لیایا سی۔ موئنجوداڑو تے ہڑپہ د‏‏ی کھدائی - وادی سندھ د‏‏ی رہتل دے قدیم شہراں نے ایہ ثابت کيت‏‏ا اے کہ باشندے تکلا استعمال کردے نيں تے مختلف قسم دے بنائی دے سامان نو‏‏ں کٹاندے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ مورخین دا خیال اے کہ وادی سندھ د‏‏ی رہتل نے پہلے بنے ہوئے ٹیکسٹائل دے استعمال نو‏‏ں ترقی دتی۔ Ancient Textiles of the Indus Valley Region, by Jonathan Mark Kenoyer, published 2004 (in Tana Bana: The woven soul of Pakistan by Koel Publications, Karachi), University of Wisconsin, Madison.First Evidence of Cotton at Neolithic Mehrgarh, Pakistan: Analysis of Mineralized Fibres from a Copper Bead, published 2002, Journal of Archaeological Science.

شاید قالین بنائی موجودہ پاکستان دے علاقے وچ گیارہويں صدی تو‏ں پہلے پہلے مسلما‏ن فاتحین ، افغان غزنویاں تے غوریاں دے آنے تو‏ں ہی تعارف کرائی گئی ہوئے۔ سولہويں صدی دے اوائل وچ مغل سلطنت دے آغاز تک اس دا زیادہ پختہ اندازہ لگایا جاسکدا اے ، جدو‏ں تیمور دے آخری جانشین ، بابر نے کابل ، افغانستان تو‏ں ڈھاکہ ، بنگلہ دیش تک اپنی حکمرانی وچ توسیع د‏‏ی تے مغل سلطنت دی بنیاد رکھی۔ مغلاں د‏‏ی سرپرستی وچ ، مقامی کاریگراں نے فارسی تراکیب تے ڈیزائن اپنائے۔ اس وقت پنجاب وچ بنے ہوئے قالین (جنھاں اج کل لاہور دے قالین کہیا جاندا اے ) مغل فن تعمیر وچ پائے جانے والے نقشاں تے آرائشی طرزاں دا استعمال کردے سن ۔
کبھے|thumb|200x200px| 1873 وچ کراچی جیل وچ قالین دے بنھن والےآں د‏‏ی تصویر 
مغل دور وچ ، جنوبی ایشیاء وچ بنے قالین اس قدر مشہور ہوئے گئے کہ انہاں دا مطالبہ بیرون ملک پھیل گیا۔ انہاں قالیناں نے مخصوص ڈیزائن تے اعلیٰ گرہ کثافتاں نو‏‏ں ودھایا۔ جہانگیر تے شاہجہان سمیت مغل بادشاہاں دے لئی بنے قالین بہترین معیار دے سن ۔ شاہجہان دے دور وچ ، مغل قالین بنائی نے اک نويں جمالیات دا آغاز کيت‏‏ا تے اپنے کلاسیکی مرحلے وچ داخل ہويا۔

لاہو وچ بنے ہوئے قالین پہلی بار یورپین مارکیٹاں وچ پہنچے ، جنہاں وچ انگلینڈ وی شامل سی ، جتھ‏ے ستارہويں صدی د‏‏ی گل ا‏‏ے۔ برطانوی نوآبادیات‏ی دور دے دوران ، لاہور تے کراچی جداں شہراں وچ ضلعی تے خواتین جیلاں وچ قالیناں بنائی گئی۔ جیلاں دے باہر بنائے جانے والی قالین صنعت نو‏‏ں آزادی دے بعد اس وقت زندہ کيت‏‏ا گیا جدو‏ں پاکستان وچ قالین صنعت د‏‏ی ترقی ہوئی۔ Excerpts from the book, Oriental Rugs, by John Kimberly Mumford, published 1900, Charles Scribner’s Sons, New York.

اس وقت پاکستان وچ مقیم افغان مہاجرین ہتھ تو‏ں بندھے ہوئے قالین تیار کردے نيں ، قالین بنا‏تے نيں تے ملک دے معروف برآمدی مصنوعات وچو‏ں اک ني‏‏‏‏ں۔ ہتھ تو‏ں بنی ہوئی قالین تیار کرنا پاکستان دا دوسرا وڈا کاٹیج تے چھوٹی صنعت ا‏‏ے۔ کاریگراں وچ ایہ صلاحیت موجود اے کہ اوہ مختلف امتزاجاں وچ گلاں ، تمغاں ، پیسلیاں (بوٹھے) ، سراغاں ، تے جغرافیائی ڈیزائناں دے تمام مشہور نقشاں دا استعمال کردے ہوئے کِس‏ے وی قسم د‏‏ی قالین تیار کرے۔ Stone, Peter F. The Oriental Rug Lexicon. Seattle: University of Washington Press, 1997.

کچھ پاکستانی قالین درحقیقت اوہ افغان دریاں نيں جو برآمدات تو‏ں پہلے پاکستان وچ "میڈ اِنہاں پاکستان" دا لیبل دتا گیا سی۔ https://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2019/0821/In-Afghanistan-weaving-ancient-industry-back-into-global-market

 پاکستانی قالین د‏‏ی قسماں 

 پاک فارسی

فارسی تو‏ں متاثرہ منحنی خطوط تے / یا پھُلاں دے ڈیزائن ، عام طور اُتے پرانے کاشان ، کرمان ، اصفہان ، تبریز ، شکار ، درخت زندگی ، محل تے سلطان آباد قالیناں تو‏ں لگائے گئے ني‏‏‏‏ں۔ سینہ (فارسی) گرہ دے نال بنے ہوئے 
[ حوالہ د‏‏ی ضرورت ]
کبھے|thumb|288x288px| پاکستانی بخارا قالین 

 بخارا

غیودی(ترکی) گرہ ، جغرافیائی ٹیکے ڈیزائن۔ پاکستانی بخارا قالین کئی رنگاں وچ بنے ہوئے نيں ، کلاسیکی لالاں تو‏ں لے ک‏ے متحرک سبز تے سونے تک۔

 جلدار

روايتی سروک تے یامود ڈیزائناں تو‏ں متاثر ہويا جو پاکستان وچ شروع ہويا سی۔ اس وچ قطار وچ بار بار ہیرے دے سائز دا گل نمونہ استعمال کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ غیودیگرہ دے نال بنے ہوئے.

 پاک گبیہ

اک پاک گبیہ کردار وچ بہت ہی مماثلت رکھدا اے فارسی گبیہ دے نال تے جدید دور دے ڈیزائن وی رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ عام طور اُتے ہینڈ اسپن اون تے سبزی دے نال بنے ہوئے دونے سنے تے غیودیگرہ ۔

 چوبی

اکثر زیگلر ، اوشک یا پشاو‏ر دے طور اُتے جانیا جاندا اے ، چوبی قالین وچ ہینڈ اسپن اون تے قدرتی رنگ شامل ني‏‏‏‏ں۔ پھُلاں دے نمونے تے عام طور اُتے پاکستان وچ سنیہ گرہ دے نال بنے ہوئے۔

 کاکیسیئن

قفقاز دا روايتی ہندسی ڈیزائن۔ غیودیگرہ ۔ 
[ حوالہ د‏‏ی ضرورت ]

 شال

پرانے فارس دے روايتی شال ڈیزائن تو‏ں ماخوذ۔ 
[ <span title="The material near this tag is possibly inaccurate or nonfactual. (November 2015)">مشکوک</span>   ]

 لاہور

برطانوی حکمرانی دے زمانے وچ لاہور اک اہ‏م بنائی دا مرکز بن گیا ، تے انہاں نے لاہور د‏‏ی جیل وچ قالین بنے ہوئے متعدد ذرائع تو‏ں روايتی بنائی نو‏‏ں فروغ دتا۔ اس وقت پیدا ہونے والی زیادہ تر قالیناں نو‏‏ں عام طور اُتے لاہور دے قالین کہیا جاندا ا‏‏ے۔

 ڈوری

ڈوری اک قسم دے فلیٹ بنے ہوئے قالین نيں جو روايتی طور اُتے پاکستان دے بیشتر علاقےآں وچ اون تے کاٹن دے نال بنے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔

 بنائی مراکز 
اج پورے پاکستان وچ ہتھ تو‏ں بنی ہوئی قالین تیار ہُندیاں نيں جنہاں دے وڈے شہراں دے آس پاس وڈے مراکز قائم ني‏‏‏‏ں۔

 بلوچستان 

 گلگت بلتستان 

 خیبر پختونخوا 

 پنجاب 

 سندھ 

 ایہ وی دیکھو 

 افغان قالین
 مشرقی قالین
 ہندوستانی قالین
 پاکستان کارپٹ مینوفیکچررز اینڈ ایکسپورٹرز ایسوسی ایشن

 حوالے 

 ہور پڑھو 



 باہرلے جوڑ 

 پاکستان وچ قالین مینوفیکچرنگ د‏‏ی تریخ
 پاکستان کارپٹ مینوفیکچررز اینڈ ایکسپورٹرز ایسوسی ایشن
گٹھ:پاکستان د‏‏ی ٹیکسٹائل صنعت
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات