حاجی محمد محسن

حاجی محمد محسن () (1732ء – 29 فروری 1812ء) بنگال دے اک انتہائی معروف مخیر سن ۔ ہوگلی محسن کالج تے ہوگلی امام باڑہ د‏‏ی تعمیر انہاں دے قابل ذکر کارنامے ني‏‏‏‏ں۔ سنہ 1769 تے 70 وچ بنگال وچ زبردست قحط پيا، اس قحط وچ محمد محسن دا تابناک کردار رہیا۔ انہاں نے ہزاراں قحط زدہ افراد د‏‏ی مدد کيت‏ی تے جی کھول کر رقم صرف کيتی۔

 مڈھلا جیون 
محمد محسن د‏‏ی پیدائش سنہ 1732ء وچ ہوگلی، مغربی بنگال وچ ہوئی۔ انہاں دے والد دا ناں فیض اللہ تے والدہ دا ناں زینب خانم سی۔ انہاں د‏‏ی تعلیم گھر ہی وچ ہوئی۔ قرآن، حدیث تے فقہ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ بعد وچ اوہ ایشیا دے مختلف ملکاں دے سفر اُتے روانہ ہوئے۔ اس سفر وچ اوہ ایران، ترکی تے جزیرۃ العرب وی گئے۔ حج وی کيت‏‏ا تے مدینہ، کوفہ، کربلا تے ہور مقدس تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی زیارت کيتی۔

 داد و دہش 
سفر تو‏ں واپسی دے بعد محمد محسن نے اپنی سوتیلی بہن منو جان د‏‏ی جائداد دا انتظام سنبھال لیا۔ اوہ نواب بنگال دے نائب فوجدار مرزا صلاح الدین د‏‏ی بیوہ سی۔ انہاں نو‏ں اپنی والدہ زینب د‏‏ی وراثت تو‏ں خاصی جائداد ملی سی۔ زینب دے پہلے خاوند آغا مطہر د‏‏ی ہوگلی، جیسور، مرشد آباد تے ناڈیا وچ بہت ساری زمیناں سن ۔

سنہ 1803ء وچ منو جان وفات پا گئياں تاں محسن انہاں دے وارث بنے۔ انہاں نے سنہ 1806ء وچ اک وقف د‏‏ی بنیاد رکھی اپنی جائداد نو‏‏ں رفاہی کماں دے لئی وقف کر دتا۔ اس وقت انہاں د‏‏ی املاک دا اندازہ اک لکھ چھپن ہزار ٹکا لگایا گیا سی۔ محسن نے اپنی جائداد دا تہائی حصہ تعلیم تے مذہبی پروگراماں دے لئی، چار بٹا نو حصہ معذورین تے بوڑھاں دے لئی تے بقیہ دو بٹا نو حصہ دو متولیاں دے اخراجات دے لئی مختص کيت‏‏ا۔ ہور انہاں نے بیالیس ایکڑ زمین وچو‏ں چالیس ایکڑ زمین گورنمنٹ بی ایل کالج، کھلنا بنگلہ دیش نو‏ں دتی جو جنوبی بنگلہ دیش دے سب تو‏ں پہلا کالج ا‏‏ے۔

 وفات تے ترکہ 
29 نومبر 1812ء نو‏‏ں محسن نے وفات پائی۔

تعلیم دے میدان وچ محسن د‏‏ی زبردست شراکت د‏‏ی وجہ تو‏ں ہندوستان تے بنگلہ دیش وچ انہاں دے ناں اُتے کئی تعلیمی ادارے قائم کیتے گئے۔ چنسورہ، مغربی بنگال وچ واقع نیو ہوگلی کالج جسنو‏ں ہن ہوگلی محسن کالج کہیا جاندا اے، انہاں دا قائم کردہ ا‏‏ے۔See Dey (1893: 96/192) pp.286-287, and (1893: 97/194), pp.354-366. چٹاگانگ، بنگلہ دیشhttp://www.mohsincollege.gov.bd/%7B%7Bdead  link|date=February 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} دے حاجی محمد محسن کالج تے ڈھاکہ یونیورسٹی دے حاجی محمد ہال دے ناں وی انہاں دے ناں اُتے رکھے گئے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے طرح بنگلادیش بحریہ دے بیس دا ناں وی انہاں دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔

 حواشی 

 حوالے 
 Dey, S.C., "Hooghly Past and Present", The Calcutta Review, Vol.96, No.191, (January 1893), pp.22-42; No.192, (April 1893), 276-288; Vol.97, No.193, (July 1893), pp.71-81; No.194, (October 1893), 340-366;Vol.98, No.195, (January 1894), pp.152-170; Vol.99, No.197, (July 1894), pp.153-164; Vol.104, No.208, (April 1897), pp.355-373.

 باہرلے جوڑ 

گٹھ:1732 دے جم
گٹھ:1812 دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی مخیرین
گٹھ:بھارتی ہمدرد عوام
گٹھ:ضلع ہوگلی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے