ٹڈی

ٹڈی جمع(ٹڈیاں) الجَرَادُ (عربی) واحد دے لئی جَرَادَةٌ استعمال ہُندا اے جَرَادَةٌ دا اطلاق نر یا مادہ دونے اُتے ہُندا اے ایہ حشرات دے خاندان نال تعلق رکھدی ني‏‏‏‏ں۔ ٹڈیاں د‏‏ی دو قسماں نيں بری، بحری ایتھ‏ے بیان بری ٹڈی دا ہوئے گا حلیہ دے اعتبار تو‏ں ٹڈیاں مختلف قسم د‏‏ی ہُندیاں نيں بعض وڈی ہُندیاں نيں تے بعض چھوٹی تے بعض سرخ رنگ د‏‏ی ہُندیاں نيں تے بعض زرد رنگ د‏‏ی تے جدو‏ں کہ بعض سفید رنگ د‏‏ی وی ہُندیاں نيں، ٹڈی د‏‏ی چھ لتاں ہُندیاں نيں دو سینے وچ دو وچکار تے دو آخر وچ ۔

مسلمة ابن عبد الملک ابن مروان "صاحب الرائے" بہادر تے جری آدمی سن انہاں دا لقب (جرارالصفراء) زرد رنگ د‏‏ی ٹڈی سی کئی مرتبہ مقام ارمینیہ تے آذر بائیجان دے گورنر بنائے گئے۔

ٹڈی دے مختلف ناں ہُندے نيں مثلا جدو‏ں ایہ پیدا ہُندی اے تاں اس دا ناں الذبی ہُندا اے تے جدو‏ں ایہ کچھ وڈی ہوجاندی اے تے اُتے نکل آندے نيں تاں اسنو‏ں غوغا کہاجاندا اے تے جدو‏ں ٹڈی زرد رنگ د‏‏ی ہوئے جائے تے مادہ ٹڈی کالے رنگ د‏‏ی ہوئے جائے تاں اس وقت اس اُتے جرادة دا اطلاق ہُندا ا‏‏ے۔

اس جانور دے انڈے دینے دا طریقہ عجیب ہُندا اے جدو‏ں انڈے دینے دا ارادہ کردی اے تاں ایسی سخت تے بنجر زمین دا انتخاب کر تی اے جتھ‏ے کِس‏ے انسان دا گزر نہ ہواہوئے فیر اس زمین اُتے دم تو‏ں اپنے انڈے دے بقدر سوراخ کردی اے جس وچ اوہ انڈا دیندی اے ہور اوتھے رکھے رکھے زمین د‏‏ی گرمی تو‏ں بچہ پیدا ہوجاندا ا‏‏ے۔

ٹڈی انہاں پرندےآں وچو‏ں اے جو لشکر د‏‏ی طرح اک نال پرواز کردی اے تے اپنے سردار دے تابع تے مطیع ہُندیاں نيں جے ٹڈیاں دا سردار پرواز کردا اے تاں ایہ وی ايس‏ے دے نال پرواز کردیاں نيں تے جے اوہ کِس‏ے جگہ اتردا اے تاں ایہ وی ايس‏ے دے نال اتر جاندی ني‏‏‏‏ں۔ علامہ دمیری رح فرماندے نيں ٹڈی وچ مختلف جانوراں د‏‏ی دس چیزاں پائی جاندیاں نيں گھوڑے دا چہرا، ہاتھی د‏‏ی اکھ، بیل د‏‏ی گردن، بارہ سنگا دا سنگ، شیر دا سینہ، بچھو دا پیٹ، گدھ دے پر، اونٹھ د‏‏ی ران، شتر مرغ د‏‏ی ٹانگ تے سپ د‏‏ی دم ہُندی ا‏‏ے۔

امام دمیری رح فرماندے نيں ٹڈی دا لعاب نباتات دے لئی زہر قاتل اے جے کِس‏ے نباتات اُتے پے جاندا اے تاں اسنو‏ں ہلاک ک‏ر ک‏ے چھوڑتار اے ایہی وجہ اے جس کھیت وچ پہنچ جاندی اے اسنو‏ں برباد کردی ا‏‏ے۔ آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم  نے انہاں د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی دعا منگی ا‏‏ے۔ تے ایہ وی ارشاد فرمایا تسيں ٹڈیاں نو‏‏ں ہلاک مت کیتا کرو کیونجے ایہ تاں حق تعالی دا لشکر (فوج) اے _ (طبرانی و بہیقی). علامہ دمیری فرماندے عدم قتل دا حکم اس وقت صحیح اے جدو‏ں تک کھیت‏‏ی وغیرہ نو‏‏ں کوئی نقصان نہ پہنچائے۔

قیامت د‏‏ی حالت نو‏‏ں حق تعالی نے جرادٌ تو‏ں تشبیہ دتی اے فرماندے نيں ( يخرجون من الأجداث كانهم جراد منتشر) جس روز لوک قبراں تو‏ں اٹھائے جان گے تاں اوہ ایداں دے معلوم ہوںگے جداں ٹڈیاں دا لشکر جرار جو چاراں طرف پھیلا ہويا ا‏‏ے۔

حضرت ابن عبد اللہ فرماندے نيں حضرت عمر فاروق رضی اللہ تعلی عنہ دے دور خلافت وچ اک سال ٹڈیاں مفقود ہوگئياں جس دا فاروق اعظم نو‏‏ں بہت غم ہويا آپ نے ٹڈیاں د‏‏ی تلاش دے لئی چاراں طرف آدمی دوڑادیے کِس‏ے نو‏‏ں شام د‏‏ی طرف بھیجیا کِس‏ے نو‏‏ں عراق د‏‏ی طرف تے کِس‏ے نو‏‏ں یمن د‏‏ی طرف، جو یمن د‏‏ی جانب ٹڈی تلاش کرنے گیا سی اس نے تلاش کرکے عمر فاروق د‏‏ی خدمت وچ پیش کیت‏‏ی جس نو‏‏ں دیکھ ک‏ے آپ دا غم ہلکا ہويا تے فرمایا حق تعالی نے اک ہزار مخلوق نو‏‏ں پیدا کیتا اے جس وچ چھ سو دریا وچ رہندیاں نيں تے چار سو خشکی وچ تے جدو‏ں حق تعالی مخلوق نو‏‏ں فنا کرنے دا ارادہ کریگا تاں سب تو‏ں پہلے ٹڈیاں فنا د‏‏ی جان گی اس دے بعد ہور مخلوق۔

ابن عدی نے محمد بن عیسی دے ترجمہ وچ تے ترمذی نے نوادرات وچ ایہ گل ذکر کيتی اے کہ تمام مخلوق وچ ٹڈی نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے ہلاک کیتا جائیگا کیونجے ایہ ٹڈی اس مٹی سی پیدا کيتی گئی اے جو حضرت آدم علی نبینا علیہ الصلوة والسلام دے پیدا کرنے دے بعد بچ گئی سی۔

ابن میسرہ کہندے نيں کہ یحیی بن ذکریا علیہ السلام اکثر ٹڈی دا گوشت تے پھلاں دا گودا استعمال فرمایا کردے سن ۔
۔ حضرت عبد اللہ بن ابو اوفی فرماندے نيں کہ اساں آپ ص دے نال غزوات وچ شرکت کيتی جس وچ اسيں ٹڈی دا گوشت استعمال کردے سن 
ٹڈی دا گوشت کھانا مباح اے اس اُتے تمام علمائے کرام دا اجماع ا‏‏ے۔  آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے ارشاد فرمایا ساڈے لئی دو میتہ (مچھلی تے ٹڈی ) تے دو خون (جگر تے تلی ) حلال کردیے گئے۔حیاةالحیوان اردو جلد دوم ص 47-40

 حوالے 

گٹھ:حشرات
گٹھ:سبزی خور حیوان
گٹھ:میکسیکی پکوان
گٹھ:کیڑے