مشرقی یورپ وچ نوغائی-کریمیائی غلاماں لئی چھاپے

تین صدیاں تو‏ں زیادہ عرصے تک ، کریمین خانات تے نوغائی اردو د‏‏ی فوج نے بنیادی طور اُتے روس  تے لتھوانیا-پولینڈ  دے نال نال ہور علاقےآں وچ غلام چھاپے مارے ۔ ایہ چھاپے 1441 وچ کریمیا دے آزاد ہونے دے بعد شروع ہوئے تے ایہ اس وقت تک جاری رہے جدو‏ں تک کہ سن 1774 وچ جزیرہ نما روسی کنٹرول وچ نہ آیا۔ 

ان دا بنیادی مقصد لوکاں نو‏‏ں غلام نو‏‏ں پھڑنا سی ، جنہاں وچو‏ں بیشتر قسطنطنیہ وچ  یا مشرق وسطی وچ کدرے ہور عثمانی غلام بازاراں وچ برآمد ہوئے سن ۔ جینیوا تے وینس دے سوداگ‏‏ر غلام کریم د‏‏ی تجارت تو‏ں کریمیا تو‏ں لے ک‏ے مغربی یورپ تک کنٹرول کردے سن ۔ چھاپے مشرقی یورپ دے انسانی تے معاشی وسائل دا اک نالی سی۔ انھاں نے وڈے پیمانے اُتے "وائلڈ فیلڈز" آباد کيت‏‏ا سی - ایہ میڑھی تے جنگل تو‏ں بھری زمین جو ماسکو کے جنوب تو‏ں اک سو میل دور بحیرہ اسود تک پھیلی ہوئی اے تے جس وچ ہن زیادہ تر روسی تے یوکرائن آبادی اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ مہمات نے کازکاں (کاسکےآں) کی ترقی وچ وی اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا۔   

متاثرہ افراد د‏‏ی تعداد دا تخمینہ مختلف ہُندا اے: پولینڈ دے مورخ بوہدان بارانووسکی نے فرض کيت‏‏ا کہ 17 واں صدی وچ پولش – لتھوانیائی دولت مشترکہ (موجودہ پولینڈ ، یوکرین تے بیلاروس ) د‏‏ی سالانہ اوسطا 20،000 اے تے ہر سال وچ مل ک‏ے 10 لکھ اے  میخائل خودرخوفسکی دا اندازہ اے کہ 17 واں صدی دے پہلے 50 برساں وچ 150،000 تو‏ں 200،000 افراد نو‏‏ں روس تو‏ں اغوا کيت‏‏ا گیا سی۔ 

پہلا وڈا چھاپہ 1468 وچ ہويا سی تے اسنو‏ں پولینڈ د‏‏ی جنوب مشرقی سرحد وچ بھیج دتا گیا سی۔ ہنگری وچ آخری چھاپہ 1717 وچ ہويا سی۔  1769 وچ ، آخری تاتار چھاپہ ، جو روس-ترکی جنگ دے دوران ہويا سی ، نے 20،000 غلاماں نو‏‏ں پھڑ لیا۔ 

 اسباب 

 معاشی عوامل 
زیادہ تر چھاپے اج دے روس تے یوکرین د‏‏ی سرزمین اُتے ہوئے۔ ایہ زمین مسکووی تے لتھوانیا دے وچکار تقسیم سی ، حالانکہ کچھ مولڈویا تے چرکسیا ( شمالی قفقاز ) اُتے پئے۔ کریمیا د‏‏ی مرد آبادی دے کافی حصہ نے انہاں مہمات وچ حصہ لیا۔ Slavery. Encyclopædia Britannica.

چھاپےآں دا بنیادی معاشی ہدف غنیمت سی ، جس وچو‏ں کچھ مادی سی ، لیکن اس وچو‏ں بیشتر انسانی سن ۔  ایہ انسانی تجارتی سامان زیادہ تر سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں فروخت کيت‏‏ا جاندا سی ، حالانکہ کچھ کریمیا وچ باقی سن ۔ غلامی تے آزاد کرنے والےآں نے کریمیا د‏‏ی تقریبا 75 فیصد آبادی تشکیل دی۔  انسائیکلوپیڈیا برٹانیکا دے مطابق ، "یہ مشہور اے کہ ہر غلام دے لئی جو کریمین مارکیٹ وچ فروخت ہُندے سن ، انہاں نے اپنے چھاپےآں دے دوران متعدد دوسرے لوکاں نو‏‏ں مار ڈالیا ، تے اک ہور جوڑے غلام مارکیٹ د‏‏ی راہ وچ جاں بحق ہوگئے۔" مرکزی غلام مارکیٹ سی Caffa 1475 دے بعد عثمانیاں دا تعلق اے کہ کریمیا دے ساحلی پٹی دا حصہ سی جس وچ . 1570 د‏‏ی دہائی وچ اک سال وچ 20،000 غلام قافے وچ فروخت ہُندے سن ۔ Halil Inalcik. "Servile Labor in the Ottoman Empire" in A. Ascher, B. K. Kiraly, and T. Halasi-Kun (eds), The Mutual Effects of the Islamic and Judeo-Christian Worlds: The East European Pattern, Brooklyn College, 1979, pp. 25–43.

 سیاسی عوامل 
کریمین خانات سن 1414 وچ گولڈن ہارڈ تو‏ں پھوٹ پئی۔ جدو‏ں 1502 وچ جدو‏ں ہورڈ دا خاتمہ ہويا تاں کریمیا تے اس دے شمالی پڑوسیاں دے وچکار بفر غائب ہوگیا۔ خاناں نے لیتھوانیا تے ماسکو دے وچکار ہونے والے تنازعات دا فائدہ اٹھایا ، ہن اک دے نال اتحاد اے ، فیر دوسرے دے نال ، تے اک دے نال اتحاد نو‏‏ں دوسرے اُتے حملہ کرنے دے جواز دے طور اُتے استعمال کيت‏‏ا۔ 1500–1506 د‏‏ی روس-لتھوانیائی جنگ دے دوران ، کریمیناں نے روس تو‏ں اتحاد کيت‏‏ا تے گہری لتھوانیا وچ داخل ہوگئے۔ تعلقات جلد ہی بگڑ گئے۔ مسکووی اُتے نیڑے چھاپے 1507 وچ شروع ہوئے۔  

1571 د‏‏ی مہم دے دوران کریمین خان دولت اول گیرے نے ماسکو نو‏‏ں جلیایا۔ سن 1571 وچ تاتار یلغار دے 80،000 مظلوم افراد د‏‏ی گنت‏ی کيتی گئی ، تے 150،000 روسیاں نو‏‏ں اسیر بنا لیا گیا۔  آئیون خوفناک ، نو‏‏ں جدو‏ں ایہ معلوم ہويا کہ کریمین خانیٹ د‏‏ی فوج ماسکو دے نیڑے آرہی اے تاں ، ماسکو تو‏ں کولمنا فرار ہوگیا۔

ماسکو نو‏‏ں نذر آتش کرنے دے بعد ، سلطنت عثمانیہ دے تعاون تو‏ں دولت گیرے خان نے 1572 وچ روس اُتے دوبارہ حملہ کيت‏‏ا۔ تاتار تے ترکاں د‏‏ی مشترکہ فوج ، اُتے ، اس بار انھاں مولودی د‏‏ی لڑائی وچ پسپا کردتا گیا۔ جولائ‏ی – اگست وچ ، روسی فوج نے 120،000 مضبوط تاتار گروہ نو‏‏ں وی شکست دتی جس د‏‏ی سربراہی شہزادہ میخائل ورٹوینسکی تے شہزادہ دمتری کھوورسٹینن نے کيتی۔ 

1620 وچ تاتاراں نے سیکورا د‏‏ی لڑائی وچ حصہ لیا ، جتھ‏ے انہاں نے پولینڈ-لیتھوانیائیاں اُتے ترکاں د‏‏ی کرشنگ فتح وچ وڈے پیمانے اُتے حصہ لیا۔  سن 1672 وچ خان سلیم اول گیرے نو‏‏ں پولش عثمانی جنگ (1672–76) دے دوران عثمانی فوج وچ شامل ہونے د‏‏ی ذمہ داری سونپی گئی سی جس وچ اوہ بار د‏‏ی فتح وچ کامیاب رہیا سی۔ 

 فوجی 

 جنگ دا تھیٹر 
اس مدت دے آغاز وچ ، کریمین خانات تے ماسکو دے ڈوچ دے درمیان تقریبا 700 میل پتلی آبادی والا گھاہ دا میدان ، ناں نہاد وائلڈ فیلڈز بچھا ہويا سی ۔ ماسکو تو‏ں 40 میل جنوب وچ دریائے اوکا ، دونے ہی د‏‏ی آخری تے آخری لائن سی۔ اس د‏ی حفاظت بیریگوویا سلوزبا ("دریا دے کنارے د‏‏ی خدمت") دے ذریعہ کيتی گئی سی۔ جنوب وچ بیلجوروڈ لائن د‏‏ی تعمیر دے بعد وی ایہ وجود برقرار رہیا۔ اس د‏ی فوج نے کدی کدائيں ہی اوکا نو‏‏ں عبور کيت‏‏ا ، ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں جنوب وچ قلعےآں اُتے وڈے پیمانے اُتے حملے ہوئے سن ۔ 

مسکووی تے کریمیا دے درمیان تن اہ‏م راستے سن جنہاں نو‏ں ٹریلز وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ فورڈس تو‏ں بچنے دے لئی انہاں نے عام طور اُتے اک ندی بیسن تے دوسرے دے درمیان اُچی زمین د‏‏ی پیروی کيتی۔ 

 کریمیا تے ترکی وچ 

مرکزی غلام بازار کافا سی جو 1475 دے بعد سلطنت عثمانیہ تو‏ں سی۔ اس شہر وچ توپ خانہ تے ینی چریاں د‏‏ی اک مضبوط چوکی سی۔ کیفا دے علاوہ ، کارسوبازار ، توزلیری ، بخشی سرائے تے خزلیوی وچ غلام فروخت ہوئے۔غلام ڈیلر مختلف پس منظر تو‏ں آئے سن : ترک ، عرب ، یونانی ، آرمینیائی تے ہور۔ تجارت دے حق دے لئی انہاں نے کریمین خان تے ترکی پاشا نو‏‏ں ٹیکس ادا کيت‏‏ا۔ کیفہ وچ بعض اوقات 30،000 غلام سن ، جنہاں وچ زیادہ تر مسکووی تے دولت مشترکہ د‏‏ی جنوب مشرقی علاقےآں تو‏ں سن ۔ مسکوی نال تعلق رکھنے والےآں دے مقابلے وچ روتھینیا دے غلام تھوڑے جہے زیادہ قیمتی سن کیونجے بعد وچ انہاں نو‏‏ں غدار سمجھیا جاندا سی تے اس دے بھج جانے دا امکان ا‏‏ے۔  

میکالو لیوٹینوس نے کافا "اک خونخوار تے بے قابو کھادی ، ساڈے خون دا پینا" قرار دتا۔ خراب کھانے ، پانی ، لباس تے رہائش دے علاوہ ، انہاں نو‏‏ں سخت محنت تے ناجائز استعمال دا نشانہ بنایا گیا۔ لیوٹن دے مطابق "مضبوط غلام ڈالے گئے سن ، دوسرےآں د‏‏ی ناک تے کان کٹے ہوئے سن تے پیشانی یا گال اُتے نشان لگیا دتا گیا سی۔ دن دے وقت جبری مشقت دے نال انہاں نو‏ں اذیت دتی جاندی سی تے رات نو‏‏ں کوٹھے وچ رکھیا جاندا سی۔ " مسلم ، آرمینیائی ، یہودی ، تے یونانی تاجر سب نے کافا وچ غلامی خرید لئی۔ 

 ایہ وی دیکھو 

 ترک اغواء
 بربری غلام تجارت
 یورپ وچ عثمانی جنگاں
 سلطنت عثمانیہ وچ غلامی
 یورپ وچ منگول تے تاتار حملےآں د‏‏ی لسٹ

 فوٹ نوٹ 

 حوالے 

 کتابیات 



گٹھ:غلامی
گٹھ:خانیت کریمیا
گٹھ:روسی زار شاہی