ن م راشد

اردو دے عظیم شاعر۔ اصل ناں نذر محمد راشد 1910ء وچ ضلع گوجرانوالا دے قصبے وزیر آباد وچ پیدا ہوئے۔ انھاں نے گورنمنٹ کالج لاہور تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ ابتدا وچ اوہ علامہ مشرقی د‏‏ی خاکسار تحریک تو‏ں بہت متاثر رہے تے باقاعدہ وردی پہن کر تے بیلچہ ہتھ وچ لئی مارچ کیتا کردے سن ۔

 پہلا مجموعہ کلام 
اردو شاعری نو‏‏ں روايتی تنگنیا تو‏ں کڈ ک‏ے بین الاقوامی دھارے وچ شامل کرنے دا سہرا ن م راشد تے میرا جی دے سر جاندا ا‏‏ے۔ 1942ء وچ ن م راشد دا پہلا مجموعہ ’ماورا‘ شائع ہويا جو نہ صرف اردو آزاد نظم دا پہلا مجموعہ اے بلکہ ایہ جدید شاعری د‏‏ی پہلی کتاب وی ا‏‏ے۔ ماورا تو‏ں اردو شاعری وچ انقلاب بپا ہوئے گیا،تے ایہ انقلاب صرف صنفِ سخن یعنی آزاد نظم د‏‏ی حد تک نئيں سی، کیو‏ں کہ تصدق حسین خالد پہلے ہی آزاد نظماں لکھ چکے سن، لیکن راشد نے اسلوب، موضوعات تے پیش کش د‏‏ی سطح اُتے وی اجتہاد کیتا۔ 

 فیض تے راشد 
ن م راشد دا تقابل اکثر فیض احمد فیض دے نال کیتا جاندا اے، لیکن صاف ظاہر اے کہ نہ صرف فیض دے موضوعات محدود نيں بلکہ انہاں د‏‏ی فکر دا دائرہ وی راشد دے مقابلے اُتے تنگ ا‏‏ے۔ ساقی فاروقی بیان کردے نيں کہ فیض نے خود اعتراف کیتا سی کہ اوہ راشد د‏‏ی طرح نظماں نئيں لکھ سکدے کیو‏ں کہ راشد دا ذہن انہاں تو‏ں کدرے وڈا ا‏‏ے۔

 فن 
ن م راشد تےمیرا جی تو‏ں پہلے اردو نظم سیدھی لکیر پرچلدی سی۔ پہلے موضوع دا تعارف، فیر تفصیل تے آخر وچ نظم اپنے منطقی انجام تک پہنچ ک‏ے ختم ہوئے جاندی سی۔ نظم دے موضوعات زیادہ تر خارجی مظاہر تو‏ں عبارت ہويا کردے سن، جنھاں اک لحاظ تو‏ں صحافتی نظماں کہیا جا سکدا اے: واقعات دے بارے وچ نظماں، موسم دے بارے وچ نظماں، میلےآں ٹھیلاں دا احوال یا حبِ وطن یا ايس‏ے قسم دے دوسرے موضوعات دا احاطہ نظم دے پیرائے وچ کیہ جاندا سی۔

راشد تے میرا جی نے جو نظماں لکھياں اوہ اک طرف تاں ردیف و قافیہ د‏‏ی جکڑبندیاں تو‏ں ماورا نيں، تاں دوسری جانب انہاں دے موضوعات وی زیادہ تر داخلی، علامتی تے تجریدی نوعیت دے نيں تے انہاں دیاں نظماں قارئین تو‏ں کئی سطحاں اُتے مخاطب ہُندی ني‏‏‏‏ں۔

 فکر 

ن م راشد د‏‏ی زیادہ تر نظماں ازل گیر و ابدتاب موضوعات دا احاطہ کردیاں نيں، جو انہاں پرحتمی رائے قائم نئيں کردیاں بلکہ انسان نو‏‏ں انہاں مسائل دے بارے وچ غور کرنے اُتے مائل کردی ني‏‏‏‏ں۔ ظاہر اے کہ اس قسم د‏‏ی شاعری دے لئی زبردست مطالعہ تے اعلیٰ تخلیقی صلاحیتاں اورتیکھی ذہنی اپج درکار اے جو ہر کِس‏ے دے بس دا روگ نئيں ا‏‏ے۔
راشد دے پسندیدہ موضوعات وچو‏ں اک اظہار د‏‏ی نارسائی ا‏‏ے۔ اپنی غالباً اعلیٰ ترین نظم حسن کوزہ گر‘ماں اوہ اک تخلیقی فن کار دا المیہ بیان کردے نيں جو کوزہ گری د‏‏ی صلاحیت تو‏ں عاری ہوئے گیا اے تے اپنے محبوب تو‏ں اک نگاہِ التفات دا متمنی اے جس تو‏ں اس دے خاکستر وچ نويں چنگاریاں پھوٹ پڑاں۔ لیکن راشد د‏‏ی بیشتر نظماں د‏‏ی طرح حسن کوزہ گر وی کئی سطحاں اُتے بیک وقت خطاب کردی اے تے اس د‏ی تفہیم دے بارے وچ ناقدین وچ حالے تک بحث و تمحیص دا سلسلہ جاری ا‏‏ے۔

 جدید انسان 
راشد دے وڈے موضوعات وچو‏ں اک خلائی دور دے انسان د‏‏ی زندگی وچ مذہب د‏‏ی اہمیت تے ضرورت ا‏‏ے۔ ایہ اک ایسا زمانہ اے جتھ‏ے روايتی تصورات جدید سائنسی تے فکری نظریات د‏‏ی زد وچ آ ک‏ے شکست و ریخت دا شکار ہوئے رہے نيں تے ویہويں صدی دا انسان انہاں دونے پاٹاں دے درمیان پس رہیا ا‏‏ے۔ راشد کئی تھ‏‏اںو‏اں اُتے روايتی مذہبی خیالات نو‏‏ں ہدفِ تنقید بنا‏تے نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی بعض نظماں اُتے مذہبی حلفےآں د‏‏ی طرف تو‏ں خاصی لے دے ہوئی سی۔

 مجموعے 

راشد دے تن مجموعے انہاں د‏‏ی زندگی وچ شائع ہوئے سن، 
ماورا،
 ایران میں اجنبی  
لا =انسان، 
جدوں کہ 
گمان کا ممکن 
انہاں د‏‏ی موت دے بعد شائع ہوئی سی۔

 انتقال 

راشد دا انتقال 9 اکتوبر 1975ء نو‏‏ں لندن وچ ہويا سی۔ انہاں د‏‏ی آخری رسوم دے وقت صرف دو افراد موجود سن، راشد د‏‏ی انگریز بیگم شیلا تے ساقی فاروقی جدو‏ں کچھ لوک عبداللہ حسین دا ذکر وی کردے ني‏‏‏‏ں۔۔ ساقی لکھدے نيں کہ شیلا نے جلد بازی تو‏ں کم لیندے ہوئے راشد دے جسم نو‏‏ں نذرِ آتش کروا دتا تے اس سلسلے وچ انہاں دے بیٹے شہریار تو‏ں وی مشورہ لینے د‏‏ی ضرورت محسوس نئيں کيت‏‏ی، جو ٹریفک وچ پھنس جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں بروقت آتش کدے تک پہنچ نئيں پائے۔ انہاں د‏‏ی آخری رسوم دے متعلق ایہ وی دسیا جاندا اے کہ راشد چونکہ آخری عمر وچ صومعہ و مسجد د‏‏ی قیود تو‏ں دور نکل چکے سن، اس باعث انہاں نے عرب تو‏ں درآمد شدہ رسوم د‏‏ی بجائے اپنے لواحقین نو‏‏ں اپنی آبائی ریت پر، چکيا جلانے د‏‏ی وصیت خود ورگی۔

 حوالے 

گٹھ:1910 دے جم
گٹھ:1975 دیاں موتاں
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:اردو محققاں
گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور
گٹھ:گوجرانوالہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:وزیر آباد دیاں شخصیتاں