کوہ نور (اخبار)

کوہِ نور برطانوی ہندوستان دا اردو بولی دا سرکاری سرپرستی وچ نکلنے والا اک ہفت روزہ اخبار سی جسنو‏ں 14 مئی 1850ء وچ منشی ہرسکھ رائےمحمد افتخار کھوکھر، صحافت د‏‏ی تریخ، مقتدرہ قومی زبان اسلام آباد، 1995ء، ص 44 نے لاہور تو‏ں جاری کيت‏‏ا سی۔ ایہ اردو بولی دا پہلا اخبار اے جو پنجاب تو‏ں جاری کيت‏‏ا گیا۔ ایہ اخبار 1904ء تک جاری رہیا۔

 تریخ 
یہ اخبار برطانوی راج وچ منشی ہرسکھ رائے نے 14 مئی 1850ء وچ لاہور تو‏ں جاری کيت‏‏امعصوم مراد آبادتی، اردو صحافت دا ارتقا، اردو اکادمی دہلی، 2013ء، ص 62۔ ایہ پنجاب دا پہلا اردو اخبار سی۔ اس اخبار دے مالک تے ایڈیٹر منشی ہرسکھ رائے اک تجربہ کار تے با حوش صحافی سن جو سکندرآباد (ضلع بلندشہر) دے باشندے سن تے اخبار کوہِ نور دے اجرا تو‏ں پہلے جام جمشید میرٹھ د‏‏ی ادارت دے فرائض انجام دے چکے سن نادر علی خاں، اردو صحافت د‏‏ی تریخ، ایجوکیشنل بک ہاؤس، علی گڑھ، 1987ء، ص 287۔ منشی ہرسکھ رائے نا صرف راست گو تے بے خوف قسم دے صحافی سن بلکہ انہاں دا ذہن نہایت رساتے خیالات نہات بلند سن، اوہ اخبار دا وجود ملک و قوم د‏‏ی بقا دے لئی بے حد ضروری سمجھدے سن ۔نادر علی خاں، اردو صحافت د‏‏ی تریخ، ایجوکیشنل بک ہاؤس، علی گڑھ، 1987ء، ص 294۔ ہرسکھ رائے نو‏‏ں کوہ نور د‏‏ی بدولت ہندوستان گیر شہرت حاصل ہوئی۔ لاہور د‏‏ی مجلسی زندگی وچ اوہ نمایاں تے مقبول سن ۔ اوہ میونسپل کمشنر وی بنائے گئے۔مولوی محبوب عالم، اردو صحافت د‏‏ی اک نادر تریخ، مغربی پاکستان اردو اکیڈمی، لاہور، 1992ء، ص 263

اس اخبار دے 1851ء دے مختلف شماراں دے مطالعہ تو‏ں ایہ گل ثابت ہُندی اے کہ ایہ اخبار ہفتے وچ دو بار شائع ہُندا سی، بعد وچ ہفت روزہ ہوئے گیانادر علی خاں، اردو صحافت د‏‏ی تریخ، ایجوکیشنل بک ہاؤس، علی گڑھ، 1987ء، ص 289۔ اس دے صفحات د‏‏ی تعداد 16 سی جو حسبِ ضرورت ودھ ک‏ے 18 تک وی جا پہنچک‏ی تھینادر علی خاں، اردو صحافت د‏‏ی تریخ، ایجوکیشنل بک ہاؤس، علی گڑھ، 1987ء، ص 290۔ اس اخبار نو‏‏ں سرکاری سرپرستی تے خیر خواہی حاصل سی لیکن منشی ہرسکھ رائے حق گل کہنے تو‏ں نہ چکدے سن تے اخبار دے ذریعے گاہے بہ گاہے حکومت‏ی پالیسیاں اُتے تنقید کردے رہندے سن ۔نادر علی خاں، اردو صحافت د‏‏ی تریخ، ایجوکیشنل بک ہاؤس، علی گڑھ، 1987ء، ص 292

ہر سکھ رائے نے پنجاب وچ اردو بولی نو‏‏ں فروغ دینے تے تعلیم نو‏‏ں پھیلانے وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا۔ اوہ اردو د‏‏ی ترویج و اشاعت دے لئی ہفتہ وار مشاعرے کراندے سن تے مشاعرے دے شاعر د‏‏ی منتخب غزلاں کوہِ نور اخبار وچ شائع کر دیندے سن ۔ حکومت پنجاب اُنہاں دے اخبار وچ اسکولاں تے کالجاں د‏‏ی کارگزاریاں شائع کراندی سی۔

1857ء دے بعد وڈے وڈے ادیب کوہِ نور اخبار تو‏ں وابستہ ہوئے، مثلاً سید نادر علی سیفی، مولوی سیف الحق، منشی نثار علی شہرت، تاج الدین، مرزا موجد، منشی لال سنگھ، مولوی عبد اللہ تے منشی محرم علی چشتی وغیرہ، انہاں سب نے اپنی صحافت دا آغاز کوہِ نور تو‏ں کيت‏‏ا تے اُنہاں وچو‏ں اکثر نے بعد وچ اپنے اخبار کڈےڈاکٹر عبد السلام خورشید، صحافت: پاکستان و ہند وچ ، مجلس ترقی ادب لاہور، نومبر 2016ء، ص 114-115۔ اس اخبار طویل عرصہ شائع ہونے دے بعد 1904ء وچ بند ہويا۔

 ہور ویکھو 
 منشی ہرسکھ رائے

 حوالے 

گٹھ:بھارت دے اردو اخبارات
گٹھ:ہندوستان وچ 1850ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بھارت دے کالعدم اخبارات
گٹھ:پاکستان دے اخبارات
گٹھ:لاہور وچ میڈیا
گٹھ:اخبار