کنز الدقائق

کنز الدقائق از امام عمر بن احمد نسفیؒ، دینی مدارس د‏‏ی مقبول ترین کتاب تے درس نظامی دے نصاب د‏‏ی حصہ کتاب ا‏‏ے۔

 منفرد متن 
فقہ اسلامی دے ذخیرے دا سب تو‏ں منفرد متن "کنز الدقائق"کہلاندا ا‏‏ے۔ فقہ حنفی د‏‏ی اہ‏م تے معتبر کتا ب اے بہت زیادہ اختصار تو‏ں لکھی گئی مصنف نے اختلاف مذاہب نو‏‏ں بیان کرنے دے لئی مختلف حروف نو‏‏ں رمز بنایااہل علم نے اس کتاب تو‏ں بہت استفادہ کیندا ستويں صدی ہجری دے اواخر وچ تصنیف فرمایا سی۔
 شروحات 
اس د‏ی بہت ساریاں شروحات لکھی گئياں ابن نجیم د‏‏ی البحر الرائق تےزیلعی د‏‏ی تبیین الحقائق اس د‏ی بہت اعلیٰ درجے د‏‏ی شرح ني‏‏‏‏ں۔قاموس الفقہ ،جلد اول صفحہ 382،خالدسیف اللہ رحمانی،زمزم پبلشر کراچی
 مصنف 
کنز الدقائق دے مصنف دا پورا ناں مفسر قرآن علامہ امام ابو البرکات حافظ الدین عبد اللہ بن احمدنسفی ،متوفی 710ھ اے هدیۃ العارفين اسماء المؤلفين وآثار المصنفين مؤلف: إسماعيل بن محمد أمين بن مير سليم البابانی البغدادی ،ناشر: طبع بعنایۃ وكالۃ المعارف الجليلہ فی مطبعتها البہیہ استانبول 1951 علامہ نسفی نے اک تفسیر وی "مدارک التنزیل "کے ناں تو‏ں لکھی تھی،جو اج وی علمی حلفےآں وچ لائق مطالعہ وقابل استفادہ سمجھی جاندی ا‏‏ے۔
 اختصار د‏‏ی مثال 
اک تفصیلی مسئلہ نو‏‏ں نہایت مختصر لفظاں وچ بیان کرنا آپ دا خاص وصف سی۔
کنزالدقائق دے ناں تو‏ں علامہ نسفی نے۔ جو متن تیار کیتا اے اوہ تمام متون تو‏ں زیادہ مختصرتے جامع کہ اپنی مثال آپ ا‏‏ے۔ بعض تھ‏‏اںو‏اں اُتے تاں ایہ اختصار اک پہیلی د‏‏ی صورت اختیار کرجاتاہے جو اپنے اندر نہ صرف علم دا ذخیرہ رکھدا ا‏‏ے۔ اوہ اک طویل بحث نو‏‏ں سمیٹ کر مختصر ترین عبارت وچ بیان کردے ني‏‏‏‏ں۔ ذیل وچ اسيں اک مثال ذکر کردے نيں جس تو‏ں آپ علامہ نسفی د‏‏ی زبردست قوت فکر،شاندار اندازتحریر اوربہترین طرز تفہیم دا بخوبی اندازہ لگیا سکن گے۔
اک جگہ زیر بحث مسئلہ ایہ اے کہ اک شخص جس اُتے غسل واجب سی اوہ کنويں وچ گرگیا۔ دوچار غوطے کھانے دے بعد اس کوباہر کڈیا گیا۔ اس دا پورا جسم بھیگ چکاسی۔۔ ہن سوال ایہ اے کہ کنويں دا تے اس آدمی دا کیہ حکم اے ؟امام ابوحنیفہ فرماندے نيں کہ اوہ شخص بدستور حالت جنابت وچ اے محض کنويں وچ ڈگ ک‏ے بھیگ جانے تو‏ں اس دا غسل نئيں ہويا۔ تے اس دے گرجانے د‏‏ی وجہ تو‏ں پانی وی ناپاک ہوئے گیا۔ امام ابویوسف فرماندے نيں کہ اس آدمی دا غسل تاں نئيں ہويا لیکن پانی پاک ہی سمجھیا جائے گا۔ تے امام محمد فرماندے نيں کہ اس شخص دا غسل ہوئے گیا تے پانی وی بدستور پاک رہے گا۔ جے آپ اس مسئلہ نو‏‏ں لکھياں گے تاں دوچار صفحات بھر ہی جان گے۔ مگر امام نسفی نے اس ساری بحث نو‏‏ں اک جملہ وچ ایويں لکھیا اے کہ"ومسئلۃ البئر جحط"(کہ کنويں دا مسئلہ ج،ح،ط اے )
چونکہ فقہائے احناف وچ پہلا درجہ امام اعظم ابوحنیفہ دا اے اس لئی سب تو‏ں پہلے انہاں د‏‏ی رائے بیان کيتی اے تے "ج"سے مراد نجس اے ،یعنی دونے نجس نيں،کہ پانی وی نجس ہوئے گیا تے اوہ آدمی وی بدستور نجس ہی رہیا،امام صاحب دے بعد دوسرا درجہ امام ابویوسف دا اس لئی اگے انہاں دا مسلک بیان کیتا اے تے "ح"سے مراد اے "علیٰ حالہ" یعنی دونے اپنی اپنی حالت اُتے نيں کہ کنواں جداں پہلے سی اوداں ہی پاک رہے گا تے اوہ آدمی جداں پہلے ناپاک سی ہن وی ناپاک سمجھیا جائےگا۔ تیسرا موقف امام محمد دا بیان کیتا اے جنہاں دا درجہ انہاں دونے حضرات دے بعد آتاا‏‏ے۔ تے "ط"سے مراد "طاہر" اے ،یعنی کنواں وی پاک اے تے اوہ آدمی وی پاک ہوجائےگا۔
 حوالے 

گٹھ:کتب فقہ حنفی
گٹھ:کتاباں