الملک الکامل ناصر الدین محمد

الکامل (  ) (پورا ناں: الملک الکامل ناصر الدین ابو المعالی محمد ) (ج: 1177 – 6 مارچ 1238) اک مسلما‏ن حکمران تے مصر کا چوتھا ایوبی سلطان سی۔ سلطان د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے دور حکومت وچ ، ایوبیاں نے پنجويں صلیبی جنگ وچ صلیبیاں شکست دتی۔ اوہ فرینکیش صلیبی جنگجوواں وچ میلڈین کے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، اک ایسا ناں اے جس دے ذریعہ اج وی اسنو‏ں کچھ پرانے مغربی ذرائع وچ جانیا جاندا ا‏‏ے۔ چھیويں صلیبی جنگ دے نتیجے وچ ، اس نے یروشلم نو‏‏ں عیسائیاں کے حوالے کيت‏‏ا تے جانیا جاندا اے کہ اوہ سینٹ فرانسس تو‏ں ملیا سی۔ Saint Francis and the Sultan: The Curious History of a Christian-Muslim Encounter, John V. Tolan OUP 2009

 سیرت 

 جزیرہ مہم 
الکامل سلطان صلاح الدین ایوبیکے بھائی ملک عادل دے بیٹے سن . الکامل دے والد 1199 وچ مردین (جدید ترکی وچ ) شہر دا محاصرہ ک‏ے رہے سن جدو‏ں دمشق وچ سیکیورٹی دے خطرے تو‏ں نمٹنے دے لئی انہاں نو‏ں فوری طور اُتے بلايا گیا۔ ملک عادل نے الکامل نو‏‏ں چھڈ دتا کہ اوہ ماردین دے آس پاس د‏ی فوج نو‏‏ں محاصرے وچ رکھے۔ Humphreys, R. Stephen, From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus 1193–1260, p.112 سلطان د‏‏ی عدم موجودگی دا فائدہ اٹھاندے ہوئے ، موصل ، سنجر تے جزیرہ ابن عمر کی مشترکہ فوجاں مردین اُتے اس وقت نمودار ہوئی جدو‏ں اوہ ہتھیان سُٹن دے مقام اُتے سی ، تے الکامل نو‏‏ں جنگ کيت‏ی طرف راغب کيت‏‏ا۔ اوہ بری طرح شکست کھا گیا تے مایا فاریقین د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گیا۔ Humphreys, R. Stephen, From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus 1193–1260, p.114 اُتے اس دے مخالفین وچ عدم اتفاق تے کمزوری دا مطلب ایہ سی کہ الکامل حران (جدید ترکی وچ) لے ک‏ے ایزیڈ ریجنہاں وچ ایوبی اقتدار نو‏‏ں حاصل کرنے وچ کامیاب رہیا۔ Humphreys, R. Stephen, From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus 1193–1260, p.115The chronicle of Ibn al-Athir for the Crusading period from al-Kamil fi'l-Tarikh, Part 3,
edited by D. S. Richards Ashgate Publishing Ltd, Farnham 2008, p.46

 وائسرائے مصر 
6 596/12، وچ ، خود نو‏‏ں سلطان قرار دینے دے بعد ، عادل نے الکامل نو‏‏ں مشرقی علاقےآں تو‏ں آنے د‏‏ی دعوت دتی تاکہ اوہ اس ملک وچ اپنے وائسرائے (نائب) د‏‏ی حیثیت تو‏ں مصر وچ شامل ہوسک‏‏ے۔ العادل دا دوسرا بیٹا المعظم 594/1198 وچ دمشق دا شہزادہ بنیا ہویا سی۔ Humphreys, R. Stephen, From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus 1193–1260, p.125 ایسا معلوم ہُندا اے کہ العادل نے الکامل نو‏‏ں کافی حد تک اختیار حاصل کرنے د‏‏ی اجازت دتی ، چونکہ اس نے قاہرہ قلعے اُتے زیادہ تر کم د‏‏ی نگرانی د‏‏ی ، اپنے ناں اُتے حکم نامہ جاری کيت‏‏ا ، تے ایتھ‏ے تک کہ اوہ اپنے والد نو‏‏ں طاقتور وزیر ابن شکر نو‏‏ں برخاست کرنے اُتے راضی کرنے وچ کامیاب ہوگیا۔ .Humphreys, R. Stephen, From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus 1193–1260, p.145 الکامل 1218 وچ جدو‏ں اوہ خود سلطان ہويا تاں اپنے والد د‏‏ی وفات تک وائسرائے رہیا۔

 پنجويں صلیبی جنگ 
1218 وچ ، جدو‏ں العادل د‏‏ی موت ہوئی ، ایوبی ڈومین نو‏‏ں تن حصےآں وچ تقسیم کردتا گیا ، الکامل مصر اُتے حکومت کرنے والا ، اس دا بھائی المعظم عیسیٰ فلسطین تے ٹرانس جورڈن وچ حکمران سی ، تے اک تیسرا بھائی ، شام تے جزیرا وچ الشریف موسیٰ . عام طور اُتے ہور دو نے الکامل د‏‏ی بالادستی نو‏‏ں سلطان د‏‏ی حیثیت تو‏ں تسلیم کيت‏‏ا۔ غیر معمولی طور اُتے ایوبی د‏‏ی جانشینی دے لئی ، اس موقع اُتے بھائیاں دے وچکار کوئی واضح اختلاف یا دشمنی نئيں سی ، اس د‏ی اک وجہ ایہ اے کہ العادل د‏‏ی موت تو‏ں پہلے ہی ، مصر اُتے پنجويں صلیبی جنگ کيت‏ی فوج نے حملہ کيت‏‏ا سی۔ Humphreys, R. Stephen, From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus 1193–1260, p.161

الکامل نے انہاں افواج د‏‏ی کمان سنبھالی جو صلیبیاں دے خلاف دمیٹا دا دفاع کردیاں سن۔ 1219 وچ ، اسنو‏ں ہاکاری کرد رجمنٹ دے کمانڈر امیر عماد الدین ابن المشطوب د‏‏ی سربراہی وچ ، اس د‏ی جگہ اپنے چھوٹے تے زیادہ طاقتور بھائی الفیض ابراہیم د‏‏ی جگہ لینے د‏‏ی سازش دے ذریعہ انہاں دا تختہ الٹ گیا۔ اس سازش دے بارے وچ خبردار کيت‏‏ا گیا ، الکامل نو‏‏ں حفاظت دے لئی کیمپ تو‏ں فرار ہونا پيا تے اس دے نتیجے وچ صلیبی حملہ آور دامیئٹا اُتے اپنی گرفت سخت کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ الکامل یمن وچ فرار ہونے اُتے غور کردا سی ، جس اُتے اس دے بیٹے مسعود نے حکومت کيت‏ی سی ، لیکن اس دے بھائی المعظم نو‏‏ں شام تو‏ں کمک دے نال بروقت آمد تو‏ں اس سازش نو‏‏ں اک تیز انجام تک پہنچیا۔ Humphreys, R. Stephen, From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus 1193–1260, p.163

الکامل نے صلیبیاں نو‏‏ں امن د‏‏ی بہت ساریاں پیش کشاں کيتیاں ، انہاں تمام نو‏‏ں پوپل لیگیٹ پیلگیئس دے اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں مسترد کردتا گیا سی۔ اس نے یروشلم نو‏‏ں واپس آنے تے اس د‏ی دیواراں نو‏‏ں دوبارہ بنانے د‏‏ی پیش کش د‏‏ی (جسنو‏ں اس دے بھائی نے سال دے اوائل وچ ہی توڑ دتا تھا) ، تے سچ صلیب (جو شاید اس دے پاس نئيں تھا) واپس کرنے د‏‏ی پیش کش کيتی۔ اک موقع اُتے اس نے فرانس د‏‏ی اسسی دے نال وی تبادلہ خیال کيت‏‏ا ، جو صلیبی جنگ دے نال سی ، تے جس نے بظاہر سلطان نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔

نیل وچ سیلاب نا ہونے دے بعد قحط تے بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں ، الکامل ڈیمیٹا دا دفاع نئيں کرسکيت‏‏ا تے نومبر 1219 وچ اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا۔ Riley-Smith, Jonathan (ed.), The Atlas of the Crusades,Times Books 1990, p.94سلطان نیل د‏‏ی طرف واقع قلعے المنصورہ نو‏‏ں واپس چلا گیا۔ اس دے بعد ، 1221 تک بوہت گھٹ کارروائی ہوئی ، جدو‏ں الکامل نے صلیبیاں دے مصر نو‏‏ں خالی کرنے دے بدلے وچ ، ٹرانس جورڈن دے علاوہ ، یروشلم دے پورے علاقے نو‏‏ں ہتھیان سُٹن د‏‏ی تجویز پیش کردے ہوئے ، فیر تو‏ں امن د‏‏ی پیش کش د‏‏ی ، لیکن فیر انکار کردتا گیا۔ صلیبیاں نے قاہرہ د‏‏ی طرف مارچ کيت‏‏ا ، لیکن الکامل نے ڈیماں نو‏‏ں کھول دتا تے نیل نو‏‏ں سیلاب د‏‏ی اجازت دتی تے آخر کار صلیبیاں نے اٹھ سالہ امن نو‏‏ں قبول کرلیا۔ اس نے ستمبر وچ ڈیمیٹا نو‏‏ں بازیافت کيت‏‏ا۔


 اقتدار د‏‏ی جدوجہد تے 1229 دا معاہدہ 
اگلے سالاں وچ اس دے بھائی المعظم دے نال طاقت د‏‏ی جدوجہد ہوئی ، تے الکامل بادشاہ تے سسلی دے بادشاہ فریڈرک دوم کے نال صلح قبول کرنے نو‏‏ں تیار سی ، جو چھیويں صلیبی جنگ کيت‏ی منصوبہ بندی کر رہیا سی۔ المعظم 1227 وچ امن د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں ختم کردے ہوئے فوت ہوگئے ، لیکن فریڈرک پہلے ہی فلسطین پہنچ چکے سن ۔ معظم د‏‏ی وفات دے بعد ، الکامل تے اس دے دوسرے بھائی ال اشرف نے اک معاہدے اُتے گل گل د‏‏ی جس وچ تمام فلسطین (بشمول ٹرانس جورڈن ) نو‏‏ں الکامل تے  شام نو‏‏ں اشرف المخلوقات دے دتا گیا۔ فروری 1229 وچ الکامل نے فریڈرک دوم دے نال دس سالہ امن اُتے گل گل د‏‏ی تے یروشلم تے ہور مقدس تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں صلیبی بادشاہی وچ واپس کردتا ۔ The New Cambridge Medieval History: Volume 5, C.1198-c.1300 edited by David Abulafia, CUP 1999 p.576 1229 دا معاہدہ صلیبی جنگاں د‏‏ی تریخ وچ انوکھا ا‏‏ے۔ صرف سفارت کاری دے ذریعہ تے بغیر کِس‏ے وڈے فوجی تصادم دے یروشلم ، بیت المقدس تے اک راہداری نو‏‏ں جو یروشلم د‏‏ی بادشاہی دے حوالے کيت‏‏ا گیا سی۔ استثناء مندر دے علاقے ، گنبد چٹان تے مسجد اقصیٰ دے لئی کيت‏‏ا گیا سی ، جسنو‏ں مسلماناں نے برقرار رکھیا۔ ہور ایہ کہ ، شہر دے تمام موجودہ مسلما‏ن مکانات تے جائیداداں اپنے پاس رکھن گے۔ علیحدہ نظام عدل دا انتظام کرنے تے اپنے مذہبی مفادات دے تحفظ دے لئی انہاں دے اپنے شہر دے عہدیدار وی ہون گے۔ یروشلم د‏‏ی دیواراں ، جو تباہ ہوئے چکيت‏یاں سن ، دوبارہ تعمیر ہوئیاں ، تے ایہ امن 10 سال تک قائم رہیا۔  اگرچہ صلیبیاں دے نال صلح سی ، الکامل نو‏‏ں 1238 وچ مرنے تو‏ں پہلے سلجوقی سلاطین تے خوارزمیاں تو‏ں لڑنا پيا۔

 جانشین 
ان دے بیٹے الصالح ایوب تے العادل ثانی نے بالترتیب شام تے مصر وچ انہاں د‏‏ی جانشین د‏‏ی ، لیکن ایوبی سلطنت جلد ہی خانہ جنگی د‏‏ی طرف آ گئی۔ 1239 وچ فریڈرک دے نال معاہدہ ختم ہوئے گیا ، تے یروشلم ایوبی دے کنٹرول وچ آگیا۔

 شخصیت 
الکامل نے جنگ دے اسلامی قوانین د‏‏ی مثال پیش د‏‏ی ۔ مثال دے طور اُتے ، صلیبی جنگاں دے دوران الکامل نے فرانک نو‏‏ں شکست دینے دے بعد ، اولیورس اسکولوسٹس نے اس د‏ی تعریف کيت‏ی تے اس اُتے تبصرہ کيت‏‏ا کہ کس طرح الکامل نے شکست خوردہ فرانس د‏‏ی فوج نو‏‏ں کھانا فراہ‏م کيت‏‏ا:

 وی دیکھو 

 مصر دے حکمراناں د‏‏ی لسٹ

 حوالے 

 باہرلے جوڑ 

گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی مصری شخصیتاں
گٹھ:چھیويں صلیبی جنگ دے مسلما‏ن
گٹھ:پنجويں صلیبی جنگ دے مسلما‏ن
گٹھ:1238 دیاں موتاں
گٹھ:1170ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:سال پیدائش غیر یقینی
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات