یورپ وچ عثمانی جنگاں

یورپ وچ عثمانی جنگاں عثمانی سلطنت تے مختلف یوروپی ریاستاں دے وچکار وسطی قرون وسطی تو‏ں 20 واں صدی دے اوائل تک دے فوجی تنازعات دا اک سلسلہ سن۔ ابتدائی تنازعات بیزنطین – عثمانی جنگاں دے دوران شروع ہوئے ، چودہويں صدی دے وسط وچ یوروپ وچ داخل ہونے تو‏ں پہلے اناطولیہ وچ 13 واں صدی دے آخر وچ جنگ ہوئی ، اس دے بعد بلغاریہ - عثمانی جنگاں تے سربیا – عثمانی جنگاں 14 واں صدی دے وسط وچ شروع ہوئی۔ اس عرصے دا بیشتر حصہ بلقان وچ عثمانی توسیع د‏‏ی طرف سی۔ سلطنت عثمانیہ نے 15 واں تے سولہويں صدیاں وچ وسطی یورپ وچ ہور راستے پھیلائے جس دا نتیجہ یوروپ وچ عثمانی علاقائی دعوواں د‏‏ی انتہا نو‏‏ں پہنچیا۔ Alexander Lyon Macfie, The Eastern Question 1774–1923 (2nd ed 1996).L.S. Stavrianos, The Balkans since 1453 (1958)

عثمانی – وینسی جنگاں چار صدیاں اُتے پھیلی نيں ، جو 1423 وچ شروع ہوئی تے 1718 تک جاری رني‏‏‏‏ں۔ اس عرصے وچ 1470 وچ نیگروپونٹی دے زوال ، 1571 وچ فاماگستا ( قبرص ) دا زوال ، 1571 وچ لیپانٹو د‏‏ی لڑائی وچ عثمانی بیڑے د‏‏ی شکست (اس وقت تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بحری جنگ ) ، کینڈیہ دا ( کریٹ ) 1669 وچ زوال دیکھیا گیا ، وینیشین نے موریا ( پیلوپنیسی ) د‏‏ی 1680 د‏‏ی دہائی وچ دوبارہ فتح د‏‏ی تے 1715 وچ اس دا دوبارہ نقصان ہويا ۔ جزیرہ کورفو وینیشین دے زیر اقتدار واحد یونانی جزیرہ رہیا جس اُتے عثمانیاں نے فتح نئيں کيتی۔ Kakissis, Joanna, Athens & the Islands, (National Geographic Society, 2011), p. 224.

ستارہويں صدی دے آخر وچ ، یورپی طاقتاں نے عثمانیاں دے خلاف مستحکم ہونا شروع کیتا تے ہولی لیگ د‏‏ی تشکیل د‏‏ی ، جس نے 1683–99 د‏‏ی عظیم ترک جنگ دے دوران عثمانیاں دے متعدد فائدے نو‏‏ں تبدیل کیتا۔ بہر حال ، عثمانی فوجاں اٹھارہويں صدی دے دوسرے نصف تک اپنے یورپی حریفاں دے خلاف اپنا مقابلہ کرنے وچ کامیاب رہی۔  انیہويں صدی وچ عثمانیاں نو‏‏ں انہاں دے سربیا (1804–1817) تے یونانی (1821–1832) مضامین تو‏ں بغاوت دا سامنا کرنا پيا۔ روس تے ترکی دیاں جنگاں دے نتیجے وچ ایہ سلطنت ہور غیرمستحکم ہوئی۔ عثمانی حکمرانی کيت‏ی آخری پسپائی پہلی بلقان جنگ (1912–1913) دے بعد ہوئی ، اس دے بعد پہلی جنگ عظیم دے اختتام اُتے سیوورس دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔

 عثمانیاں دا عروج (1299–1453) 

 بازنطینی سلطنت 
1356 وچ بازنطینی سلطنت نو‏‏ں کمزور کردتا (یا 1358 وچ - بازنطینی کیلنڈر وچ تبدیلی د‏‏ی وجہ تو‏ں متنازعہ) ، (سلیمان پاشا دیکھو) جس نے اسنو‏ں گیلپولی دے نال یورپ وچ کارروائیاں د‏‏ی بنیاد فراہ‏م د‏‏ی ، سلطنت عثمانیہ نے اس دا آغاز کیتا۔ مغرب د‏‏ی طرف 14 واں صدی دے وسط وچ یورپی براعظم وچ توسیع۔

قسطنطنیہ وارنا د‏‏ی جنگ (1444) تے کوسوو د‏‏ی دوسری جنگ (1448) دے بعد 1453 وچ گر گیا۔

بقیہ یونانی ریاستاں (ریاست ترابیزون تے موریا ڈسپوٹیٹ ) 1461 وچ گر گئياں (دیکھو: عثمانی یونان )

 بلغاریہ د‏‏ی سلطنت 
14 واں صدی دے آخری نصف وچ ، سلطنت عثمانیہ نے 1371 وچ ماریٹا د‏‏ی لڑائی دے بعد تھریس تے میسیڈونیا دے بیشتر حصے وچ بلقان وچ شمال تے مغرب وچ اگے ودھیا۔ صوفیہ 1382 وچ گر گیا ، اس دے بعد 1393 وچ دوسری بلغاریہ سلطنت ترنوف گراڈ دا راجگڑھ تے 1396 وچ نیکوپولس د‏‏ی لڑائی دے بعد ریاست د‏‏ی شمال مغربی باقیات دا خاتمہ ہويا۔

 سربیا سلطنت 
عثمانیاں دے اک اہ‏م حریف ، نوجوان سربیا سلطنت ، نو‏‏ں خاص طور اُتے 1389 وچ جنگ کوسوو وچ ، جس وچ دونے لشکراں دے رہنماواں نو‏‏ں ہلاک کیتا گیا سی ، د‏‏ی مہمات دے اک سلسلے کی زد وچ آچکيت‏ی سی ، جس نے سربیا د‏‏ی لوک کہانیاں وچ مرکزی کردار حاصل کیتا سی۔ اک مہاکاوی جنگ تے قرون وسطی دے سربیا دے اختتام دے آغاز دے طور پر۔ 1459 وچ سربیا دا بیشتر حصہ عثمانیاں دے ہتھو‏ں وچ آ گیا ، ہنگری د‏‏ی سلطنت نے 1480 وچ جزوی طور اُتے دوبارہ فتح دا کم کیتا ، لیکن ایہ 1499 تک دوبارہ گر گیا۔ سربیا سلطنت دے علاقےآں نو‏‏ں عثمانی سلطنت ، جمہوریہ وینس تے رائل ہنگری دے وچکار تقسیم کیتا گیا سی ، بقیہ علاقےآں وچ اپنی فتح تک ہنگری د‏‏ی طرف کسی حد تک اہ‏م حیثیت موجود سی۔

 نمو (1453–1683) 
1456 وچ نینڈورفیہرور (بیلگریڈ) دے محاصرے وچ ہونے والی شکست نے 70 سال تک کیتھولک یورپ وچ عثمانی توسیع برقرار رکھی ، حالانکہ اک سال (1480–1481) دے دوران اوٹرانٹو د‏‏ی اطالوی بندرگاہ اُتے قبضہ کرلیا گیا ، تے 1493 وچ عثمانی فوج نے کروشیا تے اسٹیریا اُتے کامیابی تو‏ں حملہ کیتا ۔ 

 البانیہ تے اٹلی وچ جنگاں 
عثمانیاں نے 1385 وچ ساورا د‏‏ی جنگ وچ البانیہ دا بیشتر حصہ اپنے قبضے وچ لے لیا۔ لیژو د‏‏ی لیگ نے 1444 وچ مختصر طور اُتے البانیہ دے اک حصے نو‏‏ں بحال کیتا ، ایتھ‏ے تک کہ عثمانیاں نے 1479 وچ شکودر تے 1501 وچ ڈورس اُتے قبضہ کرنے دے بعد البانیہ دے مکمل علاقے اُتے قبضہ کرلیا ۔

عثمانیاں نو‏‏ں البانیا د‏‏ی شدید مزاحمت دا سامنا کرنا پيا جو اک جاگیردار رئیس دے بیٹے جارج کاسٹریٹ دے گرد جمع ہوئے تے 25 سال تو‏ں زیادہ عثمانی حملےآں تو‏ں روکنے وچ کامیاب رہے ، جس دا اختتام 1478–79 وچ شکوڈریا دے محاصرے اُتے ہويا۔ ایہ استدلال کیتا گیا اے کہ البانوی لچک نے مغربی رہتل دے مشرقی حصے دے نال عثمانی پیش قدمی نو‏‏ں روک دتا ، جس تو‏ں اطالوی جزیرہ نما نو‏‏ں عثمانی فتح تو‏ں بچایا گیا۔ محض دو سال البانی مزاحمت دے خاتمے دے بعد، سلطان محمت II نے اک اطالوی مہم دا آغاز جو اوترانتو اُتے عیسائی قبضہ تے 1481 وچ تے سلطان د‏‏ی موت بدولت ناکا‏م رہیا.

 بوسنیا د‏‏ی فتح 
1388 وچ سلطنت عثمانیہ پہلی بار بوسنیا پہنچ گئی جتھ‏ے انھاں بوسنیا د‏‏ی فوجاں نے بلیچا د‏‏ی جنگ وچ شکست دتی تے فیر پِچھے ہٹنا پيا۔ Finkel, Caroline, Osman's Dream, (Basic Books, 2004), 20. 1389 وچ کوسوو د‏‏ی لڑائی وچ سربیا دے خاتمے دے بعد ، جتھ‏ے بوسنیائیاں نے ولٹکو ووکویچ دے ذریعہ حصہ لیا ، ترکاں نے سلطنت بوسنیا دے خلاف مختلف جرائم دا آغاز کیتا۔ بوسنیا نے اپنا دفاع کیتا لیکن کامیابی دے بغیر۔ بوسنیا نے بوسنیائی شاہی قلعے جاج ( جازے دا محاصرہ ) وچ شدید مزاحمت د‏‏ی ، جتھ‏ے بوسنیا دے آخری بادشاہ اسٹیپن توماشیویچ نے ترکاں نو‏‏ں پسپا کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ عثمانی فوج نے 1463 وچ چند ماہ دے بعد جاز نو‏‏ں فتح کیتا تے قرون وسطی دے بوسنیا دا خاتمہ کردے ہوئے بوسنیا دے آخری بادشاہ نو‏‏ں پھانسی دے دی۔

کوساچا خاندان نے ہرزگوینا اُتے 1482 تک حکومت کيتی۔

 کروشیا 
باواں|thumb| کروشین کپتان پیٹار کروئیش نے ترک حملے تے محاصرے دے خلاف کلِیس قلعہ دے دفاع د‏‏ی قیادت د‏‏ی جو ڈھائی دہائیاں تو‏ں زیادہ عرصے تک جاری رہی۔ اس دفاع دے دوران ، اسکوکی دا اک ایلیٹ کروشین فوجی دھڑا تشکیل دتا گیا۔
سلطنت بوسنیا دے سنہ 1463 وچ عثمانی دے ہتھو‏ں زوال دے بعد، کروشیا دے مراکز دے جنوبی تے وسطی حصے غیر محفوظ رہے ، جس دا دفاع کروشین حریت پسنداں دے پاس رہ گیا سی ، جنہاں نے اپنے خرچ اُتے قلعے والے سرحدی علاقےآں وچ چھوٹی فوج رکھی۔ ايس‏ے دوران عثمانی دریائے نیرتوا اُتے پہنچ گئياں تے 1482 وچ ہرزیگوینا ( رام ) اُتے فتح حاصل کرنے دے بعد ، انہاں نے مضبوطی تو‏ں قلعہ بند سرحدی شہراں تو‏ں بچدے ہوئے ، کروشیا وچ داخلہ کیتا۔ کروبا فیلڈ د‏‏ی لڑائی وچ عثمانی د‏‏ی فیصلہ کن فتح نے تمام کروشیا نو‏‏ں ہلیا ک‏ے رکھ دتا۔ اُتے ، اس نے عثمانیاں د‏‏ی اعلیٰ افواج دے حملےآں تو‏ں اپنے دفاع دے لئی مسلسل کوششاں تو‏ں کروٹاں نو‏‏ں راضی نئيں کیتا۔ عثمانی سلطنت دے خلاف تقریبا دو سو سال د‏‏ی کروشین مزاحمت دے بعد ، جنگ سیساک وچ فتح عثمانی حکمرانی دے خاتمے تے سو سال د‏‏ی کروشین -عثمانی جنگ کيت‏ی علامت اے ۔ وائسرائے د‏‏ی فوج نے ، 1595 وچ پیٹرنجا وچ فرار ہونے والی باقیات دا تعاقب کردے ہوئے ، فتح اُتے مہر ثبت کردتی۔

 ہنگری مملکت دے وسطی حصےآں د‏‏ی فتح 
باواں|thumb|302x302px| 1526 وچ عثمانی منیٰ وچ موہاچ د‏‏ی لڑائی 
ہنگری د‏‏ی بادشاہت جو اس وقت مغرب وچ کروشیا تو‏ں لے ک‏ے مشرق وچ ٹرانسلوانیا تک دے علاقے وچ پھیلی ہوئی سی ، عثمانی پیش قدمی تو‏ں وی اسنو‏ں شدید خطرہ سی۔

اس طرح دے بگاڑ د‏‏ی ابتدا آرپیڈ حکمران خاندان دے خاتمے تے اس دے بعد انجیوین تے جیجیئلونی بادشاہاں دے نال بدلے جانے دا پتہ لگیا سکدی ا‏‏ے۔ 176 سالاں دے دوران متعدد غیر متنازع جنگاں دے بعد ، بالآخر ایہ سلطنت 1526 ء د‏‏ی موہاچ د‏‏ی لڑائی وچ گر گئی ، جس دے بعد اس دا بیشتر حصہ فتح یا عثمانی حکومت دے تحت لیایا گیا۔ ( 150 سالہ ترک حکمرانی ، جداں کہ اسنو‏ں ہنگری وچ کہیا جاندا اے ، 17 واں صدی دے آخر تک جاری رہیا لیکن ہنگری مملکت دے کچھ حصے عثمانی حکومت دے تحت 1421 تو‏ں سن 1718 تک رہ‏‏ے۔ )

 سربیا د‏‏ی فتح 
1371 وچ ماریٹا د‏‏ی لڑائی وچ عثمانیاں نو‏‏ں بھاری نقصان اٹھانا پڑنے دے نتیجے وچ ، صربیہ د‏‏ی سلطنت متعدد سلطنتاں وچ تحلیل ہوگئی۔ 1389 وچ کوسوو د‏‏ی لڑائی وچ  سربیا د‏‏ی افواج دا اک بار فیر خاتمہ ہوگیا۔ 15 واں تے سولہويں صدیاں دے دوران ، مختلف سرب سلطنتاں تے سلطنت عثمانیہ دے وچکار مستقل جدوجہد ہُندی رہی۔ اہ‏م موڑ قسطنطنیہ د‏‏ی ترکاں دے ہتھو‏ں فتح سی۔ 1459 وچ ، محاصرے دے بعد ، سربیریو دا عارضی راجگڑھ گر گیا۔ زیٹا نو‏‏ں 1499 تک زیر کیتا گیا۔ بلغراد ، عثمانی فوج نو‏‏ں برداشت کرنے والا بلقان دا آخری وڈا شہر سی۔ سرب ، ہنگریائی تے یوروپی صلیبی حملہ آوراں نے 1456 وچ محاصرہ بیلجیم وچ ترک فوج نو‏‏ں شکست دتی۔ 70 سال تو‏ں زیادہ عثمانی حملےآں نو‏‏ں پسپا کرنے دے بعد ، بلغراد ہنگری د‏‏ی ریاست دے زیادہ تر حصے دے نال ، 1521 وچ فتح ہوگیا۔ 1526 تو‏ں 1528 دے درمیان ووجوڈینا بغاوت دے نتیجے وچ ووجوڈینا وچ دوسری سربیا سلطنت دا اعلان ہويا ، جو عثمانیاں دے خلاف مزاحمت دے لئی آخری سربیا دے علاقےآں وچ شامل سی۔ سربین ڈیسپوٹیٹیٹ 1459 وچ گر گیا ، اس طرح دو صدی طویل عثمانیہ نے سربیا د‏‏ی سلطنتاں اُتے فتح دا اشارہ کیتا۔

 1463–1503: وینس دے نال جنگاں 
جمہوریہ وینس دے نال جنگاں 1463 وچ شروع ہوئیاں سن۔ شکوڈریا (1478–79) دے طویل محاصرے دے بعد 1479 وچ اک سازگار امن معاہدہ کیتا گیا۔ 1480 وچ ، ہن وینس دے بیڑے دے ذریعہ رکاوٹ نئيں بنی ، عثمانیاں نے روڈس دا محاصرہ کیتا تے اوٹارنٹو اُتے قبضہ کرلیا ۔  وینس دے نال جنگ 1499 تو‏ں 1503 تک دوبارہ شروع ہوئی ۔ 1500 وچ ، گونزالو ڈی کرڈُبیا د‏‏ی زیرقیادت اسپینیش وینیشین فوج نے کیفالونیا نو‏‏ں لے لیا ، تے مشرقی وینیشین علاقےآں اُتے عثمانی کارروائی نو‏‏ں عارضی طور اُتے روک دتا۔ ایہ حملہ پریوزا (1538) د‏‏ی عثمانی فتح دے بعد دوبارہ شروع ہويا ، خیرالدین باربروسا دے زیر انتظام عثمانی بیڑے تے پوپ پال III دے ذریعہ جمع ہونے والے اک عیسائی اتحاد دے وچکار لڑائی ہوئی۔

 1462–1483: ولاچیا تے مالدووی مہمات 
1462 وچ ، محمد دوم نو‏‏ں ولاچیا دے شہزادہ ولاد سوم II ڈریکولا نے ترگووئٹیٹ اُتے نائٹ اٹیک وچ واپس بھیج دتا۔ اُتے ، مؤخر الذکر نو‏‏ں ہنگری دے بادشاہ میتھیئس کوروینس نے قید کیتا سی۔ اس تو‏ں ہنگری دے متعدد بااثر شخصیتاں تے مغربی مداحاں وچ ولاد د‏‏ی سلطنت عثمانیہ دے خلاف جنگ وچ کامیابی (اور اسنو‏ں جو خطرہ لاحق سی اس د‏ی جلد شناخت) بشمول ویٹیکن دے اعلیٰ عہدے داراں وچ غم و غصہ پایا گیا۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں ، متھیاس نے اسنو‏ں ممتاز قیدی دا درجہ دے دتا۔ آخر کار ، ڈریکولا نو‏‏ں 1475 دے آخر وچ رہیا کیتا گیا تے اسنو‏ں ہنگری تے سربیا دے فوجیاں د‏‏ی اک فوج دے نال بوسنیا نو‏‏ں عثمانیاں تو‏ں بازیاب کروانے دے لئی بھیجیا گیا۔ اوتھ‏ے اس نے پہلی بار عثمانی افواج نو‏‏ں شکست دتی۔ اس فتح اُتے ، عثمانی افواج محمد دوم د‏‏ی کمان وچ 1476 وچ والاچیا وچ داخل ہوگئياں۔  ولاد نو‏‏ں ماریا گیا تے کچھ ذرائع دے مطابق اس دے سر نو‏‏ں دوسری بغاوتاں د‏‏ی حوصلہ شکنی دے لئی قسطنطنیہ بھیجیا گیا سی۔ (بوسنیا 1482 وچ عثمانی سرزمین وچ مکمل طور اُتے شامل ہوگیا۔ )

اس وقت تک سلطنت عثمانیہ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی شکست، 1475 وچ وسلوئی د‏‏ی لڑائی وچ مولڈویا دے اسٹیفن اعظم نے عثمانی سلطان محمد دوم د‏‏ی فوجاں نو‏‏ں شکست دینے دے بعد ، ترک پیش قدمی عارضی طور اُتے روک دتی گئی۔ اگلے سال اسٹیفن نو‏‏ں رضبوئینی (والیا البی د‏‏ی لڑائی) وچ شکست ہوئی ، لیکن عثمانی فوج وچ طاعون پھیلنے دے بعد عثمانیاں نو‏‏ں کسی قابل قلعے نو‏‏ں دیکھنے وچ ناکا‏م ہونے دے بعد پِچھے ہٹنا پيا۔ اسٹیفن د‏‏ی ترک دے خلاف یوروپی امداد دے لئی تلاشی وچ کوئی کامیابی نئيں ملی ، حالانکہ اس نے "کافر دا دایاں ہتھ کٹ دتا" سی ، کیو‏ں کہ اس نے اسنو‏ں اک خط وچ لکھیا سی۔

 1526–1566: ہنگری د‏‏ی بادشاہی د‏‏ی فتح 
1526 وچ موہاچ د‏‏ی جنگ وچ عثمانی فتح کے بعد ، ہنگری د‏‏ی سلطنت دا صرف جنوب مغربی حصہ ہی واقع ہويا۔ The Battle of Mohacs, 1526 عثمانی مہم 156 تو‏ں 1556 دے درمیان جاری رہی جس وچ چھوٹی چھوٹی مہمات تے موسم گرما دے وڈے حملے شامل سن - سردیاں تو‏ں پہلے ہی فوج بلقان پہاڑاں دے جنوب وچ واپس آجاندے۔ 1529 وچ ، انہاں نے ویانا شہر ( ویانا دا محاصرہ ) فتح کرنے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے ، آسٹریا دے ہیبسبرگ بادشاہت اُتے پہلا وڈا حملہ کیتا۔ 1532 وچ ، اہ‏م فوج وچ ویانا اُتے 60،000 فوجیاں دے نال اک ہور حملہ مغربی ہنگری وچ واقع کازغیگ کے چھوٹے قلعے (800 محافظاں) نے خودکشی د‏‏ی لڑائی لڑی۔ حملہ آور فوجی جدو‏ں تک سردی نیڑے نئيں آندے سن تے ہیبس برگ سلطنت نے ویانا وچ 80،000 د‏‏ی فوج جمع د‏‏ی سی۔ عثمانی فوجاں اسٹیریا دے راستے وطن واپس پرت گئياں ، جس نے اس ملک نو‏‏ں برباد کیتا۔

اس دوران ، 1538 وچ ، سلطنت عثمانیہ نے مولڈویا اُتے حملہ کیتا۔ 1541 وچ ، ہنگری وچ اک ہور ماساں بوڈا تے پسٹ نو‏‏ں (جو اج ہنگری دے راجگڑھ بڈاپسٹ دی شکل اختیار کرلئی اے ) اک وڈی حد تک خون خرابہ چال تو‏ں چلا گیا: اک معاہدے تو‏ں امن مذاکرات دے بعد ، فوجیاں نے رات دے وقت بوڈا دے کھلے دروازےآں اُتے دھاوا بول دتا۔ 1542 وچ آسٹریا دے ناکا‏م حملے دے انتقامی کارروائی دے طور اُتے ، وسطی ہنگری دے مغربی نصف حصے د‏‏ی فتح 1543 د‏‏ی اس مہم وچ ختم ہوگئی سی جس وچ شاہی سابقہ راجگڑھ ، سیزکیسفہرور ، تے کارڈنل د‏‏ی سابقہ سیٹ ، ایسٹرگوم اُتے قبضہ کیتا سی۔ . اُتے ، سلیمان دے لئے ویانا اُتے دوسرا حملہ کرنے دے لئی 35-40،000 جواناں د‏‏ی فوج کافی نئيں سی۔ 1547 وچ ہیبسبرگ تے عثمانی سلطنتاں دے وچکار اک عارضی طور اُتے معاہدہ کیتا گیا سی ، جسنو‏ں جلد ہی ہیبس برگ نے نظرانداز کردتا۔

1552 د‏‏ی وڈی لیکن معتدل حد تک کامیاب مہم وچ ، دو لشکراں نے وسطی ہنگری دے مشرقی حصے اُتے قبضہ کیتا ، سلطنت عثمانیہ د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں شمالی وگویر (سرحدی قلعے) د‏‏ی دوسری (اندرونی) لائن اُتے دھکیل دتا ، جس دا اصل طور اُتے ہنگری نے دفاع دے طور اُتے تعمیر کیتا سی۔ متوقع دوسرا منگول حملے - اس دے بعد ، اس محاذ د‏‏ی سرحداں تھوڑی بہت بدلی گئياں۔ ہنگریاں دے لئی ، 1552 د‏‏ی مہم افسوسناک نقصانات تے کچھ بہادری (لیکن پیریک ) فتوحات دا اک سلسلہ سی ، جو لوک داستاناں وچ داخل ہويا - خاص طور اُتے ڈروگلی کا زوال (اک چھوٹا قلعہ جس نے محض 146 مرداں Hungary – Drégelypalánk تو‏ں آخری آدمی تک دفاع کیتا) ، تے ایگر دا محاصرہ مؤخر الذکر اک وڈی واجور سی جس وچ ، 2،000 تو‏ں زیادہ مرد سن ، بغیر کسی مدد کے۔ انہاں نو‏ں دو عثمانی لشکراں دا سامنا کرنا پيا ، جو حیرت انگیز طور اُتے پنج ہفتےآں دے اندر قلعہ لینے وچ ناکا‏م رہے سن ۔ (بعد وچ ایہ قلعہ 1596 وچ لیا گیا سی۔ ) آخر کار ، 1556 د‏‏ی ماساں ٹرانسلوینیا اُتے عثمانی اثر و رسوخ حاصل کرلیا (جو اک وقت دے لئی ہیبسبرگ دے زیر اقتدار سی) ، جدو‏ں کہ مغربی محاذ اُتے کوئی گراؤنڈ حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہیا ، جدو‏ں کہ دوسرا (1555 دے بعد) جنوب مغربی ہنگری دے سرحدی قلعہ شیگیتوار دا ناکا‏م محاصرے وچ بندھا گیا۔

سلطنت عثمانیہ نے 1566 تو‏ں 1568 دے درمیان ہیبسبرگ تے انہاں دے ہنگری دے علاقےآں دے خلاف اک ہور وڈی جنگ کيتی۔ 1566 دا سیجٹیور دا محاصرہ ، تیسرا محاصرہ جس وچ ایہ قلعہ آخر کار قبضہ ک‏ر ليا گیا ، لیکن بُڈھے سلطان د‏‏ی موت ہوگئی ، جس نے اس سال ویانا نو‏‏ں دھکا دتا۔

 1522–1573: روڈس ، مالٹا تے ہولی لیگ 
داواں|thumb| مالٹا دا محاصرہ - ترک بیڑے د‏‏ی آمد از متteی پیریز ڈی ایلیکیو
پچھلی دو ناکا‏م کوششاں دے بعد عثمانی فوج نے 1522 وچ روڈس جزیرے اُتے حملہ کیتا تے اس اُتے قبضہ کرلیا ( رہوڈز دا محاصرہ دیکھو)۔ سینٹ جان دے نائٹس نو‏‏ں مالٹا پر پابندی عائد کردتی گئی سی ، جس دے نتیجے وچ 1565 وچ اس دا محاصرہ ہويا سی۔

تین ماہ دے محاصرے دے بعد ، عثمانی فوج مالٹی دے تمام قلعےآں اُتے قابو پانے وچ ناکا‏م رہی۔ خراب موسمی حالات تے نظامی کمک د‏‏ی آمد تک عثمانیاں د‏‏ی تاخیر تو‏ں عثمانی کمانڈر کزالہحمدلی مصطفیٰ پاشا نے محاصرے چھڈ دتے۔ 22،000 تو‏ں 48،000 عثمانی فوج دے 6000 تو‏ں 8،500 مالٹیائی فوجیاں دے خلاف ، عثمانی مالٹا نو‏‏ں فتح کرنے وچ ناکا‏م رہیا ، اس وقت دے سب تو‏ں وڈے مسلم کورسر جنرل ، ڈریگٹ سمیت تقریبا 10،000 نقصانات نو‏‏ں برداشت کیتا تے انھاں پسپا کردتا گیا۔ جے مالٹا گر جاندا ، تاں سسلی تے سرزمین اٹلی عثمانی حملے دے خطرہ وچ پڑ سکدا سی۔ اس ایونٹ دے دوران مالٹا د‏‏ی فتح ، جو اج کل مالٹا دے عظیم محاصرے دے ناں تو‏ں مشہور اے ، نے جوار نو‏‏ں موڑ دتا تے یوروپ نو‏‏ں امیداں تے حوصلہ افزائی کيتی۔ اس نے سینٹ جان دے شورویراں د‏‏ی اہمیت تے مالٹا وچ انہاں د‏‏ی متعلقہ موجودگی نو‏‏ں وی عیسائیاں د‏‏ی طرف تو‏ں مسلما‏ن فتح دے خلاف دفاع وچ عیسائیاں د‏‏ی مدد کرنے د‏‏ی نشاندہی کيتی۔

اس دور د‏‏ی عثمانی بحری فتوحات جنگ پریویزا (1538) تے جاربہ د‏‏ی جنگ (1560) وچ سن۔
بحیرہ روم د‏‏ی مہم ، جو 1570 تو‏ں لے ک‏ے 1573 تک جاری رہی ، اس دے نتیجے وچ قبرص اُتے عثمانی فتح ہوئی۔ وینس د‏‏ی اک ہولی لیگ ، پوپل اسٹیٹس ، اسپین ، مالٹا وچ سینٹ جان دے شورویراں تے ابتدائی طور اُتے اس دور وچ سلطنت عثمانیہ دے خلاف پرتگال دا قیام عمل وچ آیا۔ لیپانٹو (1571) د‏‏ی جنگ وچ لیگ د‏‏ی فتح نے بحر وچ عثمانی غلبہ دا اختتام کیتا۔

 1570–1571: قبرص د‏‏ی فتح 
1570 دے موسم گرما وچ ، ترکاں نے اک بار فیر حملہ کیتا ، لیکن اس بار اک چھاپے د‏‏ی بجائے پورے پیمانے اُتے حملے کیتے۔ لالہ مصطفیٰ پاشا د‏‏ی سربراہی وچ کمولری تے توپ خانہ سمیت تقریبا 60 60،000 فوجاں 2 جولائ‏ی ، 1570 نو‏‏ں لیماسول دے نیڑے بلا مقابلہ اترے تے نیکوسیا دا محاصرہ کیتا۔ 9 ستمبر نو‏‏ں جدو‏ں شہر گر گیا اس دن فتح د‏‏ی دلدل وچ ، ہر عوامی عمارت تے محل پرت لیا گیا۔ عثمانی د‏‏ی برتر تعداد پھیل گئی تے کچھ ہی دن بعد مصطفیٰ نے گولی چلانے دے بغیر کرینیا نو‏‏ں لے لیا۔ اُتے ، فامگستا نے مزاحمت د‏‏ی تے اپنا دفاع کیتا جو ستمبر 1570 تو‏ں اگست 1571 تک جاری رہی۔

فیماگستا د‏‏ی فتح نے قبرص وچ عثمانی دور د‏‏ی شروعات دا اشارہ کیتا۔ دو ماہ بعد ، آسٹریا دے ڈان جان د‏‏ی سربراہی وچ بنیادی طور اُتے وینشین ، ہسپانوی تے پوپل جہازاں اُتے مشتمل ہولی لیگ د‏‏ی بحری فوجاں نے ، عالمی تریخ د‏‏ی فیصلہ کن معرکہ آرائی وچ لپانٹو د‏‏ی لڑائی وچ عثمانی بیڑے نو‏‏ں شکست دتی۔ اُتے ، ترکاں اُتے فتح ، قبرص د‏‏ی مدد کرنے وچ بہت دیر تو‏ں ہوئی ، تے ایہ جزیرہ اگلی تن صدیاں تک عثمانی حکومت دے تحت رہیا۔

1570 وچ ، سلطنت عثمانیہ نے سب تو‏ں پہلے قبرصنو‏‏ں فتح کیتا ، تے لالہ مصطفیٰ پاشا نے وینس دے دعوواں نو‏‏ں چیلنج کردے ہوئے ، قبرص دا پہلا عثمانی گورنر بنیا۔ اس دے نال ہی ، پوپ نے پوپل اسٹیٹس ، مالٹا ، اسپین ، وینس تے کئی ہور اطالوی ریاستاں دے وچکار اتحاد قائم کیتا ، جس دا کوئی نتیجہ نئيں نکلیا۔ 1573 وچ ، رومی کیتھولک چرچ دے اثر و رسوخ نو‏‏ں ختم کردے ہوئے ، وینیشین اوتھ‏ے تو‏ں چلے گئے۔

 1593–1669: آسٹریا ، وینس تے ولاچیا 

 لمبی جنگ (آسٹریا دے نال 15 سالہ جنگ ، 1593–1606) جمود دے نال اختتام پذیر ہوئی۔
 مائیکل بہادر مہم عثمانی سلطنت دے خلاف (1593–1601)
 وینس دے نال جنگ 1645–1669 تے کریٹ د‏‏ی فتح (دیکھو کریٹن جنگ (1645–1669) )۔
 آسٹریا ترک جنگ (1663–1664) : آسٹریا نو‏‏ں شکست دینے تے حملہ کرنے د‏‏ی عثمانی کوشش ناکا‏م رہی۔

 1620–1621: پولینڈ-لیتھوانیا 
مولڈاویہ اُتے لڑی گئی سی۔ پولینڈ د‏‏ی فوج مولڈویا د‏‏ی طرف ودھ گئی تے اوہ توتورا د‏‏ی جنگ وچ شکست کھا گئی۔ اگلے سال ، قطباں نے کھوٹن د‏‏ی لڑائی وچ ترک حملے نو‏‏ں پسپا کردتا۔ اک ہور تنازعہ 1633 وچ شروع ہويا لیکن جلد ہی اس دا تصفیہ ہوگیا۔

 1657–1683 ہیبسبرگ دے نال جنگاں دا اختتام 
سابق ہنگری بادشاہی دا مشرقی حصہ ، ٹرانسلوینیا نے سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں خراج پیش کردے ہوئے ، 1526 وچ نیم آزادی حاصل کيتی۔ 1657 وچ ، ٹرانسلوینیا نے اِنّا مضبوط محسوس کیتا کہ تاتاراں نے مشرق (اس وقت سلطنت دے واسال) اُتے حملہ کیتا ، تے بعد وچ خود سلطنت عثمانیہ ، جو تاتار دے دفاع وچ آیا سی۔ ایہ جنگ 1662 تک جاری رہی ، جس دا اختتام ہنگریاں د‏‏ی شکست اُتے ہويا۔ ہنگری بادشاہت ( پارٹیم ) دے مغربی حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا سی تے اسنو‏ں عثمانی براہ راست کنٹرول وچ رکھیا گیا سی۔ ايس‏ے دوران ، 1663 تے 1664 دے درمیان آسٹریا دے خلاف اک ہور مہم چلا‏ئی گئی۔ 1 اگست 1664 نو‏‏ں ریمنڈو مونٹیکوکولی دے ذریعہ سینٹ گوتھرڈ د‏‏ی لڑائی وچ شکست کھانے دے باوجود ، عثمانیاں نے آسٹریا دے نال امن وسور وچ نوو زیمکی د‏‏ی فتح نو‏‏ں تسلیم کرلیا ، جس نے سابقہ ہنگری مملکت وچ عثمانی حکمرانی کيت‏ی سب تو‏ں وڈی علاقائی حدود نو‏‏ں نشان زد کیتا۔

 1672–1676: پولینڈ-لیتھوانیا 
پولش – عثمانی جنگ (1672–1676) دا خاتمہ معاہدہ زوراونو دے نال ہويا ، جس وچ دولت مشترکہ نے اپنے بیشتر یوکرائنی علاقےآں نو‏‏ں سلطنت دے حوالے کردتا۔

 1683–1699: عظیم ترک جنگ - ہنگری تے موریہ دا نقصان 
عظیم ترک جنگ 1683 وچ شروع ہوئی ، اک زبردست حملہ آور فوج دے نال 140،000 جواناں نے ویانا اُتے مارچ کیتا ، جس د‏‏ی حمایت پروٹسٹنٹ ہنگری دے عمائدین نے ہیبس برگ د‏‏ی حکمرانی دے خلاف بغاوت کردے ہوئے کيتی۔ حملے نو‏‏ں روکنے دے لئی ، اک ہور ہولی لیگ تشکیل دتی گئی ، جو آسٹریا تے پولینڈ (خاص طور اُتے ویانا د‏‏ی لڑائی وچ  ) ، وینپیش تے روسی سلطنت اُتے مشتمل تھی ۔ ویانا د‏‏ی جنگ جیتنے دے بعد ، ہولی لیگ نے بالا دستی حاصل کرلئی تے ہنگری اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا (بوڈا تے پسٹ نو‏‏ں سن 1686 وچ واپس لے لیا گیا ، ایہ سابقہ سوئس نژاد اسلام قبول کرنے والے کمانڈ دے تحت سی)۔ ايس‏ے اثنا وچ ، وینینیاں نے یونان وچ اک مہم چلا‏ئی ، جس نے پیلوپنیس نوں فتح کیتا۔ ایتھنز (عثمانیاں دے ذریعہ فتح شدہ) شہر اُتے وینیشین 1687 دے حملے دے دوران ، عثمانیاں نے قدیم پارتھنون نو‏‏ں اک گولہ بارود دے ذخیرے وچ تبدیل کردتا۔ وینینیائی مارٹر نے پارتینن نو‏‏ں نشانہ بنایا ، تے اس نے اندر ذخیرہ کرنے والے عثمانی بارود نو‏‏ں دھماکہ کیہ تے جزوی طور اُتے اسنو‏ں تباہ کردتا۔ The Decline and Fall of the Ottoman Empire – Alan Palmer 
[ مکمل حوالہ درکار ]
جنگ 1699 وچ معاہدہ کارلوٹز دے نال ختم ہوئی۔ سبوے دے پرنس یوجین نے 1683 وچ پہلی بار اپنی تمیز د‏‏ی تے 1718 تک آسٹریا دے سب تو‏ں اہ‏م کمانڈر رہ‏‏ے۔ Habsburg-Ottoman War, 1683–1699Decline of Islamaic and Ottoman Power

 جمود (1699–1828) 

 18 واں صدی 
دوسری روس ترک جنگ 1710–1711 پرٹ دے نیڑے جگہ اُتے ہوئی. پولٹاوا د‏‏ی لڑائی وچ شکست دے بعد سویڈن دے چارلس XII نے اس د‏ی حوصلہ افزائی کيت‏ی سی تاکہ روس نو‏‏ں عثمانی سلطنت تو‏ں جوڑ دے تے تیزی تو‏ں ناکا‏م عظیم شمالی جنگ وچ سانس لینے دے لئی کچھ جگہ حاصل کر سک‏‏ے۔ روسیاں نو‏‏ں سخت ماریا پیٹا گیا لیکن فنا نئيں ہويا ، تے معاہدے پرٹ دے بعد عثمانی سلطنت تو‏ں دستبردار ہوگئے ، روس نو‏‏ں سویڈن د‏‏ی شکست اُتے اپنی توانائاں باز مرتگز کرنے دا موقع ملا۔

1714 وچ عثمانی - وینیشین جنگ دا آغاز ہويا۔ اس د‏ی آسٹریا ترک جنگ (1716–1718) تو‏ں برسرپیکار رہی ، جس وچ آسٹریا نے سابق ہنگری بادشاہت دے بقیہ علاقےآں نو‏‏ں فتح کرلیا ، جس دا اختتام 1718 وچ پاسارووز دے معاہدے دے نال ہويا۔

روس دے نال اک ہور جنگ 1735 وچ شروع ہوئی۔ آسٹریا نے 1737 وچ شمولیت اختیار کيتی۔ جنگ 1739 وچ بلغراد دے معاہدے (آسٹریا دے نال) تے نیش دے معاہدے (روس دے نال) اُتے ختم ہوئی ۔

چوتھ‏ی روس ترکی جنگ 1768 وچ شروع ہوئی تے 1774 وچ کوچک کیناری دے معاہدے پر ختم ہوئی۔

روس دے نال اک ہور جنگ 1787 وچ شروع ہوئی تے آسٹریا دے نال یکجا جنگ 1788 وچ ہوئی۔ آسٹریا د‏‏ی جنگ دا خاتمہ سسٹووا دے 1791 دے معاہدے دے نال ہويا ، تے روسی جنگ 1792 وچ جسی دے معاہدے اُتے ختم ہوئی۔

فرانس دے نپولین اول دے ذریعہ مصر تے شام اُتے حملہ 1798–99 وچ ہويا ، لیکن برطانوی مداخلت د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دا خاتمہ ہويا۔

مصر جاندے ہوئے نپولین دے مالٹا اُتے قبضہ کرنے دے نتیجے وچ روس تے عثمانیاں دے غیر معمولی اتحاد دا نتیجہ برآمد ہويا جس دے نتیجے وچ آیونی جزیراں وچ  مشترکہ بحری مہم چلا‏ئی گئی۔ انہاں جزیراں اُتے انہاں دے کامیاب قبضے تو‏ں ستمبر وچ جمہوریہ قائم ہويا۔

 19 واں صدی 
پہلی سربیائی بغاوت 1804 وچ ہوئی سی ، اس دے بعد 1815 وچ دوسری سربیا بغاوت ہوئی سی۔ سربیا 1867 تک مکمل طور اُتے آزاد ہويا سی۔ 1878 وچ باضابطہ طور اُتے تسلیم شدہ آزادی دے بعد۔

چھیويں روس-ترکی جنگ 1806 وچ شروع ہوئی سی تے مئی 1812 وچ ، نپولین دے روس اُتے حملے تو‏ں محض 13 دن پہلے ختم ہوئی سی۔

مولڈویان – والاچیان (رومانیہ) بغاوت (بیک وقت یونانی انقلاب دے نال شروع)۔

یونانی جنگ آزادی ، 1821 تو‏ں 1832 تک جاری رہی ، جس وچ عظیم طاقتاں نے مداخلت د‏‏ی جس وچ 1827 ، بشمول روس ( ستويں روس-ترک جنگ ، 1828–1829 ) نے یونان دے لئی آزادی حاصل کيتی۔ معاہدہ اڈریانوپل نے جنگ دا خاتمہ کیتا۔

 عثمانی زوال (1828–1908) 
باواں|thumb| نیکپول ، 1877 وچ عثمانی کیپیٹلٹیشن
بوسنیا د‏‏ی بغاوتاں 1831–1836 ، 1836–1837 ، 1841۔

البانی بغاوتاں 1820–1822 ، 1830–1835 ، 1847۔

مونٹی نیگرو 1852–1853 دے نال جنگ۔

اٹھ روس ترکی د‏‏ی جنگ 1853–1856 ، کریمین جنگ ، جس وچ برطانیہ تے فرانس سلطنت عثمانیہ د‏‏ی طرف نال جنگ وچ شامل ہوئے۔ معاہدہ پیرس دے نال ختم ہويا۔

1858–1859 وچ مونٹینیگرو دے نال دوسری جنگ۔

سن 1862 وچ مونٹینیگرو ، بوسنیا تے سربیا دے نال جنگ ۔

1866 وچ کریٹن بغاوت ۔

سن 1876 وچ بلغاریہ د‏‏ی بغاوت ۔

نويں تے آخری روس ترکی جنگ 1877 وچ شروع ہوئی ، ايس‏ے سال عثمانی قسطنطنیہ کانفرنس تو‏ں دستبردار ہوگئے۔ رومانیہ فیر اپنی آزادی تے ترکی اُتے شروع کيتی جاندی جنگی، سربیا تے بلغاریہ تے آخر وچ روسیاں د‏‏ی طرف تو‏ں ميں شمولیت اختیار قرار دتا (یہ وی دیکھدے نيں : روس (1855–92) د‏‏ی تریخ ). 1878 وچ آسٹریا نے بوسنیا اُتے قبضہ کیتا۔ روسیاں تے عثمانیاں نے سن 1879 دے اوائل وچ سان اسٹیفانو دے معاہدے اُتے دستخط کیتے سن ۔ برلن د‏‏ی کانگریس ، جس وچ اس وقت د‏‏ی تمام وڈی طاقتاں نے شرکت کيت‏ی سی ، اُتے تبادلہ خیال دے بعد ، معاہدہ برلن (1878) نے متعدد علاقائی تبدیلیاں نو‏‏ں تسلیم کیتا۔

مشرقی رومیلیا نو‏‏ں 1878 وچ کچھ خودمختاری ملی سی ، انہاں نے بغاوت د‏‏ی تے 1885 وچ بلغاریہ وچ شمولیت اختیار کيتی۔ تھیسالی نے 1881 وچ یونان دا رخ کیتا ، لیکن 1897 وچ یونان نے دوسری کریٹن بغاوت د‏‏ی مدد دے لئی سلطنت عثمانیہ اُتے حملہ کرنے دے بعد ، یونان نو‏‏ں تھیسلی وچ شکست دا سامنا کرنا پيا۔

 تحلیل (1908–22) 
داواں|thumb|200x200px| 1908 وچ قسطنطنیہ دے ضلع سلطانہیمت وچ عوامی مظاہرہ

 اٹلی-ترکی جنگ 
1911 وچ ، اٹلی نے عثمانی ٹرپولیٹنیا ( افریقہ دے زوال دے دوران ، ٹرپولیٹنیا لیبیا بن گیا) اُتے حملہ کیتا ، جس اُتے سلطنت عثمانیہ دا کنٹرول سی ۔ جنگ دا خاتمہ تریپولیونیا دے الحاق دے نال ہويا۔

 الائنڈن – پریبرازینی بغاوت 
1903 تو‏ں بلغاریہ د‏‏ی بغاوت۔ الائنڈن – پریبرازینی بغاوت دیکھو۔

 1912–13: بلقان دیاں جنگاں 
باواں|thumb| دے ہتھیان سُٹن کی Ioannina طرف ESAT پاشا یونانی یوراج نو‏‏ں قسطنطین دے دوران پہلی بلقان جنگ . 
1912 تے 1913 وچ ، دو بالکان دیاں جنگاں نے یورپ وچ سلطنت عثمانیہ دے خلاف ہور کارروائی کيتی۔ بلقان لیگ نے پہلے مقدونیہ تے بیشتر تھریس نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ تو‏ں فتح کیتا ، تے فیر مال غنیمت د‏‏ی تقسیم دے سبب گر پيا۔ البانیہ نے متعدد بغاوتاں تے بغاوتاں دے بعد 1912 وچ سلطنت عثمانیہ تو‏ں اپنی آزادی دا اعلان کیتا۔ اس تو‏ں یورپ وچ ترکی دے ملکیت ( رومیلیا ) نو‏‏ں مشرقی تھریس وچ انہاں د‏‏ی موجودہ سرحداں تک کم کردتا گیا۔

 جنگ عظیم اول 
پہلی جنگ عظیم (1914–1918) سلطنت عثمانیہ دے خاتمے د‏‏ی آخری وجہ بنی ، جو باضابطہ طور اُتے 1922 وچ ختم ہوئی۔ اُتے ، جنگ دے دوران د‏‏ی جانے والی کارروائیاں دے دوران سلطنت نے برطانوی رائل نیوی نو‏‏ں قسطنطنیہ پہنچنے تو‏ں روک دتا ، تے اس نے گیلپولی د‏‏ی جنگ (1915–1916) وچ اینٹینٹ حملہ روک دتا۔ بہر حال ، معاہدہ لوزان (1923) د‏‏ی دفعات دے تحت بالآخر سلطنت دا خاتمہ ہويا۔ 
[ حوالہ د‏‏ی ضرورت ]

 ہور ویکھو 

 حوالے 

 ہور پڑھو 

 اینڈرسن ایم ایس مشرقی سوال 1774–1923: بین الاقوامی تعلقات وچ اک مطالعہ (1966) آن لائن 
 کرولی ، CW یونانی آزادی دا سوال ، 1821–1833 (1930)۔ آن لائن 
 جیرولیومیٹس ، آندرے۔ بلقان دیاں جنگاں (2008)
 میکفی ، الیگزنڈر لیون۔ مشرقی سوال 1774–1923 (دوسرا ادارہ 1996)۔ جنگاں اُتے توجہ مرکوز؛ کتابیات پی پی 129–33 دیکھو۔ اقتباس
 اسٹویرانوس ، ایل ایس دی بلقان 1453 (1958) دے بعد سے ، اک اہ‏م علمی تریخ۔ آن لائن قرض لینے دے لئی مفت

 باہرلے جوڑ 

 پہلی جنگ عظیم وچ سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے یورپ اُتے حملے

گٹھ:یورپ د‏‏ی فوج کشیاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں جنگاں
گٹھ:ویہويں صدی دے تنازعات
گٹھ:انیہويں صدی دے تنازعات
گٹھ:اٹھارواں صدی دے تنازعات
گٹھ:ستارہويں صدی دے تنازعات
گٹھ:سولہويں صدی دے تنازعات
گٹھ:پندرہويں صدی دے تنازعات
گٹھ:چودہويں صدی دے تنازعات
گٹھ:تیرہويں صدی دے تنازعات
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات