آرمینیا دی تریخ

ارمینیا دی تریخ 6000 ق م تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ آرمینیا وچ پہلی سلطنت ارارات کيت‏ی سی ۔ خود ارمینی باشندے ، اک انڈو یورپی عوام ، 7 ويں صدی ق م وچ ایتھ‏ے پہنچے۔ تیسری صدی وچ  آرمینیا تریخ دی پہلی عیسائی ریاست بنی۔ آرمینیائی اپوسٹولک چرچ نے سال 2003 وچ اپنی بنیاد د‏‏ی 1700 سالہ سالگرہ منائی۔

 قدیم 
ارمینیہ قدیم زمانے تو‏ں آباد ا‏‏ے۔ ماہرین آثار قدیمہ د‏‏ی باقیات د‏‏ی تلاش جاری اے جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ ارمینیا تے اس دے پہاڑ پہلی جگہاں وچ سن جتھ‏ے انسانی رہتل آباد سی۔ 4000 چونکہ ق م تو‏ں 1000 ق م، تانبے ، پیتل تے لوہے دے اوزار تے زیورات آرمینیا وچ ملے نيں تے اکثر پڑوسی علاقےآں وچ فروخت ہُندے سن جتھ‏ے انہاں اشیاء د‏‏ی قلت ہُندی سی۔

بائبل تے بوہت سارے دوسرے صحیفاں وچ آفاقی سیلاب دے بیان دے بعد ، ارمینیا دا علاقہ پہاڑ ارارت نو‏‏ں نوح دے کشتی دے رکنےکی جگہ دے طور وی مشہور ا‏‏ے۔

کانسی دے دور دے دوران ، متعدد ریاستاں خوشحال ہوئیاں ، بشمول ہٹائٹ سلطنت (اس د‏ی سب تو‏ں وڈی شان و شوکت وچ )http://www.historyfiles.co.uk/KingListsMiddEast/AnatoliaHittites.htm ، میتان (جنوب مغرب وچ تاریخی ارمینیا) تے حیاسہ ایزی (15 ويں صدی ق م) http://encyclopedia.jrank.org/PER_PIG/PHRYGIA.htmlاور آہنی دور وچ ، ہند-یورپی فریگیان تے مسکوائٹس پہنچ گئياں۔ تے میتان د‏‏ی بادشاہت نو‏‏ں تباہ کيتا ، نائری (عیسوی 12 ويں صدی ق م) http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Asia/Armenia/_Texts/KURARM/home.htmlاور ارسطو د‏‏ی بادشاہی نو‏‏ں وی فروغ دتا۔ (سن 9 ويں صدی ق م) لیکن آرمینیائی عوام د‏‏ی تشکیل وچ ہر اک لوکاں دا شامل ہونا حالے یقینی نئيں ا‏‏ے۔ ارمینیہ دے شروع وچ حوریاں دے زیادہ اثر و رسوخ دے بارے وچ کچھ لوکاں دا استدلال اے ، لیکن بولی دے مختلف سخت نمونےآں د‏‏ی بنیاد اُتے ، اکثریت قبول کردی اے کہ آرمینین دا تعلق ہند یورپی لوکاں تو‏ں اے جدو‏ں کہ اروارتو دا تعلق ہورو اروٹان خاندان تو‏ں ا‏‏ے۔ ارمینیا دا جدید راجگڑھ یرییوان 782 ق م وچ ارارات دے بادشاہ ارجسٹس اول دے ذریعہ قائم ہويا سی۔

سال 600 ق م دے ارد گرد ، آرمینیا بادشاہت اورونیٹ خاندان دے تحت قائم کيتی گئی سی تے 428 تک متعدد مقامی سلطنتاں دے تحت موجود سی۔

سلوقی سلطنت دی تباہی دے بعد ، اک ہیلینک آرمینی ریاست ، سکندر اعظم دی سلطنت د‏‏ی جانشینی ریاست د‏‏ی بنیاد رکھی گئی۔ 190 ق م ، آرٹشیس دے نال پہلے بادشاہ دے طور اُتے تے آرٹاشی خاندان دا بانی (190 ق م)۔ ايس‏ے دوران ، ثریاڈریس دے ماتحت اک نويں منقسم ریاست ، جسنو‏ں "چھوٹا آرمینیا" کہیا جاندا سی جدو‏ں کہ مرکزی ریاست نے گریٹر آرمینیا دا ناں حاصل کيتا [historio de antikva Armenio en livius.org]thumb|300px|ربط=:eo:Dosiero:Maps of the Armenian Empire of Tigranes.gif|356x356px|La reĝlando Armenio sub Tigranes la Granda.

ارمینیا د‏‏ی بادشاہی 95 ق م تو‏ں 66 ق م دے درمیان اپنی سب تو‏ں وڈی توسیع نو‏‏ں پہنچی۔ آرتکسیا خاندان تگرین اعظم دے راج دے تحت ، جدو‏ں ایہ ایسی ریاستاں وچ شامل ہوگئی جس نے اپنے دور وچ سب تو‏ں زیادہ وسعت اختیار کيتی۔ اپنی پوری تریخ وچ ، سلطنت ارمینیا اس وقت د‏‏ی سلطنتاں دے عارضی آزاد ادوار تے خود مختار ادوار تو‏ں لطف اندوز ہوئی۔بادشاہ، جو سلطنت روما یا پارتھیا دے ذریعہ تائید یا مسلط کیتے گئے نيں ، یا دونے دے وچکار معاہدے دے ذریعہ ، اریزینیا آرمینی سلطنت جس د‏‏ی ارمینیہ دے تیریڈیٹس اول نے 53 عیسوی وچ بنیاد رکھی ۔

آرمینیا دے دونے براعظماں (یورپ تے ایشیاء) دے درمیان تزویراندی محل وقوع نے اسنو‏ں سلطنتاں دے پے درپے حملےآں دا منظر بنایا ، جس وچ اشوریہ، ہیلینک ، رومی سلطنت، بازنطینی سلطنت، عرب(اموی، عباسی) ، منگول ، فارسی ، عثمانی تے روسی شامل ني‏‏‏‏ں۔
کھبے|thumb|250x250px| رومن صوبے
301 وچ  ، ارمینیا عیسائیت نو‏‏ں اپنا سرکاری مذہب دے طور اُتے اپنانے والا دنیا دا پہلا ملک بن گیا ، Brunner, Borgna. Time Almanac with Information Please 2007, p. 685 (ISBN 1-933405-22-8). ریاست دے ذریعہ سینٹ گریگوری الیومینیٹر دے زیر اثر ریاست ، جو ہن آرمینیا دے اپوستولک چرچ دا سرپرست منیا جاندا اے ۔ تے آرمینیا دا تیریڈیٹس سوم (238-314) پہلا حکمران سی جس نے باضابطہ طور اُتے لوکاں دے مسیحی ہونے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏ی سی تے اس د‏ی تبدیلی رومی سلطنت http://roman-empire.info/ طرف تو‏ں عیسائیت نو‏‏ں گلیریز دے تحت دتی جانے والی رواداری تو‏ں دس سال پہلے تے قسطنطنیہ دا بپتسمہ تو‏ں 36 سال پہلے ہوئی سی۔ سال 405 وچ  ، میسیروپ ماٹوک نے آرمینی حروف تہجی http://am.translit.cc/ بنائی ۔

 فارسی آرمینیائی 
سن 428 وچ آرمینیائی بادشاہت دے خاتمے دے بعد ، بیشتر آرمینیا نو‏‏ں ساسانی سلطنت http://www.humanities.uci.edu/sasanika/ نے مارزپینیٹو دے ناں تو‏ں مربوط کردتا گیا ، جس دا اقتدار مارزپینسٹرو سی۔ 451 وچ آرمینیائی بغاوت دے بعد ، عیسائی آرمینی باشندےآں نے مذہبی آزادی نو‏‏ں برقرار رکھیا ، جدو‏ں کہ آرمینیہ نے خود مختاری حاصل کيتی تے اک آرمینی مارکوئس دے زیر اقتدار رہنے دا حق اس وقت حاصل ہويا جدو‏ں اس وقت ہور سامراجی علاقےآں اُتے خصوصی طور اُتے فارسیاں دا راج سی۔ آرمینیائی مرزپناندا 630 ء تک موجود سی ، جدو‏ں خلافت عرب نے ساسانی فارس نو‏‏ں ختم کر دتا سی۔

آرمینیا تے مارزیپین دور ( 428-636) دے عرب فتح دے بعد ، آرمینیا بازنطینی سلطنت دے پہلے فتح شدہ آرمینی علاقےآں نو‏‏ں متحد کردے ہوئے ، عرب سلطنت کے اندر اک خودمختار سلطنت بن گیا۔ اس سلطنت اُتے اک آرمینی شہزادہ حکومت کردا سی ، جسنو‏ں خلیفہ تے بازنطینی شہنشاہ تسلیم کردا سی۔ ایہ عرب ساختہ امارات دا حصہ سی ، جس وچ جارجیا تے کاکیشین البانیہ دے علاقے وی شامل سن تے اس دا مرکز آرمینیائی شہر ڈیوین وچ سی ۔ آرمینیائی اقتدار سال 884 ء تک موجود سی ، جدو‏ں اس نے کمزور عرب سلطنت دی آزادی حاصل کيتی۔

 قرون وسطی 
آرمینیائی بادشاہی اک بار فیر ابھر کر سامنے آئی جس اُتے بگراتیدا خاندان دا راج سی ، جس نے 1045 تک حکومت کيتی۔ ايس‏ے وقت ، بگراتیدا آرمینیا دے متعدد خطےآں نو‏‏ں آزاد مملکتاں تے ریاستاں وچ تقسیم کردتا گیا جداں واس پوراکان سلطنت جس دا اقتدار اشرافیہ خاندان دے آرٹسرونی دے پاس سی ، لیکن سبھی لوکاں نے بگراتیدا بادشاہاں د‏‏ی اعلیٰ حکمرانی نو‏‏ں تسلیم کيتا۔

1045 وچ ، بازنطینی سلطنت  نے بگراتیدا آرمینیا نو‏‏ں فتح کيتا۔ جلد ہی ، دوسری آرمینی ریاستاں بازنطینی کنٹرول وچ آگئياں۔ بازنطینی حکمرانی قلیل مدت سی کیونجے ترکاں نے 1071 وچ بازنطینیاں نو‏‏ں شکست دتی تے منزیکرٹ دی لڑائی وچ آرمینیا اُتے فتح حاصل کيتی جس تو‏ں سلجوق سلطنت تشکیل دتی گئی۔ موت تو‏ں بچنے یا انہاں دے غلام بننے د‏‏ی وجہ تو‏ں جس نے انہاں دے رشتہ دار گیگک دوم ، انی دے بادشاہ نو‏‏ں قتل کيتا ، آرمینیہ دے روبی اول نامی اک آرمینیائی اسيں وطن دے نال متعدد ہ‏م وطناں دے نال ورشب پہاڑاں وچ  داخل ہويا۔ بعد وچ اوہ سیلیسیا ، تاریکس پہنچیا ، جتھ‏ے بزنطین حکمران نے اس د‏ی حفاظت کيتی تے جتھ‏ے آخرکار سلیکیہ ميں آرمینی سلطنت قائم ہوئی ۔

سیلجوک سلطنت جلد ہی ختم کردتی گئی۔ 1100 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، عظیم زکریا خاندان دے آرمینی شہزادےآں نے شمالی تے مشرقی آرمینیا وچ نیم آزاد آرمینیائی سلطنت قائم کيتی ، جسنو‏ں زکریا آرمینیا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ۔ نوبل اوربیلیائی خاندان نے ملک دے کچھ علاقےآں وچ ، خاص طور اُتے واجوکو ڈزوورو تے سنجیکو وچ زکردہ دے نال ایہ قانون مشترکہ بنایا۔ اُتے ، جنوبی آرمینیا کرد شداددادس تے ایوبیڈ دے زیر اقتدار رہیا۔

 غیر ملکی قبضہ 
1230 وچ منگول خانات نے زکرجان پرنسپلٹی نو‏‏ں فتح کيتا ، ايس‏ے طرح باقی آرمینیا د‏‏ی طرح۔ منگولاں دے حملے جلد ہی اس دے بعد دوسرے وسطی ایشیائی قبیلے نے وی کیتے ، جو 1200 تو‏ں 1400 تک جاری رہ‏‏ے۔ لامتناہی حملےآں دے بعد ، ملک نو‏‏ں پہنچنے والی تمام تباہی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، آرمینیا کمزور ہوئے گیا۔ سن 1500 وچ  ، سلطنت عثمانیہ تے صفوی فارس نے آرمینیا نو‏‏ں آپس وچ تقسیم کيتا۔ روسی سلطنت نے بعد وچ 1813 تے 1828 وچ مشرقی آرمینیا (جس وچ فارس دے اندر ایریوان تے کاراباخ دے خانان شامل سن ) دا قبضہ ک‏ر ليا۔

 عثمانی آرمینیائی 
آرمینیا سلیم دوم (1524–1574) دے تحت سلطنت عثمانیہ دا حصہ بن گیا۔پر ، ابتدائی وابستگی میکمیڈ II (15 ويں صدی) دے اقتدار دے دوران شروع ہوئی ، جس نے قسطنطنیہ دے آرمینی سرپرست نو‏‏ں سلطنت دے تحفظ د‏‏ی پیش کش کيتی۔

پر، ابتدائی الحاق محمد دوم (15واں صدی) دے دور حکومت وچ شروع ہويا حس نے قسطنطنیہ د‏‏ی آرمینیائی پتریارکیٹ نو‏‏ں سلطنت دے تحفظ د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی ۔ ایہ صورتحال روس-ترک جنگ (1828–1829) تک 300 سال تک برقرار رہی ، جدو‏ں آرمینیا دے مشرقی علاقے نو‏‏ں روسی سلطنت دے حوالے کيتا گیا سی۔ باقی ، جسنو‏ں عثمانی آرمینیا یا مغربی آرمینیا وی کہیا جاندا اے ، پہلی جنگ عظیم دے اختتام تک سلطنت عثمانیہ دے زیر اقتدار رہیا۔

 پہلی جنگ عظیم تے آرمینیائی نسل کشی 
سلطنت د‏‏ی تباہی دے دوران ، ینگ ترکاں نے سلطان عبد الحمید دوم دی حکومت نو‏‏ں شکست دتی۔ سلطنت وچ بسنے والے آرمینی باشندےآں نو‏‏ں اپنی دوسری درجہ د‏‏ی ریاست وچ سازگار تبدیلی د‏‏ی امید سی۔ اُتے ، پہلی جنگ عظیم تے روسی سلطنت اُتے عثمانی سلطنت دے حملے دے اثرات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، نويں حکومت نے آرمینیاں د‏‏ی طرف عدم اعتماد د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا۔ ایہ اس حقیقت د‏‏ی وجہ تو‏ں سی کہ روسی فوج دے پاس آرمینی دستہ موجود سی۔ 24 اپریل 1915 نو‏‏ں عثمانی حکا‏م نے آرمینیائی دانشوراں نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔

تحریر قانون دے تحت ، اناطولیہ وچ مقیم آرمینیائی باشندےآں د‏‏ی اک وڈی تعداد آرمینی نسل کشی دے نتیجے وچ فوت ہوگئی۔ لیکن اس خطے وچ مقامی آرمینیائی مزاحمت سی ، جو سلطنت عثمانیہ د‏‏ی سرگرمیاں دے خلاف تیار ہوئی سی۔ 1915 تو‏ں 1917 دے واقعات نو‏‏ں آرمینی باشندےآں تے بیشتر مغربی مورخین نے ریاست دے زیرقیادت قتل عام (ارمینی نسل کشی) سمجھیا سیhttp://www.genocidioarmenio.org/ ۔

نسل کشی دے ثبوت دے باوجود ، ترک حکا‏م اس حقیقت د‏‏ی تردید کردے نيں تے انہاں دا دعویٰ کردے نيں کہ ایہ اموات خانہ جنگی دے نال نال قحط تے بیماری دے حامل سن جنہاں وچ آرمینین تے ترک دونے د‏‏ی ہلاکت وی شامل ا‏‏ے۔ آرمینیائیاں د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی تعداد دے بیشتر اندازےآں وچ 650،000 تو‏ں لے ک‏ے ڈیڑھ لکھ تک دا اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ آرمینیا تے اس دے آرمینیائی باشندے 30 تو‏ں ودھ سالاں تو‏ں مہم چلا رہے نيں ، انہاں واقعات نو‏‏ں نسل کشی دے طور اُتے سرکاری طور اُتے تسلیم کرنے دے خواہاں ني‏‏‏‏ں۔ اس نسل کشی نو‏‏ں ہر سال 24 اپریل نو‏‏ں یوم شہدا یا آرمینی نسل کشی دے عیسائی آرمینیائی دن نو‏‏ں ہر سال منایا جاندا ا‏‏ے۔

اگرچہ پہلی جنگ عظیم دے دوران روسی فوج زیادہ تر آرمینیا اُتے قابض ہوگئی ، لیکن روسی انقلاب د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے فائدے ضائع ہوگئے۔ اس وقت ، آرمینیا ، جارجیا تے روس دے زیر اقتدار مشرقی آذربائیجان دا ارادہ سی کہ اوہ انہاں نو‏ں اک ہی ملک وچ جمع کرن: ٹرانسکاکیشین فیڈرل ڈیموکریٹک جمہوریہ ۔ اُتے ، ایہ فیڈریشن صرف فروری تو‏ں مئی 1918 تک ہی موجود سی ، جدو‏ں تِناں جماعتاں نے اسنو‏ں وکھ کرنے دا فیصلہ کيتا سی۔ اس دے نتیجے وچ ، مشرقی آرمینیا 28 مئی نو‏‏ں جمہوری جمہوریہ ارمینیا (ڈی آر اے) د‏‏ی حیثیت تو‏ں آزاد ہويا۔

 آرمینیائی جمہوری جمہوریہ 
بدقسمتی تو‏ں ، ڈی آر اے د‏‏ی مختصر آزادی جنگ ، علاقائی تنازعات ، ترک آرمینیا نال تعلق رکھنے والے مہاجرین د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے امیگریشن ، بیماری تے قحط دے خاتمے اُتے ختم ہوگئی۔ اس دے باوجود ، عثمانی حکومت کیت‏‏ی کارروائی تو‏ں خوفزدہ اینٹینٹ دا مقصد فنڈز تے ہور ذرائع تو‏ں نويں ریاست د‏‏ی مدد کرنا سی۔

جنگ دے خاتمے دے بعد سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں وکھ کرنے دا فیصلہ کيتا گیا۔ 10 اگست ، 1920 نو‏‏ں سیوریس وچ اتحادی طاقتاں تے سلطنت عثمانیہ دے وچکار دستخط کیتے گئے ، معاہدہ سیورس نے آرمینیہ جمہوریہ دے وجود نو‏‏ں ختم کرنے تے جمہوریہ نال تعلق رکھنے والے ارمینیہ نال تعلق رکھنے والے علاقےآں نو‏‏ں ملحق کرنے دا وعدہ کيتا۔ چونکہ ایہ نويں سرحداں امریکی صدر ووڈرو ولسن نے تیار کيت‏یاں سن لہذا عثمانی آرمینیا نو‏‏ں "ولسن آرمینیا" دے ناں سے وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ آرمینیا نو‏‏ں امریکی محافظ ریاست وچ تبدیل کرنے دے امکان اُتے وی غور کيتا گیا۔ اُتے ، اس معاہدے نو‏‏ں ترکی د‏‏ی قومی تحریک نے مسترد کردتا سی تے اس اُتے کدی عمل درآمد نئيں ہويا سی۔ مصطفیٰ کمال ( اتاترک ) د‏‏ی سربراہی وچ چلنے والی اس تحریک نے اس معاہدے نو‏‏ں ترکی دی جائز حکومت دا اعلان کرنے دے موقع دے طور اُتے استعمال کيتا تے استنبول وچ بادشاہت تے راجگڑھ کیت‏‏ی جگہ جمہوریہ انقرہ وچ رکھی ۔

1920 وچ ، آرمینیا تے ترکی جنگ کرنے لگے ، اک شدید تنازعہ جو الیگزینڈروپولیس ( 2 دسمبر ، 1920 ) دے معاہدے دے نال ختم ہويا۔ معاہدہ اسکندریہ نے آرمینیا نو‏‏ں اپنی فوج د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں اسلحے اُتے مجبور کرنے ، جنگ تو‏ں پہلے اس دے 50٪ تو‏ں زیادہ علاقے نو‏‏ں سنبھالنے اُتے مجبور کيتا ، سیوریس دے معاہدے دے ذریعہ اس دے حق وچ منسلک تمام علاقےآں نو‏‏ں ختم کردینا ۔ ايس‏ے وقت ، گیارھواں سوویت فوج ، جس دے ذریعہ گریگوری اورڈزونیکیڈزے د‏‏ی قیادت وچ ، نے 29 نومبر نو‏‏ں کاراوانسرائے (اب ایجیوان) وچ آرمینیا اُتے حملہ کيتا۔ 4 دسمبر نو‏‏ں ، آرڈزونیکیڈز دیاں فوجاں یریوان وچ داخل ہوئیاں تے جمہوریہ ارمینیہ غائب ہوئے گئياں۔

 سوویت آرمینیا 
1920 وچ ، آرمینیہ تے ترکی دے درمیان ترک - آرمینیائی جنگ (1920) وچ  تصادم ہويا ، اک شدید تنازعہ جو الیگزینڈروپولیس دے معاہدے دے نال اختتام پذیر ہويا جس دے ذریعے آرمینیاں نے اپنا بیشتر اسلحہ تے علاقہ ترکاں دے حوالے کردتا۔ ايس‏ے دوران ، آرمینیا اُتے ریڈ آرمی نے حملہ کيتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں دسمبر 1920 وچ آرمینیا وچ سوویت حکومت دا قیام عمل وچ آیا۔ کئی مہینےآں تک آرمینیائی قوم پرستاں نے ناگورنو-کاراباخ خطے اُتے قابو پالیا ، جو آخر کار کمیونسٹاں دے قبضے وچ سی۔ سابقہ آرمینی عہدیداراں (سوویت حکومت دے قیام دے سبب ختم کردتے گئے) دے ذریعہ ، معاہدہ اسکندریہ د‏‏ی ، نويں کمیونسٹ حکومت نے کدی توثیق نئيں کيتی۔

جارجیا تے آذربائیجان دے نال نال ، 1922 وچ ، ملک نو‏‏ں قلیل المدت ٹرانسکاکیشین سوویت سوشلسٹ جمہوریہ دے اک حصے دے طور اُتے ، سوویت یونین تو‏ں وابستہ کردتا گیا سی۔ اس دے بعد ترکی تے سوویت یونین دے وچکار معاہدہ کارس دے ذریعہ اسکندریہ د‏‏ی جگہ لے لی گئی۔ اس دے ذریعہ ، ترکی نے کارس ، اردخان تے ایدر علاقےآں د‏‏ی خودمختاری دے بدلے وچ صوبہ آئارا نو‏‏ں سوویت یونین دے حوالے کردتا۔ اج تک ، آرمینیا اس معاہدے نو‏‏ں جائز نئيں سمجھدا کیو‏ں کہ آرمینین اس وچ شریک نئيں ہوئے سن ۔ اُتے ، حالے تک آرمینیا نے انہاں صوبےآں د‏‏ی تشہیر نئيں کيت‏‏ی اے جو ترکی نو‏‏ں عبور کرچکے ني‏‏‏‏ں۔

ٹرانسکاکیشین سوویت جمہوریہ دا وجود 1922 تو‏ں 1936 تک سی ، جدو‏ں اسنو‏ں تن وکھ وکھ جمہوریہ وچ تقسیم کيتا گیا سی (ایس ایس آر آرمینیا ، ایس ایس آر آذربائیجان بشمول ناگورنو-کاراباخ ، تے ایس ایس آر جارجیا سمیت آرمینیائی خودمختار خطہ۔ آرمینی باشندےآں نے سوویت دور وچ نسبتا مستحکم دور دا لطف اٹھایا۔ اس ملک نو‏‏ں ماسکو تو‏ں دواواں ، خوراک تے ہور سامان ملیا سی ، تے سلطنت عثمانیہ دے آخری سالاں دے برعکس کمیونسٹ تسلط اک غلاف سی۔ ایہ صورتحال چرچ دے لئی مشکل سی ، جو سوویت راج دے تحت لڑدا سی۔ لینن د‏‏ی موت دے بعد ، اسٹالن نے سوویت یونین دا کنٹرول سنبھال لیا تے آرمینیاں دے لئی اک خوفناک تے خوفناک دور د‏‏ی تجدید کيتی۔ ہور نسلی اقلیتاں تے ایتھ‏ے تک کہ خود روسیاں د‏‏ی طرح ، انہاں نے وی اسٹالن د‏‏ی وڈی صفائی دا تجربہ کيتا۔ دس ہزار آرمینی باشندےآں نو‏‏ں پھانسی دتی گئی یا ملک بدر کيتا گیا۔ اس خدشے وچ کمی واقع ہوئی جدو‏ں 1953 وچ اسٹالن د‏‏ی موت ہوگئی تے نکیندا خروشیف اس ملک دا نئا وزیر اعظم بنیا۔

 آزادی 
80 د‏‏ی دہائی وچ گورباچوف دا اقتدار ، اس خطے تو‏ں ناگورنو کاراباخ http://www.nkrusa.org/ سلسلے وچ ارمینیا تے آذربائیجان دے درمیان کشیدہ تعلقات د‏‏ی خصوصیات ا‏‏ے۔

1991 وچ  ، آرمینیائی سوویت سوشلسٹ جمہوریہ نے باضابطہ طور اُتے اپنی آزادی دا اعلان کيتا۔ 1992 وچ  آرمینیا نے ، قراقب د‏‏ی حمایت تو‏ں ، آذربائیجان دے خلاف کھلی جنگ دا اعلان کيتا http://www.president.az/ ، جس نو‏‏ں ترکی د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ اس جنگ وچ چیچن دے جنگجوواں تے افغان محدثین شامل سن ، اس دے باوجود آرمینیا نے آرچک نو‏‏ں آزاد کرانے تے انہاں علاقےآں اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہوگئے جو اک سیکیورٹی کورڈ دی حیثیت تو‏ں تاریخی طور اُتے اس نال تعلق رکھدے سن ۔ جنگ دا اختتام روس دے ثالثی دے نال 1994 وچ ہويا۔ تب تو‏ں ، آرمینیا تے اس دا ہمسایہ ملک یوروپ وچ سلامتی تے تعاون د‏‏ی تنظیم دے ذریعہ امن دے لئی گل گل کر رہیا ا‏‏ے۔ ریاست قراقب حالے تک غیر یقینی طور اُتے طے شدہ اے تے مکمل قرار داد نہ ملنے د‏‏ی وجہ تو‏ں دونے ملکاں د‏‏ی معیشت نو‏‏ں نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ اُتے ، اعلیٰ برخاستگی دے باوجود ، آرمینیا متعدد معاشی اصلاحات نافذ کرنے وچ کامیاب رہیا اے تے 2006 وچ ، دنیا د‏‏ی 27 ويں "معاشی طور اُتے آزاد ریاست" دے طور اُتے درجہ دتا گیا سی۔ یورپ ، مشرق وسطی ، تے دولت مشترکہ دے آزاد ریاستاں دے نال اس دے تعلقات نے ارمینی تجارت نو‏‏ں ودھنے د‏‏ی اجازت دی۔ گیس ، تیل تے ہور توانائی دے ذرائع دو وڈے چینلز دے ذریعے موصول ہُندے نيں: ایران تے جارجیا ، جس دے نال آرمینیا دے اچھے تعلقات ني‏‏‏‏ں۔

 حوالے 

 باہرلے جوڑ 

 http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Asia/Amenia/_Texts/KURARM/home.html
 http://www.newadvent.org/cathen/01736b.htm
 http://www.armeniapedia.org/index.php؟title= آرمینیہہسٹری
 آرمینیکا آرگ۔ آرمینیا د‏‏ی تریخ

 Arak29 Origins of Armenian people (Arm.) 
 Arak29 Origins of Armenian people (Eng.) 
 History of Armenia (book by Vahan Kurkjian)
 Armenia at Livius.Org  (ancient history)
 "History of Armenia, by Father Michael Chamich; from B. C. 2247 to the Year of Christ 1780, or 1229 of the Armenian Era", from 1827, via the World Digital Library
 Armenian Historical Sources (by Robert Bedrosian)
 Armenia and the Pontus (by Dicran E. Siramarc)
 Rulers.org — Armenia list of rulers for Armenia
 Background Note: Armenia
 Minasyan, Sergey: "Armenia’s Attitude Towards its Past: History and Politics" in the Caucasus Analytical Digest No. 8
 Ter-Gabrielyan, Gevorg: "The Archeology of Future Literature: Digging out Prose from Independent Armenia’s History" in the Caucasus Analytical Digest No. 14

گٹھ:آرمینیا دی تریخ
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:تریخ مغربی ایشیا
گٹھ:تریخ یوریشیا