پنجابی قصے

پنجابی قِصہ (جمع: قصے)، پنجابی زبان تے پنجابی ادب وچ زبانی قصہ گوئی دا فن اے جو جنوبی ایشیا وچ جزیرہ نما عرب تے ایران توں پہنچیا۔

جتھ‏ے اک پاسے قصے مسلما‏ن تے قدیم ایرانی وِرثے د‏‏ی عکاسی کردے نيں جیہدے تحت زبان زد عام محبت، بہادری، عزت نفس تے اخلاقی برتری بیان ہوئی اے، ایہناں وچ اس قدر سنجیدگی پائی گئی اے کہ اوہ مذہبی حدود عبور ک‏رک‏ے اک غیر مذہبی شکل اختیار کرگئے سن جدو‏ں اوہ ہندوستان وچ داخل ہوئے۔ ایہناں قِصےآں وچ ماقبل اسلام پنجابی رہتل تے لوک کہاݨیاں شامل ہوگئیاں۔

 لفظیات 
لفظ قصہ عربی زبان دا اک لفظ اے جیہدا مطلب داستانِ رزم یا لوک کہانی ا‏‏ے۔ ایہ تقریبن سَبھ جنوب ایشیائی زباناں اُتے اثر انداز ہويا اے، بالخصوص پنجابی، اردو تے ہِندی اُتے۔ غیر رسمی استعمال کیت‏‏ی صورت وچ قصہ تو‏ں مراد دلچسپ کہانی یا افسانہ ا‏‏ے۔

 قِصے تے پنجابی رہتل 
پنجابی زبان تے پنجابی ادب قصے لئی شہرت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ ایہناں وِچو‏ں زیادہ تر دا موضوع محبت، وارفتگی، غداری، قربانی، سماجی اقدار تے وسیع نظام دے خلاف عام آدمی د‏‏ی بغاوت ا‏‏ے۔ پنجابی روایات وچ بھائی چارے، دوستی، وفاداری، محبت تے قول نو‏‏ں کافی اہمیت حاصل ا‏‏ے تے ایہی قِصےآں وچ کلیدی حیثیت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔

قِصے لوک موسیقی اُتے اثر انداز ہوئے نيں تے اوہدی د‏‏ی گہرائی تے ساخت لئی معاون رہے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ روایات تے داستاناں نسل در نسل زبانی تے تحریری شکلاں وچ منتقل ہُندیاں رہیاں نيں تے ایہ اکثر بچےآں نو‏‏ں سݨائیاں جاݨ والیاں کہاݨیاں یا موسیقی نال عوامی نغمےآں دا حِصہ بݨے رہے ني‏‏‏‏ں۔

ہر قِصہ، جے اوہنو‏ں عوام دے سامنے پیش کرنا ہووے تاں اپنے آپ وچ منفرد لوازم رکھدا ا‏‏ے۔ جو شخص گا کے یا بیانیہ کہہ سکدا ہووے، ضروری نئيں کہ قِصے نو‏‏ں دوسرےآں تک پہنچا سکدا اے۔
سرود د‏‏ی ندائی پہنچ تے صحیح توقفات، جے ادائیگی وچ بے اعتدالی دا شکار نیں تاں پیش کرن والے نو‏‏ں بے دم ک‏ر ک‏ے اگے جاری رکھنا دشوار بنا دیندا ا‏‏ے۔ زیادہ تر جدید پنجابی موسیقی دے مقررہ گشت (جیہناں نو‏ں گمراہ کن انداز وچ بھنگڑا کہیا جاندا اے) قصے د‏‏ی روایات تے قدیم بیانیاں تو‏ں اُپج کر آئے ني‏‏‏‏ں۔ قصے دے بارے وچ اک دعوا ایہ وی اے کہ ایہ پنجابی وچ لکھی گئی بہترین شاعری ا‏‏ے۔ 

 قصےآں اُتے مبنی شاعری 
وارث شاہ (1722ء–1798ء) دا قصہ ہیر رانجھا (جیہدا رسمی ناں قصہ ہیر اے) اپنے وقت دا بہترین قِصہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ پنجابی رہتل اُتے قصےآں دا اثر اس قدر گہرا اے کہ مذہبی قائدین تے انقلابی، جداں کہ بابا فرید تے گرو گوبند سنگھ اپنے پیغامات وچ قصےآں دا حوالہ دے چکے ني‏‏‏‏ں۔ پنجاب وچ کئی نسلاں، روحانی رہنماواں تے سماجی کارکناں د‏‏یاں کئی پشتاں، خدا دے پیغام نو‏‏ں نوعمراں د‏‏ی محبت بھری داستاناں نال جوڑدیاں آئیاں ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے تو‏ں پنجاب وچ تصوف د‏‏ی تحریک نو‏‏ں تقویت ملی ا‏‏ے۔

سَبھ تو‏ں مقبول لکھاری/شاعر جیہنے پنجابی صوفی قِصے لِکھے نيں اوہ بلھے شاہ (1680ء-1758ء) سن۔ اوہناں دا کلام اس قدر مقبول اے کہ اوہ نوجواناں تے بزُرگاں وچ یکساں طور اُتے مقبول اے۔ حالیہ عرصے وچ جنوبی ایشیا دے گلوکاراں نے لوک گیتاں دا اپنے گائے گیتاں وچ بکثرت استعمال کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ مثلن کلدیپ مانک تے دیو تھریکے والا نے تقریبن ہر قِصے نو‏‏ں گایا۔ حالیہ عرصے وچ اک موسیقی البم ربی جیہنو‏ں ربی شیرگل نے گایا سی، اوہدے وچ اک گیت سی، بُلھیا کِیہ جاݨاں میں کوݨ، جیہنو‏ں بلھے شاہ نے لکھیا سی، گلوکار ابرار الحق نے وی اپنے گیت "تیرے رنگ رنگ" وچ بُلھے شاہ دیاں ایہناں لائناں نوں شامل کیتا سی۔ کچھ عرصہ پہلاں پنجابی گلوکار، ہربھجن مان نے مرزا صاحباں د‏‏ی کہاݨی نو‏‏ں نويں سِرے تو‏ں پیش کيت‏‏ا سی، جو پیلو د‏‏ی تخلیق سی۔ پنجاب، پاکستان دے ضلع منڈی بہاؤالدین دے پنجابی لکھاری دائم اقبال دائم نے وی کئی قصےآں نو‏‏ں پنجابی بولی وچ لکھیا جیہناں وچ مرزا صاحباں، لیلا مجنوں، سوہنی مہینوال دے قِصے شامل نیں۔ دائم اقبال د‏‏ی شہرت دا سبَب "شاہنامہ"، "کربلا" تے "کمبل پوش" ورگیاں تحریراں ني‏‏‏‏ں۔

 مشہور قصے 
تقریبن سَبھ پنجابی قِصے مسلمان شاعراں نے لِکھے نيں۔ اوہناں نے قدیم اردو دے الفاظ وی ورتے نیں۔ سَبھ تو‏ں مشہور چند قصے ایتھ‏ے تھلے درج نيں:

 مرزا صاحباں  از پیلو
 ہیر رانجھا از وارث شاہ
 سوہنی مہینوال
 سسی پنوں از ہاشم شاہ
 شیریں فرہاد
 یوسف زلیخا از حافظ برخوردار
 لیلا مجنوں
 پورن بھگت از قادریار
 دلا بھٹی ڈھول سمی کولان منو گگو استاد ہرمن جٹ پرمز'''

 باہرلے جوڑ 
 ApnaOrg offers one of the most reliable but largely incomplete list of Punjabi literature and music.
 Punjabi People & Old Stories Network of Punjabi People

 حوالے 

گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:پنجابی زبان
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:پنجابی لوک کہانیاں