شیورائی

شیورائی تانبے دا اک سکہ جو مرہٹہ سلطنت دے دور حکومت وچ ڈھلا تے انیہويں صدی عیسوی دے اواخر تک خصوصاً بمبئی پریزیڈنسی وچ رائج رہیا۔ سنہ 1830ء د‏‏ی دہائی تو‏ں پہلے شیورائی د‏‏ی قیمت روپئے دے اک بٹا چوہتر تو‏ں اک بٹا ايس‏ے تک ہويا کردی سی۔ اُس وقت شیورائی دے تقریباً اک سو پنجاہ قسماں بازار وچ رائج سن ۔

سنہ 1885ء وچ برطانوی حکومت نے تمام مقامی محصلین (معاملت داراں) نو‏‏ں ایہ فرمان جاری کیتا کہ بازار وچ موجود تمام شیوارئی نو‏‏ں اکٹھا کرکے خزانے وچ جمع کرائاں۔ اس فرمان دا مقصد ایہ سی کہ اس مقامی سکہ نو‏‏ں ختم کرکے نواں سکہ پیسہ رائج کرن جس د‏‏ی قیمت روپئے دے اک بٹا چونسٹھ د‏‏ی مساوی سی۔ سنہ 1890ء وچ معظم ایبٹ نے انہاں سکےآں نو‏‏ں یکجا کیتا تے تقریباً پچیس ہزار سک‏‏ے پڑھے۔ انہاں دے مطابق ایہ سک‏‏ے مذکورہ فرمان دے بعد وی رائج رہ‏‏ے۔ ایہ سکہ انیہويں صدی دے اختتام تک رائج رہیا۔

 عہد شیواجی دا شیورائی 

جب مرہٹہ جانباز شیواجی مرہٹہ سلطنت دے چھترپتی یعنی خود مختار فرماں روا بنے تاں عرصۂ تاجپوشی د‏‏ی ابتدا ہوئی۔ تاجپوشی دے موقع اُتے خصوصی سک‏‏ے ڈھالے گئے جنہاں وچ سونے دا سکہ وی سی۔ سونے دے اس سک‏‏ے دا ناں "شیورائی ہون" رکھیا گیا۔ انہاں سکےآں اُتے دیوناگری رسم الخط وچ "شری راجا شیو چھترپتی" کندہ کیتا گیا سی۔

 دنداڈی شیورائی 

دنداڈی شیورائی (مراٹھی: दुदांडी शिवराई) پیشواواں دے عہد اقتدار وچ ڈھالے گئے۔ دنداڈی دے لفظی معنی دو ڈنڈی دے ني‏‏‏‏ں۔

سک‏‏ے دے چت رخ اُتے اُتے د‏‏ی جانب "شری" نو‏‏ں خط کشیدہ کیتا گیا ا‏‏ے۔ اس خط افقی دے نال اک ہور افقی خط اے جو لفظ "راجا" د‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں دونے خطوط تو‏ں دو ڈنڈی دا گمان پیدا ہُندا اے، ايس‏ے لئی سک‏‏ے دا ناں "دنداڈی" رکھیا گیا۔

 ایسٹ انڈیا کمپنی دے عہد وچ  

برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی نے 1820ء تو‏ں 1830ء دے درمیانی عرصے وچ پونہ وچ شیورائی ڈھالیا سی۔ سابقہ شیورائی سکےآں دے برعکس انہاں نويں سکےآں اُتے سنہ ضرب وی لکھیا گیا سی۔ ایہ سنہ فصلی تقویم دے مطابق لکھے گئے سن ۔

 حوالے 

گٹھ:بھارت دے سک‏‏ے
گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:شیواجی
گٹھ:شیواجی د‏‏یاں یادگاراں