معروف بن خربوذ

مَعروفِ بنِ خَرَّبوذ، امام باقر (ع) تے امام جعفر صادق  دے اصحاب وچ تو‏ں نيں ہور انہاں دا شمار اصحاب اجماع تے پہلے فقہائے شیعہ وچو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ مکہ وچ پیدائش د‏‏ی وجہ تو‏ں مکی مشہور ني‏‏‏‏ں۔ معروف انہاں راویاں وچو‏ں نيں جو اہل سنت تے شیعہ دے نزدیک موثق ني‏‏‏‏ں۔
 نسب 

مَعروفِ بنِ خَرَّبوذ مکی آل عثمان بن عفان دے موالیاں وچو‏ں سن ۔ ابن حجر، رہتل الرہتل، ج۱۰، ص۲۳۰. ايس‏ے وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں قرشی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔طوسی، رجال، ص۳۱۱. سفیان بن عیینہ نے انہاں دے والد دا ناں مُسکان ذکر کيت‏‏ا اے لیکن مِزّی اسنو‏ں درست نئيں مندا ا‏‏ے۔عزیزی و دیگران، راویان مشترک، ج۲، ص۸۷۱.
معروف پہلی ہجری دے دوسرے پنجاہ سالاں وچ مکہ وچ پیدا ہوئے۔ نوجوانی تے جوانی دا دور ايس‏ے شہر وچ گزاریا۔

شیخ طوسی نے اپنی رجالی کتاب وچ اک مرتبہ انہاں نو‏ں امام سجاد دے اصحاب وچ تے کدی امام باقر  تے امام جعفر صادق (ع) دے اصحاب وچو‏ں کہیا اے ۔طوسی، رجال، صص ۳۱۱، ۱۴۵، ۱۲۰ سید ابوالقاسم خوئی د‏‏ی تحقیق دے مطابق ایسا ہونا بعید نئيں اے تے شیخ د‏‏ی گل دوسرےآں د‏‏ی نسبت اس معنا وچ زیادہ دقیق اے کہ معروف امام سجاد (ع) دے زمانے وچ موجود سن لیکن انہاں دا علمی مقام امام باقر و امام صادق دے زمانے د‏‏ی مانند نئيں سی۔خویی، معجم‌ الرجال، ج۱۸، ص۲۳۰.

 علم رجال وچ مقام 
معروف بن خربوذ اصحاب اجماع وچو‏ں نيں تے اہل سنت تے شیعاں دے انہاں راویاں وچو‏ں نيں جنہاں دے متعلق دونے فریق وثاقت دے قائل ني‏‏‏‏ں۔ برقی، کشی،طوسی، اختیار معرفۃ الرجال، ج۲، ص۴۷۱. شیخ طوسی،طوسی، رجال، صص ۳۱۱، ۱۴۵، ۱۲۰ مامقانی،مامقانی، تنقیح المقال، ج۳، ص۲۲۷. و خوئی خوئی، معجم‌الرجال، ج۱۸، ص۲۲۸. جداں ماہرن علم رجال تے دیگران نے اپنی کتاباں وچ انہاں دتی وثاقت د‏‏ی تاکید د‏‏ی ا‏‏ے۔

اسی طرح ابن حجر،ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۱۰، ص۲۳۰ ابن حبان تے ذہبیذہبی، میزان الاعتدال، ج۴، ص۱۴۴. جداں علمائے اہل سنت انہاں نو‏ں موثق سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔

کشی معروف نو‏‏ں امام باقر (ع) و امام صادق (ع) دے انہاں اصحاب وچو‏ں سمجھدے نيں، جنہاں د‏‏ی بزرگی و فقاہت اُتے شیعہ فقہا و علما اتفاق نظر تے اجماع دے قائل ني‏‏‏‏ں۔ سب انہاں د‏‏ی منزلت تے احترام دے معتقد ني‏‏‏‏ں۔طوسی، اختیار معرفت الرجال، ج۲، ص۵۰۷.

اگرچہ کشی نے انہاں د‏‏ی مذمت وچ اک روایت نقل کيتی اے لیکن احمد بن موسی آل‌ طاووس، مامقانی تے ابو القاسم خوئی جداں بوہت سارے علما نے اس د‏ی سند وچ اشکال کيت‏‏ا اے حسن بن زین الدین (صاحب معالم)، التحریر الطاووسی، ص۵۶۱. و یا دلالت دے لحاظ تو‏ں اس روایت نو‏‏ں معروف بن خربوذ دے ضعف اُتے تمام نئيں سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔مامقانی، تنقیح المقال، ج۳، ص۲۲۸.خوئی، معجم‌الرجال، ج۱۸، ص۲۲۸.

 مشائخ تے رُوات 
 مشائخ 
معروف بن خربوذ دا ناں ۱۱ تو‏ں زیادہ روایات د‏‏ی سند وچ آیا اے، اوہ بلا واسطہ امام سجاد، امام باقر تے امام صادق (ع) سمیت ابوالطفیل عامر بن واثلہ، حکم بن مستوردخوئی، معجم‌الرجال، ج۱۸، ص۲۳۱-۲۳۰. ہور بشیر بن تیم تے محمد بن عمرو بن عتبہ، تو‏ں روایت نقل کردے ني‏‏‏‏ں۔
جن افراد نے انہاں تو‏ں روایت نقل کيتی انہاں وچو‏ں بعض افراد دے ناں درج ذیل نيں:
 روات 

 ابو داود طیالسی
 عبید بن معاذ
 حنان بن سَدیر صیرفی
 وکیع بن جراح
 عبداللہ بن سنان
 مالک بن عطیہ
 ربیع مسلی
 عثمان بن رشیدسبحانی، موسوعہ الطبقات الفقہا، ج۱، ص۵۳۱

 وفات 

معروف بن خربوذ د‏‏ی موت تریخ تے مقام وفات دے متعلق کوئی معلومات نئيں ا‏‏ے۔

صرف ذہبی نے کتاب (تریخ الاسلام و وفیات المشاہیر و الاعلام) وچ انہاں د‏‏ی وفات 141۔160 قمری دے درمیان ذکر کيتی ا‏‏ے۔ذہبی، تریخ الاسلام، ج۹ (حوادث وفیات 141۔160 ھ)، ص۶ ۲۴. معروف دے متعلق کشی د‏‏ی روایات تو‏ں ایہ استنباط ہُندا اے کہ سال 144 ق وچ عبد اللہ محض دے اسیر ہونے دے بعد زندہ سن ۔طوسی، اختیار معرفۃ الرجال، ج۲، ص۴۷۲.

 متعلقہ مضامین 
 اصحاب اجماع

 حوالے 

 مآخذ 

 ابن حجر، احمد بن علی، رہتل الرہتل، دارصادر.
 ابو منصور، حسن بن زین الدین (صاحب معالم)، التحریر الطاووسی، مکتبہ آیت اللہ العظمی مرعشی نجفی، قم، ۱۴۱۱ق.
 خوئی، ابو القاسم، معجم الرجال الحدیث، دارالزہرا، بیروت.
 ذہبی، محمد بن احمد، تریخ الاسلام و وفیات المشاہیر و الاعلام، دارالکتاب العربی، ۱۴۱۱ق.
 ذهبی، محمد بن احمد، میزان الاعتدال فی نقد الرجال، دارالمعرفہ، بیروت، لبنان.
 سبحانی، جعفر، موسوعہ طبقات‌الرجال، موسسہ امام صادق، قم، ۱۴۱۸ ق.
 طوسی، ابی جعفر، اختیار معرفۃ الرجال (رجال کشی)، موسسہ آل البیت لاحیاء التراث.
 طوسی، ابی جعفر، الرجال الطوسی، موسسہ نشر اسلامی، ۱۴۱۵ق.
 عزیزی، حسین و پرویز رستگار و یوسف بیات، راویان مشترک، بوستان کتاب، قم، ۱۳۸۰ش.
 مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال، مطبعہ المرتضویہ، نجف اشرف، ۱۳۵۲ق، افست انتشارات جہان، تہران.



گٹھ:اصحاب اجماع
گٹھ:اصحاب امام محمد باقر
گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق
گٹھ:شیعہ
گٹھ:شیعہ شخصیتاں