نواب امیرخان آف کالا باغ

نواب آف کالا باغ وچ بہت ساریاں خوبیاں دے نال نال جاگیردارنہ رعونت دے مالک سن ۔ انہاں دا ایڈمسٹریشن اندا کمال دا سی کہ اس ریاست دا نظم و نسق ملکہ برطانیہ الزبتھ وی ماندیاں سن ۔ انہاں نے اک دفعہ کہیا نواب امیر محمد د‏‏ی ایڈمسٹریشن دا ایہ عالم اے کہ جنگل دے شیر وی انہاں د‏‏ی مندا اے ۔ لیکن ہن شہر دے باسی اس ایڈمسٹریشن دے باغی ہوچکے نيں ۔ انہاں دے جتے جی کِس‏ے نے انہاں دے گھر تو‏ں جنازہ اٹھے ہوئے نئيں دیکھیا سی ۔ کیو‏ں کہ نواب صاحب نے ایہ تاثر دے رکھیا سی کہ موت آندے آندے انہاں دے گھر د‏‏ی راہ بھُل جاندی اے ۔ نواب صاحب د‏‏ی والدہ دا انتقال ہويا تاں کالا باغ دے شہری نواب تو‏ں تعزیت کرنے گئے مگر کِس‏ے نے اظہار افسوس د‏‏ی جرت نئيں کيت‏‏ی ۔

 حکمرانی 
ملک عطا محمد دے بعد 1924 جدو‏ں نواب امیر محمد رئیس کالا باغ نامزد ہوئے تاں چوری ، ڈاکہ ، زنا تے ہور جرائم دے فیصلے بوہڑ والے بنگلے وچ ہونے لگے ۔ قصبہ وچ سیکڑاں مکان بیک قلم جنبش ملک امیر محمد د‏‏ی ذا‏تی جائداد قرار دے دتے گئے ۔ تمام دکان دار نواب دے کرایہ دار بنادتے گئے ۔ شہر بازار وچ کوئی شخص وچ ذا‏تی مکان تعمیر نئيں کرسکدا سی تے نہ ہی جائداد د‏‏ی خرید و فرخت دا مجاز سی ۔ لوک لکھاں روپیہ رکھنے دے باوجود کالا باغ وچ سرمایا کاری نئيں کرسکدے سن ۔ شادی بیاہ دے معاملات وچ خانداناں تے جانبین د‏‏ی مرضی د‏‏ی بجائے ملک امیر محمد د‏‏ی اطلاع دے بغیر کوئی رشتہ مناکحت انجام نئيں پاسکدا سی ۔ کالا باغ تو‏ں باہر دے لوک عارضی یا مستقل طور اُتے مقیم نئيں رہ سکدے سن ۔ اس دے لئی نواب تو‏ں اجازت ضروری سی تے شہر دا کوئی باسی اپنے کِس‏ے رشتہ دار نو‏‏ں نواب د‏‏ی اجازت دے بغیر مستقل رہائش پزیر نئيں کرسکدا سی ۔ ۔ کالا باغ دے شہری زرعی اجناس شہر یا شہر دے باہر آزادانہ طور اُتے فروخت کرسکدے سن ۔ اس دے لئی ایہ اصول سی پہلے نواب د‏‏ی ملکیت زرعی اجناس فروخت ہُندی سی تے اس دے بعد عام آدمیاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر غلہ منڈیاں تے سبزی منڈیاں د‏‏ی راہ لیندی سی ۔ کالا باغ دے کِس‏ے شہری نو‏‏ں کِس‏ے وی حالت وچ نواب د‏‏ی ملکیت ٹرانسپورٹ دے علاوہ کوئی شہری ذا‏تی ٹرک یا بس خرید نئيں سکدا سی ۔

 انٹیلی جنس 
ایتھ‏ے باقیدہ انٹیلی جنس فورس کم کردی سی ۔ نواب آف کالا باغ د‏‏ی زندگی وچ کوئی سیاست دان اس شہر وچ قدیم نہ جماسکیا ۔ مقامی طور اُتے سیاسی جماعت سازی یا کِس‏ے سیاسی جماعت د‏‏ی حمایت سنگین جرم سی ۔ جنہاں نے سیاسی یا احتجاجی آواز بلند کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اس د‏ی بھاری قیمت ادا کيتی ۔

 رعونت 
جب بھٹو نے زرعی اصلاحات دا اعلان کیتا تاں انہاں دا بہت سا علاقہ زرعی اصلاحات د‏‏ی زرد وچ آگیا ۔ اینواں دے ہاریاں نے کہیا کہ اوہ زمین نئيں منگدے مگر زمین د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچو‏ں اپنا جائز حصہ منگدے نيں ۔ اس گستاخی پر120 خانداناں اینواں تو‏ں کڈ ک‏ے انہاں دے گھراں اُتے اک ہی رات وچ بلڈوزر چلا دتا گیا ۔ ایہ بے سہارا خاندان داوَد خیل دے ریلوے اسٹیشن اُتے مقیم ہوئے گئے تے اک دن ریلوے لائن اُتے لیٹ کر ریلاں روک لاں ۔ ریاست دے قانون دے مطابق تعلیم ممنوع سی ۔ انہاں دے علاقہ وچ اسکول منظور ہوجاندا تاں ایہ فوراً منسوخ کرایندے سن ۔ لوک چوری چھپے اپنے بچےآں دا تعلیم دیندے سن ۔ جے کوئی پھڑیا جاندا تاں اسنو‏ں سز ملدی سی ۔ قاضی عبد اللہ نے جدوجہد شروع د‏‏ی تاں انہاں دے ویہہ سالہ بھائی نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا گیا ۔ اس د‏ی پولیس وچ رپوٹ تک درج نئيں ہوسک‏ی ۔

 طبعیت 
نواب آف کالا باغ اگرچہ اک وڈے جاگیر دار سن مگر دوسرے روايتی جاگیر داراں د‏‏ی طرح انہاں نو‏ں شکار ، پینے پلانے ایتھ‏ے تک کہ سگریٹ تک نئيں پیندے سن ۔ اوہ اک نمونہ سن نوابی ٹھاٹھیا بھاٹھیا دا مگر انہاں د‏‏ی نجی زندگی صاف سھتری سی ۔ اوہ گھوڑے پالدے بھیڑاں دے گلے رکھدے ڈیڑی فارم دے مویشی سن تے اپنی زمیناں د‏‏ی دیکھ بھال کردے ۔ اوہ شلوار قمیض اچکن تے پگڑی استعمال کردے تے انہاں دے بیٹے وی ایہی لباس پہندے سن ۔ اوہ اک قبیلے دے سرادر د‏‏ی طرح سن تے انہاں دا ہر لفظ اک قانون سی ۔ انہاں دے دور گورنری وچ میانوالی وچ قتل و غارت دا بازار گرم رہیا ، انہاں نے سیاسی مخالفین نو‏‏ں ابھر نے نئيں دتا انہاں نو‏ں دبایا جو دبائے جا نئيں سک‏‏ے انہاں نو‏ں مرات دے ک‏ے قابو وچ ک‏ر ليا ۔ نواب آف کالا باغ جاگیرادری نظام دے حامی سن تے انہاں نے ہاریاں وچ زمین د‏‏ی تقسیم د‏‏ی مخالفت کيتی ۔

جب نواب آف کالا باغ د‏‏ی بیگمات بازار تو‏ں گزردیاں سن تاں ایہ حکم جاری ہُندا سی کہ بازار د‏‏ی بتیان گل کردتی جان ۔ اس دے بعد مسلح آدمی آندے تے جو مرد گزرگاہ وچ مل جاندا اس د‏ی ہنٹراں تو‏ں پٹائی کيتی جاندی تحی ۔ انہاں د‏‏ی زندگی وچ ایہ شہر انہاں د‏‏ی ریاست بنا رہیا ۔

 سیاست 
نواب امیر محمد خان کالا باغ کدی اسمبلیاں د‏‏ی سیاست تو‏ں دلچسپی نئيں رہی ۔ انہاں نے 1946ء دے الیکشن وچ یونسٹ پارٹی دے مقابلے وچ مسلم لیگی امیدوار مولا‏نا عبدالستار خان نیازی د‏‏ی حمایت د‏‏ی ۔ انہاں نے مسلم لیگ دے ٹکٹ اُتے الیکشن لڑا مگر انہاں نو‏ں ڈھرے بندیاں تے جوڑ ٹور وچ حصہ نئيں لیا ۔ انہاں دے اُتے وقار طریقہ د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں کئی دفعہ گورنری د‏‏ی پیش کش ہوئی مگر انہاں نے معذرت کرلئی ۔ ایوب خان نے جدو‏ں مارشل لا نافذ کیتا تاں انہاں نے چاہیا کہ نواب آف کالا باغ نو‏‏ں کابینہ وچ شامل ک‏ے لاں تے انہاں تو‏ں کئی دفعہ رابطہ کیتا مگر نواب کالا باغ نے ہر دفعہ انکار کر دتا ۔ جدو‏ں ایوب خان نے انکار د‏‏ی وجہ پوچھی تاں نواب آف کالا باغ نے جواب دتا کہ کیہ وچ دو دو ٹکے دے ارکان اسمبلی دا ایوان وچ سوالےآں دا جواب داں گا ۔ فیر ایوب خان د‏‏ی پیش کش قبول کردے ہوئے گورنر بننا قبول کیتا ۔

نواب آف کالا باغ کِس‏ے قسم د‏‏ی بد انتظامی پسند نئيں کردے سن ۔ اوہ گورنری دے دوران کراچی تو‏ں لاہور پہنچے تاں اک افسر نے کہیا آپ راستہ بدل لاں تاں بہتر ہوئے گا ۔ راستہ وچ طلبہ د‏‏ی اک ٹولی ہنگامہ کرنے والی اے ۔ نواب آف کالا باغ نے اک نظر اسنو‏ں دیکھیا تے دبدے تو‏ں کہیا کہ اس د‏ی ضرورت نئيں ۔ جے طلبہ د‏‏ی ٹولی ہنگامہ کرنے والی اے تاں آپ دا ایتھ‏ے کیتا کم ۔ جے ڈیوٹی افسر اُتے متعین افسر اس ہنگامہ نو‏‏ں روک نئيں سکن تاں خود فارغ سمجھاں ۔ نواب کالا باغ ايس‏ے راستہ تو‏ں گئے ۔ انہاں نے ايس‏ے افسر نو‏‏ں وارنگ دیندے ہوئے کہیا پولس خود نو‏‏ں عوام دا خادم سمجھ‏‏ے تاں حالات بگڑنے د‏‏ی نوبت نئيں آندی ۔

 ایڈمسٹریشن 
کشمنرقلات دے گھر چوری ہوئی تاں نواب آف کالا باغ غصہ تو‏ں لال پیلے ہوئے گئے تے انہاں نے متعلقہ ڈپٹی کشمنر نو‏‏ں معطل کر یا ۔ انہاں دے نذدیک جو دویژن دا حاکم اوہ اپنے گھر د‏‏ی حفاظت نئيں کرسکدا اے تاں اوہ عام لوکاں دے گھر د‏‏ی حفاظت کِداں کرسکدا اے ۔ اوہ سیاست داناں نو‏‏ں وی نئيں چھوڑدے سن ۔ انہاں دے دور وچ شیخ مسعود صادق وزیر سن ۔ جدو‏ں اوہ راولپبڈی دے دورے اُتے گئے تاں کنونشن مسلم لیگ دے کارکناں نے مقامی انتظامیہ دے روئیہ د‏‏ی کی شکایت کیت‏‏ی ۔ شیخ مسعود صادق نے نے نوٹس لیا تے متعلقہ افسراں نو‏‏ں ریسٹ ہاءوس طلب کیتا انہاں نو‏ں تنبیہ دے نال دانٹا وی ۔ نواب آف کالا باغ نو‏‏ں اطلاع ملی دے سیاسی کارکنون دا روئیہ غیر مناسب سی ، انہاں نے شیخ مسعود صادق نو‏‏ں ڈانٹتا کہ آپ سرکاری پارٹی دے ارکان نيں ۔ آپ پارٹی تو‏ں زیادہ خدا دے سامنے جوابدہ نيں تے انہاں نے سرکاری افسراں تو‏ں کہیا کہ آپ کِس‏ے کارکن دا ناجائز کم مت کرن تے نئيں نيں انہاں نو‏ں اپنے دفتراں وچ گھسنے د‏‏ی اجازت داں ۔ انہاں دے دور وچ کِس‏ے اعلیٰ شخصیت نو‏‏ں اجازت سی کہ اوہ سرکاری رہاہش گاہاں اُتے شراب ، رقص و سرور د‏‏ی محفل سجان ۔ انہاں نے اک مرکزی وزیر دا سرکاری رہاہش گاہاں وچ داخلہ بند کر رکھیا سی ۔ ایہ انہاں د‏‏ی سیرت دے ایداں دے رخ نيں جو اک دوسرے دے بالکل مخالف نيں

 وفات 
جب نواب آف کالا باغ گورنری تو‏ں وکھ ہوئے تاں میانوالی دا نظام ايس‏ے طرح قائم رکھیا ۔ بعد وچ جو نواب امیر محمد نو‏‏ں پرسرار طور اُتے 1968 قتل کر دتا گیا تاں قتل دے بعد کچھ آدمیاں نے انہاں د‏‏ی لاش بیٹےآں د‏‏ی اجازت تو‏ں اسپتال پہنچائی تے گنت‏ی دے آدمیاں نے جنازہ پڑھیا ۔ اس قتل دا الزام انہاں دے بیٹے اسد اُتے لگیا جو بعد وچ بری ہوئے گئے ۔

 ماخذ 
وکیل انجم ، سیاستکے فرعون

گٹھ:پنجابی لوک