اختر حسین رائے پوری

ڈاکٹر اختر حسین رائے پوری (پیدائش: 12 جون 1912ء- وفات: 2 جون 1992ء) پاکستان دے نامور ترقی پسند نقاد، ماہرِ لسانیات، افسانہ نگار تے مترجم سن جو اپنی خود نوشت سوانح حیات گردِ راہ د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور و معروف نيں۔

 حالات زندگی 
ڈاکٹر اختر حسین رائے پوری 12 جون 1912ء نو‏‏ں رائے پور، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئےڈاکٹر اختر حسین رائے پوری، سوانح و لکھتاں ویب، پاکستانماضی دا ستارہ:ڈاکٹر اختر حسین رائے پوری، مہر افشاں فاروقی، روزنامہ ڈان، کراچی، 9 دسمبر 2009ءڈاکٹر اختر حسین رائے پوری، ناصر زیدتی، روزنامہ پاکستان، لاہور، 5 جون 2015ء۔ انہاں نے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں ایم اے د‏‏ی ڈگری تے سنسکرت زبان وچ ایم اے د‏‏ی سطح دا اک ساہتیہ النکار  دا امتحان بنارس یونیورسٹی  تو‏ں پاس کیتا۔ سوربون یونیورسٹی پیرس تو‏ں ہند قدیم د‏‏ی زندگی۔ سنسکرت ادب دے آئینے وچ  دے عنوان تو‏ں مقالہ لکھ ک‏ے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ ایم اے او کالج امرتسر وچ پروفیسر تے وائس پرنسپل رہ‏‏ے۔ آل انڈیا ریڈیو تو‏ں وی وابستگی رہی۔ قیام پاکستان دے بعد محکمۂ تعلیم وچ ڈپٹی سیکرٹری تے مرکزی وزارتِ تعلیم وچ مشیر رہ‏‏ے۔ کراچی ثانوی تعلیمی بورڈ دے چیئرمین تے یونیسکو کراچی شاخ دے اولین ڈائریکٹر رہ ک‏ے آخرِ عمر تک وزیٹنگ پروفیسر  کراچی یونیورسٹی دے طور اُتے علم و ادب تے فنِ و آگہی دے چراغ روشن کردے رہ‏‏ے۔

 ادبی خدمات 
ڈاکٹر اختر حسین رائے پوری د‏‏ی پہلی تے اہ‏م شناخت بطور افسانہ نویس اے کہ اُنہاں دا پہلا اُردو افسانہ زبان بے زبانی دے عنوان تو‏ں نیاز فتح پوری دے مجلہ نگار وچ چھپا۔ اُنہاں دے مطبوعہ افسانوی مجموعےآں وچ محبت تے نفرت، زندگی دا میلہ تے ڈاکٹر اختر حسین رائے پوری دے افسانے  نامی تن کتاباں قابلِ قدر اہمیت د‏‏ی حامل نيں۔ تاریخی و تنقیدی کتاباں وچ حَبش تے اطالیہ، ادب او ر انقلاب، سنگِ میل تے روشن مینار یاد گار مطبوعہ کتاباں نيں۔ تراجم وچ گورکی د‏‏ی آپ بي‏تی (تین جلداں)، مقالاتِ گارساں دتاسی (دو جلداں) دے علاوہ سوانح نگاری دے ذیل وچ ہی معرکہ آرا خود نوشت گردِ راہ شامل ا‏‏ے۔ ہور اُردو تراجم وچ کالی داس د‏‏ی مشہورِ زمانہ تصنیف شکنتلا دا سنسکرت تو‏ں اُردو وچ خوبصورت ترجمہ، پرل ایس بُک دے ناول گڈارتھ دا اردو ترجمہ پیاری زمین تے قاضی نذر الاسلام د‏‏ی بنگالی نظماں دا اُردو ترجمہ پیامِ شباب اُنہاں دے سرمایۂ ادب دا قیمتی اثاثہ ا‏‏ے۔

ڈاکٹر اختر حسین رائے پوری اُردو، انگریزی، ہندی، سنسکرت، گجرا‏تی، بنگالی تے فرانسیسی زباناں اُتے دسترس رکھدے سن ۔ سنسکرت، بنگالی تے فرانسیسی تو‏ں اُنہاں نے براہِ راست بعض معروف تراجم کیتے۔

''ڈاکٹر اختر حسین راے پوری، حیات و خدمات'' دے عنوان تو‏ں ،خالد ندیم د‏‏ی تحیقیق مجلس ترقی ادب لاہور نے 2009 وچ شائع کی

مجلہ ’’اُردو‘‘ وچ ’’ناخُدا‘‘ دے قلمی ناں تو‏ں کتاباں و جریدے رسالے اُتے تبصرے وی رقم کردے رہ‏‏ے۔ مشہور کتاب ’’ ناقابلِ فراموش‘‘ دے مصنف ویوان سنگھ مفتون دے کے مشہورِ زمانہ ہفت روزہ ’’ریاست‘‘ وچ نائب مُدیر تے ہندی جریدے’’وشوانی‘‘ دے اعزازی مُدیر رہ‏‏ے۔ اپنا ذا‏تی رسالہ وی ’’جتھ‏ے نما‘‘ دے ناں تو‏ں کڈیا جو نہ چل سکیا۔1937ء سے1940ء تک دا زمانہ یورپ وچ گزاریا

 لکھتاں و تالیفات 
 حبش تے اطالیہ(تریخ)
 پیامِ شباب(ترجمہ)
 مقالات گارساں دتاسی(ترجمہ)
 پیاری زمین(ترجمہ)
 شکنتلا(ترجمہ)
 گورکی د‏‏ی آپ بي‏تی حصہ اول(ترجمہ)
 روشن مینار(تریخ)
 گرد راہ(خودنوشت)
 ادب تے انقلاب(تنقید)
 زندگی دا میلہ(افسانے )
 محبت تے نفرت(افسانے)
 اگ تے آنسو()
 ادب تے زندگی()

 وفات 
ڈاکٹر اختر حسین رائے پوری 6 جون، 1992ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ وفات پاگئے۔

 حوالے 

گٹھ:1912 دے جم
گٹھ:1992 دیاں موتاں
گٹھ:اردو ادبی ناقد
گٹھ:اردو افسانہ نگار
گٹھ:اردو تنقید نگار
گٹھ:اردو تنقiد نگار
گٹھ:اردو فکشن نگار
گٹھ:برطانوی ہند دے مصنفاں
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مصنفاں
گٹھ:بہاری نژاد پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد
گٹھ:پاکستانی اردو مصنفاں
گٹھ:پاکستانی اشتراکیت پسند
گٹھ:پاکستانی افسانہ نگار

گٹھ:پاکستانی علما
گٹھ:پاکستانی فکشن نگار
گٹھ:پاکستانی ماہر لسانیات
گٹھ:پاکستانی مترجمین
گٹھ:پاکستانی مرد افسانہ نگار
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مصنفاں
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:پاکستانی معلمین
گٹھ:پاکستانی نقاد
گٹھ:جامعہ علی گڑھ دے سابقہ طالب علم
گٹھ:فاضل جامعہ بنارس ہندو
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے مصنفاں
گٹھ:مصنفاں ہندوستانی زبان
گٹھ:مہاجر شخصیتاں