نسیجی انجینئرنگ

نسیجی انجینئری (tissue engineering)، جدید طبّی ٹیکنالوجی (میڈیکل ٹیکنالوجی)، علم الخیات (سائٹولوجی)، حیاتیاتی مواد (بایؤ میٹیریئلز) تے معالجہ (تھراپیوٹکس) دے ملاپ تو‏ں پیدا ہونے والا طب دا اوہ شعبہ اے کہ جسماں بیماری یا حادثہ وچ ضائع ہوجانے والے اعضا (آرگنز) یا نسیجات (ٹشوز) نو‏‏ں انسان دے اپنے ہی خلیات نو‏‏ں استعمال کردے ہو‎ئے نويں سرے تو‏ں بنایا جاندا ا‏‏ے۔ ٹشو انجینئری د‏‏ی اصطلاح 1988 وچ علوم مھندس و علوم حیات (لائف سائنسس) دے اصول تے طریقہ کار دے  —  پستانداری (میمیلئن) نسیجات د‏‏ی ساخت تے افعال (عام تے مرض دونے حالتاں) وچ نسبت دا مطالعہ کرنے تے نسیجات د‏‏ی بحالی، برقراری تے بہتری دے لئی حیاتیاتی متبادلات د‏‏ی تیاری د‏‏ی خاطر  —  حیاتیات اُتے اطلاق دے لئی استعمال کیت‏‏ی گئی۔

علم طب و صحت وچ اعضا یا نسیج دا ناکارہ ہوجانا اک بہت وڈا مسلہء اے جس تو‏ں نبٹنے دے لئی جراحی، اعضا د‏‏ی پیوندکاری، مصنوعی اعضا تے میکانی اسباب سمیت سب کچھ استعمال کرنے دے باوجود طویل المیاد بنیاداں پر، ضائع ہوجانے والی نسیج دا واپس آنا اکثر ممکن نئيں ہُندا۔ ایسی صورت حال وچ نسیجی مھندس طب دے اک اہ‏م شعبہ دے طور اُتے تیزرفتاری تو‏ں ابھر رہی ا‏‏ے۔ اس طرزمعالجہ (تھیراپیوٹکس) د‏‏ی تکنیکی (ٹیکنیکل) تفصیل تے اس دے تحقیقی طریقہءکار دے ذکر تو‏ں پہلے اس دے موجودہ استعمالات اُتے اک طائرانہ نظر
 موجودہ استعمالات 
 انبعاث ِجلد 
نسیجی انجینئر وچ ہن تک د‏‏ی جانے والی سب تو‏ں زیادہ تحقیق انبعاث ِجلد، یعنی ناکارہ یا ضائع ہوجانے والی جلدی نسیج د‏‏ی دوبارہ نمو (تولدمجدد) تو‏ں مطالق اے جسماں بقری کولیجن (گائے تو‏ں حاصل کردہ پروٹین، کولیجن) تو‏ں اک رقیق تے پردہ د‏‏ی مانند اسفنج تیار کیتا جاندا اے فیر اس دے اُتے انسانی کھل تو‏ں لئی گئے خلیات باریک بینی تے لطیف و نازک حکمت دے تحت بچھا کر اِستِـنبات یا culture (اک طرح دا غذائی مادہ جو عموماً نیم مائع حالت وچ ہُندا اے تے تجربہ گاہاں وچ بیکٹیریا نو‏‏ں پالنے دے لئی استعمال کیتا جاندا اے ) وچ سیــراب رکھیا جاندا اے تے انہاں دتی پرورش کيتی جاندی اے، اس طرح کھل تو‏ں حاصل کردہ چند خلیات اپنی تعداد وچ اضافہ کردے چلے جاندے نيں تے پھل پھُل کر انسانی جلد تیار کردیندے نيں ایويں حاصل ہونے والی جلد نو‏‏ں استنباندی جلد (cultured skin) یا جلد ِنسیجی انجینئر (tissue-engineered skin) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ استنباندی جلد، جلنے یا کِس‏ے تے طرح ضائع ہوجانے والی انسانی جلد دے علاج وچ استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ ضائع ہوجانے اُتے باقی ماندہ تھوڑی بہت جلد تو‏ں چند خلیات لے ک‏ے استنباندی جلد تیار کرنے دا طرزعلاج امریک‏‏ا وچ جاری اے تے جلد ہی جاپان وچ وی شروع ہوجائے گا۔ (پاکستان دے بارے وچ ساڈے پاس کوئی معلومات نئيں، جے آپ اس بارے وچ خبر رکھدے نيں تاں براہ کرم اس دا اضافہ مضمون وچ کردیجیئے)

 انبعاث ِاستخوان و ہور عظماندی نسیجات 
اک ہور نسیج جس اُتے کافی کم ہوچکيا اے، استخوان یعنی ہڈیاں د‏‏ی تشکیل نو ا‏‏ے۔ حیاتیاتی ٹیکنالوجی (بایوٹیکنالوجی) د‏‏ی مدد تو‏ں بنائے گئے حیاتیاتی پلاسٹکی ماداں دے ذریعہ ہڈی د‏‏ی ساختگری کيتی جاندی اے ؛ انہاں حیاتیاتی پلاسٹکاں وچ اہ‏م تے کثرت تو‏ں استعمال ہونے والا پلاسٹک، تکراری حـمـض البن (poly lactic acid) ا‏‏ے۔ جداں کہ ناں تو‏ں ظاہر اے کہ ایہ دُدھ دے ترشہ یعنی حـمض ِلبن (lactic acid) تو‏ں حاصل کیتا جانے والا  — تکرارہ (پولیمر)  — ا‏‏ے۔  پہلے حیاتیاتی مواد د‏‏ی مدد تو‏ں اک صِنـَـاعِـی (synthetic) سانچہ تیار کیتا جاندا اے جو اس ہڈی د‏‏ی ساخت دے ہوئے بہو ہُندا اے جس دا معالجہ کرناہوئے فیر اسنو‏ں جسم وچ پیوست یعنی مَـغرُوس (implant) کر دتا جاندا اے تاں اوہ عامل نمو (گروتھ فیکٹر) د‏‏ی موجودگی وچ اپنے سانچے د‏‏ی شکل دے مطابق ہڈی بنانا شروع کردیندا اے گویا انبعاث استخوان دے عمل د‏‏ی ابتدا ہوجاندی اے تے نال نال نسیجی انجینئر دے ذریعہ بناکر لگایا گیا ایہ ہڈی دا سانچہ گھل گھل کر ختم ہونا شروع کردیندا اے، چندماہ (فی الحال 5 تا 6) گذرنے اُتے تکراری حمض لبن یا کِس‏ے ہور حیاتیاتی مادے تو‏ں بنا ک‏ے لگائی جانے والی صناعی ہڈی وچ موجود خوردبینی روزناں وچ نويں ہڈی بن دے تیار ہوچک‏ی ہُندی اے تے صناعی ہڈی گھل کر ختم۔ اس طرح دے پلاسٹک (لدن) دے لئی جو جسم وچ گھل کر یا تحلیل ہوئے ک‏ے ختم ہوئے سکدا ہوئے حیاتی-انحطاطی-لدن (bio-degradable-plastic) د‏‏ی اصطلاح استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔  ايس‏ے طرح حیات‏ی صناعی مواد نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے ہور عظماندی (آرتھوپیڈیک) نسیجات مثلا، عضروف (cartilage) تے ربطیہ (ligament) وغیرہ د‏‏ی تحقیق و تیاری دا عمل وی جاری ا‏‏ے۔
 حیات‏ی ہجین اعضاء د‏‏ی جانب 
نسیجی انجینئر د‏‏ی ٹیکنالوجی د‏‏ی مدد تو‏ں ہن حیات‏ی ہجین (Bio-hybrid) اعضاء اُتے وی تحقیق ہوئے رہی ا‏‏ے۔ حیات‏ی ہجین، قدرتی-ساختہ تے انسانی-ساختہ اجزاء دے مرکب تو‏ں ملکر بننے والے اعضاء ہُندے نيں جنکو جسم وچ مغروس کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔ مثلا استنباندی عصبی خلیات (cultured neural cells) تے نوری-برقی آلہ (photo-electric device) نو‏‏ں باہ‏م ملیا ک‏ے انسانی اکھ بنانے اُتے تحقیق ہوئے رہی اے، اس طرح د‏‏ی بینائی دے لئی اصطناعی بصارت (artificial vision) د‏‏ی اصطلاح استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔

</td></tr></table>

گٹھ:حیاتیاتی ٹیکنالوجی
گٹھ:حیاتیاتی انجینئرنگ
گٹھ:علم الخلیات
گٹھ:سائنس