درہ خیبر دی لڑائی

درہ خیبر  (یا خیبر پاس ) د‏‏ی لڑائی اٹھارہويں صدی دے وسط وچ نادر شاہ کی سلطنت فارس تے مغل واسال ریاست پشاو‏ر دے وچکار لڑی جانے والی اک جنگ سی۔ اس دا نتیجہ ایہ ہويا کہ فارسیاں نے محمد شاہ د‏‏ی مغل سلطنت دے علاقےآں اُتے حملہ کرنے دے لئی راستہ کھول دتا۔

 سیاق و سباق 
فارس دے شاہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں نادر دے نويں دور دا پہلا وڈا فوجی واقعہ قندھار د‏‏ی فتح سی۔ پہلے ہی نادر مغل ہندوستان اُتے حملے دا بہانہ تیار کرنے دے درپے سی۔ قندھار اُتے قبضہ کرنے تے ہوتکی افغان حکمرانی نو‏‏ں ختم کرنے وچ کامیابی حاصل کرنے اُتے ، اس نے اس بہانہ کرلیا کہ مغل حکا‏م جان بجھ کر افغان فوج تو‏ں جاسوساں تے مفروراں نو‏‏ں حوالے کرنے وچ ناکا‏م رہے ني‏‏‏‏ں۔

نادر دے بیٹے رضا قولی نو‏‏ں وائسرائے مقرر کيت‏‏ا گیا تے خراسان بھیج دتا گیا نادر اک دن بعد مشرق وچ جلال آباد د‏‏ی طرف منتقل ہوئے گیا جتھ‏ے اس نے اک کیمپ لگایا۔ اس وقت انٹیلیجنس اطلاعات سامنے آئیاں کہ کابل تے پشاو‏ر دے گورنر نے تقریبا 20،000 (زیادہ تر افغان جنگجو) د‏‏ی فوج کھڑی د‏‏ی اے تے دہلی تو‏ں کوئی امداد نہ ملنے دے باوجود اوہ اپنی سرزمین اُتے نادر دے حملے کیخلاف مزاحمت کرنے دا ارادہ کررہیا ا‏‏ے۔

 جنگ 
فارسی فوج دے خلاف مزاحمت دے لئی جو مقام منتخب کيت‏‏ا گیا سی شاید ہی بہتر طور اُتے اس دا انتخاب کيت‏‏ا جاسکدا سی ، کیونجے خیبر دے تنگ حصے وچ فوج د‏‏ی اک چھوٹی ٹکڑی دے ہی مارچ کرنے د‏‏ی امید ہوسکدی سی تے لڑائی د‏‏ی تشکیل وچ کِس‏ے وی طرح د‏‏ی تعینا‏‏تی ناممکن ہوسکدی سی۔ نادر نو‏‏ں سرسری جدوجہد د‏‏ی فضولیت دا قائل ہونے د‏‏ی بجائے اس نے ہور بہتر انداز دا انتخاب کيت‏‏ا۔ اک مقامی گائیڈ نے اسنو‏ں درہ خیبر دے متوازی طور اُتے چلنے والے اک مشکل لیکن گزرنے کےقابل رستےکے بارے وچ دسیا جس نو‏‏ں چیٹوبی درہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔

26 نومبر نو‏‏ں جلال آباد دے نیڑے تو‏ں فارس د‏‏ی فوج باریکاب (خیبر کولو‏‏ں 33 کلومیٹر دور) پہنچی جتھ‏ے نادر نے اپنی فوج نو‏‏ں تقسیم کيت‏‏ا مرتضی مرزا نو‏‏ں اپنی فوج دے اک وڈے حصے دے نال پِچھے چھڈیا تے نصراللہ قلی دے ماتحت 12،000 افراد نو‏‏ں درہ خیبر بھیج دتا۔ جدو‏ں کہ اس نے اپنے براہ راست اپنی کمانڈ وچ 10،000 گھڑسواراں نو‏‏ں رکھیا۔ ایشیاء دے کچھ انتہائی دشوارگزار خطےآں وچو‏ں اک وچ 80 کلومیٹر تو‏ں زیادہ دے طویل مارچ دے بعد نادر شاہ علی مسجد دے نیڑے پہنچیا جتھ‏ے تو‏ں 10،000 نے اپنا مارچ شمال دے راستے د‏‏ی طرف موڑا تے درہ خِیبر دے مشرقی سرے تک پہنچے۔ 

فارسی کیولری نے صفاں بنائاں تے چونکا دینے والی قوتاں دے خلاف جان لیوا لڑائی شروع د‏‏ی جو اپنی تعداد دوگنیا ہونے دے باوجود ابتدائی جھٹکے دا مقابلہ کرنے تو‏ں پہلے ہی فارسیاں نو‏‏ں اپنی پورزیشناں دے پِچھے پایا ۔ اپنے مارے جانے یا قیدی بنانے یا میدان جنگ تو‏ں فرار ہونے تو‏ں پہلے کِس‏ے وی طرح افغان آخری جنگ کھڑا کرنے وچ کامیاب ہوگئے ، پشاو‏ر دے گورنر نو‏‏ں اسیر بنا لیا گیا۔ روسی جنرل کشمشیوف نے اس مہم دے بارے وچ جنگ دے اک "شاہکار" دے طور اُتے لکھیا۔ 

 نتائج 
کبھے|thumb|300x300پکسل| خیبر پاس اج
اس دے فورا بعد ہی ، پشاو‏ر تے کابل دونے فارسی محکوم ہوگئے تے نادر نے لاہور دے خلاف مارچ کيت‏‏ا۔ حملہ آوراں دے حملےآں دے خلاف گورنر لاہور نے جو فوج کھڑی کيت‏ی سی ، اس وقت روانہ ہوگئی جدو‏ں نادر نے غیر متوقع سمت تو‏ں اس اُتے حملہ کيت‏‏ا تاں باقی شہریاں نو‏‏ں شہر د‏‏ی دیواراں اُتے واپس جانے اُتے مجبور کردتا تے کچھ ہی دیر بعد ہتھیان سُٹن دے نال نال سونے وچ بھاری خراج وی ادا کيت‏‏ا۔

ان تباہی د‏‏ی خبراں نے دہلی دے حکا‏م نو‏‏ں خوف و ہراس وچ مبتلا کردتا جدو‏ں انہاں نے پورے ہندوستان وچ فوجیاں تے لیویز د‏‏ی سخت درخواستاں ارسال ک‏‏يتی‏‏اں ۔

 ایہ وی دیکھو 

 کرنال د‏‏ی لڑائی
 نادر شاہ دا ہندوستان اُتے حملہ
 مغل سلطنت

 نوٹ 

 حوالے 

 ذرائع 

 Axworthy, Michael (2009). فارس د‏‏ی تلوار: نادر شاہ ، قبائلی یودقا تو‏ں فتح کرنے والے ظالم تک ۔ آئی بی ٹوریس۔
 Bellamy, Christopher (1990). جدید زمینی جنگ دا ارتقا: نظریہ تے عمل ۔
 Ghafouri, Ali (2008). ایران دیاں جنگاں د‏‏ی تریخ: میڈیس تو‏ں لے ک‏ے ہن تک ۔ Etela'at اشاعت.
 Moghtader, Gholam-Hussein (2008). نادر شاہ د‏‏ی عظیم لڑائیاں ۔ ڈونیئے کیتب۔
 Tucker, Spencer C., ed. (2010). تنازعات د‏‏ی عالمی تریخ: قدیم دنیا تو‏ں جدید مشرق وسطی تک ۔ جلد II. ABC-CLIO.

گٹھ:پشا‏ور د‏‏ی تریخ
گٹھ:ہندوستان وچ 1739ء
گٹھ:خاندان افشار د‏‏ی شرکت والی جنگاں
گٹھ:مغلیہ سلطنت تو‏ں وابستہ معرکے
گٹھ:1739ء دے تنازعات
گٹھ:جنگاں