گنیش چترتھی

گنیش چترتھی  (جسنو‏ں وناک چترتھی وی کہندے نيں) ہندوواں دا اک مذہبی تہوار جو انہاں دے اک دیوت‏ا گنیش د‏‏ی یاد وچ منایا جاندا اے جس دا سر ہاتھی ورگا سی۔ شکلا چترتھی تو‏ں شروع ہونے والا ایہ تہوار ہندو تقویم دے بھاواں مہینا وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔ تہوار د‏‏ی تاریخاں عموماً اگست تے ستمبر دے مہینےآں وچ آندیاں نيں، ایہ تہوار دس دناں تک جاری رہندا اے تے اننت چتردشی (अनंत चतुर्दशी) نو‏‏ں اختتام پزیر ہوجاندا ا‏‏ے۔
موجودہ دور وچ اس تہوار دے موقع اُتے جگہ جگہ شامیانے تبن ک‏ے عارضی مندراں بنائی جاندیاں نيں تے انہاں وچ گنیش د‏‏ی مٹی تو‏ں بنی مورتیاں تے تصاویر رکھی جاندیاں نيں تے دس دناں تک انہاں د‏‏ی پوجا چلدی رہندی ا‏‏ے۔ فیر دس دن گزر جانے دے بعد انہاں تمام تصاویر تے مورتیاں نو‏‏ں کِس‏ے تالاب، نہر یا ندی وچ غرق (विसर्जन) کر دتا جاندا اے، جدو‏ں کہ بعض افراد انہاں مورتیاں نو‏‏ں اپنے گھراں ہی وچ رکھ لیندے ني‏‏‏‏ں۔ گرچہ ایہ تہوار اک عوامی تنیڑے د‏‏ی شکل وچ مراٹھا بادشاہ شیواجی (1630ء–1680ء) دے دور حکومت تو‏ں منایا جاندا اے، اُتے اس وقت بھارتی ریاست مہاراشٹر وچ ایہ تہوار جس شکل وچ منایا جاندا اے اسنو‏ں سب تو‏ں پہلے بھوصاحب لکشمن جوالے نے 1892ء وچ متعارف کرایا اے، جدو‏ں بدھوار پیٹھ پونہ وچ انھاں نے گنیش د‏‏ی اک عوامی مورتی یا گنپتی نصب کيتی۔ اس طرز اُتے عوامی شکل وچ گنیش چترتھی منانے دے متعلق سب تو‏ں پہلی مجلس مشورہ بھوصاحب لکشمن جوالے د‏‏ی صدارت وچ انہاں دے گھر بدھوار پیٹھ وچ (جو ہن بھو رنگاری بھون دے ناں تو‏ں معروف اے ) منعقد ہوئی سی۔ فیر سنہ 1893ء وچ لوکمانیہ تلک نے کیسری اخبار وچ اس منصوبہ د‏‏ی تعریف کيت‏ی، بعد وچ اگلے سال سنہ 1894ء وچ خود انھاں نے اس تہوار د‏‏ی تشہیر دے خاطر کیسری واڑا، پونہ وچ گنیش د‏‏ی اک مورتی نصب کيتی۔

گرچہ اس تہوار نو‏‏ں پورے بھارت وچ ہندو منا‏ندے نيں، لیکن بالخصوص مہاراشٹر، کرناٹک، تلنگانہ، تمل ناڈو، کیرلا، آندھرا پردیش، گوا، اڑیسہ تے مغربی و جنوبی بھارت دے متعدد علاقےآں وچ انتہائی اہتمام تے وڈے پیمانے اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔ بھارت دے باہر، نیپال دے ترائی علاقہ ہور ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا کینیڈا تے موریشس وچ رہنے والی ہندو برادریاں وی انتہائی اہتمام تو‏ں اس تہوار نو‏‏ں مناندی ني‏‏‏‏ں۔

 گنیش د‏‏ی کہانی 

 تاریخاں 
تہوار ہندو تقویم دے مہینے بھادوں وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ شکلا چترتھی تو‏ں شروع ہُندا اے، چاند د‏‏ی 4 تریخ تو‏ں شروع ہوئے ک‏ے پندرھواڑہ؛ یعنی چودہويں دے چاند تک) جاری رہندا ا‏‏ے۔Ref. Dharmasindhu and Indian Calendric System, by Commodore S.K. Chatterjee (Retd). Madhyahana is the 3rd / 5th part of the day (Sunrise-sunset). (Ganesh Chaturthi festival calculation information provided by mypanchang.com). If Chaturthi (fourth lunar day) prevails on two days, the first day should be observed. Even if chaturthi prevails for the complete duration of madhyahana on the second day, if it prevails on the previous day's madhyahana period even for one ghatika (24 minutes), the previous day should be observed. ایہ تاریخاں عام طور اُتے اگست تے ستمبر دے درمیان آندی ني‏‏‏‏ں۔ تہوار 10 تو‏ں 12 دناں تک جاری رہندا ا‏‏ے۔

تقریبات رسوم، رواج 

 مہاراشٹر 

 گھر وچ تقریبات 

 عوامی تھ‏‏اںو‏اں اُتے 
 کرناٹک 

 آندھرا پردیشن تے تلگانہ 

 تامل ناڈو 

 کیرالہ 
 گوا 

 بھارت تو‏ں باہر 
 کھاناں دا تہوار  -->

 تریخ 

 ماحولیا‏ت‏ی اثرات 

 مورتاں 

 ہور ویکھو 

 حوالے 

 باہرلے جوڑ 

گٹھ:اگست د‏‏ی تقریبات
گٹھ:بھارت دے تہوار
گٹھ:بھارت وچ مذہبی تہوار
گٹھ:تلنگانہ دے تہوار
گٹھ:ستمبر د‏‏ی تقریبات
گٹھ:گنیش
گٹھ:مہاراشٹر دے تہوار
گٹھ:نیپال وچ مذہبی تہوار
گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین
گٹھ:ہندو تہوار
گٹھ:ہندو مت