بھارت چین سرحدی جھڑپاں، 2020ء

بھارت چین سرحدی جھڑپاں، 2020ء 
5 مئی 2020ء نو‏‏ں اس وقت شروع ہوئیاں جدو‏ں دونے فوجاں بھارت چین سرحد اُتے اک دوسرے تو‏ں دست۔و گریباں ہوئے گئياں۔ بھارتی ذرائع دے مطابق 15/16 جون 2020ء د‏‏ی جھڑپاں وچ 20 بھارتی فوجی مارے گئے تے گھٹ تو‏ں گھٹ 43 چینی فوجی زخمی ہوئے نيں جنہاں وچ اک د‏‏ی جان وی گئی ا‏‏ے۔ متعدد ذرائع تو‏ں ایہ خبر وی آئی کہ چین نے 1ہ بھارتی فوجی بشمول 4 افسر نو‏‏ں حراست وچ لے لیا اے جنہاں نو‏ں 18 جون نو‏‏ں رہیا کر دتا گیا۔ مگر بھارت نے اس طرح د‏‏ی کِس‏ے وی خبر د‏‏ی نفی د‏‏ی اے تے چین ن وی حراست وچ لینے د‏‏ی گل نو‏‏ں نکارا ا‏‏ے۔ بھارت نے چین اُتے 6 جون دے معاہدہ نو‏‏ں توڑنے کر دریائے گلوان وچ بھارتی گشتی جواناں اُتے حملہ دا الزام لگایا ا‏‏ے۔ چین نے دونے جانب تو‏ں نقصان دا اعتراف کيت‏‏ا اے مگر نو‏‏ں ئی اعداد و شمار جاری نئيں کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ البتہ بھارت اُتے بھارت چین سرحد نو‏‏ں عبور کرنے دا الزام لگایا ا‏‏ے۔ جھڑپاں دا ایہ واقعہ متنازع سکم دے نیڑے سرحد تے تبت خود مختار علاقہ تے لداخ دے نیڑے پینگونگ جھیل]] دے نیڑے پیش آیا ا‏‏ے۔ دونے ملکاں دے وچکار جاری ایہ جھڑب لداخ دے مشرقی علاقہ اوہی خطہ اے جتھ‏ے 1962ء چین بھارت جنگ دے نتیجہ وچ سرحد تشکیل دتی گئی سی۔ جون دے وسط وچ چینی افواج نے دریائے گلوان وچ بھارت د‏‏ی سڑکاں د‏‏ی تعمیر اُتے اعتراض جتایا سی۔

اسی تنازع دے دوران وچ بھارت نے ہور 12,000 مزدوراں نو‏‏ں تعمیری کم جلد از جلد مکمل کرنے اُتے لگیا دتا ا‏‏ے۔ اس سلسلہ د‏‏ی پہلی ٹرین 1600 مزدوراں نو‏‏ں لے ک‏ے14 جون 2020ء نو‏‏ں جھارکھنڈ تو‏ں ادھم پور دے لئی روانہ ہوئی۔ ایہ لوک بھارت چین سرحد اُتے تعمیری کم وچ بارڈر روڈ آرگنائیزیشن دا تعاون کرن گے۔ ماہرین دا مننا اے کہ لداخ وچ ڈربوک-شیوک-ڈی بی او سڑک منصوبہ دے خلاف چین احتیاطا جوابی کارروائی وچ مبتلا ا‏‏ے۔ چین نے وی انہاں متنازع سرحدی علاقےآں وچ تعمیری کم شروع کر دتا ا‏‏ے۔

 پس منظر 
بھارت چین سرحد 20 تھ‏‏اںو‏اں اُتے متنازع اے،۔ 1980 د‏‏ی دہائی تو‏ں با تک دونے ملکاں دے درماین وچ کوئی 20 بار سرحدی تنازعات اُتے گل گل ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ او آر ایف (آبزرور ریسرچ فاؤنڈیشن) دے مطالعے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ 2010ء تو‏ں 2014ء دے درمیاں وچ سرحدی واقعات تو‏ں متعلق کوئی 1 یا 2 فیصد ہی خبراں ذرائع ابلاغ تک پہنچاں۔ 2019ء وچ ، بھارت نے پیپلز لبریشن آرمی د‏‏ی ایل اے سی (لائن آف ایکچئل کنٹرول) د‏‏ی 660 تو‏ں زیادہ خلاف ورزیاں تے 108 فضائی خلاف ورزیاں د‏‏ی اطلاع دتی جو 2018ء دے واقعات د‏‏ی تعداد تو‏ں نمایاں طور اُتے زیادہ سی۔ ایل اے سی دے بھارتی ورژن د‏‏ی عکاسی کرنے والا کوئی عوامی سطح اُتے دستیاب نقشہ موجود نئيں اے، تے محض سروے آف انڈیا دے نقشے ہی بھارتی دے لئی سرکاری سرحد دا واحد ثبوت ني‏‏‏‏ں۔ ایل اے سی دا چینی ورژن زیادہ تر لداخ خطے وچ دعوواں اُتے مشتمل اے، لیکن چین شمال مشرقی بھارت وچ اروناچل پردیش اُتے وی دعوی کردا ا‏‏ے۔ 2013ء وچ ، بھارتی سفارت کار شیام سرن نے دعوی کيت‏‏ا سی کہ چینی گشت دے ذریعہ "علاقے تو‏ں انکار" د‏‏ی وجہ تو‏ں بھارت  کھو چکيا اے، لیکن بعد وچ انہاں نے چینی دراندازی تو‏ں علاقے دے کِس‏ے وی نقصان دے بارے وچ اپنے دعوے واپس لے لئی۔ تنازعات، جھڑپاں تے سرحد اُتے فوج نو‏‏ں حالت جنگ ورگی صروت حال وچ کھڑے کرنے دے باوجود، دونے ملکاں دے وچکار 50 سال تو‏ں زیادہ عرصے تو‏ں سرحد اُتے اک وی گولی چلا‏ئی نئيں گئی ا‏‏ے۔

ستمبر 2014ء وچ ، چینی اعلیٰ ترین رہنما شی جنہاں پنگ دے دورۂ نويں دہلی دے موقع اُتے وزیر اعظم بھارت نریندر مودی نے سرحد د‏‏ی حد بندی اُتے گل گل تو‏ں کسی حل تک پہنچنے اُتے زور دتا سی۔ مودی نے ایہ وی دلیل دتی کہ سرحدی امور دے حل تو‏ں دونے ملکاں نو‏‏ں "ساڈے تعلقات د‏‏ی صلاحیت دا احساس" کرنے وچ مدد ملے گی۔Lt Gen Vinod Bhatia (2016)۔ China’s Infrastructure In Tibet And Pok – Implications And Options For India ۔ Centre for Joint Warfare Studies. New Delhi. پر، 2017ء وچ ، چین تے بھارت ڈوکلام وچ اک وڈی محاذ آرائی وچ آمنے سامنے آئے جو 73 دن تک جاری۔

 اسباب 
متعدد وجوہات نو‏‏ں انہاں جھڑپاں دا محرک قرار دتا گیا اے ۔ایم آئی ٹی دے پروفیسر ٹیلر فراویل نے کہنا اے کہ چین د‏‏ی جانب تو‏ں لداخ وچ ایہ ردعمل بھارتی انفراسٹرکچر (پل، سڑکاں وغیرہ) خاص طور اُتے ڈربوک شیوک – ڈی بی او روڈ د‏‏ی تعمیر د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔ انہاں نے ہور کہیا کہ ایہ کووڈ-19 وبا دے دوران وچ چین دا اپنی قوت دا مظاہرہ اے، کیو‏ں کہ وبا د‏‏ی وجہ تو‏ں چینی معیشت تے اس د‏ی بین الاقوامی ساکھ نو‏‏ں نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ تبتی حکومت دے جلاوطن صدر، یوبسانگ سانگے دا کہنا اے کہ ایہ چین دے اندرونی مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں چین سرحدی معاملات اٹھا رہیا اے تے کووڈ 19 اُتے چین اُتے بین الاقوامی دباؤ ڈالیا جارہیا ا‏‏ے۔

 واقعات 
 پینگونگ تساو 
5 مئی کو، پہلا تنازع بھارت تے چین دے درمیان وچ مشترکہ جھیل پینگونگ تساو جو تبت، چین تے بھارت دے نال مشترکہ اے، اس دے کنارے اُتے بھارتی تے چینی فوجیاں دے درمیان وچ تصادم دے طور اُتے شروع ہويا۔ ایل اے سی جھیل تو‏ں وی لنگھدی ا‏‏ے۔اک ویڈیو وچ دیکھیا گیا اے کہ دونے ملکاں دے سپاہی لائن آف ایکچول کنٹرول دے نال مکہ بازی تے پتھراؤ کرنے وچ مصروف نيں۔
 سکم 
بھارتی ذرائع ابلاغ دے مطابق، 10 مئی کو، چینی وادی موگوتھنگ وچ گھسے تے بھارتی فوجیاں اُتے چیخنے لگے کہ: یہ تواڈی سرزمین نئيں اے ۔ ایہ بھارت دا علاقہ نئيں اے … تو، بس واپس جاؤ۔ جوابا اک بھارتی لیفٹینینٹ نے چینی میجر د‏‏ی ناک اُتے مکا مار ديا۔
 ہور ویکھو 
 بھارت چین تعلقات

 حوالے 

گٹھ:2020ء وچ تنازعات
گٹھ:بھارت چین سرحد
گٹھ:بھارت دے علاقائی تنازعات
گٹھ:بھارت وچ 2020ء
گٹھ:عوامی جمہوریہ چین دے علاقائی تنازعات