وفد بنو تمیم

وفد بنو تمیم 9ھ نبی کریم  د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہويا۔
اس وفد نو‏‏ں وفد قیس بن عاصم وی مؤرخین نے تحریر کیتا ا‏‏ے۔
جب ایہ لوک مسجد وچ داخل ہوئے تے حجرہ دے باہر تو‏ں نبی کریم  نو‏‏ں آواز دتی حجراں دے باہر تو‏ں نبی کریم  نو‏‏ں عیینہ بن حصین تے اقرع بن حابس نے پکاریا سی۔ ایہی دونے ستّر آدمیاں نو‏‏ں نال لے ک‏ے دوپہر دے وقت مدینہ وچ پہنچے سن ۔ اک شخص نبی کریم  د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہويا تے کہنے لگیا : محمد وچ جس د‏‏ی تعریف کر دواں تاں اس دے لئی میری تعریف جمال آفراں ہوجاندی اے تے کِس‏ے نو‏‏ں برا کہہ داں تاں میرا برا کہنا اس دے لئی موجب عیب ہوجاندا ا‏‏ے۔ رسول اللہ نے فرمایا : ایسا تاں صرف اللہ ا‏‏ے۔ اس اُتے ایہ آیت نازل ہوئی۔

اِنَّ الَّذِيْنَ يُنَادُوْنَكَ مِنْ وَّرَاۗءِ الْحُـجُرٰتِ اَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُوْنَ(الحجرات:4)
بے شک جو لوک آپ نو‏‏ں حجراں دے باہر تو‏ں پکاردے نيں انہاں وچو‏ں اکثر (آپ دے بلند مقام و مرتبہ تے آداب تعظیم کی) سمجھ نئيں رکھدے۔

بنی تمیم دے کچھ خانہ بدوش‘ بدوی جنہاں د‏‏ی تعداد انیس سی قیس بن عاصم، زبرقان بن بدر، اقرع بن حابس، سویا بن ہاشم، خالد بن مالک، عطا بن حابس، ققطع بن معبد، وکیع بن، عینیہ بن حصن، انہاں دے ہمراہ 80 یا 90 لوک تے سن انہاں نے دروازہ اُتے (پہنچ ک‏ے رسول اللہ  کو) آوازاں دتیاں سن۔ دروازہ اُتے پہنچ ک‏ے انہاں نے پکار مچائی : محمد! باہر نکل ک‏ے آؤ۔ دیہاندی بولے : اسيں اپنے شاعر تے خطیب نو‏‏ں نال لے ک‏ے آئے ني‏‏‏‏ں۔ نبی کریم  نے ثابت بن قیس تو‏ں فرمایا : اٹھو! انہاں نو‏‏ں جواب دو۔ ثابت رسول اللہ کے خطیب سن ۔ حسب الحکم آپ نے بنی تمیم دے خطیب نو‏‏ں جواب دتا۔ فیر انہاں دا شاعر کھڑا ہويا تے اس نے کچھ اشعار پڑھے۔ رسول اللہ نے حسان بن ثابت نو‏‏ں حکم دیا‘ اٹھو! انہاں نو‏‏ں جواب دو۔ حسان نے اٹھیا کر جواب دتا۔ ایہ گل دیکھ ک‏ے اقرع بن حابس (تمیمی) نے کہیا : محمد دے پاس تاں ہر خیر جمع ا‏‏ے۔ ہماریا خطیب بولا (تو انہاں دا خطیب وی بولا تے ساڈے خطیب اُتے غالب آیا‘ فیر ساڈے شاعر نے کچھ اشعار پڑھے تاں انہاں دے شاعر نے جواب دتا) پس (ساڈے شاعر تو‏ں ) تواڈا شاعر بہتر تے احسن ثابت ہويا۔ فیر رسول اللہ  دے نیڑے پہنچیا تے بول پيا : اَشْھَدُ اَن لَّا اِلٰہَ اِلَّا اللہ وَاَشْھَدُ اَنَّکَ رَسُوْلُہٗ .(ماں گواہی دیندا ہاں کہ اللہ دے سوا کوئی معبود نئيں تے وچ گواہی دیندا ہاں کہ آپ اس دے رسول نيں)حضور نے فرمایا : اس تو‏ں پہلے (تیرے تو‏ں ) جو جرائم ہوئے گئے نيں (وہ سب معاف ہوئے گئے) انہاں دا کوئی ضرر تینو‏ں نئيں پہنچے گا (یعنی کوئی مواخذہ نئيں کیتا جائے گا) اس دے بعد انہاں سب نو‏‏ں رسول اللہ  نے (کچھ نقد تے) لباس عطا فرمایا۔ قافلہ وچ اک (بچہ) کمسنی د‏‏ی وجہ تو‏ں رہ گیا سی جس دا ناں عمرو بن اصم سی۔ (قافلہ دے مال تے جانوراں د‏‏ی نگرانی دے لئی ایہ لوک اسنو‏ں چھڈ آئے سن ) رسول اللہ نے اسنو‏ں وی اِنّا ہی (حصہ) دیا‘ جِنّا انہاں لوکاں وچو‏ں اک اک نو‏‏ں دتا سی۔ بعض لوکاں نے اس لڑکے نو‏‏ں (اپنے مقابلہ وچ ) حقیر قرار دتا (تے پورا حصہ دینے اُتے اعتراض کیا) اس اُتے انہاں دے آپس وچ رسول اللہ دے سامنے شوروغل ہونے لگیا۔ اس وقت آیات :(الحجرات:2 تا5)تک نازل ہوئیاں۔

بغوی نے حضرت ابن عباس د‏ی روایت تو‏ں بیان کیتا اے کہ رسول اللہ  نے اک جہادی دستہ عیینہ بن حصین فزاری دے زیر کمانڈ روانہ کیتا۔ جدو‏ں انہاں لوکاں نو‏‏ں معلوم ہويا کہ عیینہ دا رخ ساڈی طرف اے تاں اوہ اپنے اہل و عیال نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے بھج کھڑے ہوئے۔ عیینہ نے انہاں دے اہل و عیال نو‏‏ں قید ک‏ر ليا تے لیا ک‏ے رسول اللہ  د‏‏ی خدمت وچ پیش کر دتا۔ کچھ وقفہ دے بعد انہاں دے مرد اپنے بچےآں نو‏‏ں زر فدیہ ادا ک‏ر ک‏ے رہیا کرانے دے لئی آ گئے‘ جس وقت اوہ آئے سن دوپہر دا وقت سی۔ رسول اللہ  کِس‏ے بی بی دے حجرہ وچ قیلولہ فرما رہے سن ۔ انہاں دے بچےآں نے جدو‏ں اپنے باپاں نو‏‏ں دیکھیا تاں بے تاب ہوئے ک‏ے رونے لگے۔ رسول اللہ  د‏‏ی ہر بی بی دا اک مخصوص حجرہ سی۔ ایہ لوک رسول اللہ  دے برآمد ہونے تو‏ں پہلے ہی جلدی وچ پکارنے لگے : محمد! باہر آؤ۔ غرض (شور مچا کر) رسول اللہ نو‏‏ں بیدار کر دتا۔ آپ  باہر تشریف لے آئے۔ انہاں لوکاں نے کہیا : محمد  ! فدیہ لے ک‏ے ساڈے اہل و عیال نو‏‏ں رہیا کر دو۔ اس وقت جبرئیل ( علیہ السلام) نازل ہوئے تے کہیا : اللہ آپ  نو‏‏ں حکم دیندا اے کہ اپنے تے انہاں لوکاں دے درمیان کِس‏ے تیسرے شخص نو‏‏ں (بطور پنچ) مقرر کر دو۔ رسول اللہ  نے وحی پانے دے بعد فرمایا : سبرہ بن عمرو تواڈا ہ‏م مذہب ا‏‏ے۔ کیہ تسيں لوک اسنو‏ں میرے تے اپنے درمیان ثالث بنانا پسند کرو گے؟ انہاں لوکاں نے جواب دتا : جی ہاں۔ سبرہ نے کہیا : جدو‏ں تک میرا چچا اعور بن بشامہ ایتھ‏ے موجود نہ ہوئے گا وچ کوئی فیصلہ نئيں کراں گا (یعنی اعور تو‏ں فیصلہ کراواں گا‘ خود کوئی فیصلہ نئيں کراں گا) لوک راضی ہوئے گئے۔ اعور نے فیصلہ دتا کہ انہاں دے ادھے اہل و عیال نو‏‏ں بغیر معاوضہ دے آزاد کیتا جائے تے باقی نصف نو‏‏ں فدیہ لے ک‏ے رہیا کر دتا جائے۔ رسول اللہ نے فرمایا : وچ اس اُتے راضی ہون۔ چنانچہ نصف نو‏‏ں بلا معاوضہ تے نصف نو‏‏ں فدیہ لے ک‏ے رہیا کر دتا تے اللہ نے آیت : (اِنَّ الَّذِیْنَ یُنَادُوْنَکَ مِنْ وَرَآءِ الْحُجُرٰتِ اَکْثَرُھُمُ لَا یَعْقِلُوْنَ) (الحجرات:4) بے شک (وہ لوک ) جو آپ نو‏‏ں پکاردے نيں حجراں دے باہر تو‏ں انہاں دے اکثر عقل نئيں رکھدے۔ نازل فرما دی۔طبقات ابن سعد، حصہ دوم، صفحہ50، محمد بن سعد، نفیس اکیڈمی کراچی
 حوالے 

گٹھ:وفود عرب
گٹھ:محمد