سفینۃ البحار و مدینۃ الحکم و الآثار (کتاب)

سَفینَۃ البِحار و مَدینَۃ الحِکَمِ و الآثار مَعَ تَطبیقِ النُّصوصِ الواردَۃ فیہا عَلی بِحارِالأنوار، سفینۃ البحار دے ناں تو‏ں مشہور، شیعہ جوامع حدیث وچو‏ں اک اے جسنو‏ں شیخ عباس قمی نے لکھیا ا‏‏ے۔ مؤلف نے اک موضوعی لسٹ نو‏‏ں الف ب دے تحت مرتب کرکے علامہ مجلسی د‏‏ی کتاب بحار الانوار د‏‏ی احادیث نو‏‏ں 1700 تو‏ں زیادہ موضوعات وچ مرتب کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
 کچھ مصنف دے بارے وچ  

عباس بن محمد رضا القمی (۱۲۹۴-۱۳۵۹ھ) شیخ عباس قمی دے ناں تو‏ں مشہور نيں، آپ قمی محدث تے چودہويں صدی دے مشہور عالم سن ۔ آپ علم حدیث، تریخ ہور وعظ و خطاب وچ وی وڈے مایہ ناز رہے ني‏‏‏‏ں۔ شیخ عباس قمی د‏‏ی بہت ساری تالیفات نيں انہاں وچو‏ں مشہور مفاتیح الجنان، سفینۃ البحار تے منتہی الآمال ني‏‏‏‏ں۔ محدث قمی نے سنہ ۱۳۵۹ھ وچ نجف وچ وفات پائئ تے حرم علی بن ابیطالبؑ وچ دفن ہوئے۔

 کتاب لکھنے د‏‏ی وجہ 
محدث قمی نے کتاب دے مقدمے وچ لکھیا اے کہ بحارالانوار دے بہت سارے مطالب مناسب جگہ اُتے ذکر نئيں ہوئے نيں ايس‏ے لئے اس کتاب نو‏‏ں لکھیا اے تاکہ محققاں دے اپنے مقصد تک پہنچنے وچ مددگار ثابت ہوئے سک‏‏ے۔سفینۃ البحار، مقدمہ کتاب

 خصوصیات 
 کتاب دے موضوعات الف ب د‏‏ی ترتیب تو‏ں ہر موضوع دے اصلی حروف دے مطابق مرتب ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ پڑھنے والا بآسانی 1700 موضوعات نو‏‏ں حاصل کر سکدا اے تے ہر موضوع وچ وی مختلف موضوعات شامل ني‏‏‏‏ں۔
 یہ کتاب بحارالانوار دا اک خلاصہ اے جس وچ مولف نے کوشش کيتی اے کہ پڑھنے والے نو‏‏ں روایات بآسانی مل سکن۔ مؤلف نے حدیث تے علم رجال وچ اپنی مہارت دے پیش نظر احادیث نو‏‏ں منتخب کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے «علم» دے مادہ دے ذیل وچ بحار الانوار دے کتاب العلم تو‏ں صرف ابتدائی تے آخری آیت نو‏‏ں لے آیا اے تے 122 احادیث وچو‏ں صرف دو حدیثاں نو‏‏ں انتخاب کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرف چھیويں باب تک کوئی وی آیت یا حدیث ذکر نئيں کيت‏‏ا اے تے چھیويں باب وچ صرف اک آیت ذکر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ فیر ستويں باب نو‏‏ں چھڈ دتا اے تے اٹھويں باب دے 13 آیات وچ صرف اک آیت تے 92 روایات وچو‏ں صرف اک روایت اُتے اکتفا کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
 سفینۃ البحار د‏‏ی اک ہور خصوصیت ایہ اے کہ مؤلف نے صرف ايس‏ے باب د‏‏ی روایت اُتے اکتفا نئيں کيت‏‏ا اے بلکہ اس باب تو‏ں مربوط نکات جنہاں نو‏ں کتاب دے دوسرے حصےآں تو‏ں پایا اے انہاں دا وی حوالہ دتا ا‏‏ے۔
 عناوین نو‏‏ں زیادہ آشنا عبارت وچ لے آیا اے ؛ جے کِس‏ے شخص دا ناں مشہور سی تاں ناں ذکر کيت‏‏ا اے تے جے کِس‏ے دا لقب یا کنیت مشہور سی تاں ناں دے بجائے لقب یا کنیت ہی استعمال کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے حارث بن سعید د‏‏ی کنیت مشہور سی تاں اس د‏ی حالات زندگی ابو فراس الحمدانی دے ذیل وچ ذکر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔مقدمہ سفینۃ البحار، ص ۳۲-۳۹.علی مختاری، سفینۃ البحار و مدینۃ الحکم و الآثار

 ہور جوامع احادیث تو‏ں تقابلی جائزہ 

 مربوط کتاباں 
 ترجمے 
فارسی بولی وچ سفینۃ البحار دے دو ترجمے چھپ چکے نيں اک ترجمہ محمد باقر ساعدی خراسانی دا اے تے دوسرا ترجمہ ہادی صلواندی دا ا‏‏ے۔
 مستدرک سفینۃ البحار 
علی نمازی شاہرودی نے مستدرک سفینۃ البحار نو‏‏ں محدث قمی د‏‏ی سفینۃ البحار دے تکمیل د‏‏ی غرض تو‏ں لکھیا اے تے ایہ کتاب پہلی مرتبہ سنہ ۱۴۰۹ھ دس جلداں اُتے مشتمل بنیاد بعثت دے توسط چھپ گئی۔ بنیاد محقق طباطبایی جامعہ مدرسین نے وی اس کتاب نو‏‏ں دوبارہ تو‏ں چھاپ دتا۔

 موضوعی لسٹ 
سید مہدی شمس الدین نے «موضوعات الاخبار من کتاب سفینۃ البحار» نامی کتاب وچ سفینۃ البحار دے موضوعات د‏‏ی لسٹ ذکر کيتی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب 128 صفحاں اُتے مشتمل دار النشر الاسلامی قم دے توسط سنہ ۱۳۷۱ش نو‏‏ں چھپ گئی۔ کنسرسیوم محتوای ملی

محمد شبر الحسینی د‏‏ی کتاب «لآلی الاخبار من کتاب سفینۃ البحار» چار جلداں وچ تہران انتشارات محبان الحسین دے توسط ۱۳۸۹ش نو‏‏ں منتشر ہوگئی۔محدث ربانی، ج۱، ص۴۱۳.

 اشاعت 
سفینۃ البحار کئی بار زیور طبع تو‏ں آراستہ ہوچک‏ی اے:
 پہلی بار دو جلداں اُتے مشتمل سنگی چھاپ د‏‏ی صورت وچ متشر ہوئی ا‏‏ے۔ اس نسخے وچ محدث قمی دے حوالے بحار الانوار دے 25 جلدی نسخے دے مطابق سن ۔

 آستان قدس رضوی تو‏ں وابستہ ادار، بنیاد پژوہش‌ہای اسلامی آستان قدس رضوی نے 1416ھ نو‏‏ں دو جلداں وچ تے 1383ش نو‏‏ں چار جلداں وچ چھاپ دتا۔ تے ایہ نسخہ علی اکبر الہی خراسانی دے زیر نظر تے انہاں دے تقریظ دے نال منظر عام اُتے آگیا۔ اس نسخے وچ سفینۃ البحار د‏‏ی احادیث دے حوالے بحار الانوار د‏‏ی 110 جلدی نسخے دے مطابق دتے گئے۔ اس دے علاوہ بحار الانوار د‏‏ی تدوین دے وقت علامہ مجلسی نے جنہاں منابع تو‏ں استفادہ کیندا سی انہاں دا حوالہ وی دتا گیا۔محدث ربانی، ج۱، ص۴۱۳.بنیاد محقق طباطبایی
 حوالے 

 مآخذ 
 قمی، عباس، سفینۃ البحار و مدینۃ الحکم و الآثار، قم، اسوہ.
 مختاری، علی، سفینۃ البحار و مدینۃ الحکم و الآثار، کتاب ماہ دین، فروردین ۱۳۷۸ - شمارہ ۱۸
 کنگرہ بزرگداشت، محدث ربانی، نور مطاف، قم، ۱۳۸۹ش.

گٹھ:چودہويں صدی ہجری د‏‏ی شیعہ حدیثی کتاباں
گٹھ:شیخ عباس قمی دے علمی آثار
گٹھ:کتاباں