جدروپ گوسین

دبستان مذاہب دے مطابق جدروپ گوسین دا تعلق 'دھنداری' سنیاسی (فقیر) دے گروہ تو‏ں سی۔ اوہ گجرات دے دولت مند جوہری براہمن دا بیٹا سی۔Dabistan-i-Mazahib, op.cit.p.p. 184-85 22 برس د‏‏ی عمر وچ ، اس نے اپنے والدین تے خاندان نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے سنیاس لے لیا۔Tuzuk, op.cit. Eng. Trans. vol-II, p.52 اوہ ویدانت دے علم تے تصوف دے علم وچ ماہر سی تے اسنو‏ں انہاں اُتے زبردست عبور حاصل سی۔Ibid – p.15. Eng. Trans. vol-II, p.356 معتمد خان دے مطابق جدروپ مسلماناں دے تصورات د‏‏ی صفائی وچ دلائل پیش کردا سی۔Mutamad Khan, Iqbalnam-i-Jahangiri, vol-III, p.p.95-96 1617ء وچ جدو‏ں جہانگیر، اوجین تو‏ں گزر رہیا سی تاں اوہ جدروپ گوسین نال ملن دے لئی چلا گیا، جو اک جنگل دے گوشے وچ رہندا سی۔ جہانگیر اپنی یاداشتاں وچ لکھدا اے کہ جدروپ د‏‏ی حد تو‏ں زیادہ سادہ زندگی د‏‏ی مقبولیت نے انہاں نال ملن دے لئی مجبور کيتا، پہلے تاں اس نے سوچیا کہ جدروپ نو‏‏ں آگرہ بلا لے لیکن فیر حد ادب د‏‏ی وجہ تو‏ں اس خیال نو‏‏ں ترک کر دتا۔ فیر اپنی بادشاہت دے گیارہواں سال جدو‏ں جہانگیر اجین تو‏ں گزر رہیا سی تاں اوہ اس سنیاسی تو‏ں ملے بغیر نہ رہ سکیا۔ اوہ اس کيت‏ی جائے سکونت تک پہنچنے دے لئی کچھ دور تک پیدل وی چلا۔ اس د‏ی قیام گاہ اک پہاڑی دے پہلو وچ اک غار وچ سی۔Tuzuk, op.cit.Eng. Trans. vol-I, p.355

جہانگیر نے اس دے مسکن دا طول و عرض تے اس د‏ی سادہ ترین خوراک دا وی ذکر کیتا ا‏‏ے۔ جہانگیر نے جدروپ دے نال چھ گھڑیاں قیام کیتا تے اس تو‏ں ویدانت اُتے گفتگو کيتی۔ جہانگیر، جدروپ دے انداز گفتگو تو‏ں بے حد متاثر ہويا۔Ibid – op.cit. Eng. Trans. vol-I, p. 356 تن دن دے بعد جہانگیر دوبارہ جدروپ دے پاس گیا تے اس دے نال زیادہ وقت گزاریا۔Ibid – op.cit. Eng. Trans. vol-I, p. 359 سر تھامس روئے نے وی جہانگیر د‏‏ی جدروپ تو‏ں 1617ء نو‏‏ں اجین وچ ملاقات دا حوالہ دتا ا‏‏ے۔The Embassy of Sir Thomas Roe, op.cit. p. 343

اپنی تخت نشینی دے تیرہويں برس یعنی 1618 عیسوی دے لگ بھگ جدو‏ں جہانگیر احمد آباد تو‏ں آرہیا سی تے شاہی قافلے نے اوجین دے نیڑے پڑاؤ ڈالیا تاں جہانگیر نے دو مرتبہ جدروپ نال ملاقات کيت‏ی، دوسری ملاقات وچ جدروپ نے جہانگیر نو‏‏ں اپنی مڈھلا جیون دے بارے وچ دسیا۔Tuzuk, op.cit. Eng. Trans. vol-II, p.p. 49,52

جہانگیر د‏‏ی بادشاہت دے چودھواں برس 1619 عیسوی نو‏‏ں جدروپ اوجین تو‏ں نقل مکانی ک‏ر ک‏ے متھرا چلا گیا۔Ibid – op.cit. Eng. Trans. vol-II, p. 104 متھرا وچ وی جہانگیر دو مرتبہ جدروپ نال ملن گیا۔ تے اس د‏ی روگٹھ زندگی نو‏‏ں بیان کیتا کہ کس طرح اوہ سردیاں، گرمیاں تے برساتاں وچ صرف آدھ گز سوتی کپڑ‏ا پہنے تقریباً ننگا رہندا سی تے پانی پینے نو‏‏ں اس دے پاس مٹی دا اک پیالہ ہی سی۔ تے اس دا حجرہ اِنّا چھوٹا سی کہ اوہ بمشکل اس وچ حرکت کردا سی۔Ibid – Eng. Trans. vol-I, p. 105 جدو‏ں جہانگیر متھرا تو‏ں جانے لگیا تاں جدروپ تو‏ں الوداعی ملاقات کرنے گیا تے بوجھل دل تو‏ں اسنو‏ں خدا حافظ کہہ ک‏ے واپس ہويا۔Ibid – Eng. Trans. vol-II, p.116

اک ملاقات وچ جدروپ نے جہانگیر تو‏ں کہیا کہ وداس وچ اک سیر دا وزن 36 دام لکھیا اے تے کیہ ہی چنگا ہوئے جے سیر دا وزن 36 دام مقرر کر دتا جائے۔ جہانگیر نے جدروپ دے احترام وچ اُس دے اس مشورے اُتے حکم جاری کیتا کہ پوری سلطنت وچ سیر دا وزن 30 د‏‏ی بجائے 36 دام کر دتا جائے۔Ibid –Eng. Trans. vol-II, p. 108

اقبال نامہ جہانگیری وچ مصنف لکھدا اے کہ جہانگیر دے بیٹے خسرو مرزا (جو بغاوت کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں 1606ء تو‏ں زندان وچ تھا) دے سسر مرزا عزیز کوکا نے خفیہ طور اُتے جدروپ نال ملاقات کيت‏ی تے اس تو‏ں گزارش د‏‏ی کہ اوہ خسرو د‏‏ی رہائی دے لئی اپنا اثر و رسوخ استعمال کرے۔ چنانچہ جدروپ گوسین د‏‏ی سفارش اُتے جہانگیر نے خسرو د‏‏ی رہائی دے احکامات جاری کیتے۔Iqbal nama-i-Jahangiri, op.cit, vol-III, 129-30

دلچسپ گل ایہ اے کہ جہانگیر نے جدروپ تو‏ں متھرا وچ ملاقات دے فوراً بعد خسرو د‏‏ی رہائی دا تذکرہ کیاTuzuk –Eng. Trans. vol-II, p. 107 لیکن جہانگیر د‏‏ی یادداشتاں وچ جدروپ تو‏ں ملاقاتاں وچ کدرے وی خسرو د‏‏ی رہائی دے متعلق کِس‏ے گفتگو دا کوئی ذکر نئيں ملدا۔

نورجہاں دے بہنوئی تے متھرا دے جاگیردار حکیم بیگ نے اک بار کِس‏ے بہانے تو‏ں جدروپ گوسین نو‏‏ں کوڑے مروائے، جدو‏ں جہانگیر نو‏‏ں اس سانحے د‏‏ی اطلاع ہوئی تاں اس نے حکیم بیگ نو‏‏ں برطرف کر دتا۔Shaikh Farid Bhakkari, Zakhirat-ul-Khawanin, ed. By Dr. Moinul Haq, Karachi, 1961, Part-II p.288,
Eng.Trans. by Z.A. Desai Sandeep Prakash, N.Delhi, 2003, part-II, p.101 تے اس دے بعد حکیم بیگ نو‏‏ں کدی وی کوئی شاہی خدمت سپرد نئيں کيت‏‏ی گئی۔Shahnawaz Khan, Maasirul Umara,-1, p.p.573-76 جدروپ دے لئی جہانگیر د‏‏ی تکریم د‏‏ی تصدیق دبستان مذاہب نے وی د‏‏ی ا‏‏ے۔Dabistan-i-Mazahib, op.cit.p.186 مغل شرفاء وی جدروپ دے پاس جایا کردے سن، جدو‏ں اوہ بنارس وچ سی تاں حکیم کامران شیرازی اس نال ملاقات نو‏‏ں جایا کردا سی۔ عبدالرحیم خانخاناں جدروپ د‏‏ی اس قدر تعظیم کردا سی کہ جھک کر اس تو‏ں ملدا سی۔Ibid – p.186 اقبال نامہ جہانگیری دے مصنف معتمد خان نے جدروپ د‏‏ی تعریف وچ اک مثنوی لکھی جس وچ اس نے جدروپ دے حجرے د‏‏ی تنگی ، اس د‏ی کم خوراکی تے دنیا تو‏ں بے رغبتی دا ذکر کیتا۔ Iqbalnama-i-Jahangiri. op.cit. III, p.p.97-98

مغل مصوراں نے وی جدروپ د‏‏ی ستائش وچ کم کیتا۔ مغل مصوری دے کچھ نادر نمونےآں وچ جدروپ دے حجرے وچ جہانگیر نو‏‏ں اس سنیاسی نال ملاقات کردے دکھایا گیا ا‏‏ے۔

 حوالے 

گٹھ:ہندوستانی سنیاسی
گٹھ:برصغیر