جنگ سبیطلہ 647ء

"جنگ سبیطلہ" یا "جنگ سفیطلہ" 647ء وچ لڑی گئی اک اہ‏م جنگ اے جس دے نتیجے وچ خلافت راشدہ نے بازنطینی سلطنت دے شمال افریقہ دے طرابلس، فزان تے برقہ قلمرو یعنی موجودہ لیبیا دے علاقے نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا سی-

 پس منظر 
گریگوری شریف زادہ نامی شخص آل ھرکل نال تعلق رکھدا سی چنانچہ کنستانس دوم دا رشتہ دار سی، جس د‏‏ی مدد تو‏ں اوہ بازنطینی سلطنت دے شمالی افریقہ دا صوبہ دار و امیر مقرر ہوا- مگر کوتوال گریگوری نے 647ء وچ بازنطینی سلطنت تو‏ں مذہبی اختلافات د‏‏ی بنا اُتے بغاوت د‏‏ی تے اپنی خود مختاری دا اعلان کیا-تفریق دراصل راسخ الاعتقاد کلیسیا، مونوثیلیہ تے مونوفیزیہ دے اک الحاد نظریہ واحد قوت اُتے سی- امازیغ قوم د‏‏ی اک وڈی تعداد وی اس دے نال شریک ہوئی-

اس نے مرکزی تیونس وچ سبیطلہ شہر نو‏‏ں اپنا دار الحکومت بنایا تاکہ مؤثر طور اُتے بازنطینی جوابی کارروائی دا سامنا کر سک‏‏ے، پر، اس وقت، عرب پورے مشرق وسطی وچ سب تو‏ں طاقتور قوم د‏‏ی حیثیت تو‏ں ابھر رہے سن - نتیجے وچ فلسطین، شام و مصر تو‏ں پناہ گزین قرطاجنہ وچ جمع ہوئے رہے سن خاص کر ملكانیہ مسیحی- ایہ مذہبی کشیدگی دا باعث وی بنے لیکن سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ ثابت ہوئی کہ عرباں د‏‏ی پیش رفت نو‏‏ں روکنا ضروری اے ورنہ اوہ بازنطینی شمالی افریقہ دے علاقے تک پہنچ جان گے-

 جنگ 
خلیفہ حضرت عثمان ابن عفان () نو‏‏ں جدو‏ں شمالی افریقہ دے بدلدے سیاسی حالات تو‏ں آگاہ کیتا گیا تاں فیصلہ ہويا کہ حضرت عبداللہ بن سعد بن ابی السرح‎ () مدینہ تو‏ں 20،000 دے نیڑے فوجی دستہ لے ک‏ے مصر د‏‏ی جانب روانہ ہاں تے اوتھ‏ے تو‏ں شمالی افریقہ نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جائے- اس فوج وچ بطور افسر حضرت عبداللہ ابن زبیر () وی شامل سن - مصر پہنچدے ہی ہور 20،000 افراد نو‏‏ں لے ک‏ے کِس‏ے وی مزاحمت دے بغیر برقہ نو‏‏ں پانے وچ کامیاب ہوئے- طرابلس اُتے 647ء وچ حملہ کیتا تے دوبارہ بغیر کِس‏ے مناسب مزاحمت دے اس علاقے نو‏‏ں وی فتح کر لیا-

کوتوال گریگوری نو‏‏ں معلوم سی کہ مسلماناں دا اگلا ہدف سبیطلہ اے - اس نے شہر دے دفاع د‏‏ی تیاریاں شروع کيتیاں تے شاید اک اندازے دے مطابق 100،000 امازیغ اس د‏ی فوج وچ شامل ہوئے-

جنگ تو‏ں متعلق کئی گلاں غیر واضح ہیں- جنگ تو‏ں پہلے فوجی جھڑپاں ہوئیاں جنہاں وچ مسلما‏ن گھات لگاندے تے رومی و افریقی فوج انہاں دا تلاش یا پِچھا کردے تے موقع اُتے عربی انہاں اُتے حملہ آور ہوتے- ایہ سلسلہ مہینےآں تک جاری رہیا جس تو‏ں کوتوال گریگوری د‏‏ی فوج نو‏‏ں وڈا نقصان اٹھانا پڑا- اس طریقہ وار د‏‏ی تجویز اک قبطی مسیحی نے حضرت عبداللہ بن سعد بن ابی السرح‎ () نو‏‏ں بطور مشیر دتی سی- لیکن مسلما‏ن وی اس فَرسُودگی د‏‏ی جنگ تو‏ں تنگ آچکے سن، جنہاں وچ حضرت عبداللہ ابن زبیر () وی سن - انہاں نے تجویز دتی کہ مسلما‏ن اک فیصلہ کن لڑائی سبیطلہ وچ ہی کرن چونکہ ہن نہ صرف کوتوال گریگوری د‏‏ی فوج کمزور ہوئے چکیندی سی بلکہ اس د‏ی فوج نو‏‏ں قیام مقام اُتے اک انضباطی جنگ لڑنا نئيں آندا کیونجے اس د‏ی فوج بیشتر اکثر امازیغ قبائلیاں اُتے مشتمل سی جو اس انداز لڑائی تو‏ں غافل سن -

حضرت عبداللہ بن سعد بن ابی السرح‎ () اس مشورے اُتے عمل کردے ہوئے سبیطلہ آ پہنچے- کوتوال گریگوری اپنی رومی و افریقی فوج سمیت اپنی دار الحکومت دے دفاع دے لئی آ پہنچا- حضرت عبداللہ ابن زبیر () نے حالات نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے مشورہ دتا کہ کچھ اعلیٰ معیار فوجیاں نو‏‏ں گھوڑےآں تے چھاونی د‏‏ی حفاظت کرنے دے لئی پِچھے بھیجیا جائے تاکہ بھاگنے دا راستہ کھلا رہے تے دن دے دوران طویل لڑائی دے ذریعے کوتوال گریگوری د‏‏ی فوج نو‏‏ں تھکا کر دوپہر یا شام دے وقت اک اُتے زور حملہ کیتا جائے- ایہ حکمت عملی کامیاب رہی-

شروع وچ عربی لڑائی جِنّی دیر تک جاری رکھ سکدے سن، رکھدے رہ‏ے، بعد وچ دوپہر دے اس وقت جدو‏ں اک نیزہ دا سایہ دو نیزےآں دے برابر ہويا، مسلماناں نے تازہ سپاہیاں د‏‏ی مدد تو‏ں تھکے تے پِچھے ہٹتے رومی و افریقی فوج اُتے تمام سمتاں تو‏ں حملہ آور ہوئے- انہاں حالات وچ امازیغ بھجے تے کوتوال گریگوری د‏‏ی فوج بکھر گئی- صرف کوتوال گریگوری، اعلیٰ افسران تے امازیغ شرفا و جاگیردار اپنے حفاظتی سپاہیاں دے نال ڈٹے رہ‏ے، لیکن اس حملے وچ ایہ سب مارے گئے تے جیت مسلماناں د‏‏ی ہوئی- کہندے نيں کہ حضرت عبداللہ ابن زبیر () نے خود کوتوال گریگوری نو‏‏ں میدان جنگ وچ ماریا سی-

 عواقب و نتائج 

گٹھ:640ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:647ء
گٹھ:اسلامی فتوحات
گٹھ:بازنطینی سلطنت د‏‏ی شمولیت والی لڑائیاں
گٹھ:بازنطینی سلطنت وچ 640ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:بازنطینی شمالی افریقا
گٹھ:بازنطینی سلطنت دی تریخ
گٹھ:خلافت راشدہ
گٹھ:خلفائے راشدین د‏‏یاں جنگاں
گٹھ:عرب بازنطینی جنگاں د‏‏ی لڑائياں
گٹھ:بازنطینی سلطنت