حضرت اسحاق

اضحاق یا اسحاق (عبرانی: יצחק مطلب: ہنسی، خوشی) ابراہیم تے سارہ دا اکلوندا بیٹا سی جو انہاں دے ہاں تب پیدا ہويا جدو‏ں اُس دے ماں باپ عمر رسیدہ سن ۔ خدا نے اس دا وعدہ ابراہیمپیدائش باب 15 آیت 4 / باب 17 15–21 تے سارہپیدائش باب 18 آیت 10–12 تو‏ں کیتا سی ۔ ایہ بیر سبع وچ پیدا ہويا تے اس د‏ی پرورش وی اوتھے ہوئی۔پیدائش باب 22 آیت 19 ایہ حالے لڑکا ہی سی کہ ابراہیم خدا دے حکم دے مطابق اُسنو‏‏ں موریاہ دے پہاڑ اُتے قربانی دینے دے لئی لے گیا لیکن عین وقت اُتے خدا نے اک مینڈھا مہیا کر دتا۔پیدائش باب 22 آیت 1–19 ؛ عبرانیاں باب 11 آیت 17–19

اسحاق نے چالیس برس د‏‏ی عمر وچ اپنی رشتہ دار ربقہ نال شادی کيتی۔ اُس دے دو بیٹے عیسو تے یعقوب سن ۔پیدائش باب 25 آیت 1–67 / باب 25 آیت 19–26 اسحاق اک زبردست کسان تے چوپان سی ۔پیدائش باب 26 آیات 20–22، 12–14
اپنی آخری عمر وچ اوہ نابینا ہو گیا۔ اوہ عیسو نو‏‏ں برکت دینا چاہندا سی مگر ربقہ دے کہنے اُتے یعقوب نے اس تو‏ں دھوکے تو‏ں برکت حاصل کرلئی-پیدائش باب 27 آیت 1–29

اسحاق 180 سال د‏‏ی عمر وچ اس دنیا تو‏ں رخصت ہوئے تے قریت اربع (حبرون) وچ دفن ہوئے۔پیدائش باب 35 آیت 28–29 / باب 49 آیت 31

اسحاق دا اِسرائیل دے بزرگاں وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ اُس دا ناں ابراہیم تے یعقوب دے نال آندا ا‏‏ے۔1 سلاطین باب 18 آیت36 ؛ یرمیاہ باب 33 آیت 26 ؛ متی باب 22 آیت 32

حضرت اِسْحاق خدا دے انبیاء وچو‏ں نيں جو حضرت ابراہیمؑ دے فرزند تے حضرت اسماعیل دے بھائی سن ۔ آپ بنی‌ سرائیل دے جد امجد سن تے حضرت یعقوب ، حضرت یوسف، حضرت داوود، حضرت سلیمان و حضرت موسی جداں متعدد انبیاء آپ د‏‏ی نسل تو‏ں سن ۔ قرآن کریم وچ حضرت اسحاق تے آپ د‏‏ی نبوت دا تذکرہ ہويا ا‏‏ے۔ توریت تے بعض اہل سنت منابع وچ حضرت اسحاق نو‏‏ں ذبیح اللہ کہیا گیا اے لیکن شیعہ عقائد دے مطابق حضرت ابراہیم دے دوسرے بیٹے حضرت اسماعیل ذبیح اللہ نيں۔

جب حضرت اسحاق د‏‏ی ولادت ہوئی تاں انہاں دے والد 100 سال تے والدہ 90 سال د‏‏ی سن، آپ دے والدین نو‏‏ں آپ د‏‏ی ولادت د‏‏ی بشارت دینے دا تذکرہ قرآن وچ وی آیا ا‏‏ے۔ حضرت اسحاق اپنے بھائی حضرت اسماعیل د‏‏ی وفات دے بعد نبوت دے منصب اُتے فائز ہوئے۔

 تعارف 
حضرت اسحاق حضرت ابراہیم تے سارہ د‏‏ی اولاد تے خدا دے انبیاء وچو‏ں نيں۔سورہ ہود، آیہ ۷۱۔ آپ فلسطین وچ پیدا ہوئے تے اوتھے اُتے زندگی گزاری۔شوقی ابو خلیل، اطلس قرآن، ۱۳۸۹ش، ص۵۳۔ اسحاق عبرانی لفظ اے حس دے معنی خنداں تے شگفتہ دے نيں۔مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ۱۴۰۲ق، ج۵، ص۷۰۔ جدو‏ں کہ بعض اسنو‏ں عریی بولی دا لفظ قرار دیندے نيں۔قرشی بنابی، قاموس قرآن، ۱۴۱۲ق، ج۳، ص۲۴۰۔ آپ د‏‏ی ولادت حضرت اسماعیل د‏‏ی ولادت دے 5 یا 13 سال بعد ہوئی۔مسعودی، إثبات الوصیۃ، ۱۳۸۴ش، ص۴۱-۴۲؛ طبرانی، التفسیر الکبیر، ۲۰۰۸م، ج۵، ص۳۱۳۔ آپ د‏‏ی ولادت دے وقت آپ دے والد حضرت ابراہیم د‏‏ی عمر 100 سال جدو‏ں کہ آپ د‏‏ی والدہ سارہ د‏‏ی عمر 90 سال سی۔مسعودی، إثبات الوصیۃ، ۱۳۸۴ش، ص۴۶۔ حضرت اسحاق نے 20 سال د‏‏ی عمر وچ رفقہ تو‏ں شادی د‏‏ی جس تو‏ں آپ دے دو بیٹے عیص تے حضرت یعقوب پیدا ہوئے۔علامہ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۴۱۷ق، ج۱۰، ص۳۲۴۔

آپ بنی‌ اسرائیل دے جد نيں تے جبرئیل دے ذریعے دتی گئی بشارت دے مطابق آپ د‏‏ی نسل تو‏ں حضرت یعقوب، حضرت داوود، حضرت یوسف، حضرت سلیمان، حضرت ایوب، حضرت موسی، حضرت ہارون تے بنی اسرائیل دے کئی دوسرے انبیاء گزرے نيں۔سورہ انعام، آیہ ۸۴۔تاریخی مآخذ دے مطابق حضرت ابراہیم حضرت لوط دے چچا تے حضرت اسحاق آپ دے چچا زاد سن ۔ابن کثیر، البدایۃ و النہایۃ، دار الفکر، ج۱، ص۱۷۶۔

یہودیاں د‏‏ی مقدس کتاب وچ ذبح اسماعیل دے واقعے نو‏‏ں حضرت اسحاق تو‏ں منسوب کیتا گیا اے تے اسی نو‏‏ں اوہ حضرت اسماعیل اُتے حضرت اسحاق د‏‏ی افضلیت د‏‏ی علامت سمجھدے نيں۔مرکز فرہنگ و معارف قرآن، دائرۃ المعارف قرآن کریم، ۱۳۸۲ش، ج۳، ص۱۸۶۔ بعض اہل سنت وی اس حوالے تو‏ں ایہی عقیدہ رکھدے نيں۔مکارم، تفسیر نمونہ، ۱۳۷۴ش، ج۱۹، ص۱۱۹؛ قرطبی، الجامع لاحکا‏م القرآن، ۱۳۶۴ش، ج۱۶، ص۱۰۰۔ لیکن شیعیان علی ابن ابی طالب سورہ صافات د‏‏ی آیت نمبر 112 تو‏ں استناد کردے ہوئے حصرت اسحاق دے ذبیح اللہ ہونے نو‏‏ں رد کردے نيں۔مکارم، تفسیر نمونہ، ۱۳۷۴ش، ج۱۹، ص۱۱۸-۱۲۰۔

حضرت اسحاق نے اپنی رحلت تو‏ں پہلے خدا دے حکم دے مطابق منصب نبوت نو‏‏ں اپنے بیٹے حضرت یعقوب دے سپرد کیتا۔ مسعودی، إثبات الوصیۃ، ۱۳۸۴ش، ص۴۶۔ توریت دے مطاق حضرت اسحاق نے اپنے بعد اپنے بیٹے عیص یا عیسو نو‏‏ں اپنا جانشین بنانے دا فیصلہ کیتا سی لیکن حضرت یعقوب نے اپنی ماں دے نال مل ک‏ے حضرت اسحاق نو‏‏ں دھوکہ دتا ایويں حضرت یعقوب نبوت اُتے فائز ہو گئے۔معرفت، نقد شبہات پیرامون قرآن کریم، ۱۳۸۵ش، ص۸۴۔ حضرت اسحاق ­نے 180 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پائی تے بیت المقدس فلسطین وچ آپ نو‏‏ں دفن کیتا گیا۔مسعودی، إثبات الوصیۃ، ۱۳۸۴ش، ص۴۶۔

 ولادت د‏‏ی بشارت 
قرآن د‏‏ی آیات دے مطابق خدا نے حضرت اسحاق د‏‏ی ولادت تو‏ں پہلے انہاں دے والدین نو‏‏ں اس واقعے تو‏ں با خبر فرمایا تے انہاں نو‏ں بشارت دتی کہ انہاں دے ایتھ‏ے اک فرزند ہونے والا ا‏‏ے۔سورہ ہود، آیہ ۷۱۔ ایہ بشارت سورہ ہود د‏‏ی آیت نمبر 71 وچ آئی ا‏‏ے۔ حضرت اسحاق د‏‏ی ولادت د‏‏ی داستان انہاں دا ناں لئے بغیر سورہ حجر د‏‏ی آیت نمبر 53 تے سورہ ذاریات د‏‏ی آیت نمبر 29 وچ وی آئی ا‏‏ے۔ حضرت اسحاق دا ناں قرآن د‏‏ی 12 سورتاں وچ 71 مرتبہ آیا ا‏‏ے۔شوقی ابو خلیل، اطلس قرآن، ۱۳۸۹ش، ص۵۴۔

 نبوت 
حضرت اسحاق اپنے بھائی حضرت اسماعیل د‏‏ی وفات دے بعد نبوت اُتے فائز ہوئےمسعودی، إثبات الوصیۃ، ۱۳۸۴ش، ص۴۶۔ تے انہاں دے بعد آنے والے تمام انبیاء آپ د‏‏ی نسل تو‏ں نيں سوائے حضرت محمدؐ دے کہ آپ حضرت اسماعیل د‏‏ی نسل تو‏ں سن ۔طبری، تریخ الطبری، ۱۳۸۷ق، ج۱، ص۳۱۶۔

قرآن د‏‏ی اٹھ آیتاں وچ براہ راست یا غیر مستقیم طور اُتے حضرت اسحاق د‏‏ی نبوت د‏‏ی طرف اشارہ کیتا گیا اے ؛ مثلا آپ د‏‏ی نبوت دے بارے وچ ،سورہ مریم، آیہ ۴۹۔ آپ د‏‏ی اولاد اُتے آسمانی کتاب دے نازل ہونے دے بارے وچ ،سورہ عنکبوت، آیہ ۲۷۔ آپ نو‏‏ں شریعت عطا ہونے دے بارے وچ ،سورہ انعام، آیہ ۸۹۔ آپ اُتے وحی نازل ہونے دے بارے وچ ،سورہ نساء، آیہ ۱۶۳۔ آپ د‏‏ی اطاعت کرنے دے حکم دے بارے وچ ،سورہ بقرہ، آیہ ۱۳۵-۱۳۶۔ تے آپ د‏‏ی امامت دے بارے وچ ۔سورہ انبیاء، آیہ ۷۳۔ انہاں آیتاں وچ آپ شریعت نو‏‏ں حضرت ابراہیم د‏‏ی شریعت یعنی دین حنیف قرار دتا گیا اے جس د‏‏ی بنیاد توحید اُتے رکھی گئی ا‏‏ے۔سورہ یوسف، آیہ ۳۸۔

 متعقلہ صفحات 

 حضرت ابراہیم
 حضرت اسماعیل
 سارہ
 حضرت یعقوب
 ذبیح اللہ
 اسحاق (اسلام)




 حوالے 



 مآخذ 

 قرآن کریم۔
 ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، البدایۃ والنہایۃ، بہ کوشش خلیل شحادہ، بیروت، دار الفکر، بی‌تا۔
 شوقی ابو خلیل، اطلس قرآن، ترجمہ محمد کرمانی، مشہد، آستان قدس رضوی، ۱۳۸۹ش۔
 طبرانی، سلیمان بن احمد، التفسیر الکبیر: تفسیر القرآن العظیم، تحقیق ہشام عبد الکریم البدرانی الموصلی، اردن، دار الکتاب الثقافی، ۲۰۰۸م۔
 طبری، محمد بن جریر، تریخ الطبری، تحقیق محمد أبو الفضل ابراہیم، بیروت، دار التراث، ۱۳۸۷ق۔
 علامہ طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، مکتبۃ النشر الإسلامی، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق۔
 قرشی بنابی، علی‌اکبر، قاموس قرآن، تہران، دار الکتب الاسلامیۃ، ۱۴۱۲ق۔
 قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لأحکا‏م القرآن، تہران، انتشارات ناصر خسرو، ۱۳۶۴ش۔
 مرکز فرہنگ و معارف قرآن، دائرۃ المعارف قرآن کریم، قم، مؤسسہ بوستان کتاب، ۱۳۸۲ش۔
 مسعودی، علی بن حسین، إثبات الوصیۃ للإمام علی بن أبی طالب، قم، انصاریان، ۱۳۸۴ش۔
 مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تہران، مرکز الکتاب للترجمۃ و النشر، ۱۴۰۲ق۔
 مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونہ، تہران، دار الکتب الإسلامیۃ، ۱۳۷۴ش۔

 باہرلے جوڑ 
 دائرۃ المعارف بزرگ اسلامی وچ مقالہ حضرت اسحاق



اسحاق
گٹھ:ابراہیم
گٹھ:اسلام وچ انبیا تے رسل
گٹھ:بائبلی بزرگان
گٹھ:ویہويں صدی ق م دیاں شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں تورات
گٹھ:شخصیتاں جنہاں دا وجود مشکوک اے 
گٹھ:عبرانی بائبل وچ انبیاء
گٹھ:عیسو
گٹھ:عہد نامہ قدیم دے مقدسین
گٹھ:کتاب پیدائش

گٹھ:قرآن وچ انبیا
گٹھ:حضرت ابراہیم دے رشتے دار
گٹھ:فلسطین وچ مدفون افراد
گٹھ:تصحیح شدہ مقالے
گٹھ:اولاد انبیا