سید علی حسینی سیستانی

سید علی حسینی سیستانی المعروف آیت اللہ سیستانی، عراق دے معروف ایرانی نژاد عالم دین نيں تے فرقۂ اثنائے عشری تو‏ں تعلق رکھدے نيں۔ آپ نجف دے حوزہ علمیہ دے مرجع نيں یا آسان الفاظ وچ آیت اللہ عظمٰی نيں۔ آپ 4 اگست 1930ء نو‏‏ں مشہد، ایران وچ پیدا ہوئے تے 1951ء تو‏ں عراق وچ قیام پزیر نيں۔ علاوہ ازاں اوہ بعد از جنگ عراق دے اک اہ‏م سیاسی رہنما سمجھے جاندے نيں۔ آپ متعدد کتاباں دے مصنف وی نيں۔

آپ نے 2014ء وچ داعش دے خلاف فتوی دتا تے رضاکاران نے مل ک‏ے داعش نو‏‏ں نیست نابود کر دتا۔ آپ کئی ادارےآں دے سرپرست ا‏‏ے۔ آپ 8 اگست 1992ء تو‏ں آیت اللہ خوئی دے بعد حوزہ علمیہ نجف اشرف دے زعیم وی ا‏‏ے۔ آپ دا دفتر ایران تے عراق وچ وی واقع ا‏‏ے۔ آپ دے دفتر د‏‏ی رسمی ویب سائٹ {https://www.sistani.org} ا‏‏ے۔ 

سید علی حسینی سیستانی (متولد ۱۳۰۹ شمسی) شیعہ مراجع تقلید وچو‏ں نيں تے نجف اشرف وچ درس خارج فقہ و اصول دے استاد نيں۔ انہاں نے حوزوی تعلیم مشہد، قم تے نجف وچ حاصل کيتی اے تے سید محمد حجت کوہ کمرہ ای، آیت اللہ بروجردی تے آیت اللہ خوئی دے دروس وچ شرکت کيتی اے۔ آیت اللہ خویی دے انتقال دے بعد سن ۱۴۱۳ ھجری قمری وچ اوہ مرجعیت تک پہچے تے انہاں نے صدام حسین دے سقوط دے بعد ملک وچ نظام حکومت تبدیل ہونے تے جدید ملی قانون دے نافذ ہونے مضبوط کردار ادا کیتا اے۔

سید سیستانی نے دہشت گرد تنظیم داعش دے عراق اُتے حملہ تے مرکزی تے جنوبی علاقےآں دی طرف پیش قدمی نو‏‏ں روکنے تے ملک دے دفاع کرنے دے سلسلہ وچ واجب کفائی دا فتوی دتا۔ انہاں دی بعض فقہی تالیفات جداں قاعدہ لا ضرر و لا ضرار، تقریرات دی شکل وچ شائع ہو چکیاں نيں۔ بوہت سارے علمی تے تعلیمی مراکز، کتب خانے، فلاحی و رفاہی ادارے دنیا دے مختلف گوشیاں جنہاں وچ ایران، ترکی، عراق، برطانیہ تے لبنان ورگے  ممالک شامل نيں، آیت اللہ سیستانی دے دفتر دی طرف تو‏ں تاسیس کیتے گئے نيں۔

 سوانح عمری 

سید علی حسینی سیستانی ۱۳۰۹ مرداد ۱۳۰۹ ہجری شمسی مطابق ۹ ربیع الاول ۱۳۴۹ ہجری قمری وچ شہر مشہد وچ متولد ہوئے۔ انہاں دے والد سید محمد باقر شیعہ علما وچو‏ں نيں تے انہاں دی والدہ سید رضا مھربانی سرابی دی بیٹی سن، انہاں دے جد سید علی سیستانی نجف اشرف  وچ میرزای شیرازی دے شاگرداں وچو‏ں سن اوہ سن ۱۳۱۸ ق وچ ایران واپس آ گئے سن ۔زندگی‌نامه حضرت آیت الله سید علی حسینی سیستانی

 تعلیم؛ مشہد تو‏ں قم و نجف تک 
سید سیستانی نے ابتدائی تے مقدماتی تعلیم مشہد وچ حاصل کيتی تے سن ۱۳٦۰ ق دی ابتدا وچ انہاں نے حوزوی علوم دی مقدماتی تعلیم دا آغاز کیتا۔ ادبیات عرب ادیب نیشاپوری توں ، شرح لمعہ و قوانین سید احمد مدرس یزدی سے، فقہ و اصول دی سطوح عالی دیاں کتاباں میرزا ہاشم قزوینی تو‏ں پڑھیاں تے فلسفہ دے دروس سیف اللہ ایسی میانجی، شیخ مجتبی قزوینی تے میرزا مھدی اصفہانی تو‏ں پڑھے، سید علی سیستانی نے اسی طرح تو‏ں میرزا مہدی آشتیانی تے میرزا ھاشم قزوینی دے درس خارج وچ وی شرکت کيتی۔زندگی‌نامه حضرت آیت الله سید علی حسینی سیستانی

 قم وچ تن سالہ قیام 
سید علی سیستانی سن ۱۳٦۸ ق وچ شہر قم وچ وارد ہوئے تے اوتھ‏ے آیت اللہ بروجردی دے فقہ و اصول دے درس خارج وچ شرکت کيتی تے اسی طرح اوہ آیت اللہ حجت کوہ کمرہ ای دے درس خارج وچ وی شرکت کردے سن ۔زندگی‌نامه حضرت آیت الله سید علی حسینی سیستانی

اسی دور وچ انہاں نے سید علی بہبہانی تو‏ں جو محقق تہرانی دے مکتب فقہی دے پیروکار سن، خط و کتابت دے ذریعہ نال رابطہ رکھدے ہوئے قبلہ شناسی دے موضوع اُتے خامہ فرسائی کيتی۔ جس دے نتیجہ وچ سید علی بھبھانی نے انہاں نو‏ں ۷ رجب ۱۳۷۰ ق نو‏‏ں اک خط لکھیا، جس وچ انہاں نے سید علی سیستانی نو‏‏ں جنہاں دی عمر اس وقت ۲۱ سال سی ، عمدۃ العلمائ و نخبۃ الفقہائ المدققین دے لقب تو‏ں سرفراز کیتا تے باقی بحث نو‏‏ں ملاقات دے وقت اُتے موکول کیتا۔زندگی‌نامه حضرت آیت الله سید علی حسینی سیستانی

 نجف دی طرف ہجرت 
سید علی سیستانی نے سن ۱۳۷۱ ق وچ نجف اشرف دا سفر اختیار کیتا تے اوتھ‏ے مدرسہ بخارایی وچ سکونت اختیار کيتی۔ آیت اللہ خویی تے شیخ حسین حلی دے درس خارج وچ شرکت کيتی۔ انہاں دونے دروس وچ طولانی مدت تک شرکت کرنے دے علاوہ انہاں نے سید محسن حکیم تے سید محمود شاہرودی دے دروس تو‏ں وی کسب فیض کیتا۔زندگی‌نامه حضرت آیت الله سید علی حسینی سیستانی

 اجتہاد و مرجعیت 
سید علی سیستانی نے سن ۱۳۸۰ ق وچ ۳۱ سال دی عمر وچ اپنے دو اساتذہ آیت اللہ خویی تے شیخ حسین حلی تو‏ں اجتہاد دا اجازہ مطلق حاصل کیتا۔زندگی‌نامه حضرت آیت الله سید علی حسینی سیستانی شیخ حسین حلی تو‏ں اجتہاد دا اجازہ مطلق حاصل کرنے والے اوہ فرد فرید نيں۔ آقا بزرگ تہرانی نے وی سن ۱۳۸۰ ق دی اپنی اک تحریر وچ سید علی سیستانی دے علم رجال تے حدیث اُتے تسلط دی گواہی دتی اے۔ زندگی‌نامه حضرت آیت الله سید علی حسینی سیستانی

آیت اللہ سیستانی ۵ جمادی الثانیۃ ۱۴۰۹ ق وچ اپنے استاد آیت اللہ خوئی دی خواہش اُتے مسجد خضرا دے امام جماعت متعین ہوئے۔ اس تو‏ں پہلے تک آیت خوئی مسجد خضرا وچ نماز جماعت دا فریضہ ادا کردے سن، بیماری دے سبب انہاں نے ایہ ذمہ داری اپنے شاگرد دے سپرد کر دت‏ی۔ سید سیستانی ذی الحجہ ۱۴۱۴ ق دے آخری جمعہ تے عراقی حکومت (صدام حسین دے زمانہ وچ) دی طرف تو‏ں اس مسجد دا دروازہ بند ہونے تک اس وچ امامت دے فرائض انجام دیندے رہے۔زندگی‌نامه حضرت آیت الله سید علی حسینی سیستانی

سید علی سیستانی ۸ صفر ۱۴۱۳ ق وچ آیت اللہ خوئی دے انتقال دے بعد مرجعیت دے منصب اُتے فائز ہوئے۔ ۱۴۱۴ ق وچ سید عبد الاعلیٰ سبزواری تے سید محمد رضا گلپایگانی دی رحلت دے بعد تے اس دے بعد محمد علی اراکی تے سید محمد روحانی انتقال دے بعد انہاں دے مقلدین دی تعداد وچ ہور اضافہ ہوندا چلا گیا۔زندگی‌نامه حضرت آیت الله سید علی حسینی سیستانی

 تالیفات 
آیت اللہ سیستانی دی تالیفات وچ کچھ کتاباں نشر ہو چکياں نيں جدو‏ں کہ بعض تصنیفات حالے وی غیر مطبوعہ شکل وچ نيں۔ مطبوعہ کتاباں وچ زیادہ تر انہاں دے فتاوی تے دروس دی تقریرات نيں، جنہاں دا ذکر ذیل وچ کیتا جا رہیا اے:

۱۔ منھاج الصالحین، سید علی سیستانی دے فتاوی اُتے مشتمل اے جو تن جلداں وچ سن ۱۳۱۵ ق وچ قم وچ طبع ہوئی اے۔ منھاج الصالحین سید محسن الحکیم دی تالیف اے، آیت اللہ خوئی نے اپنے فتاوی نو‏‏ں اس اُتے تطبیق دے کر تے اس وچ بعض ابواب و فصول دا اضافہ کرکے شائع کیتا اے۔ تے انہاں دے بعد انہاں دے شاگرد سید علی سیستانی نے وی اسی روش نو‏‏ں آگے ودھایا اے۔ اس کتاب اُتے آیت اللہ سیستانی دی طرف تو‏ں مقدمہ لکھے جانے دی تاریخ ۲۰ ذی الحجۃ ۱۴۱۳ ق اے۔سیستانی، منهاج الصالحین، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۵.

۲۔ قاعدہ لا ضرر و لا ضرار، آیت اللہ سیستانی دے ففہ دے دروس دی تقریرات نيں، جنہاں نو‏ں سید محمد رضا سیستانی نے تحریر کیتا اے تے ایہ کتاب سن ۱۴۱۴ ق وچ شائع ہوئی اے۔سیستانی، قاعدة لا ضرر و لا ضرار، قم، ۱۴۱۴ق

۳۔ اختلاف الحدیث، سید سیستانی دے دروس حدیث دی تقریرات نيں، جنہاں نو‏ں سن ۱۳۹٦ وچ انہاں دے اک شاگرد سید ہاشم ھاشمی نے تحریر کیتا اے۔ ایہ کتاب ۱۹۵ صفحات اُتے مشتمل اے تے اسنو‏ں ذاتی طور اُتے (غیر رسمی طور اُتے) شائع کیتا گیا اے۔ اس تالیف تو‏ں معلوم ہوندا اے کہ اختلاف احادیث دے رفع دے سلسلہ وچ آیت اللہ سیستانی دے نظریات، تعادل و تراجیح اُتے مبتنی ہونے تو‏ں زیادہ اس دے اسباب تے منشا پیدائش دی تجدید اُتے مشتمل نيں۔آیت الله العظمی سیستانی و اختلاف الحدیث

۴۔ العروۃ الوثقی، سید کاظم یزدی دی کتاب اُتے سید علی سیستانی دے تالیقات نيں۔ اس کتاب دا دوسرا ایڈیشن ۱۴۳۱ ق وچ بیروت تو‏ں شائع ہويا اے تے ایہ دو جلد اُتے مشتمل اے۔یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۳۱ق.

۵۔ الرافد فی علم اصول، سید منیر سید عدنان القطیفی دی تالیف اے۔ اس وچ آیت اللہ سیستانی دے دروس اصول دی تقریرات نيں۔ ایہ کتاب اک جلد اُتے مشتمل اے تے عربی بولی وچ شائع ہوئی اے۔ اس وچ مکتب امامیہ وچ علم اصول فقہ دی اہمیت و منزلت، اس دے ادوار فکری وغیرہ دے سلسلہ وچ بحث کيتی گئی اے۔سیستانی، الرافد فی علم الاصول، ۱۴۱۴ق.

 وابستہ مراکز تے ادارے 

آیت اللہ سیستانی دے دفتر دی طرف خدمات انجام دینے والے علمی و ثقافتی ادارے دنیا دے مختلف گوشیاں قم (ایران)، لندن (برطانیہ)، بیروت (لبنان)، استمبول (ترکی)، ایلام (ایران) وچ قائم نيں۔ ذیل وچ انہاں دا ذکر کیتا جا رہیا اے:

۱۔ امام علی (ع) سینٹر، قم (ایران)؛ اسلامی کتب تے ائمہ اہل بیت علیھم السلام علوم و معارف دے ترجمے تے نشر و اشاعت دی غرض تو‏ں ۱۳۷۳ ش وچمعرفی موسسه تاسیس کیتا گیا۔ دنیا بھر دی ۲۵ اہ‏م زباناں وچ اوہدی طرف تو‏ں کتاباں طبع و شائع ہو چکياں نيں۔ اس ادارہ دا شعبہ لندن تے بیروت وچ وی اے جو بالترتیب سن ۱۴۱٦ تے ۱۴۱۷ ق وچ قائم کیتا گیا اے۔موسسه امام علی (ع) - قم

۲۔ آل البیت ثقافتی سینٹر، استانبول (ٹرکی)؛ اہل بیت علیہم السلام دی تعلیمات دے احیائ، عوام نو‏‏ں مکتب اہل بیت تو‏ں متعارف کرانے تے اسلامی و مذہبی تعلیمات دی حفاظت دے مقصد تو‏ں سن ۱۳۸۰ ش وچ ٹرکی دے شہر استانبول وچ اس دا قیام عمل وچ آیا۔ قرآنی و دینی کلاساں دا انعقاد، مذہبی رسومات دا انعقاد، ٹرکی وچ اہل بیت نامی اولین تخصصی کتب خانہ دا قیام، دینی و مذہبی سیمیناراں دا انعقاد، دینی کتب و مجلات دا ترجمہ و نشر و اشاعت جداں امور اس ادارہ دی فعالیت وچ شامل نيں۔موسسه فرهنگی آل البیت (ع) - استانبول اس ادارہ دے اک شعبہ نے جرمنی وچ سن ۱۳۸۴ ش تو‏ں اپنی خدمات دا آغاز کیتا اے۔موسسه فرهنگی آل البیت (ع) - برلین

۳۔ اعتقادی تحقیقاندی سینٹر، قم؛ ایہ ادارہ مختلف شعباں جداں کتب خانہ، عقیدہ تو‏ں مربوط اعتراضات دا جواب دینے والی محققین دی کمیٹی، ہدایت یافتہ افراد دے امور اُتے توجہ، اسناد و دستاویز، عقائد تو‏ں متعلق کانفرنس تے انٹر نیٹ جداں امور دے سلسلہ وچ خدمات انجام دیندا اے۔مرکز پژوهش‌های اعتقادی - قم

۴۔ المصطفیٰ اسلامی تحقیقاندی سینٹر، قم؛ اس ادارہ دے قیام دا مقصد، عقائد اُتے مبنی شیعہ سنی مصادر و منابع اُتے مشتمل اک اطلاعاندی بینک یا ذخیرہ ایجاد کرنا اے۔ تے اس نے عقائد دے دائرۃ المعارف یا انسائکلو پیڈیا دی تالیف دے لئے تن ہزار تو‏ں زیادہ جلداں دی تحقیق تے جمع آوری انجام دی اے۔مرکز تحقیقات اسلامی المصطفیٰ (ص) – قم

۵۔ اسلامی میراث دے احیائ دا مزکر، قم؛ ایہ ادارہ خطی یا مخطوطات دے منابع و مصادر دی جمع آوری دی غرض تو‏ں تاسیس کیتا گیا اے۔مرکز احیای میراث اسلامی - قم

٦۔ فلکیات و نجومی تحقیقات دا مرکز، قم؛ اس ادارہ دی بنیاد ۱۴۱۸ ش وچ رکھی گئی اے تے اوہدی تشکیل دا ہدف نجوم، منظومہ شمسی، اسلامی علم فلکیات تو‏ں متعلق تعلیم، فلکیات و نجوم کالج دا قیام، کتب خانہ تخصصی نجوم دی تاسیس، نجوم تو‏ں متعلق مقالات دا ترجمہ، رصد خانہ یا لیبوریٹری دا قیام، نجوم دے سلسلہ وچ اسلامی محققین دی تالیفات دی طباعت، نجومی کیلینڈر دی طباعت وغیرہ جداں امور دی انجام دہی اے۔مرکز پژوهش‌های فلکی - نجومی - قم

۷۔ امام صادق کلچرل کامپلیکس، بیروت (لبنان)؛ ۱۳۸۵ ش وچ اس دا قیام عمل وچ آیا۔ اس ادارہ وچ شرعی سوال و جواب دا دفتر، کتب خانہ تے آڈیٹوریم اپنی فعالیت انجام دے رہے نيں۔ اس دے علاوہ اس ادارہ دا اک تے مقصد سماجی و ثقافتی فلاحی تے خیراندی امور دی انجام دہی اے۔مجتمع فرهنگی امام صادق (ع) - بیروت

۸۔ آل البیت گلوبل انفارمیشن سینٹر، قم؛ ایہ ادارہ بہار ۱۳۷۷ ش وچ تاسیس کیتا گیا۔ اوہدی فعالیت وچو‏ں اک انٹر نیٹ ویب سایٹ الشیعہ www.al-shia.org دا قیام اے۔صفحه معرفی سایت جس دا مقصد شیعہ تے اہل بیت علیہم السلام دے معارف تے تعلیمات دی نشر و اشاعت اے۔مرکز جهانی اطلاع‌رسانی آل البیت (ع) - قم ایہ ویب سائٹ دنیا دی اہ‏م ۲۹ بولی وچ خدمت انجام دے رہی اے۔پایگاه اینترندی الشیعه: al-shia.org اسی نام دے دوسرے ادارے نجفمرکز اطلاع‌رسانی آل البیت (ع) - شبکه نجف اشرف، کربلامرکز اطلاع‌رسانی آل البیت (ع)- شبکه کربلا، کاظمینمرکز اطلاع‌رسانی آل البیت (ع) - شبکه کاظمین (عراق) اصفہان، تہران تے ایلاممراکز و موسست (ایران) وچ انٹر نیٹ دے ذریعہ اسلامی تے شیعی تعلیمات دی تبلیغ دی غرض تو‏ں انہاں شہراں وچ قائم کیندے گئے نيں۔

۹۔ شہر قم وچ تخصصی کتب خانے؛ آیت اللہ سیستانی دے دوسرے اداراں وچو‏ں اک ایہ ادارہ وی اے جو مختلف موضوعات تفسیر و علوم قرآن، علوم حدیث، فقہ و اصول، فلسفہ و کلام، ادبیات عرب، تاریخ اسلام و ایران اُتے فعالیت انجام دے رہیا اے۔

کتب خانہ تخصصی تفسیر علوم قرآن، قم؛ ۱۴۱۸ ق وچ اوہدی بنیاد رکھی گئی اے۔ اس نے ۱۵ ہزار تو‏ں ودھ فارسی و عربی کتاباں دے نال اپنی فعالیت دا آغاز کیتا اے۔کتابخانه تخصصی تفسیر و علوم قرآنی - قم

کتب خانہ تخصصی علوم حدیث، قم؛ ۱۴۱۸ ق وچ اوہدی بنیاد رکھی گئی اے تے اس وچ شیعہ حدیث، رجال و درایہ، انسائکلو پیڈیا، ڈکشنری و لغات، انگریزی و فرانسوی و جرمن زباباں وچ حدیث دے منابع و مآخذ جداں موضوعات اُتے کتاباں شامل نيں تے اسی طرح تو‏ں اس وچ حدیث متعلق مجلات موجود نيں۔کتابخانه تخصصی علوم حدیث - قم

کتب خانہ تخصصی فقہ و اصول، قم؛ ۱۴۲۰ ق وچ اوہدی بنیاد رکھی گئی اے تے افتتاح دے وقت اس وچ ۱۵ ہزار تو‏ں کتب تے ۱۵۸۰ تخصصی مجلات موجود سن ۔ اس وچ فقہ و اصول تے رجال و حقوق جداں موضوعات اُتے کتاباں شامل نيں۔کتابخانه تخصصی فقه و اصول - قم

کتب خانہ تخصصی فلسفہ و کلام، قم؛ اس کتب خانہ وچ فلسفہ، کلام، منطق، تاریخ، حکمت، عرفان و مذاہب فلسفی تے ادیان مختلف جداں موضوعات اُتے کتاباں شامل نيں۔کتابخانه تخصصی فلسفه و کلام - قم

کتب خانہ تخصصی ادبیات عرب، قم؛ ۱۴۱۸ ق وچ اوہدی بنیاد رکھی گئی تے اس وچ عربی و فارسی دی ۴۵ ہزار تو‏ں ودھ کتاباں موجود نيں۔کتابخانه تخصصی ادبیات - قم

کتب خانہ تخصصی تاریخ اسلام و ایران، قم؛ ۱۳۷۴ شمسی وچ اس نے ۴ ہزار کتاباں دے نال اپنی فعالیت دا آغاز کیتا تے ۱۳۹۰ ش وچ اس وچ موجود کتب دی تعداد وچ اک لکھ پندرہ ہزار تک دا اصافہ ہو چکيا سی ہن تک اس کتب خانہ دی طرف تو‏ں ۱٦ عنوان کتب طبع ہو چکيتیاں نيں۔کتابخانه تخصصی تاریخ اسلام و ایران - قم

آیت اللہ سیستانی دے دفتر دی طرف تو‏ں سماجی و فلاحی خدمات دے سلسلہ وچ کافی مراکز دنیا دے مختلف گوشاں وچ قائم کیندے گئے نيں:

۱۔ مدینۃ العلم ثقافتی رہائشی کامپلیکس، نجف اشرف؛ طلاب حوزہ علمیہ دی رہائش دے مقصد تو‏ں اوہدی بنیاد رکھی گئی۔مجتمع فرهنگی مسکونی مدینة العلم ـ نجف اشرف اس وچ رہایشی عمارتاں، کنڈر گارڈن، ابتدائی و متوسطہ و ہائی اسکول، ہاسپیٹل و شاپنگ سینٹر دے نال نال ثقافتی مرکز جداں کتب خانہ وی شامل نيں۔ آیت اللہ سیستانی ثقافتی رہایشی کامپلیکس، قم؛ وچ وی حوزہ علمیہ قم دے طلاب دی رہایش دے مقصد تو‏ں ۱۴۱٦ ق تاسیس کیتا گیا۔مجتمع فرهنگی مسکونی حضرت آیت الله العظمی سیستانی (دام ظله) ـ قم اسی طرح تو‏ں آیت اللہ سیستانی دے دفتر دی جانب تو‏ں قم دے مہدیہ رہایشی کامپلیکس دی تعمیر وچ جو قم وچ حوزہ علمیہ دے طلاب دے لئے بنایا گیا اک دوسرا کامپلیکس اے، تعاون شامل رہیا اے۔مجتمع مسکونی مهدیه - قم ثامن الحجج رہایشی کامپلیکس مشہدمجتمع مسکونی ثامن الحجج (علیه السلام) ـ مشهد تے اسی طرح تو‏ں امام ہادی رہائشی کامپلیکس قم وی اسی تعاون تے مشارکت دی مثال نيں۔مجتمع مسکونی امام هادی (ع) - قم

۲۔ مدرسہ علمیہ بلاغیمدرسه علامه بلاغی - نجف اشرف و نجم الائمہمدرسه دینی نجم الائمه - نجف اشرف نجف، مدرسہ قرآنی کربلا،مدرسه قرآنی ـ کربلا مدرسہ حضرت رقیہ برای ایتام، کربلا،مدرسه حضرت رقیه (علیها السلام) برای ایتام ـ کربلا آیت اللہ سیستانی دے دفتر دی طرف تو‏ں تاسیس تے چلیائے جا رہے نيں۔

۳۔ فلاحی اسپتال حضرت امام صادق (ع) قم،درمانگاه خیریه امام صادق (علیه السلام) - قم فلاحی اسپتال امام حسن مجتبی (ع) ایلام،درمانگاه خیریه امام حسن مجتبی (علیه السلام) ـ ایلام امام حسین (ع) تخصصی اسپتال، کربلا،درمانگاه تخصصی امام حسین (علیه السلام) ـ کربلا جواد الائمۃ تخصصی و فوق تخصصی آئی ہاسپیٹل قم،مرکز تخصصی و فوق تخصصی چشم پزشکی جواد الائمه (علیه السلام) ـ قم تے اسی طرح تو‏ں رفاہی ادارہ اجتماعی العین جو یتیماں دی حمایت تے انہاں دی سر پرستی دے کیندے بنایا گیا اے،مؤسسه رفاه اجتماعی العین آیت اللہ سیستانی دے دفتر دے سماجی کاماں وچو‏ں اک ہے

 سیاسی و سماجی کارنامے 

آیت اللہ خویی دی نماز جنازہ دی امامت: آیت اللہ خوئی دی وفات دے بعد، سید علی سیستانی نے جو انہاں دے مہم ترین شاگرداں وچو‏ں سن، انہاں دی نماز جنارہ پڑھائی۔ حوزہ دی سنت دے مطابق، جو وی گزشتہ مرجع تقلید دے جنازہ اُتے نماز پڑھاندا اے اوہی اس دا جانشین بندا اے۔فتحی، «فقیهی برای همه اعصار اگرچہ   صدام حسین دی حکومت دے زمانہ وچ شیعاں تے حوزہ علمیہ نجف دے حالات سخت تے پیچیدہ ہونے تے آیت اللہ سید عبد الاعلیٰ سبزواری دے ۲۵ مرداد ۱۳۷۲ ش تک ہونے دے سبب خاموشی دے نال آیت اللہ سیستانی دی مرجعیت دا آغاز ہويا۔شیعه با وجود آیت الله سیستانی احساس عزت می‌کند البتہ آیت اللہ خوئی دے اک شاگرد جعفر نطنزی دا ماننا اے کہ آیت اللہ خوئی دے جنازہ اُتے آیت اللہ سیستانی دا نماز پڑھانا انہاں دے جانشین ہونے دی دلیل نئيں بن سکدا اے کیونکہ اس وقت نجف اشرف وچ کوئی بچا ہی نئيں سی نطنزی اسی طرح تو‏ں آیت خوئی دی تشییع جنازہ تے آیت اللہ سیستانی دے نماز پڑھانے دے سلسلہ وچ کہندے نيں کہ کوئی تشییع دا ماحول یا ہلچل نئيں سی، جنازہ نو‏‏ں لیایا گیا انہاں نے نماز پڑھائی تے چلے گئے۔ بعد وچ وی کوئی ایسی علامت دیکھنے وچ نئيں آئی جو انہاں دی مرجعیت دی دلیل بن سکتی ہوئے۔ اوہ اک فہیم تے با فراست انسان نيں۔ انہاں دے بعد آیت اللہ سید عبد الاعلیٰ سبزواری مرجع تقلید سن ۔شیعه با وجود آیت الله سیستانی احساس عزت می‌کند

عراقی حکومت تے قانون دی تبدیلی وچ کردار: آیت اللہ سیستانی نے عراق اُتے امریکی فوجیاں دے حملہ تے صدام حسین دی حکومت دے سقوط دے سلسلہ وچ کسی وی طرح دی مقاومت وچ دلچسبی نئيں دکھائی تے انہاں نے ہمیشہ جی گارنر تے پال بارمر جیسی امریکی شخصیتاں تو‏ں ملاقات تو‏ں پرہیز کیتا۔ اسی طرح تو‏ں انہاں نے عراق وچ جدید حکومت دے قیام تے جدید ملی قوانین دی تدوین دے سلسلہ وچ ہونے والے مختلف انتخابات وچ عوام نو‏‏ں اس وچ شرکت کرنے دی طرف تشویق کرنے وچ نہایت اہ‏م تے کلیدی کرداد ادا کیتا۔فتحی، «فقیهی برای همه اعصار

امریکی و عراقی افواج و مقتدی صدر دے تنازع دا حل: ۱۳۸۳ ش وچ روزنامہ الحوزہ اُتے پابندی دے نال ہی جس وچ مقتدی صدر دے اسلامی تے امریکا مخالف نظریات نشر ہوندے سن،صالح، «ستارگان علمی و جهادی در عراق چه کسانی هستند؟ جیش المہدی دے نیم فوجی دستاں تے عراق وچ موجود امریکی افواج دے نال جھڑپاں دا آغاز ہو گیا۔ ایہ بحران امریکی فوج دے ٹینکاں دے کربلا، نجف تے کوفہ جداں شہراں وچ داخل ہونے تے اوتھ‏ے لڑائی تے جھڑپاں دا سبب بنا۔خداحافظی مقتدا صدر از سیاست؛ نگاهی به زندگی وی جس دے نتیجہ وچ سینکڑاں افراد مارے گئے۔ ۱۳۸۳ ش وچ اردیبہشت تو‏ں لیکر مرداد دے مہینے تک سپاہ مہدی تے امریکی و عراقی افواج دے درمیان متعدد جھڑپاں ہوئیاں۔ جس دے نتیجہ وچ شہر نجف دا محاصرہ کر لیا گیا تے امیر المومنین (ع) دے حرم نو‏‏ں نقصان پہنچیا تے عراق دے شیعہ نشین علاقےآں وچ بسنے والے دسیاں افراد جاں بحق ہوئےدرگیری خونین در نجف، ورود تانک‌های ارتش امریکا به کربلا تے امیر المومنین علیہ السلام دے حرم وچ سپاہ مہدی نے اپنے سنگر بنا لئے۔شروع و پایان جیش المهدی، گروه نظامی جریان صدرستارگان علمی و جهادی در عراق چه کسانی هستند؟آخر کار اس بحران دا حل آیت اللہ سیستانی دے اس وچ وارد ہونے تے اس مسئلہ اُتے انہاں دی طرف پیش دی گئياں امن پسند تجاویز تو‏ں کڈیا گیا تے ٦ شہریور ۱۳۸۳ ش نو‏‏ں اس دا سد باب ہو گیا۔ اس واقعہ دے بعد تو‏ں امیر المومنین علیہ السلام دے حرم تے مسجد کوفہ دی تمام تر ذمہ داریاں نو‏‏ں مرجعیت دے سپرد کر دتا گیا۔سفر درمنی حضرت آیت الله سیستانی؛ بازگشت به عراق و حل بحران نجف - بخش پایانی

داعش تو‏ں مقابلہ دی دعوت: آیت اللہ سیستانی نے عراقی شہر موصل دے سقوط تے داعش دے عراق دے مرکزی تے جنوبی علاقےآں دی طرف رخ کرنے دے بعد ملک و ملت تے مقدست دینی دے دفاع دے سلسلہ وچ واجب کفائی دا حکم دتا۔ تے جنگ کرنے دی توانائی رکھنے والے شہریاں نو‏‏ں دفاع تے مقابلہ دے لئے اسلحہ اٹھانے تے فوج دے نال ملحق ہونے دے لئے طلب کیتا۔نقش فتوای جهادی آیت الله سیستانی در جلوگیری از تجریه عراق آیت اللہ سیستانی دی اس خواہش دا شہر کربلا دے امام جمعہ تے آیت اللہ سیستانی دے نمایندہ عبد المہدی کربلیائی نے اعلان کیتا جے چہ ایہ حکم فتوی دی شکل وچ نئيں سیمعموری، «نقش آیت الله سیستانی در افزایش مسئولیت اخلاقی در جنگ با داعش لیکن بعض تحلیل دے مطابق فتوی دے حکم وچ سی تے ایہ حکم سبب بنا کہ لاکھاں افراد داعش دے نال مقابلہ دے لئے عراقی افواج دے نال ملحق ہو گئے۔نقش فتوای جهادی آیت الله سیستانی در جلوگیری از تجریه عراقآیت الله سیستانی فتوای جهاد صادر کرد

 آیت اللہ سیستانی تے پوپ فرانسس د‏‏ی ملاقات 
شیعاں دے عظیم مرجع تقلید تے کیتھولک عیسائیاں دے سربراہ پوپ فرانسس نے سنیچر دے روز 27 فروری 2021 نو‏‏ں نجف وچ ملاقات کيت‏ی۔ ایہ ملاقات تقریبا پونے گھینٹے د‏‏ی سی۔ دونے مذہبی لیڈراں نے مختلف موضوعات اُتے گل کيتی۔ https://apnews.com/article/pope-ayatollah-meeting-preparation-iraq-6ebc225f98c0f711f4e86227df34d517 ملاقات دے بعد پوپ نے ایہ بیان دتا کہ اوہ آیت اللہ سیستانی د‏‏ی شخصیت تو‏ں متاثر ہوئے نيں تے اوہ مسلم دنیا د‏‏ی اک ایداں دے شخص نال ملاقی ہوئے نيں جوکہ روحانی طور اُتے زیادہ مضبوط نيں۔https://apnews.com/article/pope-ayatollah-meeting-preparation-iraq-6ebc225f98c0f711f4e86227df34d517https://www.ndtv.com/world-news/pope-francis-top-shiite-cleric-plead-for-peace-in-historic-iraq-encounter-2385583?amp=1&akamai-rum=off

 حوالے 

 باہرلے جوڑ 
 آیت اللہ سیستانی دی باضابطہ ویب سائٹ
 وب‌گاہ رسمی شفقنا 
 منابع 


 آیت الله العظمی سیستانی و اختلاف الحدیث، سایت مباحثات، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آبان ۱۳۹۳ش،‌ تاریخ بازدید: ۱۴ خرداد ۱۳۹٦ش.
 آیت الله سیستانی فتوای جہاد صادر کرد، خبرگزاری رسا، تاریخ درج مطلب: ۲۳ خرداد ۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: ۱۷ خرداد ۱۳۹٦ش.
 پایگاه اطلاع ‌رسانی الشیعہ
 خداحافظی مقتدا صدر از سیاست؛ نگاہی بہ زندگی وی، سایت دیپلماسی ایرانی، تاریخ درج مطلب: ۲۷ بهمن ۱۳۹۲ش، تاریخ بازدید: ۱۷ خرداد ۱۳۹٦ش.
 درگیری خونین در نجف، ورود تانک‌ ہای ارتش امریکا به کربلا، سایت جامع فرهنگی مذہبی شہید آوینی، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اردیبہشت ۱۳۸۳ش، تاریخ بازدید: ۱۷ خرداد ۱۳۹٦ش.
 درمانگاه تخصصی امام حسین (علیہ السلام) ـ کربلا، پایگاه اینترندی دفتر آیت الله سیستانی، تاریخ بازدید: ۱۵ خرداد ۱۳۹٦ش.
 درمانگاه خیریہ امام حسن مجتبی (علیہ السلام) ـ ایلام، پایگاه اینترندی دفتر آیت الله سیستانی، تاریخ بازدید: ۱۵ خرداد ۱۳۹٦ش.
 درمانگاه خیریہ امام صادق (علیہ السلام) - قم، پایگاه اینترندی دفتر آیت الله سیستانی، تاریخ بازدید: ۱۵ خرداد ۱۳۹٦ش.
 زندگی‌ نامہ حضرت آیت الله سید علی حسینی سیستانی، سایت رسمی دفتر آیت الله سیستانی،‌ تاریخ بازدید: ۱۴ خرداد ۱۳۹٦ش.
 صالح، سہا، «ستارگان علمی و جہادی در عراق چہ کسانی هستند؟»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۲۱ آذر ۱۳۹۴، تاریخ بازدید: ۱۷ خرداد ۱۳۹٦ش.
 سیستانی، سید علی، منہاج الصالحین، ج۱، قم، مکتب آیة الله العظمی السید السیستانی، ۱۴۱۵ق.
 سیستانی، سید علی، قاعدة لا ضرر و لا ضرار، قم، مكتب سماحة آيت الله العظمى السيد السيستانی، ۱۴۱۴ق.
 سیستانی، سید علی، الرافد فی علم الاصول، قم، مکتب آیت الله العظمی السید السیستانی، ۱۴۱۴ق.



 باہرلے جوڑ 
 آیت اللہ سیستانی د‏‏ی باضابطہ ویب سائٹ
 وب‌گاہ رسمی شفقنا

گٹھ:1930 دے جم
گٹھ:اتحاد اسلامیت
گٹھ:اکیہويں صدی وچ اسلامی مذہبی رہنما
گٹھ:ایرانی آیت اللہ العظمیٰ
گٹھ:ایرانی مذہبی رہنما
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی وچ اسلامی مذہبی رہنما
گٹھ:شیعہ علما
گٹھ:عراقی مذہبی رہنما
گٹھ:علمائے شیعہ
گٹھ:مشہد دیاں شخصیتاں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے 
گٹھ:اکیہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:اسلامی جمہوریت پسند
گٹھ:مراجع کرام

گٹھ:1930 دے جم
گٹھ:اتحاد اسلامیت
گٹھ:اکیہویں صدی وچ اسلامی مذہبی رہنما
گٹھ:ایرانی آیت اللہ العظمیٰ
گٹھ:ایرانی مذہبی رہنما
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی وچ اسلامی مذہبی رہنما
گٹھ:شیعہ علما
گٹھ:عراقی مذہبی رہنما
گٹھ:علمائے شیعہ
گٹھ:مشہد دیاں شخصیتاں
گٹھ:نجف وچ مقیم مراجع تقلید
گٹھ:چودہویں صدی ہجری دے شیعہ مراجع تقلید
گٹھ:پندرہویں صدی ہجری دے شیعہ مراجع تقلید