ازبکستان وچ مذہبی آزادی

ایشیا دے مرکزی حصہ وچ واقع اک دیش اے جو چارے پاسے توں زمین نال گھریا اے۔ انا ہی نہیں، اس دے نال لگدے دیساں دی خود وی سمندر تک کوئی پہنچ نہیں اے۔ اس دے اتر وچ قا‍زقستان، مشرق وچ تاجکستان دکھن وچ ترکمینستان اتے افغانستان واقع اے۔ بہت سارے گھٹ گنتیاں والے مذہبی گروہ، جنہاں وچ کجھ عیسائی قوماں دیاں سنگتاں شامل ہن، رجسٹریشن بغیر کم کرنا جاری رکھدیاں ہن کیونکہ اوہناں نے قانون ولوں مقرر کیتیاں سختی رجسٹرڈ شرطاں نوں پورا نہیں کیتا سی۔ پچھلے سمیاں دی طرحاں، جاتیگت ازبیک میمبراں والے پروٹیسٹینٹ گروہاں نے پریشان کرن اتے ڈر دے ماحول وچ کم کرن دی رپورٹ دتی۔ 2006 وچ لاگوُ کیتے گئے نویں جرم قنوناں دی ورتوں کردیاں، سرکار نے دو پادریاں خلاف جرم الزام لائے سن۔ اک نوں کرت کیمپ وچ 4 سال دی سزا سنائی گئی؛ دوسرے نوں معطل دی سزا اتے پروبیشن ملیا۔ قانون لاگوُ کرن والے اہلکاراں نے چھاپیماری کیتی اتے کجھ غیر-رجسٹرڈ گروہاں نوں تنگ پریشان کیتا،  لیڈراں اتے میمبراں نوں حراست وچ لیا اتے جرمانہ کیتا۔ اتوادی بھاوناواں جاں سرگرمیاں دے شکّ دے انئدھکارت اسلامک گروہاں خلاف سرکار نے اپنی مہم جاری رکھی، ایہناں گروہاں دے کئی کتھت میمبراں نوں گرفتار کیتا اتے اوہناں نوں لمی جیل دی سزا سنائی۔ ایہناں وچوں بہت سارے ہزب التحریر (ایچّ۔ ٹی۔)، اک پابندیشدا سخت گیر اسلامی سیاسی لہر، پابندیشدا اسلامک گروہ اکرومیا (اکرومیلر)، جاں اسہمت " وہابی " گروہاں دے شکی میمبر سن۔ سرکار نے عامَ طور اُتے منظور شدہ مسجداں وچ آؤن والے پوجا کرن والیاں وچ دخل نہیں دتا اتے نویں اسلامی پرنٹ، آڈیؤ اتے ویڈیو سامان نوں منظوری دتی۔ مذہبی اتھارٹیاں اتے سرکھیا سنوجواناں دی نزدیکی پڑتال ماتحت تھوڑھی جہی “زیر زمین” مسجداں چل رہیاں ہن۔
 مذہبی آزادی دی حالت 
آئین دھرم دی آزادی دا پربندھ کردا اے؛ حالانکہ، سرکار اتے قنوناں نے ایہناں حقاں نوں مشق وچ پابندی لگائی اے۔ آئین چرچ اتے راج نوں وکھ کرن دا اصول وی قائم کردا اے۔ سرکار مذہبی گروہاں نوں سیاسی پارٹیاں بناؤن اتے سماجی لہراں بناؤن توں ورجدی اے۔

قانون مذہبی گروہاں نوں مذہبی اہلکاراں نوں سکھلائی دین توں ورجدا اے جے اوہناں کول رجسٹرڈ مرکزی پربندھکی ادارہ نہیں اے۔ مرکزی ادارہ دی رجسٹریشن لئی دیش دے 13 صوبیاں وچوں 8 وچ رجسٹرڈ مذہبی گروہاں دی ضرورت اے، زیادہ تر مذہبی گروہاں لئی ایہہ اک ناممکن ضرورت اے۔ اتھے چھ اجہیے ادارےآں ہن جو قانونی طور تے مذہبی اہلکاراں نوں سکھلائی دے سکدے ہن۔ قانون سرکاری طور تے منظور شدہ مذہبی سکول اتے راج ولوں پروانت انسٹرکٹراں تک مذہبی ہدایتاں نوں محدود کردا اے۔ قانون کسے نجی ہدایت دی اجازت نہیں دندا اتے النگھنا کرن اُتے جرمانے دی انتظام کردا اے۔ قانون پبلک سکولاں وچ مذہبی موضوعاں دے پڑھاؤن اُتے پابندی اے۔

جرم اتے سول کوڈ وچ دھرم دے قنوناں دی النگھنا کرن اتے مذہبی سرگرمیاں متعلق ہور اصولاں لئی سخت جرمانے ہندے ہن۔ ورجت سرگرمیاں توں علاوہ، اک غیر قانونی مذہبی گروہ دا انعقاد کرنا وی شامل اے، اس قانون وچ دوجیاں نوں اجیہے گروہ وچ شامل ہون لئی راغب کرن اتے نابالغاں نوں اوہناں دے ماپیاں دی اجازت توں بنھاں کسے مذہبی ادارہ وچ شامل کرن لئی وی پروانگی دتی گئی اے۔ کسے رجسٹرڈ مذہبی ادارہ ولوں کیتی کوئی وی مذہبی سیوا غیر قانونی اے۔
 حوالے 

 United States Bureau of Democracy, Human Rights and Labor. Uzbekistan: International Religious Freedom Report 2007۔ This article incorporates text from this source, which is in the public domain۔
 Forum 18 Religious Freedom Survey, اگست 2008
گٹھ:ازبکستان