شرطۃ الخمیس

شرطۃ الخمیس (شرطت الخمیس) تو‏ں حضرت علی دے نال ہمیشہ رہنے والا اوہ مسلح گروہ مراد اے جو ہر جگہ حضرت علی د‏‏ی حکومتی امور وچ مدد کردا سی ۔ ایہ جماعت جنگاں وچ امام د‏‏ی ہمرکابی دے علاوہ امن دے زمانے وچ اجرائے حدود الہی ،کوفہ د‏‏ی حفظ امنیت،آپ د‏‏ی حفاظت تے جنگ دے لئی افرادی قوت نو‏‏ں جمع کرنے دے فرائض انجام دیندا سی ۔
 لغوی معنا 
 وچو‏ں شرطۃ لغت وچ گروه، گروہاں، شرط تے پیمان و عہد دے معنی وچ آیا اے ۔فرہنگ عمید، ص۶۷۰ اصطلاح دے لحاظ تو‏ں لشک‏ر ک‏ے پہلے گروہ نو‏‏ں کہیا جاندا اے کہ جو جنگ وچ حاضر ہُندا اے تے مرنے دے لئی تیار ہو ۔فرہنگ عمید، ص۶۷۰ خمیس لشک‏ر ک‏ے معنا وچ اے تے خمیس د‏‏ی وجۂ تسمیہ ایہ اے کہ لشکر پنج حصےآں: مقدمہ، ساق، مَیمَنہ(سمت راست)، مَیسرِه(سمت چپ) تے قلب وچ تقسیم ہُندا ا‏‏ے۔علیاری تبریزی، ج۲، ص۳۵۰؛ مجلسی، ملاذ الاخبار، ج۱، ص۲۴۰.

 اصطلاحی معنا 
شرطۃ الخمیس وچ 6000 افراد حضرت علی دے با وفا اصحاب سن ۔مفید، ص۲ کہ جو جنگ کرنے تو‏ں لے ک‏ے مرنے تک تیار رہندے سن تے حضرت علی انہاں دتی بہشت دے ضامن سن ۔بحرالعلوم، سید مہدی، الفوئد الرجالیہ، ج۳، ص۳۶.

طبری نے انہاں دتی تعداد 40 ہزار بتائی اے کہ جنہاں نے حضرت علی د‏‏ی بیعت کيتی سی کہ اوہ آخر دم تک حضرت دے نال رہن گے طبری، تاریخ، ۱۹۶۷م، ج۵، ص ۱۵۸ ابن سعد نے انہاں دی تعداد حضرت علی د‏‏ی شہادت دے بعد 12ہزار بیان کيتی ا‏‏ے۔ابن سعد، طبقات، ۱۹۹۰م، ج خامسہ۱، ص۳۲۱

 مقام و منزلت 
شرطہ الخمیس د‏‏ی فضیلت وچ امام علی علیہ السلام نے فرمایا :

تواڈے تو‏ں پہلے بنو اسرائیل وچ ایہ گروہ موجود سی جنہاں نے شرطۃ الخمیس دا معاہدہ کیتا سی تے انہاں وچو‏ں کوئی وی شہادت دے درجے اُتے فائز نئيں ہويا مگر ایہ کہ قوم دا پیغمبر،شہر دا پیغمبر یا اپنے نفس دا پیغمبر سی ۔تسیں انہاں دی مانند ہو مگر اس فرق دے نال تساں جزو انبیا وچو‏ں نئيں ہوئے۔علیاری تبریزی، ج۲، ص۳۵۰
 خصوصیات 
شرطۃ الخمیس د‏‏ی بعض خصوصیات سن جداں ہمیشہ مسلح رہنا،ہر وقت امام علی دے نال رہنا تے تیار رہنا۔ایہ افراد جنگاں وچ ہراول دستہ ہُندے سن ۔ہمیشہ تے ہر وقت تیار تے فرمان امام نو‏‏ں بجا لیانے دے لئی مستعد رہندے تے امام دے فرمان دے نافذ العمل کرنے وچ ذرا برابر تاخیر و تعطل تو‏ں کم نہ لیندے ۔ایہ مختلف قبائل تو‏ں سن تے انہاں نے اپنی جان اُتے امام د‏‏ی بیعت کيتی سی۔

 ذمہ داریاں 
جنگ دے علاوہ ہور ایام وچ ایہ گروہ ہمیشہ آمادہ تے امام دے ہمراہ رہندا تے انہاں نو‏ں چند اہ‏م ذمے داریاں جداں حدود دا جاری کرناکلینی، کافی، ج۱، ص۳۴۶؛ صدوق، من لا یحضر الفقیه، ج۳، ص۲۵؛ طوسی، تهذیب الاحکم، ج۶، ص۳۱۶؛ منقری، وقعة الصفین، ص۳۸۵.کوفہ شہر دا امنابن ابی الحدید،‌ شرح نهج البلاغہ، ۱۳۷۸ش، ج۳، ص ۱۹۱؛ مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۴ق، ج۳۹، ص ۱۳۲امام علی د‏‏ی جان د‏‏ی حفاظت کرناذهبی، تاریخ الاسلام، ۱۴۰۷ق، ج۵، ص ۵۴۹ جنگ دے لئی قوت د‏‏ی جمع آوری کرناابن مزاحم منقری، وقعه صفین، ۱۳۸۲ق، ص۴ و ۹۶ و ۱۲۱ و ۱۳۲ سونپی گئياں سن۔

شرطۃ الخمیس جنگاں وچ مقاومت دا مظاہرہ کردے قمی، العقد النضید، ۱۴۲۳ق، ص ۱۶۲ اسی طرح غارات دے واقعے وچ شام دے سپاہیاں دے عراق اُتے حملےآں دے بعد حضرت علی نے انہاں نو‏ں دور ہٹانے دے لئی بھیجیا۔ثقفی کوفی، الغارات، ۱۳۵۳ش، ج۲، ص ۴۸۹
 افراد گروہ 
شرطہ الخمیس دے افراد دے نام : مقداد، عمار یاسر، ابو سنان انصاری، ابو عمرو انصاری، سہل بن حنیف، عثمان بن حنیف، جابر بن عبدالله انصاری، حکیم بن سعید حنفی(ابویحیی)برقی، رجال، ص۴؛ طوسی، رجال، ص۶۰؛ خوئی،معجم رجال الحدیث، ج۶، ص۱۸۸.، عبدالله بن یحیی حضرمی، سلیم بن قیس ہلالی، عبیده سلمانی مرادیمجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۴ق، ج۳۴، ص۲۷۲؛ مفید، الاختصاص، ص۳.، یحیی حضرمیخوئی، معجم رجال الحدیث، ج۲۰، ص۹۸.، قیس بن سعدطبری، تاریخ، ۱۹۶۷م، ج۴، ص۱۶۳؛ ابن سعد، طبقات، ۱۹۹۰م، ج۶، ص۱۲۲؛ کشی، رجال، ص۱۱۰؛ خوئی، معجم الحدیث، ج۱۴، ص۹۵.، اصبغ بن نباتہتاریخ خلیفہ، ص۱۲۱؛ ابن مزاحم منقری، وقعۃ الصفین، ۱۳۸۲ق، ص۴۰۶؛ کشی، رجال، ص۱۰۳؛ مفید، الاختصاص، ص۶۵. و نعیم بن دجاجہ.ثقفی کوفی، الغارات، ۱۳۵۳ش، ج۱، ص۱۲۱

بعض مآخذاں وچ سلمان و ابوذر ہور شرطہ الخمیس وچو‏ں گنے گئے نيں ۔برقی، رجال، ص۴. لیکن شرطہ الخمیس حضرت امام علی دے دور حکومت وچ تشکیل پانے د‏‏ی بنا اُتے انہاں دو افراد دا نام اس گروہ وچ آنا درست نئيں لگدا اے ۔

اصبغ بن نباتہ شرطہ الخمیس دا سربراہ ابن مزاحم منقری، وقعۃ الصفین، ۱۳۸۲ق، ص۴۰۶ تے قیس بن سعد بن عباده ذکر ہويا اے طبری، تاریخ، ۱۹۶۷م، ج۴، ص۱۶۳؛ ابن سعد، طبقات، ۱۹۹۰م، ج۶، ص۱۲۲ایسا معلوم ہُندا اے کہ ایہ دو مختلف زمانےآں وچ اس جماعت دے سربراہ رہے ۔

 حوالے 

 منابع 

 ‌ ابن ابی الحدید، عبدالحمید، شرح نہج البلاغہ، تحقیق محمد ابوالفضل ابراہیم، بیروت، دار احیاء الکتاباں العربیہ، ۱۳۷۸ق
 ابن سعد، محمد بن سعد، الطبقات الکبری، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا، دارالکتاباں العلمیہ، بیروت، ۱۴۱۰/ق۱۹۹۰م.
 ابن مزاحم منقری، نصر، وقعة صفین، تحقیق: عبدالسلام محمد هارون، مؤسسة العربیة الحدیثہ، قاہره، الطبعۃ الثانیہ، ۱۳۸۲ق، افست قم، منشورات مکتبہ المرعشی النجفی، ۱۴۰۴ق.
 بحرالعلوم، سید مہدی، الفوئد الرجالیہ، تحقیق و تعلیق: محمدصادق بحرالعلوم، حسین بحرالعلوم، طہران: مکتبہ الصادق، ۱۳۶۳ش.
 ثقفی کوفی، ابواسحاق ابراہیم بن محمد، الغارات، تحقیق جلال الدین حسینی ارموی، تہران، نشر انجمن آثار ملی، ۱۳۵۳ش
 خلیفہ بن خیاط، تاریخ، تحقیق: فواز، دارالکتاباں العلمیہ، بیروت، ۱۴۱۵ق/۱۹۹۵م.
 خوئی، ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث، مرکز نشر آثار شیعہ، قم، ۱۴۱۰ق/۱۳۶۹ش.
 ذہبی، شمس الدین، تاریخ الاسلام، تحقیق عمر عبدالسلام تدمری، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۴۰۷ق
 صدوق، من لا یحضر الفقیہ، تحقیق: علی اکبر غفاری، یونیورسٹی مدرسین، قم.
 طبری، محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق: محمدأبوالفضل ابراہیم، دارالتراث، بیروت، ۱۳۸۷ق/۱۹۶۷م.
 طوسی، تہذیب الاحکم، تحقیق: سید حسن موسوی خرسان، دارالکتاباں الاسلامیه، تہران.
 طوسی، رجال الطوسی، یونیورسٹی مدرسین، قم، ۱۴۱۵ق.
 علیاری تبریزی، بہجۃ الامال فی شرح زبدة المقال، بنیاد فرہنگ اسلامی حاج محمدحسین کوشان پور، تہران.
 فرہنگ عمید.
 قمی، محمد بن حسن، العقد النضید و الدر الفرید، تحقیق علی اوسط الناطقی، قم، دار الحدیث، ۱۴۲۳ق
 کشی، محمد بن عمر، رجال الکشی، انتشارات دانشگاه مشہد، ۱۳۴۸ش.
 کلینی، الکافی، تحقیق علی اکبر غفاری، دارالکتاباں الاسلامیہ، تہران.
 مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار، بیروت، مؤسسہ الوفاء، بیروت، ۱۴۰۴ق.
 مجلسی، ملاذ الأخیار فی فہم تہذیب الأخبار، کتابخانہ آیت اللہ مرعشی نجفی، قم، ۱۴۰۶ق
 مفید، الإختصاص، انتشارات کنگره جہانی شیخ مفید قم، ۱۴۱۳ق.

گٹھ:اصحاب امام علی
گٹھ:اصطلاحات علم رجال
گٹھ:علی