ناتھ جوگی ادب

ناتھ جوگی ادب ناتھ مت اک خاص فرقہ اے جیہڑا شمالی ہند تے پاکستان وچ دسویں صدی وچ وجود وچ آئی۔ ودوان مندے نیں کہ ایہہ مت نیپال وچ شیو مت تے بودھ مت دیاں دیانتداری نظام دے میل دا سٹا اے۔ ناتھ مت سادھ مت دا ہی ترقی یافتہ روپ اے، ایہی کارن اے کہ 84 سدھاں دے نانواں وچ کئی ناں ناتھاں دے وی شامل ہن۔ اس دے یعقین تے دیانتداری وچ ہندو دھرم دیاں وام مارگی دلچسپی والیاں کئی قوماں دے وچار رلے ہوئے نیں، جویں سدھ، ساقط تے اگھوری۔ بھاویں کئی واری سادھ لفظ دی ورتوں ناتھ دے معنےآں وچ کر لئی جاندی اے پر اس نوں ناتھاں توں گھٹ نپن منیا جاندا اے۔

ناتھ مت والے شو نوں آدی ناتھ مندے نیں پر بودھی وجرستو نوں۔ اس طرحاں اس دا تعلق  تنترواد نال وی اے۔ شروع وچ اس مت دا نیپال، تبت، بنگال تے آسام وچ پرسار ہویا پر بعد وچ اس دا پھیلاؤ شمالی بھارت وچ ہویا۔ اس مت مطابق شیو  دو روپاں وچ ظاہر ہوئے سن۔ مچھندرناتھ تے جالندھرناتھ، مچھندرناتھ دا پرمکھ چیلا گورکھ ناتھ سی جس نے گورکھ پنتھ چلایا، جد کہ جالندھرناتھ نے کاپالک یوگیاں دی روایت شروع کیتی۔ ہور پرمکھ ناتھ نیں چرپٹ ناتھ، بھرتھری تے گوپی چند۔ چرپٹ نوں پنجاب وچ گگا ناتھ (گگا پیر) وی کہیا جاندا اے۔

ناتھ-مت  مطابق انسان دا مقصد کیولی (مکتی) حاصل کرنا اے۔ اس دے لئی طاقت حاصل کرنا تے جگت دے بندھناں توں مکت ہونا ضروری اے۔ اسے لئی اوہ یوگ کریاواں دی دیانتداری کردے ہن۔ ناتھاں دا تنظیم مٹھ اے جس وچ ناتھ سادھو رہندے ہن۔ اوہ برہمچاری ہی رہندے نیں۔ پروار توں باہر اوہ ایکانت وچ رہنا پسند کردے نیں۔ ناتھ مت  دے پرمکھ مرکز سن- ٹلا جوگیاں (جہلم، پاکستان)، ہنگلاج (پاکستان)، دھنودھر (کچھ، راجستھان)، گورکھپور تے دیوی-پٹن (اتر پردیش) وغیرہ۔

ناتھ-مت  نے ساہت دے کھیتر وچ خاص یوگدان پایا اے۔ ایہدیاں بوہتیاں رچناواں بھاویں سنسکرت وچ ہی ملدیاں نیں پر بعد وچ سدھکڑی بولی وچ وی کافی گرنتھ لکھے گئے۔ کیونکہ ناتھ مت دا اثر کافی وڈے علاقے وچ سی، اس لئی ناتھ-ساہت علاقائی بولیاں وچ وی ملدا اے۔ سدھکڑی بولی والے گرنتھاں وچ راجستھانی اثر جاپدا اے۔ پنجابی زبان وچ وی ناتھ ادب دیاں کچھ رچناواں ملدیاں نیں۔ مچھندرناتھ دے بوہتے گرنتھ سنسکرت وچ ہی ملدے ہن پر اوہناں نے راجستھانی بولی وچ وی کچھ رچناواں کیتیاں سن جس وچ پنجابی بولی دا اثر وی ویکھن نوں ملدا اے۔ مچھندرناتھ دے ہم عصر جالندھرناتھ نے شبدی ناں دی رچنا لکھی، جس وچ اس نے اپنے مت دے نظریات نوں پیش کیتا۔ اس رچنا اتے پنجابی دا اثر واضع روپ وچ دیکھن نوں ملدا اے۔

ناتھ ادب وچ سبھ توں مشہور شاعر گورکھ ناتھ ہوئے ہن۔ کجھ ودوان اس نوں پنجابی دا پہلا شاعر مندے ہن۔ بھاویں گورکھ ساہت وکھو-وکھو بولیاں وچ وی ملدا اے پر اس دیاں رچناواں پنجابی زبان دے ودھیرے نیڑے ہن۔ گدّ وچ لکھی اس دی ‘گورکھ اپنشد’ دے بنیاد اتے ودوان اس نوں پنجابی دا پرتھم گدّ-لکھاری وی مندے ہن۔ ودواناں نے گورکھ ناتھ دے رچے 40 گرنتھاں دا الیکھ کیتا اے۔ اس وچ شبدی، پد، پران سنگلی، ششیا فلسفہ، نروے بودھ، آتم بودھ، ابھے مقدار، جوگ، پندرہ تتھی، سپتوار، مچھندر گورکھ ناتھ، روماولی، علم تلک تے پنچ مقدار نوں ودھیرے پرمانک منیا گیا اے۔

چرپٹناتھ دیاں رچناواں وچ اپ بھرنش وچ رچت سولھاں سلوک، شبدی اتے سلوک تے سنسکرت وچ لکھی اننت واکی دا الیکھ ملدا اے۔

چورنگی ناتھ نوں پنجابی پرمپرا وچ پورن بھگت منیا جاندا اے۔ پران سنگلی وچ اس دا الیکھ ملدا اے۔ اوہ سیالکوٹ دے راجے سلوان دا پتر تے مچھندرناتھ دا شاگرد سی۔ قادر یار دا مشہور قصہ اس بارے لکھیا گیا اے۔ اس دیاں رچناواں بارے پران سانکلی، سبدی تے چار پداں دے حوالے ملدے نیں۔

رتن ناتھ دی رچنا رتن علم دا الیکھ ملدا اے، جس دا موضوع مچھندرناتھ تے گورکھ ناتھ وچالے سنواد ہن۔ ایہہ رچنا ہن مہیا نہیں اے۔ کئی ودوان اس نوں برہم داس دی رچنا مندے ہن۔ اس توں علاوہ رتنناتھ دے دو شعری-گرنتھاں دا حوالہ ملدا اے، کافر بودھ تے اول سلوک۔

بھرتھری، گوپیچند تے میناوتی دے لکھے کجھ پد ملدے ہن۔ ایہہ وی الیکھ ملدا اے کہ بھرتھری تے گوپیچند نے شبدی دی رچنا وی کیتی سی۔

جو ناتھ سدھ ساہت حاصل ہندا اے، اس اتے جھات ماریاں پتا چلدا اے کہ ایہہ مول روپ وچ اصولی ادب اے جس وچ ناتھ صول، ناتھ ودھی ودھان، جوگ اصول تے نیتک ودھان بارے چرچہ حاصل ہندی اے۔ کئی گرنتھاں وچ ناتھاں نے سنواد سٹائل نوں اپنایا اے۔ ناتھ-ساہت وچ پرگٹائے گئے ہور موضوع نیں۔ گرو مہما، اندری سنجم، پران دیانتداری، وراگ، شونی سمادھی وغیرہ۔ ناتھ-ساہت وچ من دی شدھی، برہمچاری جیون دے اہمیت، کام کرودھ دے تیاگ تے سدگناں نوں اپناؤن اتے زور دتا گیا اے۔سبندرجیت سنگھ ساگر، سروت : بال وشوکوش (بولی، ساہت اتے سبھیاچار)، پبلیکیشن بیورو، پنجابی یونیورسٹی، پٹیالا

حوالے

گٹھ:ادب
گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:سنسکرت