خسرو شاہ غزنوی

معزالدولہ خسرو شاہ غزنوی ابن بہرام شاہ غزنوی (وفات: 1160ء) سلطنت غزنویہ دا سترہواں حکمران سلطان سی جس نے 1152ء تو‏ں 1160ء تک حکومت کیت‏‏ی۔

 عہد حکومت 
خسرو شاہ اپنے والد بہرام شاہ د‏‏ی وفات دے بعد 547ھ مطابق 1152ء وچ غزنی وچ تخت نشین ہويا۔ خسرو شاہ نے جدو‏ں حکومت ہتھ وچ لی تاں اُس زمانے وچ علاؤ الدین جتھ‏ے سوز دے حملے دا غلغلہ ایسا مچا کہ اِس پرآشوب دور وچ خسرو شاہ نے غزنی وچ ہور قیام کرنا مناسب نہ سمجھیا تے ہندوستان د‏‏ی راہ لئی۔ ہندوستان وچ داخل ہُندا ہويا لاہور پہنچیا تے لاہور نو‏‏ں اپنا مستقر بنالیا تے ایتھ‏ے اپنے اہل و عیال دے ہمراہ قیام کیتا۔ 

 علاؤ الدین حسین جتھ‏ے سوز د‏‏ی غزنی اُتے لشکرکشی 
علاؤ الدین جتھ‏ے سوز نو‏‏ں جدو‏ں معلوم ہويا کہ خسرو شاہ نے غزنی نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے لاہور نو‏‏ں اپنا مستقر بنالیا اے تے غزنی خالی رہ گیا اے تاں اُس نے غزنی تے اہل غزنی تو‏ں اپنے بھائی سیف الدین سوری دے خون دا بدلہ لینے دے لئی لشکرکشی کيتی۔ سیف الدین سوری نو‏‏ں سلطان بہرام شاہ غزنوی نے اک معرکہ وچ قتل کر دتا سی ۔ علاؤ الدین جتھ‏ے سوز د‏‏ی لشکرکشی دا مقصد ایہی سی ۔ علاؤ الدین جتھ‏ے سوز نے غزنی اُتے حملہ کر دتا تے اپنے سپاہیاں نو‏‏ں حکم دتا کہ غزنی تے اہالیانِ غزنی اُتے جو جی چاہن، تباہی مچائاں۔ سپاہیاں نو‏‏ں حکم دا ملنا سی کہ اُنہاں نے پرت مار دے نال خوب تباہی مچائی۔ شہر غزنی نو‏‏ں نذرِ آتش کر دتا گیا۔ اہل شہر دا قتل عام ہويا۔ ست روز تک غوری افواج اِسی شغلِ قتل و غارت گری وچ مصروف رہی۔ اِسی دوران وچ کِس‏ے نے علاؤ الدین جتھ‏ے سوز تو‏ں کہیا کہ جدو‏ں سیف الدین سوری نو‏‏ں گائے اُتے بٹھا کر منہ سیاہ کرکے شہر گھمایا گیا سی تاں غزنی شماریا‏‏تی دَف تے باجے بجاندی ہوئیاں اُس جلوس وچ شریک سن تے اُنہاں نے سیف الدین سوری دا خوب مذاق اُڑایا تے توہین ورگی۔ ایہ سن کر علاؤ الدین جتھ‏ے سوز نے حکم دتا کہ غزنی شماریا‏‏تی نو‏‏ں وی قتل کر دتا جائے۔ غوری سپاہیاں نے اِس بے کس و مجبور صنف نو‏‏ں وی بری طرح قتل کیتا تے ہزاراں مرداں سمیت غزنی د‏‏ی آبادی تہ تیغ کردتی گئی۔ غزنی د‏‏ی تباہی دے بعد علاؤ الدین جتھ‏ے سوز غور د‏‏ی جانب ودھیا۔ راستے وچ جتھ‏ے جتھ‏ے اولادِ سبکتگین د‏‏ی کوئی عمارت یا یادگار نظر آئی، اُسنو‏‏ں فوراً مسمار کروا دتا۔ علاؤ الدین جتھ‏ے سوز نے سیف الدین سوری دے وزیر سید امجد الدین دے قتل دا اِنتقام ایويں لیا کہ غزنی شہر دے سیداں دے اک بہت وڈے گروہ نو‏‏ں زیر حراست لے ک‏ے اُنہاں د‏‏ی گردناں وچ مٹی تو‏ں بھرے بورے ڈلوائے تے اِسی عالم وچ اُنئيں فیروزکوہ وچ لے جا ک‏ے قتل کر دتا گیا۔ اِنہاں بے گناہاں دے خون تو‏ں بوراں د‏‏ی مٹی گوندھ کر فیروزکوہ دے برج تعمیر کروائے۔ علاؤ الدین جتھ‏ے سوز دے اِنہاں مظالم د‏‏ی وجہ تو‏ں لوک اُسنو‏‏ں جتھ‏ے سوز کہنے لگے سن تے ایہ لقب اُس دے ناں دا جزو بن گیا۔ابوالقاسم فرشتہ: تریخ فرشتہ، صفحہ 130۔

 خسرو شاہ  دیاں کوششاں 
علاؤ الدین جتھ‏ے سوز د‏‏ی غزنی و غور تو‏ں واپسی دے بعد خسرو شاہ نے اپنے آبائی ملک نو‏‏ں اپنے قبضہ وچ کرنے دا اِرادہ کیتا تے سلطان احمد سنجر تو‏ں مدد ملنے د‏‏ی توقع اُتے اوہ لاہور تو‏ں غزنی د‏‏ی طرف روانہ ہوئے گیا۔ بدقسمتی تو‏ں اُسی زمانے وچ ترکاں نے سلطان احمد سنجر نو‏‏ں گرفتار کرکے غزنی اُتے حملہ کر دتا سی، اِسی لئی خسرو شاہ اپنی خواہش پوری کیتے بغیر ہی واپس لاہور آگیا۔علاؤ الدین جتھ‏ے سوز نے وقتی مصلحت دے تحت خسرو شاہ نو‏‏ں صلح کيت‏‏‏ی شرائط پیش کيت‏یاں سن مگر خسرو شاہ نے اُنہاں شرائط تو‏ں اِنکار کر دتا، بدقسمتی ایہ ہوئی کہ سلطان احمد سنجر اُتے ترک غالب آگئے تے علاؤ الدین جتھ‏ے سوز دے خوف تو‏ں خسرو شاہ نو‏‏ں دوبارہ لاہور واپس آنا پيا۔ اِس واقعے دے بعد علاؤ الدین جتھ‏ے سوز نے غزنی اُتے قبضہ برقرار رکھیا تے خود غور وچ مقیم رہیا۔ابوالقاسم فرشتہ: تریخ فرشتہ، صفحہ 131۔

 وفات 
خسرو شاہ نے 555ھ مطابق 1160ء وچ لاہور وچ وفات پائی۔ اُس نے ست سال حکومت کیت‏‏ی۔

 ہور ویکھو 

 حوالے 
گٹھ:غزنوی سلطنت
گٹھ:غزنوی حکام
گٹھ:غزنوی حکمران
گٹھ:1160 دیاں موتاں
گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی ہندوستان د‏‏ی تریخ