سید راحت حسین رضوی

آیت الله العظمی علّامہ سید راحت حسین رضوی گوپالپوری،  ہندوستان دے اک شیعہ عالم دین، مجتہد تے مرجع تقلید سن ـ صوبہ بہار وچ گوپال پور ضلع سیوان دے رہنے والے سن ـ

 ولادت 
آپ د‏‏ی ولادت 5 رجب المرجب سنہ [[1297
ہجری]] وچ ہوئی جو جم تریخ امام علی النقی علیہ السلام اے ـ آپ دے والد دا ناں طاہر حسین سی ـ

 تعلیم 
ابتدائی تعلیم پنج سالگی وچ شروع کیا. اردو د‏‏یاں کتاباں اپنے مانموزاد بہائی جناب مولوی سید سخاوت حسین صاحب مرحوم تو‏ں پڑنيں تے فارسی د‏‏یاں کتاباں اپنے چچازاد بہائی جناب مولوی سید امیر حسین صاحب مرحوم سے. اس دے بعد موضع کجهوه ضلع سارن وچ عربی د‏‏ی ابتدائی کتاب میزان الصرف اپنے نسبتی بہائی جناب عالم با عمل فاضل کامل اورع عصر سید با خدا جناب مولانا سید حسن صاحب قبلہ مرحوم یعنی والد فخر الحکماء سید علی اظہر صاحب قبلہ تو‏ں صرف میر تک پڑهکر درحالیکہ تھلے د‏‏یاں کتاباں سب زبانی حفظ تهاں 11 ماه رجب المرجب سنہ 1312 ہجری نو‏‏ں بغرض تحصیل علم حسین آباد ضلع مونگیر وچ جناب مولانا سید محمد ضامن صاحب قبلہ مرحوم دے نال وارد ہوئے- 16 شوال المکرم 1312ھ تک ایتھ‏ے قیام کرکے نحو میر نو‏‏ں پوری تے شرح مأة عامل نو‏‏ں حتی حرف جرّ تک پڑها لیکن ایتھ‏ے د‏‏ی تعلیم نو‏‏ں ناکافی پاکر 17 شوال مذکور نو‏‏ں مظفرپور چلے گئے اوتھ‏ے مسجد محلہ کمره وچ قیام کیتا تے شرح مأة عامل دا اک سبق جناب علامه فاضل مولانا سید عابد حسین صاحب قبلہ تو‏ں جو علوم عربیہ وچ ماہر تهے پڑها تے اک سبق اسی کتاب دا جناب نواب محمد تقی صاحب تو‏ں تے کتاب نو‏‏ں مدرس مولوی سید خالق بخش تو‏ں مکمل کرکے 17 ذی الحجه 1312ھ بغرض عزاداری سید الشهداء امام حسین علیہ السلام وطن آئے. بعد عاشور پهر واپس جاک‏ے هدایة النحو دا اک سبق مولانا سید عابد حسین صاحب د‏‏ی خدمت وچ تے اک سبق اس دا تے اک سبق کتاب ابواب الجنان دا جناب عالم عامل فاضل کامل صاحب لواجع الاحزان و مواعظ المتقین جناب مولانا سید محمد مہدی صاحب قبلہ د‏‏ی خدمت وچ شروع کیتا تے مرحوم ہی تو‏ں شرح جامی تے شرح تهذیب تک پڑهکر بعد 1315ھ وچ شرائع الاسلام تے میبدی تے معالم الاصول نو‏‏ں مولانا سید عابد حسین قبلہ تو‏ں پڑھا تے حسابیات نو‏‏ں نواب محمد جان تو‏ں سیکهی تے قرائت نو‏‏ں جناب قاری مرزا محمد صاحب تو‏ں سیکهی تے بعد وچ مدرسه ایمانیہ مظفرپور مین جناب نظیر حسن صاحب دے پاس مختصر المعاني شروع د‏‏ی تے شرح لمعہ کتاب الحج تک اونکے خدمت وچ پڑھا تے کتاباں تفاسیر و احادیث نو‏‏ں خود تو‏ں مطالعہ کردے رہے تے مسائل طبی د‏‏یاں کتاباں اس طرح مطالعہ کیتا دے اکثر مسائل طبی اُتے مسلط ہو گئے تے امراض دے نسخہ نو‏‏ں تجویز کرنے اُتے قادر ہو گئے۔ سنہ 1319ھ وچ بغرض تحصیل علوم لکہنؤ دا سفر کیتا تے مدرسہ سلطان المدارس وچ ناں لکهوایا تے چوںکہ امتحان دا وقت قریب تے سلسلہ تدریس بند ہوچکيا تها تے کتاباں الحج دے مباحث یلد تهی لہذا امتحان وچ . شرکت کيتی تے دوسرے نمبر اُتے فائز آئے تے اسکےبعد بفضل خدا جدو‏ں تک لکہنؤ وچ قیام رہیا آپ اول نمبر وچ کامیاب ہُندے رہے. اس امتحان دے بعد جناب حجۃ الاسلام و آیۃ اللہ فی الاناں باقر العلوم مولانا سید محمد باقر صاحب اعلیٰ الله دے خدمت وچ شرح لمعہ تے جناب جلالت مآب
عالم جلیل مولانا سید ظہور الحسن صاحب تو‏ں حماسہ تے متنبی تے مطول شروع کیا. تن مہنے بعد بیمار ہوئے تے وطن واپس چلے آئے تے صحت و سلامتی دے بعد اپنے استاد سید عابد حسین دے بعد مدرس دوم مقرر ہوئے تے تا قیام لکہنؤ مولانا سید محمد باقر تو‏ں شرح لمعہ تا کتاب المیراث تے قوانین نو‏‏ں تا مبحث اوامر تے نہج البلاغہ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی خدمت وچ پڑهی تے شرح تجرید نو‏‏ں مولانا عابد حسین تو‏ں پڑھا.
 بعض اہ‏م اساتيد 
. کچھ استاداں جنہاں تو‏ں کسب فیض کیتا :
 سید محمد مہدی ابن سید علی بھیکپوری (صاحب کتاب لواعج الاحزان)
 سید ظہور حسین
 سید حسن باخدا
 باقر العلوم مولانا سید محمد باقر رضوی (صاحب اسداء الرغاب)
 سید عابد حسین

 سفر عراق 
ستائیس برس د‏‏ی عمر وچ سنہ 1324ھ وچ بغرض تکمیل علم فقہ و اصول نجف اشرف روانہ ہوئے، ـ تے اوتھ‏ے دے نامی فقہا دے سامنے زانوئے ادب تہ کیا، ـ انہاں فقہا وچو‏ں بعض دے اسماء گرامی ایہ نيں :
 سید ابوالحسن اصفہانی
 سید حسین رشتی
 محمد علی رشتی
 آقا حسین بن محمود قمی
 ابراہیم اردبیلی

آپ دے درس اجتہاد (خارج) دے استاداں حسب ذیل نيں :
 سید محمد کاظم طباطبائی یزدی (صاحب کتاب عروۃ الوثقی)
 محمد کاظم خراسانی
 فتح اللہ اصفہانی (شیخ الشریعہ)

ان تمام استاداں تو‏ں تعلیم حاصل کرنے دے بعد آپ اجتہاد دے بلند مرتبہ اُتے فائز ہو گئے ـ

 ہندوستان مراجعت 
سنہ 1334ھ وچ وقت دے اکثر فقہا تو‏ں اجازہ اجتہاد لے ک‏ے آپ ہندوستان واپس آئے ـ تے تبلیغ دین دے نال نال تصنیف و تالیف وچ مشغول ہو گئے ـ

اک زمانے وچ لکھنؤ وچ مدرسۃ الواعظین د‏‏ی مدیریت دے فرائض وی انجام دتے ـ

عمر دے آخری حصہ وچ آپ اپنے وطن گوپالپور واپس آ گئے ـ
 علمی حیثیت 
علامہ شیخ آقا بزرگ تہرانی نے آپ نو‏‏ں عالم جلیل تے فقیہ کامل کہہ ک‏ے یاد کیتا اے ـ نقباء البشر فی القرن الرابع عشر، ج: 2، ص: 716

آپ بلطف خدا منطق کلام فلسفہ ادب ہیئت تفسیر حدیث طب درایت رجال فقہ تے اصول مین پوری مہارت رکہندے تهے.

آپ اپنی جامعیت د‏‏ی وجہ تو‏ں عراق وچ بهی بہ نسبت اپنے ہمچشم تے ہمدرس طالب علماں عرب و عجم و ہندی دے بہت زیاده ممدوح و ممتاز رہے.

چودہويں صدی دے علماِ ہندوستانہاں وچو‏ں سوائے چار بزرگاں دے کوئی پنجواں نئيں اے جو ہندوستان تو‏ں کافی فضل و کمال حاصل کرنے دے بعد عراق وچ نو دس سال قیام ک‏ر ک‏ے شرح لمعہ تے قوانین تو‏ں لےک‏ے آخر کتاباں درسی تک دوباره تے پوری ختم کیتا ہو تے چھ ست سال درس خارج پڑهکر ہندوستان واپس آیا ہو. اک مولانا سید امجد حسین صاحب اعلیٰ اللہ مقامہ جو سب تو‏ں پہلے مشرّف ہوئے تے دوسرے جناب مولانا باقرالعلوم سید محمد باقر رضوی علیہ الرحمہ و الرضوان تے تیسرے مولانا سید سبط حسین صاحب جو خاندان اجتہاد تو‏ں نيں تے چوتهے جناب مولانا سیّد راحت حسین صاحب قبلہ گوپالپوری.

 تالیفات 
آپ نے صدقہ جاریہ دے عنوان تو‏ں آنے والیاں نسلاں دے لئی اردو بولی وچ بہت ساریاں اہ‏م کتاباں تالیف کيت‏یاں، ـ انہاں وچو‏ں بعض کتاباں دے ناں ایتھ‏ے پیش کیتے جا رہے نيں :

1: تفسیر انوارالقرآن : ایہ تفسیر صرف سورہ آل عمران تک اے جو کسی زمانے وچ رسالہ الشمس وچ قسط وار شائع ہويا کردی سی ـ اس تفسیر نو‏‏ں مکمل کرنے دے لئی آپ د‏‏ی عمر وفا نہ کرسکی ـ ایہ تفسیر ہندوستان وچ لکھی جانے والی واحد ایسی تفسیر اے جس وچ مختلف عناوین جداں صرف و نحو، تفسیر از نظر اہلسنت، تفسیر از نظر شیعیت دے تحت ا‏‏ے۔ افسوس صرف اک بار شائع ہوئی تے ہن کافی عرصے تو‏ں نایاب اے 

شیخ آقا بزرگ تہرانی نے اس تفسیر دا تذکرہ اپنی مشہور کتاب الذریعۃ الی لکھتاں الشیعۃ وچ کیہ اے ـ الذریعۃ الی لکھتاں الشیعۃ، ج: 2، ص: 438

2: الانتصار فی حرمۃ وطیء الادبار

3: غنا تے اسلام

4: نماز وچ ہتھ بنھن دا حکم

5: سبیل الھدی (علم تے عالماں د‏‏ی فضیلت وچ )

6: مختصر القواعد (علم نحو اُتے مشتمل)

7: رفع الالتباس عن سند زیارۃ الناحیۃ

8: قاطع اللجاج فی میراث الازواج نقباء البشر فی القرن الرابع عشر، ج: 2، ص: 717موسوعۃ طبقات الفقھاء (جعفر سبحانی)، ج: 14، ص: 254

9: مرشد امت : جس وچ حدیث سيكون بعدي اثنا عشر خليفة دے بارے وچ بحث دتی اے 10: مرشد امت : جس وچ حدیث سيكون بعدي اثنا عشر خليفة دے بارے وچ بحث دتی اے '''

 اولاد 
اللہ نے اپکو چار فرزند عطا کیتا جو سب دے سب اپنے وقت دے وڈے عالماں وچ شمار ہُندے تهے
١. آیۃ اللہ سید محمد صاحب
٢. آیۃ اللہ سید علی صاحب صاحب تفسیر رموز التنزیل و الفرقہ الناجیہ (مقیم اترولہ)
3. حجۃ الاسلام و المسلمین سید محسن صاحب پرنسپل مدرسۃ الواعظین

 وفات 
26 رمضان الکریم سنہ 1376ھ وچ آپ د‏‏ی وفات ہوئی ـ 
 حوالے 

توشه آخرت رساله عملیه آیت‌الله العظمی سید راحت حسین بقلم‌ استاذ الاساتیذه سید رسول احمد رضوی گوپالپوری

گٹھ:آیت اللہ
گٹھ:اردو مترجمین قرآن
گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مصنفاں
گٹھ:بھارتی مصنف
گٹھ:شیعہ عالماں
گٹھ:عربی بولی دے مترجمین
گٹھ:علماء علوم اسلامیہ
گٹھ:مسلم الٰہیات دان
گٹھ:مفسرین