ناہر سنگھ

راجا ناہر سنگھ (1823–1858) بھارت دے ہریانہ دے فریدآباد ضلعے وچ بلبھگڑھ دے ریاستی راج دا راجا سی۔ اس دے آباؤ اجداد توتیا گوت دے جاٹ سن جنہاں نے 1739 دے دہاکے وچ فریدآباد وچ قلعے دی اساری کیتی سی۔ اوہ 1857 دی ہندستانی بغاوت وچ شامل سی۔ بلبھگڑھ دا چھوٹا راج دلی توں صرف 20 میل اے۔ 1857 دی آزادی دی لڑائی وچ شہید ہون والے لوکاں وچ جاٹ راجا ناہر سنگھ دا ناں ہمیشاں ہی اگھا منیا جاویگا۔ اس دے محل نوں ہریانہ سرکار نے ہریانہ ٹورزم ماتحت لے لیا اے۔ اس نوں برٹشراں نے ضبط کیتا سی اتے اس توں پہلاں اتے بعد وچ کسے نے نہیں۔ فریدآباد دے ناہر سنگھ سٹیڈیم دا ناں اس دے نام تے رکھیا گیا اے۔

 شروع دا جیون 
بلبھگڑھ سٹیٹ تیواتیا گوت دے جاٹاں ولوں قائم اک اہم ریاست سی۔ بھرتپور راج دے مہاراجہ سورج مل سندھیرور دے دادا بلرام سنگھ تیوتیا، بلبھگڑھ راج دا پہلا راجا سی اتے ناہر سنگھ اس دا جانشین سی۔ ناہر سنگھ 6 اپریل 1821 نوں راجا رام سنگھ اتے رانی بسنت کور دے گھر بلبھگڑھ وکھے پیدا ہویا سی۔ اس دے استاداں وچ پنڈت کلکرنی اتے مولوی رحمٰن خان شامل سن۔ اسدے پیؤ دی موت 1830 وچ ہوئی، جدوں اوہ 9 سالاں دی سی۔ اس نوں اسدے چاچا نول سنگھ نے پالیا، جس نے راج دے معاملیاں نوں چلاؤن دی ذمہ واری سنبھال لئی۔ ناہر سنگھ دی 1839 وچ تاجپوشی ہوئی سی۔

اوہ اک شاندار مچھاں والا سوہنا نوجوان راجا سی، جس نوں ہیرے اتے موتیاں نال جڑے روائتی کپڑے پہنن دا شوق سی۔1992, Proceedings of the Session، Volume 54, Page 297.1971, Cohesion، Volume 2, Page 91. اوہ اک شاندار مچھاں والا سوہنا نوجوان راجا سی، جس نوں ہیرے اتے موتیاں نال جڑے روائتی کپڑے پہنن دا شوق سی۔ لوک دھارا مطابق ناہر سنگھ دا جم واہگرو دی برکت نال ہویا سی اتے کہانی گوگاجی نال متعلق اے، جس دا خود اپنا جم گرو گورکھ ناتھ دے بخشش نال ہویا منیا جاندا اے۔

 دھرم نرپکھّ حکمران 
اوہ اک یوگ اتے دھرم-نرپکھّ حکمران سی جس نے فرقو سدبھاونا نوں اگے ودھایا، (31 جولائی 1857) مغل بادشاہ بہادر شاہ ظفر نوں اس دی چٹھی کہندی اے:1992, Proceedings of the Session، Volume 54, Page 297.1971, Cohesion، Volume 2, Page 91.
 "حالانکہ میں، اپنے دل وچ، ہندو دھرم نوں مندا ہاں، پھر وی میں مسلمان لیڈراں دیاں ہدایتاں دی پالنا کردا ہاں اتے اس دین دے انویائیاں دا آگیاکار ہاں۔ میں (بلبھگڑھ) دے قلعے اندر اک اچی سنگمرمر دی مسجد تک دی اساری کرن تک گیا ہاں۔ میں اک کھلھی ڈلھِی عیدگاہ وی بنائی اے"۔

 حوالے 

گٹھ:جم 1823
گٹھ:فریدآباد ضلع
گٹھ:بادشاہ