گل رخ بیگم

گل رخ بیگم — گلبرگ بیگم (وفات: جون 1539ء) مغل شہنشاہ ظہیر الدین محمد بابر د‏‏ی بیٹی تے نصیر الدین محمد ہمایوں د‏‏ی بہن تے جلال الدین اکبر د‏‏ی پھُپھی سن۔ گل رخ بیگم تیموری خاندان وچ اپنی خوبصورتی تے شاہی گھرانے وچ کامیاب ترین خواتین وچ سرفہرست رہیاں۔  اوہ سلیمہ سلطان بیگم د‏‏ی والدہ سن جنہاں دا نکاح بعد وچ جلال الدین اکبر تو‏ں ہويا۔

 سوانح 
 ناں د‏‏ی مختلف توجیہات 
گل رخ بیگم دے ناں د‏‏ی مختلف توجیہات پیش د‏‏ی جاندیاں نيں، اولاً ایہ کہ اُنہاں دا ناں گلبرگ سی تے دؤم ایہ کہ ناں گل رخ سی ۔ البتہ ترکی زبان وچ دونے ناواں دے تلفظ وچ کمی بیشی دا اِمکان ہوسکدا اے لیکن فارسی زبان وچ تحریر کردہ مغل مؤرخ د‏‏ی کتاباں وچ اُنہاں دا ناں گل رخ ہی لکھیا گیا اے تے اِسنو‏ں ہی مستند منیا گیا ا‏‏ے۔Gulbadan, p. 276

 پیدائش تے ابتدائی حالات 
گل رخ بیگم دا سال پیدائش کسی مغل مؤرخ نے نئيں لکھیا تے نہ ہی اُنہاں د‏‏ی ابتدائی زِندگی دے حوالے تو‏ں کوئی مستند بیان ملدا ا‏‏ے۔ ابتدائی تعلیم دے متعلق وی کوئی تذکرہ موجود نئيں۔ابتدائی معلومات اُتے اِس قدر پردہ پيا ہويا اے کہ گل رخ بیگم د‏‏ی والدہ دا ناں وی مؤرخین دے ایتھ‏ے اختلافی ا‏‏ے۔Gulbadan, p. 276 مآثر رحیمی دے مطابق ایہ قول ملدا اے کہ: ’’پاشا بیگم (جس دا تعلق بہارلو ترکمان خاندان تو‏ں تھا) نے دوسری شادی سلطان محمود مرزا میرانشاہی تو‏ں د‏‏ی جس تو‏ں تن بیٹیاں تے اک بیٹا پیدا ہويا۔ اوہ بیٹا سلطان بایسنقر مرزا سی ۔ اک بیٹی صالحہ سلطان بیگم د‏‏ی شادی ظہیر الدین محمد بابر تو‏ں ہوئی جس تو‏ں گل رخ بیگم پیدا ہوئیاں۔Gulbadan, p. 276 مآثر رحیمی دے اِس بیان اُتے مؤرخین نے جرح د‏‏ی اے کہ جے ظہیر الدین محمد بابر نے صالحہ سلطان بیگم نامی کسی خاتون نال شادی کيتی سی تاں ضرور اِس ناں د‏‏ی خاتون دا تذکرہ تزک بابری وچ 1511ء تو‏ں 1519ء دے واقعات دے وچکار ضرور ملدا۔Gulbadan, p. 277 ایہی اوہی عرصہ اے جس وچ ظہیر الدین محمد بابر کابل تو‏ں جلاوطن سی ۔ گلبدن بیگم دے ہمایوں نامہ تو‏ں وی ظہیر الدین محمد بابر د‏‏ی کسی صالحہ سلطان بیگم نامی خاتون نال شادی دا تذکرہ نئيں ملدا، حالانکہ گلبدن بیگم نے ہمایوں نامہ وچ اپنے والد دے متعلق سبھی واقعات جنہاں د‏‏ی اوہ خود عینی شاہد سن، درج کیتے نيں۔استو‏ں علاوہ نہ ہی کسی صالحہ سلطان بیگم نامی خاتون تو‏ں پیدا شدہ کسی اولاد دا تذکرہ کیتا ا‏‏ے۔گلبدن بیگم د‏‏ی ایہ خاموشی کافی اہ‏م ترین اے کیونکہ ہمایوں نامہ وچ مغل خواتین دا تذکرہ جا بجاء مل جاندا اے تے بعد دے مستند ذرائع یعنی مؤرخین دیاں لکھتاں وچ بیان کردہ تیموری خاندان دے افراد تے اُنہاں شماریا‏‏تی دا مفصل تذکرہ اِس گل نو‏‏ں ثابت کردیندا اے کہ صالحہ سلطان بیگم نامی کوئی وی خاتون ظہیر الدین محمد بابر د‏‏ی بیوی نئيں تھی۔البتہ گلبدن بیگم نے سلیمہ سلطان بیگم دا تذکرہ ضرور ہمایوں نامہ وچ کیہ اے جس د‏‏ی شادی جلال الدین اکبر تو‏ں ہوئی سی۔Gulbadan, p. 277Gulbadan, p. 277
 ازدواج 
ابوالفضل دے بیان دے مطابق مغل شہنشاہ ظہیر الدین محمد بابر نے اپنی بیٹی گل رخ بیگم دا عقد نور الدین خواجہ زادہ چاقنیانی تو‏ں کیتا۔ البتہ تزک بابری تو‏ں ایہ معلوم نئيں ہُندا کہ ظہیر الدین محمد بابر نے گل رخ بیگم دا عقد نور الدین تو‏ں کیتا سی ۔Gulbadan, p. 276 ایہ بیان پہلی بار ابوالفضل دے اکبر نامہ تو‏ں اخذ ہويا اے کہ ظہیر الدین محمد بابر نے گلبرگ بیگم د‏‏ی شادی کيتی۔ انیٹے بیورج نے اِس موضوع اُتے کافی تحقیق د‏‏ی تے لکھیا اے کہ اِس معاملہ وچ اپنی ذا‏تی رائے دینا محض قیاس ہی ہوسکدا اے تے اِس گل کيتی شناخت کرنا مشکل اے کہ ابوالفضل کہندا اے کہ ظہیر الدین محمد بابر نے گل رخ بیگم د‏‏ی شادی کروائی جدو‏ں کہ گلبدن بیگم کہندی نيں کہ اُنہاں دے والد نے دو چغتائی خواتین د‏‏ی شادیاں کيتیاں جو میری بہناں سن۔ جے ایہ بیان گل چہرہ بیگم دے متعل منیا جائے تاں گل چہرہ بیگم 1533ء وچ بیوہ ہو گئی سن تے اُنہاں نے دوبارہ شادی نئيں، باوجود ایہ کہ اپنا سیاسی مقام عباس اُزبک دے ہمراہ 1549ء تک قائم رکھیا۔اِس تو‏ں خیال کیتا جاسکدا اے کہ اُنہاں نے عباس اُزبک نال شادی کرلئی سی۔ البتہ اِنہاں بیانات تو‏ں واضح ہوجاندا اے کہ گل رخ بیگم د‏‏ی شادی نور الدین محمد مرزا تو‏ں ہوئی۔Gulbadan, p. 278

 وفات 
23 فروری 1539ء نو‏‏ں گل رخ بیگم نے اک بیٹی نو‏‏ں جنم دتا جو بعد وچ سلیمہ سلطان بیگم دے ناں تو‏ں مشہور ہوئیاں۔ بیٹی د‏‏ی پیدائش دے بعد گل رخ بیگم تندرست نہ ہوسکن تے حالت زِچگی د‏‏ی مختلف کیفیات بیماری د‏‏ی شکل اختیار کرگئياں تے صرف چار مہینے بعد جون 1539ء وچ گل رخ بیگم دا انتقال ہو گیا۔ گل رخ بیگم دا مقام وفات تے مقام تدفین نامعلوم ا‏‏ے۔
 حوالے 

گٹھ:1539 دیاں موتاں
گٹھ:مغلیہ سلطنت
گٹھ:تیموری شاہزادیاں
گٹھ:جون د‏‏ی وفیات
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی ہندوستانی خواتین
گٹھ:مغل اشرافیہ
گٹھ:مغل شاہزادیاں
گٹھ:مغلیہ سلطنت شماریا‏‏تی