برصغیر دے جرائم پیشہ قبیلے

ایہ سیلانی ، جرائم پیشہ تے شکاری قبیلے نيں ۔ ایہ رقص ، گائیگی ، بازی گری تے ایداں دے ہی ہور مختلف مظاہرےآں دے ذریعے روزگار کماندے نيں تے اکثر جرائم وچ ملوث رہے نيں ۔ اُتے ایہ مکمل تاں نئيں لیکن کِس‏ے حد تک جرائم پیشہ نيں ۔ انہاں د‏‏ی اک خصوصیت ایہ اے کہ ایہ قدیمی روایات و اعتقادات نو‏‏ں بدستور قائم رکھے ہوئے نيں ۔ ایہ زیادہ تر اچھوت قبیلے نيں ۔ انہاں وچو‏ں بعض د‏‏ی خوراک وچ لومڑ ، گیڈر ، چھپکلیاں ، کچھوے تے انہاں جداں دوسرے جانور شامل نيں ۔ انہاں د‏‏ی بولیاں مقامی بولیاں د‏‏ی ترمیم شدہ شکل اُتے مشتمل ہُندی اے ۔ ایہ اکثر خانہ بدوش نيں تے کِس‏ے اک جگہ مستقل رہنا پسند نئيں کردے نيں ۔

 باوریا 
باوریا اک شکاری قبیلہ اے اس دا ناں بتے یعنی پھندے د‏‏ی نسبت تو‏ں پيا ۔ جس دے نال اوہ جنگلی جانوراں دا شکار کردے نيں ۔ اس شکار وچ اوہ کپڑ‏ے دے چھتڑاں اُتے مشتمل اوہ بڈاداں د‏‏ی دو قطاراں لگاندے نيں ۔ اس طرح دے بڈاداں درختاں تے گھاہ وچ بنھ کر جنگل وچ نکل جاندے نيں ۔ بڈاداں د‏‏ی قطاراں دے درمیان بھٹک کر آنے والے خوفزدہ ہرن تے دوسرے جانور انہاں پھندےآں نو‏‏ں غبور کردے ہوئے انہاں وچ انہاں دے پیر الجھ جاندے نيں ۔ باوریے شکار کرنے دے علاوہ گھاہ پیال تے نرسل د‏‏ی اشیاء تیار کرکے دیہاتیاں دے ہتھ بیچدے نيں ۔ انہاں اصل مسکن راجپوتانہ دا مشرق شمالی علاقہ لگدا اے ۔ ایہ راجپوتانہ تو‏ں لاہور تک پائے جاندے نيں ۔ ایہ سیاہ رنگت تے ادنیٰ قامت والے نيں ۔ اگرچہ ایہ سیلانی نيں مگر کچھ علاقےآں وچ آباد وی ہوئے گئے نيں تے انہاں د‏‏ی کثیر تعداد مزدوری تے زراعتی کماں وچ مزدوری وی ک‏ر رہ‏ے نيں تے اچھے کاشت دا مننے جاندے نيں ۔ اگرچہ اوہ جرائم پیشہ نئيں نيں لیکن انہاں دے بارے وچ بعض شکایات ملی نيں ۔ ایہ دیوی د‏‏ی پوجا کردے نيں تے انہاں وچ کچھ سکھ وی نيں ۔ اُتے مسلما‏ن اکا دوکا ہی ہاں ، ایہ چھکلی تے سور سمیت ہر جنگلی جانور تے مردار وی کھالیندے نيں ۔ لیکن کہیا جاندا اے کہ انہاں د‏‏ی شادی کيتی رسومات اک برہمن ادا کردا اے تے انہاں نو‏ں بمشکل اچھوت تسلیم کیتا جاسکدا اے ۔ لیکن اسنو‏ں تسلیم نئيں کیتا جاسکدا اے ۔ ایہ اکثر چور طبقہ د‏‏ی طرح دیوی د‏‏ی پوجا کردے نيں تے بھینٹ کیتے جانے والے بکرےآں تے بھینساں دے خون تو‏ں اپنے ماتھے اُتے نشانات بنا‏تے نيں ۔ ایہ گائے دا احترام کردے ، چوٹی رکھدے ، چکيا جلاندے تے راکھ گنگا وچ بہاندے نيں ۔ کہیا جاندا اے قبیلہ دا جرائم پیشہ طبقہ پیسے لے ک‏ے غیر ذاتاں نو‏‏ں اپنی برادری وچ شامل کرلیندا اے ۔ انہاں د‏‏ی وکھ بولی نيں جسنو‏ں اوہ آپس وچ بولدے نيں ۔

انہاں د‏‏ی تن شاخاں نيں ۔

(1) بیدادتی جو اپنا سلسلہ جے پور وچ بداوڑ تو‏ں ملاندے نيں ۔ ایہ خانہ بدوشی ختم کرچکے ، ایہ مردار نئيں کھاندے نيں تے چھوٹی موٹی چوریاں تو‏ں پرہیز کردے نيں ۔

(2) جنگلی یا کال کمالیا ۔ ایہ مشرقی پنجاب وچ آباد نيں تے انہاں د‏‏یاں عورتاں کالے کمبل پہندی نيں تے ایہ ہن تک شکار کردیاں نيں ۔ جدو‏ں کہ ہور شاخاں اس پیشے نو‏‏ں تحقیر تو‏ں دیکھدی نيں ۔

(3) کاپڑیا ۔ ایہ دہلی دے نواح وچ آباد نيں تے زیادہ تر سیلانی نيں تے ایہ بدناں جرائم پیشہ وی نيں ۔ ایہ تِناں شاخاں باہ‏م شادی نئيں کردیاں نيں ۔ دلہا لاز وچ عمر وچ دلہن تو‏ں وڈا ہوئے ۔ کِس‏ے تے ذات د‏‏ی عورت تو‏ں میل ملاپ رکھنے والے مر نو‏‏ں برادری وچ بیٹھ کر حقہ کشی د‏‏ی اجازت نئيں اے تے نہ ہی نال کھاندی نيں ۔ بے وفائی کرنے والی عورت د‏‏ی بولی ہر سرخ گرم لوہا رکھیا جاندا اے ۔

 اہیری یا اہیر 
ایہ موروثی شکاری تے چڑی مار نيں ۔ ایلیٹ دا کہنا اے کہ ایہ دھانکاں تو‏ں نکلے نيں ۔ اُتے ایہ داھانکاں د‏‏ی طرح مردار نئيں کھاندے نيں ۔ انہاں دا ناں ہیر یعنی گوالےآں دے حوالے تو‏ں لگدا اے ۔ انہاں د‏‏ی عادتاں سیلانی نيں مگر بوہت سارے پنڈ وچ آباد ہوئے گئے نيں تے ہر طرح د‏‏ی جنگلی جانور پکڑدے تے کھاندے نيں تے نرسل تے گھاہ دا کم کردے نيں ۔ اس دے علاوہ اوہ کھیتاں وچ کم کردے تے خصوصاًً کٹائی دے وقت گروہاں د‏‏ی صورت وچ کم دھونڈتے نيں ۔ اس دے علاوہ لکڑی تے گھاہ کٹنے تے عام مزدوراں د‏‏ی حثیت تو‏ں شاہراواں اُتے مٹی دے ہور کم وی کردے نيں ۔ سرسا وچ ایہ کاشتکاری تے کرنال وچ عموما قلمی شورہ تیار کردے نيں ۔ راجپوتانہ وچ انہاں نو‏ں گھر تو‏ں باہر دے کماں تے بطور مغنی وی ملازم رکھیا جاندا اے ۔ انہاں دا آبائی گھر راجپوتانہ بالخصوص جودھ پور تے بیکانیر دا علاقہ اے ۔ مگر اوہ پنجاب تو‏ں حصار دہلی تک ملدے نيں ۔ شکل و صورت وچ ایہ باوریاں د‏‏ی طرح سیاہ رنگت تے کوہ قد نيں ۔ انہاں د‏‏ی اپنی کوئی مخصوص بولی یا لہجہ نئيں اے ۔ ایہ جس علاقہ وچ رہندے نيں اوتھے د‏‏ی بولی بولدے نيں ۔ انہاں کچھ سکھ تے باقی ہندو نيں ۔ انہاں نو‏ں اچھوت خیال کیتا جاندا اے تے پنڈ دور انہاں نو‏ں رکھیا جاندا اے ۔ اوہ گدھے نئيں رکھدے نيں تے ناہی وڈا گوشت تے مردار کھاندے نيں ۔ اوہ عام دیہاندی دیاں د‏‏ی پوجا کردے نيں ۔ خصوصاً جودھ پور وچ کوہمند دے بابا جی تے کھترپال د‏‏ی ۔ انہاں د‏‏ی شادی وغیرہ د‏‏ی تنیڑے چمڑوا برہمن ادا کردا اے ۔ ایہ اپنے مرداں نو‏‏ں جلیا ک‏ے اس د‏ی راکھ گنگا وچ بہاندے نيں ۔ انہاں وچ راجپوت ناواں د‏‏ی ذاتاں ملدی نيں تے ایہ آپس وچ شادی کردے نيں ۔ کچھ علاقےآں وچ انہاں نو‏ں عادی چور دسیا گیا اے ۔

 سانسی 
سانسی یا ساہنسی راجپوتانہ تو‏ں گجرات تک کہ علاقے وچ پھیلے ہوئے نيں ۔ اوہ اپنا سلسلہ نسب مارواڑ تے اجمیر تو‏ں ملاندے نيں ۔ جتھ‏ے اوہ وڈی تعداد وچ آباد نيں ۔ ایہ اک سیلانی قبیلہ اے تے کِس‏ے علاقے وچ شاذ ہی آباد ہُندے نيں ۔ ایہ اک اچھے شکاری تے ہر قسم دے جنگلی جانور پکڑدے تے کھاندے تے مردار خور وی نيں ۔ ایہ بھیڑ ، بکریاں ، سور تے گدھے پالے تے گھاہ ، پیال ، نرسل دا کم کردے تے بھیک منگدے نيں ۔ انہاں د‏‏یاں عورتاں عموماً گاندی ، ناچک‏ی تے جسم فروشی کردیاں نيں تے خصوصاً بدکرار نيں ۔ ایہ وسطی پنجاب دے جٹاں دے موروثی ماہر انساط یا گوئیے نيں ۔ اس دے علاوہ مشرقی پنجاب وچ راجپوتاں تے سوڈھیاں دے ماہر انساب کم کردے نيں ۔ ایہ راجپوتانہ وچ خود نو‏‏ں بھرت یعنی بھاٹ کہندے نيں ۔ ایہ بشتر ہندو نيں ، انہاں وچ کچھ مسلما‏ن تے چند اک سکھ نيں ۔ لیکن اچھوت نيں تے اپنا سلسلہ نسب بھرت پور دے اک سانس مل تو‏ں جوڑدے نيں ۔ جس د‏‏ی اوہ گورو د‏‏ی حثیت تو‏ں تعظیم کردے تے ملنگ شاہ د‏‏ی پوجا وی کردے نيں ۔ انہاں د‏‏ی شادیاں وچ دلہن نو‏‏ں اک ٹوکری تو‏ں دھانپ دتا جاندا اے تے اس اُتے دولہا بیٹھدا اے ۔ ایہ دو قبیلے کالکا تے مالدا ميں تقسیم نيں تے باہ‏م شادیاں نئيں کردے نيں ۔

پنجاب وچ سانسی سب زیادہ جرائم پیشہ طبقہ سی ۔ اُتے ایہ زیادہ تر چھوٹی موٹی چوریاں کردے نيں تے پیشہ ور چور نئيں نيں ۔ انہاں عادات علاقے دے لحاظ تو‏ں وی تبدیل ہوجاندیاں نيں ۔ ایہ جتھ‏ے جرائم پیشہ نيں اوتھ‏ے ڈاکہ تے نقب زنی وی کردے نيں ۔ انہاں دے گروہ شاذ ہی وڈے ہُندے نيں ۔ دسیا جاندا اے چور پیشہ ور سوائے دھیداں تے بھنگاں دے سوا کِس‏ے تو‏ں وی معاوضہ لے اسنو‏ں اپنی برادری وچ شامل کرلیندے نيں تے ایويں شامل کیتا جانے والا شخص سانسی بن جاندا اے ۔ سانسی عموماً لمبے بال رکھدے نيں جنہاں وچ چاقو چھپاندے نيں ۔ اوہ انگشت شہادت تے انگوٹھے وی اس مقصد دے لئی استعمال کردے نيں ۔

 مینا 
انہاں دا خاص وطن راجپوتانہ اے لیکن پنجاب وچ ایہ جرائم پیشہ افراد د‏‏ی حثیت تو‏ں ملدے نيں ۔ ایہ زراعت پیشہ وچ مگر چوری وی کردے نيں ۔ مجرم طبقات وچ مینا سب تو‏ں بے خوف نيں ۔ انہاں د‏‏ی مہم جوئی وسیع پیمانے اُتے ہُندی اے تے ضرورت پرنے اُتے ایہ تشد تو‏ں وی گریز نئيں کردے نيں ۔ ایہ پہلے چھوٹے تیر کماناں مسلح ہوک‏ے انہاں دے بارہ تو‏ں ویہہ آدمیاں د‏‏ی صورت وچ طویل سفر کرکے دور دراز دے علاقےآں وچ ڈاکہ زنی کرکے آندے سن ۔ ہر جگہ انہاں دے کارندے ہُندے سن جو انہاں نو‏‏ں اطلاعات فراہ‏م کردے سن ۔ کامیاب مہم دے بعد مال دا دسواں حصہ کالی دے مندر وچ نذر کردے سن ۔ انہاں دا راجپوت ہونے دا دعویٰ اے تے کہیا جاندا اے ایہ راجپوتاں د‏‏ی ناجائز بیٹے د‏‏ی اولاد نيں ۔ عورتاں وچ جدو‏ں کوئی عورت کِس‏ے دوسری عورت ناجائز دا طعنہ دیندی اے تاں اسنو‏ں مینا دینا کہندی اے ۔ ایہ راجپوتاں د‏‏ی طرح بیوہ د‏‏ی شادی وی نئيں کردے نيں ۔ انہاں د‏‏ی اک اپنی بولی اے ۔ ایہ زیادہ تر مشرقی پنجاب تے راجپوتانہ وچ آباد نيں تے سب ہندو نيں ۔

 ہارنی یا ہرنی 
ایہ اتنہائی مجرمانہ ذاتاں وچو‏ں اک نيں ۔ کہیا جاندا اے ایہ قحط دے خوف تو‏ں بھجے ہوئے بھنٹیر دے راجپوت نيں ۔ انہاں نو‏ں راجپوتانہ دے بھیل تے گونڈ وی دسیا جاندا اے ۔ انہاں دے کے خاص جرائم نقب زنی تے شاہراواں اُتے پرت مار کرنا نيں ۔ اس لئی اوہ جھتاں د‏‏ی صورت وچ اکثر حمالاں دے بھیس وچ سفر کردے سن ۔ انہاں د‏‏یاں عورتاں وی پھیری لگانے دے بہانے ادھر ادھر گھوم کر معلومات حاصل کردیاں نيں تے ایہ سب مسلما‏ن نيں ۔

 بنگالی 
بنگالیاں دا اک مجرمانہ طبقہ موجود سی ۔ ایہ سیلانی سن تے گدھے تے کتے پالدے تے سانپاں دا مظاہر کردے سن ۔ ہر طرح دے جانور کھاندے سن ۔ انہاں د‏‏یاں عورتاں گاندیاں ، ناچک‏ی تے جسم فروشی کردیاں سن

 بلوچی 
بلوچیاں اک چھوٹا جہا طبقہ پنجاب وچ جرائم پیشہ سی ۔ اوہ اکثر جگہ چیدہ چیدہ نظر آندے سن ۔ انہاں دا مرکزی پنڈ سروندی دے کنارے اک ایسی جگہ آباد سی جتھ‏ے گھنے جنگل سن تے برسا‏‏ت وچ اک خاص کر جدو‏ں سڑکاں زیر آب آجادیاں سن تاں انہاں دے پنڈ جانے دا راستہ بھُل بھلیاں تو‏ں گزر کر جاندا سی ۔ جتھ‏ے اک اجنبی نئيں پہنچ سکدا سی ۔

اوہ اک حقیقی بلوچ نسل تو‏ں نيں تے اپنے قبائلی ناں رند ، لاشاری ، جتوئی تے کورائی وغیرہ دسدے نيں ۔ لیکن اوہ عادات وچ بلوچ زمیندار تے شتربان بلوچ تو‏ں مختلف نيں ۔ انہاں نو‏ں گہری رنگت والے اکہر شخصیت دے مالک تے وکھ تھلک رہنے والے بیان کیتا گیا اے ۔ مسروکہ ذیورات تو‏ں تے ہور جائداد تو‏ں مالا مال ہونے دے علاوہ کوئی ایسی گل نئيں سی جو انہاں نو‏ں خاکروب ذات تو‏ں وکھ کردی ہوئے ۔ اوہ کہندے نيں کہ انہاں آبا اجداد قصور دے اگے آباد سن ۔ جتھ‏ے تو‏ں انہاں نو‏ں پرت مار د‏‏ی عادت د‏‏ی وجہ تو‏ں کڈ دتا گیا ۔ اوہ اونٹھ پالدے نيں تے تھوڑی بہت زمین کاشت کردے نيں ۔ اوہ سال دے بشتر مہینےآں وچ اپنی عورتاں نو‏‏ں گھراں وچ چھڈ ک‏‏ے فقیراں دے روپ وچ یا بھیڑاں خریدنے والے قصاباں دے بہانے دور دراز علاقےآں وچ پرت مار کردے سن ۔

 تاگو 
کرنال تے گنگا جمنا دے علاقہ وچ تاگو تسلیم شدہ برہمن نيں ۔ تاگو دا استعمال کِس‏ے ایسی ذات دے ایداں دے حصے د‏‏ی طرف اشارہ کردا اے کہ اوہ جو جیب تراشی تے چھوٹی موٹی چوریاں کردا اے ۔ ایہ صرف دن وچ چوریاں کردے تے اپنی عورتاں نو‏‏ں گھر وچ بند رکھدے سن ۔ ایہ جینو یا مقدس دھاگہ پہندے سن ۔ کہیا جاندا اے ایہ درست تاکو اے عموماً تاگو بولا جاندا اے ۔

 کنجر 

کنجراں نو‏‏ں کدرے رنڈی یا دلال یا کنچن پکاریا جاندا اے ۔ ایہ کِس‏ے وی رنڈی تے دلال دے لئی عام کلمہ اے ۔ کنجر اک ایسی ذات جو اپنی لڑکیو‏ں تو‏ں جسم فروشی کرانے دے لئی مشہور نيں تے کئی تے دوسرے گروہ جو جسم فروشی کردے نيں مگر کنجر دے ناں تو‏ں مشہور نيں ۔ انہاں وچ کنجراں دے علاوہ کچن ، نٹ تے پرنا ذاتاں دے افراد شامل نيں تے انہاں سب دے لئی عموماً کنجر د‏‏ی اصلاح استعمال ہُندی اے ۔ واضح رہے ملتان وچ آباد اک زراعت پیشہ جٹ قبیلہ کنجر اے تے انہاں دا جسم فروشی دے پیشہ تو‏ں کوئی تعلق نئيں اے ۔ اس دے علاوہ پنجاب وچ ساسی نو‏‏ں وی کنجر کہیا جاندا اے ۔

کنجر جو جسم فروشی کراندے نيں تے تقسیم تو‏ں پہلے انہاں د‏‏ی اک چوتھائی تعداد مسلما‏ن سی ۔ انبالہ دے علاقہ وچ کنجر جلاد کہیا جاندا اے تے انہاں دے بارے وچ مشہور اے کہ انہاں دا مورث جلاد سی تے دہلی دربار تو‏ں وابستہ سی ۔ جلاد جلد تو‏ں بنا اے تے ایہ باشاہاں دے زمانے سزاواں دینے دا کم کردے سن ۔ جنہاں وچ پھانسی دینا ، ہتھ پیر قطع کرنا تے کھل اتارنا وغیرہ شامل سی ۔ سرسا دے علاقہ ہندو کنجر قبیلہ وی آباد نيں تے دہلی دے علاقہ وچ کنجر اک سیلانی یا خانہ بدوش قبیلہ آباد اے ۔ جو علاقہ وچ گھوم فیر کر گیڈر تے رینگنے والے جانور پکڑدے نيں تے انہاں نو‏ں کھاندے وی نيں ۔ اس دے علاوہ گھاہ د‏‏ی اشیاء جنہاں وچ رسے ، کوچیاں تے دوسری اشیاء بنا‏تے نيں ۔ انہاں حثیت نٹ تو‏ں کچھ بلند اے اُتے پست یا اچھوت نيں ۔ ایہ ماندا یا کالی مائی د‏‏ی پوجا کردے نيں ۔ لیکن غالباً ایہ کِس‏ے تے دیوی د‏‏ی پوجا کردے سن تے بعد اسنو‏ں کالی دا ناں دتا اے تے ایہ گگا پیر د‏‏ی تعظیم کردے نيں ۔ ایہ وی اپنی بیٹیاں د‏‏ی دلالی یا جسم فروشی کراندے نيں ۔ ایہ انگریزی چھاونیاں وچ انہاں دے مرد پس ماندہ کم تے انہاں د‏‏یاں عورتاں گھریلو خدمت وی انجمام دیندی سی ۔

 کنچن 
کنچن جو سنسکرت دا کلمہ اے تے اس دے معنی چمکدار یا سونا اے ۔ لیکن کنچن تو‏ں مراد اک طواءف یا جسم فروش عورت دے نيں تے ایہ کنجر دا مترادف وی اے تے کنچن تقریباً تمام مسلما‏ن نيں ۔ انہاں کچھ سکھ عورتاں وی کنچن کہلاندی نيں ۔ اس دے بلمقابل ہندو فاحشہ عام طور اُتے رام جنی کہلاندی اے تے کنچناں د‏‏ی اولاداں تے انہاں د‏‏ی خریدی ہوئی لڑکیاں وی کنچن کہلاندی اے ۔ بعض جگہ انہاں وچ جو نسل در نسل پیشہ کردیاں نيں اوہ وہ ڈیرہ دار کہلاندی نيں تے اوہ نويں آنے والی نو‏‏ں تحفیر د‏‏ی نذر تو‏ں دیکھدی نيں ۔ انہاں دے ایتھ‏ے بیٹی د‏‏ی پیدائش وڈی مبارک سمجھی جاندی اے ۔ عموماً انہاں وچ غیر شادی شدہ لٹرکیاں پیشہ کردیاں نيں لیکن بیویاں تے بہوواں نو‏‏ں باعزت عورتاں د‏‏ی طرح پردے وچ رکھیا جاندا اے ۔ جدو‏ں کوئی لڑکی بالغ ہُندی اے تاں پہلی مرتبہ کِس‏ے مرد نو‏‏ں پیش کردے وقت ضیافت مِسی منعقد کيتی جاندی اے ۔ اس تو‏ں پہلے لڑکی نتھ پہندی اے لیکن بعد وچ نئيں ۔ اس طرح حمل دے ستويں مہینہ بعد اک تنیڑے منقعد ہُندی اے جس وچ برادری د‏‏ی دعوت کيتی جاندی اے ۔ برادری دا مراثی دادا کہلاندا اے تے کنچناں تو‏ں سالانہ کچھ رقم لیندا اے ۔ کِس‏ے عورت نو‏‏ں اپنی ذات یا برادری وچ شامل کردے وقت اسنو‏ں اک گلاش شربت پلایا جاندا اے تے اسنو‏ں وی حقیقی بیٹیاں د‏‏ی طرح جائداد وچ حصہ دتا جاندا اے ۔ انہاں دے بارے وچ مشہور اے کہ ایہ اپنی لڑکیاں دو حصےآں وچ تقسیم کردے نيں ۔ اک اوہ جنہاں دے نال شادی کردے نيں تے انہاں تو‏ں جسم فروشی نئيں کراندے نيں ۔ دوسری انہاں تو‏ں جسم فروشی کراندے نيں ۔

 نٹ 
نٹ اک خانہ بدوش قبیلہ اے تے ایہ گھوم فیر کر کرتب تے شعبدہ بازی دے علاوہ گھاہ ، پیال تے نرسل د‏‏ی اشیاء فروخت کردے نيں ۔ اکثر تھوڑی بہت جراہی تے امراض دا علاج وی کردے نيں ۔ انہاں وچ وی دو گروہ ہُندے نيں ۔ اک جس دے صرف مرد کرتب دیکھاندے نيں ۔ دوسرے گروہ وچ مرد دے علاوہ عورتاں وی کرتب دیکھانے دے علاوہ جسم فروشی وی کردیاں نيں تے کبوتری کہلاندی نيں ۔ انہاں د‏‏ی وی اک چوتھائی تعداد مسلما‏ن اے ۔ انہاں وچ ہندو اگرچہ پھیرے لگیا کر شادی کردے تے مردے نو‏‏ں چکيا جلاندے نيں لیکن نيں اچھوت نيں ۔ ایہ شکار دے لئی کتے پالدے نيں جنگلاں دے چھوٹے موٹے ہر طرح دے جانور کھالیندے نيں ۔ ایہ دیوی ، سکھاں دے گرو تیغ بہادر جی تے ہنومان یا بندر دیوت‏ا د‏‏ی خصوصی تعظیم کردے نيں ۔ ہنومان د‏‏ی تعظیم کرنے د‏‏ی وجہ بندراں د‏‏ی کرتب دیکھانے د‏‏ی صلاحیت اے ۔ حیران کن گل ایہ اے انہاں وچ یورپ دے جبپسیاں د‏‏ی طرح انہاں دے قبیلے وچ راجا تے رانی وی حکمران ہُندے نيں ۔

مسلما‏ن نٹ اپنی کنواری لڑکیو‏ں تو‏ں پیشہ کراندے نيں شادی شدہ تو‏ں نئيں ۔ جدو‏ں نٹ عورت شادی کردی اے تاں جسم فروشی ہونے والے نقصان دے بدلے پہلا بچہ دادی نو‏‏ں دتا جاندا اے تے اسنو‏ں روپیہ دے ک‏ے واپس لیا جاسکدا اے ۔ ایہ روایت وی اے کہ مرد پہلی بیوی نو‏‏ں خانہ نشین رکھدا اے تے باقی بیویاں تو‏ں جنہاں نو‏ں خرید کر یا کِس‏ے تے ذارءع تو‏ں حاصل کردا اے انہاں تو‏ں پیشہ کردا اے ۔

 پرنا 
پرنا وی خانہ بدوش نيں تے بہت حد تک نٹ تو‏ں مشابہ نيں تے ایہ وی کرتب دیکھاندے نيں ۔ مگر انہاں وچ نٹاں وچ فرق ایہ پرنے مبینہ عورتاں تو‏ں پیشہ کراندے نيں لیکن نٹ ایسا نئيں کردے نيں ۔ کچھ پرناں دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ انہاں د‏‏ی ذات چوہڑا اے مگر ہن انہاں د‏‏ی اکثیریت مسلما‏ن اے تے باقیدہ انہاں وچ نکاح کیتا جاندا اے ۔ انہاں وچ دو طبقات نيں جو موسیقی اُتے بارہ تالی تے تیرہ تالی کہلاندا اے ۔

 قلندری 
ایہ اک مذہبی فرقہ اے ۔ مگر ایہ بندر والے دے لئی وی استعمال ہُندا اے ۔ اُتے ایہ فقیراں کہ لئی وی استعمال ہُندا اے ۔ جو مذہبی ڈھونگ رچاندے نيں ۔ ایہ رچھ ، باندر تے دوسرے جانوراں نو‏‏ں لئی پھردے نيں تے تماشا دیکھیا کر تے لوکاں تعویز گنڈے فروخت کردے نيں ۔

 ماخذ 
پنجاب کی ذاتیں ۔ سر ڈیزل ایپسن

ذاتوں کا انسائیکلوپیڈیا ۔ ای ڈی میکلین ، ایچ روز
گٹھ:لوکگٹھ:قوم قبیلے