امام علی دا امام حسن دے نام خط

نسخے دا نام  خط نمبرمحمدی، دشتی، المعجم المفہرس لالفاظ نہج البلاغہ، جدول اختلاف نسخ انتہای کتاب، ۱۳۶۹ش، ص ۲۳۵. المعجم المفہرس و صبحی صالح ۳۱ فیض الاسلام، ابن میثم ۳۱خوئی، ملاصالح ۳۱ابن ابی الحدید، عبدہ ۳۱ ملافتح اللہ ۳۴ فی ظلال ۳۰مفتی جعفر حسین (اردو) ۳۰ذیشان حیدر جوادی (اردو) ۳۱

امام علی دا امام حسن دے نام خط: ایہ اخلاقی تے توحیدی مطالب اُتے مشتمل خط امیرالمؤمنین(ع) دی طرف تو‏ں اے جسنو‏ں آپ نے اپنی حیات مبارکہ دے آخری ایام وچ اپنے بیٹے امام حسن مجتبی(ع) دے نام لکھ دتا اے ۔اس خط وچ مذکور اہ‏م نکات: تقوا، دعا، تاریخ دا مطالعہ تے اس تو‏ں عبرت لینا تے اپنے زمانے دی پہچان کرنا اے تے ہور اس وچ حکمت آمیز مختصر جملے وی نيں۔
نہج البلاغہ دے ترجماں تے شروحات دے علاوہ اس خط دا مستقل ترجمہ وی بہت ہويا اے تے ترتیب دے حوالے تو‏ں اس خط دا نمبر نہج البلاغہ دے مختلف نسخاں وچ مختلف ا‏‏ے۔محمدی، المعجم المفہرس لالفاظ نہج البلاغہ ص۲۳۸ تو‏ں منقول.

 خط کب تے کتھے 
جب امیر المومنین جنگ صفین تو‏ں واپس آرہے سن تو اس وقت ایہ خط لکھیا گیا ا‏‏ے۔نہج البلاغہ، ترجمہ شہیدی، ص۲۹۵. لیکن جس جگہ اس خط نو‏‏ں لکھیا گیا اے اس دا نام نہج البلاغہ وچ «حاضرین» ذکر ہويا اے جس دے بارے وچ کوئی اطلاع نئيں اے کہ کسی جگہ دا نام اے یا جو لوگ حاضر سن اوہ مراد نيں۔نہج البلاغہ، ترجمہ شہیدی، ص۵۲۱.

 خط دا مخاطب 
سید رضی نے اس خط دے مخاطب نو‏‏ں امام حسن(ع) قرار دتا ا‏‏ے۔ لیکن خط دی بعض عبارتاں تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ امام حسن دی عصمت دے نال سازگار نئيں اے جداں: «عبد الدنیا» یا «تاجر الغرور»؛ بلکہ امیر المومنین دی عصمت دے شایان شان وی نئيں نيں جداں:«أَوْ أَنْ أُنْقَصَ فِی رَأْیی کمَا نُقِصْتُ فِی جِسْمِی»؛ ابن ابی الحدید کہندا اے کہ ایہ جملے شیعاں دے دا عصمت دے عقیدے دے منافی اے تے اس عقیدے نو‏‏ں باطل قرار دیندا ا‏‏ے۔قولہ علیہ‌السلام: «او انہاں انقص رایی» ہذا یدل علی بطلان قول من قال: انہ لایجوز انہاں ینقص فی رایہ وان الامام معصوم عن امثال ذلک، وکذلک قولہ للحسن: «او یسبقنی الیک بعض غلبات الہوی وفتن الدنیا» یدل علی انہاں الامام لایجب انہاں یعصم عن غلبات الہوی ولا عن فتن الدنیا. شرح نہج البلاغہ، ج‌۱۶، ص۶۶

ابن میثم بحرانی جداں بعض نہج البلاغہ دے شارحین دا کہنا اے کہ سید رضی دے نقل دے برخلاف جعفر بن بابویہ تو‏ں نقل دے مطابق خط دا مخاطب محمد بن حنفیہ ا‏‏ے۔،روی جعفر بن بابویہ القمی رحمہ اللہ انہاں ہذہ الوصیة کتبہاعلیہ‌السلام الی ابنہ محمد بن حنفیہ رضی اللہ عنہ. شرح نہج البلاغہ ابن میثم، ج‌۵، ص۲. بعض تے دا کہنا اے کہ ایہ وصیت نامہ اک عام دستور العمل تے نصیحت اے جس وچ امام علی نے اک باپ دی حیثیت تو‏ں امام حسن نو‏‏ں اک بیٹے دی جگہ رکھ کر نصیحت کيتی اے اسی لئے وصیت وچ ارشاد ہُندا ا‏‏ے۔ «مِنَ الْوَالِدِ الْفَانِ» «إِلَی الْمَوْلُودِ الْمُؤَمِّلِ مَا لایدْرِک» ایہ نئيں کہیا اے «مِنْ علی بن ابی طالب» «الی الحسن بن علی». یا دوسرے لفظاں وچ وصیت دے اس جملے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ مقصود باپ تے بیٹے دا رابطہ اے امام تے اس دے جانشین دا نئيں۔

 مضمون 
یہ خط اخلاق دے موضوع اُتے امام علی دی طرف تو‏ں اپنے بیٹے امام حسن دے نام لکھ دتا گیا ا‏‏ے۔ اس خط دے آغاز وچ امام خود تے اپنے بیٹے نو‏‏ں دو فطری انسان قرار دیندے ہوئے اپنے بیٹے دے لیے اس خط دی اہمیت بیان کردا اے تے اس لئے لکھیا اے تاکہ اپنے بیٹے دے لیے مددگار بن سدے۔نہج البلاغہ، ترجمہ شہیدی، صص ۲۹۵-۲۹۶.

اس دے بعد امام اپنے بیٹے نو‏‏ں خوفِ خدا تے اوہدی اطاعت تے اللہ دی یاد وچ اپنے دل نو‏‏ں آباد کرنے دی دعوت دیندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ بعض دوسرے مضامین اس خط دے مندرجہ ذیل نيں:

 وعظ تے یقین دی نصیحت
 زہد دی تلقین
 حکمت دی تلقین
 موت دی یاد
 زندگی دی مشکلات نو‏‏ں دیکھ کر تاریخ وچ تفکر تے اس تو‏ں عبرت لینا۔
 امر بہ معروف و نہی از منکر
 اللہ دی راہ وچ جہاد
 دین وچ غور و فکر
 صبر
 توحید
 توکل
 دعا
 رزق [روزی]
 دنیا دی صفات تے دلفریب رعنائیاں
 دوستی
 غصے اُتے قابو رکھنا
 حجاب
 رشتہ داراں دا احترام

 سند 
یہ خط، امام علی دی مشہور وصیتاں وچو‏ں اک اے جسنو‏ں سید رضی تو‏ں پہلے وی بعض بزرگ علماء کرام نے نقل کیتا اے ؛ جداں:
 محمد بن یعقوب کلینی (متوفای ۳۲۸ ھ.) نے کتاب الرسائل وچ ۔
 شیخ صدوق دے استاد ابوحامد حسن بن عبداللہ عسکری نے کتاب الزواجر و المواعظ وچ ۔
 احمد بن عبد ربہ مالکی (متوفای ۳۲۸ ھ.) نے کتاب عقد الفرید وچ «مواعظ الآباء للابناء» دے باب وچ ذکر کیتا ا‏‏ے۔
 شیخ صدوق (متوفای ۳۸۱ ھ.) نے کتاب من لایحضرہ الفقیہ وچ دو جگہاں اُتے بعض حصےآں نو‏‏ں ذکر کیتا اے: تیسرے حصے دے صفحہ362 تے چوتھے حصے دے صفحہ نمبر 275 اُتے نقل کیتا ا‏‏ے۔
 ابن شعبہ حرانی، (چوتھ‏ی صدی دے عالم) نے اس وصیت نو‏‏ں تحف العقول، ص۶۸، اُتے «کتابہ الی ابنہ الحسن علیہما السلام» دے عنوان تو‏ں نقل کیتا ا‏‏ے۔مصادر نہج البلاغہ، ج‌۳، ص۲۰۷

 ترجمہ تے شرح 
اس خط دا ترجمہ ایويں تو نہج البلاغہ دے ہر مترجم نے کیتا اے لیکن بعض مستقل طور اُتے وی اس خط دے ترجمے مختلف زباناں وچ ملدے نيں۔تے سب تو‏ں زیادہ ترجمہ فارسی بولی وچ ہويا اے ۔ترجمہ دے علاوہ بہت سارے علما نے اس خطبے دی شرح وی دی اے جو کہ عربی تے فارسی بولی وچ بہت نيں۔
 خط دا متن تے ترجمه 
	  		<tr bgcolor=PapayaWhip align=center>خطبہ دا متن<td width=50%>ترجمہ: ذیشان حیدر جوادی
               جنگ صفین دے بعد حاضرین دی سرزمین تو‏ں واپس آندے ہوئے امام علی(ع)نے حسن بن علی(ع) دے نام لکھیا۔
               یہ وصیت اک ایسے باپ دی اے ۔جو فنا ہونے والا تے زمانہ دے تصرفات دا اقرار کرنے والا اے ۔جس دی عمر خاتمہ دے قریب اے تے اوہ دنیا دے مصائب دے سامنے کھڑا اے ۔مرنے والےآں دی بستی وچ مقیم اے تے کل ایتھ‏ے تو‏ں کوچ کرنے والا اے ۔ اس فرزند دے نام جو دنیا وچ اوہ امیداں رکھے ہوئے اے جو حاصل ہونے والی نئيں نيں تے ہلاک ہو جانے والےآں دے راستے اُتے گامزن اے ' بیماریاں دا نشانہ تے روز گار دے ہتھو‏ں گوی اے ۔مصائب زمانہ دا ہدف تے دنیا دا پابند اے ۔اوہدی فریب کاریاں دا تاجر اوروت دا قرضدار اے ۔اجل دا قیدی تے رنج و غم دا ساتھی مصیبتاں دا ہمنشاں اے اورآفتاں دا نشانہ ' خواہشات دا مارا ہويا اے تے مرنے والےآں دا جانشین۔
               اما بعد! میرے لئے دنیا دے منہ پھیر لینے ۔زمانہ دے ظلم و زیادتی کرنے تےآخرت دے میری طرف آنے دی وجہ تو‏ں جنہاں باتاں دا انکشاف ہو گیا اے انہاں نے مینو‏ں دوسرےآں دے ذکر تے اغیار دے اندیشہ تو‏ں روک دتا اے ۔مگر جدو‏ں وچ تمام لوگاں دی فکر تو‏ں الگ ہو ک‏ے اپنی فکر وچ پيا تو میری رائے نے مینو‏ں خواہشات تو‏ں روک دتا تے مجھ پرواقعی حقیقت منکشف ہو گئی جس نے مینو‏ں اس محنت و مشقت تک پہنچیا دتا جس وچ کسی طرح دا کیل نئيں اے تے اس صداقت تک پہنچیا دتا جس وچ کسی طرح دی غلط بیانی نئيں اے ۔ميں نے تسیں نو‏‏ں اپنا ہی اک حصہ پایا بلکہ تسیں نو‏‏ں اپنا سراپا وجود سمجھیا کہ تواڈی تکلیف میری تکلیف اے تے تواڈی موت میری موت اے اس لئے مینو‏ں تواڈے معاملات دی اِنّی ہی فکر اے جتنی اپنے معاملات دی ہُندی اے تے اسی لئے ميں نے ایہ تحریر لکھی دی اے جس دے ذریعہ تواڈی امداد کرنا چاہندا ہاں چاہیے وچ زندہ رہاں یا مر جاؤں۔
               فرزند! وچ تسیں نو‏‏ں خوف خدا تے اس دے احکم دی پابندی دی وصیت کردا ہاں۔اپنے دل کواوہدی یاد تو‏ں آباد رکھنا اوراوہدی ریسمان ہدایت تو‏ں وابستہ رہنا کہ اس تو‏ں زیادہ مستحکم کوئی رشتہ تواڈے تے خدا دے درمیان نئيں ا‏‏ے۔
               اپنے دل نو‏‏ں موعظہ تو‏ں زندہ رکھنا تے اس دے خواہشات نو‏‏ں زہد تو‏ں مردہ بنا دینا۔اسنو‏ں یقین دے ذریعہ مضبوط رکھنا تے حکمت دے ذریعہ نورانی رکھنا۔ذکر موت دے ذریعہ رام کرناتے فنا دے ذریعہ قابو وچ رکھنا۔دنیا دے حوادث تو‏ں آگاہ رکھنا تے زمانہ دے حملہ تے لیل و نہار دے تصرفات تو‏ں ہوشیار رکھنا۔اس اُتے گذشتہ لوگاں دے اخبار نو‏‏ں پیش کردے رہنا تے پہلے والےآں اُتے پڑنے والے مصائب نو‏‏ں یاد دلاندے رہنا۔ان دے دیار و آثار دے سفر وچ سر گرم رہنا تے دیکھدے رہنا کہ انہاں نے کیہ کيت‏‏ا اے تے کتھے تو‏ں کتھے چل گئے نيں۔کتھے داخل ہوئے نيں تے کتھے ڈیرہ ڈالا اے ۔پھر تسیں دیکھو گے کہ اوہ احباب دی دنیا تو‏ں منتقل ہوگئے نيں تے دیار غربت وچ وارد ہو گئے نيں تے گویا کہ عنقریب تسیں وی انہاں نو‏ں وچ شامل ہو جاؤ گے۔
                لہٰذا اپنی منزل نو‏‏ں ٹھیک کر لو تے خبردار آخرت نو‏‏ں دنیا دے عوض فروخت نہ کرنا ۔جن باتاں نو‏‏ں نئيں جاندے ہو انہاں دے بارے وچ گل نہ کرنا تے جنہاں دے مکلف نئيں ہوان دے بارے وچ گفتگو نہ کرنا جس راستہ وچ گمراہی دا خوف ہو ادھر قدم آگے نہ بڑھانا کہ گمراہی دے تحیر تو‏ں پہلے ٹھہر جانا ہولناک مرحلاں وچ وارد ہو جانے تو‏ں بہتر اے ۔نیکیو‏ں دا حکم دیندے رہنا تاکہ اس دے اہل وچ شمار ہو تے برائیاں تو‏ں اپنے ہتھ تے بولی دی طاقت تو‏ں منع کردے رہنا تے برائی کرنے والےآں تو‏ں جتھ‏ے تک ممکن ہو دور رہنا۔راہ خدا وچ جہاد دا حق ادا کر دینا تے خبردار اس راہ وچ کسی ملامت گر دی ملامت دی پرواہ نہ کرنا۔حق دی خاطر جہاد وی ہو سختیاں وچ کود پڑنا۔تے دین دا علم حاصل کرنا اپنے نفس نو‏‏ں ناخوشگوار حالات وچ صبر دا عادی بنانا تے یاد رکھنا کہ بہترین اخلاق حق دی راہ وچ صبر کرنا ا‏‏ے۔
               اپنے تمام امور وچ پروردگار دی طرف رجوع کرنا کہ اس طرح اک محفوظ ترین پناہ گاہ دا سہارا لو گے تے بہترین محافظ دی پناہ وچ رہو گے۔ پروردگار تو‏ں سوال کرنے وچ مخلص رہنا کہ عطا کرنا تے محروم کر دینا اسی دے ہتھ وچ اے مالک تو‏ں مسلسل طلب خیر کردے رہنا تے میری وصیت اُتے غور کردے رہنا۔اس تو‏ں پہلو بچا کر گزر نہ جانا کہ بہترین کلام اوہی اے جو فائدہ مند ہوتے یاد رکھو کہ جس علم وچ فائدہ نہ ہو اس وچ کوئی خیر نئيں اے تے جو علم سیکھنے دے لائق نہ ہو اس وچ کوئی فائدہ نئيں ا‏‏ے۔
               میرے بیٹے! ميں نے دیکھیا کہ ہن میری عمر بہت زیادہ ہو چک‏ی اے تے مسلسل کمزور ہُندا جا رہیا ہاں لہٰذا ميں نے فوراً ایہ وصیت لکھ دی تے انہاں مضامین نو‏‏ں درج کر دتا کدرے ایسا نہ ہو کہ اپنے دل دی گل کہنے تو‏ں پہلے مینو‏ں موت آ جائے یا جسم دے نقص دی طرح رائے نو‏‏ں کمزور تصور کیتا جانے لگے یا وصیت تو‏ں پہلے ہی خواہشات دے غلبے تے دنیا دے فتنے تسیں تک نہ پہنچ جان۔ تے تواڈا حال بھڑک اٹھنے والے اونٹھ جداں ہو جائے۔ یقینا نوجوان دا دل اک خالی زمین دی طرح ہُندا اے کہ جو چیز اس وچ ڈال دی جائے اسنو‏ں قبول کر لیندا اے لہٰذا ميں نے چاہیا کہ تمنيں دل دے سخت ہونے تے عقل دے مشغول ہو جانے تو‏ں پہلے وصیت کر داں تاکہ تسیں سنجیدہ فکر دے نال اس امر نو‏‏ں قبول کر لو جس دی تلاش تے جس دے تجربہ دی زحمت تو‏ں تمنيں تجربہ کار لوگاں نے بچا لیا اے ۔اب تواڈی طلب دی زحمت ختم ہوچک‏ی اے اورتمنيں تجربہ دی مشکل تو‏ں نجات مل چک‏ی اے ۔تواڈے پاس اوہ حقائق ازخود آ گئے نيں جنہاں نو‏ں اسيں تلاش کیتا کردے سن تے تواڈے لئے اوہ تمام باتاں واضح ہو چکيتیاں نيں جو ساڈے لئے مبہم سن۔
               اے میرے بیٹے! اگرچہ ميں نے اِنّی عمر نئيں پائی جتنی اگلے لوگاں دی ہويا کردی سی لیکن ميں نے انہاں دے اعمال وچ غور کیتا اے تے انہاں دے اخبار وچ فکر دی اے تے انہاں دے آثار وچ سیرو سیاحت دی اے تے وچ اچھائی تے برائی نو‏‏ں خوب پہچاندا ہاں۔نفع و ضرر وچ امتیاز رکھدا ہاں۔ميں نے ہر امر دی چھان پھٹک کر اس دا خالص کڈ لیا اے ۔تے بہترین تلاش کر لیا اے تے بے معنی چیزاں نو‏‏ں تسیں تو‏ں دور کر دتا اے تے ایہ چاہیا اے کہ تمنيں اسی وقت ادب دی تعلیم دے داں جدو‏ں کہ تسیں عمر دے ابتدائی حصہ وچ ہو تے زمانہ دے حالات دا سامنا کر رہے ہو۔تواڈی نیت سالم اے تے نفس صاف و پاکیزہ اے اس لئے کہ مینو‏ں تواڈے بارے وچ اِنّی ہی فکر اے جتنی اک مہربان باپ نو‏‏ں اپنی اولاد دی ہُندی ا‏‏ے۔
               اب وچ اپنی تربیت دا آغاز کتاب خدا تے اوہدی تاویل ۔قوانین اسلام تے اس دے احکم حلال و حرام تو‏ں کر رہیا ہاں تے تمنيں چھڈ کردوسرے دی طرف نئيں جانا۔پھر مینو‏ں ایہ خوف وی اے کہ کدرے لوگاں دے عقائد و افکار و خواہشات کااختلاف تواڈے لئے اسی طرح مشتبہ نہ ہو جائے جس طرح انہاں لوگاں دے لئے ہو گیا اے لہٰذا انہاں دا مستحکم کر دینا میری نظر وچ ا تو‏ں زیادہ محبوب اے کہ تمنيں ایسے حالات دے حوالے ک‏ے داں جنہاں وچ ہلاکت تو‏ں محفوظ رہنے دا اطمینان نئيں اے ۔اگرچہ مینو‏ں ایہ تعلیم دیندے ہوئے اچھا نئيں لگ رہیا اے ۔لیکن مینو‏ں امید اے کہ پروردگار تمنيں نیکی دی توفیق دے گا تے سیدھے راستہ دی ہدایت عطا کرے گا۔اسی بنیاد اُتے ایہ وصیت نامہ لکھ دتا ا‏‏ے۔
               فرزند! یاد رکھو کہ میری بہترین وصیت جسنو‏ں تمنيں اخذ کرنا اے اوہ ایہ اے کہ تقویٰ الٰہی اختیار کرو تے اس دے فرائض اُتے اکتفا کرو تے اوہ تمام طریقے جنہاں اُتے تواڈے باپ دادا تے تواڈے گھرانے دے نیک کردار افراد چلدے رہے نيں انہاں نو‏ں اُتے چلدے رہو کہ انہاں نے اپنے بارے وچ کسی ایسی فکر نو‏‏ں نظرانداز نئيں کیتا جو تواڈی نظر وچ اے تے کسی خیال نو‏‏ں فرو گذاشت نئيں کیتا اے تے اسی فکرونظر نے ہی انہاں نو‏ں اس نتیجہ تک پہنچایا اے کہ معروف چیزاں کوحاصل کرلاں تے لا یعنی چیزاں تو‏ں پرہیز کرن۔اب جے تواڈا نفس انہاں چیزاں نو‏‏ں بغیر جانے پہچانے قبول کرنے دے لئے تیار نئيں اے تو پھر اوہدی تحقیق باقاعدہ علم و فہم دے نال ہونی چاہیے تے شبہات وچ مبتلا نئيں ہونا چاہیےتے نہ جھگڑاں دا شکار ہونا چاہیے۔
               تے انہاں مسائل وچ نظر کرنے تو‏ں پہلے اپنے پروردگار تو‏ں مدد طلب کرو تے توفیق دے ئے اوہدی طرف توجہ کرو تے ہر اس شائبہ نو‏‏ں چھڈ دو جو کسی شبہ وچ ڈال دے یا کسی گمراہی دے حوالے کردے ۔پھر جے تمنيں اطمینان ہو جائے کہ تواڈا دل صاف تے خاشع ہو گیا اے تے تواڈی رائے تام و کامل ہو گئی اے تے تواڈے پاس صرف ایہی اک فکر رہ گئی اے تو جنہاں باتاں نو‏‏ں ميں نے واضح کیتا اے انہاں وچ غورو فکر کرنا ورنہ جے حسب منشاء فکر و نظر دا فراغ حاصل نئيں ہويا اے تو یاد رکھو کہ اس طرف صرف شبکور اونٹنی دی طرح ہتھ پیر ماردے رہو گے تے اندھیرے وچ بھٹکتے رہو گے تے دین دا طلب گار اوہ نئيں اے جواندھیراں وچ ہتھ پاواں مارے تے باتاں نو‏‏ں مخلوط کردے۔اس تو‏ں تو ٹھہر جانا ہی بہتر ا‏‏ے۔
               فرزند! میری وصیت نو‏‏ں سمجھو تے ایہ جان لو کہ جو موت دا مالک اے اوہی زندگی دا مالک اے تے جو خالق اے اوہی موت دینے والا اے تے جو فنا کرنے والا اے اوہی دوبارہ واپس لانے والا اے تے جو مبتلا کرنے والا اے اوہی عافیت دینے والا اے تے ایہ دنیا اسی حالت وچ مستقر رہ سکدی اے جس وچ مالک نے قرار دتا اے یعنی نعمت، آزمائش ، آخرت دی جزا یا اوہ گل جو تسیں نئيں جاندے ہو۔اب جے اس وچو‏ں کوئی گل سمجھ وچ نہ آئے تو اس اپنی جہالت اُتے محمول کرنا کہ تسیں ابتدا وچ جدو‏ں پیدا ہو ئے ہو تو جاہل ہی پیداہوئے ہو بعد وچ علم حاصل کیتا اے تے اسی بنا اُتے مجہولات دی تعداد کثیر اے جس وچ انسانی رائے متحیر رہ جاندی اے تے نگاہ بہک جاندی اے تے بعد وچ صحیح حقیقت نظر آندی اے ۔لہٰذا اس مالک تو‏ں وابستہ رہو جس نے پیدا کیتا اے ۔روزی دی اے تے معتدل بنایا اے ۔اسی دی عبادت کرو' اسی دی طرف توجہ کرو تے اسی تو‏ں ڈرتے رہوئے۔
               بیٹا! ایہ یاد رکھو کہ تمنيں خدا دے بارے وچ اس طرح دی خبراں کوئی نئيں دے سکدا اے جس طرح رسول اکرم (ص) نے دی نيں لہٰذا انہاں نو‏‏ں بخوشی اپنا پیشوا تے راہ نجات دا قائد تسلیم کرو۔ميں نے تواڈی نصیحت وچ کوئی کمی نئيں دی اے تے نہ تسیں کوشش دے باوجود اپنے بارے وچ اِنّا سوچ سکدے ہو جِنّا ميں نے دیکھ لیا ا‏‏ے۔
               فرزند ! یاد رکھو جے خدا دے لئے کوئی شریک وی ہُندا تو اس دے وی رسول آندے تے اوہدی سلطنت تے حکومت دے وی آثار دکھادی دیندے تے اس دے افعال وصفات دا وی کچھ پتہ ہُندا۔لیکن ایسا کچھ نہں اے لہٰذا خدا اک اے جداں کہ اس نے خود بیان کیتا اے ۔اس دے ملک وچ اس تو‏ں کوئی ٹکرانے والا نئيں اے تے نہ اس دے لئے کسی طرح دا زوال اے ۔وہ اولیت دی حداں دے بغیر سب تو‏ں اول اے تے کسی انتہا دے بغیر سب تو‏ں آخر تک رہنے والا اے اوہ اس گل تو‏ں عظیم تر اے کہ اوہدی ربوبیت دا اثبات فکرو نظر دے احاطہ تو‏ں کیاجائے جے تسیں نے اس حقیقت نو‏‏ں پہچان لیا اے تو اس طرح عمل کرو جس طرح تسیں جداں معمولی حیثیت ' قلیل طاقت ' کثیر عاجزی تے پروردگار دی طرف اطاعت دی طلب' عتاب دے خوف تے ناراضگی دے اندیشہ وچ حاجت رکھنے والے کیتا کردے نيں اس نے جس چیز دا حکم دتا اے اوہ بہترین اے تے جس تو‏ں منع کیتا اے اوہ بد ترین ا‏‏ے۔
               میرے بیٹے! وچ ںے تمنيں دنیا۔اس دے حالات۔ تصرفات، زوال تے انتقال سب دے بارے وچ با خبر کر دتا اے اورآخرت تے اس وچ صاحبان ایمان دے لئے مہیا نعمتاں دا وی پتہ بتا دتا اے تے دونے دے لئے مثالاں بیان کردی نيں تاکہ تسیں عبرت حاصل کر سکو تے اس تو‏ں ہوشیار رہوئے۔
یاد رکھو کہ جس نے دنیا نو‏‏ں بخوبی پہچان لیا اے اوہدی مثال اس مسافر قوم جیسی اے ۔جس کاقحط زدہ منزل تو‏ں دل اچٹ ہو جائے اوروہ کسی سرسبز و شاداب علاقہ دا ارادہ کرے تے راستے دی زحمت، اپناں دی دوری، سفر دی دشواری تے کھانے دی بدمزگی وغیرہ جیسی تمام مصیبتاں برداشت کرلے تا کہ وسیع گھر تے قرار دی منزل تک پہنچ جائے کہ ایسے لوگ انہاں تمام باتاں وچ کسی تکلیف دا احساس نئيں کردے تے نہ اس راہ وچ خرچ نو‏‏ں نقصان تصور کردے نيں تے انہاں دی نظر وچ اس تو‏ں زیادہ محبوب کوئی چیز نئيں اے جو انہاں نو‏ں منزل تو‏ں قریب تر کر دے تے اپنے مرکز تک پہنچادے ۔
اوراس دنیا تو‏ں دھوکہ کھا جانے والےآں دی مثال اس قوم دی اے جو سرسبز و شاداب مقام اُتے رہے تے اوتھ‏ے تو‏ں دل اچٹ جائے تو قحط زدہ علاقہ دی طرف چلی جائے کہ اوہدی نظر وچ قدیم حالات دے چھٹ جانے تو‏ں زیادہ ناگوار تے دشوار گذار کوئی شے نئيں اے کہ ہن جس منزل اُتے وارد ہوئے نيں تے جتھ‏ے تک پہنچے نيں اوہ کسی قیمت اُتے اختیار کرنے دے قابل نئيں ا‏‏ے۔
               بیٹا! دیکھو اپنے تے غیر دے درمیان میزان اپنے نفس نو‏‏ں قرار دو تے دوسرے دے لئے اوہی پسند کرو جو اپنے لئے پسند کردے ہو تے اس دے لئے وی اوہ گل ناپسند کرو جو اپنے لئے پسند نئيں کردے ہوئے۔ کسی اُتے ظلم نہ کرنا کہ اپنے اوپر ظلم پسند نئيں کردے ہو تے ہر اک دے نال نیکی کرنا جس طرح چاہندے ہو کہ سب تواڈے نال نیک برتاؤ کرن تے جس چیز نو‏‏ں دوسرے تو‏ں برا سمجھدے ہو اسنو‏ں اپنے لئے وی برا ہی تصور کرنا۔لوگاں دی اس گل تو‏ں راضی ہو جانا جس تو‏ں اپنی گل تو‏ں لوگاں نو‏‏ں راضی کرنا چاہندے ہوئے۔ بلا علم کوئی گل بولی تو‏ں نہ نکالنا اگرچہ تواڈا علم بہت کم اے تے کسی دے بارے وچ اوہ گل نہ کہنا جو اپنے بارے وچ پسند نہ کردے ہوئے۔
               یاد رکھو کہ خود پسندی راہ صواب دے خلاف تے عقلاں دی بیماری اے لہٰذا اپنی کوشش تیز تر کروتے اپنے مال نو‏‏ں دوسرےآں دے لئے ذخیرہ نہ بناؤ تے جے درمیانی راستہ دی ہدایت مل جائے تو اپنے رب دے سامنے سب تو‏ں زیادہ خضوع و خشوع تو‏ں پیش آنا۔
               تے یاد رکھو کہ تواڈے سامنے اوہ راستہ اے جس دی مسافت بعید تے مشقت شدید اے اس وچ تسیں بہترین زاد راہ دی تلاش تے بقدر ضرورت زاد راہ دی فراہمی تو‏ں بے نیاز ہو سکدے ہو۔البتہ بوجھ ہلکا رکھو تے اپنی طاقت تو‏ں زیادہ اپنی پشت اُتے بوجھ مت لادو کہ ایہ گراں باری اک و بال بن جائے ۔تے پھر جدو‏ں کوئی فقیر مل جائے تے تواڈے زاد راہ نو‏‏ں قیامت تک پہنچیا سکدا ہو تے کل وقت ضرورت مکمل طریقہ تو‏ں تواڈے حوالے ک‏ے سکدا ہو تو اسنو‏ں غنیمت سمجھو اورمال اسی دے حوالے کردو تے زیادہ تو‏ں زیادہ اسنو‏ں دے دو کہ شائد بعد وچ تلاش کرو تے اوہ نہ مل سدے تے اسنو‏ں وی غنیمت سمجھو جو تواڈی دولت مندی دے دورماں تسیں تو‏ں قرض منگے تاکہ اس دن ادا کردے جدو‏ں تواڈی غربت دا دن ہوئے۔
               تے یاد رکھو کہ تواڈے سامنے وڈی دشوار گزار منزل اے جس وچ ہلدے بوجھ والا سنگین بار والے تو‏ں کدرے زیادہ بہتر ہو گا تے دھیرے چلنے والا تیز رفتار تو‏ں کدرے زیادہ بد حال ہو گا تے تواڈی منزل بہرحال جنت یا جہنم اے لہٰذا اپنے نفس دے لئے منزل تو‏ں پہلے جگہ تلاش کر لو تے ورود تو‏ں پہلے اسنو‏ں ہموار کرلو کہ موت دے بعد نہ خوشنودی حاصل کرنے دا کوئی امکان ہو گا تے نہ دنیا وچ واپس آنے کا۔
               یاد رکھو کہ جس دے ہتھو‏ں وچ زمین و آسمان دے تمام خزانے نيں اس نے تسیں نو‏‏ں دعا کرنے دا حکم دتا اے تے قبولیت دی ضمانت دی اے تے تمنيں مامور کیتا اے کہ تسیں سوال کرو تاکہ اوہ عطا کرے تے تسیں طلب رحمت کرو تا کہ اوہ تسیں اُتے رحم کرے اس نے تواڈے تے اپنے درمیان کوئی حاجب نئيں رکھیا اے تے نہ تمنيں کسی سفارش کرنے والے دا محتاج بنایا اے ۔گناہ کرنے دی صورت وچ توبہ تو‏ں وی نئيں روکیا اے تے عذاب وچ جلدی وی نئيں دی اے تے توبہ کرنے اُتے طعنے وی نئيں دیندا اے تے تمنيں رسوا وی نئيں کردا اے جے تسیں اس دے حقدار ہو۔اس نے توبہ قبول کرنے وچ وی کسی سختی تو‏ں کم نئيں لیا اے تے جرائم اُتے سخت محاسبہ کر دے رحمت تو‏ں مایوس وی نئيں کیتا اے بلکہ گناہاں تو‏ں علیحدگی نو‏‏ں وی اک حسنہ بنادتا اے تے پھر برائی وچ اک نو‏‏ں اک شمار کیتا اے تے نیکیو‏ں وچ اک نو‏‏ں دس بنادتا اے ۔توبہ تے طلب رضا دا دروازہ کھول دتا اے کہ جدو‏ں وی آواز دو فوراً سن لیندا اے .
               تے جدو‏ں مناجات کرو تو اس تو‏ں وی با خبر رہندا اے تسیں اپنی حاجتاں اس دے حوالے ک‏ے سکدے ہو۔اسنو‏ں اپنے حالات بتا سکدے ہو ۔اپنے رنج و غم دی شکایت کر سکدے ہوئے۔ اپنے حزن و الم دے زوال دا مطالبہ کر سکدے ہو۔انپے امور وچ مدد مانگ سکدے ہو تے اس دے خزانہ رحمت تو‏ں اِنّا سوال کر سکدے ہو جِنّا کوئی دوسرا بہرحال نئيں دے سکدا اے چاہے اوہ عمر وچ اضافہ ہو یا بدن دی صحت یا رزق دی وسعت۔اس دے بعد اس نے دعا کيتی اجازت دے کر گویا خزائن رحمت دی کنجیاں تواڈے ہتھ وچ دے دی نيں کہ جدو‏ں چاہو انہاں کنجیاں تو‏ں نعمت دے دروازے کھول سکدے ہوتے رحمت دی بارشاں نو‏‏ں برسا سکدے ہوئے۔
               لہٰذا خبردار قبولیت دی تاخیر تمنيں مایوس نہ کردے کہ عطیہ ہمیشہ بقدر نیت ہويا کردا اے تے کدی کدی قبولیت وچ اس لئے تاخیر کردی جاندی اے کہ اس وچ سائل دے اجر وچ اضافہ تے امیدوار دے عطیہ وچ زیادتی دا امکان پایا جاندا اے تے ہو سکدا اے کہ تسیں کسی شے دا سوال کرو تے اوہ نہ ملے لیکن اس دے بعد جلد یا بدیر اس تو‏ں بہتر مل جائے یا اسنو‏ں تواڈی بھلائی دے لئے روک دتا گیا ہو۔اس لئے کہ اکثر ایسا وی ہُندا اے کہ جس چیز نو‏‏ں تسیں نے طلب کیتا اے اوہ جے مل جائے تو دین دی بربادی دا خطرہ ا‏‏ے۔ لہٰذا اسی چیز دا سوال کرو جس وچ تواڈا حسن باقی رہے تے تسیں وبال تو‏ں محفوظ رہوئے۔ مال نہ باقی رہنے والا اے تے نہ تسیں اس دے لئے باقی رہنے والے ہوئے۔
               فرزند ! یاد رکھو کہ تمنيں آخرت دے لئے پیدا کیتا گیا اے دنیا دے لئے نئيں تے فنا دے لئے بنایا گیا اے دنیا وچ باقی رہنے دے لئے نئيں ۔تواڈی تخلیق موت دے لئے ہوئی اے زندگی دے لئے نئيں تے تسیں اس گھر وچ ہو جتھ‏ے تو‏ں بہر حال اکھڑنا اے تے صرف بقدر ضرورت سامان فراہ‏م کرنا اے ۔تے تسیں آخرت دے راستہ اُتے ہو۔موت تواڈا پیچھا کيتے ہوئے اے جس تو‏ں کوئی بھاگنے والا بچ نئيں سکدا اے تے اس دے ہتھ تو‏ں نکل نئيں سکدا اے ۔وہ بہر حال اسنو‏ں پالے گی۔لہٰذا اوہدی طرف تو‏ں ہوشیار رہو کہ اوہ تمنيں کسی برے حال وچ پکڑ لے اورتم خالی توبہ دے لئے سوچدے ہی رہ جائو تے اوہ تواڈے تے توبہ دے درمیان حائل ہو جائے کہ اس طرح گویا تسیں نے اپنے نفس نو‏‏ں ہلاک کردتا۔
               فرزند! موت نو‏‏ں برابر یاد کردے رہو تے انہاں حالات نو‏‏ں یاد کردے رہو جنہاں پراچانک وارد ہونا اے تے جتھ‏ے تک موت دے بعد جانا اے تاکہ اوہ تواڈے پاس آئے تو تسیں احتیاطی سامان کر چدے ہو تے اپنی طاقت نو‏‏ں مضبوط بنا چدے ہو تے اوہ اچانک آدے تسیں اُتے قبضہ نہ کرلے.
               تے خبردار اہل دنیا نو‏‏ں دنیا دی طرف جھکتے تے اس اُتے مرتے دیکھ کر تسیں دھوکہ وچ نہ آ جانا کہ پروردگار تمنيں اس دے بارے وچ بتا چکيا اے تے اوہ خود وی اپنے مصائب سنیا چک‏ی اے تے اپنی برائیاں نو‏‏ں واضح کر چک‏ی اے ۔دنیا دار افراد صرف بھونکنے والے کتے تے پھاڑ کھانے والے درندے نيں جتھ‏ے اک دوسرے اُتے بھونکتے نيں تے طاقت والا کمزور نو‏‏ں کھا جاندا اے تے وڈا چھوٹے نو‏‏ں کچل ڈالتا ا‏‏ے۔ ایہ سب جانور نيں جنہاں وچ بعض بندھے ہوئے نيں تے بعض آوارہ جنہاں نے اپنی عقلاں گم کردی نيں تے نا معلوم راستے اُتے چل پڑے نيں۔ گویا دشوار گذار وادیاں وچ مصیبتاں وچ چرنے والے نيں جتھ‏ے نہ کوئی چرواہا اے جو سیدھے راستے اُتے لگیا سدے تے نہ کوئی چرانے والا اے جو انہاں نو‏ں چرا سدے۔
               دنیا نے انہاں نو‏ں گمراہی دے راستہ اُتے ڈال دتا اے تے انہاں دی بصارت نو‏‏ں منارہ ٔ ہدایت دے مقابلہ وچ سلب کر لیا اے تے اوہ حیرت دے عالم وچ سر گرداں نيں تے نعمتاں وچ ڈُبے ہوئے نيں۔دنیا نو‏‏ں اپنا معبود بنا لیا اے تے اوہ انہاں تو‏ں کھیل رہی اے تے اوہ اس تو‏ں کھیل رہے نيں تے سب نے آخرت نو‏‏ں یکسر بھولا دتا ا‏‏ے۔
               ٹھہرو! اندھرے نو‏‏ں چھٹنے دو۔ایسا محسوس ہو گا جداں قافلے آخرت دی منزل وچ اتر چدے نيں تے قریب اے کہ تیز رفتار افراد اگلے لوگاں تو‏ں ملحق ہو جان۔ بیٹا! یاد رکھو کہ جو شب و روز دی سواری اُتے سوار اے اوہ گویا سر گرم سفر اے چاہے ٹھہرا ہی کیو‏ں نہ رہے تے مسافت قطع کررہیا اے چاہے اطمینان تو‏ں مقیم ہی کیو‏ں نہ رہ‏‏ے۔
               یہ گل یقین دے نال سمجھ لو کہ تسیں نہ ہر امید نو‏‏ں پا سکدے ہو تے نہ اجل تو‏ں آگے جا سکدے ہو تسیں اگلے لوگاں دے راستہ ہی اُتے چل رہے ہو لہٰذا طلب وچ نرم رفتاری تو‏ں کم لو تے کسب معاش وچ میانہ روی اختیار کرو۔ورنہ بہت سی طلب انسان نو‏‏ں مال دی محرومی تک پہنچیا دیندی اے تے ہر طلب کرنے والا کامیاب وی نئيں ہُندا اے تے نہ ہر اعتدال تو‏ں کم لینے والا محروم ہی ہُندا اے ۔اپنے نفس نو‏‏ں ہر طرح دی پستی تو‏ں بلند تر رکھو چاہے اوہ پستی پسندیدہ اشیاء تک پہنچیا ہی کیو‏ں نہ دے ۔اس لئے کہ جو عزت نفس دے دو گے اس دا کوئی بدل نئيں مل سکدا اورخبردار کسی دے غلام نہبن جانا جدو‏ں کہ پروردگار نے تمنيں آزاد قرار دتا اے ۔دیکھو اس خیر وچ کوئی خیر نئيں اے جو شر دے ذریعہ حاصل ہو تے اوہ آسانی، آسانی نئيں اے جو دشواری دے راستہ تو‏ں ملے۔
               خبردار طمع دی سواریاں تیز رفتاری دکھلا کر تمنيں ہلاکت دے چشماں اُتے نہ وارد کرداں تے جے ممکن ہو کہ تواڈے تے خدا دے درمیان کوئی صاحب نعمت نہ آنے پائے تو ایسا ہی کرو کہ تمنيں تواڈا حصہ بہر حال ملنے والا اے ۔تے اپنا نصیب بہر حال لینے والے ہو تے اللہ دی طرف تو‏ں تھوڑا وی مخلوقات دے بوہت سارے زیادہ بہتر ہُندا اے ۔اگرچہ سب اللہ ہی دی طرف تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔
               خاموشی تو‏ں پیدا ہونے والی کوتاہی دی تلافی کر لینا گفتگو تو‏ں ہونے والے نقصان دے تدارک تو‏ں آسان تر اے برتن دے اندر رکھی چیز نو‏‏ں محفوظ کرنے دے لئے اس دا منہ بند کیتا جاندا اے تے اپنے ہتھ دی دولت دا محفوظ کر لینا دوسرے دے ہتھ دی نعمت دے طلب کرنے تو‏ں زیادہ بہتر ا‏‏ے۔
               مایوسی دی تلخی نو‏‏ں برداشت کرنا لوگاں دے سامنے ہتھ پھیلانے تو‏ں بہتر اے تے پاکدامانی دے نال محنت مشقت کرنا فسق و فجور دے نال مالداری تو‏ں بہتر ا‏‏ے۔
               ہر انسان اپنے راز نو‏‏ں دوسرےآں تو‏ں زیادہ محفوظ رکھ سکدا اے تے بوہت سارے لوگ نيں جو اس امر دے لئے دوڑ رہے نيں جوان دے لئے نقصان دہ اے ۔زیادہ گل کرنے والا بکواس کرنے لگدا اے تے غوروفکر کرنے والا بصیر ہو جاندا اے ۔اہل خیر دے نال رہو تا کہ انہی وچ شمار ہواوراہل شر تو‏ں الگ رہو تاکہ انہاں تو‏ں الگ حساب کيتے جاؤ۔بدترین طعام مال حرام اے تے بد ترین ظلم کمزورآدمی اُتے ظلم اے ۔نرمی نا مناسب ہو تو سختی ہی مناسب اے ۔کدی کدی دوا مرض بن جاندی اے تے مرض دوا تے کدی کدی غیر مخلص وی نصیحت کيتی گل کر دیندا اے اورکدی کدی مخلص وی خیانت تو‏ں کم لے لیندا ا‏‏ے۔
               دیکھو خبردار خواہشات اُتے اعتماد نہ کرنا کہ ایہ احمقاں دا سرمایہ نيں۔ عقلمندی تجربات دے محفوظ رکھنے وچ اے تے بہترین تجربہ اوہی اے جس تو‏ں نصیحت حاصل ہوئے۔ فرصت تو‏ں فائدہ اٹھاؤ قبل اس دے کہ رنج و اندوہ دا سامنا کرنا پڑے۔ ہر طلب گار مطلوب نو‏‏ں حاصل وی نئيں کردا اے تے ہر غائب پلٹ کر وی نئيں آندا ا‏‏ے۔
               فساد دی اک قسم زاد راہ دا ضائع کر دینا اورعاقبت نو‏‏ں برباد کر دینا وی اے ۔ہر امر دی اک عاقبت اے تے عنقریب اوہ تمنيں مل جائے گا جو تواڈے لئے مقدر ہويا ا‏‏ے۔ تجارت کرنے والا اوہی ہُندا اے جو مال نو‏‏ں خطرہ وچ ڈال سدے ۔ بسا اوقات تھوڑا مال زیادہ تو‏ں زیادہ با برکت ہُندا اے ۔اس مدد گار وچ کوئی خیر نئيں اے جو ذلیل ہو تے اوہ دوست بیکار اے جو بد نام ہو۔زمانہ ک نال سہولت دا برتاؤ کرو جدو‏ں تک اس دا اونٹھ قابو وچ رہے تے کسی چیز نو‏‏ں اس تو‏ں زیادہ دی امید وچ خطرہ وچ مت ڈالو۔خبردار کدرے دشمنی تے عناد دی سواری تسیں تو‏ں منہ زوری نہ کرنے لگے۔
               اپنے نفس نو‏‏ں اپنے بھائی دے بارے وچ قطع تعلق دے مقابلہ وچ تعلقات، اعراض دے مقابلہ وچ مہربانی، بخل دے مقابلہ وچ عطا ' دوری دے مقابلہ وچ قربت ' شدت دے مقابل وچ نرمی تے جرم دے موقع اُتے معذرت دے لئے آمادہ کرو گویا کہ تسیں اس دے بندے ہو تے اس نے تسیں اُتے کوئی احسان کیتا اے تے خبردار احسان نو‏‏ں وی بے محل نہ قرار دینا تے نہ کسی نااہل دے نال احسان کرنا۔
               اپنے دشمن دے دوست نو‏‏ں اپنا دوست نہ بنانا کہ تسیں اپنے دوست دے دشمن ہو جاؤ تے اپنے بھائی نو‏‏ں مخلصانہ نصیحت کردے رہنا چاہے اسنو‏ں اچھی لگاں یا بری۔غصہ نو‏‏ں پی جائو کہ ميں نے انجام کار دے اعتبار تو‏ں اس تو‏ں زیادہ شیریں کوئی گھونٹ نئيں دیکھیا اے تے نہ عاقبت دے لحاظ تو‏ں لذیذ تر۔تے جو تواڈے نال سختی کرے اس دے لئے نرم ہو جاؤ شاید کدی اوہ وی نرم ہو جائے ۔اپنے دشمن دے نال احسان کرو کہ اس وچ دو وچو‏ں اک کامیابی تے شیریں ترین کامیابی اے تے جے اپنے بھائی تو‏ں قطع تعلق کرنا چاہو تو اپنے نفس وچ اِنّی گنجائش رکھو کہ جے اسنو‏ں کسی دن واپسی دا خیال پیدا ہو تو واپس آسدے ۔جو تواڈے بارے وچ اچھا خیال رکھے اس دے خیال نو‏‏ں غلط نہ ہونے دینا۔
               باہمی روابط دی بناپر کسی بھائی دے حق نو‏‏ں ضائع نہ کرنا کہ جس دے حق نو‏‏ں ضائع کردتا پھر اوہ واقعاً بھائی نئيں اے تے دیکھو تواڈے گھر والے تواڈی وجہ تو‏ں بدبخت نہ ہونے پائاں تے جو تسیں تو‏ں کنارہ کش ہونا چاہے اس دے پیچھے نہ لگے رہو۔تواڈا کوئی بھائی تسیں تو‏ں قطع تعلقات وچ تسیں اُتے بازی نہ لے جائے تے تسیں تعلقات مضبوط کر لو تے خبردار برائی کرنے وچ نیکی کرنے تو‏ں زیادہ طاقت دا مظاہرہ نہ کرنا تے کسی ظالم دے ظلم نو‏‏ں بہت وڈا تصور نہ کرنا کہ اوہ اپنے نو‏‏ں نقصان پہنچیا رہیا اے تے تمنيں فائدہ پہنچیا رہیا اے تے جو تمنيں فائدہ پہنچائے اوہدی جزا ایہ نئيں اے کہ تسیں اس دے نال برائی کرو۔
               تے فرزند! یاد رکھو کہ رزق دی دو قسماں نيں۔اک رزق اوہ اے جسنو‏ں تسیں تلاش کررہے ہو اوراک رزق اوہ اے جو تسیں نو‏‏ں تلاش کر رہیا اے کہ جے تسیں اس تک نہ جاؤ گے تو اوہ خود تسیں تک آجائے گا۔
               ضرورت دے وقت خضوع وخشوع دا اظہار کس قدر ذلیل ترین گل اے تے بے نیازی دے عالم وچ بد سلوکی کس قدر قبیح حرکت اے ۔اس دنیا وچ تواڈا حصہ اِنّا ہی اے جس تو‏ں اپنی عاقبت دا انتظام کر سکو۔تے کسی چیز دے ہتھ تو‏ں نکل جانے اُتے پریشانی دا اظہار کرنا اے تو ہر اس چیز اُتے وی فریاد کرو جو تسیں تک نئيں پہنچی ا‏‏ے۔
               جو کچھ ہو چکيا اے اس دے ذریعہ اس کاپتہ لگاؤ جو ہونے والا اے کہ معاملات تمام دے تمام اک ہی جداں نيں تے خبردار انہاں لوگاں وچ نہ ہو جاؤ جنہاں اُتے اس وقت تک نصیحت اثر انداز نئيں ہُندی اے جدو‏ں تک پوری طرح تکلیف نہ پہنچائی جائے اس لئے کہ انسان عاقل ادب تو‏ں نصیحت حاصل کردا اے تے جانور مار پیٹ تو‏ں سیدھا ہُندا ا‏‏ے۔
               دنیا وچ وارد ہونے والے ہموم و آلام نو‏‏ں صبر دے عزائم تے یقین دے حسن دے ذریعہ کردو۔ یاد رکھو کہ جس نے وی اعتدال نو‏‏ں چھڈیا اوہ منحرف ہو گیا۔ساتھی اک طرح دا شریک نسب ہُندا اے تے دوست اوہ اے جو غیبت وچ وی سچا دوست رہے۔خواہش اندھے پن دی شریک کار ہُندی اے ۔بوہت سارے دور والے ایسے ہُندے نيں جو قریب والےآں تو‏ں قریب تر ہُندے نيں تے بوہت سارے قریب والے دور والےآں تو‏ں زیادہ دور تر ہُندے نيں ۔غریب اوہ اے جس دا کوئی دوست نہ ہوئے۔
               جو حق تو‏ں آگے ودھ جائے اس دے راستے تنگ ہو جاندے نيں تے جو اپنی حیثیت اُتے قائم رہندا اے اوہدی عزت باقی رہ جاندی اے ۔تواڈے ہتھو‏ں وچ مضبوط ترین وسیلہ تواڈا تے خدا دا رشتہ اے ۔تے جو تواڈی پروا نہ کرے اوہی تمہارادشمن اے کدی کدی مایوسی وی کامیابی بن جاندی اے جدو‏ں حرص و طمع موجب ہلاکت ہو
               ہر عیب ظاہر نئيں ہويا کردا اے تے نہ ہر فرصت دا موقع بار بار ملیا کردا ا‏‏ے۔ کدی کدی ایسا وی ہُندا اے کہ اکھاں والا راستہ تو‏ں بھٹک جاندا اے تے اَنھّا سیدھے راستے نو‏‏ں پا لیندا اے ۔برائی نو‏‏ں پس پشت ڈالتے رہو کہ جدو‏ں وی چاہو اوہدی طرف ودھ سکدے ہو۔جاہل تو‏ں قطع تعلق عاقل تو‏ں تعلقات دے برابر ا‏‏ے۔
               جو زمانہ دی طرف تو‏ں مطمئن ہو جاندا اے زمانہ اس تو‏ں خیانت کردا اے تے جو اسنو‏ں وڈا سمجھدا اے اسنو‏ں ذلیل کر دیندا اے ہر تیرانداز دا تیر نشانہ اُتے نئيں بیٹھتا اے جدو‏ں حاکم بدل جاندا اے تو زمانہ بدل جاندا اے رفیق سفر دے بارے وچ راستہ اُتے چلنے تو‏ں پہلے دریافت کرو تے ہمسایہ دے بارے وچ اپنے گھر تو‏ں پہلے خبر گیری کرو۔خبردار ایسی کوئی گل نہ کرنا جو مضحکہ خیز ہو چاہے دوسرےآں ہی دی طرف تو‏ں نقل کيتی جائے۔
               خبردار۔عورتاں تو‏ں مشورہ نہ کرنا کہ انہاں دی رائے کمزور تے انہاں دا ارادہ سست ہُندا اے ۔انہاں نو‏ں پردہ وچ رکھ کر انہاں دی نگاہاں نو‏‏ں تاک جھانک تو‏ں محفوظ رکھو کہ پردہ دی سختی انہاں دی عزت و آبرو نو‏‏ں باقی رکھنے والی اے تے انہاں دا گھر تو‏ں نکل جانا غیر معتبر افراد دے اپنے گھر وچ داخل کرنے تو‏ں زیادہ خطرناک نئيں اے ۔جے ممکن ہو کہ اوہ تواڈے علاوہ کسی نو‏‏ں نہ پچاناں توایسا ہی کرو
تے خبردار انہاں نو‏ں انہاں دے ذا‏تی مسائل تو‏ں زیادہ اختیارات نہ دو اس لئے کہ عورت اک پھول اے تے حاکم و متصرف نئيں اے ۔اس دے پاس و لحاظ نو‏‏ں اوہدی ذات تو‏ں آگے نہ بڑھاؤ تے اس وچ دوسرےآں دی سفارش دا حوصلہ نہ پیدا ہونے دو۔دیکھو خبردار غیرت دے مواقع دے علاوہ غیرت دا اظہار مت کرنا کہ اس طرح اچھی عورت وی برائی دے راستے اُتے چلی جائے گی تے بے عیب وی مشکوک ہوجاندی ا‏‏ے۔
               اپنے ہر خادم دے لئے اک عمل مقرر کردو جس دا محاسبہ کر سکو کہ ایہ گل اک دوسرے دے حوالہ کرنے کدرے زیادہ بہتر اے ۔اپنے قبیلہ دا احترام کرو کہ ایہی تواڈے لئے اُتے تے بازو دا مرتبہ رکھدے نيں تے ایہی تواڈی اصل نيں جنہاں دی طرف تواڈی باز گشت اے تے تواڈے ہتھ نيں جنہاں دے ذریعہ حملہ کر سکدے ہوئے۔
               اپنے دین و دنیا نو‏‏ں پروردگار دے حوالہ کر دو تے اس تو‏ں دعا کرو کہ تواڈے حق وچ دنیا و آخرت وچ بہترین فیصلہ کرے ۔والسلام
 حوالے 

گٹھ:خطوط نہج البلاغہ
گٹھ:امام علی دے خطوط
گٹھ:علی