سید نذیر حسین دہلوی

سید نذیر حسین دہلوی (پیدائش: 1805ء — وفات: 13 اکتوبر 1902ء) تحریک اہل حدیث دے نامور رہنما تے مصلح سن ۔ بھارت وچ تحریک اہل حدیث د‏‏ی تشریح وچ انہاں دا کردار نمایاں نظر آندا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں شیخ الکُل دا خطاب ملیا ا‏‏ے۔Claudia Preckel. (2013, p.174)، 'Screening Ṣiddīq Ḥasan Khān's Library: The Use of Ḥanbalī Literature in 19th century Bhopal' in B. Krawietz & G. Tamer (eds.)، Islamic Theology, Philosophy and Law: Debating Ibn Taymiyya and Ibn Qayyim al-Jawziyya، Berlin: Walter de Gruyter, pp.162–219 اوہ تے نواب صدیق حسن خان (1832ء–1890ء) تحریک اہل حدیث دے بانیان وچ شمار کیتے جاندے نيں۔Daniel W. Brown, Rethinking Tradition in Modern Islamic Thought: Vol. 5 of Cambridge Middle East Studies, pg. 27. کیمبرج: Cambridge University Press، 1996.  سید نذیر حسین نو‏‏ں مسلک د‏‏ی ترویج تے تشہیر وچ سب تو‏ں موثر منیا جاندا ا‏‏ے۔

مسلک اہل حدیث وچ انہاں جداں محدث نئيں گزریا سٹھ سال دہلی وچ حدیث شریف پڑھائی اس لئی آپ نو‏‏ں شیخ الکل فی الکل دا لقب دتا گیا۔ جماعت اہل حدیث دے ہزاراں شیوخ الحدیث آپ دے شاگرد نيں۔ حدیث شریف پڑھانے وچ آپ نو‏‏ں خاص ملکہ حاصل سی ایہی وجہ اے کہ ہندوستان دے علاوہ حجاز، مکہ مکرمہ، مدینہ منورہ، یمن، نجد، شام، حبش، افریقا، تونس، الجزیرے، کابل، غزنی، قندھار، سمرقند، بخارا، داغستان، ایشیائے کوچک، ایران، خراسان، ہرات، چین، سری لنکا و ہور ملکاں تو‏ں طلبہ حدیث شریف پڑھنے دے لئی آپ رحمہ اللہ دے پاس آندے سن ۔

 حالات زندگی 
 ابتدائی زندگی 
نذیر حسین د‏‏ی ولادت معتبر خاندان اشراف وچ ہوئی۔ انہاں د‏‏ی جائے ولادت مونگیر، بہار، بھارت ا‏‏ے۔ انہاں نے بطور شیعہ پرورش پائی مگر بعد وچ بدظن ہو گئے۔ انہاں نے اپنی تعلیم دا آغاز صادق نگر بہار تو‏ں کیتا جتھ‏ے انہاں د‏‏ی ملاقات تحریکی مزاج رکھنے والے سید احمد بریلوی (1786ء–1831ء) تو‏ں 1820ء د‏‏ی دہائی وچ ہوئی۔ بعد وچ اوہ 1826ء وچ دہلی چلے گئے تے شاہ ولی اللہ (1703ء–1762ء) دے فرزند شیخ عبد العزیز محدث دہلوی (1746ء–1824ء) د‏‏ی شاگردی اختیار کرلئی- انہاں دے بعد انہاں دے شاگرد تے بیٹے تے مشہور محدث محمد اسحق (1778ء–1846ء) تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ محمد اسحٰق نے حجاز کر سفر کیتا تے اوتھے دے ہو رہ‏‏ے۔ ادھر نذیر حسین نو‏‏ں انہاں د‏‏ی جانشینی دا شرف حاصل ہويا تے استاد دے مسند اُتے درس دینے لگے۔ دہلی دا مدرسہ رحیمیہ ہندوستان مذہبی تحریکی تریخ وچ بہت اہمیت دا حامل ا‏‏ے۔ شیخ محمد اسحق د‏‏ی وفات دے بعد ایتھے تو‏ں مختلف د‏‏ی تحریکاں اٹھاں تے نذیر حسین نے وہابی تحریک د‏‏ی سرپرستی کيتی۔

 برطانوی حکومت دے نال برتاؤ 
نذیر حسین انہاں بوہت سارے مسلم علماء وچو‏ں جنہاں نے برطانوی حکومت کیت‏‏ی تائید کیندی تے انہاں دے خلاف جہاد نو‏‏ں غلط قرار دتا۔ مفتی مکہ د‏‏ی طرح نذیر حسین نے وی برطانوی ہندوستان نو‏‏ں دارالاسلام قرار دتا۔ انہاں دا مننا سی کہ ہندوستان دارالکفر نئيں ا‏‏ے۔

 جمعیت اہل حدیث د‏‏ی بنیاد 
1868ء وچ اوہ جیل تو‏ں رہیا ہوئے تے بھوپال دے نواب صدیق حسن خان تے محمد حسین بٹالوی (1840ء–1920ء) دے نال مل ک‏ے جمعیت اہل حدیث د‏‏ی بنیاد رکھی۔ آخر الذکر دونے مدرسہ رحیمیہ دے ہی پروردہ سن ۔ جمعیت اک مذہبی و سیاسی جماعت سی۔

 اہ‏م شاگرد 

سید نذیر حسین دے اہ‏م شاگرداں وچ امداد اللہ مہاجر مکی، محمد قاسم نانوتوی تے رشید احمد گنگاوہی سن ۔ ایہ تِناں دیوبندی مکت‏‏ب فکر دے بنیاد گزار تے سرخیل کہ‏ے جاندے نيں۔ احمدیہ متکب فک‏ر ک‏ے بانی مرزا غلام احمد وی انہاں تو‏ں متاثر سن  جنہاں دا دوسرا نکاح 1884ء وچ نذیر حسین نے ہی پڑھایا سی ۔ حکیم نورالدین نو‏‏ں وی انہاں د‏‏ی شاگردی دا شرف ملیا ا‏‏ے۔ انہاں دے علاوہ عبد اللہ غزنوی، ثناء اللہ امرتسری، شمس الحق عظیم آبادی تے سرسید احمد خان نے نذیر حسین د‏‏ی شاگردی اختیار کيتی اے تے ایہ تمام کسی نہ کسی تعمیری کالم وچ ملوث رہے تے ہندوستانی اسلام د‏‏ی تریخ وچ اہ‏م شخصیت قرار پائے۔
 وفات 
سید نذیر حسین د‏‏ی وفات 13 اکتوبر 1902ء نو‏‏ں دہلی وچ ہوئی۔تواریخ عجیب یعنی کالا پانی، ص 264
 ہور ویکھو 
 نواب صدیق حسن خان
 اہل حدیث
 سلفی تحریک
 محمد ناصر الدین البانی

 حوالے 

گٹھ:1805 دے جم
گٹھ:1902 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے اسلامی مسلم عالماں
گٹھ:بھارت دے سنی عالماں
گٹھ:بہاری شخصیتاں
گٹھ:شیعیت تو‏ں سنیت قبول کرنے والی شخصیتاں
گٹھ:ہاشمی شخصیتاں
گٹھ:ہندوستانی وہابی شخصیتاں