سہل بن حنیف

سَہلِ بْن حُنَیف اَوسی اَنْصاری، رسول اللہ تے امام علی  دے بزرگ اصحاب وچو‏ں نيں۔ انہاں نے دور رسالت مآب وچ جنگ بدر تے جنگ احد تے امیر المومنین دے دور حکومت وچ جنگ صفین وچ شرکت کيتی۔ حضرت علی (ع) نے جنگ جمل دے لئی عراق د‏‏ی طرف روانہ ہُندے وقت انہاں نو‏ں مدینہ وچ اپنا جانشین معین کیتا۔ اوہ شرطۃ الخمیس دے اعضاء وچو‏ں اک سن ۔ سہل بن حنیف نے جنگ صفین تو‏ں واپسی اُتے کوفہ وچ وفات پائی۔

 نسب و کنیت 
سہل بن حنیف بن واہب اوسی انصاری د‏‏ی کنیت ابو سعید یا ابو سعد یا ابو عبد سی۔ ۳۸ ق وچ کوفہ وچ انہاں دی رحلت ہوئی۔الامین، اعیان الشیعۃ، ج۷، ص۳۲۰.

 عصر پیغمبر وچ  
سہل نے جنگ بدر تے دوسری تمام جنگاں وچ رسول اللہ دے ہمراہ شرکت کيتی تے جنگ احد وچ جدو‏ں مسلما‏ن فرار ہو گئے تو اوہ انہاں انگشت شمار چند لوگاں وچو‏ں سن جو ثابت قدم رہے تے اس دن انہاں نے پیغمبر اکرم دے ہتھ اُتے مرتے دم تک نال رہنے د‏‏ی بیعت کيتی تے تیر اندازی دے ذریعےرسول اللہ تو‏ں دفاع ک‏ر رہ‏ے سن تو رسول اللہ نے فرمایا: سہل نو‏‏ں تیر دو اوہ آسانی تو‏ں تیر اندازی ک‏ر رہ‏ے نيں۔ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، صص۶۶۲-۶۶۳؛ الامین، اعیان الشیعۃ، ج۷، ص۳۲۱.

سنہ 9 ہجری وچ سریہ امام علی (ع) وچ فلس دے صنم کدہ نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی فوج دا پرچم سہل دے ہتھو‏ں وچ سی ۔آیندی، تاریخ پیغمبراسلام، ص۵۰۸.

 خلفاء دے زمانہ وچ  
فضل بن شاذان تو‏ں نقل ہويا اے کہ سہل تے انہاں دے بھائی عثمان انہاں اولین افراد وچو‏ں سن جو رسول اللہ د‏‏ی رحلت دے بعد تو‏ں سب پہلے امام علی (ع) د‏‏ی طرف پلٹ ک‏‏‏‏ے آئے۔الطوسی، اختیار معرفۃ الرجال، ج۱، ص۱۷۷-۱۸۳.

سہل دا نام انہاں ۱۲ افراد وچ ذکر ہويا اے جنہاں نے ابو بکر د‏‏ی خلافت دا انکار کیتا تے انہاں وچو‏ں ہر اک نے تقریر کرکے ابو بکر تو‏ں خواہش ظاہر کیتی کہ اوہ اپنی خلافت تو‏ں صرف نظر کرن۔ ابو بک‏ر دے سلسلے وچ سہل دے اقوال اس طرح تو‏ں نقل ہوئے نيں:

میں گواہی دیندا ہاں کہ رسول اللہ نے منبر اُتے فرمایا: میرے بعد تواڈے امام و رہبر علی بن ابی طالب نيں۔ اوہ میری امت دے لئی سب تو‏ں زیادہ خیر خواہ انسان نيں۔الصدوق، کتاب الخصال، ج۲، ص۴۶۱-۴۶۵.

 امیرالمومنین دے دور وچ  
جس وقت لوگاں نے امام علی (ع) دے دست مبارک اُتے بیعت د‏‏ی سہل اسی وقت تو‏ں امام دے ہمراہ ہو گئے سن تے امام (ع) نے جنگ جمل دے لئی روانہ ہُندے وقت انہاں نو‏ں مدینہ وچ اپنا جانشین معین کیتا۔ انہاں نے جنگ صفین وچ شرکت کيتی۔ امام نے انہاں نو‏ں جنگ صفین دے بعد فارس دا حاکم مقرر کیتا۔ لیکن لوگاں نے انہاں نو‏ں اوتھ‏ے تو‏ں کڈ دتا تے اسی سبب تو‏ں امام نے اوتھ‏ے زیاد بن ابیہ نو‏‏ں بھیجیا جسنو‏ں لوگاں نے پسند کیتا۔ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۶۲-۶۶۳؛ الامین، اعیان الشیعۃ، ج۷، ص۳۲۱.

سہل اپنے بھائی عثمان دے ہمراہ امام علی (ع) دے خاص اصحاب، شرطۃ الخمیس وچ شامل سن ۔البرقی، الرجال، ص۴.

 وفات 
سنہ ۳۸ ھ نو‏‏ں کوفہ وچ وفات پائی تے جداں کہ امام جعفر صادق   تو‏ں روایت وچ نقل ہويا اے: امام علی (ع) نے انہاں دی نماز جنازہ وچ ۵ تکبیراں کدرے تے اس دے بعد کچھ آگے بڑھے تے جنازہ زمین اُتے رکھ دتا گیا تے امام نے فیر ۵ تکبیراں کہیاں اسی طرح تو‏ں ایہ سلسلہ چلدا رہیا تے امام نے انہاں دے جنازہ وچ ۲۵ تکبیراں کہیاں۔الامین، اعیان الشیعۃ، ج۷، ص۳۲۱. اک روایت وچ امام محمد باقر  تو‏ں نقل ہويا اے تے آپ نے امام د‏‏ی طرف تو‏ں ۵ بار تکبیر کہنے د‏‏ی وجہ نو‏‏ں بیان کردے ہوئے فرمایا اے: ہر بار جنازہ جداں ہی ذرا آگے ودھدا کچھ لوگ اسنو‏ں تشییع کردے تے اس اُتے نماز پڑھدے فیر نويں افراد اس وچ شامل ہو جاندے تے کہندے اسيں  نماز نئيں پڑھی اے لہذا امام جنازہ نو‏‏ں رکھ دیندے تے بھر تو‏ں نماز پڑھاندے۔ ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں جنازہ قبر تک پہنچیا تب تک ۵ بار ایسا کرنا پيا۔الامین، اعیان الشیعۃ، ج۷، ص۳۲۱.

نقل ہويا اے کہ امام انہاں دی وفات دے بعد بہت بیتاب رہندے سن تے تعجب دے نال نقل فرمایا کردے سن : آغاز اسلام د‏‏ی پہلی صدی ہجری وچ سہل اپنی قوم دے بتاں نو‏‏ں رات وچ توڑ دتا کردے سن تے انہاں دے ٹکڑیاں نو‏‏ں انصار د‏‏ی اک بیوہ خاتون دے پاس لے ک‏ے جاندے سن تے اس تو‏ں کہندے سن انہاں نو‏ں اپنے لئے اگ جلانے وچ استعمال ک‏ر ليا کرو۔الامین، اعیان الشیعۃ، ج۷، ص۳۲۱.

 حوالے 

 مآخذ 

 نہج البلاغہ، ترجمہ سید جعفر شہیدی، تہران: علمی و فرہنگی، ۱۳۷۸ ش
 آیندی، محمد ابراہیم، تاریخ پیغمبر اسلام، تجدید نظر و اضافات از: ابو القاسم گرجی، تہران: انتشارات دانشگاه تہران، ۱۳۷۸ ش
 البرقی، احمد بن محمد بن خالد، الرجال، تہران: دانشگاه تہران، بی‌تا
 ابن عبد البر، الاستیعاب، تحقیق: علی محمد البجاوی، بیروت: دارالجیل، ۱۴۱۲ق-۱۹۹۲ع
 الصدوق، کتاب الخصال، صححہ و علق علیہ: علی اکبر الغفاری، قم: مؤسسہ النشر الاسلامی، ۱۴۱۶ق
 الطوسی، اختیار معرفۃ الرجال، تصحیح و تعلیق: میر داماد الاستر آبادی، تحقیق: السید مہدی الرجائی، قم: مؤسسۃ آل البیت(ع)، ۱۴۰۴ق
 الامین، السید محسن، اعیان الشیعہ، حققہ واخرجہ حسن الامین، ج۷، بیروت: دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۰۶ق-۱۹۸۶ع



گٹھ:شرطۃ الخمیس
گٹھ:انصار
گٹھ:جنگ احد وچ شریک اصحاب
گٹھ:جنگ صفین وچ امام علی دے سپاہی
گٹھ:جنگ بدر وچ شریک اصحاب
گٹھ:علی