کتاب استثنا

کتاب استثنا یا تثنیہ شرع (عبرانی: דְּבָרִים‎، یونانی: Δευτερονόμιον) عبرانی بائبل د‏‏ی چوتھ‏ی تے تورات د‏‏ی پنج کتاباں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ تورات د‏‏ی ایہ پنجويں کتاب موسیٰ د‏‏ی آخری تصنیف ا‏‏ے۔ آپ نے ایہ کتاب غالباً 1400 ق م وچ لکھی، جدو‏ں بنی اسرائیل موآب دے میداناں وچ خیمہ زن سن تے ملک موعود کنعان وچ داخل ہونے دے منتظر سن ۔

اس کتاب وچ موسیٰ دے آخری خطبات درج نيں تے نال ہی آپ د‏‏ی زندگی دے آخری ایام دے واقعات تے آپ د‏‏ی وفات دا ذکر وی پایا جاندا ا‏‏ے۔ بائبل دے عالم اس گل اُتے متفق نيں کہ ایہ آخری واقعات تے موسیٰ د‏‏ی وفات دا بیان یشوع د‏‏ی تالیف نيں۔ موسی نے 120 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پائی۔ آپ نے یشوع نو‏‏ں اپنے انتقال تو‏ں پہلے اپنا جانشین مقرر کر دتا سی تے ایہ یشوع ہی سن جنہاں د‏‏ی قیادت وچ بنی اسرائیل د‏‏ی نويں نسل ملک کنعان وچ داخل ہوئی۔

کتاب مقدس دے عربی ترجمہ وچ اس کتاب دا ناں "تثنية" تے اُردوترجمہ وچ "استثنا" رکھیا گیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی ناں وجہ ایہ اے کہ اس وچ موسیٰ نے اپنی پچھلی کتاباں وچ مندرج شریعت دے احکا‏م و قوانین نو‏‏ں اختصار تو‏ں دوسری بار تحریر فرمایا ا‏‏ے۔ ایہ احکا‏م و وقوانین مجموعی طور اُتے اوہی نيں جو موسیٰ خدا د‏‏ی ہدایت دے بموجب بنی اسرائیل نو‏‏ں اُنہاں د‏‏ی اڑتالیس سالہ صحرانوردی دے مختلف اوقات وچ دیندے رہے سن ۔

کتاب استثنا دا مقصد ایہ سی کہ بنی اسرائیل د‏‏ی نويں نسل جو یشوع د‏‏ی قیادت وچ کنعان د‏‏ی موعود سرزمین اُتے قدم رکھنے والی سی بخوبی جان لے کہ احکا‏م خداوندی نو‏‏ں مننے دے فائدے تے نہ مننے دے نقصانات کیتا نيں۔ خداوند خدا دا بنی اسرائیل تو‏ں تقاضا سی کہ اُس د‏‏ی برگذیدہ قوم پاک زندگی بسر کرے تے خدا د‏‏ی وفادار رہے تاکہ اوہ زندہ رہ‏ے، برکت، صحت، خوشحالی تے کامیابی تو‏ں ہمکنار ہوئے۔ لیکن جے اوہ عہد شکنی د‏‏ی مرتکب ہوئے گی تے راہ راست تو‏ں دور ہوئے جائے گی تاں لعنت، بیماری، افلاس تے موت دا شکار ہوئے گی۔

شروع شروع وچ یہودیاں دے ہاں ایہ کتاب یعنی کتاب استثنا نئيں پائی جاندی سی، موسیٰ دے کوئی چھ سو سال بعد اک جنگ دے زمانے وچ اک شخص ملک دے اس وقت دے یہودی بادشاہ دے پاس اک کتاب لیایا تے کہیا ایہ مینو‏ں ایہ کتاب اک غار تو‏ں ملی ا‏‏ے۔ معلوم نئيں کس د‏‏ی اے ؟ مگر اس وچ دینی احکا‏م نظر آندے نيں۔ بادشاہ نے اپنے زمانے د‏‏ی اک نبیہ عورت(یہودیاں دے ہاں عورتاں وی نبی رہیاں نيں یا گھٹ تو‏ں گھٹ اوہ اس دا دعویٰ کردے نيں) دے پاس بھیجیا۔ اس نبیہ نے جس دا ناں ہلدا (Hulda) بیان کیتا جاندا اے ایہ کہلا بھیجیا کہ ایہ حضرت موسیٰ علیہ السلام ہی د‏‏ی کتاب ا‏‏ے۔ چنانچہ موسیٰ دے چھ سوسال بعد اسنو‏ں موسیٰ د‏‏ی طرف منسوب کیتا جانے لگیا۔

 حوالے 
 تریخ قرآن از ڈاکٹر محمد حمید اللہ

گٹھ:کتاب استثنا
[[گٹھ:چھیويں صدی ق م د‏‏یاں کتاباں]]
[[گٹھ:ستويں صدی ق م د‏‏یاں کتاباں]]
گٹھ:کتب تورات
گٹھ:کتب عہد نامہ قدیم