سید محمد بن سید دلدار علی نقوی

سید محمد بن دلدار علی نقوی (متوفی 1274 ھ) سلطان العلماء تے رضوان مآب دے لقب تو‏ں جانے جاندے سن ۔ آپ صاحب اجتہاد سن ۔ تالیفات وچ تحفۂ اثنا عشریہ دے بعض ابواب دے مدلل جوابات سمیت 24 دے قریب آثار چھڈے۔ 1274 ھ وچ فوت ہوئے تے لکھنؤ وچ اپنے والد دے تعمیر کيتے ہوئے امام باڑے وچ دفن ہوئے۔
 تعارف 

آپ دے والد دا نام سید دلدار علی نقوی سی جو امام علی نقی دے بیٹے تے امام حسن عسکری دے بھائی جعفر کذاب دی اولاد تو‏ں سن ۔ آپ دا خاندان نواب تے شجاع افراد وچو‏ں گنا جاندا سی ۔ آپ دے اجداد وچ نجم الدین سب تو‏ں پہلے ایران دے شہر سبزوار تو‏ں ہندوستان آئے تے جای عیش نامی جگہ اُتے قیام کیتا جو لکھنؤ دے قریب واقع ا‏‏ے۔محسن امین عاملی، اعیان الشیعہ6/425۔

بزرگانہاں وچو‏ں سید زکریا نے تباک پور یا پتاک پور نو‏‏ں اپنے قبضے وچ لیا تو اس دا نام اپنے جد نصیر الدین دے نام دی مناسبت تو‏ں نصیر آباد رکھ دتا۔ اسی مناسبت تو‏ں اس خاندان دی علمی شخصیتاں وچ نصیر آبادی لکھیا جاندا ا‏‏ے۔

ولادت:
سید محمد بن دلدار علی نقوی دی ولادت 1199 ھ دے ماہ صفر دی 17 تاریخ نو‏‏ں لکھنؤ وچ ہوئی۔ تعلیم و تربیت والد دے زیر سایہ ہوئی۔ سید دلدار علی نقوی نو‏‏ں خواب وچ امام زمانہ دی زیارت ہوئی تو امام نے سید دلدار علی تو‏ں کہیا: اسيں نے تواڈے بیٹے نو‏‏ں اپنی حضانت وچ لیا ا‏‏ے۔سید احمد لکھنوی، ورثۃ الانبیاء، ص 57، مؤسسہ کتاب شناسی شیعہ قم۔
تعلیم:
سید محمد بن سید دلدار نقوی نے علوم عقلیہ و نقلیہ اپنے والد سید دلدار علی تو‏ں حاصل کيتے۔ 19 سال دی عمر وچ آپ دے والد نے آپ دے لئی اجازہ تحریر کیتا اگرچہ فضل و کمال دی منزلاں آپ ابتدائے جوانی وچ طے کر چدے سن ۔ ایہ اجازہ 1218 ھ وچ آپ دے والد نے تحریر کیتا۔سید مہدی بن نجف عظیم آبادی، تذکرۃ العلما،ص 330/331، مؤسسہ کتاب شناسی شیعہ قم۔
اولاد:

سید محمد باقر (متولد 1234 ھ): بادشاہ دی طرف تو‏ں عدالت دیوان عشری دے عہدے اُتے فائز رہے تے منصف الدولہ تے شریف الملک دا لقب پایا۔ تشیید مبانی الایمان نامی کتاب مولوی حیدر علی فیض آبادی دی کتاب ازالۃ العین دے رد وچ لکھی۔بزرگ تہرانی ،الذریعہ الی لکھتاں الشیعہ، 4/192/957، دار الاضواء بیروت لبنان۔ تے ہور رسائل تصنیف کيتے۔سید مہدی بن نجف عظیم آبادی، تذکرۃ العلماء، 343۔
سید صادق: ایہ فرزند عین جوانی وچ 4 رجب 1258 ھ نو‏‏ں فوت ہوئے۔ انہاں دی معروف ترین تالیف تائید المسلمین در رد نصاری وہور رسائل نيں۔سید مہدی بن نجف عظیم آبادی، تذکرۃ العلماء، 343۔
سید مرتضی ملقب خلاصہ العلما: عالم جلیل سن جنہاں نے علوم دینی اپنے والد تے بھائی سید صادق تو‏ں حاصل کيتے تے درجۂ اجتہاد اُتے فائز ہوئے۔ 17 رمضان 1276 ھ نو‏‏ں والد دی زندگی وچ فوت ہوئے۔
سید عبد اللہ : خلاصہ الاعمال (اس علاقے تو‏ں متعلق عورتاں دی عبادات دے متعلق رسالہ تحریر کیتا، عربی وچ غلات دے رد وچ اک نا تمام رسالہ تے ادعیہ دے موضوع وچ سبیل النجاۃ تالیف کیتا۔سید مہدی بن نجف عظیم آبادی، تذکرۃ العلماء، 343۔
سید بندہ حسین
سید علی اکبر
سید علی محمد
سید غلام حسین
سید محمد علی

وفات:
22 ربیع الاول 1284 ہجری قمری، جمعرات دی رات دے آخری پہر، آپ دی وفات ذکر کيتی جاندی ا‏‏ے۔ دوپہر دے وقت تشیع جنازہ دے بعد آپ نو‏‏ں غفران مآب دی امام بارگاہ وچ دفن کیتا گیا۔مرزا مہدی لکھنوی، نجوم السما ۱/۲۷۵،۲۷۶، مکتبہ بصیرتی قم۔

 تالیفات 

سید محمد بن سید دلدار علی نقوی نے مجموعی طور اُتے 24 دے قریب آثار چھڈے مثلا:
 البوارق الموبقہ: تحفہ اثنا عشریہ دے باب امامت دا جواب ا‏‏ے۔
 سیف ماسح: وضو وچ پااں دے مسح دے اثبات وچ لکھیا جو بادشاہ عالمگیر دے استاد عبد العزیز ماضی دا جواب ا‏‏ے۔
 مولوی حمد اللہ دی شرح سُلم اُتے حواشی۔
 اصل الاصول: سید دلدار دے شاگرد میر مرتضی دے جواب وچ لکھیا جس نے اخباریت دی طرف رجحان دی بنا اُتے اساس الاصول اُتے اعتراضات کيتے سن ۔
 سید علی طباطبائی دی شرح الصغیر دے فقہی مسائل وچ متفرع حواشی۔ ایہ تمام کتاباں سید دلدار علی نقوی (متوفا ۱۲۳۵ ھ) دی زندگی وچ لکھياں یعنی ۳۶ سال دی کم عمر دی تصنیفات نيں۔
 صمصام قاطع: مخالفین دے مذہب دے رد تے انہاں دی اہل بیت تو‏ں دشمنی دے اثبات دے بیان لکھی ہور اس وچ تعزیہ تے ضریح سید الشہدا دی شبیہ دے جواز دا بیان اے ۔
 طعن الرماح: فدک تے قرطاس دے قصے دے متعلق لکھی اے جو تحفہ اثنا عشریہ دے بعض مطاعن دا جواب ا‏‏ے۔
 متعہ دے جواز وچ رسالہ
 ضربت حیدریہضربۃ الحیدریۃ لکسر الشوکۃ العمریہ ....: اپنے معاصرین دی کتاب شوکت عمریہ دا جواب ا‏‏ے۔ ایہ کتاب نظیر نئيں رکھدی ا‏‏ے۔
 ثمرۃ الخلافۃ
 شرح زبدۃ الاصول: اصول فقہ وچ شیخ بہاء الدین دی تالیف کيتی شرح لیکن نا مکمل ا‏‏ے۔
 .......۔سید مہدی بن نجف، تذکرۃ العلما، 334تا338۔

 شاگرد 

 سید محمد
 مرزا محمد فیض آبادی
 مولوی مشرف علی
 سید باقر شاہ بخاری
 سید دیدار جہان

مرزا محمد مہدی لکھنوی کشمیری نے نجوم السما وچ انہاں دے علاوہ چند تے افراد دے نام وی شاگرداں وچ ذکر کيتے نيں۔مرزا ،مہدی لکھنوی،نجوم السما،۱/۲۸۰،۲۸۱
 حوالے 

 مآخذ 

 بزرگ تہرانی ،الذریعہ الی لکھتاں الشیعہ،دار الاضواء بیروت لبنان۔
 محسن امین عاملی ،اعیان الشیعہ،دار التعارف للمطبوعات - بيروت - لبنان
 سید احمد لکھنوی،ورثۃ الانبیاء،مؤسسہ کتابشناسی شیعہ قم۔
 سید مہدی بن نجف عظیم آبادی، تذکرۃ العلما، مؤسسہ کتابشناسی شیعہ قم۔
 مرزا مہدی لکھنوی کشمیری،نجوم السما ،مکتبہ بصیرتی قم ۔

گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:تیرہويں صدی ہجری دے شیعہ فقہا
گٹھ:سید دلدار علی نقوی دے فرزندان