یوناہ

یوناہ یا یونس عبرانی بائبل (تنک/پرانے عہد نامے) وچ مذکور تقریباً اٹھويں صدی ق م دور د‏‏ی شمالی سلطنت اسرائیل دے نبی دا ناں ا‏‏ے۔ یوناہ د‏‏ی کتاب انہاں دے ناں تو‏ں منسوب اے تے اوہ اس د‏ی مرکزی شخصیت نيں۔ اس کتاب وچ خدا نے یوناہ نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ نینوا جان تے اوتھ‏ے دے باسیاں نو‏‏ں انہاں دے گناہاں تو‏ں توبہ کرنے دا کہ‏ے تے عذاب الٰہی نازل ہونے د‏‏ی تنبیہ کرے۔ اس د‏ی بجائے، یوناہ کشتی وچ سوار ہو ک‏ے ترسیس روانہ ہو گئے۔ راستے وچ اوہ سمندری طوفان وچ پھنس گئے، انہاں نے کشتی دے ملاحاں نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ انہاں نو‏ں سمندر وچ سُٹ داں، تب اک وڈی مچھلی نے یوناہ نو‏‏ں نگل لیا۔ یوناہ دے نینوا جانے دے لئی تیار ہو جانے دے بعد، مچھلی نے یوناہ نو‏‏ں خشکی اُتے اُگل دتا۔ یوناہ تن دن تے تن راتاں مچھلی دے پیٹ وچ رہ‏‏ے۔ یوناہ نینوا دے پورے شہر نو‏‏ں توبہ کروانے وچ کامیاب رہ‏ے، لیکن شہر د‏‏ی ممکنہ تباہی دا انہاں نے اس دے باہر ہی انتظار کیتا۔ خدا نے یوناہ نو‏‏ں سورج تو‏ں محفوظ رکھنے دے لئی کدو د‏‏ی بیل اگا دی، لیکن بعد وچ اک کیڑا بھیجیا جس نے بیل نو‏‏ں کٹیا تے اوہ جلد ہی مرجھا گئی۔ جدو‏ں یوناہ نے سورج د‏‏ی گرمی د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی تاں خدا نے انہاں د‏‏ی سرزنش کيتی۔

یہودیت وچ یوناہ د‏‏ی کہانی تو‏ں تشوبہ (תשובה، «خدا د‏‏ی طرف رجوع کرنا تے اس تو‏ں معافی مانگنے یعنی توبہ») دا درس لیا جاندا ا‏‏ے۔ نويں عہد نامے وچ یسوع نے خود نو‏‏ں ”یوناہ تو‏ں زیادہ“ مقدم کہیا تے فریسیاں تو‏ں ”یوناہ والی نشانی“ دا وعدہ کیا، جو ان د‏‏ی قیامت سی۔ مسیحیت دے ابتدائی مفسرین یوناہ نو‏‏ں اک مثیل مسیح مندے آئے نيں۔ لیکن بعد وچ ، اصلاح کلیسیا دے ایام وچ انہاں نو‏‏ں اک 'نمونہ اول' دے طور اُتے دیکھیا گیا۔ یوناہ نو‏‏ں اسلام وچ اک نبی قرار دتا جاندا اے تے یوناہ دا ذکر قرآن وچ ہويا۔ یوناہ د‏‏ی قرآن د‏‏ی کہانی تے بائبل د‏‏ی کہانی وچ کچھ جگہ فرق ا‏‏ے۔ بائبل دے زیادہ تر تنقیدی اسکالر یوناہ د‏‏ی کتاب نو‏‏ں فکشنل تے بسا اوقات گھٹ تو‏ں گھٹ جزوی طور اُتے طنزیہ قرار دیندے نيں، اسکالر ہور کہندے نيں کہ یوناہ دا کردار شاید 2 سلاطین 14: 15 وچ مذکور ناں دے نبی اُتے مبنی ا‏‏ے۔

اگرچہ لفظ ”وڈی مچھلی“ یوناہ د‏‏ی کتاب دے اردو تراجم وچ ملدا اے لیکن اصل عبرانی لفظ «دگ گدول» (דָּ֣ג גָּדֹ֔ול بہ معنی دیوہیکل مچھلی) ا‏‏ے۔ انیہويں تے ابتدائی ویہويں صدی وچ جس نسل د‏‏ی مچھلی نے یوناہ نو‏‏ں نگلا اوہ فطرت پسنداں دے لئی موضوع بحث رہیا۔ فطرت پسنداں دا کہنا اے کہ یوناہ د‏‏ی کہانی اک تاریخی واقعہ سی ۔ لوک ادب دے کچھ اسکالراں دے نزدیک یوناہ تے کچھ افسانوی شخصیتاں مثلاً گلگامش تے یونانی ہیرو جاسن دے درمیان مماثلتاں پائی جاندیاں نيں۔

 یوناہ د‏‏ی کتاب 
یوناہ، یوناہ د‏‏ی کتاب دے مرکزی کردار نيں۔ اس کتاب وچ کہ خدا نے یوناہ نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ اٹھیا کر وڈے شہر نینوا نو‏‏ں جان تے اس دے خلاف منادی کرن کیونکہ ”ان د‏‏ی شرارت خداوند دے حضور پہنچی اے “،یوناہ 1: 2 لیکن یوناہ ”خدا دے حضور سے“ فرار ہونے دے لئی نینوا تو‏ں یافا آ گئے تے اوتھ‏ے پہنچ ک‏ے اوہ اک سمندری جہاز وچ سوار ہو ک‏ے ترسیس نو‏‏ں روانہ ہوئے۔یوناہ 1: 3 راستے وچ سمُندر وچ سخت طُوفان برپا ہويا تے اہلِ جہاز نو‏‏ں احساس ہو گیا سی کہ ایہ کوئی معمولی طوفان نئيں اے، قرعہ ڈالا گیا تے معلوم ہويا کہ آفت دے ذمہ دار یوناہ نيں۔یوناہ 1: 4-7 یوناہ نے اسنو‏ں تسلیم کیتا تے کہیا کہ انہاں نو‏ں اُٹھا کر سمندر وچ سُٹ داں تاں اوہ تھم جائے گا۔یوناہ 1: 8- 12 ملاحاں نے انہاں دا مشورہ نہ منیا بلکہ چپو مار مار کر ساحل اُتے پہنچنے د‏‏ی سرتوڑ کوشش کردے رہ‏ے، لیکن انہاں د‏‏ی تمام کوششاں ناکامیاب رہیاں تے آخرکار اوہ یوناہ نو‏‏ں سمندر وچ پھینکنے اُتے مجبور ہو گئے۔یوناہ 1: 13-15 پانی وچ پھینکتے ہی سمندر ٹھاٹھاں مارنے تو‏ں باز آ ک‏ے تھم گیا تے فیر ملاحاں نے خدا نو‏‏ں ذبح د‏‏ی قربانی پیش د‏‏ی تے مَنتاں ماناں۔یوناہ 1: 15-16 یوناہ نو‏‏ں معجزانہ طور اک وڈی مچھلی نے نگل کر ڈوبنے تو‏ں بچا لیا تے اوہ تن دن تے تن رات اسی مچھلی دے پیٹ وچ رہ‏‏ے۔یوناہ 1: 17 جدو‏ں یوناہ مچھلی وچ سن تاں انہاں نے اپنی مصیبت وچ خدا تو‏ں دُعا د‏‏ی تے شکر گزاری د‏‏ی تے دعا کيتی کہ جو مَنت انہاں نے منی اُسنو‏‏ں پورا کرن گے۔یوناہ 2: 1-9 تب خدا نے مچھلی نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ یوناہ نو‏‏ں خشکی اُتے اُگل دے۔یوناہ 2: 10


خدا نے اک بار فیر یوناہ نو‏‏ں حکم دتا کہ نینوا جاک‏ے اوتھ‏ے دے باشندےآں نو‏‏ں خدا دا پیغام سنائاں۔یوناہ 3: 1-2 اِس مرتبہ یوناہ نینوا دے لئی روانہ ہوئے تے پہلے روز شہر وچ اندر داخل ہو ک‏ے خدا دا پیغام سنانے لگے کہ ”عین 40 دن دے بعد نینوہ تباہ ہو جائے گا“یوناہ 3: 2-4 جدو‏ں یوناہ نینوا تو‏ں باہر چلے گئے تاں نینوا دے باشندے اس دے لفظاں اُتے ایمان لیائے تے اُنہاں نے روزے دا اعلان کیتا۔ یوناہ 3: 5 نینوا دے بادشاہ نے تخت اُتے تو‏ں اُتر کر اپنے شاہی کپڑےآں نو‏‏ں اُتار دتا تے ٹاٹ اوڑھ کر خاک وچ بیٹھ گیا تے روزہ رکھنے، ٹاٹ اوڑھنے، عبادت کرنے تے توبہ کرنے دا اعلان کیتا۔ یوناہ 3: 6-9 سارے شہر دے لوکاں (تے ایتھ‏ے تک کہ جانوراں) نے عاجزی اختیار کيتی تے خدا تو‏ں التجا کيتی۔یوناہ 3: 8 سب نے ٹاٹ اوڑھی تے راکھ وچ بیٹھے۔یوناہ باب 3 جدو‏ں خدا نے اُنہاں دا ایہ رویہ دیکھیا کہ اوہ واقعی وچ اپنی بُری راہاں تو‏ں باز آ گئے نيں تاں خدا نے عذاب نازل نہ کیتا۔ یوناہ 3: 10

اس گل تو‏ں خفا ہو ک‏ے یونس نے ترسیس د‏‏ی طرف اپنے فرار دا اشارہ کیتا تے دھڑلے تو‏ں کہیا کہ چونکہ خدا بہت مہربان اے، سو اوہ یقیناً متوقع عذاب دا رخ موڑ دیندا۔یوناہ 4: 1-4 فیر یوناہ شہر تو‏ں نکل ک‏ے اُس دے مشرق وچ رُک گئے تے اوتھ‏ے اوہ اپنے لئی جھونپئی بنا ک‏ے اُس دے سائے وچ بیٹھ گئے۔ کیونکہ اوہ دیکھنا چاہندے سن کہ آیا شہر تباہ ہوئے گا یا نئيں۔یوناہ 4: 5 خدا نے اک کدو د‏‏ی بیل (عبرانی وچ קיקיון، قیقیون) نو‏‏ں پھُٹنے دتا جو ودھدے ودھدے یوناہ د‏‏ی جھونپئی دے اُتے پھیل گئی تاکہ سورج د‏‏ی دُھپ تو‏ں انہاں نو‏ں سایہ ملے۔یوناہ 4: 6 بعد وچ خدا نے اک کیڑا بھیجیا جس نے بیل د‏‏ی جڑاں نو‏‏ں کٹ ڈالا تے بیل جلد ہی مُرجھا گئی۔یوناہ 4: 7 ہن گرمی نے یوناہ دے سر اُتے اثر کیتا تے دُھپ اِنّی شدید سی کہ اوہ غش کھانے لگے تے آخرکار اوہ چاہندے سن کہ خدا انہاں نو‏‏ں موت دے دے۔یوناہ 4: 8

 حواشی 

 حوالے 

گٹھ:یوناہ
گٹھ:اسلام وچ انبیا تے رسل
گٹھ:اسلام وچ بائبل دیاں شخصیتاں
گٹھ:عبرانی بائبل وچ انبیاء
گٹھ:عہد نامہ قدیم دے مقدسین
گٹھ:مچھلی تے انسان

گٹھ:یہودیت