یہود دے اخراج تے بیدخلیاں

یہودی تریخ وچ  یہود نو‏‏ں بے شمار مرتبہ وڈے پیمانے اُتے ملک بدری دا سامنا کرنا پيا تے مختلف نوعیت دے خطرات دا سامنا کرنے تے مقامی حکا‏م تو‏ں دھمکیو‏ں دا سامنا کرنے دے بعد اپنے علاقےآں تو‏ں فرار ہوک‏ے ہور ملکاں وچ پناہ حاصل کرنے اُتے مجبور ہوئے۔

سرزمین اسرائیل نو‏‏ں یہودی اپنا وطن سمجھدے نيں۔  1948ء وچ اس دے قیام دے بعد ، ریاستِ اسرائیل نے 1950ء وچ قانونِ واپسی اختیار کیتا جس نے اسرائیل نو‏‏ں یہودی وطن د‏‏ی حیثیت دتی تے اُس وقت تے مستقب‏‏ل دے لئی اسنو‏ں یہود د‏‏ی پناہ گاہ بنادتا۔ اس قانون دا مقصد یہود نو‏‏ں اسرائیل وچ اپنے وطن واپس جانے د‏‏ی ترغیب دینا سی ۔

 یہود د‏‏ی بیدخلی ملکی اعتبار تاں۔ 
 علاقہ ملک بدر کرنے د‏‏ی عیسوی تریخ اخراج ختم (حقیقی) جلاوطنی اٹھا دتی گئی ( قانوناً ) 1421۔ 1469۔ 1290۔ 1656۔  1829۔ 1394۔ 18 واں صدی۔  1349۔ 1350۔ 1360۔ 1364۔ 1495۔ 1503۔ 1597۔ 1714۔ 1510۔ 1735۔ 1499۔ 1850  1497۔  N / A     

 خط زمانی 
کبھے|thumb| یورپ وچ یہود دا 1100ء تو‏ں لے ک‏ے 1600ء تک بدخلیاں۔
ذیل وچ یہودی جلاوطنی واقعات د‏‏ی اک لسٹ اے جنہاں تو‏ں یہودی پناہ گزینی دے وڈے سلسلےآں دا آغاز ہويا۔

 733 ق م۔
سامریہ (اسرائیل / یہوداہ) شاہ تلگلت پلاسرسوم نے یہود نو‏‏ں جلاوطن کیتا۔ 

 722 ق م۔
شاہ سارگون دوم یہود نو‏‏ں گرفتار تے ملک بدر کیتا۔ اسوریاں نے شالمانسر د‏‏ی سربراہی وچ اسرائیل کی (شمالی) سلطنت کو فتح کیتا تے آبادی نو‏‏ں خراسان جلاوطن کیتا ۔ اسرائیل دے بارہ قبیلےآں وچو‏ں دس نو‏‏ں گمشدہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

 597 ق م۔
اسیری بابل 537 ق م تو‏ں دو سال پہلے بابل فتح کرنے والے فارسیاں نے یہود نو‏‏ں یروشلم تے بیت المقدس واپس آنے تے ہیکل دوبارہ تعمیر کرنے د‏‏ی اجازت دتی ۔

 475 ق م۔
فارسہامان نے تمام یہود نو‏‏ں ملک بدر کرنے تے قتل کرنے دا منصوبہ بنایا۔ 

 139 ق م۔
رومیاں د‏‏ی تبدیلی مذہب دے جارحانہ الزامات اُتے یہود نو‏‏ں روم تو‏ں روم شہر تو‏ں بیدخل ہونا پيا۔

 19 عیسوی
مصری مذہب دے مننے والےآں سمیت شہنشاہ تیبریس نے یہود نو‏‏ں روم دے شہر تو‏ں بیدخل کیتا۔ Suetonius, The Life of Tiberius, Chapter 36. 1913. University of Chicago. Retrieved July 14, 2019.

 41۔53 عیسوی
کلاڈیس نے یہودیاں نو‏‏ں روم تو‏ں بے دخل کردتا ۔

 70 عیسوی
عظیم یہودی بغاوت کی شکسترومی سلطنت وچ یہود دے وڈے وڈے تمام گروہاں نو‏‏ں غلام بنا لیا گیا، اگرچہ بوہت سارے یہود فرار ہوئے۔ 

 119ء
قبرص ، قورینا (لیبیا) تے اسکندریہ د‏‏ی وڈی وڈی یہودی برادریاں دا روم دے خلاف کٹوس جنگ وچ شکست دے بعد خاتمہ ہويا۔ اس واقعے دے سبب سرزمین شام تے شمالی افریقہ وچ آبادی د‏‏ی اک وڈی تبدیلی واقع ہوئی۔ قیصریہ دے یوسیبیس دے مطابق ، تشدد تے دنگاں دے پھُٹنے تو‏ں لیبیا اس حد تک غیر آباد ہويا کہ کہ کچھ سال بعد شہنشاہ ہیڈرین نو‏‏ں اوتھ‏ے مستقل طور اُتے آباد کاری دے عمل نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی نويں آبادیاں قائم کرنا پئی۔

 135/6 ء۔
رومیاں نے بار کوخبا د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں کچلا۔ شہنشاہ ہیڈرین نے لکھاں یہودکو یہودیہ تو‏ں بے دخل کیتا ، نقشاں تو‏ں انہاں دا ناں مٹایا، اس جگہ نو‏‏ں سوریہ فلسطین کہیا تے یہود نو‏‏ں یروشلم وچ قدم رکھنے تو‏ں منع کیتا۔ 

 415ء۔
اسکندریہ دے سینٹ سیرلکی سربراہی وچ یہودکو اسکندریہ تو‏ں بے دخل کیتا گیا۔ 

 629ء۔
بازنطین دے ہرکل خلاف یہودی بغاوت کے بعد ، گلیل د‏‏ی پوری یہودی آبادی دا قتل عام کیتا گیا یا انہاں نو‏ں بے دخل کر دتا گیا۔

 ستويں صدی
محمدﷺ نے مدینہ دے یہودی قبیلے بنو قینقاع تے بنو نضیرکومدینہ منورہ سےکڈیا ، بنو قینقاع قبیلہ نو‏‏ں ذبح کیتا گیا تے خیبر د‏‏ی یہودی بستی غارت کيتی گئی ۔ اس تو‏ں پہلے تِناں قبیلےآں نے محمدﷺ‎ دے نال صلح دا معاہدہ کیتا سی ، لیکن انہاں نے معاہدہ توڑیا تے مسلم مخالفین دا نال دتا۔ بنو قریظہ نے نہ صرف مسلم مخالف (قریش) دا نال دتا بلکہ انہاں نے محمدﷺ‎ دے خلاف وی جنگ لڑی۔

 1012ء۔
یہود نو‏‏ں مینز تو‏ں بے دخل کر دتا گیا۔

 1095ء ۔ 13ء واں صدی دے وسط
صلیبی جنگاں کی لہراں نے یروشلم سمیت یورپ تے مشرق وسطی وچ سینکڑاں یہودی برادریاں نو‏‏ں تباہ کیتا۔ 

 12ء واں صدی دے وسط
موحدینکے حملے نے اسپین وچ یہودی سبھیاچار دے سنہری دور دا خاتمہ کیتا۔ دوسرے مہاجرین وچ موسی بن میمون وی شامل سن ، جو مراکش ، فیر مصر تے فیر ارضاسرائیل فرار ہوئے۔

 1276ء۔
یہود نو‏‏ں بلائی باویریا تو‏ں بے دخل کیتا گیا۔ 

 12ء واں تو‏ں 14ء واں صدی
فرانس یہود د‏‏ی بیدخلی دے نال نال انہاں دے ملکیت وی ضبط ہونے لگی تے تاج فرانس نو‏‏ں کو تقویت بخشنےدے لئی تاوان دے عوض عارضی داخلہ دا استعمال کیتا گیا ۔فرانس تو‏ں فلپ دوم نے 1182ء وچ ، فرانس تو‏ں لوئس نہم نے 1254ء وچ ، فلپ چہارم نے 1306ء وچ ، 1322ء وچ چارلس چہارم نے، ، چارلس پنجمنے 1359ء وچ ، چارلس ششمنے 1394ء وچ ۔

 13 واں صدی۔
بااثر فلسفی تے منطقدان رمون لل (1232ء–1315ء) نے عیسائیت قبول کرنے تو‏ں انکار کرنے والے تمام یہودیاں نو‏‏ں ملک بدر کرنے د‏‏ی آواز لگائی ۔ عیسائی مغرب وچ یہود دے ملک بدر کرنے د‏‏ی پالیسی دے بارے وچ کچھ علما لل نو‏‏ں بطور اول و جامع نداسمجھتےنيں ۔

 1288ء۔
ناپولی نے جنوبی اٹلی وچ یہود د‏‏ی اولین ملک بدریاں جاری ک‏‏يتی‏‏اں ۔ 

 1290ء۔
شاہ انگلستان ایڈورڈ اول نے تمام یہودکے انگلستان تو‏ں بیدخلی دا فرمان جاری کیتا ۔ اولیور کروم ویل نے 1655ء وچ 365 سال بعد اس پالیسی نو‏‏ں واپس پھیر دتا ۔

 1293ء۔
ناپولی د‏‏ی بادشاہت وچ بیشتر یہودی برادریاں د‏‏ی تباہی ہوئی۔ 

 1360ء۔
ہنگری دے لوئس اول نے یہود نو‏‏ں ہنگری تو‏ں بے دخل کیتا ۔

 1392ء۔
یہود نو‏‏ں برن،سوئٹزرلینڈ تو‏ں بے دخل کیتا گیا۔ اگرچہ اس شہر وچ اک بار فیر تو‏ں 1408ء تو‏ں 1427ء دے درمیان یہودی مقیم سن ، لیکن بعد وچ برن وچ ظاہر ہونے والے یہود ہی عارضی طور اُتے رہ رہے سن ، بنیادی طور اُتے معالجین تے مویشیاں دا کاروبار کرنے والے۔ 

 1421ء۔
یہود نو‏‏ں آسٹریا د‏‏ی ڈچی تو‏ں جرمنی دے البرٹ دوم دے کہنے اُتے ملک بدر کیتا گیا۔ Albert II of Germany#Expulsion of the Jews

 1442ء۔
یہود نو‏‏ں اک بار فیر باویریا بالا تو‏ں بے دخل کیتا گیا۔ 

 1478ء۔
یہود نو‏‏ں پساؤ تو‏ں بے دخل کیتا گیا۔ 

 1491ء۔
راوینا دے یہود نو‏‏ں ملک بدر کیتا گیا، انہاں دے عبادت خاناں نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ 

 1492ء۔
فرڈینینڈ دوم تے ازابیلا اول نے فرمان الحمرا جاری کیتا ، عام حکم نامہ برائے بیدخلی یہود از اسپین (تقریبا ً 200،000) ، سسلی تو‏ں (1493ء ، تقریبا ً 37،000) ، پرتگال تو‏ں (1496ء) کلابریا اٹلی تو‏ں تقریبا ً 1554 ۔

 1495ء۔
فرانس دے چارلس ہشتم نے نیپلس د‏‏ی بادشاہت اُتے قبضہ کیتا تے یہودیاں دے خلاف نواں ظلم ڈھایا ، انہاں وچو‏ں بیشتر اسپین دے مہاجر سن ۔ 

 1496ء۔
یہود نو‏‏ں پرتگال تو‏ں بے دخل کیتا گیا۔ مقدس شاہ روم میکسمیلن اول نے تمام یہودیاں نو‏‏ں اسٹیریا تے وینر نیوشٹڈ تو‏ں ملک بدر کرنے دا فرمان جاری کیتا ۔

 1499ء
یہود نو‏‏ں نیورمبرگ تو‏ں کڈ دتا گیا۔ 

 1510ء
یہود نو‏‏ں نیپلس تو‏ں بے دخل کر دتا گیا۔ 

 1519ء
یہود نو‏‏ں ریجنس برگ تو‏ں بے دخل کر دتا گیا۔ 

 1551ء
باقی ماندہ یہود نو‏‏ں باویریا د‏‏ی ڈچی تو‏ں کڈ دتا گیا۔ باویریا وچ یہودی آبادکاری 17 واں صدی دے آخر تک ختم ہوئے گئی ، جدو‏ں سلزباکھ وچ ویانا نال تعلق رکھنے والے مہاجرین نے اک چھوٹی سی برادری د‏‏ی بنیاد رکھی۔ 

 1569ء
پوپ پیوس پنجم نے یہود نو‏‏ں سوائے انکونا تے روم د‏‏یاں ریاستاں دے تمام پاپائی ریاستاں تو‏ں کڈ دتا ۔ 

 1593ء
پوپ کلیمنٹ ہشتم نے روم ، ایگونن تے انکونا دے علاوہ ،تمام پاپائی ریاستاں وچ رہنے والے یہودیاں نو‏‏ں ملک بدر کر دتا۔ میسیڈی خاندان نے یہود نو‏‏ں ٹسکنی د‏‏ی مرکزی بندرگاہ لیورنو وچ آباد ہونے د‏‏ی دعوت دتی ، جتھ‏ے انہاں نو‏ں مکمل مذہبی آزادی تے شہری حقوق دتے گئے ، جو اس خطے د‏‏ی بطور مرکزِ تجارت ترقی چاہندے سن ۔ 

 1597ء
نو سو یہود نو‏‏ں میلان تو‏ں بے دخل کیتا گیا ۔ 

 1614ء
فیٹ ملچ بغاوت جوڈنگیس د‏‏ی پرت مار دے بعد یہود نو‏‏ں مقدس رومی سلطنت فرینکفرٹ تو‏ں بے دخل کر دتا گیا۔

 1654ء
پرتگالیاں دے ہتھو‏ں برازیل وچ ڈچ کالونی ریسیف دے خاتمے نے یہود دا نیو ایمسٹرڈیم پہنچنا آسان کیتا ، یہود دا پہلا گروہ جو شمالی امریکا فرار ہويا۔

 1669ء۔1670ء
یہود نو‏‏ں مقدس رومی شہنشاہ لیوپولڈ اول نے ویانا تو‏ں بے دخل کیتا تے بعد وچ آسٹریا دے موروثی علاقےآں وچ آباد ہونے تو‏ں روکیا۔ شاہ دے عزاز وچ انٹرر ویرڈ اُتے واقع سابق یہودی پاڑے دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے لیوپولڈشٹڈ دا ناں دتا گیا تے مکانات و اراضی ضبط کرکے کیتھولک شہریاں نو‏‏ں دتیاں گئیاں۔ 

 1683ء
لوئس چودھواں دے جاری کردہ فرمان کوڈ نوئر (کالا قانون) دے سبب یہود نو‏‏ں ہیٹی تے ہور تمام فرانسیسی کالونیاں تو‏ں بے دخل کیتا گیا۔ 

 1701ء–1714ء
ہسپانوی جانشینی د‏‏ی جنگ دے بعد ، آسٹریا نال تعلق رکھنے والے یہود نو‏‏ں باویریا تو‏ں بے دخل کیتا گیا ، اُتے کچھ یہود میونخ وچ رہائش پانے دا حق حاصل کرنے وچ کامیاب ہوئے۔ 

 1744ء – 1790ء د‏‏ی دہائی
فریڈرک دوم ، جوزف دوم تے ماریہ تھیریسا د‏‏ی اصلاحات نے پسماندہ جرمن تے آسٹریا د‏‏ی یہودی عوام نو‏‏ں مشرق بھیجیا۔ ملاحظہ کریںشوٹزجوڈ 

 1791ء
روس د‏‏ی زارینہکیتھرین عظیم نے یہود نو‏‏ں جلاوطنی دے ذریعہ سلطنت دے مغربی حصےآں تک محدود رکھنے دے لئی تحدیدی آباد کاری تشکیل دی۔ انیہويں صدی دے آخر تک ، چالیس لکھ تو‏ں زیادہ یہود تحدیدی علاقےآں وچ رہندے سن ۔

 1862ء ٹینیسی ، مسیسیپی ، کینٹکی
اولیسس ۔س ۔گرانٹ نے یہود نو‏‏ں فرمان عام نمبر 11 دے ذریعہ بے دخل کیتا ۔

 1880ء - 1910ء د‏‏ی دہائی
روسی سلطنت وچ پوگروم مشرقی یورپ تو‏ں تقریبا 25 لکھ یہود ہجرت کر گئے ، زیادہ تر ریاست ہائے متحدہ امریک‏‏ا منتقل ہوئے۔ 

 1933ء –1957ء

 1947ء–1972ء

اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین نے فروری 1957ء تے جولائ‏ی 1967ء وچ اعلان کیتا کہ، ایداں دے یہود جو عرب ملکاں تو‏ں فرار ہوئے، انہاں نو‏ں ادارے دے اختیار وچ ثبوت دے حصول تک بادی النظر وچ سچا سمجھاجائے گا ، یعنی اقوام متحدہ دے مطابق اوہ یہودی جنہاں نے عرب ملکاں تو‏ں ہجرت د‏‏ی اوہ عالمی قوانین دے مطابق حقیقی پناہگزین نيں۔

1947ء

مصر نے قانون ِکمپنی منظور کیتا۔ اس دے مطابق کِس‏ے وی مصری کمپنی دے گھٹ تو‏ں گھٹ 75٪ کارکنان دا مصری شہری ہونا ضروری ا‏‏ے۔ چونکہ مصری یہودی تمام تر مصری آبادی دا 20٪ بندے نيں اس قانون تو‏ں مصری یہود متاثر ہوئے ۔ جدو‏ں کہ ہور جو مصر وچ پیدا تاں ہوئے تے نسلاں تو‏ں رہندے رہے اوہ حاملین مصری شہریت نہ سن ۔

 1948ء
ریاست اسرائیل دا قیام عمل وچ آیا۔ مصر وچ سام مخالفت سخت شدت اختیار کر گئی۔ 15 مئی 1948ء نو‏‏ں ، ہنگامی قانون دے نفاذ دا اعلان کیتا گیا تے اک شاہی فرمان نے مصری شہریاں نو‏‏ں خصوصی اجازت نامے دے بغیر ملک چھڈنے اُتے قدغن لگایا۔ ایہ یہودیاں اُتے لاگو سی ۔ سیکڑاں یہود گرفتار ہوئے تے بوہت سارے یہود د‏‏ی جائداد ضبط کرلئی گئی۔ جون تو‏ں اگست 1948ء تک ، یہودی علاقےآں وچ بم لگائے گئے تے یہودی کاروبار پرت لئی گئے۔ انہاں بماں تو‏ں 250 دے نیڑے یہودی ہلاک یا زخمی ہوئے سن ۔ تقریبا 14000 یہودی 1948ء–50ء دے درمیان مصر تو‏ں نکل گئے۔ 

 1949ء
اردن نے مغربی کنارے اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں اپنے ملک وچ شامل ک‏ے لیا۔ جس دا زیادہ تر حصہ 1947ء وچ اقوام متحدہ د‏‏ی تقسیم فلسطین نے اک عرب ریاست نو‏‏ں تفویض د‏‏ی سی ، جسنو‏ں عرب قیادت نے مسترد کر دتا سی ۔ تے تمام غیر مسلم باشندےآں ۔ یہودی ، عیسائی (بوہت سارے ذیلی فرقےآں) دے نال وڈے پیمانے اُتے امتیازی سلوک تے ظلم و ستم شروع کیتا۔ ڈروز ، سرکیسیئن وغیرہ۔ تے اسکولاں تے عوامی انتظامیہ سمیت تمام عوامی سرگرمیاں نو‏‏ں عربی بنانے اُتے مجبور کردا ا‏‏ے۔

 1954ء
جمال عبدل ناصر نے مصر وچ اقتدار اُتے قبضہ کیتا۔ اسنے نے فوری طور اُتے بوہت سارے یہود نو‏‏ں گرفتار کیتا جنہاں اُتے مختلف الزامات دے تحت بنیادی طور اُتے صیہونی تے اشتراکی سرگرمیاں دے سبب مقدمہ چلایا گیا ۔ یہود نو‏‏ں فوج دے لئی رقوم عطیہ کرنے اُتے مجبور کیتا گیا۔ یہودی کاروباراں د‏‏ی سخت نگرانی متعارف کروائی گئی۔ کچھ ضبط کرلئے گئے تے کچھ نو‏‏ں زبردستی حکومت نے خریدتا۔ 

 1956ء
سوئز بحران ۔ چار حراستی کیمپاں وچ تقریبا 3 ہزار مصری یہودیاں نو‏‏ں نظربند کیتا گیا سی ۔ حکومت نے ہزاراں یہودیاں نو‏‏ں چند ہی دناں وچ ملک چھڈنے دا حکم دتا تے انہاں نو‏ں اپنی جائداد بیچنے تے نہ ہی انہاں دے نال کوئی سرمایہ لینے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ جلاوطن افراد نو‏‏ں مصر واپس نہ آنے تے انہاں د‏‏ی جائداد حکومت‏ی انتظامیہ نو‏‏ں منتقل کرنے اُتے متفق ہونے والے بیانات اُتے دستخط کرائے گئے ۔ بین الاقوامی صلیب احمر نے 8،000 دے نیڑے غیر شہری یہود نو‏‏ں ملک چھڈنے وچ مدد کيت‏ی ، انہاں وچو‏ں بیشتر اٹلی تے یونان لے جائے گئے۔ سعید بندرگاہ دے بیشتر یہودی (تقریبا 100) اسرائیلیایجنٹاں دے ذریعہ تو‏ں اسرائیل اسمگل کئےگئے ۔ جلاوطنی 1957ء تک جاری رہی۔ دوسرے یہودی اپنی زندگی گزارنے دے بعد اپنی مرضی تو‏ں اوتھ‏ے تو‏ں چلے گئے، ایتھ‏ے تک کہ 1957ء د‏‏ی مردم شماری وچ صرف 8،561 افراد ہی مندرج سن ۔ یہود د‏‏ی بیدخلی اس وقت تک جاری رہیا جدو‏ں تک 1967ء وچ 3000 یہودی باقی رہ‏‏ے۔ 

 1967ء
چھ روزہ جنگ ۔ سینکڑاں مصری یہودی گرفتار ہوئے، تشدد تے بدسلوکی دا شکار ہوئے۔ کچھ نو‏‏ں غیر ملد‏‏یاں ریاستاں خاص طور اُتے اسپین د‏‏ی مداخلت دے بعد رہیا کیتا گیا تے انہاں نو‏ں ملک چھڈنے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی۔  لیبیائی یہود ، جنہاں د‏‏ی تعداد لگ بھگ 7،000 سی نو‏‏ں پوگروم دا نشانہ بنایا گیا جس وچ 18 افراد ہلاک ہوئے گئے سن، جس تو‏ں وڈے پیمانے اُتے خروج دا آغاز ہويا جس دے نتیجے وچ لیبیا وچ 100 تو‏ں کم یہودی رہ گئے سن ۔ 

 1970ء
1970ء تک اک ہزار تو‏ں وی کم یہودی مصر وچ مقیم سن ۔ انھاں انہاں دے املاک دے بغیر اوتھ‏ے تو‏ں جانے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی۔ 1971ء تک ، مصر وچ صرف 400 یہودی باقی رہ‏‏ے۔ 2013ء تک ، مصر وچ صرف چند درجن یہودی باقی سن ۔ 

 1960ء د‏‏ی دہائی – 1989ء
1968ء وچ پولینڈ دے سیاسی بحران د‏‏ی وجہ تو‏ں ہزاراں یہود نو‏‏ں کمیونسٹ حکا‏م نے پولینڈ چھڈنے اُتے مجبور کیتا۔ ہور دیکھو بے بنیاد ہردیسی ، ڈاکٹراں د‏‏ی سازش ، جیکسن۔وانک ترمیم ، صہیونی تعلیم ، پامیات . 

 1962ء
خفیہ عسکری تنظیم دے تشدد دے نتیجے وچ یہودی الجیریا سے فرار ہوئے۔ اس طبقے نو‏‏ں خدشہ سی کہ یہودی آزادی دا اعلان مسلما‏ن برہمی دا سبب بنے گا۔ جولائ‏ی 1962ء دے اختتام تک ، 70،000 یہودی فرانس تے 5،000 اسرائیل د‏‏ی جانب روانہ ہوئے ۔ اک اندازے دے مطابق 80٪ الجیریائی یہود فرانس وچ آباد ہوئے۔ 

 1965ء
الجیریائی یہود د‏‏ی صورت حال تیزی تو‏ں خراب ہوئی۔ سن 1969ء تک، اک ہزار تو‏ں کم یہودی باقی رہ گئے سن ۔ 1990ء د‏‏ی دہائی تک ، ایہ تعداد کم ہوئے ک‏ے 70 ہوئے گئی۔ 

 1970ء د‏‏ی دہائی 1990ء
سوویت یونین وچ ریاستی سرپرستی وچ ہونے والے ظلم و ستم نے لکھاں سوویت یہود جنہاں نو‏ں رفیوزنکس کہیا جاندا سی ، کیونجے انہاں نو‏ں اوتھ‏ے تو‏ں بھاگنے یا جانے د‏‏ی سرکاری اجازت دتے جانے تو‏ں انکار کر دتا گیا سی ۔ بیشتر مہاجرین د‏‏ی حیثیت تو‏ں اسرائیل یا امریک‏‏ا گئے۔

 ہور ویکھو 

 یہودیاں اُتے ظلم
 سام دشمنی د‏‏ی تریخ
 سام دشمنی د‏‏ی خط زمانی
 یہودی تریخ دا خط زمانی
 یہودی جلاوطنی
 یہودی تریخ
 ہالوکاسٹ (مرگ انبوہ)
 ہولوکاسٹ د‏‏ی خط زمانی
 ہرش شوارٹزبرگ
 آبادی د‏‏ی منتقلی
 سام دشمنی
 مذہبی سام دشمنی
 عیسائیت تے سام دشمنی
 اسلام تے سام مخالفت
 عرب تے سام مخالفت
 نسلی سام مخالف
 فلسطین د‏‏ی جانب زیرزمین
 اویان کانفرنس

 حوالے 

گٹھ:جبری ہجرت
گٹھ:اندفاع یہود
 گٹھ:یہودی