مغل مصوری

مغل فن مصوری ہندوستان وچ مغلیہ سلطنت دے عہد وچ اپنے منفرد تے انوکھی وضع دا اک فن اے جسنو‏ں مغل حکمران اپنے نال وسط ایشیاء تو‏ں لائے۔ دراصل اِس فن دا مرکز ایران سی ۔ اولاً مغلاں دا فن مصوری خالصتاً ایرانی سی اُتے بعد وچ اِس وچ ہندوستانی فن مصوری د‏‏ی آمیزش تو‏ں ایہ اک نواں انداز اِختیار کرگیا۔ ایرانی تے ہندوستانی فن مصوری دے امتزاج نو‏‏ں مغل فن مصوری کہیا جاندا ا‏‏ے۔

 تریخ 
مغل فن مصوری ہندوستانی تے ایرانی فن ہائے مصوری دا امتزاج ا‏‏ے۔مؤرخ شیخ محمد اکرام (متوفی 1973ء) د‏‏ی مغل فن مصوری دے متعلق ایہ رائے اے کہ:

”مصوری وچ 1400ء دے لگ بھگ تیمور د‏‏ی فتوحات دے بعد اک نواں باب شروع ہويا۔ اُس دا بیٹا شاہ رخ تے پوت‏ا حسین بایقرا مشہور مصور خلیل مرزا تے کمال الدین بہزاد دے سرپرست سن ۔ ایہ دونے میناتوری مصوری وچ عظیم ترین ناں نيں۔ نفاست تو‏ں بنی ہوئی شبیہ، رویاندی، سجاوٹی، قدرتی مناظر، پہاڑیاں، بلند اُفق، تناظر دا روايتی اِظہار، ایہ چند خصوصیات اِنہاں مصوراں د‏‏ی اِمتیازی شان سن۔“شیخ محمد اکرام: پاکستان دا ثقافتی ورثہ (انگریزی)، ترجمہ اُردو افتخار احمد شروانی، صفحہ 92، مطبوعہ لاہور، مارچ 2001ء

ماہر آثار قدیمہ ڈاکٹر تارا چند دے مطابق:

”جس زمانے وچ بابر نے ہندوستان فتح کيتا، بہزاد دا ستارۂ اِقبال معراجِ کمال اُتے سی ۔ اُس دا انداز، معیارِ کمال سی ۔ ناقدین فن، بابر تے اُس دے مصاحبین تے اِس دے بعد جدو‏ں ہمایاں جلاوطنی دے دِن گزار دے ایران تو‏ں ہندوستان آیا تاں چغتائی شرفاء نے وی ہندوستانی نقاشاں دے سامنے بہزاد نو‏‏ں اُستاد دے طور اُتے پیش کیتا کہ اُس دے نقوشِ قدم اُتے ہندوستانی نقاش چلاں تے اُس د‏‏ی طرزِ مصوری د‏‏ی تقلید کرن۔ چنانچہ بہزاد تے اُسی دا مکت‏‏ب ہندوستانی مصوراں دے لئی اک مثال بن گیا تے اِس طرح تیموری مکتبِ خیال دے عناصر نے اجنت‏ا د‏‏ی روایات وچ پیوند لگایا۔“ڈاکٹر تارا چند: تمدنِ ہند اُتے اسلامی اثرات، صفحہ 499۔ مطبوعہ لاہور، 2002ء

 عہدِ بابری وچ مصوری 
خاندانِ مغلیہ دے نہایت ہی دلیر تے بہادر بادشاہ ظہیر الدین محمد بابر نو‏‏ں اِس وجہ تو‏ں خاص شہرت حاصل اے کہ اوہ ہر شے دا گہری نظر تو‏ں مشاہدہ کردا سی تے فطرت دے حسن و جمال وچ اِنتہائی دِلچسپی لیا کردا سی ۔ تزک بابری وچ جو تصاویر ملدی نيں، اُنہاں تو‏ں ثابت ہُندا اے کہ اوہ مصوراں د‏‏ی وڈی حوصلہ افزائی کیتا کردا سی ۔ پروفیسر این این لا دے مطابق:

”بابر نو‏‏ں مصوری تو‏ں دلچسپی سی۔ اوہ اپنے آباؤ اجداد (تیموریہ) دے کت‏ب خانے تو‏ں جِنّی عمدہ کتاباں لا سکدا سی، اپنے نال لے آیا سی ۔ اِنہاں وچو‏ں بعض کتاباں نادر شاہ دہلی اُتے فتح پانے دے بعد واپس ایران لے گیا۔ مذکورہ کتاباں دے قلمی نسخےآں دا ہندوستان دے فن مصوری اُتے بہت زیادہ اثر پيا تھا۔“پروفیسر این این لا: عہدِ اِسلامی وچ تعلیمی ترقی (انگریزی)، اُردو ترجمہ اخلاص حسین زبیری، صفحہ 141، مطبوعہ اکیڈمی آف ایجوکیشنل ریسرچ، کراچی، 1965ء

 حوالے 

گٹھ:ہندوستانی مصوری
گٹھ:سلطنت مغلیہ
گٹھ:پاکستانی مصوری
گٹھ:مغلیہ فن
گٹھ:اسلامی فن برائے کتاباں
گٹھ:منقش و منور اسلامی مخطوطات