میر زاہد ہروی

میر محمد زاہد ہروی (وفات: 1690ء) عالم، فقیہ، مؤرخ تے وقائع نگار سن ۔ اوہ درس نظامی دے مصنفاں وچ شمار کیتے جاندے نيں۔

 سوانح 
میر محمد زاہد ہروی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ میر ہروی دے والد قاضی محمد اسلم سن جو ہرات دے باشندے سن ۔ عہدِ جہانگیری وچ قاضی محمد اسلم ہرات د‏‏ی سکونت ترک کرکے لاہور آگئے سن ۔ جہانگیر اُنہاں دے تقویٰ و تورع تو‏ں نہایت متاثر سی ۔ اولاً اُنئيں کابل دا منصبِ قضا پیش کیتا تے بعد وچ لشکرشاہی دا قاضی مقرر کر دتا۔ مغل شہنشاہ شاہ جتھ‏ے نے اُنئيں اِسی منصب اُتے بحال رکھیا تے اپنا اِمامِ خاص قرار دِیا۔ قاضی محمد اسلم 1061ھ مطابق 1651ء وچ لاہور وچ فوت ہوئے۔بزم تیموریہ: صفحہ 215۔ میر زاہد اپنے والد د‏‏ی نسبت ’’ہروی‘‘ تو‏ں میر ہروی مشہور ہوئے۔

 تعلیم 
میر ہروی نے ابتدائی تعلیم اپنے والد قاضی محمد اسلم ہروی تو‏ں حاصل کيتی۔ کابل وچ ملیا محمد فاضل بدخشانی تے ملیا سادق حلوائی تو‏ں استفادہ کیندا۔ بعد وچ توران چلے گئے تے اوتھ‏ے مرزا محمد جان شیرازی دے سامنے زانوئے تلمذ اِختیار کیتا تے فنونِ حکمت مرزا محمد جان شیرازی دے شاگرد ملیا یوسف تو‏ں پڑھے۔ کچھ عرصے بعد لاہور آگئے تے ایتھ‏ے ملیا جمال لاہور تو‏ں فاتحہ ٔ فراغ پڑھیا جو علوم عربیہ وچ یگانہ ٔ روزگار سن ۔

 مغلیہ سلطنت وچ  
مغل شہنشاہ شاہ جتھ‏ے نے ماہِ رمضان 1054ھ مطابق جولائ‏ی 1654ء وچ میر ہروی نو‏‏ں کابل د‏‏ی وقائع نگاری اُتے مامور کیتا۔ عہدِ عالمگیری وچ بہت عرصہ تک اُتے اِس عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ بعد وچ اکبرآباد وچ لشکرشاہی دے محتسب مقرر ہوئے۔ ایہ تقرری 1077ھ مطابق 1666ء وچ عمل وچ آئی سی۔ آخر اورنگزیب عالمگیر نے میر ہروی نو‏‏ں کابل د‏‏ی صدارت تفویض د‏‏ی تے اُنہاں نے بخوبی احسن خدماتِ جلیلہ انجام دتیاں۔ میرہروی سرکاری مصروفیات دے نال نال طالبانِ علم نو‏‏ں وی نوازتے رہے جدو‏ں کہ اوہ اکبرآباد وچ محستب لشک‏ر ک‏ے عہدے اُتے فائز سن ۔ شاہ ولی اللہ محدث دہلوی (متوفی 20 اگست 1762ء) دے والد گرامی شاہ عبد الرحیم دہلوی (متوفی 6 جنوری 1719ء) نے میرہروی تو‏ں معقولات د‏‏ی تعلیم حاصل ورگی۔ اِسی طرح کابل دے زمانہ قیام وچ وی طالبانِ علم اُنہاں تو‏ں استفادہ کردے رہ‏‏ے۔ آخر عمر وچ تدریس تے تقویٰ دا ایہ عالم ہويا کہ ملازمتِ شاہی تو‏ں کنارہ کش ہوئے گئے تے ہمہ تن تعلیم و تعلم تے تزکیہ نفس وچ مصروف رہ‏‏ے۔تذکرہ مصنفاں درس نظامی: صفحہ 235۔

 ارادت و عقیدت 
میرہروی نو‏‏ں سلسلہ نقشبند دے صوفی خواجہ محمد معصوم سرہندی (متوفی 17 اگست 1668ء) تو‏ں نہ صرف تعلق اِرادت سی بلکہ اک روایت دے مطابق میرہروی خواجہ محمد معصوم سرہندی دے خلیفہ مجاز وی سن ۔ شاہ ولی اللہ محدث دہلوی نے اپنی تصنیف انفاس العارفین وچ اک واقعہ لکھیا اے کہ جس تو‏ں میرہروی د‏‏ی دِینداری تے دُنیوی معاملات تو‏ں ناواقفیت دا اِظہار ہُندا ا‏‏ے۔ حضرت شاہ عبدالحق محدث دہلوی (متوفی 19 جون 1642ء) دے ملفوظات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ میرہروی نو‏‏ں شاہ عبدالرحیم دہلوی دے تفقہ اُتے اعتماد سی ہور ایہ کہ اوہ فقہی معاملات وچ ازحد محتاط سن ۔تذکرہ مصنفاں درس نظامی: صفحہ 236۔

 وفات 
میر ہروی نے 1101ھ مطابق 1690ء وچ کابل وچ وفات پائی۔

 لکھتاں 
میرہروی دیاں لکھتاں ایہ نيں:

 حاشیہ شرح مواقف (اُمورِ عامہ دے لئی)
 حاشیہ شرح رہتل علامہ دوانی
 حاشیہ رسالہ تصور و تصدیق از علامہ قطب الدین رازی
 حاشیہ شرح ہیاکل

 ہور ویکھو 

 شاہ عبدالرحیم دہلوی
 شاہ ولی اللہ
 شاہ عبدالحق محدث دہلوی
 خواجہ محمد معصوم سرہندی

 حوالے 
گٹھ:1690 دیاں موتاں
گٹھ:مصنفاں درس نظامی