حکیمہ بنت موسی بن جعفر

حکیمہ حضرت امام موسی کاظم دی بیٹی نيں۔ دوسری تے تیسری صدی دی نامور شیعہ خواتین وچو‏ں انہاں دا شمار ہوندا اے آپ حضرت امام محمد تقی ؑ دی پیدائش دے شاہدین وچو‏ں نيں۔

 زندگی نامہ 
آپ حضرت امام موسی کاظمؑ دی بیٹی، امام علی رضا ؑ دی بہن ارشاد فی معرفہ حجج الله علی العباد، ج۲، ص۲۴۴؛ دلائل الإمامہ، طبری،ص:۳۰۹ تے حضرت امام محمد تقیؑ دی پھُپھی نيں۔

آپ دی زندگی دے متعلق تفصیلی معلومات موجود نئيں نيں۔ ایتھ‏ے تک کہ انہاں دی پیدائش تے وفات دی تاریخ وی مذکور نئيں اے لیکن حضرت امام محمد تقی ؑ دی پیدائش دے وقت موجودگی تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ آپ نے تن اماماں دا زمانہ درک کیتا اے بحرانی دے قول دے مطابق آپ نے طویل زندگی پائی لیکن انہاں دی ازدواجی زندگی دے متعلق کوئی اثر موجود نئيں اےبحرانی، حلیة الأبرار فی أحوال محمّد و آله الأطهار علیهم السلام ج‌۴، ص۵۲۴ اصول کافی وچ انہاں دے نام دی طرف اشارہ موجود اےالکافی، ج‌۱، ص۳۹۵ اصول کافی دی روایت دے مطابق عامر نام دی جنی دیکھنے دی وجہ تو‏ں آپ اک سال مریض رہیاں سن۔الکافی، ج‌۱، ص۳۹۵

 علمی مقام 
حکیمہ خاتون اپنے بھائی امام علی رضا ؑ تو‏ں روایت نقل کردی نيں۔ انہاں تو‏ں نقل ہونے والی روایات دے پیش نظر کہیا جا سکدا اے کہ آپ نو‏ں امام علی رضا ؑ نے اسرار تو‏ں آگاہ کیتا سیمسند الإمام الکاظم (ع)، العطاردی، ج‌۱، ص۱۹۴. بحرانی کہندا ہے:
حکیمہ خاتون اک جلیل القدر تے عالمہ خاتون سن۔ بزرگ عبادت گزار تے صالح خواتین وچو‏ں سن۔ طولانی عمر پائی مگر انہاں دی زندگی دے بارے وچ کوئی معلومات ساڈے پاس نئيں اے ایہ بہت ہی صاحبِ نفوذ، عاقلہ تے درایت دی مالکہ سن۔ ائمہ طاہرین، سادات اہل بیت تے لوگاں دے نزدیک اعلیٰ مقام رکھدیاں سن۔بحرانی، حلیة الأبرار فی أحوال محمّد و آله الأطهار علیهم السلام ج‌۴، ص۵۲۴

تاریخ و حدیث دی کتب وچ علما نے حکیمہ خاتون نو‏ں اک عقلمند، عابد، لائق تے علمی صلاحیت دی مالک صفات تو‏ں تعبیر کیتا گیا اےصادقی اردستانی، ۱۳۷۵ ش:ص ۳۵۷
برقی دی مانند دوسرے علمائے رجال نے انہاں نو‏ں حضرت امام علی رضا ؑ تو‏ں روایت نقل کرنے والےآں وچ شمار کیتا اےبرقی، الرجال، ص٦۲. "تنقیح المقال" تے "معجم رجال الحدیث" خویی، معجم الرجال، ج ۲۳، ص۱۸۷. وچ وی انہاں دا تذکرہ موجود اے عبد اللہ مامقانی نے "تنقیح المقال" وچ انہاں دا نام روات وچ ذکر کیتا تے انہاں نو‏ں حضرت امام محمد تقی ؑ دی ولادت دے شاہدین وچو‏ں شمار کیتا اےمامقانی، تنقیح المقال، ج ۳، ص۷٦. ہور امام محمد تقی(ع) تو‏ں کرامات دی روایات وی انہاں تو‏ں نقل کيتیاں نيں۔مدینة المعاجز، البحرانی، ج‌۷،ص۲٦۰
اسی طرح اصول کافی،الکافی، ج‌۱، ص۳۹۵ اثبات الہداۃإثبات الهداة، الحر العاملی، ج‌۴، ص۴۰٦ تے بحار الانواربحار الأنوار، المجلسی ج‌۵۰، ص۹۹ وچ انہاں دی روایتاں منقول نيں۔

 مدفن 
ایران دے شہر گچساران دے جنوب وچ 80 کلومیٹر دے فاصلے اُتے موجود مقبرہ انہاں دے نام تو‏ں منسوب اےحسن بن حسن فسائی، فارسنامه ناصری، ج۲، ص۱۴۹۸

علامہ مجلسی نے وی انہاں دے مقبرے دی طرف اشارہ کردے ہوئے کہیا اے :
بہبہان دے پہاڑی راستے اُتے حکیمہ خاتون دے نام تو‏ں اک مزار اے اس راستے اُتے آنے جانے والے شیعہ حضرات اوہدی زیارت کردے نيں۔بحار، ج ۴۸،ص۳۱٦
 ہور دیکھیے 
 محمد تقی الجواد

 حوالے 

 مآخذ 

 بحرانی، سید ہاشم، مدینه المعاجز، مؤسسہ المعارف الاسلامیہ، قم، ۱۴۱۳ق، چاپ اول.
 بحرانی، ہاشم بن سلیمان، حلیۃ الأبرار فی أحوال محمّد و آله الأطہار علیہم السلام، مؤسسہ المعارف الإسلامیہ، قم، چاپ: اول، ۱۴۱۱ق.
 برقی، احمد بن محمد، رجال البرقی، مؤسسہ تحقیقات و نشر معارف اہل‌البیت (ع).
 خادمی، غلام رضا، شجرۀ طوبی(بی‌بی حکیمہ و ہمراہان)، قم،نشر عصر ظہور، ۱۳۸۱ش.
 خوئی، ابوالقاسم، معجم الرجال الحدیث،دارالزہرا، بیروت.
 شیح کلینی، کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق (۳۲۹ ق)،‌ دار الکتب الإسلامیہ، تہران، ۱۴۰۷ق، چاپ چہارم.
 شیخ مفید، الإرشاد فی معرفۃ حجج الله علی العباد، کنگره شیخ مفید، قم، ۱۴۱۳ق، چاپ اول.
 صادقی اردستانی، احمد، زنان دانشمند و راوی حدیث، قم، نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیۂ قم، ۱۳۷۵ش.
 طبری، محمد بن جریر، دلایل الامامہ، بعثت، قم، ۱۴۱۳ق، اول.
 عاملی، شیخ حر، اثبات الہدی بالنصوص و المعجزات، اعلمی، بیروت، ۱۴۲ق، چاپ اول.
 عطاردی، عزیزالله، مسند امام کاظم ابی الحسن موسی بن جعفر علیہماالسلام، آستان قدس رضوی، مشہد، ۱۴۰۹ق، چاپ اول.
 فسائی، حسن بن حسن، فارسنامہ ناصری، تہران، چاپ منصور رستگار فسائی، ۱۳٦۷ ش.
 مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال، مطبعہ المرتضویہ، نجف اشرف، ۱۳۵۲ق، افست انتشارات جہان، تہران.
 مجلسی، محمد تقی، بحار الانوار، اسلامیہ، تہران، ۱۳٦۳ش، چاپ دوم.

گٹھ:امام کاظم دی اولاد
گٹھ:ایران وچ مدفون افراد
گٹھ:دوسری صدی ہجری دی شیعہ راویہ
گٹھ:امام رضا دے راوی
گٹھ:خاندان محمد