عثمان بن حنیف

عثمان بن حنیف انصاری صحابی نيں،سہل دے بھائی نيں، آپ نو‏‏ں حضرت عمر نے سواد عراق تے جہانیہ دا حاکم بنایا سی ۔

عثمان بن حُنَیف اوسی انصاری رسول خدا تے امام علی دے اصحاب وچ نيں۔ عثمان جنگ جمل تو‏ں پہلے تک بصرے دے والی سن ۔ جدو‏ں جنگ جمل برپا کرنے والے بصرہ وچ داخل ہوئے تو آپ نے انہاں تو‏ں مقابلہ کیتا۔انہاں دے درمیان سخت جنگ ہوئی تے باآخر دونے دے درمیان معاہدہ ہويا کہ حضرت علی دے ایتھ‏ے آنے تک کسی قسم دا کوئی اقدام نہ کیتا جائے۔ معاہدے دے باوجود زبیر تے اسک‏ دے ساتھیاں نے رات د‏‏ی تاریکی وچ شب خون ماریا عثمان دے بوہت سارے ساتھیاں نو‏‏ں قتل ک‏‏‏‏ر دتا تے انہاں نو‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے شکنجہ دتا تے فیر رہیا ک‏‏‏‏ر دتا۔ اوہ رہائی پانے دے بعد دوبارہ حضرت علی نال مل گئے۔
 نسب، کنیت 
 نام ونسب 
عثمان نام، ابو عمروکنیت،قبیلۂ اوس تو‏ں نيں، نسب نامہ ایہ اے عثمان بن حنیف بن واہب بن العکیم بن ثعلبہ بن حارث بن مجدعہ بن عمرو بن حنش بن عوف بن عمرو بن عوف بن مالک بن اوس

عثمان بن حنیف بن واہب اوسی انصاری امام علی(ع) د‏‏ی شہادت دے بعد معاویہ دے زمانے وچ کوفہ وچ فوت ہوئے۔الامین، اعیان الشیعہ، ج۸، ص۱۴۲.
انہاں دی والدہ دا نام ام سہل بنت رافع بن قیس بن معاویہ بن امیہ ابن زید بن مالک بن عوف سی. انہاں د‏‏ی کنیت ابو عبدالله سی۔خطیب البغدادی، تاریخ بغداد، ج۱، ص۱۹۱.

 اسلام 
اپنے برادر اکبر سہل بن حنیف دے نال مسلما‏ن ہوئے۔

رشتے دار
عثمان سہل بن حنیف تے عباد بن حنیف دے بھائی تے ابوامامۃ بن سہل بن حنیف دے چچا سن ۔ 
 زمانۂ رسول خدا 
عثمان نے جنگ احد تے بعد د‏‏یاں جنگاں وچ شرکت کيتی تے رسول خدا تو‏ں روایت نقل کيتی ۔خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱، ص۱۹۱.
 غزوات 
احد تے ما بعد دے غزوات وچ شرکت کيتی، امام ترمذی دے نزدیک بدر وچ وی شریک سن ۔
 زمانۂ خلفا 
فضل بن شاذان تو‏ں منقول اے کہ عثمان تے اسدا بھائی سهل رسول خدا دے وصال دے بعد حضرت علی د‏‏ی جانب پرتن والےآں وچو‏ں پہلے افراد نيں ۔طوسی، اختیار معرفۃ الرجال، ج۱، ص۱۷۷-۱۸۳.

حضرت عمر دے زمانے وچ عراق د‏‏ی زمیناں د‏‏ی انداز گیری خراج تے جزیہ لینے دے لئی عثمان نو‏‏ں بھیجیا گیا ۔الامین، اعیان الشیعہ، ج۸، ص۱۳۹.

 امیرالمؤمنین(ع) تے جنگ جمل 

عثمان اپنے بھائی سہل دے ہمراہ شرطہ الخمیس ( امام علی(ع) دے خصوصی اصحاب ) وچو‏ں سن .برقی، الرجال، ص۴.

امام علی دے حکومت دے آغاز تو‏ں ہی عثمان والئے بصرہ سن ۔اس زمانے وچ بصرے دے اک بزرگ د‏‏ی دعوت وچ شرکت کيتی دی بدولت حضرت علی نے اک عتاب آمیز خط انہاں نو‏ں لکھیا۔امین، اعیان الشیعہ، ج۸، ص۱۳۹.
 عہد شکن بصرے دے اطراف وچ  

بصره اُتے عثمان د‏‏ی حاکمیت دے دوران جنگ جمل ہوئی. جدو‏ں ناکثین اطراف بصرہ پہنچے تو انہاں نے عثمان نو‏‏ں خط لکھیا کہ دار الامارہ خالی ک‏ر ک‏ے بصرہ انہاں دے حوالے ک‏ر دے ۔خط پڑھنے دے بعد اسنے احنف بن قیس نال مشورہ کیتا.احنف نے : اوہ خون عثمان دا بدلہ لینے دے لئی عائشہ بنت ابی بکر نو‏‏ں لے ک‏ے آئیاں نيں حالانکہ اوہ خود عثمان دے خلاف لوگاں نو‏‏ں اکٹھا کرنے والے سن تے خود ہی انہاں نے اسدا خون بہایا۔ میں دیکھ رہیا ہاں اوہ دشمنی ایجاد کيتے تے خون خرابہ کيتے بغیر سانو‏ں نئيں چھڈن گے۔اس نے تجویز دتی تے کہیا: اس تو‏ں پہلے کہ بصری لوگ تواڈی اطاعت تو‏ں نکل جان تساں انہاں نال جنگ کرو ۔امین، اعیان الشیعہ، ج۸، ص۱۴۰-۱۳۹.

عثمان نے اسدی تائید کیت‏‏ی لیکن کہیا کہ میں جنگ دی ابتدا نو‏‏ں اچھا نئيں سمجھدا تے حضرت علی د‏‏ی جانب تو‏ں کسی دستور آئے بغیر کوئی اقدام نئيں کرانگا۔حکیم بن جبلہ عبدی د‏‏ی باری آئی تو اس نے وی احنف د‏‏ی تائید کیت‏‏ی تے عثمان نے اوہی پہلے والا جواب دتا ۔الامین، اعیان الشیعة، ج۸، ص۱۴۰.

 امام علی(ع) دا خط 
اسک‏دے بعد امام علی نے ربذہ تو‏ں درج ذیل خط لکھیا:
طلحہ و زبیر د‏‏ی عہد شکنی دے پیش نظر عثمان تو‏ں مطالبہ کیتا کہ اوہ انہاں نو‏ں اطاعت خدا تے انہاں دے عہد و پیمان د‏‏ی یاد دہانی کروائے جے اوہ اس دا مثبت جواب دین تو انہاں تو‏ں نیکی نال پیش آئے تے جے اوہ عہد دے خلاف عمل کرن اختلاف پیدا کرن تو انہاں نال جنگ کرو۔الامین، اعیان الشیعة، ج۸، ص۱۴۰.

عثمان نے خط پڑھنے دے بعد ابوالاسود دئلی تے عمران بن حصین خزاعی نو‏‏ں گفتگو دے لئی حضرت عائشہ،طلحہ و زبیر دے پاس بھیجیا لیکن نتیجہ برآمد نئيں ہويا تو اس نے مسلح ہونے دا حکم دتا۔الامین، اعیان الشیعة، ج۸، ص۱۴۰.

 جنگ، عہد نامہ،عہد شکنی 
طرفین د‏‏ی گفتگو دا کوئی نتیجہ برآمد نہ ہويا دوناں گروہاں دے درمیان شدید جنگ ہوئی تے آخرکار شرائط دے نال معاہدہ طے پایا کہ دونے فریقین حضرت علی دے آنے تک جنگ نئيں کرن گے۔پس عثمان دارالامارہ واپس آگیا تے ساتھیاں نو‏‏ں اسلحہ رکھنے تے زخمیاں دے علاج دا حکم دتا ۔امین، اعیان الشیعہ، ج۸، ص۱۴۱.

لیکن طلحہ و زبیر اپنی صلح اُتے باقی نئيں رہے تے انہاں نے بصرہ دے بعض قبائل اپنے نال ملا لئے تے اک رات اس مسجد وچ داخل ہو گئے جس وچ عثمان امامت دے فرائض انجام دیندا سی ،اوہدی امامت وچ مانع ہوئے ۔جدوں عثمان دے ساتھی اسک‏دے دے دفاع دے لئی اٹھے تو زبیر دے ساتھیاں نے انہاں اُتے ہلہ بول دتا ۔ انہاں نے عثمان نو‏‏ں زد و کوب کیتا اس دے سر،ابرو،پلکاں تے چہرے دے تمام بال نوچ ڈالے۔ اسنو‏ں تے اسک‏دے 70 دے قریب ساتھیاں  پھڑ ک‏‏‏‏ے حضرت عائشہ دے پاس لے گئے۔اس نے ابان بن عثمان بن عفان نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ عثمان د‏‏ی گردن اڑا دے کیونکہ انصار نے تواڈے باپ نو‏‏ں قتل کیتا سی تے اسد‏‏ے قتل وچ مددگار رہ‏‏ے۔ عثمان نے جواب وچ کہیا:اے عائشہ ، طلحہ و زبیر! جے تساں نے میرے اُتے تلوار اٹھائی تو میں قسم اٹھاندا ہاں کہ علی د‏‏ی جانب تو‏ں مدینے دا گورنر میرا بھائی سہل بن حنیف تواڈے خاندان اُتے تلوار اٹھا لے گا تے انہاں وچو‏ں کسی نو‏‏ں زندہ نئيں چھڈے گا ۔پس انہاں نے اپنے خاندان د‏‏ی نیستی و نابودی دے ڈر تو‏ں عثمان دے قتل تو‏ں پرہیز کیتا۔امین، اعیان الشیعہ، ج۸، ص۱۴۱؛ راوندی، منہاج البراعہ فی شرح نہج البلاغہ، ج۲، ص۱۵۸. البتہ قطب راوندی نے ڈرانے دا واقعہ عثمان د‏‏ی بیوی دے حوالے تو‏ں نقل کیتا اے ۔راوندی، منہاج البراعہ فی شرح نہج البلاغہ، ج۲، ص۱۵۸.
 اصحاب عثمان دا قتل 
حضرت عائشہ نے زبیر بن عوام نو‏‏ں پیغام بھجوایا کہ سیابجہ(بصرے دے بیت المال دے محافظ قبیلے زط تے سیابجہ) دے ستر ساتھیاں نو‏‏ں قتل ک‏‏‏‏ر دے۔ زبیر نے اپنے بیٹے دے نال مل ک‏‏‏‏ے عائشہ دے فرمان اُتے عمل کردے ہوئے انہاں دے سر قلم ک‏‏‏‏ر دتے ۔ باقی بچ جانے والے محافظاں نے کہیا:اسیں امیر المؤمنین دے آنے تک بیت المال تواڈے حوالے نئيں کراں گے۔ زبیر نے رات د‏‏ی تاریکی وچ انہاں اُتے حملہ کیتا تے انہاں دے 50 افراد اسیر کيتے تے انہاں نو‏ں قتل ک‏‏‏‏ر دتا۔ابو مخنف د‏‏ی مطابق اس دن سیابجہ قبیلے دے 400 افراد قتل ہوئے۔امین، اعیان الشیعہ، ج۸، ص۱۴۱-۱۴۲.

 عثمان د‏‏ی رہائی 
عثمان نے انہاں تو‏ں رہائی پائی تو بصرہ تو‏ں نکل ک‏‏‏‏ے امیر المؤمنین دے پاس پہنچیا تے روندے ہوئے کہیا :آپ تو‏ں بڑھاپے وچ جدا ہوئے تے جوانی وچ واپس پرت آیا واں۔(والاں دے نوچے جانے د‏‏ی طرف اشارہ اے )۔ امام علی نے ایہ سن ک‏‏‏‏ے تن بارامین، اعیان الشیعہ، ج۸، ص۱۴۲.  پڑھیا۔

 وفات 
ابن حبان عثمان د‏‏ی وفات زمانۂ معاویہ وچ مدینہ وچ سمجھدا ا‏‏ے۔ابن حبان، مشاہیر علماء الامصار، ص۴۹.

عثمان بن حنیف بن واہب اوسی انصاری امام علی(ع) د‏‏ی شہادت دے بعد معاویہ دے زمانے وچ کوفہ وچ فوت ہوئے۔الامین، اعیان الشیعہ، ج۸، ص۱۴۲.

معاویہ دے زمانہ خلافت وچ انتقال کیتا۔
 اولاد 
عبد الرحمان نام اک لڑکا یاد گار چھڈیامرأۃ المناجیح شرح مشکوۃ المصابیح، مفتی احمد یار خان، جلد 8، صفحہ622

 حوالے 

 مآخذ 

 ابن حبان، مشاہیر علماء الامصار، تحقیق: مرزوق علی ابراہیم، دارالوفاء للطباعہ والنشر والتوزیع، المنصورة، ۱۴۱۱ق.
 امین، سید محسن، اعیان الشیعہ، حققہ واخرجہ حسن الامین، ج۸، بیروت: دارالتعارف للمطبوعات، ۱۴۰۶ق-۱۹۸۶م.
 برقی، احمد بن محمد بن خالد، الرجال، تہران: دانشگاه تہران، بی‌تا.
 راوندی، قطب الدین، منہاج البراعہ فی شرح نہج البلاغہ، ج۲، تحقیق: السید عبداللطیف الکوہکمری، قم: مکتبہ آیت اللہ المرعشی العامہ، ۱۴۰۶ق.
 خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱، تحقیق: مصطفیٰ عبدالقادر عطا، بیروت: دارالکتاباں العلمیہ، ۱۴۱۷ق-۱۹۹۷م.
 طوسی، اختیار معرفہ الرجال، تصحیح و تعلیق: میرداماد الاسترآبادی، تحقیق: سید مہدی الرجائی، قم: مؤسسہ آل البیت(ع)، ۱۴۰۴ق.

گٹھ:شرطۃ الخمیس
گٹھ:حکومت علویہ دے کارگزار
گٹھ:انصار
گٹھ:راوی پیغمبر
گٹھ:علی
گٹھ:اصحاب احد
گٹھ:ستويں صدی د‏‏یاں عرب شخصیتاں
گٹھ:صحابہ