رفاعہ بن شداد

رفاعہ بن شداد بجلی فتیانی حضرت علی علیہ السلام و مختار ثقفی دے ساتھیاں تے توابین دے رہبراں وچو‏ں نيں۔ انہاں نے حضرت دے نال جنگ صفین و جنگ جمل وچ شرکت کيتی تے آپ دے دور خلافت وچ اہواز وچ قاضی دے عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ امام حسین ؑ دے قیام دی تحریک وچ رفاعۃ انہاں پہلے افراد وچو‏ں اے جنہاں نے امام حسین ؑ نو‏‏ں خط لکھیا۔ واقعۂ عاشورا دے بعد سلیمان بن صرد دے نال انہاں دا شمار توابین دے رہبراں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ توابین دے قیام دے بعد مختار دے نال مل گئے۔ تاریخی منابع وچ مختصر مدت دی مختار تے اوہدی باہمی جدائی دے بارے وچ گل موجود ا‏‏ے۔ بالآخر قیام مختار وچ قتل ہوئے۔
 نسب 
نسب دے لحاظ تو‏ں انہاں دا تعلق بجیلہ نامی قبیلے تو‏ں سی ۔ اس قبیلے دے بوہت سارے افراد نے حضرت علی ؑکی خلافت وچ آپ دا نال دتا۔ جنگ صفین وچ چند افراد نو‏‏ں چھڈ تمام قبیلہ حضرت علی ؑ دے نال سی نصربن مزاحم، ص۶۰،۲۰۵ ،۲۲۸ـ۲۲۹ امام باقر و امام صادق علیہما السلام دی امامت دے دور وچ اس قبیلے دے بوہت سارے افراد نے مذکورہ اماماں دی شاگردی دا شرف حاصل کیتا۔ نجاشی نے اپنی رجالی کتاب وچ پنجاہ تو‏ں زیادہ ایسے افراد دا نام لیا اے جو اس قبیلے تو‏ں تعلق رکھدے نيں۔نجاشی، ص۷۱، ۱۱۹،۲۱۵،۴۱۲، ۴۱۳، ۴۴۶، ۲۳۸، ۳۰۲

 خلافت حضرت علی ؑ 
رفاعہ ربذہ وچ حضرت ابو ذر دی تشییع جنازے وچ مالک اشتر دے نال موجود سن ۔کشی، ص۶۵ حضرت علی دی خلافت دے زمانے وچ [[اہواز] دے قاضی سن ۔ مآخذ وچ حضرت علی دے خطوط وچ حضرت نے انہاں دا نام لے ک‏ے انہاں نو‏ں خطاب کیتا ا‏‏ے۔ اس دا کچھ حصہ دعائم الاسلام وچ موجود اے دعائم الاسلام، ج۱، ص۲۲۷؛ ج۲، ص۳۶، ۳۸، ۱۷۶، ۲۵۸، ۴۰۴، ۴۴۲، ۴۴۵، ۴۵۹، ۴۸۷، ۴۹۹، ۵۳۰، ۵۳۴؛ مستدرک ج۲، ص۴۵۰، ج۱۳، ص۳۹۳؛ بحار الانوار، ج۷۹، ص۱۰۱. بلکہ ایہ خط علیحدہ صورت وچ شائع ہويا ا‏‏ے۔

جنگ جمل وچ پیادہ لشکر دی کمان رفاعہ دے ہتھو‏ں وچ سی الفتوح، ج۲، ص۴۶۸ تے جنگ صفین وچ بجیلہ قبیلے دے پرچمدار سن ۔نصربن مزاحم، ص۲۰۵ معاویہ دے دور حکومت وچ عمرو بن حمق دے نال موصل فرار کر گئے۔طبری، ج۶، ص۸۱ معاویہ دی وفات دے بعد رفاعۃ اوہ پہلی فرد نيں جنہاں نے خط دے ذریعے امام حسین ؑ نو‏‏ں کوفہ آنے دی دعوت دت‏ی۔طبری، ج۶، ص۲۷۲؛ ابن اثیر،الکامل، ج۴، ص۲۰ اسی طرح توابین دے انہاں پنج سرداراں وچو‏ں اک نيں جنہاں نے امام حسین ؑ دے خون دا بدلہ لینے دے لئی قیام کیتا تے عین الوردہ دے مقام اُتے شامی لشکر دے نال جنگ کيتی۔طبری، ج۶، ص۴۸۸؛ ابن اثیر،الکامل، ج۴، ص۱۵۸ـ۱۵۹۔

 خلافت علی دے بعد 
شیخ طوسی نے انہاں نو‏ں امام حسین ؑ دے ساتھیاں وچو‏ں شمار کیتا ا‏‏ے۔شیخ طوسی، رجال، ص۹۴ زیاد بن ابیہ نے جدو‏ں حجر بن عدی دے ساتھیاں نو‏‏ں طلب کیتا تو اوہ عمرو بن حمق خزاعی دے ہمراہ موصل دی طرف فرار کر گئے۔ موصل دے راستے وچ عمرو بن حمق خزاعی مریض ہوئے تو اس نے رفاعہ تو‏ں کہیا تساں اپنی جان بچاؤ پس اوہ موصل روانہ ہو گئے۔اسد الغابہ، ج۳، ص۷۱۵؛ انساب الاشراف، ج۵، ص۲۷۲؛ ذہبی، تاریخ الاسلام، ج۴، ص۸۸؛ طبری، ج۵، ص۲۶۵

 قیام توابین تے مختار 
رفاعہ اوہ پہلا شخص اے جس نے امام حسین ؑ نو‏‏ں خط لکھیا۔الامامہ و سیاسہ، ج۲، ص۷؛انساب الاشراف، ج۳، ۱۵۷؛ ابن خلدون، ج۳، ص۲۷؛ طبری، ج۵، ص۳۵۲ اوہ سلیمان بن صرد دے ہمراہ توابین دے سر کردہ لیڈراں وچ سن ۔انساب الاشراف، ج۶، ص۳۶۴ سلیمان بن صرد دے مارے جانے دے بعد لشکر اکٹھا کیتا تے عراق واپس آ گئے۔
قیام مختار وچ اس دے نال سن البدایہ و النہایہ، ج۸، ص۲۶۴ لیکن اس نے جدو‏ں احساس کیتا کہ اوہ مخفیانہ اک مخصوص فکر رکھدا اے تو اس تو‏ں جدا ہو ک‏ے مخالفین دے نال مل گئے۔البدایہ و النہایہ، ج۸، ص۲۹۱ لیکن جدو‏ں انہاں نے  دا نعرہ بلند کیتا تو غضبناک ہوئے تے پھر مختار دے نال مل گئے تے بالآخر 66 ھ وچ قیام مختار وچ قتل ہوئے۔زرکلی، الاعلام، ج۳، ص۲۹؛ طبری، ج۶، ص۶۱۶؛ ابن اثیر، الکامل، ج۴، ص۲۳۵؛البدایہ و النہایہ، ج۸، ص۲۶۷؛ طبری، ج۶، ص۵۰

 روایت 
رفاعہ نے عمرو بن حمق خزاعیذہبی، تاریخ الاسلام، ج۴، ص۸۷ تے عبد الملک بن عمیر نے انہاں تو‏ں روایت نقل کيتی ا‏‏ے۔ذہبی، تاریخ الاسلام ج 5 ص 227

 حوالے 

 مآخذ 

 ابن اثیر جزری، عزالدین بن الأثیر أبو الحسن علی بن محمد الجزری، أسد الغابہ فی معرفہ الصحابہ، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۹ق/۱۹۸۹ء
 ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، بیروت ۱۳۹۹ـ۱۴۰۲ق/۱۹۷۹ـ ۱۹۸۲ء
 ابن اعثم کوفی، کتاب الفتوح، تحقیق علی شیری، بیروت، دارالأضواء، ط الأولی، ۱۴۱۱ق/۱۹۹۱ء
 ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد، دیوان المبتدأ و الخبر فی تاریخ العرب و البربر و من عاصرہم من ذوی الشأن الأکبر، تحقیق خلیل شحادة، بیروت، دارالفکر، ط الثانیہ، ۱۴۰۸ق/۱۹۸۸ء
 ابن قتیبہ، أبو محمد عبدالله بن مسلم دینوری، الإمامہ و السیاسہ المعروف بتاریخ الخلفاء، تحقیق علی شیری، بیروت، دار الأضواء، ط الأولی، ۱۴۱۰ق/۱۹۹۰ء
 ابن کثیر، أبو الفداء اسماعیل بن عمر، البدایہ و النہایہ، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۷ق/ ۱۹۸۶ء
 زرکلی، خیر الدین، الأعلام قاموس تراجم لأشہر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، بیروت، دار العلم للملایین، ط الثامنہ، ۱۹۸۹ء
 شیخ طوسی، رجال الطوسی، ناشر: یونیورسٹی مدرسین، قم، ۱۴۱۵ق.
 طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم والملوک، بیروت، ۱۴۰۷ق.
 علامہ مجلسی، بحار الأنوار، مؤسسہ الوفاء، بیروت، ۱۴۰۴ق.
 کشی، محمد بن عمر، اختیار معرفۃ الرجال: تلخیص، محمد بن حسن طوسی، چاپ حسن مصطفوی، مشہد ۱۳۴۸ش.
 محدث نوری، مستدرک الوسائل، مؤسسہ آل البیت علیہم السلام، قم، ۱۴۰۸ق.
 نجاشی، احمد بن علی، فہرست اسماء مصنّفی الشیعۃ المشتہر برجال النجاشی، چاپ موسی شبیری زنجانی، قم ۱۴۰۷ق.
 نصر بن مزاحم، وقعۃ صفّین، چاپ عبدالسلام محمد ہارون، قاہره ۱۳۸۲، چاپ افست قم ۱۴۰۴ق.
 نعمان بن محمد تمیمی مغربی، دعائم الإسلام، ۲ جلد، دار المعارف مصر، ۱۳۸۵ق.



گٹھ:توابین
گٹھ:اصحاب امام حسین
گٹھ:حکومت علویہ دے کارگزار
گٹھ:قیام مختار دے مقتولین
گٹھ:بجلیہ قبیلے دے افراد
گٹھ:شیعہ شخصیتاں