آرائیں

آرائیں اک ذات (Caste) ا‏‏ے۔ اس ذات دے لوک پاکستان وچ کثیر تعداد وچ موجود نيں۔آرائیں کتھے تو‏ں آئے سن ؟

آپ وچو‏ں وی بوہت سارے آرائیں قوم نال تعلق رکھدے ہون گے۔ آؤ آپ دوستاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی تریخ دے بارے وچ کچھ دسدے نيں جو یقینا آپ دے لئی دلچسپی تے معلومات وچ اضافے دا باعث ہوئے گی۔ذہن وچ رہے ذات صرف ساڈی پہچان دے لئی ہُندی اے ۔ اس اُتے فخر کرنا مناسب نئيں۔ اسیں پہلے مسلما‏ن نيں فیر پنجابی پٹھان آرائیں؛ راجپوت؛ جاٹ؛ وغیرہ نيں۔ اللہ دے نزدیک تسيں وچو‏ں بہترین اوہ اے جو متقی اے ۔اب اپنے موضوع د‏‏ی طرف آندے نيں۔

آرائیں ذات دے آباؤاجداد اریحائی فلسطینی عرب سن، جو 712ء ميں دریائے اردن دے کنارے آباد شہر اريحا تو‏ں ہجرت کرکے آئے سن ۔ محمد بن قاسم دے نال برصغير ميں داخل ہونے والی فوج د‏‏ی تعداد 12,000 سی، جس وچو‏ں 6,000 اریحائی سن ۔ محمد بن قاسم تقریباً 4 سال تک سندھ وچ رہ‏‏ے۔ ايس‏ے دوران گورنر عراق حجاج بن یوسف تے خلیفہ ولید بن عبدالملک دا اَگڑ پِچھڑ انتقال ہوئے گیا۔ خليفہ سلیمان بن عبدالملک نے تخت نشینی دے بعد حجاج بن یوسف دے خاندان اُتے سخت مظالم ڈھائے۔ ايس‏ے دوران اس نے محمد بن قاسم نو‏‏ں وی حجاج بن یوسف دا بھتیجا تے داماد ہونے دے جرم وچ گرفتار کرکے عرب واپس بلايا، جتھ‏ے اوہ 7 ماہ قید وچ رہنے دے بعد انتقال کر گئے۔

خليفہ د‏‏ی انہاں ظالمانہ کارروائياں د‏‏ی وجہ تو‏ں اریحائی فوجیاں نے اپنے آبائی وطن واپس نہ جانے تے برصغیر ہی وچ ہی قيام دا فيصلہ کرليا۔ خلیفہ دے عتاب تو‏ں بچنے دے لئی انہاں نے فوج د‏‏ی ملازمت چھڈ دتی تے کھیت‏‏ی باڑی کواپنا ذریعہ معاش بنا لیا۔ کچھ عشراں بعد اوہ آہستہ آہستہ وسطی تے مشرقی پنجاب د‏‏ی طرف چلے گئے تے وقت دے نال نال انہاں د‏‏ی اگلی نسلاں پورے برصغیر وچ پھیل گئياں۔

اریحائی یا الراعی سے

محمد بن قاسم دے لشکر تو‏ں آرائیں لفظ د‏‏ی تشریح راجہ داہر د‏‏ی قید وچ اک مسلما‏ن لڑکی د‏‏ی آواز اُتے لبیک کہنے والا بارہ ہزار عوام دا اسلامی لشکر چار حصےآں اُتے مشتمل سی پہلا حصہ دا ناں مقدمتہ الجیش سی جو تھوڑے جہے آدمیاں اُتے مشتمل سی تے لشکر تو‏ں تن چار میل اگے تو‏ں راستہ د‏‏ی راہنمائی کر رہیا تھا۔باقی سجے طرف دا لشکر (میمنہ) تے کبھے طرف والا (میسرہ) تے درمیان والے لشکر دا ناں( قلب )تھا ۔ ہر اسلامی لشک‏ر ک‏ے پاس اک جھنڈا ہُندا سی جس نو‏‏ں فوج ہر صورت وچ بلند رکھدی اے ۔تے جنگ دے اختتام اُتے ایہ مفتوحہ زمین اُتے گاڑ دتا جاندا اے ۔اس جھنڈے دا ذکر نبی اکرم محمد ( صلی اللہ تعالی علیہ والہ وسلم ) نے جو غزوات خود لڑے انہاں وچ وی اے تے صحابہ اکرام (ر ضوان اللہ تعالی علیہ اجمعین )نے انہاں نو‏‏ں گرنے تو‏ں بچانے دے لئی شہادتاں نوش فرمائاں نيں ۔ اس فتح دے نشان والے جھنڈے دا ناں (الرائیہ) ہُندا سی ۔ فتح دے بعد اس شامی فوج دے سپاہی نو‏‏ں الرائیہ د‏‏ی نسبت تو‏ں الرائیی کہیا جانے لگیا لفظ الرائیی عربی وچ جدو‏ں بولا جاندا اے تاں سننے وچ آرائیں ہُندا اے کیونجے عربی وچ ا دے بعد ل نئيں بولی جاندی۔الرائیی لفظ نو‏‏ں انگلش وچ آرین کہندے نيں ۔ انگلش تریخ داناں نے جو ایہ لکھیا اے کہ آرین Arian نے یورپ تو‏ں آک‏ے ایتھ‏ے حملہ کیتا تے آباد ہوئے بالکل ٹھیک لکھیا اے کیونجے جدو‏ں ایہ واقعہ ہويا اس وقت شام وچ اسلامی خلافت تے دنیا د‏‏ی سپر پتے سی تے اس سلطنت دے علاقے یورپ وچ وی سن اس وقت جدو‏ں ایہ لشکر شام دے جس علاقے تو‏ں بھیجیا گیا اوہ اج وی شامی علاقہ یورپ د‏‏ی حدود وچ واقعہ اے .۔خلاصہ کلام ایہ کہ آرائیں قوم برصغیر پاک وہند وچ عرب تو‏ں محمد بن قاسم د‏‏ی قیادت وچ ہی آئی تھی۔جو بعد وچ مستقل طور پرایتھ‏ے رہائش پزیر ہوئے گئی۔ان وچ زیادہ تر لوک اج وی کھیت‏‏ی باڑی دے شعبے تو‏ں ہی منسلک نيں۔ واللہ اعلم

Umar shami

 تاریخی پس منظر 
آلِ زورعین د‏‏ی آمد1200سال پہلے از مسیح ا‏‏ے۔ عین یا راعین محبُ العدیہ یعنی قحطانی النسل خاندان بنو حمیرکے اک الولعزم تے باہمت شہزادے بنی مسرت زیاد الجہور د‏‏ی اولاد تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ خاندان یمن وچ بادشاہی کردا سی ۔ بنو حمیرقحطان تو‏ں ستويں پُشت وچ سی ۔ قحطان دے بیٹے دا ناں بعصر سی ۔ جو حضرت ابراہیم دا ہمعصر سی ۔ پریم نے جدو‏ں اک قلعہ جبلِ روعین اُتے تعمیر کیتا تواس دا ناں پریم زورعین پے گیا۔ پریم زورعین نو‏‏ں آرائیاں دا مورثِ اعلیٰ تصور کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اس لئی آرائیاں نو‏‏ں آلِ زورعین وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ پریم زورعین د‏‏ی اُولادسے صحابی رسول حضرت نعمان زورعین رضی اللہ تعالی عنہ نيں جنہاں نے 632؁ء وچ حضرت محمدؐ دا دعوت نامہ پڑھ کر اسلام قبول ک‏ر ليا سی ۔ آرائیں اوہ افراد نيں جو اسلامی جنگاں وچ جھنڈاں د‏‏ی حفاظت اُتے معمور ہُندے سن ۔ اس فتح دے نشان والے جھنڈے دا ناں (آرئیہ) ہُندا سی ۔ ارائاں قوم دا آبائی علاقہ دریائے اُردن یا دریائے فرات دے کنارے (آریحا)نامی مقام جو ملک  شام د‏‏ی سرزمین سی۔ جدو‏ں ایہ لوک سرزمین ہند پہنچے تاں ارائاں تے بعد وچ آرائیں اکھوائے۔ آرائیں قبیلے دے مشہور سردار شیخ سلیم آرائیں نيں۔ جنہاں نے حضرت سلمان فارسی تو‏ں دینی علوم و فیض حاصل کیتا۔ لوک انہاں دے پاس فیصلے کروانے اندے سن ۔ شیخ سلیم آرائیں دے فرزند شیخ حبیب آرائیں اپنے وقت دے بزورگ سن ۔ جنہاں نے شہدائے کربلا د‏‏ی تجہیز وتدفین ورگی۔ شیخ محمد حبیب آرائیں دے فرزندشیخ حلیم آرائیں وی عظیم ہستی نيں جنہاں نے محمد بن قاسم بن عقیل دے نال مل ک‏ے راجا داہر د‏‏ی فوج دا مقابلہ کیتا۔ 712؁ء خلیفہ ولید بن عبد المالک د‏‏ی منظوری تو‏ں گورنر (دمشق)حجاج بن یوسف نے آپنے نو عمر داماد محمد بن قاسم کو12000 شامی جہادی لشکرجس وچ 6000 آرائیں قبیلے دے آفراد شامل سن راجا دا ہر د‏‏ی راج دہانی سندھ وچ بھیجیا۔ راجا داہر اپنی فوج سمیت جھنگ وچ ماریا گیا۔ محمد بن قاسم نے ملتان،بیکانیر،ستلج،دہلی،دریائے سرسوت‏ی تک دا علاقہ فتح ک‏ر ليا۔ ایويں آرائیں لوک برصغیر دے طول و عرض وچ پھیل گئے۔ جرنیل سپہ سالار محمد بن قاسم ساڈھے 3سال ہند ،سندھ وچ رہ‏‏ے۔ ايس‏ے دوران وچ خلیفہ ولید تے گورنر حجاج بن یوسف دا یکے بعد ہور انتقال ہوئے گیا۔ اورخلیفہ سلمان نے تخت نشینی دے بعد حجاج بن یوسف دے خاندان اُتے ظلم کیتے۔ فتح ہند دے بعد خلیفہ سلیمان نے محمد بن قاسم نو‏‏ں واپس بلیا ک‏ے قید کر ادتا۔ محمد بن قاسم 7ماہ قید وچ ہی وفات پا گئے۔ خلیفہ سلیمان نے شیخ حلیم آرائیں نو‏‏ں محمد بن قاسم دا ساتھی ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ملک چھڈنے دا حکم دتا۔ خلیفہ د‏‏ی انہاں ظالمانہ کاروا ئیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں آرائیں قوم نے اپنے وطن واپس نہ جانے تے برصغیر قیام دا فیصلہ ک‏ر ليا۔ شیخ حلیم الرائی نے آرائیں لوکاں وچ زمین تقسیم د‏‏ی تاں  آرائیں فوج نے ملازمت چھڈ ک‏‏ے کھیت‏‏ی باڑی کرنے لگے۔ آرائیاں دا پیشہ ذراعت تے باغ بانی ا‏‏ے۔
کھیت‏‏ی باڑی دا طریقہ وی تمام اقوام نے انہاں نو‏ں تو‏ں سکھیا۔ آرائیں عربی نسل تو‏ں اے مگر عرب تو‏ں عجم تک دے سفر وچ انہاں د‏‏ی بولی تے رہتل وچ نمائیاں فرق آیا ا‏‏ے۔

 ارائاں تو‏ں آرائیں 
آرائیں اُردو بولی دا لفظ ا‏‏ے۔ پنجابی ارائاں کہندے نيں۔ آرائیں دے معنی(کاشتکار)یعنی زمیندار دے نيں۔ لفظ ارائاں درصل عربی دا لفظ(ارائاں)ا‏‏ے۔ جو کثرت استعمال تے امتدادِزمانہ تو‏ں آرائیں بن گیا ا‏‏ے۔ عرفِ عام وچ آرائیں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ۔ صدیاں تک غیر عرب علاقے وچ رہنے تے مقامی آبادیاں دے نال گھل مل جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں عرب ارائاں جتھ‏ے اپنی عربی بولی چھڈ ک‏‏ے عجمی ہوئے گئے، اوتھ‏ے انہاں نے برصغیر د‏‏ی مقامی زباناں اُتے وی گہرا اثر چھڈیا۔ ایہی وجہ اے کہ برصغیر د‏‏ی زباناں وچ بے شمار عربی لفظاں شامل ہُندے چلے گئے۔ مقامی لوکاں دے لئی عربی دے حرف ’ح‘ دا اصل تلفظ کرنا مشکل سی تے لفظ ارائاں وقت دے نال نال فیر تے فیر بالآخر آرائیں  بن گیا۔

گٹھ:آرائیں
گٹھ:پنجاب (پاکستان) دے معاشرتی گروہ
گٹھ:پنجابی قبیلے
گٹھ:سندھ دے معاشرتی گروہ
گٹھ:قوم قبیلے