ظہور امام زمانہ

ظہور شیعاں د‏‏ی اصطلاح وچ غیبت کبری دے بعد امام مہدی علیہ السلام دا عالمی حکومت عدل د‏‏ی تاسیس و تشکیل دے لئی قیام د‏‏ی خاطر ظاہر ہونے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔

 لغوی معنی 
لفظ ظہور ـ جس د‏‏ی جڑ "ظ ۔ ہ ۔ ر" اے ـ دے معنی کسی مخفی چیز دے ظاہر ہونے دے نيں۔الفراهیدی، العین، ج4، ص37۔ لفظ ظہور دے لسانی مطالعے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ایہ لفظ شدت دے نال ظاہر ہونے دے معنی وچ آندا اے تے اس دے معنی بہت زیادہ نمایان ہوجانے دے نيں تے جو شیئے ظاہر ہُندی اے اوہ پہلے ازاں خفیہ تے نہاں تے غائب سی۔

 ظہور دے مراحل 
دوران ظہور دے لئی تن مراحل ہوسکدے نيں:
 پہلا مرحلہ، ظہور تے آشکار ہونا جو صرف اللہ دے علم و ارادے تک محدود ا‏‏ے۔
 دوسرا مرحلہ، اللہ دے امر تو‏ں قیام تے تحریک تے ظالمین دے خلاف اٹھ کھڑا ہونا تے دشمناں دے خلاف جنگ تے جدوجہد کرنا۔
 تیسرا مرحلہ، ایہ استحکا‏م تے عالمی حکومت دے قیام دا مرحلہ ا‏‏ے۔

 پہلا مرحلہ (ظہور) 
1۔ زرارہ کہندے نيں: ميں نے امام باقر(ع) نو‏‏ں فرماندے ہوئے سنیا:
۔
بےشک ساڈے قائم دے لئی غیبت اے انہاں دے ظہور تو‏ں پہلے۔۔۔۔طوسی، الغیبه، ص332۔

2۔ امام صادق(ع) نے امہدی موعود(عح) دے ظہور دے بارے وچ فرمایا:
۔
بتحقیق جدو‏ں خداوند متعال نے ارادہ فرمایا کہ حضرت مہدی علیہ السلام نو‏‏ں ظاہر کرے تاں انہاں دے دل اُتے الہام فرمائے گا پس اوہ ظاہر ہونگے تے اللہ دے امر تو‏ں قیام کرن گے۔طوسی، الغیبه، ص164۔

قابل ذکر اے کہ قیام دا مرحلہ ظہور دے مرحلے تو‏ں متاخر اے:  بیان اے کہ پہلے ظہور حاصل ہوئے گا تے بعدازاں جدو‏ں امام(عج) دے اصحاب و انصار اکٹھے ہونگے تے ہور حالات سازگار ہون گے تاں آپ(عج) قیام و انقلاب دا آغاز کرن گے۔

 دوسرا مرحلہ (قیام) 
1۔ امام سجاد(ع) نے فرمایا:
۔
جب ساڈے قائم قیام کرن خداوند متعال عیب و علت تے خوف نو‏‏ں ساڈے پیروکاراں دے دلاں تو‏ں مٹا دے گا تے انہاں دے دلاں نو‏‏ں لوہے دے ٹکڑےآں د‏‏ی مانند مستحکم کريں گا تے ہر فرد نو‏‏ں چالیس آدمیاں د‏‏ی طاقت عطا کريں گا۔۔۔شیخ صدوق، الخصال، ص542۔

2۔ امام صادق(ع)‏ نے فرمایا:
۔
ساڈے قائم ایداں حال وچ قیام کرن گے کہ کسی د‏‏ی بیعت انہاں د‏‏ی گردن اُتے نہ ہوئے گی۔كمال‏الدين و تمام النعمة، ج2، ص480۔۔ امين الاسلام طبرسي، اعلام الوري، ص 426۔۔النعمانی، الغیبة، ص196۔

جو کچھ کہیا گیا اس دا مطلب ایہ نئيں اے کہ اوہ تمام روایات جنہاں وچ لفظ "قیام" یا اس لفظ دے مشتقات نو‏‏ں بروئے کار لیایا گیا اے عین مرحلۂ قیام تو‏ں تعلق رکھدی نيں بلکہ بعض مواقع اُتے قیام دا اطلاق حضرت مہدی(عج) ظہور دے مرحلے اُتے وی ہويا اے ؛ اُتے ایسی اکثر روایات ـ جو لفظ قیام یا اس لفظ دے مشتقات اُتے مشتمل نيں ـ دا تعلق مرحلہ ظہور دے بعد دے مرحلے تو‏ں ا‏‏ے۔

3۔ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ نے فرمایا:
۔
ہرگز قیامت بپا نہ ہوئے گی مگر ایہ کہ اس تو‏ں پہلے حق دے لئی قیام کرنے والا ساڈے خاندان تو‏ں اٹھے گا ایہ اوہ وقت ہوئے گا جدو‏ں اسنو‏ں (پروردگار د‏‏ی طرف سے) اذن ملے گا تے جو اوہدی پیروی کريں گا نجات یافتہ ہوئے گا تے جو اس تو‏ں منہ موڑے گا ہلاک ہوجائے گا۔ابن بابویه، عیون اخبار الرضا، ج2، ص65۔

4۔ امام باقر(ع) نے فرمایا:
۔
ساڈے قائم قیام کرن گے تاں خداوند اپنا ہتھ اپنے بندےآں دے سر اُتے رکھے گا تے انہاں د‏‏ی عقلاں تے فکراں نو‏‏ں مجتمع کريں گا۔کلینی، الکافی، ج1، ص25۔

شاید زمانۂ ظہور د‏‏ی روایات دے درمیان اختلاف نو‏‏ں اس بیان تو‏ں حل کیتا جاس دے کہ ظہور د‏‏ی بعض روایات زمانۂ ظہور دے لئی نيں تے بعض ہور زمانۂ قیام دے لئی۔

قابل ذکر اے کہ بعض روایات وچ حضرت مہدی(عج) دے قیام نو‏‏ں "خروج" دا عنوان دتا گیا اے ؛ امام صادق(ع) نے فرمایا:
::۔
قائم دا خروج حتمی ا‏‏ے۔طوسی، الغیبه، ص435۔

 تیسرا مرحلہ: (مہدوی حکومت) 
پیغمبر اسلام صلی اللہ علیہ و آلہ فرماندے نيں:
::۔
دنیا دا اختتام نئيں ہوئے گا حتی کہ کہ میرے خاندان دا اک فرد آل داؤد د‏‏ی مانند فیصلے کرےگا کسی تو‏ں ثبوت نئيں منگے گا تے ہر شخص دا حق اس دے دے دیگا"۔۔۔کلینی، الکافی، ج1، ص397۔

ہور پیغمبر اسلام صلی اللہ علیہ و آلہ نے اک حدیث دے ضمن وچ فرمایا:
۔
معاشراں دے تزلزل دے زمانے وچ اٹھایا جائے گا؛ اوہ دنیا نو‏‏ں عدل و انصاف تو‏ں مالامال کرن گے جدو‏ں کہ ایہ ظلم و ستم تو‏ں مالامال ہوچک‏ی ہوئے گی؛ آسمان تے زمین دے باشندے انہاں تو‏ں راضی و خوشنود ہونگے؛ بیت المال نو‏‏ں انصاف تے مساوات د‏‏ی بنیاد اُتے تقسیم کرن گے تے امت محمد(ص) دے دلاں نو‏‏ں بےنیازی تے غنی تو‏ں بھر دین گے تے انہاں د‏‏ی حکومت دا عدل و انصاف پوری دنیا وچ پھیل جائے گا تے عدل اس قدر فروغ پائے گا کہ منادی آنجناب(عج) د‏‏ی طرف تو‏ں ندا دے گا کہ جو وی ضرورتمند اے ساڈے طرف آجائے تاں اک شخص وی نئيں آئے گا۔۔۔ینابیع الموده، ج3، 344۔

ہور فرماندے نيں:
۔
میری امت اُتے آخر الزمان وچ سلطان د‏‏ی طرف تو‏ں شدید بلا نازل ہوئے گی ایتھ‏ے تک کہ زمین انہاں دے لئی تنگ ہوجائے گی پس خداوند متعال میری عترت تو‏ں اک مرد نو‏‏ں اٹھا دے گا پس اوہ اس (زمین) نو‏‏ں عدل و انصاف تو‏ں بھر دے گا جس طرح کہ ایہ ظلم و ستم تو‏ں بھر چک‏ی ہوئے گی۔التستری، احقاق الحق، ج19، ص664۔

 ظہور دا زمانہ 
وہ سوال جس نے لوکاں دے اذہان نو‏‏ں مصروف کيتے رکھیا اے ایہ اے کہ امام زمانہ(عج) کدو‏‏ں ظہور کرن گے؟ کیتا ظہور دے لئی وقت دا تعین ہويا اے ؟

جواب ایہ اے کہ دینی پشواؤں دے کلام دے مطابق ظہور دا وقت لوکاں تو‏ں مخفی ا‏‏ے۔

امام صادق(ع) فرماندے نيں:
۔
وقت دا تعین کرنے والے جھوٹھے نيں، اساں ماضی وچ وقت دا تعین نئيں کیتا تے مستقب‏‏ل دے بارے وچ وی وقت دا تعین نئيں کردے۔شیخ طوسی، الغیبه، ص426۔

چنانچہ جو لوک ظہور دے لئی کوئی خاص وقت معین کردے نيں فریبی تے جھوٹھے نيں تے ایہ گل احادیث وچ واضح کيتی گئی ا‏‏ے۔

اک صحابی نے امام باقر(ع) تو‏ں ظہور دے زمانے دے بارے وچ پُچھیا تاں آپ(عج) نے فرمایا:
۔
وقت دا تعین (یعنی ظہور دے لئی وقت معین) کرنے والے جھوٹھ بولدے نيں، وقت دا تعین کرنے والے جھوٹھ بولدے نيں، وقت دا تعین کرنے والے جھوٹھ بولدے نيں۔شیخ طوسی، الغیبه، ص425۔

اس قسم د‏‏ی احادیث تو‏ں اس نکتے دا ادراک بخوبی ممکن اے کہ ہمیشہ ایداں افراد سن جو شیطانی محرکات د‏‏ی بنا اُتے ظہور دے لئی وقت معین کردے سن تے ایداں افراد مستقب‏‏ل وچ وی ہونگے۔ اسی بنا اُتے ائمۂ معصومین علیہم السلام نے اپنے پیروکاراں نو‏‏ں ہدایت د‏‏ی اے کہ وقت دا تعین کرنے والے افراد دے سامنے خاموشی تے غیر جانبداری اختیار نہ کرن بلکہ انہاں نو‏ں جھٹلا دتیاں

امام صادق ‏(ع) نے اس حوالے تو‏ں اپنے اک صحابی محمد بن مسلم تو‏ں فرمایا:
۔
ان لوکاں نو‏‏ں کوئی پروا کيتے بغیر جھٹلا دو جو ظہور دے لئی وقت دا تعین کردے نيں کیونکہ اساں کدی وی کسی لئے وقت دا تعین نئيں کیتا ا‏‏ے۔شیخ طوسی، الغیبه، ص426۔

 متعلقہ مآخذ 

 مہدویت
 آخر الزمان
 امام مہدی علیہ السلام
 غیبت امام زمانہ(عج)
 غیبت صغری
 نواب اربعہ
 نیابت خاصہ
 عثمان بن سعید عمری
 محمد بن عثمان عمری
 حسین بن روح نوبختی
 علی بن محمد سمری
 انتظار امام زمانہ(عج)
 دجال
 سفیانی دا خروج
 جنگ قرقیسیا
 علائم ظہور
 مہدویت دے دعویدار
 توقیع

 حوالے 

 مآخذ 

 الفراہیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، تحقیق الدکتور مہدی المخزومی و الدکتور إبراہیم السامرائی، بیروت، دار و مکتبۃ الہلال، بی‌تا۔
 الطوسي، الشيخ محمد بن حسن، الغيبۃ، تحقيق: الشيخ عباد اللہ الطہراني، الشيخ علي أحمد ناصح، مؤسسۃ المعارف الإسلاميۃ - قم المقدسۃ، الطبعۃ الأولى، 1411ہجری قمری۔
 الصدوق، الشيخ محمد بن علي، كتاب الخصال، جماعۃ المدرسين في الحوزۃ العلميۃ قم المقدسۃ ۔ 1403ہجری قمری / 1362ہجری شمسی۔
 ابن بابويہ القمى، الصدوق، محمد بن على بن الحسين، عيون أخبار الرضا، مقدمہ و تعلیق: حسين الاعلمي، منشورات مؤسسۃ الاعلمي للمطبوعات بيروت - لبنان 1404ہ‍جری قمری / 1984عیسوی۔
 الطبرسي، الشيخ أمين الاسلام أبو علي الفضل بن الحسن، تحقيق: مؤسسۃ آل البيت عليہم السلام لاحياء التراث - قم المشرفۃ الطبعۃ: الاولي - ربيع الاولى - 1417 ہ
 ابن بابويہ القمى، الشيخ أبو جعفر الصدوق محمد بن على بن الحسين، عيون أخبار الرضا، انتشارات الشریف الرضی، الطبعۃ الاولى ۔ قم ۔ 1378ہ ش
 الكليني الرازي، ثقۃ الاسلام أبى جعفر محمد بن يعقوب بن اسحاق، الكافي، تصحیح: على اكبر الغفاري، دار الكتب الاسلاميۃ ۔ الطبعۃ الثالثۃ ۔ طہران 1388ہجری قمری۔
 القندوزي الحنفي، الشيخ سليمان بن ابراہيم، ينابيع المودۃ لذوى القربى، تحقيق: سيد علي جمال اشرف الحسيني، الناشر: دار الاسوۃ للطباعۃ والنشر المطبعۃ: اسوہ ۔ قم ۔ الطبعۃ: الاولى تاريخ النشر: 1416 ہ‍. ق
 التستری، العلامۃ القاضی السید نور اللہ الحسینی المرعشی، الشہید فی بلاد الہند سنہ 1019ہجری قمری، تعلیق: السید شہاب الدین الحسینی المرعشی، ناشر: مکتبۃ المرعشی النجفی، قم المشرفہ، 1406ہجری قمری۔
 النعمانی، محمد بن ابراہیم بن جعفر الکاتب، المعروف بہ ابن ابی زینب، الغیبۃ، تحقیق: فارس حسون کریم، دار الجوادین(ع) ۔ قم المشرفۃ ۔ الطبعۃ الاولی 1432ہجری قمری / 2011عیسوی۔
 ابن بابویہ القمى، الشیخ الصدوق محمد بن على بن الحسين، تصحیح: على اكبر الغفاري، مؤسسۃ النشر الاسلامي (التابعۃ) لجامعۃ المدرسين بقم المشرفۃ (ايران) ۔ محرم الحرام 1405 - الموافق ل‍: مہر 1363.

گٹھ:مہدویت
گٹھ:امام مہدی