ابن جریر طبری

أبو جعفر محمد بن جرير بن يزيد الطبری (ابن جریر طبری) عہد عباسی دے مشہور مفسر مورخ سن۔ طبری دا تعلق طبرستان -موجودہ ایران دے علاقہ ماژندران تو‏ں اے۔ طبری دی تصانیف وچ سب تو‏ں زیادہ اہ‏م تے مقبول انہاں دی تفسیر جامع البيان عن تأويل آي القرآن تے تاریخ الرسل و الملوک نيں۔ اول الذکر تفسیر طبری تے آخر الذکر تاریخ طبری دے نام تو‏ں مشہور نيں۔ طبری فقہ شافعی دے پیروکار سن، لیکن بعد وچ انہاں دے آراء تے فتاوی دی بنیاد اُتے اک مسلک وجود وچ آیا جو ان ہی دی نسبت تو‏ں جریری دے نام تو‏ں مشہور ہويا۔

 پیدائش 
محمد بن جریر بن یزید الطبری الآملی ابو جعفر دی پیدائش طبرستان دے علاقہ آمل وچ خلیفہ عباسی المعتصم باللہ دے عہد خلافت وچ 224ھ/ 838ء وچ ہوئی۔ آمل دریائے ھراز دے ساحل اُتے واقع اے، بحیرہ خزر تو‏ں 20کلومیٹر جنوب وچ، کوہِ البرز تو‏ں 10کلومیٹر شمال وچ تے 180کلومیٹر مشرق وچ تہران تو‏ں دور اے۔

 نام ونسب 
مکمل نام محمد بن جریر بن یزید بن کثیر بن غالب تے کنیت ابو جعفر سی۔ آمل طبرستان تو‏ں تعلق سی اس لئی آملی تے طبری تو‏ں مشہور ہوئے۔ نیز آپ دی علمی استعداد، قابلیت تے اوصاف حمیدہ دی بنا اُتے الامام، المجتھد، المفسر، المحدث، الحافظ، الفقیہ، المورخ، اللغوی تے المقری دے القاب تو‏ں موصوف ہوئے۔ انہاں تو‏ں طبری دے علمی رتبہ دا پتہ چلدا اے۔

 پچپن و تعلیم 
آپ دے والد نے اک رات خواب وچ دیکھیا کہ ابن جریر نبی کریم  دے دوناں مبارک ہتھا‏ں دے درمیان کھڑے نيں تے نبی کریم صلی اللہ و علیہ وسلم دے ہتھ مبارک وچ کنکریاں نيں جنھاں ابن جریر اک اک اٹھا کے پھینکدے جاندے نيں۔ جدو‏‏ں خواب دی تعبیر اس وقت دے علماء کرام تو‏ں معلوم کیتی گئی تو انہاں نے کہیا کہ ابن جریر بڑے ہوکے دین دی خدمت سر انجام دین گے۔ تے ایہ خواب گویا آپ دے تحصیل علم دا اک سبب بن گیا۔ 
آپ نے قرآن مجید ست سال دی عمر وچ حفظ کر لیا۔ اٹھ سال دے ہوئے تو امامت جیسا اہ‏م فریضہ انجام دینے لگے۔ نو سال دی عمر وچ حدیث لکھنا شروع کیتا تے جدو‏‏ں سولہ سال دی عمر نو‏ں پہنچے تو امام احمد بن حنبل دی زیارت دا شوق پیدا ہويا۔ چنانچہ آپ نے بغداد دا سفر کیتا۔ اس دوران آپ دے اخراجات آپ دے والد ادا کردے سن۔ والد محترم نے انتقال دے وقت آپ دے لئی اک زمین دا ٹکرا چھویڑا سی جس تو‏ں آپ گزر بسر کیتا کردے سن۔

 شیوخ 
 محمد بن حميد الرازي التميمي (241ھ) رے ۔
 ابو ہمام الوليد بن شجاع (243ھ) کوفہ۔
 عمران بن موسی الليثی البصری ( 240ھ) بصرہ۔
 احمد بن منيع البغوی ابو جعفر (244ھ)۔
 محمد بن العلاء الہمدانی ابو کريب (247ھ) کوفہ۔
 محمد بن عبد الملک بن الشوارب البصری الاموی (244ھ)۔
 محمد بن بشار العبدی البصری ( 252ھ)۔
 الامام الحافظ يعقوب بن ابراہيم الدورقی (252ھ)۔
 بشر بن عبد الاعلیٰ الصنعانی البصری (245ھ)۔
 ربيع بن سليمان الازدی (250ھ)۔
 حسن بن محمد الزعفرانی البغدادی الشافعی (260ھ)۔
 اسماعيل بن يحيی المزنی (264ھ)۔
 محمد بن عبد اللہ بن عبد الحکم المالدی المورخ (264ھ)۔
 ہناد بن السری التمیمی (243ھ)۔
 سلیمان بن عبد الرحمٰن خلاد الطلحی (252ھ)۔
 یونس بن عبد الاعلیٰ الصدفی (264ھ)۔
 علی بن سراج المصری ابوالحسن (252ھ)۔
 احمد بن یحییٰ ثعلب الکوفی (308ھ)۔
 شیخ عباس بن ولید البیرونی (270ھ)۔

 تحصیل علم دی غرض تو‏ں اسفار 
ابتدا وچ طبری نے رے وچ علم حاصل کیتا پھر کوفہ دا رخ کیتا۔ اوتھ‏ے محمد بن بشار، اسماعیل بن محمد السدی، ہناد بن السری، محمد بن عبدالاعلیٰ الصنعانی، احمد بن منیع، یعقوب بن ابراہیم الدوقی تے محمد بن العلاء الھمدانی تو‏ں شرف تلمذ حاصل کیتا۔ اس دے بعد شام تے بیروت گئے۔ اوتھ‏ے عباس بن ولید البیرونی دی صحبت وچ قرآن مجید دی مختلف روایات قرات دی مشق کیتی، پھر مصر روانہ ہوئے تے درمیان وچ اک بار پھر شام جانا ہويا تے پھر مصر واپسی ہوئی۔ اوتھ‏ے فقہ شافعی دی تحصیل کیتی۔ آپ دے شیوخ وچ اسماعیل بن ربیع بن سلیمان المرادی، اسماعیل بن ابراہیم المزنی تے محمد بن عبدالحکم مشہور نيں۔ مصر تو‏ں پھر آپ بغداد لوٹے تے تاوفات آپ پھر بغداد وچ ہی رہ‏ے۔

 جمہور علما دا ابن جریر طبری اُتے تاثرات و مدح 
صاحب وفیات الاعیان ابن خلکان لکھدے نيں :

انہاں دے علاوہ بوہت سارے اکابرین علما نے انہاں دی مدح کیتی اے جنہاں وچ ابن کثیر نے "البدایہ والنھایہ" وچ، خطیب بغدادی نے "تاریخ بغداد" وچ، امام سیوطی نے "طبقات المفسرین " وچ تے امام سبکی نے "طبقات الشافیہ" وچ، انہاں دے علااوہ ابن حجر عسقلانی نے "لسان المیزان" وچ، امام ذہبی نے "سیر الاعلام النبلاء " تے "میزان الاعتدال" وچ، امام ابن جوزی نے "المنتظم" وچ تے بوہت سارے اکابرین نے آپ دی سوانح تے مدح بیان کیتے نيں ۔

 چند مشہور شاگرد 
 ابو شعیب عبد اللہ بن الحسن الحرابی (295) ایہ آپ تو‏ں عمر وچ بڑے سن۔
 الامام الحافظ ابو قاسم سلیمان بن احمد الطبرانی (360)۔
 الشیخ القاضی ابو بکر بن کامل (350)۔
 الامام ابو احمد عبد اللہ بن عدی (365)۔
 القاضی ابو الفرج المعانی بن زکریا النھروانی المعروف "ابن طرار" (390)۔

 ابن جریر طبری دی چند تصانیف 
 جامع البیان فی تفسیر القرآن۔ یہ اہل سنت دے ہاں سب تو‏ں قدیم تفسیر تے ماخذ دی حیثیت رکھدی اے ۔
 تاریخ الطبری (تاریخ الرسل والملوک)۔ تاریخ دے لحاظ تو‏ں یہ کتاب وی اولین ماخذ دا درجہ رکھدی اے ۔
 تھذیب الآثار و تفصیل معانی ثابت عن رسول اللہ ﷺ ۔
 اختلاف الفقہاء ۔
 ادب النفوس الجیدہ واخلاق النفیسہ۔
 آداب القضاء۔
 آداب المناسک ۔
 التبصیر فی معالم التنزیل۔
 بسیط القول فی احکم الاسلام۔
 الذیل المذیل ۔
 صریح السنہ۔

 وفات 

آپ نے عباسی خلیفہ المُقتدر باللہ دے عہد خلافت وچ اتوار 26 شوال 310ھ / 16 فروری 923 ء نو‏ں 86 سال دی عمر وچ بغداد وچ وفات پائی۔ جنازے دے متعلق کہیا جاندا اے کہ اتنی کثیر تعداد وچ لوگاں نے شرکت کیتی جنہاں دی تعداد اللہ تعالٰیٰ دے سوا کوئی نئيں جاندا۔ کئی مہیناں تک نماز جنازہ ادا کیتی جاندی رہی ۔


 حوالے 

 وفيات الأعيان وأبناء الزمان لابن خلکان۔ 
 طبقات المفسرين للسيوطي۔ 
<li> لسان الميزان لابن حجر عسقلاني۔
 معجم الأدباء إرشاد الأريب إلى معرفة الأديب لياقوت الحموي۔ 
 مختصر تاريخ دمشق لابن عساکر۔ 
 البداية والنهاية لابن کثير۔ 
 سير أعلام النبلاء للذهبي۔ 
 صريح السنة۔ 
 أبو جعفر محمد بن جریر الطبري، مولف: علي بن عبد العزیز بن علي الشبل (ریاض، سعودی عرب)۔

گٹھ:838 دے جم
گٹھ:839 دے جم
گٹھ:923 دیاں موتاں
گٹھ:آمل دی شخصیتاں
گٹھ:ایرانی مورخین
گٹھ:دسیاں صدی دی ایرانی شخصیتاں
گٹھ:دسویں صدی دے عرب مصنفین
گٹھ:دسویں صدی دے مؤرخین
گٹھ:مسلم علماء
گٹھ:مسلم مؤرخین
گٹھ:مفسرین
گٹھ:نویں صدی دی ایرانی شخصیتاں
گٹھ:نویں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:نویں صدی دے عرب مصنفین