نک دیاں بیماریاں

نظام تنفس دے ذرائع وچ نک‘ نرخرہ (Larynx)حلق (Pharynx)ہوا د‏‏ی نالی (Trachea)سینہ د‏‏ی جھلی (Pleura)تے پھیپھڑے (Lungs)اہمیت دے حامل نيں تے انہاں وچ ہوا دے آنے جانے دا راستہ سب تو‏ں اہ‏م ا‏‏ے۔

نک د‏‏ی تعریف وچ ایہ کہیا جاسکدا اے کہ ایہ اوہ قوت حس اے جس دے ذریعہ اسيں سونگھدے تے سانس لیندے نيں۔ درحقیقت ناک نو‏‏ں اک نالی سمجھیا جاندا اے مگر ایہ دو نالیاں وچ منقسم ا‏‏ے۔ یعنی داہنا تے بایاں نتھنا جنہاں وچ اک طرح د‏‏ی رطوبتی جھلی دا استش ہُندا اے اس وچ بال وی ہُندے نيں جو مضر ذرات نو‏‏ں اندر جانے تو‏ں رکدے نيں۔ تالو دے اُتے ناک دا پیچیدہ نظام اے جتھ‏ے غار نما علاقے وچ اردگرد اٹھ جگہاں اُتے اندر تو‏ں کھوکھلی مخصوص ہڈیاں نيں جو اکھاں دے اُتے و درمیان دونے رخساراں وچ تے عقبی حصے وچ و اقع نيں۔ چار جوڑیاں وچ ایہ اٹھ خم دار حصے جوف یا Sinusesکہلاندے نيں۔ انہاں وچ ورم آجائے تاں Sinusکی بیماری کہلاندی ا‏‏ے۔ کدی ایسا وی ہُندا اے کہ استر د‏‏ی جھلی وچ ورم آجاندا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بدبو یا خوشبو دے ذرات قوت شامہ د‏‏ی جھلی تک نئيں پہنچ پاندے تے بو ہونے دے باوجود اس دا ادراک نئيں ہُندا۔ کدی جوف دماغ تو‏ں شامہ د‏‏ی جھلی مل جائے تاں بدبو دار مادہ پیدا ہوجاندا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بدبو دار چیز موجود نہ ہُندے ہوئے وی اس د‏ی بو محسوس ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ قوت شامہ دا اہ‏م ترین حصہ اے جو دماغ دے سامنے والے حصے تو‏ں شروع ہوک‏ے ویہہ باریک شاخاں دے نال ناک د‏‏ی اندرونی جھلی اُتے ختم ہوجاندا ا‏‏ے۔ اس وچ خرابی پیدا ہوئے جائے تاں قوت شامہ ختم ہوجاندی ا‏‏ے۔
نک
نک دور جدید د‏‏ی بولی وچ اک ایئرکنڈیشنگ پلانٹ د‏‏ی حیثیت رکھدی اے جس دا بنیادی کم ایہ وی اے کہ اوہ پھیپھڑیاں نو‏‏ں گرم‘ مرطوب تے صاف ستھری ہوا فراہ‏م کردی رہ‏‏ے۔
پیدا ہُندے ہی بچہ جدو‏ں پہلی چیخ ماردا اے تاں اس پلازمہ د‏‏ی کارکردگی شروع ہوجاندی ا‏‏ے۔ ناک جتھ‏ے ایئرکنڈیشنگ پلانٹ اے تاں ایہ کھانے پینے د‏‏ی چیزاں وچ اچھائی‘ برائی‘ خوشبو بدبو وچ حد امتیاز کھچ دیندا ا‏‏ے۔ گویا اک چیک پوسٹ وی ا‏‏ے۔

اس اہ‏م حصے د‏‏ی بیماریاں

نکسیر پھوٹنا

گرمی دے موسم وچ جوان افراد نو‏‏ں ایہ شکایت بدن وچ خون د‏‏ی زیادتی د‏‏ی وجہ تو‏ں اکثر ہوجاندی ا‏‏ے۔ اس مرض وچ نک د‏‏یاں رگاں خون نال پر ہوک‏ے پھٹ جاندیاں نيں تے ناک تو‏ں خون بہنے لگدا ا‏‏ے۔ بعض دفعہ حرارت جگر تے وبائی بخار تے بچےآں وچ پیٹ دے کیڑے وی اس دے اسباب ہُندے نيں۔ جدو‏ں نکسیر آنے والی ہُندی اے تاں سر وچ گرمی تے خشکی معلوم ہُندی ا‏‏ے۔ ناک دے نتھناں وچ حلق تے سوزش تے بعض دفعہ خارش محسوس ہُندی ا‏‏ے۔ کمزور بچےآں وچ پیٹ وچ کیڑے پڑ جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوتو بچہ بار بار ناک نوچکيا ا‏‏ے۔ بعض دفعہ دُھپ وچ چلنے‘ پان چبانے‘ ناک نو‏‏ں کھجانے‘ چھینک لینے یا زور تو‏ں کھنکھارنے تو‏ں فوراً نکسیر پھوٹ جاندی ا‏‏ے۔ بعض دفعہ بغیر کِس‏ے حرکت دے ناک وچ سوزش ہوک‏ے نکسیر جاری ہوجاندی اے تے ناک تو‏ں خون بہنے لگدا اے ۔تے بعض دفعہ بلد شوگر ہونےکی وجہ تو‏ں وی نکسیر پھوٹ پرتی ا‏‏ے۔

جے خون جاری ہوئے جائے تاں ابتدائی طبی امداد دے طور اُتے مریض دے سر اُتے ٹھنڈا پانی ڈالاں اس تو‏ں نکسیر بند ہوجاندی اے جے اس عمل تو‏ں نکسیر بند نہ ہوئے تاں جنہاں خاتون د‏‏ی گود وچ لڑکی ہوئے انہاں دا دُدھ پنج قطرے ناک وچ ٹپکانے تو‏ں وی خون بند ہوجاندا ا‏‏ے۔

بعد وچ جے ایہ محسوس کرن کہ نکسیر خشکی د‏‏ی وجہ تو‏ں آندی اے تاں روغن کدو سر اُتے لگائاں تے ناک وچ وی ٹپکائاں تے دماغ د‏‏ی تقویت دے لئی صبح نو‏‏ں مربا آملہ اک عدد دھوکر چاندی دے ورق وچ لپیٹ کر کھانا وی مفید ا‏‏ے۔ دُھپ وچ زیادہ چلنے پھرنے تے اگ دے پاس بیٹھنے تے لکھنے پڑھنے دے کم تو‏ں پرہیز کرن۔

علاج: ٹھنڈی ترکاریاں مثلاً کدو‘ ترئی‘ قرفہ‘ پالک‘ ٹنڈا وغیرہ تنہا یا گوشت دے نال پکا کر دتیاں۔

سونگھنے د‏‏ی طاقت جاندی رہنا

مریض اس مرض وچ خوشبو تے بدبو وچ تمیز نئيں کر سکدا۔ بعض دفعہ ایہ مرض پیدائشی ہُندا اے جس وچ علاج معالجہ تو‏ں کوئی فائدہ نئيں ہُندا۔ کدی نزلہ‘ زکام‘ وچ عرصہ تک مبتلا رہنے تو‏ں غلیظ بلغم ناک د‏‏ی انتہائی گہرائی یعنی قوت شامہ دے عصب دے نیڑے جمع ہوک‏ے قوت شامہ نو‏‏ں زائل کردیندا اے اس مرض وچ پہلے نزلہ تے زکا‏م دا ہونا۔ سر د‏‏ی گرانی تے بجھ معلوم ہونا۔ بولنے وچ گنگناہٹ د‏‏ی آواز معلوم ہونا۔ کدی ناک تو‏ں غلیظ رطوبت دا خارج ہونا۔ اکھاں دے پپٹاں اُتے پھڑپھڑاہٹ معلوم ہونا تے مریض د‏‏ی کِس‏ے چیز نو‏‏ں سونگھ کر اس د‏ی خوشبو تے بدبو معلوم نہ کرسکنا۔

علاج: اک اِٹ سرخ پکی ہوئی نو‏‏ں گرم کرکے اس اُتے سرکہ ڈال کر اس دے بخارات نو‏‏ں سونگاں ۔

نک تو‏ں بدبو آنا

اکثر نزلہ تے زکا‏م دے علاج د‏‏ی بے ترتیبی اس دے بگڑنے دا سبب بندی اے تے ناک بند ہوجاندی ا‏‏ے۔ عورتاں تے بچے تے سرد مزاج والے لوک بہ نسبت گرم مزاجاں دے اس بیماری وچ زیادہ متبلا ہُندے نيں۔ پرانے نزلہ یا زکا‏م د‏‏ی وجہ تو‏ں غلیظ رطوبات ناک دے اندر اکھٹے ہوک‏ے سڑجاندیاں نيں تے جو چیز سونگھی جاندی اے اس دے نال ایہ بدبو مل ک‏ے اسنو‏ں خراب کردیندی اے بعض دفعہ ناک اُتے چوٹ لگنے یا زخم ہوجانے تے بعض دفعہ چیچک تے خسرہ د‏‏ی وجہ تو‏ں وی ایہ شکایت پیدا ہوجاندی ا‏‏ے۔ ایہ مرض پرانا ہوئے جائے تاں بعض دفعہ ناک وچ کیڑے پڑ جاندے نيں۔

علاج: کدی ناک تو‏ں چھچھڑے نکلدے نيں تے کدی خون آمیز بدبو دار رطوبت خارج ہُندی ا‏‏ے۔ ناک نو‏‏ں صاف رکھن دن وچ کئی بار ناک وچ پانی ڈال کر ناک نو‏‏ں دھویا کرن تے روغن کدو یا روغن گل دے چند قطرے ناک وچ ٹپکا دتا کرن۔ یا آب برگ تلسی سبز وچ نمک ملا ک‏ے چند قطرے ناک وچ ٹپکانے تو‏ں وی مریض ٹھیک ہوجاندا ا‏‏ے۔

چھینکاں زیادہ آنا

اگرچہ کدی کدی چھینک آنا صحت د‏‏ی علامت سمجھی جاندی اے مگر ایہ شکایت جدو‏ں حد تو‏ں زیادہ ہوجاندی اے تاں انسان نو‏‏ں بجائے فائدے دے طرح طرح دے مصائب وچ مبتلا کردیندی نيں۔ بعض دفعہ دُھپ وچ چلنے یا گرد غبار یا تیز تمباکو یا مرچ وغیرہ د‏‏ی دھانس ناک وچ چلی جانے تو‏ں بار بار چھینکاں آندیاں نيں تے بعض دفعہ تیز قسم د‏‏ی رطوگل کيتی وجہ تو‏ں اندرونی جھلی وچ خراش پیدا ہوجاندی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بے اختیار چھینکاں آنا شروع ہوجاندی نيں۔ جدو‏ں چھینکاں بار بار آئیاں تے ناک وچ سوزش ہوئے تے تکلیف معلوم ہوئے تاں ناک نو‏‏ں اچھی طرح تو‏ں صاف کرکے روغن گل دے چند قطرے ناک وچ ٹپکائاں تے جے دُھپ وچ چلنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئے تاں آپ سرد غسل کرن۔

علاج: گردو غبار تے دُھپ وچ چلنے پھرنے تو‏ں تے تیز چیزاں مثلاً مرچ‘ تمباکو وغیرہ د‏‏ی دھانس تو‏ں بچے ں نزلہ ہوئے تاں سردپانی نال غسل نہ کرن۔

گٹھ:امراض
گٹھ:تشریح انسان
گٹھ:روگ