ابن بطہ عکبری

ابن بطہ عکبری چوتھ‏ی صدی دے حنبلی مذہب دے کبار علما وچو‏ں نيں، سنہ 304 ہجری وچ پیدائش تے 387 وچ وفات ا‏‏ے۔

 ناں تے حالاتِ زندگی 
عبد اللہ بن محمد بن محمد بن حمدان عکبری، کنیت ابو عبد اللہ اے، ابن بطہ تو‏ں مشہور نيں، حنبلی مذہب دے پیروکار سن ۔
 ولادت: عکبرا وچ شوال سنہ 304 ہجری وچ پیدا ہوئے۔طبقات الحنابلة لإبن أبي يعلى (ج3 ص259)، والأعلام للزركلي (ج4 ص197).
 وفات: عکبرا ہی وچ عاشورا وچ سنہ 387 ہجری وچ وفات پائی۔تاريخ بغداد للخطيب البغدادي (ج12 ص106 ت. بشار عواد معروف)، وطبقات الحنابلة (ج3 ص272)
 اسفار: ابن بطہ نے مکہ، ثغور، شام، بصرہ تے دوسرے ملکاں دا خوب اسفار کیتا ا‏‏ے۔طبقات الحنابلة (ج3 ص257)؛ وتاريخ بغداد (ج12 ص101)

 سیرت 
اہل سنت والجماعت دے امام منے جاندے سن، حنبلی فقہا وچو‏ں سن، بہت نیک زاہد تے مستجاب الدعوات سن ۔ انہاں دے شاگرد عتیقی کہندے نيں: "شیخ نیک تے مستجاب سن ۔"تاريخ بغداد (ج12 ص106) ابو سعد سمعانی کہندے نيں: "زبردست امام، وڈے عالم تے فقہ و حدیث دے ماہر سن، اہل عراق تو‏ں علم حاصل کیتا سی، حنبلی فقیہ سن، انہاں د‏‏ی بہت ساریاں مفید بہترین تصنیفات نيں۔"الأنساب للسمعاني (ج1 ص368) ذہبی کہندے نيں: "حدیث و فقہ وچ امام دا درجہ حاصل سی، صاحب حال تے مستجاب الدعوات سن ۔"ميزان الاعتدال (ج3 ص15) عبد الحمید عکبری کہندے نيں: "ميں نے محدثین تے دوسرےآں نو‏‏ں ابن بطہ تو‏ں زیادہ اچھی حالت وچ نئيں دیکھیا۔"تاريخ بغداد (ج12 ص102) قاضی ابو حامد دلوی کہندے نيں: "امر بالمعروف نو‏‏ں سختی تو‏ں انجام دیندے سن، جدو‏ں وی کوئی منکر گل انہاں نو‏ں معلوم ہُندی تاں اسنو‏ں ختم کر دیندے سن ۔"

ابو الفتح قواس کہندے نيں کہ: ميں نے ابو سعد اسماعیلی تو‏ں ابن بطہ تے انہاں دے علم و زہد دا تذکرہ کيتا، تاں انھاں نے کہیا: انہاں دے پاس جانے دے لئی میرے شوق نو‏‏ں بھڑکا دتا، فیر اپنے اہل و عیال دے نال نکل پئے، واپسی اُتے ميں نے حال پُچھیا، فرمایا: "جِنّا تسيں نے بیان کیتا سی اس تو‏ں کدرے ودھ ک‏ے پایا یعنی ابن بطہ نو‏ں۔"تاريخ دمشق (ج38 ص108)

ابو بکر اسماعیلی دے بیٹے ابو مسعود احمد بجلی کہندے نيں: "جب تو‏ں ميں ابو عبد اللہ ابن بطہ نو‏‏ں دیکھیا اے اس وقت تو‏ں حنبلی مذہب نال محبت ہوئے گئی ا‏‏ے۔"طبقات الحنابلة (ج3 ص260)

ابو محمد جوہری کہندے نيں: ميں نے اپنے بھائی ابو عبد اللہ نو‏‏ں فرماندے ہوئے سنیا کہ: ميں نے رسول اللہ نو‏‏ں خواب وچ دیکھیا، ميں نے پُچھیا ائے رسول اللہ! کون سا مذہب سب تو‏ں بہتر اے ؟ رسول اللہ نے فرمایا: ابن بطہ دا مذہب۔ فوراً وچ بغداد تو‏ں عکبرا دے لئی نکل گیا، جمعہ دے دن عکبرا پہنچیا، ابو عبد اللہ ابن بطہ تو‏ں جامع مسجد وچ ملاقات دا ارادہ کيتا، جداں ہی انھاں نے مینو‏ں دیکھیا فرمایا: رسول اللہ نے سچ کہیا سی، رسول اللہ نے سچ کہیا سی ۔طبقات الحنابلة (ج3 ص258)

 استاداں 
 ابو القاسم عبد اللہ بغوی
 ابو زر بن باغندی
 محمد بن مخلد
 محمد بن احمد بن ثابت عکبری
 جعفر قافلائی
 ابو قاسم خرقی
 ابو بکر عبد العزیز

وغیرہموطبقات الحنابلة (ج3 ص257)؛ وتاريخ بغداد (ج12 ص100-101)؛ سير أعلام النبلاء للذهبي (ج16 ص529)

 تلامذہ 
 ابو نعیم اصفہانی
 محمد بن ابو الفوارس
 ابو علی بن شہاب عکبری
 ابو محمد جوہری

وغیرہم

 حافظہ دا ضعف تے علمائے جرح وتعدیل د‏‏ی آرا 
 ذہبی کہندے نيں: «(ابن بطہ) محدث سن، لیکن ضعیف راوی نيں۔»العبر في خبر من غبر للذهبي في ترجمة ابن بطة.
 ابو القاسم ازہری کہندے نيں: «ابن بطہ بالکل ضعیف نيں۔»تاريخ بغداد (ج12 ص104)

ذہبی، ازہری دے اس نقد اُتے تبصرہ کردے ہوئے کہندے نيں کہ «ابن بطہ حافظہ دے ضعف دے باوجود سنت و فقہ دے امام تے مستجاب الدعوات سن ۔»
 محمد بن ابو الفوارس کہندے نيں: «ابن بطہ نے بغوی، انھاں نے مصعب بن عبد اللہ، انھاں نے مالک، انھاں نے زہری تے زہری نے انس بن مالک تو‏ں روایت کیتا اے کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا: ہر مسلما‏ن اُتے علم حاصل کرنا فرض اے ۔»

خطیب بغدادی کہندے نيں کہ: «یہ حدیث اس سند دے نال باطل تے موضوع اے، گڑھنے دا الزام ابن بطہ اُتے اے، واللہ اعلم۔»تاريخ بغداد (ج12 ص105) ذہبی اس اُتے تبصرہ کردے ہوئے کہندے نيں: «بہت گندی عبارت اے، مننے والی گل نئيں اے، گرچہ ابن بطہ نے غلطی د‏‏ی اے تے قلت حافظہ د‏‏ی وجہ تو‏ں سند وچ سند داخل کر دتی اے ۔»سير أعلام النبلاء للذهبي (ج16 ص531) وتاريخ الإسلام له.

اسی طرح ابن بطہ نے حفص بن عمر اردبیلی د‏‏ی روایت وچ وی غلطی د‏‏ی اے کہ انھاں نے رجاء بن مرجی تو‏ں روایت لی اے، دار قطنی نے اس دا انکار کیتا اے تے کہیا اے «حفص ایسا نئيں ک‏ر سکدے، انھاں نے حفص دے لڑکےآں تو‏ں اس تعلق تو‏ں ہوچھا، تاں انہاں دا جواب سی کہ ساڈے والد نے رجاء نو‏‏ں کدی نئيں دیکھیا اے ۔»سير أعلام النبلاء (ج16 ص533)

 تالیفات 
 الابانة الکبیر و الابانة الصغیر
 التفرد و العزلة
 المناسک
 تحریم النمیمة
 صلاۃ الجماعة
 ابطال الحیل

ان دے بہت ساریاں تصنیفات تے تالیفات نيں۔طبقات الحنابلة (ج3 ص270-271)

 حوالے 

گٹھ:917 دے جم
گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں
گٹھ:حنابلہ
گٹھ:دسويں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:محدثین