چِٹھیاں بن سرناویوں

'چٹھیئاں بن سرناویوں' کتاب "نویگ پبلیشرز-نوینشرز دلی" ولوں شائع جی۔ وی۔ پلیخانوو دی رچنا اے، جس نوں ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ نے ترجمہ کیتا اے۔ اس کتاب دا چھاپک ایچ۔ایس۔ آفسیٹ اے۔ تنقید  دی ایہہ کتاب وچ وکھ-وکھ چٹھیئاں راہیں سماج دے انگاں نوں ساہتی نکتانغار توں پنر-متاثر کرن دا یتن کیتا اے۔
 چٹھیئاں 
اس حصہ وچ "چھ"(اصل وچ "پنج" کیونکہ 'چوتھی' اصلوں ہی ملی نہیں تے پہلی، دوسری، تیسری، پنجویں تے چھیویں چٹھی ہی کتاب وچ اے) وکھ-وکھ موضوعاں مطابق چٹھیئاں ہن، جو ہن تک سماج، زندگی نوں ویکھن دے نظرئیے متعلق پرگٹائے وچاراں دا ملانکن/تنقید وی نالو نال کردیئاں، نواں نظرئیے پیش کردیئاں ہن، جویں-

 پہلی چٹھی 
اس چٹھی وچ کلا دے چنھاں مطلب شنگار وغیرہ  توں کسے قبیلے متعلق سہج جذبات دا تے منو-برتی دے بھید دے پتہ لگن بارے ویچار کیتی اے۔
'کاسالس' ایہہ گل باسوتو قبیلے دے کافیراں بارے کہندا اے، کہ اس قبیلے دیئاں اورتاں نے ااپنیئاں باہاں وچ دھات (لواے) دے چوڑے پائے ہندے ہن، جو چلن ویلے چھنکدے ہن۔ ایہہ وزندار ہندے ہن، پر پھر وی اس نوں خوبصورتی نال جوڑئا گئا کیونکہ لوہا ہناں لئی قیمتی دھات اے تے اسے نال اامیری تے خوبصورتی جڑی اےچٹھیئاں بن سرناویوں، لیکھک-جی۔پلیخانو، ایڈیشن-2012، پرکاشک-نویگ پبلیشرز-نوینشرز دلی، پنہ-47। برازیل دے 'کن' قبیلے وی کم ویلے لیئیاتمک ااواز کڈھدے ہن۔ ایہناں دا تعلقات کاو-روپاں دی بجائے کاوَ-وستاں نال اے۔چٹھیئاں بن سرناویوں، لیکھک-جی۔پلیخانو، ایڈیشن-2012, پرکاشک-نویگ پبلیشرز-نوینشرز دلی، پنہ-51 اں ہور وی ادھئین کیتا اے۔
 دوسری چٹھی 
ایہہ 'شروعاتی لوکاں' دی کلا دے رہسّ کھولن دی کوشش وچ یتنشیل چٹھی اے۔ جس وچ ہناں دے سماجی حوالےآں وچ کلا متعلق سمجھن دا یتن کیتا اے۔
شروعاتی انسان ہر طرحاں دا کم کردا سی پر 'جٹّ' وچ رہِ کے۔ ایہہ وکھری گل اے کہ سنے ہتھیار تے اگ دی ورتوں بارے سکھ لئا سی، پر ایہہ 'اک-جٹتا' دا ہی نتیجہ سی۔
لکھاری مطابق جتھے سانجھی کرئا لئی لوک جٹدے ہی نہیں، تھے کدے کلا پیدا نہیں ہو سکدی۔چٹھیئاں بن سرناویوں، لیکھک-جی۔پلیخانو، ایڈیشن-2012, پرکاشک-نویگ پبلیشرز-نوینشرز دلی، پنہ-17
 تیسری چٹھی 
ایہہ س توں اگلیرے پڑھاء اے کہ انسان خوراک لئی کلّ-مکلے دی تلاش 'چوں  معاشی چارا  پیدا ہوئیا ؟ بوچر مطابق، "ایہہ ناممکن اے۔" معاشی چارے لئی کئیاں یتن کم شیل سن۔ کم پرمکھ کارن سی، جس دا مطلب ہے-کسے سچیت دیش متعلق شریرک طاقت دی ورتوں۔ اس لئی پہلاں کھیڈاں ہوند وچ اائیاں، پھر شکار لئی ہتھیار ہوند وچ اائے۔ اس دے نال ہی طاقت، سدے نال ہی سدا کیندریکرن، جس نال مطلب چارے دا تجزیہ ہوند وچ آیا تے غلامداری یگ دے شروعات دے اشارہ شروع ہو گئے سن۔ اس دے وچ ہی 'کلا' وی موجود سی

پر لکھاری دا وچار اے کہ اادم کلا دا اتہاس کا ساڈے سمجھ وچ نہیں اا سکدا کیونکہ کلا 'کم' نالوں وی پرانی اے۔چٹھیئاں بن سرناویوں، لیکھک-جی۔پلیخانو، ایڈیشن-2012, پرکاشک-نویگ پبلیشرز-نوینشرز دلی، پنہ-266
 چوتھی چٹھی 
'چوتھی چٹھی' مول کتاب وچ وی نہیں تے صرف پہلی، دوسری، تیسری، پنجویں تے چھیویں چٹھی ہی کتاب وچ درج اے۔
 پنجویں چٹھی 
اس چٹھی وچ اادم لوکاں دی کلا بارے گل کیتی گئی اے۔ اس کلا نوں جرمن لوک نیچرووکر(Natur-Voker) کہندے ہن۔ اس دی اتہاس دی بھوتکوادی نظر راہیں سمجھن دا یتن کیتا گئا اے۔
'لئس ایچّ۔ مورگن' نے متھئا اے کہ پرچین سماج وچ "رہتل دا یگ" دوں شروع ہندا اے، جدوں انسان نے سورّ-لپی دی کاڈھ کڈھی تے لکھنا شروع کیتا۔ 'ناچ' دے مکھ روپ رکھ کے س دی کرئاواں مطابق "اادم سماج" دی کلا بارے ویچار کیتی اے۔
لکھاری کہندا اے کہ گہنئاں دے کردار توں ایہہ اندازہ لگائیا جا سکدا اے کہ س قبیلے دیئاں تپادک شکتیئاں کس حالت وچ ہن۔ چٹھیئاں بن سرناویوں، لیکھک-جی۔پلیخانو، ایڈیشن-2012, پرکاشک-نویگ پبلیشرز-نوینشرز دلی، پنہ-175اارمبھ وچ وستوئاں پیوگ دے طور اُتے ورتیئاں جانیئاں شروع ہوئیاں، پھر ایہہ سوہنیئاں لگن لگیئاں تے جیون دا حصہ بن گئیاں۔ ایہناں وستاں وچ ہی 'کلا' دے تم نمونے سن۔
 چھیویں چٹھی 
اس وچ مرکزی برازیل تے نُ گنی دے پاپوئاں لوکاں دی کنگھی دے روپ، پھلاں(جاں شبجیئاں، جویں-کدو) نوں برتن دے طور اُتے ورتن دے حوالے نال ویچار، ریکھا گنت، پہراوے، جغرافیہ اادِ بارے گل کیتی اے تے وچار پیش کیتا اے کہ س ویلے دے انسان نوں بہتا کجھ سدی لوڑ نے ہی دے دتا۔
جویں- شکاری نوں چترکلا تے مورتیکلاچٹھیئاں بن سرناویوں، لیکھک-جی۔پلیخانو، ایڈیشن-2012, پرکاشک-نویگ پبلیشرز-نوینشرز دلی، پنہ-189
"وان دین ستینین" نے بہت چت کیہا اے کہ جرمن شبد زیشنین(Zeichnen) اادم سماج دی ریکھاچتر-کلااچتر دے مڈھ نال ااپنے تعلقات دا پتہ دندا اے۔ واضع اے کہ اس شبد دی تپتی زیشین(Zeichen) توں ہوئی اے، جس دا مطلب اے 'چہن'۔ وان دین ستینین دا وچار اے کہ سنسار-سادھنر دے روپ وچ چہن-رچنا دا جم ریکھا-چتراں توں پہلاں ہوئیا۔چٹھیئاں بن سرناویوں، لیکھک-جی۔پلیخانو، ایڈیشن-2012, پرکاشک-نویگ پبلیشرز-نوینشرز دلی، پنہ-195 اں کلا دا ترقی ہندا اائیا۔

 کلا تے سماجی جیون 
اس وچ کلا دا سماج نال تعلقات اتے سماجی جیون بارے وکھ-وکھ ودواناں نوں االوچناتک نقطے توں لے کے ویچار کیتا اے۔ ایہہ سال 1912 ء وچ لکھاری ولوں لیگ اتے پیرس وچ روسی زبان وچ دتا وکھئان اے، جو خود ہی لکھاری ولوں لکھتی روپ وچ ڈھال کے بھیٹ کیتا اے۔ زبانی روپ نالوں پھیر وی کجھ کو انش رہِ گئا، جو اس وچ نہیں اائیا۔
 حصہ پہلا 
ایہہ لیکھ 1912 ء وچ پہلی وار سووریمینک پترکا وچ ٹکڑئاں دے روپ وچ نومبر- دسمبر سال 1912 اتے جنوری 1913 وچ چھپئا سی، جو بعد وچ لکھاری(پلیخانوو) دے سمچے مجموعہ وچ شامل کیتا گئا۔ چٹھیئاں بن سرناویوں، لیکھک-جی۔پلیخانو، ایڈیشن-2012, پرکاشک-نویگ پبلیشرز-نوینشرز دلی، پنہ-199 اس وچ کلا متعلق سرکاری کھیتر دی گل کیتی اے۔
 حصہ دوسرا 
اس حصہ وچ فرانسیسی لکھاریاں، جو 'دوجی سلطنت' دے سن، وچوں کئیئاں نے کلا کلا لئی دا اصول تئاگ دتا۔ داہرن وجوں اگیگزانڈر ڈوما(سپتر) نے کلا متعلق واضع شبدا وچ کیہا کہ، "کلا کلا لئی دا کوئی مطلب نہیں۔"چٹھیئاں بن سرناویوں، لیکھک-جی۔پلیخانو، ایڈیشن-2012, پرکاشک-نویگ پبلیشرز-نوینشرز دلی، پنہ-229 اس حصہ وچ ہور وی کئی اہم چرچے ہن۔
 حصہ تیسرا 
ہر وچار کسے کلا کرت دی بنئاد نہیں بن سکدا۔ متھئا وچار کلا-کرت نوں ضرور ہی ٹھیس پہنچاندا اے کیونکہ اس نال پاتراں دی منو-برتی اک جھوٹھی سمت ول مڑ جاندی اے۔چٹھیئاں بن سرناویوں، لیکھک-جی۔پلیخانو، ایڈیشن-2012, پرکاشک-نویگ پبلیشرز-نوینشرز دلی، پنہ-266 جو باصلاحیت انسان متھئا وچار توں پریرنا لیندا اے، ہ ااپنی رچنا وگاڑ لیندا اے۔ ، لکھاری مطابق، ااپنے ااپ نوں ربّ وانگ پئارن والے بندئاں نوں ااپنے اال-دئالے دے سماج نال کوئی دلچسپی نہیں ہندی ہناں دیئاں ریجھاں لازمی طور تے بوہت زیادہ دھندلیئاں ہندیئاں ہن۔ ااپنی شاعری، "اک گیت" مسز ہپیئس' اں گاندی اے:

ایہناں سطراں وچ گل لکی چھپی نہیں رہی کہ جو انسان ااپنے ااپ نوں ربّ وانگ پئار کردا اے، س وچ دوسرئاں نال دکھ ساجھاں کرن دی طاقت جاندی رہندی اے۔
منگل دیوتا دا فلسفی سپتر سرگیییو-زینسکیو دا لیفٹینینٹ باباییو کہندا اے کہ، "کلا لہو دی گھاٹ 'چوں پجدی اے۔"چٹھیئاں بن سرناویوں، لیکھک-جی۔پلیخانو، ایڈیشن-2012, پرکاشک-نویگ پبلیشرز-نوینشرز دلی، پنہ-273 پر ایہہ اانشک صحیح اے، سو کلا کھیتر خوبصورتی جاں ہور خیتراں نالوں کتے ودھ وئاپک اے۔

 لکھاری دیاں ہور کتاباں 
 سماج واد تے سیاسی جدوجہد(Socialism and the Political Struggle)-1883[1]
 ساڈے وکھریویں(Our differences)-1885[2]
 جی۔ اائی۔ یوپینسکی(G. I. Uspensky)-1888
 آزادی دا نواں جیتو(A New Champion of Autocracy)-1889
 ایسّ۔ کرونن(S. Karonin)-1890
 برجوئا انقلاب(The Bourgeois Revolution)- 1890–1891
 اتہاس دا مارکسسٹ تجزیہ(The Materialist Conception of History)-1891
 ہیغل دی موت دی سٹھویں ورھیگنڈ لئی(For The Sixtieth Anniversary of Hegel's Death)-1891
 اراجکتاواد تے سماج واد-الینورد مارکس دا تجویز(Anarchism & Socialism)-1895
 مونیسم نظرئیے توں اتہاس دا ترقی(The Development of the Monist View of History)-1895
 پدارتھواد دے اتہاس تے لیکھ(Essays on the History of Materialism)-1896
 این۔ اائی۔ نموو(N. I. Naumov)-1897
 اے۔ ایلّ۔ وولنسکی:روسی االوچنا-ساہتی لیکھ(A. L. Volynsky: Russian Critics. Literary Essays -1897
 اینّ۔ جی۔ چرنشوسکی دی سہجوادی تھوری[مت](N. G. Chernyshevsky's Aesthetic Theory)-1897
 بلنسکی اتے وگئانک واستوکتا(Belinski and Rational Reality)-1897
 اتہاس دے اندرونی کردار اُتے پرشن(On the Question of the Individual's Role in History)-1898
 این۔ اے۔ نیکراسوو-روسیاسوو وچ(N. A. Nekrasov-In Russian)-1903
 وگئانک سماج واد تے دھرم(Scientific Socialism and Religion)-1904
 دو مورچئاں اُتے:سیاسی لیکھاں دا سنگریہہ-روسیرہِ وچ(On Two Fronts: Collection of Political Articles)- 1905
 سماج وادی نظرئیے توں اٹھارویں صدی دا فرانسیسی ناٹک تے فرانسیسی مصوری (French Drama and French Painting of the Eighteenth Century from the Sociological Viewpoint)1905
 پرولیتاری لہر تے برجوئا کلا(The Proletarian Movement and Bourgeois Art)1905
 ہینرک ابسن(Henrik Ibsen)-1906
 اسیں تے ہ-روسی وچ(Us and Them-in Russian)-1907
 منووگئان تے مزدور جدوجہد(On the Psychology of the Workers' Movement)-1907
 مارکسوادواد دیئاں مولکِ سمسئا(Fundamental Problems of Marxism)-1908
 ساڈی ورتمانی وچاردھارا-فلستینارا دے دناں ویلے(The Ideology of Our Present-Day Philistine)-1908
 ٹالسٹائے اتے کدرت(Tolstoy and Nature)1908
 روس وچ اکھوتی مذہبی کھوجاں(On the So-Called Religious Seekings in Russia(-1909
 این۔ جی۔ چرنشوسکی(N. G. Chernyshevsky) -1909
 کارل مارکس تے لیو ٹالسٹائے(Karl Marx and Lev Tolstoy)1911
 اے۔ اائی۔ ہیرزن اتے سرفڈوم(A. I. Herzen and Serfdom)1911
 ڈوبرولیبوو اتے اوسترووسکی(Dobrolyubov and Ostrovsky)1911
 کلا تے سماجی جیون(Art and Social Life)1912–1913
 ماتزمین دے سال: لیکھاں تے بھاشناں دا مکمل سنگریہہ- وولوم-1 وولوم-2)-روسی بولی وچ(Year of the Motherland: Complete Collected Articles and Speeches, 1917–1918, In Two Volumes. Volume 1; Volume 2 -In Russian)-1921

 حوالے 


گٹھ:پنجابی ساہت
گٹھ:روسی ساہت