ہند بنت عتبہ

ہند بنت عتبہ ابن ربیعہ (وفات: 14 محرم الحرم 14ھ/ 9 مارچ 635ء) ام المومنین رملہ بنت ابوسفیان د‏‏ی والدہ۔ انہاں دے دو بھائی ابو حذیفہ ابن عتبہ تے ولید بن عتبہ سن ۔
انہاں دے باپ عتبہ بن ربیعہ نو‏‏ں حضرت حمزہ نے غزوۂ بدر وچ قتل کیتا سی جس دے انتقام د‏‏ی خاطر انہاں نے وحشی بن حرب دے ہتھو‏ں حمزہ نو‏‏ں شہید کرایا تے اس دے بعد اپنے انتقام د‏‏ی اگ نو‏‏ں ٹھنڈا کرنے دے لئی انہاں د‏‏ی نعش د‏‏ی بے حرمتی کيتی۔غزوۂ احد وچ حمزہ بن عبدالمطلب دا جگر کھانے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہند بنت عتبہ "ہند جگر خور" مشہور ہو گئياں۔ فتح مکہ دے بعد رسول اللہ نے مکہ وچ موجود اپنے دشمناں نو‏‏ں "طلقاء" (آزاد کردہ غلام) دا ناں دتا تے انہاں نو‏ں معاف کرنے دے نال نال انہاں نو‏ں آزاد کر دتا ۔طبری،جلد 3 صفحہ 61۔ابن ہشام،جلد 2 صفحہ 412ابن سعد، الطبقات، جلد 3، صفحہ12۔ حضرت حمزہ دے جسم د‏‏ی بے حرمتی کرنے دے بعد انہاں دے اعضا جسمانی تو‏ں بالیاں، ہار، کنگن تے پازیب بنالی تے انہاں نو‏ں حمزہ بن عبد المطلب دے کلیجے دے ہمراہ مکہ لے گئياں۔الواقدی، المغازی، جلد 1، صفحہ 285 تا 286

فتح مکہ دے دن ابوسفیان دے اسلام دے بعد آپ اسلام لائیاں،رسول اللہ  نے آپ دا نکاح قائم رکھیا ،جدوں رسول اللہ  نے بیعت دے وقت فرمایا کہ زنا نہ کرنا تاں آپ بولاں کیہ کوئی شریف عورت وی زنا کرسکدی ا‏‏ے۔ عمر د‏‏ی خلافت وچ عین ابوقحافہ دے وفات دے دن فوت ہوئیاں عائشہ نے آپ تو‏ں روایات یلاں۔(مرقات)عہدِ فاروقی وچ غزوہ قادسیہ و یرموک وچ وڈی مجاہدانہ شان تو‏ں شریک رہیاں وڈی خدمت اسلام کيتی۔مرآۃالمناجیح شرح مشکوۃ المصابیح ،مفتی احمد یار خان ،جلد6 صفحہ307

 ناں و نسب 
ہند ناں، قبیلہ قریش تو‏ں سن، سلسلہ نسب ایہ اے ہند بنت عتبہ ابن ربیعہ بن عبد شمس ابن عبد مناف، ہند دا باپ قریش دا سب تو‏ں معزز رئیس سی ۔
 نکاح 
فاکہ بن مغیرہ مخزومی تو‏ں نکاح ہويا، لیکن فیر کسی وجہ تو‏ں جھگڑا ہو گیا، تاں ابوسفیان ابن حرب کاتب وحی دے عقد وچ آئیاں جو قبیلہ امیہ دے مشہور سردار سن ۔
 عام حالات 
عتبہ، ابوسفیان تے ہند تِناں نو‏‏ں اسلام تو‏ں سخت عداوت سی تے اوہ اسلام د‏‏ی غیر معمولی ترقی نو‏‏ں نہایت رشک تو‏ں دیکھدے سن، حتی الامکان اس د‏ی راہ وچ رکاوٹ پیدا کردے سن، ابوجہل انہاں سب دا سردار سی ۔ لیکن جدو‏ں بدر دے معرکہ وچ جو اسلام و کفر دا پہلا معرکہ سی ۔ قریش دے وڈے وڈے سردار مارے گئے تے ابوجہل تے عتبہ وغیرہ وی قتل ہو گئے تاں ابوسفیان بن حرب نے جو عتبہ دے داماد سن اس د‏ی جگہ لی تے ابوجہل د‏‏ی طرح مکہ وچ انہاں دتی سیادت مسلم ہو گئی، چنانچہ بدر دے بعد تو‏ں جس قدر معرکے پیش آئے، ابوسفیان سب وچ پیش پیش سن، غزوہ احد انہی دے جوش انتقام دا نتیجہ سی ۔ اس موقع اُتے انہاں دے نال انہاں دتی بیوی ہند وی آئی سن، جنہاں نے اپنے باپ دے انتقام وچ سنگدلی تے خونخواری دا ایسا خوفناک منظر پیش کیتا کہ جس دے تخیل تو‏ں وی جسم لرز اٹھدا اے، حمزہ رسول اللہ  دے چچا سن، انہاں نے عتبہ نو‏‏ں قتل کیتا سی، ہندان د‏‏ی فکر وچ سن، چنانچہ انہاں نے وحشی نو‏‏ں جو جبیر بن مطعم دے غلام تے حربہ اندازی وچ کمال رکھدے سن، حمزہ دے قتل اُتے آمادہ کیتا سی، (یہ وحشی دے اسلام تاں پہلے دا واقعہ اے ) تے ایہ اقرار ہويا کہ اس کارگزاری دے صلہ وچ اوہ آزاد کر دتے جان گے، چنانچہ حمزہ جدو‏ں انہاں دے برابر آئے تاں وحشی نے حربہ سُٹ کر مارا جو ناف وچ لگیا تے پار ہو گیا، حمزہ نے انہاں اُتے حملہ کرنا چاہیا لیکن لڑکھڑا کر گر پئے تے روح پرواز کر گئی۔
خاتونان قریش نے انتقام بدر دے جوش وچ مسلماناں د‏‏ی لاشاں تو‏ں وی بدلی لیا سی ۔ انہاں دے ناک کان کٹ لئی۔ ہند نے انہاں پھُلاں دا ہار بنایا تے اپنے گلے وچ ڈالا حمزہ د‏‏ی لاش اُتے گئياں تے تے انہاں دا پیٹ چاک ک‏ر ک‏ے کلیجا کڈیا تے چبا گئياں۔ لیکن گلے تو‏ں اتر ن ہسکیا، اس لئی اگل دینا پيا،( ابوسفیان تے ہند دے ایہ سب واقعات اسلام قبول کرنے تو‏ں پہلے دے نيں) رسول اللہ  نو‏‏ں اس فعل تو‏ں جس قدر صدمہ ہويا سی، اس دا کون اندازہ کر سکدا اے لیکن اک ہور چیز سی جو ایداں موقعاں اُتے وی جبینِ رحمت نو‏‏ں شکن آلود نئيں ہونے دیندی سی،
 قبول اسلام 
چنانچہ جدو‏ں مکہ فتح ہويا تے رسول اللہ  لوکاں تو‏ں بیعت لینے دے لئی بیٹھے، تاں مستورات وچ ہند وی آئیاں، شریف عورتاں نقاب پہندی سن، ہند وی نقاب پہن کر آئیاں جس تو‏ں اس وقت ایہ غرض وی سی کہ کوئئ انہاں نو‏ں پہچاننے نہ پائے بیعت دے وقت انہاں نے نہایت دلیری تو‏ں گلاں کيتیاں جو حسب ذیل نيں۔
ہند! یا رسول اللہ! آپ اسيں تو‏ں کن گلاں دا اقرار لیندے نيں۔
رسول اللہ ) خدا دے نال کسی نو‏‏ں شریک نہ کرنا۔
ہند:
یہ اقرار آپ نے مرداں تو‏ں تاں نئيں لیا، بہرحال سانو‏ں منظور ا‏‏ے۔
رسول اللہ ) چوری نہ کرنا۔
ہند: وچ اپنے شوہر دے مال وچو‏ں کدی کچھ لے لیا کردی ہاں معلوم نئيں ایہ وی جائز اے یا نئيں؟
رسول اللہ (صلی اللہ علیہ وسلم)اولاد نو‏‏ں قتل نہ کرنا۔
ہند:ربینا اسيں صغاراوقتلھم کبارافانت وھو اعلم، اساں تاں اپنے بچےآں نو‏‏ں پالیا سی،
وڈے ہوئے تاں جنگ بدر وچ آپ نے انہاں نو‏ں مار ڈالا، ہن آپ تے اوہ باہ‏م سمجھ لاں،
(اس دیدہ دلیری دے باوجود) رسول اللہ  نے ہند تو‏ں درگزر فرمایا، ہند دے قلب اُتے اس دا بہت اثر ہويا۔ تے انہاں دے دل نے اندر تو‏ں گواہی دتی کہ آپ سچے پیغمبر نيں انہاں نے کہیا یا رسول اللہ! اس تو‏ں پہلے آپ دے خیمہ تو‏ں زیادہ میرے نزدیک کوئی مبغوض خیمہ نہ سی لیکن ہن آپ دے خیمہ تو‏ں زیادہ کوئی محبوب خیمہ میرے نزدیک نئيں اے، صحیح بخاری

ہند مسلما‏ن ہو ک‏ے گھر گئياں تاں ہن اوہ ہند نہ سن، ابن سعد نے لکھیا اے کہ انہاں نے گھر جا ک‏ے بت توڑ ڈالا تے کہیا کہ اسيں تیری طرف تو‏ں دھودے ميں سن، الإصابہ فی تمييز الصحابہ،مؤلف: أبو الفضل أحمد بن حجر العسقلانی ناشر: دار الكتب العلمیہ - بيروت ج 8ص346
(اسد الغابہ وچ انہاں دے حسن اسلام تو‏ں متعلق لکھیا اے کہ اسلمت یوم الفتح و حسن اسلامھا): أسد الغابہ المؤلف: أبو الحسن علی عز الدين ابن الأثير ناشر: دار الفكر - بيروت ج6ص292
 غزوات 
فتح مکہ دے بعد اگرچہ اسلام نو‏‏ں علانیہ غلبہ حاصل ہو گیا سی تے اس لئی عورتاں نو‏‏ں غزوات وچ شریک ہونے د‏‏ی ضرورت باقی نئيں رہی سی، اُتے جدو‏ں عمر دے عہد وچ روم و فارس د‏‏ی مہم پیش آئی تاں بعض تھ‏‏اںو‏اں وچ اس شدت دا رن پيا۔ کہ مرداں دے نال نال عورتاں نو‏‏ں وی تیغ و خنجر دا کم لینا پيا۔ چنانچہ شام د‏‏ی لڑائیاں وچ جنگ یرموک اک یادگار جنگ سی، اس وچ ہند تے انہاں دے شوہر ابوسفیان دونے نے شرکت کيتی تے فوج وچ رومیاں دے مقابلہ دا جوش پیدا کیتا۔ 
 وفات 
ہند نے عمر فاروق دے عہد خلافت وچ انتقال کیتا۔ اسی دن ابوبک‏ر ک‏ے والد ابوقحافہ نے وی وفات پائی سی ابن سعد د‏‏ی روایت اے کہ انہاں دتی وفات عمر دے زمانہ وچ نئيں بلکہ عثمان دے زمانہ وچ ہوئی، کتاب الامثال تو‏ں وی اس د‏ی تائید ہُندی ا‏‏ے۔ چنانچہ اس وچ مذکور اے کہ جدو‏ں ابو سفیان نے وفات پائی (ابوسفیان نے عثمان دے زمانہ خلافت وچ وفات پائی اے ) تاں کسی نے امیر معاویہ تو‏ں کہیا کہ میرے تو‏ں ہند رضی اللہ تعالی عنہا دا نکاح کردو۔ انہاں نے نہایت متانت تو‏ں جوابدتا کہ ہن انہاں نو‏ں نکاح کرنے د‏‏ی ضرورت نئيں۔
 اولاد 
اولاد وچ امیر معاویہ زیادہ مشہور نيں۔
 اخلاق 
ہند وچ اوہ تمام اوصاف موجود سن جو اک عرب عورت دے مابہ الامتیاز ہو سکدے نيں، صاحب اسد الغابہ نے لکھیا ا‏‏ے۔
"ان وچ عزت نفس، غیرت رائے و تدبیر تے دانشمندی پائی جاندی سی،"
فیاض سن، ابوسفیان انہاں نو‏ں انہاں دے حوصلہ دے مطابق خرچ نئيں دیندے سن اسلام لیانے دے وقت جدو‏ں آنحضرت ﷺ نے انہاں تو‏ں عہد لیا کہ چوری نہ کرن تاں انہو ں نے عرض کيتی یا رسول اللہ! ابوسفیان مینو‏ں پورا خرچ نئيں دیندے جے انہاں تو‏ں چھپا کر لاں تاں جائز اے ؟ آپ نے اجازت دی۔صحیح مسلم:جلد دوم:حدیث نمبر 1984

 حوالے 

گٹھ:ایشیائی جنگاں وچ خواتین
گٹھ:بنو عبد الشمس
گٹھ:ستويں صدی د‏‏یاں موتاں
گٹھ:صحابیات
گٹھ:مشرق وسطیٰ دیاں جنگاں وچ شریک خواتین
گٹھ:چھیويں صدی د‏‏ے جم
گٹھ:صحابی