علی بن عبد اللہ بن عباس

نام و نسب 
آپ دا نام علی، کنیت ابو الحسن تے ابو محمد تے لقب سجاد ا‏‏ے۔ آپ حضرت عبد اللہ بن عباس دے سب تو‏ں چھوٹے صاحبزادے نيں۔
آپ دی ولادت 40ھ وچ علی بن ابی طالب دی شہادت دے دن ہوئی۔ اس لئی آپ دا نام علی تے کنیت ابو الحسن رکھی گئی۔
آپ دے والد نبی کریم دے چچا ذاد بھائی تے صحابی رسول سن ۔
 سلسلہ نسب 
آپ دا سلسلہ نسب والد دی جانب تو‏ں ایہ اے 
علی ابن عبد اللہ بن عباس ابن عباس بن عبد المطلب ابن عبد المطلب الہاشمی القریشی

آپ دا سلسلہ نسب والدہ دی جانب تو‏ں ایہ اے 
زرعہ بنت مشرح بن معدی کرب بن ولیعہ بن شرجیلتابعین از شاہ معین الدین احمد ندوی صفحہ 308

 فضل و کمال 
علمی اعتبار تو‏ں آپ کوئی قابل ذکر شخصیت نہ رکھدے سن ، درحقیقت آپ دے عمل نے آپ دے علم نو‏‏ں دبا دتا سی ۔ پھر وی آپ حضرت عبد اللہ بن عباس دے فرزند سن اس لئی علم دی دولت آپ تو‏ں تہی دامن دامن نہ سن ، احادیث نبوی دا اک حصہ اپ دے حفظہ وچ محفوظ سی ، ابن سعد نے آپ نو‏‏ں قلیل الحدیث تابعین وچ لکھدے نيں۔
احادیث وچ آپ نے اپنے والد عبد اللہ بن عباس، ابو ہریرہ ، عبد اللہ بن عمرو بن العاص ، عبد اللہ بن جبیر تے عبد الملک تو‏ں استفادہ کیتا۔
آپ دے صاحبزادہ محمد ، عیسی ، عبد الصمد ، سلیمان ، داؤد تے منہال بن عمرو سعد بن ابراہیم ، امام زہری ، حبیب بن ابی ثابت ، آبان بن صالح ، عبد اللہ بن طاؤس تے منصور بن معتمر وغیرہ آپ دے خوشہ چیناں وچ سن ۔تابعین از شاہ معین الدین احمد ندوی صفحہ 308 تے 309

 زہد و عبادت 
آپ دا میدان عمل حجرہ عبادت سی اپنے زمانے دے بہت وڈے عابد بزرگ سن اک دن وچ اک ہزار رکعتاں پڑھدے سن اسی وجہ تو‏ں آپ ”سجاد“ دے لقب تو‏ں مشہور ہو گئے۔تابعین از شاہ معین الدین احمد ندوی صفحہ 309
پہلے آپ دا کاروبار حرم شریف وچ سی ۔ آپ دی مالکیت وچ زیتون دے پنج سو درخت سن تے ہر درخت دے نیچے آپ نے دو رکعت نفل ادا کیتے۔ افضل الانساب الحدیث والکتاب صفحہ 149
ابتدا وچ آپ کوئی زاہد و عابد نہ سن ، آبان بن عثمان دے لڑکے عبد الرحمن دی عبادت و ریاضت نو‏‏ں دیکھ کر آپ دے دل اُتے گہرا اثرا پيا ، آپ نے کہیا وچ انہاں تو‏ں زیادہ رسول اللہ ﷺ دا قریب و عزیز ہاں اس لئی مینو‏ں انہاں تو‏ں زیادہ زیادہ عبادت کرنے دا حق اے ، چنانچہ اس وقت تو‏ں ہمہ تن عبادت وچ لگ گئے۔ آپ دا عبادت دا ایہ ذوق آخری لمحہ حیات تک قائم رہیا۔
زبیر ابن بکار دا بیان اے کہ موت دے وقت تک آپ دی عبادت و ریاضت وچ فرق نہ آیا۔تابعین از شاہ معین الدین احمد ندوی صفحہ 309

 قریش وچ فضیلت و عظمت 
اپنے مذہبی کمالات دی وجہ تو‏ں قریش وچ انہاں دی وڈی عظمت سی جدو‏ں آپ مکہ جاندے تو سارا خاندان جمع ہو جاندا سی ۔تابعین از شاہ معین الدین احمد ندوی صفحہ 309

 حلیہ 
نہایت حسین و جمیل سن علامہ ابن سعد لکھدے نيں کہ انہاں جداں روئے زمین اُتے حسین و جمیل قریشی نئيں سی قد نہایت بلند و بالا سی ۔تابعین از شاہ معین الدین احمد ندوی صفحہ 310
لوگاں وچ چلدے وقت ایسا معلوم ہُندا سی کہ کسی سواری اُتے جا رہے نيں۔ آپ دے والد عبد اللہ بن عباس آپ دے کاندھاں تک آندے سن تے عبد اللہ اپنے والد عباس بن عبد المطلب دے کاندھاں تک آندے سن تے عباس اپنے والد عبد المطلب دے کاندھاں تک آندے سن ۔البدایۃ اولنھایۃ از علامہ حافظ ابو الفدا عمادالدین ابن کثیر دمشقی اردو مترجم حافظ سید عبد الرشید ندوی جلد نہم صفحہ 274

 اموی خلفاء تو‏ں تعلقات 
اک دن آپ اموی خلیفہ عبد الملک بن مروان دے دربار پہنچے اس نے آپ دا نام تے کنیت پوچھی۔
آپ نے اپنا نام علی تے کنیت ابو الحسن بتائی۔
عبد الملک بن مروان نے کہیا وچ ایہ کنیت تے نام اک نال برداشت نئيں کرسکدا کیتا تمھارا کوئی بیٹا اے ؟
آپ نے دسیا اے میرا اک بیٹا محمد بن علی بن عبد اللہ ا‏‏ے۔
عبد الملک بن مروان نے آپ نو‏‏ں ابو محمد دی کنیت دی نال وچ انعامات تو‏ں وی نوازیا۔

ابن خلکان نے لکھیا اے کہ علی بن عبد اللہ نے جدو‏ں لبابہ بنت عبد اللہ بن جعفر تو‏ں نکاح کیتا سی جو عبد الملک بن مروان دی بیوی رہ چک‏ی سی جس نے اسنو‏ں طلاق دے دی سی جس دی وجہ ایہ بنی سی اک روز عبد الملک بن مروان نے سیب نو‏‏ں کاٹا تے لبابہ دی طرف پھینک دتا تو اس نے اس جگہ نو‏‏ں چھری تو‏ں کاٹ دتا جتھ‏ے عبد الملک بن مروان دا منہ لگیا سی کیونکہ اس دے منہ تو‏ں بہت بدبو آندی سی عبد الملک دے پوچھنے اُتے اس نے کہیا الفکش تو‏ں بچنے دے لئی ایسا کیتا جس اُتے اس نے اسنو‏ں طلاق دے دت‏ی۔

جب اس تو‏ں علی بن عبد اللہ نے نکاح کیتا تو ولید بن عبد الملک نے اسی باعث آپ تو‏ں انتقام لیا تے آپ نو‏‏ں کوڑاں تو‏ں پٹوایا تے ایہ وی کہیا گیا کہ تساں خلیفہ دی اولاد نو‏‏ں ذلیل کردے ہو؟
جس اُتے آپ نو‏‏ں دوبارہ کوڑے لگوائے گئے کیونکہ آپ دے مطلق مشہور ھوگیا سی کہ آپ کہندے نيں عنقریب خلافت انہاں دے گھرانے وچ آنے والی ا‏‏ے۔

مبرو نے لکھیا اے اک دن آپ ہشام دے پاس گئے نال وچ آپ دے بیٹے محمد بن علی دے بیٹے ابو العباس السفاح تے ابو جعفر المنصور وی سن ہشام نے آپ دی آؤ بھگت دی تے انہاں نو‏‏ں اپنے نال بٹھایا تے انہاں نو‏‏ں اک سو تیس دینار وی دیےـالبدایۃ اولنھایۃ از علامہ حافظ ابو الفدا عمادالدین ابن کثیر دمشقی اردو مترجم حافظ سید عبد الرشید ندوی جلد نہم صفحہ 273 تے 274

 وفات 
آپ دی وفات بلقاء دی زمین وچ واقعہ جہمہ دے مقام اُتے 118ھ وچ ہوئی اس وقت آپ دی عمر 78 سال سی۔البدایۃ اولنھایۃ از علامہ حافظ ابو الفدا عمادالدین ابن کثیر دمشقی اردو مترجم حافظ سید عبد الرشید ندوی جلد نہم صفحہ 273
ابو معشر وغیرہ نے کہیا اے کہ انہاں دی وفات ملک شام وچ 117 ہجری وچ ہوئیطبقات ابن سعد مصنف محمد بن سعد اردو ترجمہ علامہ عبد اللہ العمادی جلد سوم حصہ پنجم صفحہ 238

 اولاد 
آپ دی بہت سی اولاداں سن۔
جنہاں وچ بیٹے ایہ نيں۔

محمد بن علی
 داؤد ، عیسٰی ، احمد ، مبشر ، بشر ، اسماعیل ، عبد اللہ الاکبر ، عبد اللہ الاصغر ، عبد الصمد ، عبید اللہ ، عبد الملک ، عثمان ، سلیمان ، صالح ، عبد الرحمٰن ، عبد اللہ الاوسط ، یحیٰی تے اسحاق
بیٹیاں ایہ نيں۔
فاطمہ ، ام عیسٰی کبرٰی ، ام عیسٰی صغرٰی ، لبابہ ، بریہہ کبرٰی ، بریہہ صغرٰی ، میمونہ ، ام علی ، عالیہ تے ام حبیبتابعین از شاہ معین الدین احمد ندوی صفحہ 310

محمد بن علی دی والدہ عالیہ بنت عبید اللہ بن عباس سن۔
داؤد تے عیسٰی دونے دی والدہ اک ام ولد سن۔
سلیمان تے صالح دونے دی والدہ اک ام ولد سن۔
احمد ، مبشر تے بشر جنہاں تو‏ں کسی دی بقیہ اولاد نہ سی تے اسماعیل تے عبد الصمد ایہ سب دے سب اک ام ولد تو‏ں سن ۔
عبد اللہ الاکبر جنہاں دی اولاد باقی نئيں رہی تے اک بیٹی ام حبیب بنت علی انہاں دونے دی والدہ ام ابیہا بنت عبد اللہ بن جعفر سن۔
عبید اللہ جنہاں دی اولاد بقیہ نہ سی انہاں دی والدہ بنی الحریش دی خاتون سن۔
عبد الملک ، عثمان ، عبد الرحمٰن تے عبد اللہ الاصغر جو ملک شام چلے گئے سن تے یحیٰی ، یعقوب ، عبد العزیز ، اسماعیل اصغر تے عبد اللہ الاوسط انہاں دی بقیہ اولاد نہ سی مختلف ام ولد تو‏ں سن ۔
فاطمہ ، ام عیسٰی کبرٰی ، ام عیسٰی صغرٰی ، لبابہ ، بریہہ کبرٰی ، بریہہ صغرٰی ، میمونہ ، ام علی تے عالیہ دختران علی سب مختلف ام ولد تو‏ں سن۔طبقات ابن سعد مصنف محمد بن سعد اردو ترجمہ علامہ عبد اللہ العمادی جلد سوم حصہ پنجم صفحہ 237

 حوالے 

گٹھ:بنو عباس
گٹھ:تابعین