بھارت دا گوا اُتے قبضہ

گوا تے قبضہ جاں حملہ (انگریزی وچ: Annexation of Goa)، اوہ عمل سی جس وچ جمہوریہ بھارت نے، دسمبر 1961 وچ بھارتی ہتھیاربند فوجاں ولوں کیتی گئی ہتھیاربند کاروائی نال گوا، دمن اتے دیؤ دے پرانے پورتگالی بھارتی علاقیاں اپر اپنا قبضہ کر لیا سی۔ بھارت وچ، اس عمل نوں "گوا دی مکتی" کیہا جاندا اے۔ پرتگال وچ اس نوں “گوا اپر حملہ” کیہا جاندا اے۔ 1961 وچ پورتگالی راج دے ختم ہون توں بعد گوا نوں فوجی انتظام ماتحت کنھمرن پلٹ کینڈتھ دی اگوائی وچ نائب گورنر بنایا گیا سی۔    8 جون 1962 نوں، فوجی راج دی تھاں سولیئن سرکار نے لے لئی جدوں نائب گورنر نے 29 نامزد میمبراں دی اک غیر رسمی صلاح کار کونسل نوں اس کھیتر دے پربندھ وچ مدد لئی نامزد کیتا۔  

بھارتی آرمڈ فورسز ولوں کیتی "ہتھیاربند کاروائی" دا کوڈ نام "اوپریشن وجے" (مطلب "جت") سی۔ اس وچ 36 گھنٹیاں توں ودھ ویلے لئی ہوائی، سمندری اتے زمینی حملے شامل سن، اتے ایہہ بھارت لئی اک فیصلہ کن جت سی، جس وچ پورتگال ولوں بھارت وچ باقی بچیاں ہوئیاں جگاواں اپر 451 سالاں دا راج ختم ہویا۔ ایہہ سرگرمی دو دن چلی، اتے لڑائی وچ 22 بھارتی اتے 30 پورتگالی مارے گئے۔ مختصر ٹکراء نے زمین تعریف اتے نندا دا مپناہ کڈھیا۔ بھارت وچ، اس کاروائی نوں تریخی طور اُتے بھارتی کھیتر دی مکتی دے روپ وچ دیکھیا گیا، جدونکہ پورتگال نے اس نوں اپنی قومی دھرتی اتے شہریاں دے خلاف اک حملے وجوں ویکھیا۔

 قانون پالیسی 
سن 1947 وچ آزادی توں بعد بھارت نے گوا اتے پورتگالی حکومت نوں مانتا دتی سی۔ گوا اتے حملہ کرن توں بعد بھارت دا کیس کلونیکل حاضلات  دی غیر قانونیت دے دوآلے بنایا گیا سی۔ ایہہ دلیل ویہویں صدی دے قانونی اصولاں مطابق صحیح سی، پر سولھویں صدی دے قومانتری قانون دے ماپدنڈاں اُتے صحیح نہیں پئی۔ بھارت نے بہت سارے قومانتری بھائیچارے توں ہمدردی حاصل کیتی، مگر اس نال حملے لئی کسے قانونی مدد دا اشارہ نہیں ہویا۔    بھارتی سپریم کورٹ نے الاٹمینٹ دی موزونیت نوں پچھان لیا اتے کتے دے قانون دی جاری لاگواہلیت نوں ردّ کر دتا۔ پچھوکڑ والے اثر نال معاہدے وچ، پورتگال نے 1974 وچ بھارتی حکومت نوں مانتا دتی۔    اس قبضے نوں غیر قانونی منیا جاندا اے، کیونکہ ایہہ اقوام متحدہ دے چارٹر دے لاگوُ ہون توں بعد ہویا اے۔ بعد والے معاہدے اس نوں صحیح نہیں ٹھہرا سکدے۔    شیرن کورمین دا ترک اے کہ خود ارادیت دا اصول نویں حقیقت نوں مطابق کرن دے اصول نوں موڑ سکدا اے، پر ایہہ اصل قبضے دے غیر قانونی پہلو نوں نہیں بدل سکیگا۔   

 تہذیبی چترن 
فلم "سات ہندوستانی" (1969)، آپریشن وجے بارے سی۔ اسنے نیشنل ایکتا اُتے سبتوں ودھیا فیچر فلم دا 1970 نارگس دتّ اوارڈ جتیا، اتے کیفی اعظمی لئی قومی ایکیکرن انعام تے سبتوں ودھیا فلم سنگیت دے بول-لکھاری انعام جتیا۔ "تردور"، شیام بینیگل اتے پکار دی اک فلم وچ 1960 دے گوا دے پچھوکڑ اُتے مشتمل کہانیاں وی ہن۔

 حوالے 

گٹھ:نہرو دا پربندھ
گٹھ:بھارت