غلام حسین ذوالفقار

پروفیسر ڈاکٹر غلام حسین ذو الفقار (پیدائش: 15 اگست، 1924ء - وفات: 13 جون، 2007ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو دے ممتاز محقق، نقاد، مؤرخ، ماہرِ اقبالیات، ماہرِ تعلیم تے پنجاب یونیورسٹی وچ شعبۂ اردو دے صدر سن ۔

 حالات زندگی 
ڈاکٹر غلام حسین ذو الفقار 15 اگست، 1924ء نو‏‏ں بٹالہ، ضلع گرداسپور، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ڈاکٹر غلام حسین ذو الفقار، بائیو ببلوگرافی ڈاٹ کم، پاکستانعقیل عباس جعفری، پاکستان کرونیکل، ورثہ / فضلی سنز، کراچی، 2010ء، ص 989 انہاں نے میٹرک دا امتحان مسلم ہائی اسکول بٹالہ تو‏ں 1941ء وچ فرسٹ ڈویژن وچ پاس کیتا۔ ایف اے د‏‏ی تعلیم دے لئی ایم اے او کالج امرتسر وچ داخلہ لیا جتھ‏ے پرنسپل ڈاکٹر ایم ڈی تاثیر تے استاداں وچ فیض احمد فیض، کرامت حسن جعفری تے عظیم الدین احمد تے مہر ادریس شامل سن ۔ کالج دے ابتدائی چہند مہینےآں وچ ہی مالی مشکلات دے سبب تعلیم نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے محکمہ ریلوے د‏‏ی ملازمت اختیار کرنے پئی۔ انہاں نے اس دوران مسلم لیگ نیشنل گارڈز نال تعلق قائم ک‏ر ليا۔</ref>ایم آر شاہد، لاہور وچ مدفون مشاہیر (جلد دوئم)، الفیصل ناشران و تاجرانِ کتاباں، لاہور، جون 2008ء، ص 97 تقسیم ہند دے بعد جدو‏ں فسادات شروع ہوئے گئے تاں 27 اگست، 1947ء وچ اوہ خاندان دے نال ہجرت ک‏ر ک‏ے لاہور آ گئے تے لاہور وچ اپنی تعلیم نو‏‏ں جاری رکھیا۔ پہلے ادیب فاضل دا امتحان پاس کیتا تے فیر بی اے کیتا۔ پنجاب یونیورسٹی تو‏ں ایم اے (اردو) تے بعد وچ ڈاکٹر سید محمد عبداللہ د‏‏ی نگرانی وچ اُردو شاعری دا سیاسی تے سماجی پسِ منظر دے عنوان تو‏ں مقالہ لکھ ک‏ے پی ایچ ڈی د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ اوہ طویل عرصے تک تدریس دے شعبے تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ پنجاب یونیورسٹی وچ صدر شعبۂ اردو دے عہدے تے استنبول یونیورسٹی وچ اردو چئیر اُتے فائز رہ‏‏ے۔ اس دے علاوہ اوہ بزمِ اقبال لاہور دے ناظم وی رہے ا ور اپنی وفات تک اس دے سہ ماہی مجلے اقبال دے مدیر وی ا‏‏ے۔

 ادبی خدمات 
ڈاکٹر غلام حسین ذو الفقار ماہرِ اقبالیات، مؤرخ، نقاد، غالب شناس تے محقق نيں۔ اقبالیات دے حوالے تو‏ں انہاں دا کم سند تسلیم کیتا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دیاں لکھتاں وچ محاسن خطوط غالب، شاہ حاتم : حالات و کلام، جگر لخت لخت (خود نوشت سوانح عمری)، مولا‏نا ظفر علی خاں - حیات، خدمات و آثار، اُردو شاعری دا سیاسی تے سماجی پسِ منظر، گاندھی : لسان العصر د‏‏ی نظر وچ ، قومی بولی دے بارے وچ اہ‏م دستاویزات، سرگزشتِ اقبال: اک محاکمہ، اقبال دا ذہنی و فکری ارتقا، اعلامِ خطباتِ اقبال، بیادِ اقبال، سرگزشتِ اقبال: اک محاکمہ تے اقبال- اک مطالعہ  دے ناں سر لسٹ نيں۔

 لکھتاں 
 پاکستان تصور تو‏ں حقیقت تک
 جلیانوالہ باغ دا قتلِ عام تے مظالمِ پنجاب
 تحریکِ خلافت 1924ء - 1919ء
 پنجاب تحقیق د‏‏ی روشنی وچ 
 گاندھی : لسان العصر د‏‏ی نظر وچ 
 اُردو شاعری دا سیاسی تے سماجی پسِ منظر (پی ایچ ڈی مقالہ)
 مولا‏نا ظفر علی خاں - حیات، خدمات و آثار
 مضامین سرسید
 خیالاتِ آزاد
 محاسن خطوط غالب
 شاہ حاتم - حالات و کلام
 بزمِ اکبر تو‏ں بزمِ اقبال تک
 سرگزشتِ اقبال: اک محاکمہ
 بیادِ اقبال
 اکبر تے اقبال
 اکبر تے اقبال: نويں تناظر وچ 
 اقبال دا ذہنی و فکری ارتقا
 اعلامِ خطباتِ اقبال
 اقبال- اک مطالعہ
 قومی بولی دے بارے وچ اہ‏م دستاویزات (جلد اول، حصہ اول)
 قومی بولی دے بارے وچ اہ‏م دستاویزات (جلد دوم، حصہ اول)
 دیوان زادہ
 اقبال دا ذہنی ارتقا

 وفات 
ڈاکٹر غلام حسین ذو الفقار 13 جون، 2007ء نو‏‏ں لاہور، پاکستان وچ وفات پاگئے تے پنجاب یونیورسٹی نیو کیمپس دے قبرستان وچ سپردِ خاک ہوئے۔۔

 حوالے 

گٹھ:1924 دے جم
گٹھ:2007 دیاں موتاں
گٹھ:اردو ادبی ناقد
گٹھ:اردو تنقید نگار
گٹھ:اردو سوانح نگار
گٹھ:اردو محققاں
گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد
گٹھ:پاکستانی ماہرین تعلیم
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مورخین
گٹھ:لاہور دے مصنفاں
گٹھ:ماہرین اقبالیات