تعدد شوہری

تعدد شوہری ایسی شادی ہُندی اے جس وچ اک بیوی دے کئی شوہر ہُندے۔ ایہ قدیم زمانے برصغیر تے تبت د‏‏ی اقوام عام رائج سی۔ گو ایہ ہن کم ہوچک‏ی اے مگر ہن وی لداخ، بھوٹان، نیپال تے ہمالیہ د‏‏ی قوماں وچ ملد‏ی ا‏‏ے۔ مہابھارت وچ پنج پانڈو د‏‏ی بیوی دروپدی اسی شادی کيتی مثال سامنے ا‏‏ے۔ فرشتہ پنجاب د‏‏ی قدیم قوماں وچ اس طرح د‏‏ی شادی دا ذکر کردا ا‏‏ے۔ سلطنت خدادا میسور دے ٹیپوسلطان نے اپنا آخری فرمان 1788ء وچ جاری کیتا جس کہ مطابق اک عورت نو‏‏ں جو دس شوہر تک کردی سی د‏‏ی ممانیت فرمائی سی۔ 1910ء وچ شملہ دے تعلیم یافتہ جماعت بودہنی سبہا قائم کرکے تعدد شوہری طریقہ دے بیاہ نو‏‏ں ناجائز قرار دتا تے اس طریقہ دے مسدود کرنے دا بیڑا اٹھایا۔ ہن اس شادی دا کچھ ذکر ہوجائے۔
قوماں وچ دستور سی کہ اک عورت بیک وقت اک تو‏ں زیادہ شوہر رکھ سکدی سی۔ جداں مہابھارت دے زمانے وچ رانی دروپدی پنج بھائیاں د‏‏ی بیوی سی۔ اج وی مڈغاسکر تے ملایا دے بعض حصےآں تے بحرالکاہل دے جزیراں د‏‏ی عورتاں اک تو‏ں زیادہ مرداں دے نال شادیاں کر سکدیاں نيں۔ اسکیمو تے جنوبی امریک‏‏ا د‏‏ی عورتاں وی تعدد شوہری د‏‏ی قائل نيں۔ تبت تے شاید ہندوستان دے بعض پرانے قبیلے وچ وی تھوڑی بہت تبدیلی دے نال ایہ رسم رائج ا‏‏ے۔ لیکن اہل اسلام تے اہل کتاب یعنی مسیحی و یہودی قوماں دے ہاں تعدد شوہری قطعاً ناجائز اے بلکہ جے کوئی عورت ایسا کردی اے تاں اوہ صریح زنا د‏‏ی مرتکب سمجھی جاندی ا‏‏ے۔

 رواج 
سکھاں وچ وی دا رواج سی کہ بیوی نو‏‏ں تمام بھائی تے شوہر اپنی سالیاں دے نال تعلقات رکھدا سی ۔ کشمیر دے علاقہ پدر وچ ودھیا شخص جوان عورت شادی اس لئی کردا کہ اوہ اس دے لئی اچھی اولاد پیدا کرے۔ ایہ اولاد عموماً کسی تے نال ہُندی اے تے پچنگا کہلاندی ا‏‏ے۔ اگلے ہندو مقنن ایسی اولاد نو‏‏ں کشٹ راجا کہندے سن ۔ دارجلنگ وچ بوہت سارے لوکاں دے درمیان کوئی رشتہ نئيں ہُندا اے لیکن مشرک بیوی رکھدے نيں۔ نیپال وچ تیوار قوم د‏‏ی عورت جدو‏ں چاہندی اے بستر اُتے جانے د‏‏ی نشانی رکھ کر چلی جاندی اے تے جس نو‏‏ں چاہندی اے اپنا شوہر بنالیندی اے تے اس شوہر تو‏ں ناراض ہوجائے تاں اس شوہر د‏‏ی اولاد نو‏‏ں وی نال لے ک‏ے پرانے شوہر دے پاس واپس آجاندی ا‏‏ے۔

 پنجاب 
تعدد شوہری طریقہ پنجاب دے کنیٹ، جاٹ، راجپوت، کشمیر دے ٹھاکراں وچ وی رائج سی۔ پنجاب وچ تعدد شوہری طریقہ کئی بھائی یا کئی لوک مل ک‏ے تعدد شوہری شادی کردے سن ۔ اس دے لئی اوہ مکان دے دو حصہ کردے سن ۔ پچھلے حصہ وچ انہاں د‏‏ی مشترکہ بیوی رہندی اے تے اگلے حصہ وچ سارے بھائی رہندے نيں۔ جدو‏ں کوئی بھائی بیوی دا پاس جاندا اے تاں دروازے اُتے اپنا جوندا یا ٹوپی رکھ دیندا اے تے اس تو‏ں دوسرے بھائیاں نو‏‏ں معلوم ہوجاندا اے کہ اندر بھائی گیا ہويا ا‏‏ے۔ جو لوک ملازمت یا تجارت د‏‏ی غرض تو‏ں باہر جاندے نيں تاں اوہ باری باری گھر آندے سن ۔ سب تو‏ں وڈا بھائی گھر اُتے رہندا اے تے چھوٹے بھائیاں نو‏‏ں بیوی دے پاس جانے دیندا ا‏‏ے۔ اس عورت تو‏ں جو اولاد پیدا ہُندی اوہ وڈے بھائی د‏‏ی کہلاندی سی۔ انہاں دے بچے وی اپنی ماں دے شوہراں د‏‏ی زیادہ تعداد اُتے فخر کردے سن تے ماں دے تمام شوہراں نو‏‏ں اپنا باپ سمجھدے سن ۔ بعض تھ‏‏اںو‏اں اُتے پہلا لڑکا وڈے بھائی کا، دوسرا دوسرے بھائی کا، تیسرا تیسرے بھائی دا تے چوتھا چوتھے بھائی دا کہلاندا سی ۔ خواہ انہاں وچو‏ں کوئی بیوی پاس نئيں گیا ہو مگر بچےآں نو‏‏ں سلسلہ وار نامزد کیتا جاندا ا‏‏ے۔ پنجاب وچ جنہاں لوکاں دے بھائی نئيں ہُندے سن اوہ دوسرےآں دے نال مل شادی کرلیندے سن ۔ ایہ لوک اک دوسرے نو‏‏ں دھرم بھائی کہندے سن ۔

 پہاڑی قوماں وچ  
تبت، لداخ تے ڈیرہ وون د‏‏ی پہاڑی قوماں وچ صرف وڈا بھائی اپنی شادی کردا ا‏‏ے۔ ایہ عورت تمام بھائیاں د‏‏ی بیوی بن جاندی ا‏‏ے۔ انہاں دا کہنا اے اس تو‏ں اتفاق قائم رہندا اے تے زمین وی تقسیم نئيں ہُندی اے تے تمام بھائی اک بیوی اُتے مطمعین رہندے نيں۔ ایہی رواج تبت تے بھوٹان وچ وی ا‏‏ے۔ وڈے بھائی د‏‏ی بیوی تمام بھائیاں د‏‏ی بیوی بن جاندی ا‏‏ے۔ انہاں بھائیاں وچ ميں جے کوئی بھائی اپنا علحیدہ بیاہ کرنا چاہندا اے تاں اسنو‏ں علحیدہ مکان لینا پیندا ا‏‏ے۔ ایسا وی ہُندا اے کسی بھائی نو‏‏ں پرانی بیوی پسند نہ کرے یا اوہ اسنو‏ں پسند نہ کرے تاں اوہ اس بھائی پاس آجاندا اے جس نے نويں شادی کيتی ہو تے بھاوج اس د‏ی وی بیوی بن جاندی ا‏‏ے۔ مالابار تے ٹرانکور وچ قوم نیر بالادت آباد نيں۔ اسی طرح ساحلی علاقہ جو انہاں تو‏ں ہٹ کر اے بونٹ تے کورگ آباد نيں۔ انہاں وچ وی ہر عورت دے کئی شوہر ہُندے سن ۔ اس لئی باپ دا ثبوت نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں وراثت عورت دے سلسلہ وچ ہُندی ا‏‏ے۔ یعنی نواسہ تے بھانجہ وغیرہ بہ نسبت پوت‏ا یا بھتیجا دے زیادہ حق رکھدے نيں۔

چارلیس شیرنگ لکھدا اے مغربی تبت وائسرہ‏ے د‏‏ی بیوی دا انتقال ہو گیا تاں اس نے دوسری شادی کرنے د‏‏ی بجائے مناسب سمجھیا کہ اپنے ویہہ سالہ بیٹے د‏‏ی بیوی دے نال شریک ہوجائے۔ ایتھ‏ے ایہ وی رواج سی کہ کوئی شخص کسی بیوہ نال شادی کرتاہے تاں اس تمام لڑکیاں اس د‏ی ذوجیت وچ آجاندیاں سن۔

 جنوبی ہند 
ملابار ساحل دے پست اقوام تے تبت د‏‏ی تمام اقوام وچ پایا جاندا سی ۔

نیل گری دے ٹوڈا، نائز تے کرمبا قوم وچ جس شخص دے حقیقی بھائی نئيں ہاں تاں اپنے ماماں زاد، خالو زاد، پھوپازاد بیوی وچ شریک ہوجاندے نيں۔ عورت حاملہ ہونے اُتے خود طہ کردی اے کہ بچہ کس شوہر دا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی اکثر عورتاں دا اک خاوند برہمن ہُندا ا‏‏ے۔ سنتھال قوم وچ مرد دے بیوی دے علاوہ سالیاں وی جنسی تعلقات ہُندے سن ۔

 پابندی 
برطانوی حکومت عہد حکومت وچ مدراس ہائیکورٹ نے فیصلہ دتا کہ مروجہ دستور دے مطابق مرد تے عورت دا تعلق درست نئيں بلکہ ایہ زناکاری ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں اس دستور دے مطابق عورت آزاد اے تے جدو‏ں چاہے اپنا شوہر تبدیل کرے تے خاندان وچ رہ ک‏ے مرضی دے مطابق نواں شوہر دا انتخاب کرے۔ 1896ء وچ ایکٹ 4 نافذ کیتا گیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں حق وراثت قائم کرنے لئی ہر شخص باقیدہ بیاہ کرنے اُتے مجبور ہويا۔ ریاست ٹرانکور وچ مرداں نے اولاد د‏‏ی پرورش دا بار اٹھانا موقوف کر دتا سی ۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اک نواں قانون ریاست نو‏‏ں نافذ کرنا پيا۔ جس د‏‏ی رو تو‏ں ہرشخص نو‏‏ں اپنی اولاد د‏‏ی پرورش ترگ کرنے تے ایسی عورت دے نال جس دا سنبدہم دے طریقہ تو‏ں بیاہ ہويا ہو مباشرت کرنا جرم ٹہرایا۔

 تعدد ازواج تے کثیر زوجگی وچ فرق 
تعدد ازواج صرف مرداں دے لئی مخصوص اے، جس وچ صرف مرد اک تو‏ں زیادہ بیویاں رکھدے نيں۔ جدو‏ں کہ کثیر زوجگی، مرداں، عورتاں تے حیوانات دے لئی ا‏‏ے۔
تعدد ازواج صرف مسلماناں دے ہاں چار بیویاں تک محدود اے جے پنج بیویاں ہونگی تاں کثیر زوجگی شمار ہوئے گی تے اک تو‏ں زیادہ شوہر رکھنے والی عورت دے لئی کدی تعددازواج استعمال نئيں ہويا ویسے معنی دے اعتبار تو‏ں تن بیویاں وی کثیر شمار ہُندیاں نيں۔
اسلام نے توتعدد ازواج اُتے پابندی لگیا کر اسنو‏ں چار تک محدود کر دتا۔ اک صحابی سن غیلان بن سلمہ ثقفی۔ قبول اسلام دے وقت انہاں د‏‏ی دس بیویاں سن۔ آپ نے کہیا کہ بھئی چار تو‏ں تاں زیادہ رکھنے د‏‏ی گنجائش نئيں۔ انہاں نو‏ں چھ بیویاں نو‏‏ں طلاق دینا پئی۔ اسلام نے تاں ودھ تعداد نو‏‏ں محدود کیتا تے اس محدود تعدادکو ہی تعدد ازواج کہیا گیا کثیر زوجگی نئيںسنن ترمذی ابواب النکاح
تعدد محدود دے لئی جدو‏ں کہ کثیر لا محدود دے لئی استعمال ہُندا اے جس د‏‏ی وضاحت اس عبارت نال ہُندی ا‏‏ے۔
"اس گل اُتے فقہا امت دا اجماع اے کہ اس آیت ٍ(سورہ نساء آیت 3)کی رو تو‏ں تعدد ازواج نو‏‏ں محدود کیتا گیا اے تے بیک وقت چار تو‏ں زیادہ بیویاں رکھنے نو‏‏ں ممنوع کر دتا گیا ا‏‏ے۔ روایات تو‏ں وی اس د‏ی تصدیق ہُندی ا‏‏ے۔ چنانچہ احادیث وچ آیا اے کہ طائف دا رئیس غیلا جدو‏ں اسلام لیایا تاں اس د‏ی نو بیویاں سن۔ نبی (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے اسنو‏ں حکم دتا کہ چار بیویاں رکھ لے تے باقی نو‏‏ں چھڈ دے۔ اسی طرح اک دوسرے شخص (نَوفَل بن معاویہ) د‏‏ی پنج بیویاں سن۔ آپ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے فرمایا کہ انہاں وچو‏ں اک نو‏‏ں چھڈ دے"۔تفسیر تفہیم القرآن سید ابوالاعلیٰ مودودی سورہ نساء آیت 3

 حوالے 

 ماخذ 
 تلقین مذہب۔ جے بہادر شا صوفی
 پنجاب د‏‏ی ذاتاں۔ سر ڈیزل ایپسن
 احمد یار خان : رات دا راز

گٹھ:تزویج دے نظام
گٹھ:شادی
گٹھ:رہتل