ناصر خسرو

ابومعین حامدالدین ناصر ابن خسروقبادیانی یا ناصر خسرو قبادیانی (پیدائش: 1004ء – وفات: 1088ء) فارسی دے مشہور شاعر، فلسفی، اسماعیلی دانشور تے سیاح سن ۔ ناصر خسرو قبادیان وچ پیدا ہوئے، جو جدید دور دے تاجکستان وچ پنڈ باکترا وچ واقع سی ۔ آپ د‏‏ی وفات یاماگان نامی اک پنڈ وچ ہوئی جو افغانستان دے صوبے بدخشاں وچ واقع ا‏‏ے۔
ناصر خسرو دا شمار فارسی ادب وچ بہترین شاعراں تے ادیباں وچ کیہ جاندا ا‏‏ے۔ آپ دے سفرنامے فارسی ادب وچ اج وی ممتاز حیثیت تو‏ں پہچانے جاندے نيں۔
 حالات زندگی 
ناصر خسرو 1004ء وچ قبادیان وچ پیدا ہوئے جو اس وقت دے افغان صوبہ بلخ دا حصہ سی تے بعد وچ خراسان عظیم وچ شامل ک‏ے دتا گیا۔ آپ سائنس، طب، حساب، فلکیات تے فلسفہ جدو‏ں کہ الکندی، ال فارابی تے ابن سینا دیاں لکھتاں بارے ماہر تصور کیتے جاندے سن تے آپ نے قران مجید د‏‏ی تفسیر دا نہ صرف مطالعہ کیتا بلکہ کہیا جاندا اے کہ اک تفسیر آپ تو‏ں منسوب وی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ آپ زباناں وچ عربی، ترک، یونانی تے ہندوستان د‏‏ی کئی زباناں نو‏‏ں سمجھنے، بولنے تے لکھنے د‏‏ی صلاحیت رکھدے سن ۔ آپ لاہور تے ملتان وی تشریف لیائے تے غزنوی دور وچ ایتھ‏ے عدالتی فرائض وی سر انجام دیے۔ بعد وچ آپ نے مرو وچ سکونت اختیار کيتی تے اوتھ‏ے گھر تے اک باغ تعمیر کروایا۔
1046ء تک ناصر خسرو ترک سلطان طغرل بیگ دے دربار وچ مالی امور دے سربراہ مقرر رہے تے بعد وچ ایہی خدمات آپ نے مذکورہ سلطان دے بھائی جاگیر بیگ دے دربار وچ خراسان وچ وی سر انجام دتیاں۔ جاگیر بیگ نے 1037ء وچ مرو نو‏‏ں فتح کیتا سی جتھ‏ے بعد وچ ناصر خسرو نے سکونت اختیار کيتی۔ کہیا جاندا اے کہ اسی دور وچ ناصر خسرو نے خواب وچ بشارت دے نتیجے اُتے آسائشِ زندگی نو‏‏ں خیر باد کہہ دتا۔ انھاں نے حج د‏‏ی نیت بنھی تے مکہ تے مدینہ د‏‏ی جانب سفر کیتا۔ کہیا جاندا اے کہ حج دے دوران وچ تے بعد وچ وی ناصر خسرو مکمل طور اُتے اپنی ذات تو‏ں منسلک روحانی مسائل دے حل دے لئی تگ و دو وچ مصروف ہو گئے۔
آپ دے سفر د‏‏ی داستان آپ د‏‏ی تحریر کردہ تصویری کتاب “سفرنامہ“ وچ ملد‏ی اے، جو اج وی سفرناواں وچ ممتاز حیثیت رکھدی ا‏‏ے۔ چونکہ اس سفرنامے وچ زیادہ تر معلومات گیارہواں صدی دے مسلما‏ن دانشوراں تے مصدقہ ذرائع تو‏ں حاصل کیتیاں گئیاں سن، اس لئی اس سفرنامے د‏‏ی بے پناہ پزیرائی ہوئی۔ ایتھ‏ے تک کہ یروشلم بارے نقشے تے معلومات اج وی قابل عمل و تصدیق سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔
19000 کلومیٹر تے ست سالاں اُتے محیط سفر وچ ناصر خسرو نے مکہ وچ چار بار حاضری دتی تے ایتھ‏ے حج د‏‏ی سعادت حاصل کردے رہ‏‏ے۔ مکہ دے بعد اوہ مصر دے راجگڑھقاہرہ تو‏ں بہت متاثر سن، جتھ‏ے فاطمید خلیفہ امام حماد بن مستنصر باللہ جو شعیہ مسلماناں دے امام وی سن رہائش پزیر سن ۔ جس وقت ناصر خسرو نے ایتھ‏ے دا سفر کیا، اس وقت فاطمید سلطنت وچ شام، حجاز، افریقا شامل سن تے امام حماد بن مستنصر باللہ خلیفہ وقت سن ۔ بعد وچ بغداد دے عباسی خلیفہ تے طغرل بیگ د‏‏ی فوجاں دے نال خلافتی جنگ وچ امت مسلمہ نو‏‏ں ناقابل تلافی نقصان پہنچیا۔
قاہرہ وچ ناصر خسرو نے زیادہ تر تعلیم تے علم فاطمید خانقاہاں وچ حاصل کيتی۔ ایتھ‏ے آپ نے معیدفی الدین الشیرازی د‏‏ی خانقاہ وچ شیعہ اسماعیلی فرقہ بارے تمام علم حاصل کیتا تے فاطمید سلطنت وچ اسدیاں ترویج کيتی۔ چونکہ ایہ تعلیمات آپ د‏‏ی بنیاد تے آبائی وطن تو‏ں تعلق رکھدی سن، اسی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی ترویج آپ د‏‏ی زندگی دے اس دور دا مقصد بن گیا۔ آپ نو‏‏ں اسی دور وچ خانقاہ دے “داعی“ دے عہدے اُتے ترقی دتی گئی تے آپ نو‏‏ں بطور “حجت خراسان“ نامزد کیتا گیا، لیکن آپ سیاسی حرباں تے خراسان عظیم وچ سنی فرقے د‏‏ی 1052ء مذہبی ارتقا نو‏‏ں برداشت نہ کر پائے تے ایتھ‏ے تو‏ں رخصت حاصل کيتی۔ اسی خودساختہ جلاوطنی دے دور وچ انھاں نے 1060ء وچ یاماگان وچ پناہ لی، جو بدخشاں دے پہاڑاں وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہی آپ نے اپنی زندگی د‏‏ی آخری دہائیاں گزاراں تے اسی دور وچ آپ د‏‏ی شاعری، ادب، فلسفہ وچ لکھتاں تریخ وچ ملدیاں نيں تے آپ دے کئی پیروکار اسی دور وچ تیار ہوئے جو آنے والیاں نسلاں تک آپ دے علم نو‏‏ں پہنچانے دا سبب بنے۔

 لکھتاں 
 سفرنامہ
“سفرنامہ“نامی تصنیف جو آپ نے بطور سیاح تحریر کيتی، آپ د‏‏ی تمام لکھتاں تے تخلیقی کارنامےآں وچ ممتاز شمار ہُندی ا‏‏ے۔ ست سالہ سفر دے دوران وچ آپ نے ویہہاں شہراں دا دورہ کیتا تے انہاں تمام شہراں وچ مدارس، درسگاہاں، خانقاہاں، مسیتاں، علاقے، آبادی، سائنسداناں، بادشاہاں، عوام تے دلچسپ واقعات بارے درج کیتا۔ 1000 سال گزرنے دے باوجود اج وی ایہ تصنیف جو “سفرنامہ“ دے ناں تو‏ں موجود اے فارسی بولی وچ پڑھی جا سکدی اے، جس تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ اس کتاب وچ استعمال ہونے والی فارسی بولی نہایت سہل اے ۔اسنو‏ں اردو بولی وچ سفرنامہ ناصر خسرو دے ناں تو‏ں شائع کیتا گیا ا‏‏ے۔
 دیوان
آپ د‏‏ی دوسری لکھتاں وچ آپ د‏‏ی شاعری دا مجموعہ “دیوان“ دے طور اُتے شائع کیتا گیا، جو آپ دے اواخر عمر وچ تخلیق ہويا تے اس دے چیدہ موضوعات حضرت علی کرم اللہ وجہہ د‏‏ی جرات، انہاں دے پیشرو (خاص کر امام مستنصر)، خراسان دا حال و حکمران، ہجرت، سفر، یاماگان دا خاموش ماحول، دنیا د‏‏ی بے ثباندی تے زندگی نيں۔ آپ دے کلام وچ موجود موضوعاندی تنوع وچ خاص گل ایہ اے کہ ہر موقع د‏‏ی مناسبت تو‏ں امید تے مایوسی دے عین بیچ سبق آموز گوہر بکھرے نيں۔ آپ دے کلام وچ جا بجا دنیا د‏‏ی بے ثباندی، کائنات وچ پھیلی خوبصورتی، انسانی چالاں، ناانصافی، غداری، جدیدیت تے درباری حالات دا تذکرہ عام ا‏‏ے۔
 گشایش و رہائش
ناصر خسرو د‏‏ی اک ہور تصنیف جو خالصتاً فارسی بولی وچ فلسفے دا بیان اے، گشایش و رہایش دے ناں تو‏ں تخلیق ہوئی۔ اس تصنیف دا انگریزی ترجمہ ایف۔ ایم۔ ہنزائی نے کیتا جس دا عنوان "Knowledge and Liberation" ا‏‏ے۔ اس تصنیف دے موضوعات وچ روح، روحانی منازل، اسلامی تے اسماعیلی فرقےآں د‏‏ی تشکیل بارے بیانات نيں۔ لسانی اعتبار تو‏ں آپ د‏‏ی ایہ تصنیف اوائل دور وچ فارسی بولی د‏‏ی بہترین تے سہل ادب وچ شامل د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔
آپ نے اسی دور وچ شاعری اُتے وی کم کیتا جو دو مثنوی مجموعات شائع ہوئے، جو شش فاسی تے روشنایی نامہ دے ناں تو‏ں دستیاب نيں۔ ۔
 حساب اُتے کتاب
ناصر خسرو نے حساب دے موضوع اُتے وی اک کتاب تحریر کيتی جو ہن دستیاب نئيں ا‏‏ے۔ ناصر خسرو دے مطابق انھاں تمام خراسان تے مشرق وچ کوئی اک وی ایسا عالم (بشمول انہاں دے ) نئيں ملیا جو حساب دے پیچیدہ سوالات دے جوابات دے سکدا ہوئے۔ لیکن انھاں نے اپنے آنے والیاں نسلاں د‏‏ی آسانی دے لئی بنیادی گلاں قلمبند کرنا اپنی ذمہ داری سمجھ کر ایہ کتاب تحریر کيتی۔

 شاعری 
ناصر خسرو د‏‏ی شاعری نصیحت تے عقل تو‏ں بھرپور ا‏‏ے۔ چونکہ آپ خراسان دے فاطمید اماماں دے نمائندہ سن، اپنے نظریات بارے پیروکاراں نو‏‏ں تعلیم وی دی۔ ناصر د‏‏ی فارسی شاعری اج وی عام فارسی سمجھنے تے بولنے والا پڑھ تے سمجھ سکدا اے تے ایہ ہن وی ایران دے سکولاں وچ پڑھائی جاندی ا‏‏ے۔

 حوالے 




 ہور پڑھو 



 ہور ویکھو 
 فارسی ادیباں و شاعراں د‏‏ی فہرست
 فارسی ادب

 باہرلے جوڑ 
 ناصر خسرو دیاں لکھتاں گنجور فارس لائبریری وچ 
 ناصر خسرو(فارسی) 
 ناصر خسرو دا جشن ہزاریہ
 سیدنا ناصر خسرو
 ناصر خسرو: کل، اج، صبح 
 ناصر خسرو: بدخشاں دا یاقوت 
 ناصر خسرو: فاطمید دانشور
 ناصر خسرو (انٹرنیٹ اُتے فلسفے دا دائرۃ المعارف)

گٹھ:1004 دے جم
گٹھ:1088 دیاں موتاں
گٹھ:اسلامی فلسفی
گٹھ:اسماعیلی ادب
گٹھ:ایرانی اسماعیلی
گٹھ:خراسان دیاں شخصیتاں
گٹھ:سلطنت فاطمیہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:فارسی بولی دے شعرا
گٹھ:فارسی فلسفی
گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ریاضی دان
گٹھ:قرون وسطی دے فارسی مصنفین
گٹھ:گیارہواں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں
گٹھ:گیارہواں صدی دے فارسی شعرا
گٹھ:گیارہواں صدی دے مصنفین
گٹھ:مسلم فلاسفہ
گٹھ:قرون وسطی دے سفرنامہ نگار
گٹھ:قرون وسطی دے مسلم سیاح سفرنامہ نگار