احمد بن علی نجاشی

احمد بن علی نَجاشی أسدی (۳۷۲ق-۴۵۰ یا ۴۶۳ق) نجاشی تے ابن کوفی دے القاب تو‏ں معروف شیعہ علم رجال دی برجستہ ترین شخصیت نيں۔  دے نام تو‏ں انہاں دی کتاب شیعہ علم رجال دے منابع تو‏ں سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب رجال نجاشی دے نام تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔
 زندگی نامہ 

 نام : احمد بن علی بن احمد بن عباس نَجاشی أسدی
 کنیت و لقب: ابو الحسینمحدث نوری، خاتمۃ المستدرک3/147،مؤسسہ آل البيت عليہم السلام لإحياء التراث - قم - ايران ،ابوالعباسعلامہ حلی، خلاصۃ الاقوال82/ش53/احمد بن علی،مؤسسہ نشر الفقاہۃ۔ ،ابن کوفیمحدث نوری، خاتمۃ المستدرک 3/147، ،نجاشی

رجال تے تراجم دی کتب وچ انہاں دی مقام ولادت دی طرف اشارہ نئيں ہويا لیکن کہیا گیا کہ صفر سال ۳۷۲ ہجری قمری نو‏‏ں پیدا ہوئے ۔ علامہ حلی، خلاصۃ الاقوال، ۱۴۱۷، ص۷۳. بعض اسنو‏ں بغدادی تے انہاں دے باپ نو‏‏ں کوفی سمجھدے نيں ہور کہیا گیا کہ نجاشی تو‏ں ابن کوفی‌ دی تعبیر منقول ہوئی اے ۔زرکلی، الاعلام، ۱۹۸۰، ج۱، ص۱۷۲؛ کحالۃ، معجم المؤلفین، بیروت، ج۱، ص۳۱۷. انہاں نے اپنے نسب نو‏‏ں رسول اللہ دی ویہويں پشت عدنان تک پہنچایا ا‏‏ے۔ نجاشی، رجال نجاشی، ۱۴۱۶، ص۲۱۳.انہاں دے اپنے کہنے دے مطابق اہواز وچ انہاں دے جد: عبدالله والئے منصور دوانیقی سن انہاں نے امام صادق(ع) نو‏‏ں خط لکھاجس دے جواب وچ امام نے رسالہ اہوازیہ انہاں دے لئی لکھیا۔نجاشی، رجال نجاشی، ۱۴۱۶، ص۱۰۱.

انہاں دے اجداد وچو‏ں عبدالله اہواز اُتے حکومت کردا سی تے اوہ نجاشی دے نام تو‏ں مشہور سی اسی مناسبت انہاں نو‏ں وی نجاشی کہیا جانے لگیا ۔جمعی از نویسندگان، گلشن ابرار، ج ۱، ص ۷۰.

نجاشی سال ۴۵۰ ہجری قمری وچ سامرا دے نزدیک مطر یا مطیر آباد آئے تے اوتھے فوت ہوئے ۔سب تو‏ں پہلے انہاں دی تاریخ وفات مقام وفات دی طرف علامہ حلی (متوفای ۷۲۶ ہجری) نے خلاصۃ الاقوال‌ وچ اشارہ کیتا اے ہور اس تو‏ں پہلے شیعہ تے اہل سنت وچو‏ں کسی نے اوہدی طرف اشارہ نئيں اے ۔لیکن ایہ تاریخ درست معلوم نئيں ہُندی اے بلکہ انہاں دی وفات اس دے بعد ہوئی ۔شبیری زنجانی کہندے نيں :نجاشی نے ابویعلی محمد بن حسن بن حمزه جعفری دی وفات رمضان سال ۴۶۳ ہجری قمری لکھی اے ۔اس وجہ تو‏ں نجاشی دی وفات دا ۴۵۰ ہجری دا ہونا ممکن نئيں اے ۔ رک: شبیری زنجانی، ابوالعباس نجاشی و عصر وی

 علمی زندگی 
نجاشی ابتدائی علوم اپنے والد تو‏ں حاصل کيتے ۔تیرہ سال تو‏ں زیادہ عمر نئيں سی کہ علم حدیث تو‏ں آشنا سن ۔ قرائت قرآن دا علم مسجد لؤلؤی دے صاحب تو‏ں حاصل کیتا ۔ کافی دی کتاب احمد بن احمد کوفی دے پاس پڑھی ۔ بحرالعلوم، الفوائد الرجالیۃ، ۱۳۶۳، ج۲، ص۸۱-۸۲.
 اساتید و مشائخ 
نجاشی دے اساتذہ وچ شیخ مفید، شیخ صدوق، سید مرتضی، سید رضی تے ابن غضائری جیسی شخصیتاں دا نام آندا اے ۔
ہور اساتذہ :

 علی بن احمد بن عباس نجاشی (والد)
 احمد بن محمد بن عمران معروف ابن جندی. آقا بزرگ تہرانی اسنو‏ں نجاشی دا پہلا استاد سمجھدے نيں ۔آقابزرگ، الذریعہ الی لکھتاں الشیعہ، ۱۴۰۳، ج۲، ص۴۴۹.
 احمد بن محمد بن موسی معروف بنام ابن صلت اہوازی
 احمد بن عبدالواحد بن احمد بزاز معروف بنام ابن عبدون یا ابن حاشر
 احمد بن علی بن عباس سیرافی معروف ابن نوح سیرافی
 ابواسحاق ابراہیم بن مخلد
 القاضی ابوعبدالله جعفی
 ابوالحسین بن محمد بن ابی سعید
 حسن بن احمد بن ابراہیم
 حسن بن احمد بن محمد معروف ابن ہیثم عجلی
 حسن بن محمد بن یحیی فحام
 ابوعبدالله حسین بن عبیدالله غضائری
 حسین بن احمد بن موسی
 حسین بن جعفر بن محمد مخزومی معروف ابن خمری
 سلامۃ بن ذکاء ابوالخیر موصلی
 عباس بن عمر بن عباس ابن ابی مروان
 عبدالواحد بن مہری
 عبدالسلام بن حسین ادیب
 عبدالله بن محمد بن عبدالله معروف ابومحمد حذاء دعلجی
 عثمان بن حاتم منتاب تغلبی
 عثمان بن احمد واسطی
 علی بن احمد بن محمد قمی معروف ابن ابی جید
 ابوالقاسم علی بن شبل بن اسد
 ابوالحسن محمد بن احمد قمی
 محمدبن جعفر ادیب معروف ابوالحسن تمیمی
 محمد بن عثمان بن حسن معروف نصیبی معدل
 محمد بن علی بن شاذان قزوینی
 محمد بن علی بن یعقوب معروف ابوالفرح قنائی کاتب۔نجاشی، رجال نجاشی، ۱۴۱۶.

انہاں نے اپنی زندگی دا اکثر حصہ بغداد وچ گزاراصرف چند مرتبہ بغداد تو‏ں باہر گئے جنہاں وچو‏ں اکثر سفر زیارتی سن ۔ جداں سال ۴۰۰ ہجری وچ نجف اشرف گئے کچھ مدت حرم امیر المومنین دے جوار وچ رہے ،سامراء وچ عسکریین(ع) دی زیارت دے لئی گئے ۔ مکہ تے بصره وی گئے ہور چند مرتبہاپنے اصلی وطن کوفہ وی گئے اوتھ‏ے حدیث سنی تے اوتھ‏ے اجازہ لیا یا اجازہ دتا۔رک: مجیدی‌‌نسب، «تاریخ نگاری شیعہ در کتاب رجال نجاشی».

 آثار 
 فہرست اسماء مصنفی الشیعہ معروف بنام رجال نجاشی: نجاشی دی زندگی دی اہ‏م ترین تالیف اے ۔ہزار سال گزرنے دے باوجود حالے تک اہل تشیع دے رجالی منابع وچ اسنو‏ں اک بنیادی حیثیت حاصل اے ۔کیونکہ اس وچ سینکڑاں شیعاں دی تالفات تے راویاں دے وثوق و عدم وثوق دا معیار اسنو‏ں ہی سمجھیا جاندا اے ۔ علم رجال، فقہا تے محدثین دے نزدیک «‌رجال نجاشی‌» کتب رجال وچ حرف اول اے ہور معارضے دے وقت قول نجاشی دوسرےآں اُتے مقدم اے ۔
 الجمعہ و ما ورد فیہ من الاعمال
 الکوفہ و ما فیہا من الآثار و الفضائل
  انساب بنی نضر بن قُعَین و ایامہم و اشعارہم
 مختصر الانوار و مواضع النجوم التی سمتہا العربنجاشی، رجال نجاشی، ۱۴۱۶، ص۱۰۱.
 تفسیر النجاشیآقابزرگ، الذریعہ، ۱۴۰۳، ج۴، ص۳۱۷.
 اخبار بنی سنسن؛ نجاشی ذیل نام ابوغالب زراری از این کتاب نام می‌برد.نجاشی، رجال نجاشی، ۱۴۱۶، ص۸۴.

 دقت تے وثاقت 
نجاشى تو‏ں متعلق قابل توجہ مسائل وچو‏ں اک ایہ اے کہ اس نے صرف موثق تے معتبر افراد تو‏ں روایت نقل کيتی اے جدو‏ں کہ ضعیف تے متہم بطعن افراد دی اکثر روایات اختیار وچ ہونے دے باوجود انہاں نو‏ں ذکر نئيں کیتا اے ۔
اکثر جگہاں اُتے کہندے نيں :
فلان موضوع تو‏ں متعلق ضعیف تے مطعون افراد تو‏ں میرے اختیار وچ روایات نيں لیکن ميں نے انہاں نو‏ں نقل کرنے گریز کیتا اے ۔

احتياط تے توجہ اس حد تک سی کہ اوہ ضعیف افراد تو‏ں روایت سننے دے لئی حاضر نہ سن ۔اس نقطے نے نجاشی دی منقولات نو‏‏ں دوچندان کر دتا اے تے ایہ گل انسان نو‏‏ں نجاشی دی روایات دے بارے وچ زیادہ اطمینان بخشتی اے ۔
 اقوال علما 
محمد باقر خوانساری کتاب حاوی وچ شیخ عبدالنبی جزائری درسے نقل کردا اے :
«نجاشی رجال دے احوال ضبط کرنے وچ جلیل تے عظیم الشأن عالم اے ۔ علمائے متأخرین رجال دی جرح و تعدیل وچ اوہدی گفتار اُتے مکمل اعتماد کردے نيں۔ خوانساری، روضات الجنات، قم، ج۱، ص۶۱.

محدث قمی انہاں دے متعلق لکھدے نيں :
وہ علم رجال دے بزرگ تری عالم سن ۔ساڈے بزرگ علما وچ رجال دی تنظیم و تألیف تے جرح و تعدیل وچ کوئی وی نجاشی نو‏‏ں نئيں پہنچدا اے ۔تمام علما نے اس اُتے اعتماد کیتا اے ۔قمی، الکنی و الالقاب، تہران، ج۳، ص۲۳۹.

 ہور مطالعہ 
 علم رجال
 رجال نجاشی
 حوالے 

 منابع 

 آقا بزرگ تہرانی، الذریعہ الی لکھتاں الشیعہ بیروت: دار الاضواء، ۱۴۰۳ ق
 سید محمد مہدی بحر العلوم،الفوائد الرجالیہ تہران: مکتبہ الصادق، ۱۳۶۳ش
 جمعی از نویسندگان، گلشن ابرار: خلاصہ ای از زندگی اسوه‌ہای علم و عمل، قم، معروف، ۱۳۸۵ش
 علامہ حلی حسن بن یوسف، خلاصۃ الاقوال فی معرفة الرجال. نشر الفقاہہ، ۱۴۱۷ق
 محمد باقر خوانساری، محمد باقر، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات. قم: اسماعیلیان، بی‌ تا
 شیخ عباس قمی، عباس، الکنی و الالقاب. تہران: مکتبہ الصدر، بی‌ تا
 شبیری زنجانی، سید موسی، ابو العباس نجاشی و عصر وی، نور علم، ش ۱۱، ۱۳۶۴ش
 نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی. قم: جامعہ مدرسین، ۱۴۱۶ق
 زرکلی، خیر الدین، الاعلام. بیروت: دار العلم، ۱۹۸۰ ع
 کحالہ، عمر رضا، معجم المؤلفین. بیروت: مکتبہ المثنی، بی‌ تا
 مجیدی‌ نسب، نرگس، تاریخ‌ نگاری شیعہ در کتاب رجال نجاشی، نامہ تاریخ‌ پژوہان، ش۱۶، زمستان ۱۳۸۷ش



گٹھ:چوتھ‏ی صدی ہجری دے شیعہ محدثین
گٹھ:پنجويں صدی ہجری دے شیعہ محدثین
گٹھ:چوتھ‏ی صدی ہجری دے شیعہ رجالی
گٹھ:پنجويں صدی ہجری دے شیعہ رجالی
گٹھ:شیعہ شخصیتاں