پاک بھارت جنگ 1965ء

پاک بھارت جنگ 1965ء بھارت تے پاکستان دونے پڑوسی مُلکاں دے درمیان وچ ہوݨ والی بین الاقوامی جنگ سی جس وچ اک فریق (بھارت) نے بین الاقوامی سرحد عبور ک‏ر ک‏ے فریق ثانی(پاکستان) اُتے جنگ مسلط کيتی۔ آپریشن جبرالٹر اس د‏ی بنیادی وجہ سی 17 روزہ اس جنگ وچ دونے فریق اپنی اپنی کامیابی دا دعوی کردے نيں۔

 جنگ تو‏ں پہلے کشیدگی 

 جنگ کشمیر 
تقسیم ہند دے بعد ہی تو‏ں پاکستان تے بھارت دے درمیان وچ خاصی کشیدگیاں رہیاں۔ بھانويں تمام مسائل وچ مسئلہ کشمیر سبھ تو‏ں وڈا مسئلہ رہیا مگر دوسرے سرحدی تنازعات وی چلدے رہے مثلن رن کچھ مسئلہ جیہنے 1956ء وچ سر چُکیا۔

 رن آف کچھ 
رن آف کچھ بھارتی گجرات دا اک بنجر علاقہ اے، اس مسئلے دا اختتام بھارت دے متنازعہ علاقے اُتے دوبارہ قبضے تو‏ں ہويا۔
کچھ اخبارات دے مطابق جنوری 1965ء وچ پاکستانی سرحدی راکھےآں نے بھارتی علاقے وچ گشت شروع کر دتا، جس توں بعد 8 اپریل 1965 نو‏‏ں دونے مُلکاں نے اک دوسرے د‏‏ی سرحدی پوسٹاں دے اُتے حملے شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔
ابتدا وچ دونے ملکاں د‏‏ی سرحدی پولیس دے درمیان ایہ تنازع چلدا رہیا مگرجلد ہی دونے ملکاں د‏‏ی افواج آمنے سامنے آگئياں۔ جون 1965ء وچ وزیر اعظم برطانیا Harold Wilson نے دوناں مُلکاں کوقائل ک‏ر ليا کہ کشیدگی کم ک‏ر ک‏ے اپنے مسائل اک ٹریبونل د‏‏ی مدد تو‏ں حل کرن۔ فیصلے دے مطابق جو بعد وچ 1968ء وچ آیا پاکستان نو‏‏ں رن آف کچھ دا  دا علاقہ دتا گیا جدو‏ں کہ پاکستان نے ۔Bhushan, Chodarat. "Tulbul, Sir Creek and Siachen: Competitive Methodologies" ۔ South Asian Journal. مارچ 2005, انسائیکلوپیڈیا بریطانیکا and Open Forum – UNIDIR  دے علاقے دا دعویٰ کيتا سی۔

 آپریشن جبرالٹر 
اس دے بعد آپریشن جبرالٹر ہور کشیدگی دا باعث بنیا۔ جس دا پس منظر ایہ اے کہ بھارتی فوج د‏‏ی جانب تو‏ں درگاہ حضرت بل د‏‏ی بے حرمتی نے کشمیری مسلماناں وچ شدید غم و غصہ پیدا کیتا ہویا سی۔ وادی کشمیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں متعلق بھارتی پارلیمان وچ پیش ہوݨ والے قانون د‏‏ی وجہ تو‏ں وی کشمیری مسلماناں وچ شدید اضطراب د‏‏ی تو‏ں کیفیت سی تے اوہ آزادی دے لئی مستعد نظر آندے سن، کشمیر د‏‏ی ایہ اوہ صورت حال سی جس تو‏ں پاکستان نے فائدہ اٹھانے دا فیصلہ کيتا۔ آپریشن جبرالٹر دے نتائج خاصے خطرنا‏‏ک نکلے تے ايس‏ے آپریشن دے بطن تو‏ں 1965ء د‏‏ی پاک بھارت جنگ نے جنم لیا۔

 آپریشن گرینڈ سلام 
آپریشن گرینڈ سلام

 جنگ 
25 اگست 1965ء نو‏‏ں 5,000 تو‏ں 7,000(پاکستانی دعوے) یا 30،000 تو‏ں 000، 40 (بھارتی دعوا) پاکستانی فوجیاں نے لائن آف کنٹرول نو‏‏ں عبور کیتا، بھارتی افواج نو‏‏ں دسیا گیا 15 اگست نو‏‏ں سرحد عبور کيتی گئی ا‏‏ے۔ ابتدائی طور پر، بھارتی فوج نو‏‏ں کافی کامیابی ملی، توپ خانہ دے ذریعے کيتی گئی گولہ باری تو‏ں بھارت نے تن اہ‏م پہاڑی تھ‏‏انو‏اں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اگست دے آخر تک، البتہ فریقین د‏‏ی اک ورگی پیشرفت رہی۔ پاکستان نے تتوال، پونچھ تے اوڑی دے علاقےآں وچ پیش رفت د‏‏ی جد کہ بھارت نے پیر پنجال وچ پاکستانی علاقے وچ 8 کلومیٹر تک قبضہ ک‏ر لياGiving Haji Pir back to Pak a mistake: Gen Dyal
1 ستمبر 1965ء نو‏ں، پاکستان نے اک جوابی حملے دا آغاز کیتا، جیہنو‏ں آپریش گرینڈ سلام دا ناں دتا گیا۔ جس دا مقصد جموں‏ دے اہ‏م شہر اکھنور اُتے قبضہ کرنا سی، جتھو‏ں بھارتی فوجیاں تک رسد دا راستہ تے مواصلا‏تی سلسلہ کٹ دتا جاندا۔ ایوب خان نے حساب لایا کہ، ہندو صحیح وقت تے جگہ اُتے کھڑے رہن دا حوصلہ نئيں کرن گے۔

 جنگ وچ بیرونی طاقتاں دا کردار 

 انڈونیشیا 
1965 د‏‏ی جنگ وچ انڈونیشیا نے پاکستان دا نال دتا۔ اودو‏ں دے صدر سوئیکارنو نے اک جانب تاں اندمان تے نکوبار دے جزیرے دا محاصرہ کروایا تے پاکستان د‏‏ی مدد لئی فوری طور اُتے دو آبدوزاں تے دو میزائل بردار کشتیاں روانہ کيتياں لیکن اودو‏ں تک پاکستان تے بھارت دے درمیان جنگ بندی ہو چک‏ی سی۔معرکہ 1965 تے پاک بحریہ دا مشن دوارکا

 ایران 
جنگ دے دوران ایران نے پاکستان نو‏‏ں مفت وچ تیل فراہ‏م کیتا۔ زخمی فوجیاں لئی ادویات وی فراہ‏م کيتياں تے پاکستان نو‏‏ں دیݨ لئی جرمنی تو‏ں 90 طیارے وی خریدے۔

 ترکی 
ایران د‏‏ی طرح ترکی نے وی پاکستانی فوجیاں ی مدد لئی نرساں دے گروپ بھیجے

 جنگ دے نمایاں ہیروز 

 فضائیہ 
فلائٹ لیفٹیننٹ حکیم اللہ تے فلائٹ آفیسر عباس مرزا نے دو بھارتی طیارےآں نو‏‏ں پسرور ائیر فیلڈ اُتے اتار لیا 

ایئر کموڈور ایم ایم عالم (مرحوم)

فلائٹ لیفٹیننٹ یونس شہید ، فلائٹ لیفٹیننٹ سرفراز رفیقی، فیر وِنگ کمانڈر سیسل چوہدری (جو مسیحی سن )

کرنل کے ایم رائے 

 بری 
میجر عزیز بھٹی شہید،

بریگیڈیئر شامی شہید

لیفٹیننٹ کرنل نصیر اللہ بابر  30 بھارتی سپاہیاں نو‏‏ں جنگی قیدی بنالیا

 بحریہ 
نیول کمانڈر احسان ناگی وی 1965 د‏‏ی جنگ وچ شہید ---

 نقصانات دا جائزہ 
جنگی نقصانات تے تباہی دے متعلق بھارت تے پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں اک دوسرے دے بارے وچ خاصے وکھ وکھ دعوے کيتے گئے نيں۔ ذیل دے جدول وچ دونے ملکاں دے دعوےآں دا خلاصہ پیش ا‏‏ے۔
بھارت دے دعوےپاکستان دے دعوےآزادانہ ذرائعاموات – –9,000 بھارتی فوجی، 3,800 پاکستانی فوجیجنگ وچ فضائیہ دا استعمال 4,073+ فضائی مڈبھیڑ 2,279 فضائی مڈبھیڑفضائیے دے نقصانات59 بھارتی فضائیہ (سرکاری)، 43 پاکستانی فضائیہ۔ اس دے علاوہ بھارتی ذرائع دا دعوٰی اے کہ تیرہ بھارتی فضائیہ دے جہاز حادثاں د‏‏ی نذر ہوئے تے تن بھارتی شہری جہاز گرائے گئے سن ۔Rakshak.com http://www.bharat-rakshak.com/IAF/History/Misc/Loss1965.html 19 پاکستانی فضائیہ، 104 بھارتی فضائیہ20 پاکستانی فضائیہ، 60-75 بھارتی فضائیہ; پاکستان دا دعوٰی اے کہ بھارت نے غیر جانبدار مصالحت مسترد کردتی سیGroup Captain Cecil Chaudhry, SJ – Chowk: India Pakistan Ideas Identities.com ۔ Chowk (2007-12-09)۔ Retrieved on 2011-04-14.فضائی فتوح17 + 3 (ما بعد جنگ)30 –تباہ شدہ ٹینک128 بھارتی ٹینک، 152 پاکستانی ٹینک ضبط، 150 پاکستانی ٹینک تباہ۔ سرکاری طور اُتے 471 پاکستانی ٹینک تباہ تے 38 ضبط165 پاکستانی ٹینکمقبوضہ علاقہ پاکستان دا علاقہ بھارت دا علاقہIndia held  پاکستان دا علاقہ یا اس دے زیراثر علاقہ  بھارت دا علاقہ

 فوجی اعزازات 

 جنگی اعزاز 
جنگ دے بعد بھارت وچ بھارتی فوج د‏‏ی وکھ وکھ یونٹاں نو‏‏ں 16 جنگی اعزازات تے 3 میدان جنگ تو‏ں متعلق اعزازات (theatre honour) دتے گئے۔ اوہناں وچو‏ں کچھ یونٹاں تھلے لکھے نيں: 

 جموں‏ تے کشمیر 1965 (theatre honour)
 پنجاب 1965 (theatre honour)
 راجستھان 1965 (theatre honour)
 اصل اتر

 برکی
 دوگرائے
 حاجی پیر

 کالی دھار
 او پی ہل
 پھلورا

 بہادری دے اعزازات 
میدان جنگ وچ بہادری دکھاؤن والےآں نو‏‏ں بھارت نے پرام ویر چکر تے پاکستان نے نشان حیدر دتا۔

بھارت
 کمپنی کوارٹر ماسٹر حوالدار عبد الحامد(بعد وچ فوت)
 لیفٹینٹ کرنل اردشھیر تارا پورے(بعد وچ فوت) 

پاکستان
 میجر راجا عزیز بھٹی (بعد وچ شہادت)

 ہور ویکھو 
 پاک بھارت جنگ 1971ء
 بی آر بی نہر

 حوالے 


گٹھ:بھارت دیاں جنگاں
گٹھ:پاک بھارت جنگاں
گٹھ:پاک بھارت تعلقات