مسجد سہلہ

مسجد سہلہ ( عربی: مسجد السهلة) عراق دی اک مسجد جو عراق وچ واقع اے۔

مسجد سہلہ کوفہ وچ موجود اک مسجد دا ناں اے جسنوں مسجد سہیل، بنی‌ ظفر تے عبدالقیس دے ناں توں وی پہچانا جاندا اے۔مشہور مساجد اسلامی وچوں اے جو پہلی صدی وچ کوفہ دے عرب قبائل دے توسط توں مسجد کوفہ توں دو کلومیٹر دے فاصلے اُتے مغرب شمال وچ بنائی گئی ۔

ایہ مسجد قدیمی  مساجد  وچوں اے تے اس مسجد وچ اک مقام امام زمانہ توں منسوب اے ۔بعض روایات دی بنا اُتے امام زمانہ دے ظہور دے بعد ایہی مسجد انہاں دی جائے سکونت ہوۓ گی۔اس مسجد دے مختلف حصےآں دے مقام امام صادق، امام سجاد، ابراہیم ، ادریس تے خضر رکھے گئے نیں۔
 وجہ تسمیہ 
مسجد سہلہ انصار دے قبیلے  بنی ظفر نے بنائی . امام علی  نے مسجد بنی ظفر  نوں  مسجد کوفہ دی مانند قرار دتا اے۔محمدحسین رجبی، کوفہ و نقش آن در قرون نخستین اسلامی، ص ۴۲۷. اس دی وجہ تسمیہ وچ کہیا گیا اے کہ اس مسجد دے بنانے والے دا ناں  سہیل سی تے بنی ظفر دی اک شاخ  عبدالقیس دے رہائشی علاقے وچ اسنوں بنایا گیا ۔

ابن الفقیہ  حضرت علی  توں  روایت کردا اے :آپ نے فرمایا: کوفہ وچ چار مقدس مقام نیں تے انہاں وچ مساجد نیں ۔پچھیا گیا اوہ کیہڑی مساجد نیں ؟ تے فرمایا :انہاں وچوں اک بنی ظفر دی مسجد سہلہ اے.

  جغرافیائی حدود 
مسجد سہلہ نجف  دے مشرق ول قدیم کوفہ شہر وچ واقع اے ۔ ایہ مسجد حرم امام علی دے شمال شرق وچ 10 کلومیٹر دے فاصلے اُتے مسجد کوفہ دے غرب شمال توں 53 دے زاویے اُتے واقع اے۔

 خصوصیات 
ایہ مسجد مستطیل شکل دی بنی ہوئی اے جس دا طول 120 میٹر عرض 125 میٹر دے نال 17500 میٹر مربع اُتے مشتمل اے۔شرقی کندھ دے درمیان وچ 30 میٹر بلند مینار موجود اے اس مینار دے نال ای مسجد دا اصلی حصہ واقع اے۔ 

مسجد سہلہ دے تن دروازے تے اک  مینار اے ۔1378 ہجری قمری وچ اسنوں دوبارہ تعمیر کیتا گیا۔
  مسجد سہلہ دا مقام 
ایہ مسجد بوہت سارے انبیا جداں حضرت ابراہیم ، ادریس(ع)، خضر(ع) تے بعض آئمہ جداں امام صادق ، امام سجاد  دی منزل گاہ تے جائے عبادت رہی ۔ امام صادق(ع) دی روایت مے مطابق  حضرت مہدی(عج) ظہور دے بعد اسی جگہ رہے گا۔ر.ک: کافی، ج ۳، ص ۴۹۵؛ تہذیب الأحکام، ج ۳، ص ۲۵۲؛ وسائل الشیعہ، ج ۵، ص ۲۶۷؛ مرآت العقول، ج ۱۵، ص ۴۹۱؛ ارشاد مفید، ج ۲، ص ۳۸۰؛ غیبت شیخ طوسی، ص ۴۷۱؛ کشف الغمّہ، ج ۳، ص ۲۵۳؛ مزار شیخ مفید، ص ۲۵؛ المزار الکبیر، ص ۱۳۴؛ ابن قولویہ، ایضا، ۲۹.

امام صادق  دی روایت دی بنا اُتے  مسجد سہیل  حضرت  ابراہیم(ع) و ادریس دا گھر سی۔اسی مقام اُتے  صور پھونکیا جائے گا۔تے 70000 افراد کسے حساب دے بغیر اس دے اطراف توں بہشت وچ جائے گا۔یاقوت حموی، معجم البلدان، جلد ۳، ص ۲۹۰ و ۲۹۱.

امام صادق(ع) توں منقول اے کہ اس جگہ حضرت ادریس دا گھر سی جتھے اوہ سلائی دا کم کر دے سن ۔ مسجد دے جنوب غربی کونے وچ قبلہ دی سمت مقام ادریس اے  حضرت ابراہیم(ع) ایتھے توں قوم عمالقہ (بلند قامت لوکاں)ول گئے تے ایتھے اک چٹان اے جس وچ پیغمبراں دیاں تصویراں نیں جس توں خاک لے کے انبیاء نوں خلق کیتا گیا ۔ ایتھے مقام  حضرت خضر مسجد دے جنوبی طرف  مقام امام زمانہ(عج) ، امام زین العابدین (ع) تے مقام خضر واقع نیں. تے اوہ مقام اے جتھے  حضرت موسی نے خضر نال ملاقات کیتیر.ک: ابن بابویہ، ۱۴۱۴، ج ۱، ص ۲۳۲؛ طوسی، ۱۳۷۶ش، ج ۳، ص ۲۷۷. اسی طرح مذکور اے کہ گرفتار تے پریشان حال شخص اس وچ نئی‏‏ں جاندا مگر خدا اس لئی اوتھے گشائش فراہم نہ کر دے .یاقوت حموی، معجم البلدان، جلد ۳، ص ۲۹۰ و ۲۹۱.حسینی الجلالی، مزارات اہل البیت و تاریخهما، ص ۶۲ ـ ۶۳.

امام باقر  توں  منقول اے کہ کسے ایسے پیغمبر نوں مبعوث نئی‏‏ں مگر جس نے ایتھے نماز نہ پڑھی ہو ایتھے  عدل الہی آشکار ہُندا اے تے ایہ انبیا ،اوصیاء تے صالحین دی منزل تے مقام اے ۔حسینی الجلالی، مزارات اہل البیت و تاریخهما، ص ۶۲ ـ ۶۳.  امام سجاد (ع) منقول ہویا اے کہ جو شخص مسجد سہلہ وچ دو رکعت نماز پڑھے گا اللہ اس دی عمر وچ دو سال دا اضافہ فرمائے گا۔ بحار الانوار، ج ۹۷، ص ۴۳۶، ح ۶.
مسجد دے تھاں 
اس مسجد دے صحن دے مختلف حصےآں وچ انبیا تے آئمہ توں منسوب  جگہاں جنہاں مقام کہیا جاندا اے ۔انکی تفصیل ایہ اے:
 مقام ابراہیم  ،غربی تے شمالی کندھ دے درمیان شمال غرب وچ واقع اے  ۔
 مقام یونس  ،  جنوب غرب وچ تے  و جنوبی تے غربی دی کندھ دے درمیان.
 مقام ادریس  ،  شرقی و شمالی کندھ دے درمیان. اسنوں مقام عیسی تے اسی طرح «بیت الخضر» وی کہندے نیں۔
 مقام صالح  ،شرقی سمت جنوبی تے شرقی کندھ دے درمیان مقام صالحین، انبیا تے مرسلین دے ناں توں معروف اے.
 مقام امام سجاد  ،  مسجد دے درمیان وچ کمی شرقی سمت دی جانب  مایل اے۔
 مقام امام صادق  ، درست در وسط مسجد دے عین وسط وچ اے. روایات تاریخی دی بنا اُتے  امام جعفر صادق اک مدت تک اس وچ قیام پزیر رہے تے عبادت و دعا وچ مشغول رہے.
 مقام امام زمانہ ، مسجد دے درمیانی حصے وچ  تھوڑا سا جنوب ول مائل امام سجاد تے یونس دے تھاں دے درمیان .
امام زمانہ توں نسبت
اس مسجد وچ اک مقام امام زمانہ توں منسوب اے کہ جو تقریبا مسجد دے درمیان ،امام سجاد(ع) تے حضرت یونس دے مقام دے درمیان واقع اے . بعض  روایات مسجد سہلہ نوں ظہور دے بعد امام زمانہ دی جائے سکونت بیان کردیاں نیں۔کلینی، الکافی، ج ۳، ص ۴۹۵؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج ۵۲، ص ۳۱۸؛ ابن مشہدی، المزار الکبیر، ص ۱۳۴؛ مفید، الارشاد، ج ۳، ص ۳۸۰.
اعمال مسجد سہلہ
اعمال دی بعض کتب وچ منقول اے :  مسجد وچ وارد ہونے توں پہلے رکو تے کہو:

فیر آیت الکرسی، سورہ فلق تے سورہ فلق دی تلاوت کرو۔ ست  مرتبہ تسبيح، ست مرتبہ حمد، ست مرتبہ تہليل تے ست مرتبہ تكبير کہو يعنى    ست مرتبہ کہو تے پڑھو:

سيد بن طاووس نے کہیا : جدو‏‏ں مسجد سہلہ وچ جانے دا ارادہ کرو تے بدھ تے جمعرات دی درمیانی رات مغرب و عشاء دی نماز دے درمیان مسجد وچ وارد ہو .کیونجے ہور اوقات دی نسبت زیادہ فضیلت رکھدا اے مغرب دی نماز تے نافلہ پڑھو فیر دو روکعت احترام مسجد دی نیت توں نافلہ پڑھو ۔اس دے بعد اپنے ہتھ آسمان ول بلند کرو تے کہو:

فیر خشوع دی حالت وچ سجدہ کرو تے خدا توں اپنی حاجات طلب کرو ۔فیر دو رکعت نماز مغرب و شمال دے کونیاں پڑھو كہ جو ‏حضرت ابراہيم (ع) دا گھر سی تے اوہ ایتھے ای توں عمالقہ توں مقابلے دے لئی گئے سن. تسبیحات  حضرت زہرا (س) توں فارغ ہونے دے بعد کہو:

فیر  مغرب تے قبلہ دی جانب دے گوشیاں وچ نماز تے ہتھ بلند کر کے ایہ دعا پڑھو:

فیر سجدہ وچ جاؤ اپنی صورت دے دوناں طرف خاک اُتے لگاؤ ۔فیر مشرق دے کونے وچ دو رکعت ادا کرو  تے ایہ دعا پڑھو:

سید بن طاووس کہندے نیں کہ بعض کتب ادعیہ وچ نقل ہویا اے:اس دے بعد جانب دے ہور گوشے وچ دو رکعت نماز ادا کرے تے کہے :

فیر مسجد دے درمیان دے کمرے وچ دو رکعت ادا کرے تے کہے :

فیر صورت دی دوںاں طرفاں زمنین اُتے لگائے ۔

ایہ مقام  امام‏ زين العابدين (ع) دے ناں توں معروف اے مزار قدیم نامی کتاب وچ منقول اے :دو رکعت پڑھنے دے بعد ایتھے ایہ دعا پڑھو :
 .ایہ دعا باب امیر المؤمنین دے دکہ دے اعمال وچ مذکور ہوئی اے۔ قمی، شیخ عباس قمی، مفاتیح الجنان، اعمال مسجد سہلہ.

نیز منقول اے کہ اس مسجد دے اندر شام تے رات نوں سونے دے درمیان دو رکعت ادا کرنا مستحب اے ۔ حضرت صادق (ع) روايت ہویا اے: جو مغموم شخص ایسا کرے گا تے ایسے دعا منگے گا خدا اس دے غم نوں بر طرف کرے گا۔

 حوالے 

منابع
کلینی، محمدبن یعقوب، کافی،‌ دارالکتب الإسلامیہ، ۱۳۸۹ق.
مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفۃ حجج الله علی العباد،مؤسسہ آل البیت، دوم، بیروت،‌ دارالمفید، ۱۴۱۳ق.
اصغر قائدان، عتبات عالیات عراق.

گٹھ:کوفہ دیاں مسجداں
گٹھ:تریخی مسجداں
گٹھ:عراق دیاں مسجداں
گٹھ:مسجداں