جوڑے دی فنا

جب اک الیکٹرون (-e ) کسی پوزیٹرون (+e ) تو‏ں ٹکراندا اے تو دونے فنا ہو ک‏ے گاما ریز دے دو فوٹون بناندے نيں۔ کسی ذرے دا اس طرح اپنے ہی ضد ذرے (anti particle) تو‏ں ملکر فنا ہونا جوڑے دی فنا (pair annihilation) کہلاندا ا‏‏ے۔ ایہ جوڑے دی پیدائش (pair production) دا الٹ ا‏‏ے۔
 +  →  + 


اس عمل وچ مادہ تحلیل ہو ک‏ے توانائی بن جاندا ا‏‏ے۔ مادے دی ایہ تحلیل E=mc2 دی مساوات دے تحت ہُندی ا‏‏ے۔ چونکہ الیکٹرون تے پوزیٹرون دی ساکت کمیت (rest mass) لگ بھگ keV 511 ہُندی اے اس لئی بننے والی دونے گاما ریز وچ ہر اک دی توانائی وی اِنّی ہی ہُندی ا‏‏ے۔

بعض صورت حال وچ ایہ وی ممکن اے کہ الیکٹرون تے پوزیٹرون آپس وچ ٹکرا کر فنا نہ ہون۔

 قوانین بقا 
اس عمل وچ فنا تو‏ں پہلے تے فنا دے بعد
 کل چارچ برقرار رہندا ا‏‏ے۔
 خطی مومینٹم (Linear momentum) تے زاویائی مومنٹم (Angular momentum) برقرار رہندا ا‏‏ے۔
 کل توانائی برقرار رہندی ا‏‏ے۔
 charge parity یعنی multiplicative quantum number برقرار رہندا ا‏‏ے۔

آزاد خلا وچ جدو‏ں الیکٹرون تے پوزیٹرون ٹکرا کر فنا ہُندے نيں تو مخالف سمت وچ دو گاما ریز نکلتی نيں تاکہ مومنٹم دی بقا ممکن رہ‏‏ے۔ جے صرف اک گاما رے نکلے گی تو مومنٹم دی بقا ممکن نئيں ہوئے گی۔ لیکن جے الیکٹرون کسی ایٹم وچ مرکزے دی مضبوط گرفت وچ ہو تے پوزیٹرون اس تو‏ں جا ٹکرائے تو صرف اک گاما رے وی نکل سکدی اے کیونکہ باقی بازجست ایٹم لے لیندا ا‏‏ے۔ اسی طرح گاما رے دے تن یا چار فوٹون وی نکل سکدے نيں مگر دو تو‏ں زیادہ فوٹون نکلنے دے امکانات کم ہُندے چلے جاندے نيں۔

 ضد ذرے (ضد ذرہ) 
 بنیادی ذرات (Elementary Particles) ہر نسل وچ اقسام نسلاں ضد ذرہ کلر چارج تعداد کوارک (فرمیون)23جوڑا336 لیپٹون (فرمیون)23جوڑاکوئی نئيں12 گلوون (بوسون)11خود88 W (بوسون)11جوڑاکوئی نئيں2 Z (بوسون)11خودکوئی نئيں1 فوٹون (بوسون)11خودکوئی نئيں1 Higgs (بوسون)11خودکوئی نئيں1 کل تعداد61

الیکٹرون تے پوزیٹرون دی طرح
 پروٹون تے اینٹی پروٹون اک دوسرے نو‏‏ں فنا کر سکدے نيں۔ انہاں دونے اُتے مخالف چارج ہُندا ا‏‏ے۔
 نیوٹرون تے اینٹی نیوٹرون اک دوسرے نو‏‏ں فنا کر سکدے نيں۔ انہاں دونے اُتے کوئی چارج نئيں ہُندا مگر انہاں دے کوارک اُتے مختلف کلر چارج (color charge) ہُندا ا‏‏ے۔
 نیوٹرینو تے اینٹی نیوٹرینو اک دوسرے نو‏‏ں فنا کر سکدے نيں۔ انہاں دونے اُتے کوئی چارج نئيں ہُندا۔
 فوٹون, زیڈ بوسون, گلوون (gluon), ہگس بوسون (Higgs boson) تے گریویٹون (graviton) اُتے کوئی چارج نئيں ہُندا تے سمجھیا جاندا اے کہ ایہ اپنے آپ دے فنا کنندہ ہُندے نيں۔

 استعمال 
طب دے میدان وچ Positron Emission Tomography نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے نہ صرف CT scan دی طرح دے ایکسرے حاصل کیتے جا سکدے نيں بلکہ سہ رخی (three dimensional) ماڈل وی بنائے جاندے نيں۔ اس مقصد دے لئی مریض دے جسم وچ کاربن11 داخل کر دے ایکسرے لیندے نيں۔ کاربن11 دی تابکاری تو‏ں پوزیٹرون نکلتے نيں تے اوہدی نصف حیات صرف 20 منٹ ہُندی ا‏‏ے۔

 ہور ویکھو 
 جوڑے دی پیدائش
 اثر کومپٹن
 ضیا برقی اثر
 فنا

گٹھ:توانائی
گٹھ:ذرا‏‏تی فزکس
گٹھ:ضد مادہ
گٹھ:نیوکلیئر توانائی
گٹھ:نیوکلیئر فزکس
گٹھ:فزکس