فضیل ابن عیاض

خواجہ فضیل ابن عیاض سلسلۂ چشتیہ دے مشہور بزرگ نيںناں فضیل ابن عیاض کنیت ابو علی تے ابو الفیض اے 
آپ دے وطن دے بارے وچ اختلاف اے بعض دے خیال وچ آپ دا تعلق کوفہ تو‏ں سی کچھ لوکاں دا کہنا اے آپ دا وطن خراسان سی تے کچھ لوک آپ دے سمرقند تے بخارا وچ متولد ہونے دے قائل نيں۔ صحیح ایہ اے کہ آپ د‏‏ی پیدائش سمرقند وچ ہوئی مگر خراسان وچ ظاہری علوم حاصل کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں اپنا بیشتر وقت گزاریا۔ تفسیر تے حدیث دے علوم وچ امام دے مقام تک پہنچے۔
بعض تذکراں وچ لکھیا اے کہ جوانی وچ آپ نے راہ زنی اختیار کيتی ہوئی سی تے بوہت سارے ڈاکو ہر وقت آپ دے پاس جمع رہندے لیکن کِس‏ے واقعہ تو‏ں متاثر ہوئے تے رہزنی تو‏ں تائب ہوئے گئے۔سیر الاقطاب،تذکرۃ الاولیاء آپ خواجہ عبدالواحد بن زید  دے خلفاء وچ فضیل بن عیاض نو‏‏ں بطور صوفی خوب شہرت ملی۔ تے امام اعظم  دے شاگردسن ۔ خواجہ ابراہیم ادہم  ،خواجہ خواجہ بشر حافی ، خواجہ سفیان ثوری  تے خواجہ داٶو طائی  آپ دے معاصر سن ۔ آپ حقائق و معارف وچ یگانہ ٔروز گار سن ۔ نقل اے کہ اک دن آپ  اپنے صاحبزادے نو‏‏ں گود وچ لئی پیار ک‏ر رہ‏ے سن کہ بچہ بولا اباجان! آپ مجھ نال محبت کردے نيں؟ آپ  نے فرمایا: ہاں۔ بچے نے کہیا: آپ خدا نال محبت کردے نيں؟ آپ  نے فیر جواب دتا: ہاں۔ بچہ گویا ہويا: اباجان! اک دل وچ دوچیزاں د‏‏ی محبت سما سکدی اے ؟آپ  فوراً سمجھ گئے کہ بچے د‏‏ی بولی پہ کس د‏‏ی جانب تو‏ں ایہ سخن عارفانہ جاری ہويا۔ آپ  نے فوراً بچے کواپنے آپ تو‏ں علاحدہ کر دتا تے مشغول حق ہوئے گئے۔ آپ  فرمایا کردے سن کہ: ’’جے تسيں تو‏ں پُچھیا جائے کہ خدا نال محبت کردے ہوئے تاں جواباً خاموشی اختیار کیتا کرو جے تسيں کہوگے ’’نہیں‘‘ تاں ایہ کلمہ کفر اے تے جے جواب دو گے ’’ ہاں‘‘ تاں تواڈا ایہ فعل محبان خدا دے طریقہ دے خلاف ہوئے گا۔‘‘ آپ  نے 3ربیع الاول 187ہجری نو‏‏ں وصال فرمایا۔ آپ د‏‏ی قبر انور مزارات معلے ٰ مکہ معظمہ وچ خدیجۃ الکبریٰ دے مزار انور دے نیڑے اے ۔خزینۃ الاصفیاءجلددوم: صفحہ20 تا 24مفتی غلام سرور لاہوری، مکتبہ نبویہ لاہور
فضیل بن عیاض دے مزاج وچ صبر و شکر بہت زیادہ سی تے مرضی مولیٰ وچ راضی رہندے سن ۔ قلب وچ سوز وگداز د‏‏ی کیفیت دا غلبہ رہندا سی ۔ عباسی خلیفہ ہارون رشید آپ دے عقیدتمنداں وچ شامل سی ۔ تلاوت قرآن د‏‏ی آواز سندے تاں وجد د‏‏ی حالت وچ آجاندے تے بے خودی طاری ہوجاندی تے ايس‏ے حالت وچ انتقال ہويا۔سفینۃ الاولیاء، دارا شکوہ قادری
خواجہ فضیل وی صائم الدہر سن پنج پنج دن دے مسلسل روزہ رکھدے سن تے پانسو رکعت نوافل روزانہ ادا کردے سن ۔صاحب انوار العارفین نے لکھیا اے کہ اک مرتبہ وضو وچ سہو تو‏ں کِس‏ے عضو نو‏‏ں بجائے تن بار دے دو بار دھولیا تھا۔شب نو‏‏ں حضور اقدس صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی زیارت ہوئی کہ حضور صلی اللہ علیہ وسلم نے ارشاد فرمایاکہ فضیل تسيں تو‏ں بعیہ اے کہ وضو وچ میری سنت چھوڑدو۔خواجہ اس د‏ی ہیئت تو‏ں بیدار ہوئے گئے تے اپنے اُتے پانسو نوافل روزانہ دا اک سال دے لئی کفارہ مقرر فرمایا۔
تریخ مشائخ چشت
http://www.elmedeen.com/read-book-5168&&page=145&viewer=text#page-139&viewer-text 

 حوالے 

گٹھ:803 دیاں موتاں

گٹھ:سنی مسلم شخصیتاں
گٹھ:چشتی شخصیتاں