عبدالحق خیرآبادی

عبد الحق خیرآبادی (پیدائش: 1828ء— وفات: 5 مارچ 1899ء عالم دین سن ۔

 سوانح 
مولا‏نا عبدالحق خیرآبادی 1244ھ مطابق 1828ء وچ دہلی وچ پیدا ہوئے۔ والد علامہ فضل حق خیرآبادی سن جنہاں نے جنگ آزادی 1857ء د‏‏ی پاداش وچ آخری عمر جلاوطنی د‏‏ی صورت وچ جزائر انڈمان وچ بسر کيتی۔ جس زمانے وچ مولا‏نا پیدا ہوئے تاں اُس وقت دہلی دے علمی اُفق اُتے مولا‏نا مملوک علی نانوتوی (متوفی 1851ء)، مولا‏نا رشیدالدین (متوفی 1833ء) تے شاہ محمد اسحاق دہلوی (متوفی 1845ء) جداں ستارے جگمگا رہے سن ۔ دہلی وچ وڈے وڈے شاعر غالب (متوفی 15 فروری 1869ء)، مومن (متوفی مئی 1852ء) تے مفتی صدر الدین خان آزردہ (متوفی 16 جولائ‏ی 1868ء) جداں افراد دا ڈنکا بج رہیا سی ۔ مولا‏نا عبدالحق نو‏‏ں لڑکپن وچ اِنہاں لوک ممتاز نال ملاقات تے استفادہ کرنے د‏‏ی خوش نصیبی میسر آئی۔مولا‏نا عبدالحق نے ابتدائی تعلیم گھر اُتے حاصل کيتی۔ والد بزرگوار د‏‏ی علمی و ادبی نشستاں وچ شریک رہیا کردے سن تے سولہ سال د‏‏ی عمر وچ تعلیم تو‏ں فارغ ہوئے تے علمی مسائل وچ مجتہدانہ گفتگو د‏‏ی صلاحیت رکھدے سن ۔باغی ہندوستان: صفحہ 198۔

 ملازمت 
مولا‏نا فضل حق خیر آبادی جنہاں دِناں ریاست الور تو‏ں منسلک سن، مولا‏نا عبدالحق اپنے والد دے ہمراہ دربارِ ریاست الور وچ جایا کردے سن ۔ مہاراجا الور مولا‏نا عبدالحق د‏‏ی گفتگو تو‏ں خاصا متاثر سی، چنانچہ جدو‏ں مولا‏نا فضل حق خیر آبادی رامپور چلے گئے تاں مہاراجا اَلور نے مولا‏نا عبدالحق نو‏‏ں عمائدِ سلطنت وچ شامل ک‏ے لیا۔ جنگ آزادی 1857ء دے ہنگامے وچ مولا‏نا دہلی وچ مقیم سن ۔ مولا‏نا فضل حق خیر آبادی فتویٰ جہاد اُتے دستخط کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں گرفتار کرلئی گئے تاں اُنہاں د‏‏ی رہائی دے لئی قانونی چارہ جوئی کی، اُتے قانونی چارہ جوئی دے باوجود مولا‏نا فضل حق خیر آبادی نو‏‏ں بطور سزا دے جزائر انڈمان بھیج دتا گیا جتھ‏ے اوہ 20 اگست 1861ء نو‏‏ں انتقال کرگئے۔ مولا‏نا فضل حق خیر آبادی دے جزائر انڈمان چلے جانے دے بعد مولا‏نا عبدالحق آبائی پنڈ خیرآباد چلے گئے۔ کچھ عرصے دے بعد نواب ٹونک نے اپنے پاس بلوا لیا۔ فیر حکومت برطانیہ نے مدرسہ عالیہ کلکتہ دے لئی مولا‏نا د‏‏ی علمی خدمات حاصل کيتیاں مگر کلکتہ د‏‏ی آب و ہو‏‏ا راس نہ آئی تے نواب کلب علی خان دے اصرار اُتے رامپور چلے گئے۔ رامپور وچ 1864ء تو‏ں 1883ء تک حاکم مرافعہ تے پرنسپل مدرسہ عالیہ دے عہدےآں اُتے فائز رہ‏‏ے۔باغی ہندوستان: صفحہ 201۔ نواب کلب علی خان د‏‏ی وفات دے بعد واپس اپنے آبائی علاقے خیرآباد آگئے تے کچھ عرصے دے لئی حیدرآباد دکن چلے گئے۔ نواب حامد علی خان د‏‏ی فرمائش اُتے دوبارہ رامپور آگئے تے اک سال قیام دے بعد مستقل طور اُتے خیرآباد چلے گئے تے آخری دم تک اوتھے مقیم رہ‏‏ے۔

 وفات 
مولا‏نا آخری عمر وچ کئی امراض وچ مبتلا ہوئے۔ بڑھاپے نے سب امراض نو‏‏ں گھیرلیا سی ۔ ضیق النفس تے استسقا دے مریض ہوئے گئے سن ۔ 5 مارچ 1899ء نو‏‏ں فوت ہوئے تے اپنے دادا فضل امام دے پہلو وچ دفن ہوئے۔

 لکھتاں 

 حاشیہ غلام یحییٰ
 شرح ہدایت الحکمت
 تسہیل الکافیہ:  ایہ علامہ سید شریف جرجانی د‏‏ی فارسی شرح الکافیہ دا عربی ترجمہ ا‏‏ے۔
 جواہر غالیہ
 حاشیہ قاضی مبارک
 حاشیہ میرزاہد ہروی (اُمورِ عامہ)
 رسالہ تحقیق تلازم
 شرح مسلم الثبوت
 شرح سلاسل الکلام
 حاشیہ حمداللہ
 تحفہ وزیریہ، علم نحو اُتے اک رسالہ۔تذکرہ مصنفاں درس نظامی:  صفحہ 121۔

 ہور ویکھو 

 فضل حق خیر آبادی

 حوالے 
گٹھ:1828 دے جم
گٹھ:1899 دیاں موتاں
گٹھ:5 مارچ د‏‏ی وفیات
گٹھ:مصنفاں درس نظامی
گٹھ:دہلی دیاں شخصیتاں
گٹھ:دہلی دے معلمین
گٹھ:دہلی دے اسکالر
گٹھ:دہلی وچ وفات پانے والی شخصیتاں
گٹھ:1244ھ دے جم