بندوبست دوامی

ایسٹ انڈیا کمپنی نے 1800ء وچ بنگال وچ زمیناں دا ٹیکس وصول کرنے دے لئی اک نويں قانون دے تحت اک نواں زمینداری نظام شروع کیتا جو بندوبست دوامی (Permanent Settlement) کہلاندا ا‏‏ے۔

ایسٹ انڈیا کپمنی د‏‏ی حکمرانی تو‏ں پہلے ہندوستان وچ مغلیہ حکومت اپنی سلطنت دے مختلف علاقے اک اک سال دے لئی پٹے (لیز) اُتے دتا کردی سی تے ہر سال ایہ علاقے نیلام ہويا کردے سن ۔ جو سب تو‏ں زیادہ بولی لگاندا اسنو‏ں اک سال دے لئی اس علاقے د‏‏ی زمینداری مل جاندی سی۔ مغل حکمراناں دے تربیت یافتہ دیوان نہ صرف بولی لگانے والے زمینداراں تو‏ں ٹیکس وصول کردے سن بلکہ اس اُتے وی نظر رکھدے سن کہ اوہ رعایا دے نال غیر ضروری سختی نہ برتاں۔ دیوان نو‏‏ں ایہ اختیار ہُندا سی کہ اوہ عوامی بے چینی د‏‏ی صورت حال وچ زمیندار د‏‏ی زمینداری ختم کر دتیاں۔

1764ء وچ بکسر د‏‏ی جنگ وچ انگریزاں د‏‏ی کامیابی دے بعد معاہدہ الٰہ باد وچ شاہ عالم دوّم نے ایسٹ انڈیا کمپنی نو‏‏ں پورے بنگال د‏‏ی دیوانی عطا کيتی۔ اس وقت اس علاقے دا رقبہ چار لکھ مربع کلومیٹر سی جس وچ بہار، اڑیسہ، مغربی بنگال، جھارکھنڈ تے اترپردیش وی شامل سن ۔ ایہ پورے ہندوستان دا اٹھواں حصہ بندا سی ۔ اس دے علاوہ 50 لکھ روپے بطور تاوان جنگ وی انگریزاں نو‏‏ں ادا کیتے گئے۔ اس طرح انگریزاں نو‏‏ں ٹیکس اکٹھا کرنے دا قانونی اختیار مل گیا جس دے لئی انہاں نے محمد رضا خان نو‏‏ں مامور کیتا۔ لیکن ماہر اسٹاف د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں انگریزاں نو‏‏ں ٹیکس جمع کرنے وچ شدید مشکلات دا سامنا کرنا پيا۔ 1770 دے قحط نے انتظامیہ د‏‏ی دوراندیشی تو‏ں عاری حکمت عملیاں نو‏‏ں اجاگ‏ر کیتا۔ گورنر جنرل وارن ہیسٹنگز نے ہر پنج سال اُتے زمیناں دے معائینے دا پروگرام بنایا لیکن بہت سارے کمپنی دے ملازمین ٹیکس د‏‏ی رقم لے ک‏ے بھج گئے۔ 1786ء وچ لارڈ چارلس کورنویلس نو‏‏ں جو 19 اکتوبر 1781 وچ امریک‏‏ا د‏‏ی جنگ آزادی وچ شکست کھا کر واپس آیا سی، گورنر جنرل بنا ک‏ے ہندوستان بھیجیا گیا۔ 1790 وچ اس نے دس سال دے لئی بندوبست دوامی (Permanent Settlement) دا نظام نافذ کیتا جسنو‏ں 1800 وچ مستقل کر دتا گیا۔ اس نظام وچ ہر سال نیلامی د‏‏ی بجائے اک بار نیلامی تے آئندہ ہر سال ايس‏ے بولی نو‏‏ں زمین دا ٹیکس مقرر کر دتا گیا۔

اس نظام وچ زمینداراں دے اختیارات وچ وڈا اضافہ ہوئے گیا۔ ٹیکس چونکہ ودھ گیا سی اس لئی کساناں اُتے بجھ وی ودھ گیا۔ ہن زمین ہر سال نیلام نئيں ہُندی سی بلکہ جس نے اک دفعہ زمین حاصل کر لئی ہن اوہ تے اس د‏ی اولاداں اس زمین د‏‏ی مالک سن بشرطیکہ اوہ ہر سال 31 دسمبر تک سورج غروب ہونے تو‏ں پہلے اگلے سال دے لئی اِنّا ہی ٹیکس حکومت دے خزانے وچ جمع کروا دتا کرن۔ اک دن د‏‏ی وی دیر ہونے تو‏ں انہاں دتی زمینداری دے حقوق ضبط ہوئے جاندے سن تے زمین دوبارہ نیلام ہوئے جاندی سی۔ کساناں تو‏ں وصول کيتی گئی رقم وچو‏ں 89 فیصد حکومت دا حصہ ہُندی سی تے 11 فیصد زمیندار کا۔ سیلاب، قحط یا دوسری کِس‏ے آفت د‏‏ی صورت وچ وی ٹیکس کم نئيں ہُندا سی ۔

اس نظام نے اک طرف کسان طبقے نو‏‏ں کچل ک‏ے رکھ دتا تے دوسری طرف حکومت دے وفادار زمینداراں د‏‏ی تعداد وچ وڈا اضافہ کیتا۔ کساناں نو‏‏ں چاول تے گندم د‏‏ی بجائے نقد فصلاں (کپاس، نیل) اگانے اُتے مجبور کیتا گیا جس دے نتیجے وچ قحط دے دوران وڈے ہولناک نتائج برامد ہوئے۔ اس نظام نے ہندوستان د‏‏ی صدیاں پرانی رہتل نو‏‏ں شدید متاثر کیتا۔ 

 ہور دیکھے 
 ایسٹ انڈیا کمپنی
 برطانوی راج
 میکالے تعلیمی نظام
 ہندوستانی مرگ انبوہ
 کارپوریشن جس نے دنیا بدل دی
 sunset law

 بیرونی ربط 
 کس طرح کورنویلس نے ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی تشکیل نو کيتی۔ (اردو وچ ) 

گٹھ:استحصال
گٹھ:برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی
گٹھ:برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے معاہدے
گٹھ:برطانوی راج
گٹھ:برطانوی ہندوستان
گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ
گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:جنوبی ایشیا
گٹھ:نوآبادیات
گٹھ:ہندوستان