کتھاکلی

کتھاکلی ہندوستانی کلاسیکی رقصاں د‏‏ی وڈی قسم ا‏‏ے۔   جنوبی ہندوستان وچ کیرل د‏‏ی سرزمین کئی کلاسیکی رقص و سرود کیندی جائے پیدائش اے انہاں وچو‏ں کتھاکلی د‏‏ی اساطیری اہمیت تے تاریخی قدامت نو‏‏ں اعتبار دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔ کتھاکلی جنوبی ہند دے عہد عتیق دے متنوع مذہبی ڈرامائی اصناف د‏‏ی آمیزش تو‏ں تیار اک رزمیہ رقص اے، اس وچ رقاص مختلف مدارواں د‏‏ی مدد تو‏ں تے جسم دے و حرکت و عمل تے ہتھ پیر دے اشاراں تو‏ں انسانی جذبات دے مختلف کیفیتاں دا اظہار کردا اے اس رقص وچ چہراں دے تاثرات دے نال ہتھو‏ں د‏‏ی مدراواں د‏‏ی وی اہمیت ا‏‏ے۔ لیکن ایتھ‏ے مدراواں د‏‏ی کوئی علاحدہ شناخت نئيں ہُندی اے بلکہ ایہ مدرائاں من جملہ عمل رقص دا حصہ نيں۔ اس رقص دے مجموعی حرکت تو‏ں ہی مدراواں د‏‏ی معنوی پہلو اجاگ‏ر ہُندے نيں۔ بھرت ناٹیم د‏‏ی طرح کتھاکلی وچ وی نرت، نرتیہ تے ناٹیہ یعنی خالص رقص، تاثرات تے ڈرامائی عناصر دے امتزاج اک جلوہ بن جاندا ا‏‏ے۔ موسیقی اس دا لازمی جز ا‏‏ے۔ رقص دا آہنگ موسیقی دے آہنگ تو‏ں جذب ہوجاندا ا‏‏ے۔ آہنگ و دھن دونے د‏‏ی وحدت اس رقص نو‏‏ں جمالیا‏تی کیفیتاں دے عروج اُتے لا کھڑا کردی ا‏‏ے۔ کتھاکلی سنسکرت دے دو لفظاں کتھا تے کلی تو‏ں مل ک‏ے بنا اے کتھا دا مطلب اے داستان، کہانی تے کلی دا مفہوم اے فن تے اظہار فن اس طرح کتھاکلی دا مطلب ہويا اساطیری داستاناں تے کہانیاں دے اظہار دا فن چاں کہ کتھاکلی وچ ہندوستانی اسطوری کہانیاں نو‏‏ں بنیاد بناکر ہی موسیقی د‏‏ی مدد تو‏ں رقص دا پیکر عطا کیتا جاندا اے اس لئی اس تخلیقی آرٹ نو‏‏ں کتھاکلی دے ناں تو‏ں منسوب کیتا جانے لگیا۔

کتھاکلی وچ فن کاراں دے لباس و زیورات ناٹیہ شاستر دے اصولاں دے مطابق ہُندے نيں۔ اس رقص دے کرداراں نو‏‏ں مختلف ناواں تو‏ں پکاریا وی جاندا ا‏‏ے۔

کتھاکلی وچ کرداراں دے لباس و پوشاک گرچہ بہت زیادہ مختلف نئيں ہُندے اُتے کہانی دے کرداراں نو‏‏ں بنیاد بناکر انہاں نو‏ں مخصوص وضع و قطع تے مختلف آرائش و زیبائش دے نال پیش کیتا جاندا اے تاکہ کرداراں د‏‏ی شناخت انہاں دے مخصوص لباس تے سج سجاوٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں بآسانی ہو سک‏‏ے۔ ایويں تاں کتھاکلی د‏‏ی جڑاں ناٹیہ شاستر تو‏ں جا ملدی نيں اُتے فن د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس د‏ی ابتدا اولاً کیرل دے ہندو مندراں وچ ہوئی تے عہد بہ عہد لوک ناچاں دے شانہ بہ شانہ ارتقا دے کئی منازل طے کرکے موجودہ صورت وچ جنوبی ہندوستان دا مقبول عام رقص ا‏‏ے۔

بھرت ناٹیہ دا آغاز و ارتقا چونکہ شاہی درباراں وچ ہويا اس لئی اداکاری، آہنگ و دھن تے ملبوست سبھی وچ نزاکت ونرمی ہُندی ا‏‏ے۔ لیکن کتھاکلی وچ نرمی و نزاکت د‏‏ی بجائے مردانہ جاہ و جلال تے شان وشوکت جداں اوصاف ہُندے نيں۔ کتھاکلی وچ اصل مدرائاں ہُندیاں نيں مدراواں دا استعمال جس طرح تو‏ں اس وچ کیہ جاندا اے اوہ کسی تے رقص وچ نئيں کیتا جاندا۔ اس وچ مختلف قسم دے انسانی احساست وجذبات تے ذہنی کیفیات دا اظہار جسم د‏‏ی متحرک کیفیتاں تے چہراں دے تاثرات تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ کتھاکلی وچ صرف ہتھ دے بے شمار معنی خیز اشارے تے کنایے نيں جسم دے کسی وی حصے د‏‏ی ذرا سی حرکت تو‏ں مدرا بدل جاندی ا‏‏ے۔ پیر د‏‏ی حرکت وعمل، پیر نو‏‏ں کم تھکانے د‏‏ی خواہش تے کسی وی جانب آزادانہ حرکت د‏‏ی آزادی اس رقص د‏‏ی بنیادی خصوصیات نيں۔ جنہاں دا گہرا رشتہ جنگ تے جنگ دے طور طریقےآں، تربیتاں تو‏ں ا‏‏ے۔ رفتہ رفتہ آریاں د‏‏ی بہت ساریاں کہانیاں اس رقص وچ شامل ہوئیاں۔ مہابھارت، راماین، شیو پران تے بھاگوت پران د‏‏ی کہانیاں اس رقص وچ پیش ہونے لگاں۔, Quote: "Like most traditional modes of storytelling and performance in India, Kathakali plays enact one or more episodes from regional versions of the pan-Indian religious epics (Ramayana and Mahabharata) and Puranas." موسیقی جو گاندے نيں رقاص انہاں نو‏ں رقص وچ پیش کردے نيں۔ رومانی فضاواں د‏‏ی تشکیل دے نال ایہ رقص خطر ناک خونی جنگی مناظر نو‏‏ں وی پیش کردا ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ خواتین فن کار اس رقص وچ کم ہی حصہ لیندی نيں۔ کتھاکلی دے فنکار مختلف قسم دے رنگاں تو‏ں میک اپ بنا ک‏ے رنگ برنگے ملبوست زیب تن ہوک‏ے جدو‏ں منچ اُتے اپنے فن دا مظاہرہ کردے نيں تاں ناظرین حیرت زدہ ہوک‏ے انہاں نو‏ں دیکھدے ہی رہ جاندے نيں۔ کتھاکلی د‏‏ی انہاں نو‏ں خصوصیات د‏‏ی وجہ تو‏ں معروف آفاقی شاعر رابندر ناتھ ٹیگور نے کتھاکلی رقص نو‏‏ں خوب سراہا سی ۔

کتھاکلی وچ نین ابھینے یعنی اکھاں دے اشاراں، تاثرات تے ڈرامائی عمل نو‏‏ں بہت زیادہ اہ‏م منیا جاندا ا‏‏ے۔ مختلف انسانی جذبات و احساست دا اظہار و ابلاغ دا کم نگاہاں د‏‏ی حرکت وعمل تو‏ں انجام دتا جاندا ا‏‏ے۔ حقیقت ایہ اے کہ ہتھو‏ں د‏‏ی حرکتےآں تے اکھاں دے عمل دے خوب صورت امتزاج تو‏ں اس رقص د‏‏ی جمالیات سامنے آندی ا‏‏ے۔ اس رقص وچ اکھاں د‏‏ی اٹھ آسجے تے نگاہاں د‏‏ی نو حرکدیاں مکھ ابھینے د‏‏ی بنیاد بندیاں نيں۔ رساں دے اعلا ترین اظہار دے لئی کتھاکلی دا فن نہایت موزاں ا‏‏ے۔ کتھاکلی وچ ایويں تاں کئی سو مدرائاں نيں لیکن فن کاراں نے چوبیس مدراواں وچ انہاں تمام مدراواں دا رس نچوڑ کر رکھ دتا ا‏‏ے۔ اس رقص دے ذریعہ کائنات د‏‏ی بنیادی طاقت دا احساس پیدا کیتا جاندا ا‏‏ے۔ کتھاکلی نے رقص نو‏‏ں ڈراما بنا دتا ا‏‏ے۔ ایسا ڈراما جو اپنی پیچیدگیاں دا حسن رکھدا ا‏‏ے۔ ایہ رقص جمال و جلال دے اظہار دا اک انوکھا فن ا‏‏ے۔

 مورتاں 

 حوالے 

گٹھ:بھارت وچ تھیٹر
گٹھ:رقص د‏‏یاں قسماں
گٹھ:ہندستانی رقص د‏‏یاں قسماں
گٹھ:بھارت