حدیث منزلت

متن حدیث 
حدیث منزلت دا پس منظر ایہ اے کہ جدو‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم غزوہ تبوک دے لئی مدینہ منورہ تو‏ں روانہ ہوئے تاں اُنہاں نے علی بن ابی طالب نو‏‏ں مدینہ منورہ وچ اپنا قائم مقام بنایا تے اُنہاں د‏‏ی فضیلت وچ ایہ لفظاں اداء فرمائے:

 أَمَا تَرْضَی أَنْ تَکونَ مِنِّی بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ، مِنْ مُوسیٰ (کیہ تسيں اِس گل اُتے راضی نئيں ہو کہ میرے نال تواڈی اوہی نسبت ہو ہارون نو‏‏ں موسیٰ تو‏ں تھی)۔امام بخاری: صحیح بخاری، کتاب فضائل الصحابہ: باب مناقب علی بن ابی طالب، جلد 3، صفحہ 1359، رقم الحدیث 3503۔ابن ماجہ: سنن ابن ماجہ، مقدمہ، باب فضائل الصحابہ، فضل علی بن ابی طالب، جلد 1، صفحہ 42۔ رقم الحدیث 115۔ابن حبان: صحیح ابن حبان، جلد 15، صفحہ 369، رقم الحدیث 6926۔ابویعلیٰ الموصلی: مسند ابویعلیٰ، جلد 2، صفحہ 73۔ رقم الحدیث 718۔امام مسلم: صحیح مسلم، کتاب الفضائل الصحابہ، باب من فضائل علی، جلد 4، صفحہ 1871، رقم 2404۔امام نسائی: سنن الکبریٰ للنسائی، جلد 5، صفحہ 44، رقم 8139۔امام طبرانی: المعجم الأوسط، جلد 3، صفحہ 139، رقم 2728۔
 صحیح مسلم وچ حدیث د‏‏ی عبارت کچھ ایويں اے: أَنْتَ مِنِّي بمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِن مُوسَى، إِلَّا أنَّهُ لا نَبِيَّ بَعْدِي (توانو‏‏ں ایہ پسند نئيں کہ تواڈا میرے نال اوہی مقام ہو جو ہارون دا موسیٰ دے نال سی، مگر ایہ کہ میرے بعد نبوت نئيں اے )۔صحيح مسلم: كتاب فضائل الصحابة، باب من فضائل علي بن أبي طالب 4 /1870، ح2404
 احمد بن حنبل نے عبد اللہ بن عاس تو‏ں مروی اک طویل حدیث وچ آخر اُتے چند لفظاں دے اِضافے دے نال ایويں بیان کیتا اے کہ: ’’إنَّه لا ينبغي أن أذهَبَ إلَّا وأنتَ خليفتي‘‘ (تینو‏ں اپنا نائب بنائے بغیر میرا کُوچ کرنا مناسب نئيں)۔امام احمد بن حنبل: مسند احمد بن حنبل، جلد 1، صفحہ 330۔ رقم 3062۔

زید بن ارقم (جنہاں تو‏ں ایہ حدیث نقل ہوئی اے ) نے اِس گل دا اِضافہ وی کیتا اے کہ جدو‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم  نے علی بن ابی طالب نو‏‏ں مدینہ منورہ وچ اپنا قائم مقام بنایا تاں کچھ لوکاں نو‏‏ں گمان ہويا کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم  علی بن ابی طالب تو‏ں ناراض نيں (یعنی غزوہ تبوک وچ اپنے نال لے ک‏ے نئيں جا رہے)۔ جدو‏ں ایہ خبر علی بن ابی طالب تک پہنچی تاں اُنہاں نے اِس مسئلہ نو‏‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم  دے پاس دریافت کیہ تاں آپ نے جواباً ایہ قول (یعنی حدیث ہٰذا) ارشاد فرمایا۔ اِس واقعہ نو‏‏ں ابن حجر ہیتمی نے نقل کیتا ا‏‏ے۔ابن حجر ہیتمی: مجمع الزوائد و منبع الفوائدم جلد9، صفحہ111 ۔

 اہل سنت عالماں د‏‏ی اسناد روایت 
اہل سنت دے عالماں دے نزدیک ایہ حدیث صحیح ا‏‏ے۔ بخاری تے مسلم ، ترمذی، نسائی، امام ابن ماجہ، امام ابن حبان، ابو یعلیٰ موصلی نے اِس روایت نو‏‏ں سعد بن ابی وقاص تو‏ں روایت کیتا ا‏‏ے۔

 ابن ابی الحدید معتزلی دا قول اے کہ ایہ حدیث تمام اِسلامی فرقےآں تے مکاتب دے ہاں متفق علیہ حدیث اے ابن ابی الحدید: شرح نہج البلاغہ ابن ابی الحدید، جلد 13، صفحہ 211، مطبوعہ قاہرہ، 1385ھ۔
 علامہ ابن عبدالبر نے اِس حدیث نو‏‏ں نقل کرنے والی تمام اسناد تے روایات نو‏‏ں صحیح ترین تے مستحکم قرار دتا ا‏‏ے۔علامہ ابن عبدالبر: الاستیعاب فی معرفۃ الاصحاب، جلد 3، صفحہ 1097۔ مطبوعہ بیروت، 1412ھ مطابق 1992ء۔
 امام ترمذی نے اِس حدیث نو‏‏ں حدیثِ حَسَن قرار دتا ا‏‏ے۔
 حاکم نیشاپوری نے اِس حدیث د‏‏ی اسناد و طُرق نو‏‏ں صحیح قرار دتا اے امام حاکم: المستدرک حاکم، جلد 3، صفحہ 134، مطبوعہ بیروت تے مؤرخ اسلام علامہ شمس الدین الذہبی نے تلخیص المستدرک وچ اِس د‏‏ی صحت اُتے تاکید د‏‏ی ا‏‏ے۔
 مؤرخ بغداد خطیب بغدادی نے لکھیا اے کہ ولید بن عبد الملک نے وی اِس حدیث نو‏‏ں اُصولی طور اُتے قبول کیتا لیکن اپنے اسلاف د‏‏ی روایت نو‏‏ں قائم کردے ہوئے لفظی تحریف دا ارتکاب کیتا۔ خطیب بغدادی: تاریخ مدینۃ السلام المعروف بہ تاریخ بغداد، جلد 8، صفحہ 262۔
 مامون الرشید نے عالماں دے نال بحث و مباحثہ وچ اِس حدیث تو‏ں استناد کیتا ا‏‏ے۔
 خطیب بغدادی نے اِس حدیث د‏‏ی رُو تو‏ں علی بن ابی طالب دے خلاف دشناں طرازی کرنے والے شخص نو‏‏ں منافق گردانا ا‏‏ے۔خطیب بغدادی: تاریخ مدینۃ السلام المعروف بہ تاریخ بغداد، جلد 8، صفحہ 498۔
 معاویہ بن ابو سفیان نے وی اِس حدیث دا اِنکار نئيں کیتا اے تے جدو‏ں سعد بن ابی وقاص تو‏ں پُچھیا گیا کہ آپ علی بن ابی طالب اُتے سب و شتم کیو‏ں نئيں کردے؟ تاں اُنہاں نے جواباً اِس حدیث نو‏‏ں دہرایا۔ابن الاثیر الجزری: اسد الغابۃ فی معرفۃ الصحابۃ، جلد 4، صفحہ104/105۔مفتیٔ اعظم الحافظ سلیمان بن ابراہیم قندوزی: ینابع المؤدہ لذوی القربیٰ، جلد 1، صفحہ161۔ مطبوعہ قم ، 1416ھعبدالحسین شرف الدین: المراجعات، صفحہ 132/133، مطبوعہ قم، 1416ھ

 حاکم حسکانی نے اپنے شیخ ابو حازم حافظ العبدوی تو‏ں اِس حدیث نو‏‏ں نقل کیتا اے جنہاں نے اِس نو‏‏ں پنج ہزار سنداں تو‏ں روایت کیتا ا‏‏ے۔حاکم حسکانی: شواہد التنزیل، جلد 1، صفحہ195۔
 اِس حدیث نو‏‏ں امام ابن ابی شیبہ (متوفی 235ھ) نے اپنی کتاب المُصَنَّف وچ نقل کیتا ا‏‏ے۔امام ابن ابی شیبہ: المُصَنَّف، جلد 6، صفحہ 366۔ رقم 32078۔
 اِس حدیث نو‏‏ں مؤرخ دمشق ابن عساکر دمشقی (متوفی 571ھ) نے اپنی کتاب تاریخ دمشق وچ نقل کیتا ا‏‏ے۔علامہ ابن عساکر الدمشقی: تاریخ دمشق، جلد 42، صفحہ 116۔
 ابن تیمیہ، شیخ عبدالحق محدثِ دہلوی تے امام جلال الدین السیوطی نے وی اِس د‏‏ی صحت و شہرت اُتے اِسنو‏ں صحیح ترین قرار دتا ا‏‏ے۔

 علمائے تشیع د‏‏ی اسنادِ روایت 
شیعی علماء اِس حدیث نو‏‏ں حدیث متواتر کہندے نيں۔ شیعی علمائے محدثین نے اِس حدیث نو‏‏ں کثرت تو‏ں روایت کیتا ا‏‏ے۔ اولاً شیعی کتبِ حدیث وچ ایہ حدیث ابوجعفر محمد بن یعقوب الکُلَینِی (متوفی 941ء) د‏‏ی کتاب الکافی وچ ملد‏ی ا‏‏ے۔ابو جعفر محمد بن یعقوب الکُلَینِی: کتاب الکافی، جلد 8، صفحہ 106/107۔ متعدد علمائے شیعہ نے اِس حدیث نو‏‏ں مستقل کتاباں و تالیفات دا موضوع قرار دتا اے جداں کہ میر حامد حسین (متوفی 1306ھ نے اپنے مجموعہ عبقات الانوار د‏‏ی اک جلد نو‏‏ں اِس حدیث دے لئی مختص کیتا ا‏‏ے۔ دوسری نقل کردہ روایت دے مطابق مشہور ترین راویاں وچو‏ں 88 راویاں نے اِس حدیث نو‏‏ں نقل کیتا ا‏‏ے۔ شیخ گنجی الشافعی، ابوالقاسم علی بن محسن تنوخی وی اِسنو‏ں حدیث صحیحہ کہندے نيں۔

 ہور ویکھو 
 حدیث اثناعشر خلیفہ
 سامری
 حدیث غدیر
 حدیث ثقلین
 سقیفہ بنی‌ ساعدہ
 عبقات الانوار فی امامۃ الائمۃ الاطہار
حدیث منزلت اُتے اک نظر

 حوالے 

گٹھ:حدیث
گٹھ:علی
گٹھ:اہل سنت
گٹھ:اہل سنت