اصول کافی

الکافی یا اصول کافی اک شیعہ مجموعۂ احادیث اے جو ابوجعفر محمد بن یعقوب بن اسحاق کلینی رازی المتوفى 328ھ / 329ھ، نے مرتب کیتا۔ کلینی نے اس کتاب نو‏ں اہل بیت دے شاگرداں تے شیعہ و اہل سنت دے اہ‏م تے معتبر راویاں دی روایات دی بنیاد اُتے مرتب کیتا۔ اس کتاب نو‏ں تالیف کرنے وچ تقریبًا ویہہ(20) سال لگے نيں۔ مجموعہ وچ کل 16,199 روایات نيں۔http://www.al-islam.org/al-tawhid/kafi/1.htm Hadith al-Kafi

کلینی نے اس کتاب نو‏ں لکھنے دے لئی اپنے زمانہ دے تقریبًا تمام علمی تے حدیثی مراکز جداں ایران، شام، عراق تے سعودی عرب دا سفر کیتا ایتھ‏ے تک کہ بزرگاں تو‏ں حدیث نو‏ں سننے تے حاصل کرنے وچ قریہ تے دیہات دا سفر کیتا اس لحاظ تو‏ں اسلامی تعلیمات تے احکم خصوصا مکتب تشیع دی تعلیمات نو‏ں استنباط تے استخراج کرنے دے لئی سب تو‏ں پہلا تے اہ‏م منبع سمجھا جاندا اے ۔

ایہ کتاب تن حصیاں اصول الکافی اصول دین دے بارے وچ ، فروع الکافی فروع دین یا (فقہی احکم) دے بارے وچ تے روضۃ الکافی یا روضہ کافی متفرقات مسائل دے بارے وچ، اُتے مشتمل اے، مجموعی طور اُتے اس وچ چونتیس کتاباں، تن سو چھویہہ(326) باب تے سولہ ہزار تو‏ں زیادہ حدیثاں نيں۔

الکافی بنیادی طور اُتے تن حصیاں اُتے مشتمل اے۔

 اصول دین 
تن حصیاں وچو‏ں پہلے حصے دا عنوان اصول کافی اے جو چار جلداں اُتے مشتمل اے۔

اس حصے وچ شیعہ عقائد تے ائمہ(ع) دی زندگی نیز اک مسلما‏ن فرد دی راہ و روش دے تعین دے سلسلے وچ منقولہ احادیث درج کیتیاں گئیاں نيں۔

کتاب "اصول کافی" شیعہ عقائد دی شناخت دا اہ‏م ترین ماخذ اے جو بارہا الکافی دے ہور حصیاں تو‏ں علاحدہ، مستقل طور اُتے شائع کیتی جاچکی اے تے اس دے متعدد تراجم کیتے گئی نیز اس اُتے متعدد شرحاں لکھیاں گئیاں نيں۔

 اصول کافی دے ابواب 
اصول کافی نو‏ں اٹھ کلی حصیاں وچ مرتب کیتا گیا تے شیخ کلینی نے ہر حصے نو‏ں مستقل کتاب دے طور اُتے متعارف کرایا اے۔ ایہ اٹھ ابواب کچھ ایداں نيں:
کتاب العقل و الجہل۔
کتاب فضل العلم، جو 22 ابواب اُتے مشتمل اے۔
کتاب التوحید، جو 35 ابواب تو‏ں تشکیل پائی اے۔
کتاب الحجۃ، یہ کتاب 130 ابواب اُتے مشتمل اے؛ یہ کتاب امامت دی ضرورت، ائمۂ شیعہ دے اسماء گرامی، صفات ائمہ(ع)، انہاں دے حالات زندگی تے انہاں دی امامت دے اثبات دے دلائل اُتے مشتمل احادیث دا مجموعہ اے۔
کتاب الایمان والکفر، جو 209 ابواب اُتے مشتمل اے۔
کتاب الدعاء، ساٹھ ابواب دا مجموعہ اے؛
کتاب فضل القرآن، ایہ کتاب 14 ابواب اُتے مشتمل اے؛
کتاب العشرة، جس دے ابواب دی تعداد 29 اے۔
 شروح، تعلیقات، حواشی، تلخیصات و تراجم 

گوکہ اصول کافی اُتے متعدد شرحاں لکھیاں گئیاں نيں تے انہاں دے متعدد تراجم شائع ہوچکے نيں لیکن اسيں ایتھ‏ے صرف دستیاب شروح، تراجم، معاجم تے حواشی دا ذکر کردے نيں۔

 شرحاں 

شرح مراۃ العقول، محدث کبیر علامہ مجلسی (رح)
شرح اصول الکافی، صدرالدین شیرازی (ملیا صدرا) (متوفی 1050ھ) تے تن مجلدات وچ۔ یہ شرح اصول کافی دی کتاب الحجہ دے آخر تک تے عربی وچ اے جو مؤسسۂ مطالعات وتحقیقات فرہنگی نے، محمد خواجوی دی تصحیح دے نال تن مجلدات وچ، شائع کیتی اے۔
الذریعۃ الی حافظ الشریعۃ، بقلم: محمد بن محمد مؤمن گیلانی، جو عربی وچ اے۔
شرح الکافی، الاصول والروضۃ، محمد صالح مازندرانی،(متوفی 1110ھ) تعلیق میرزا ابوالحسن شعرانی۔
الشافی فی شرح اصول کافی، 3 مجلدات، عبد الحسین المظفر۔

علااوہ ازاں، کئی دوسری شرحاں وی اصول کافی اُتے لکھیاں گئیاں نيں جو نامکمل رہ گئیاں نيں۔ انہاں تمام کتب دا مجموعہ کلینی سافٹ ویئر وچ موجود اے تے دستیاب اے۔

 حواشی 

الحاشیۃ علی اصول الکافی، ملیا محمد امین استرآبادی۔
الحاشیۃ علی اصول الکافی، سید احمد بن زین العابدین العلوی العاملی۔
الحاشیۃ علی اصول الکافی، سيد بدرالدین بن احمد الحسینی العاملی۔
الحاشیۃ علی اصول الکافی، رفیع الدین محمد بن حیدرالنائینی، تحقیق محمد حسین درایندی۔
الحاشیۃ علی اصول الکافی، سید بدرالدین بن احمد الحسین العاملی تحقیق علی فاصلی۔
الدرالمنظوم من کلام المعصوم، علی بن محمد بن حسی نبی زین الدین عاملی، تحقیق :محمد حسین درایندی۔

 تراجم 

؛فارسی تراجم

ترجمہ محمد باقر کاوہ کمرہ ای۔
ترجمہ سید جواد مصطفوی۔
اصول کافی، ترجمہ وشرح فارسی، سید جواد مصطفوی۔
اُصول کافی ،ترجمہ وشرح فارسی، آیت اللہ شیخ محمد باقر کمرہ ای۔

؛اردو تراجم

الشافی ترجمہ اُصول کافی، سید ظفر حسن نقوی۔

 خلاصۂ اصول کافی 

 فارسی ترجمہ ،علی اصغر خسروی شبستری۔
درخشان پرتوی از اصول کافی،سید محمد حسین ہمدانی۔

 معاجم 

المعجم المفھرس الفاظ اصول کافی الیاس کلانتری۔
المعجم الفھرس لالفاظ الاصول من الکافیح، علی رضا برازنش۔
الہادی الی الفاظ اصول کافی سید جواد مصطفوی،فہرست احادیث اصول کافی۔
 کیتا الکافی دی تمام روایات صحیح نيں؟ 

اکثر ناصبی حضرات اپنی کتب وچ ایہ گل کرانے دی کوشش کردے نيں کہ الکافی دی تمام روایات صحیح نيں ،حالانکہ اسيں الکافی دی ہر حدیث نو‏ں صحیح نئيں مندے بلکہ اس وچ بعض ضعیف تے مرسل حدیثاں وی موجود نيں۔ چنانچہ اہل تشیع دے محدث اعظم سید ابو القاسم خوئی (رح ) علم رجال دے موضوع اُتے اپنی شہرہ آفاق کتاب معجم رجال الحدیث وچ روایات الکافی دے متعلق لکھدے نيں۔

تے اسيں  جو کہیا اے کہ الکافی دیاں تمام روایات صحیح نئيں نيں۔اس دی ایہ امر وی تاکید کردا اے کہ شیخ صدوق (رح) تے انہاں دے شیخ محمد بن حسن (رح ) وی الکافی دی تمام روایات نو‏ں صحیح نئيں سمجھدے سن کیونکہ کافی وچ بعض روایات ضعیف وی نيںمعجم رجال حدیث ،ج 1، ص 92

 صحیح تے ضعیف احادیث دی تعداد 

شیعہ اثناعشریہ امامیہ سب دا مشترک ایمان اے کہ اول تو‏ں آخر تک صحیح صرف قرآن مجید اے تے اس دے علااوہ کوئی کتاب اس دی شریک صحت نئيں اے۔

محدث کبیر علامہ مجلسی (رح) دی اصول کافی دی شرح مراۃ العقول دے مطالعہ تو‏ں اندازہ ہوندا اے کہ انہاں نے اپنی شرح کافی وچ ہر حدیث دی سندی حیثیت دا وی تعین کر دتا اے تے ضعیف، صحیح، موثق یا قوی دی وضاحت کردتی اے۔

آقائے بزرگ تہرانی (رہ) نے تحریر فرمایا اے کہ اصول کافی وچ 34 کتاباں، 323 باب نيں تے کل احادیث 16 ہزار دے قریب نيں جنہاں وچوں ،
صحیح 5072، حسن 144، موثق 178، قوی 302 تے ضعیف 9485 احادیث نيں۔ جو صحاح ستہ تو‏ں 199 احادیث ودھ نيں۔الذریعہ الی تصانیف الشیعہ آقا بزرگ تہرانی ج17 ص160 طبع بیروت

 ہور ویکھو 
 کتب اربعہ

 حوالے 

گٹھ:شیعہ ائمہ
گٹھ:شیعہ کتب احادیث
گٹھ:فقہ جعفری
گٹھ:کتب اربعہ
گٹھ:کتب اہل تشیع
گٹھ:کتب حدیث