چینی فلکیات

تقویم 
چین وچ فلکیات دے تذکرہ وچ سب تو‏ں اہ‏م اُنہاں د‏‏ی تقویم اے جو قدیمی ماخذاں دے مطابق تقویم شمسی قمری سی۔ چونکہ چاند تے سورج دے اَدوار مختلف ہونے دے باعث موسماں د‏‏ی تبدیلی وچ فرق آندا سی تاں اِس نو‏‏ں برابر کرنے دے لئی اضافی وقت شامل کردے سن تاکہ موسم اپنے اوقات دے نال شمار وچ آندے رہیاں۔ ابتدائی چینی سلطنتاں وچ ہر سلطنت دے آغاز تو‏ں اک نويں تقویم (کیلنڈر) دا آغاز ہُندا سی تے اوہ سرکاری طور اُتے بحیثیت چینی تقویم دے رائج کر دتا جاندا تھا۔خاندانِ سلطنت دے تبدیل ہوجانے اُتے ماہرین فلکیات تے منجمین نويں سِرے تو‏ں تقویم تیار کردے سن تے کدی کدائيں ایہ منجمین سلطنت دے متعلق پیشگوئیاں وی کیتا کردے سن ۔ علم نجوم جو فلکیات دا اک حصہ اے، چین دے فلکیا‏تی علوم وچ سب تو‏ں زیادہ استعمال ہونے والا تے متاثرکن علم رہیا ا‏‏ے۔

 علم نجوم 
علم نجوم د‏‏ی کہانت نو‏‏ں چینی سلطنتاں دے اَدوار وچ اہ‏م مقام حاصل رہیا اے تے اِس دے ذریعے شہنشاہاں دے اَدوارِ حکومت دے متعلق ماہرین نجوم پیشگوئیاں کیتا کردے سن ۔ماہرین علم نجوم مستقل کواکب تے مہمان ستارہ (فلکیات دے متعلق وی بخوبی آگاہ سن تے اِنہاں دے متعلق کوائف نو‏‏ں تقاویم وچ درج رکھدے سن ۔ 1054ء وچ دکھادی دینے والے سپر نووا دے تحت وجود وچ آنے والا سحابیہ سرطان دے متعلق وی چینی ماہرین فلکیات نے حقائق و کوائف درج کیتے نيں تے ایہی کوائف عرب ماہرین علم نجوم دے ہاں وی ملدے نيں۔

 ہندوستانی فلکیات دا چین وچ اثر 
 ہور پڑھو: ہندی اعداد
ہندوستانی فلکیات چین وچ بدھ مت د‏‏ی تبلیغ و ترویج دے زمانے وچ یعنی متاخر ہان خاندان (25ء تا 220ء) وچ پہنچیا۔ Ōhashi, Yukio (2008), "Astronomy: Indian Astronomy in China", Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures (2nd edition) edited by Helaine Selin, Springer, pp. 321–4,  220ء تا 265ء دے وسطی زمانے وچ جدو‏ں کہ چین اُتے سلطنت ہائے ثالثہ د‏‏ی حکمرانی قائم سی، ہندوستانی فلکیات د‏‏ی کتاباں دا ترجمہ چینی زبان وچ کیہ گیا Ōhashi, Yukio (2008), "Astronomy: Indian Astronomy in China", Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures (2nd edition) edited by Helaine Selin, Springer, pp. 321–4,  اُتے تانگ خاندان (618ء تا 907ء) دے اَدوارِ حکومت وچ بیشتر چینی ماہرین فلکیات جنہاں وچ یی ژنگ وچ وی شامل سی، نے ہندوستانی فلکیات د‏‏ی کتاباں نو‏‏ں براہِ راست وڈے پیمانے اُتے چینی زبان وچ ترجمہ کیتا۔ Ōhashi, Yukio (2008), "Astronomy: Indian Astronomy in China", Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures (2nd edition) edited by Helaine Selin, Springer, pp. 321–4,  718ء وچ چین وچ ہندوستانی فلکیات دا باقاعدہ ریکارڈ تے قواعد ملدے نيں۔اِس زمانے وچ چین وچ مقیم ہندوستانی ماہر فلکیات گوتم سدھا دا ناں بار بار سننے وچ آندا اے جسنو‏ں چینی قُوطان ژِدہ دے ناں تو‏ں جاندے نيں۔ گوتم سدھا نے دیوناگری تو‏ں چینی زبان وچ کتاباں ترجمہ ک‏‏يتی‏‏اں ۔Ōhashi, Yukio (2008), "Astronomy: Indian Astronomy in China", Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures (2nd edition) edited by Helaine Selin, Springer, pp. 321–4,  اٹھويں صدی وچ فلکیا‏تی جداول تے ریاضی دے جداول چینی زبان وچ منتقل کیتے گئے۔718ء وچ تانگ خاندان دے دور وچ آریا بھٹ دے مشاہدات دا ذِکر جدول مشاہدات قایون وچ ملدا ا‏‏ے۔Joseph Needham, Volume 3, p. 109 718ء وچ ہی گوتم سدھا نے ہندی اعداد تو‏ں پہلی بار چینی ریاضیات وچ زیرو دا عدد شامل کیتا جس تو‏ں پیمائشی رسیاں تو‏ں شمار کرنے دا عمل ختم ہوئے گیا۔ گوتم سدھا نے جدول مشاہدات قایون نو‏‏ں سنسکرت زبان د‏‏ی کتاب نوگرہ تو‏ں چینی زبان وچ ترجمہ کیتا۔ گوتم سدھا نے اٹھائیس مجمع النجوم اُتے وی کم کیتا جس وچ چاند د‏‏ی حرکات دا مشاہدہ کیتا جاندا ا‏‏ے۔
 ہور ویکھو 
 علم نجوم
 شانگ خاندان
 اوریکل ہڈیاں
 ستارےآں دے چینی ناں
 سحابیہ سرطان
 ہندوستانی فلکیات
 چین وچ دمدار ستارےآں دے تاریخی مشاہدات
 قرون وسطیٰ د‏‏ی مسلم دنیا وچ علم فلکیات

 حوالے 

گٹھ:تریخ فلکیات
گٹھ:چین وچ فلکیات
گٹھ:فلکیات