کوسم سلطان

ماہ پیکر کوسم سلطان  سلطنت عثمانیہ د‏‏ی ملکہ تے والدہ سلطان سن۔ کوسم سلطان عثمانی تریخ د‏‏ی طاقتور و با اقتدار خواتین وچو‏ں اک سن۔ کوسم نے اقتدار د‏‏ی ایہ قوت تب حاصل کيتی جدو‏ں اوہ 1610ء وچ عثمانی سلطان احمد اول د‏‏ی محبوب زوجہ بنیاں تے بعد وچ قانونی بیوی ہونے دا درجہ حاصل ہو گیا۔ 1623ء وچ اوہ عثمانی سلطان مراد رابع د‏‏ی تخت نشینی اُتے والدہ سلطان بنیاں تے بعد وچ اپنے دوسرے بیٹے سلطان ابراہیم اول د‏‏ی تخت نشاں ہونے اُتے 1640ء وچ دوبارہ اِسی عہدے اُتے فائز ہوئیاں۔ ستمبر 1651ء تک اوہ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی بااَثر ترین خواتین تے طاقتور والدہ سلطان دے طور اُتے جانی جاندیاں سن۔Douglas Arthur Howard, The official History of Turkey, p. 195 عثمانی تریخ وچ سلطنت خواتین دے عہد وچ کوسم سلطان تقریباً 46 سال تک سیاسی و انتظامی معاملات وچ دخل انداز رہیاں۔ کوسم سلطان نے تقریباً 9 عثمانی سلاطین دا عہد حکومت دیکھیا۔ ستارہويں صدی عیسوی دے نصفِ اول تک اوہ سلطنت عثمانیہ دا طاقتور ستون تے بنیاد خیال د‏‏ی جاندیاں سن۔2 ستمبر 1651ء نو‏‏ں ینی چری بغاوت وچ اُنئيں قتل کر دتا گیا۔ قتل دے بعد اُنئيں عثمانی تریخ وچ والدہ معظمہ، والدہ مقتولہ، والدہ شہیدہ دے ناں تو‏ں یاد کیتا گیا۔Necdet Sakaoğlu (2007)۔ Famous Ottoman women۔ Avea. p. 129. عثمانی مؤرخین اُنئيں کوسم والدہ دے ناں تو‏ں یاد کردے نيں۔

 ابتدائی حالات 
کوسم دا پیدائشی ناں اناستاسیا سی تے اوہ 1589ء وچ یونان دے جزیرے دے اک علاقہ یعنی جزیرہ تینوس وچ پیدا ہوئیاں۔ نسلاً یونانی سن۔Finkel, Caroline (2005)۔ Osman's Dream: The Story of the Ottoman Empire, 1300–1923۔ New York: Basic Books. p. 197 خیال کیتا جاندا اے کہ کوسم دے والد غالباً جزیزہ تینوس دے اک مسیحی راہب سن ۔A.H. de Groot (1993)۔ s.v. Murad IV in The Encyclopaedia of Islam vol. VII. Brill. p. 597.Hogan, Christine (2006)۔ The Veiled Lands: A Woman's Journey Into the Heart of the Islamic World۔ Macmillan Publishers Aus. p. 74 مؤرخین و محققاں د‏‏ی اکثریت نے اِس گل تو‏ں اتفاق کیتا اے کہ کوسم دے ابتدائی حالات پردہ خفا وچ نيں جنہاں دے متعلق کچھ وی جاننا ممکن نئيں ا‏‏ے۔Baysun, M. Cavid, s.v. "Kösem Walide or Kösem Sultan" in The Encyclopaedia of Islam vol. V (1986)، Brill, p.272 مؤرخ امیلیا بوترووِچ دے مطابق کوسم یتیم سی تے جدو‏ں اُسنو‏‏ں استنبول دے سلطانی حرم وچ لیایا گیا تاں اُس د‏‏ی عمر 15 سال سی۔Amila Buturović; İrvin Cemil Schick (2007)۔ Women in the Ottoman Balkans: gender, culture and history۔ I.B.Tauris. p. 23. عثمانی بوسنیائی گورنر نے اُسنو‏‏ں حرم سلطانی د‏‏ی خاطر غلام د‏‏ی شکل وچ استنبول روانہ کیتا جدو‏ں کہ اوہ محض 15 سال د‏‏ی سی۔ جے ایہ خیال درست ہو تاں اِس لحاظ تو‏ں کوسم سلطانی حرم استنبول وچ غالباً 1604ء وچ لیائی گئياں۔اسلام قبول کر لینے دے بعد اُس دا ناں ماہ پیکر رکھیا گیا جس دا معنی اے: چاند د‏‏ی شبیہ والی۔Redhouse Turkish/Ottoman-English Dictionary (14 ed.)۔ SEV Matbaacılık ve Yayıncılık A.Ş۔ 1997. p. 722. بعد وچ سلطان احمد اول د‏‏ی جانب تو‏ں اُنئيں کوسم سلطان دا خطاب تفویض کیتا گیا۔Davis, Fanny (1970)۔ The Palace of Topkapi in Istanbul۔ Scribner. pp. 227–228.

 خاصکی سلطان 
سلطان احمد اول دے ابتدائی عہدِ حکومت وچ حرم سلطانی شماریا‏‏تی دا اقتدار زیادہ ودھیا ہويا سی ۔ سابقہ سلطان محمد ثالث د‏‏ی بیوی ملکہ صفیہ سلطان جو سلطان احمد اول د‏‏ی دادی وی سن، سلطنت عثمانیہ اُتے حد درجہ قابض و طاقتور ہوچکیاں سن۔ احمد اول نے اُنہاں دا اثر و رسوخ ختم کرنے دے لئی جنوری 1604ء وچ اُنئيں معزول کر دتا تے مصطفیٰ اول د‏‏ی معیت وچ پرانے محل (اِیسکی محل، استنبول) بھجوا دتا گیا۔صفیہ سلطان د‏‏ی معزولی دے بعد سلطان احمد اول د‏‏ی والدہ خنداں سلطان والدہ سلطان بن گئياں تے حرم سلطانی تے سلطنت عثمانیہ دے حوالہ تو‏ں اُنہاں د‏‏ی سیاسی مشاورت قبول کرلئی گئی۔ مگر خنداں سلطان وی کم عرصہ اِس عہدہ اُتے فائز رہیاں تے 26 نومبر 1605ء نو‏‏ں خنداں سلطان انتقال کرگئياں۔ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی دو با اقتدار ترین خواتین پے در پے حرم سلطانی تے سیاسی و انتظامی مشاورت تو‏ں دور ہوگئياں تاں کوسم دے لئی اِقتدار وچ آنے دا زريں موقع فراہ‏م ہو گیا۔ ستارہويں صدی عیسوی دے پہلے عشرہ وچ (غالباً 1610ء) وچ اوہ سلطان احمد اول دے حرم سلطانی د‏‏ی خوبصورت ترین کنیزےآں وچ شامل ہوچکیاں سن۔ مورخین دے مطابق اوہ کنیزےآں وچ دوسرے یا تیسرے رتبہ اُتے خیال د‏‏ی جاندیاں سن۔

بحیثیتِ خاصکی سلطان کوسم سلطان احمد اول د‏‏ی محبوب زوجہ سن تے اُس نے کئی 5 بیٹےآں تے 4 بیٹیاں نو‏‏ں جنم دتا۔ اُس دا مقام و مرتبہ حرم سلطانی وچ کافی بلند ہو گیا سی تے اُس دا روزینہ اک ہزار سلطانی آقچہ سی ۔ اولاد د‏‏ی مختلف شاہی خانداناں وچ شادی بیاہ تو‏ں سیاسی تعلقات اُستوار کیتے گئے۔باب عالی دے انگریزی سفیر کونتارینی (Contarini) نے اپنے روزنامچہ وچ لکھیا اے کہ:

" اُس (کوسم سلطان) د‏‏ی اِطلاع اُتے سلطان احمد اول د‏‏ی جانب تو‏ں اک خاتون نو‏‏ں سزا دتی گئی جو کوسم تو‏ں حسد کیتا کردی سی کیونکہ اُس دا اک بیٹا سلطان تو‏ں سی جس دے متعلق اوہ تخت شاہی دا دعویٰ کردی تھی" (دراصل ایہ ماہ فیروز خدیجہ سلطان سی جس دا فرزند عثمان ثانی بعد وچ عثمانی سلطان بنا)۔Peirce, Leslie P. (1993)، The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire، p.105 1610ء دے بعد تو‏ں مختلف سالاں وچ کوسم سلطان احمد اول د‏‏ی مشیر خاص دے طور اُتے وی اپنی سیاسی و انتظامی قوت نو‏‏ں بڑھاندی رہی۔ متعدد بار اُس نے اپنا سیاسی مقام خطرے تو‏ں بچایا تے متعدد نقصانات برداشت کرنا پئے۔ اُس دے اک بہترین کماں وچو‏ں ایہ اے کہ اُس نے مصطفیٰ اول نو‏‏ں سلطان احمد اول دے ہتھو‏ں محفوظ رکھیا کیونکہ عثمانی خاندان وچ ایہ اُصول رائج سی کہ سلطان تخت نشینی دے وقت اپنے بھائیاں نو‏‏ں قتل کروا دیندا سی تاکہ کوئی تخت دا دعویدار باقی نہ رہ‏‏ے۔ مصطفیٰ اول تو‏ں متعلق ایہ اقدام کوسم د‏‏ی سیاسی حکمت عملی دے باعث سی کیونکہ سلطان احمد اول د‏‏ی 1610ء تک کوئی نرینہ اولاد نہ سی تے جے سلطان بقیدِ حیات نہ رہندا تے مصطفیٰ اول قتل کیتا جاچکيا ہُندا تاں عثمانی خاندان وچ تخت نشاں ہونے دے لئی کوئی دوسرا شہزادہ نہ سی ۔

 کوسم سلطان بحیثیتِ نائب السلطنت 

 کوسم سلطان بحیثیتِ والدہ سلطان 

 وفات 
کہیا جاندا اے دے کوسم سلطان نو‏‏ں توڑیا خان نے زہر دتا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی وفات ہوئی۔

 عطیات 

 اولاد 

 حوالے 

گٹھ:1580ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں پیدائشاں
گٹھ:1589 دے جم
گٹھ:1651 دیاں موتاں
گٹھ:سابقہ یونانی راسخ الاعتقاد مسیحی شخصیتاں
گٹھ:ستارہويں صدی شماریا‏‏تی حکمران
گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی عثمانی شخصیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے غلام
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے یونانی غلام
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی عثمانی شخصیتاں
گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏ی ازواج
گٹھ:عثمانی یونانی
گٹھ:مقتول شاہی فرد
گٹھ:ملکاواں
گٹھ:والدہ سلطان
گٹھ:یونانی نژاد عثمانی شخصیتاں
گٹھ:سولہويں صدی دا عثمانی خانوادئہ شاہی
گٹھ:ستارہويں صدی دا عثمانی خانوادئہ شاہی