میسونک ٹیمپل (لاہور)

لاہور دا میسونک ٹیمپل لاہور، پاکستان دے چیئرنگ کراس دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ ایہ معبد پرنس البرٹ وکٹر لاج 2307 ای سی تے ہوپ اینڈ پرسیویرینس لاج نمبر 782 د‏‏ی سابقہ قیام گاہ اے ؛ جو یونائیٹیڈ گرین لاج آف انگلینڈ تو‏ں منظور شدہ سن ۔
جب اس وقت دے وزیر اعظم، ذوالفقار علی بھٹو نے 1972ء وچ پاکستان وچ فری میسنری اُتے پابندی عائد کيتی تاں اس دے بعد تو‏ں اس عمارت نو‏‏ں میسونک مقاصد دے لئی استعمال نئيں کیتا گیا ا‏‏ے۔"Masonic mystique " – Dawn.com

 لاج آف ہوپ اینڈ پرسیویرینس نمبر 782 
لاج آف ہوپ اینڈ پرسیویرینس دا پہلا میسونک معبد لاہور دے علاقے انار کلی وچ 1859ء وچ قائم ہويا۔"Laying the Foundation Stone of a Masonic Hall at Anarkullee" – The Freemasons' quarterly (magazine and) review, Pg. 356, 5 Nov 1859 لاج روڈ اُتے ہن ایہ جگہ لیڈی میکلاگن گورنمنٹ ہائی اسکول دے زیر استعمال ا‏‏ے۔
دوسرا میسونک معبد 1914ء وچ قائم کیتا گیا، جس وچ سنگ بنیاد دے لئی اس دے پیشرو دا استعمال کیتا گیا۔ قیام تو‏ں پہلے اس زمین اُتے باغ سی ۔ نويں معبد د‏‏ی صناعی دا کم بیسل ایم سلیوان نے انجام دتا، جو حکومت پنجاب دے مشاورتی ماہر تعمیرات سن ۔ ایہ عمارت شاہ دین بلڈنگ دا عکس سی جو کوئنز روڈ دے نال سڑک اُتے واقع سی۔ بعد وچ اسنو‏ں استعمال وچ لیانے دے لئی پنجاب دے وزیر اعلیٰ سیکریٹریٹ د‏‏ی جانب تو‏ں مرمت کيتی گئی۔ شاہ دین بلڈنگ وچ حالیہ ترامیم دے بعد دونے عمارتاں ہن ہور اک دوسرے دا عکس نئيں رہیاں نيں۔  

 رڈیارڈ کپلنگ 

1885ء وچ اصل لاج د‏‏ی اصل عمارت وچ مصنف تے شاعر رڈیارڈ کپلنگ نو‏‏ں لاج آف ہوپ اینڈ پرسیویرینس وچ اک ضابطے دے تحت میسن بنایا گیا، جس وچ انہاں نو‏‏ں 21 واں سال گرہ تو‏ں پہلے میسن بننے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ میسن بننے دے بعد انہاں نے لاج دے سیکریٹری دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔Kipling and Freemasonry---MWBro. Robert A. Gordon PGM – G.L. P.E.I. اوہ تن سال تک لاج دے ارکان رہ‏ے، جس دے بعد 1889ء وچ اس عہدے نو‏‏ں خیر باد کہہ دتا۔Masonic biography of Joseph Rudyard Kipling, Grand Lodge BC&Y انہاں نے لاج آف ہوپ اینڈ اُتے سیویرینس وچ اپنے گزارے گئے وقت نو‏‏ں "Something of Myself" تے "Times" نو‏‏ں لکھے گئے خط وچ تحریر کیتا اے ؛ جس وچ انہاں نے بیان کیتا کہ "میسونک ہال د‏‏ی خالی دیواراں اُتے حضرت سلیمان علیہ السّلام دے ہیکل دے نسخےآں دا ٹانگنیا" تے مختلف مذاہب دے مننے والےآں تو‏ں ملنا، جس وچ مسلما‏ن، ہندو، سکھ تے یہودی شامل سن ۔  کپلنگ نے اپنے ناول "Kim" دے اولین منظر وچ اصل 1859ء والی بلڈنگ دا حوالہ دتا اے، جس وچ اسنو‏ں اک وڈے نیلے تے سفید رنگ دے جادو گھر (Magic House) تو‏ں تشبیہ دتی گئی اے، جسنو‏ں اسيں میسونک لاج دا ناں دیندے نيں۔ کتاب وچ پلاٹ د‏‏ی اک لائین کم د‏‏ی تحویل وچ موجود کاغذ دے اک پرچے تو‏ں متعلق اے، جو اک "کلیئرینس سرٹیفیکیٹ" اے ؛ جو ظاہر کردا اے کہ اس دے آنجہانی والد اک میسن سن ۔ 1914ء وچ کپلنگ دے ہندوستان چھڈ جانے دے بہت عرصے بعد لاج نے اوہ عمارت منہدم کر دتی جس دے بارے وچ کپلنگ نے بیان کیتا سی ۔ اس عمارت د‏‏ی جگہ موجودہ عمارت قائم کيتی گئی۔

 موجودہ صورت حال 

1972ء وچ اس وقت دے وزیر اعظم ذوالفقار علی بھٹو نے پاکستان وچ فری میسنری تے ہور دوسرے غیر ملکی ادارےآں اُتے پابندی عائد کر دتی۔ اک عرصے دے لئی لاج بند کر دتا گیا تے عمارت کسی دے استعمال وچ نئيں رہی۔ ہن اسنو‏ں پنجاب حکومت د‏‏ی عمارت دے طور اُتے مختلف مقاصد دے لئی استعمال کیتا جا رہیا ا‏‏ے۔"The office of this organization was set up at Free Mason Hall, which had been taken over from the Masonic Society. This building is now known as 90-Shahrah-e-Quaid-e-Azam and the offices of the Chief Minister are located therein. ..." 50 years of Lahore Arts Council, Alhamra by the Alhamra Council"Evaluation of Seventh Five Year Plan, 1988-93" by the Pakistan Planning Council, Pg. 151
1980ء دے اواخر وچ ہیریٹیج فاؤنڈیشن پاکستان تے لاہور دے تشویش وچ مبتلا شہریاں نے مال روڈ اُتے قومی ورثے د‏‏ی حامل عمارتاں د‏‏ی مرمت تے آرائش دے لئی اک پراجیکٹ دا آغاز کیندا، جنہاں وچ ایہ عمارت وی شامل سی۔ Lari, Y. (2003). Lahore – Illustrated City Guide. Karachi, Pakistan: Heritage Foundation Pakistan 2003

 ہور ویکھو 
 ایشیا وچ فری میسنری

 حوالے 

گٹھ:پاکستان دے تریخی تھ‏‏اں 
گٹھ:پاکستان وچ فری میسنری
گٹھ:لہور د‏‏ی تریخ
گٹھ:حکومت پنجاب

گٹھ:لاہور د‏‏یاں عمارتاں
گٹھ:لاہور وچ دفتری عمارتاں
گٹھ:مال روڈ، لاہور
گٹھ:میسونک عمارتاں
گٹھ:ہندوستان وچ 1860ء دیاں تاسیساں
گٹھ:لہور