سید مناظر احسن گیلانی

مولا‏نا سید مناظر احسن گیلانی (پیدائش: یکم اکتوبر 1892ء— وفات: 5 جون 1956ء) برطانوی ہند دے مشہور عالم دین، مقرر تے مفسر قرآن سن ۔

 ولادت 
مولا‏نا مناظر احسن گیلانی استھانواں ،پٹنہ ضلع، بہار وچ یکم اکتوبر، 1829ء بہ مطابق9ربیع الاول 1310ھ نو‏‏ں پیدا ہوئے۔

 تعلیم و تربیت 
مناظر احسن گیلانی نے اپنی نشو و نما دا وڈا حصّہ دادھیال ”گیلانی “ وچ گزریا، آپ دا خاندان خالص دینی و مذہبی سی ۔ آپ نے قرآن، اردو، فارسی نحو و صرف ابتدائی تعلیم اپنے پنڈ گیلانی وچ مکمل کيتی۔ 1324ھ بمطابق 1906ء تو‏ں 1331ھ بمطابق 1913ء تک مدرسہ خلیلیہ ٹونک (راجستھان) وچ مختلف علوم و فنون منطق، فقہ، ادب تے ہیئت و ریاضی د‏‏یاں کتاباں پڑھیاں۔ 1331ھ وچ ایشیا د‏‏ی عظیم اسلامی درسگاہ دارالعلوم دیوبند وچ داخلہ لیا تے ماہرین علوم و فنون تو‏ں بھر پور استفادہ کیندا،جنہاں وچ سرِ لسٹ شیخ الہند مولا‏نا محمود الحسن، علامہ انور شاہ کشمیری، علامہ شبیر احمد عثمانی، شیخ الاسلام مولا‏نا حسین احمد مدنی وغیرہ شامل نيں۔

 خدمات علمی 
1334ھ وچ دار العلوم دیوبند وچ تقرر ہويا تے خصوصی طور اُتے دار العلوم دے دو ماہ نامے ”القاسم “ تے ”الرشید“ د‏‏ی ادارت آپ دے سپرد کيتی گئی ۔1338ھ کوعثمانیہ یونیور سٹی حیدرآباد وچ شعبہ دینیات دے استاد مقرر ہوئے تے 1949ء وچ اس شعبے دے صدر دے عہدے تو‏ں ریٹائر ہوئے۔

 خصوصیات گیلانی 
یاں تاں مولا‏نا گیلانی وچ تمام دینی خصوصیات و کمالات بہ درجہ اتم موجود سن ِ تے انہاں نے اپنے پیش رو اکابر و مشائخ د‏‏ی طرح قرآن و حدیث، فقہ و اصولِ فقہ، تزکیہ و تصوف، خطابت و سیاست دے میداناں د‏‏ی شہ سواری د‏‏ی لیکن نال ہی ادبی میدان وچ وی مولا‏نا گیلانی نے اپنے قلم تو‏ں بے شمار درِ نایاب بکھیرے نيں۔ کدرے نويں نويں اصطلاحات، تاں کدرے انوکھے و البیلے طرز و انداز، کدی خطابت د‏‏ی گرمی وچ ڈُبی صحافت، تاں کدی تصوّف د‏‏ی مستی و وارفتگی لٹاندی تحریراں۔ اردو ادب د‏‏ی کئی صنفاں نو‏‏ں مولا‏نا گیلانی نے نويں تے عمدہ تجربات تو‏ں روشناش کرایاتے اردوادب دے دامن نو‏‏ں ہور حسن و وسعت عطا کیتا۔ ایہی وجہ اے کہ مولا‏نا عبد الماجد دریابادی نے مولا‏نا گیلانی نو‏‏ں خاص طرزِ انشا دا مالک و موجد قرار دتا ۔وفیاتِ ماجدی:77

 وفات 
ملازمت تو‏ں سبک دوشی دے بعد 25 شوال 1375ھ بمطابق 5 جون 1956ء نو‏‏ں انتقال ہوئے گیا۔

 تالیفات 
تصنیف وتالیف دے لحاظ تو‏ں اوہ عصر حاضر دے عظیم مصنفاں وچ شمار کیتے جانے دے مستحق نيں۔ انہاں نے اپنی کتاباں وچ جو مواد جمع کیتا اے، اوہ ویہہاں آدمیاں نو‏‏ں مصنف تے محقق بناسکدا ا‏‏ے۔ اس اک آدمی نے تن تنہا اوہ کم کیتا اے جو یورپ وچ پورے پورے ادارے تے منظّم جماعتاں کردیاں نيں ۔
مولا‏نا د‏‏ی چند کتاباں دے ناں:
 سوانح ِ قاسمی(3جلداں) ،
 ہزار سال پہلے
 احاطہ دار العلوم وچ بیندے ہوئے دن
 اسلامی معاشیات
 ہندوستان وچ مسلماناں دا نظامِ تعلیم و تربیت (2 جلداں)
 اما م ابو حنیفہ د‏‏ی سیاسی زندگی۔
 تدوین حدیث۔* تدوین قرآن۔
 النبی الخاتم۔
 دربار نبوت د‏‏ی حاضری۔
 مسلماناں د‏‏ی فرقہ بندیاں دا افسانہ
 عبقات
 مقالات احسانیدار العلوم دیوبند،ادبی شناخت نامہ ،الفرقان: نومبر، دسمبر1986
 الدین القیم
 تدوین فقہ
 تذکرہ شاہ ولی اللہ مکتبہ حجاز
http://www.elmedeen.com/author-165-حضرت-علامہ-سید-مناظر-احسن-گیلانی-صاحب 

 حوالے 

گٹھ:1892 دے جم
گٹھ:بھارت دے سنی علما
گٹھ:بھارتی مصنفاں
گٹھ:بھارتی مصنف
گٹھ:بہار (بھارت) دے مصنفاں
گٹھ:بہاری شخصیتاں
گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
گٹھ:علمائے اہلسنت