سید محمد مہدی بحر العلوم

آیت اللہ العظمیٰ سید محمد مہدی بحر العلوم (پیدائش: 29 نومبر 1742ء— وفات: دسمبر 1797ء) بارہویں صدی ہجری تے تیرہویں صدی ہجری وچ اصولی شیعی مرجع سن۔ مہدی بحرالعلوم بارہویں تے تیرہویں صدی ہجری دے مشاہیر اصولی شیعہ اثنا عشری وچوں سن۔ مہدی مختلف علوم جداں کہ تفسیر، حدیث، فقہ، اصول فقہ، کلام تے علم الرجال وچ تبحر رکھدے سن۔ مہدی شیخ وحید بہبہانی تے میرزا محمد مہدی خراسانی دے شاگرد سن تے خراسانی نے اُنہانوں بحرالعلوم دا لقب دتا سی جدونکہ اِس لقب دا اِطلاق اُنہاں توں پہلے کسے دے لئی نہیں ہُندا سی۔ بعد وچ ایہ لقب اُنہاں دے خاندان دا جزوِ خاص بن گیا تے اج تک اُنہاں دے خاندان دی وجہ شہرت اِسی لقب توں اے۔

 سوانح 
مہدی دی پیدائش یکم شوال 1155ھ مطابق 29 نومبر 1742ء نوں کربلا (عراق) وچ ہوئی۔ اُنہاں دے والد مرتضیٰ بن محمد بن بروجردی طباطبائی سن جو شیعی دانشمند حضرات وچ شمار ہُندے سن۔ مہدی دی پردادی محمد تقی مجلسی (مجلسی اول) دی نسل توں سن۔ اِسی سبب توں مہدی محمد تقی مجلسی نوں اپنا جد تے علامہ مجلسی نوں اپنا ماموں کہیا کردے سن۔شیخ عباس قمی: کتاب الکنی والالقاب، جلد 2، صفحہ 62۔ مطبوعہ 1358 شمسی ہجری۔

 حصول علم 
ابتدائی تعلیم دا آغاز کربلا وچ ہی اپنے والد تے شیخ یوسف بحرانی (صاحب حدائق) توں کیتا۔ بعد ازاں نجف چلے گئے تے اوتھے شیخ مہدی بن محمد فتونی العاملی، شیخ محمد تقی الدورقی تے شیخ محمد باقر ہزارجریبی توں کسب علم کیتا۔ کربلا واپس آئے تے ایتھے شیخ وحید بہبہانی دے درس وچ شرکت کرنے لگے۔محمد علی حبیب آبادی: مکارم الآثار در احوال رجال دورۃ قاجار، جلد 2، صفحہ 416۔ مطبوعہ اصفہان، 1362 شمسی ہجری۔محمد علی مدرس تبریزی: ریحانۃ الادب، جلد 1، صفحہ 234۔ مطبوعہ 1369 شمسی ہجری۔ 1186ھ مطابق 1772ء وچ اوہ مشہدچلے گئے تے اوتھے 7 سال تک مقیم رہے۔اِس تمام عرصے وچ اُنہاں نے مجالس علمی وچ شرکت تے علما دے نال مباحثات دے علااوہ میرزا محمد مہدی خراسانی دے کول فلسفہ پڑھنا شروع کیتا۔ انہاں بزرگوار نے انہاں دے شامخ مقام علمی دے سبب انہانوں بحر العلوم نوں لقب دتا۔ انہاں توں پہلے ایہ لقب کسے دے لئی وی استعمال نہیں ہُندا سی لیکن انہاں دے بعد انہاں دے خاندان دے افراد اسنوں ااستعمال کرنے لگے تے اج وی اوہ ایہ لقب اختیار کردے نیں۔مہدی بحرالعلوم: الفوائد الرجالایہ، مقدمہ، صفحہ 43۔ مطبوعہ تہران، 1363 شمسی ہجری۔مہدی بحرالعلوم: الفوائد الرجالایہ، جلد 10، صفحہ 159۔ مطبوعہ تہران، 1363 شمسی ہجری۔

 تدریس 
جدوں شیخ وحید بہبہانی (متوفی 1205ھ) نے ضعیف العمری دے سبب توں درس منقطع کر دتا تاں مہدی بحرالعلوم اُستاد دی نصیحت دی بنا اُتے واپس نجف چلے گئے جتھے اُنہاں نے تدریسی سلسلے دا آغاز کیتا۔ 1193ھ مطابق 1779ء وچ حج ادا  کیتا تے اوتھے دوسرے اُمور دی انجام دہی دے نال نال فقہ مذاہب اربعہ دی تدریس وی جاری رکھی۔ بہت سارے افراد نے اِنہاں دے حلقہ درس وچ شرکت دی۔ سید بحر العلوم دی اخلاقی شہامت تے اصلاح طلبی دا روایہ سبب بنا کہ اوہ اپنی ریاست تے زعامت عامہ دے دوران وچ دینی و سماجی امور دی انجام دہی دے سلسلہ وچ اپنے معاصر بزرگ علما توں تعاون کرو ورگے مسائل تے فتوی دے سلسلہ وچ اوہ عوام نوں شیخ جعفر نجفی ول رہنمائی کردے سن۔ قضاوت، فیصلےآں تے رفع نزاع دے سلسلہ وچ اوہ شیخ محیی الدین ول رجوع کرنے نوں کہندے سن۔ اقامہ نماز جماعت دے لئی وچ انہاں نے عالم و زاہد شیخ حسین نجف نوں مسجد ہندی دا امام مقرر کیتا۔ اسی طرح  انہاں نے اپنے شاگرد سید جواد عاملی صاحب مفتاح الکرامہ نوں تدوین کتاباں تے اپنے دروس دی تقریرات لکھنے دے کیتے معین تے تشویق کیتا۔ ان دے درس دا محور ملا محسن فیض کاشانی دی کتاب الوافی سی۔مہدی فقہ و حدیث دی تدریس دے علااوہ عوام الناس دے مسائل و امور نوں بذات خود توجہ دیندے سن۔محسن امین: اعیان الشیعہ، جلد 10، صفحہ 159۔ مطبوعہ بیروت، لبنان، 1403ھ/ 1983ء۔

 وفات 
مہدی بحرالعلوم دا انتقال ماہ رجب 1212ھ مطابق دسمبر 1797ء وچ نجف وچ ہویا تے تدفین شیخ طوسی دی قبر دے کول کیتی گئی۔

 تالیفات تے تصانیف 
مہدی بحرالعلوم دی  تصانیف ایہ نیں:امین محسن: اعیان الشیعہ، جلد 10، صفحہ 160۔ مطبوعہ بیروت، لبنان، 1403ھ۔آقا بزرگ تہرانی: الذریعہ الی تصانیف الشیعہ، جلد 21، صفحہ 81۔ مطبوعہ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت، لبنان، 1403ھ۔محمد علی حبیب آبادی: مکارم الاثار در احوال رجال دورة قاجار، جلد 2، صفحہ 419 تا 421۔ مطبوعہ اصفہان، 1369 شمسی ہجری۔خیرالدین الزرکلی: الاعلام الزرکلی، جلد 7، صفحہ 113۔ مطبوعہ بیروت، لبنان، 1406ھ/ 1986ء

 المصابیح 
ایہ کتاب عبادات و معاملات اُتے مشتمل اے۔

 الدرّة النجفیۃ 
اس وچ انہاں نے طہارت تے نماز توں متعلق 2000 اشعار نوں نظم کیتا اے۔

 مشکاۃ الھدیۃ 
طہارت دے باب دی روایت منثور الدرّة النجفیۃ دا ذکر کیتا اے۔

 الفوائد الرجالیۃ 
علم رجال دی کتاب اے جس وچ انہاں نے مشہور علمی و حدیثی خاندان تے شیعہ امامی روات تے علما دا تذکرہ کیتا اے۔

 تحفۃ الکرام فی تریخ مکۃ و البیت الحرام 
اس وچ انہاں نے کعبہ دی وجہ تسمیہ، اس دے حدود، نقشہ تے تریخ بنا دا ذکر تاریخی سلسلے دی روایات، مکہ دی  تاسیس تے اس دیاں مختلف عمارتاں دا تذکرہ کیتا اے۔

 دیوان شعر 
جس وچ 1000 ابیات نیں تے زیادہ ابیات مدح و رثائ اہل بیت اُتے مشتمل نیں۔

 ہور ویکھو 

 مرجع

 آیت اللہ العظمیٰ

 حوالے 
گٹھ:علمائے شیعہ
گٹھ:ایرانی مذہبی رہنما
گٹھ:عراقی مذہبی رہنما
گٹھ:ایرانی آیت اللہ العظمیٰ
گٹھ:ایران