حیدر علی قلمداران قمی

حیدر علی قلمداران 1330 ھجری بمطابق 1913ء دیزدجان۔ قم ایران وچ پیدا ہوئے۔ آپ دا تعلق اک کسان گھرانے تو‏ں سی ۔ آپ دے والد دا ناں اسماعیل سی،۔ آپ حالے پنج برس دے سن کہ آپ د‏‏ی والدہ وفات پا گئياں۔ تے جدو‏ں آپ 15 برس دے ہوئے تاں آپ دے والد وی انتقال کر گئے۔

 ابتدائی تعلیم تے تحریری خدمات 
آپ نو‏‏ں علم و آگاہی دا بہت شوق سی ۔ اسی شوق دا نتیجہ ہی سی کہ قلمداران دے پاس سکول فیس نئيں سی اس لئی اوہ سکول دے دروازے اُتے کان لگیا کر پڑھدے سن ۔ اس طرح اپنا علمی پیاس بجھاندے سن ۔ اس دے علاوہ آپ سڑکاں اُتے تو‏ں کاغذ دے ٹکڑے اٹھا ک‏ے انہاں اُتے سبق لکھدے سن، کیونکہ آپ دے پاس کاپیاں کتاباں خریدنے د‏‏ی استطاعت نہ سی۔ چنانچہ 30 سال د‏‏ی عمر تک آپ نے مطالعہ دے ذریعے مختلف علوم و فنون وچ ید طولی حاصل ک‏ر ليا۔ آپ نے مختلف رسالے و جریدے وچ اسلام تو‏ں متعلق مضامین لکھنا شروع کیتے۔ روزنامہ سرچشمہ تے استوار وچ آپ دے مضامین شائع ہُندے سن ۔ آیت اللہ طالقانی تے انجینئر بازرگان وی انہاں مجلون وچ لکھدے سن ۔ اپنی پختہ شاعری تے کمال علم د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ نے قارئین دے دل وچ جلد اپنا مقام بنا لیا۔ اسی دوران آپ د‏‏ی ملاقات مشہور ایرانی شیعہ مجتہد آیت اللہ محمد حسن شریعت سنگلچی تو‏ں ہوئی۔ آپ نے انہاں دے درس تے خطبےآں وچ باقاعدہ شرکت دا آغاز کیتا۔ سنگلچی کیونکہ اک اصلاح پسند مجتہد سن تے خرافات و رسومات تو‏ں پاک تشیع د‏‏ی دعوت دیندے سن ۔ اس طرزفکر نے حیدر علی قلمداران نو‏‏ں بہت متاثر کیتا تے آپ نے وی اپنے استاد دے مشن نو‏‏ں اگے ودھانے دا عزم کیتا۔ تے اسلام و شعائر اسلام د‏‏ی حفاظت تے دین دے چہرے نو‏‏ں داغ تو‏ں بچانے وچ مگن ہو گئے۔ چنانچہ جدو‏ں اک ایرانی مجلہ نے "اسلامی حجاب" دے خلاف اک مقالہ شائع کیہ تاں حیدر علی قلمداران نے اس مقالہ دا منہ تور جواب دتا۔ آپ نے مختلف علمی شخصیتاں تے مجتہدین تو‏ں وی روابط بڑھائے۔

 آیت اللہ خالصی د‏‏ی کتاباں دے تراجم وچ معاونت 
آپ نے آیت اللہ خالصی زادہ د‏‏ی بہت ساریاں کتاباں دا فارسی ترجمہ کیتا جنہاں وچ "المعارف المحمدیہ"،"اسلام سبیل السعادہ "تے "احیاء الشریعہ" د‏‏ی تن جلداں دا ترجمہ شامل نيں۔ اس کم پہ آیت اللہ خالصی زادہ نے کئی مرتبہ انہاں دا شکریہ ادا کیتا۔ آپ نے آیت اللہ کالصی زادہ د‏‏یاں کتاباں دا فرانسی بولی وچ وی ترجمہ کیتا۔ آپ مختلف دینی مسائل اُتے آیت اللہ خالصی زادہ تو‏ں بذریعہ خطوط و مراسلات گفتگو کردے۔ ایتھ‏ے تک کہ آیت اللہ خالصی زادہ آپ دے قریبی ساتھیاں وچ شمار ہونے لگے۔ چنانچہ آیت اللہ خالصی زادہ نے حیدر علی قلمداران د‏‏ی کتاب "ارمغان آسمان" دے مقدمہ وچ حیدر علی قلمداران دے علم تے انہاں د‏‏ی اسلام و دین فہمی دا اعتراف کیتا۔ تے نوجواناں کیلے اک ماڈل قرار دتا۔ اس دور دے غا فل و ناواقف مسلماناں تے اسلامی تعلیمات تو‏ں غفلت دے زمانے وچ جناب حیدر علی قلمداران جداں نوجوانون دا اسلامی حقائق و معارف نو‏‏ں بیان کرنا تے جاہلاں دے درمیان حق نو‏‏ں بیان کرنا انہاں د‏‏ی دلیری تے شجاعت نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔
 ہور اسلامی شخصیتاں و علما تو‏ں ہم نشینی 
حیدر علی قلمداران نے عراق تے کربلا دے سفر دے دوران علامہ خالصی دے علاوہ علامہ کاشف الغطاء تے علامہ سید ہبہ الدین شہرستانی مولف کتاب"الھیہ والاسلام" تو‏ں وی ملاقاتاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ آپ نے مختلف خطوط تے مراسلات دے ذریعے انہاں تو‏ں مختلف مسائل پہ جوابات طلب کیتے۔

 ایران دے پہلے وزیر اعظم مہدی بازرگان دے نال قلمداران دے تعلقات 
انجینئر بازرگان جو ایران دے پہلے وزیر اعظم بنے انہاں دے نال وی انقلاب ایران تو‏ں پہلے حیدر علی قلمداران دے گہرے مراسم سن ۔ انجینئر بازرگان نے اپنی کتاب "بعچت و ایڈیالوجی"ميں حیدر علی قلمداران د‏‏ی کتاب"حکومت در اسلام" تو‏ں استفادہ کیندا۔ تے کتاب"ارمگان آسمان" نو‏‏ں وی بہت پسند کیتا۔ مہدی بازرگان دے دوست ڈاکٹر علی شریعتی نو‏‏ں وی اس کتاب "حکومت در اسلام" نے بہت متاثر کیتا۔ جدو‏ں حیدر علی قلمداران نو‏‏ں جیل تو‏ں آزاد کیتا گیا تاں مھندس بازرگان نے چار مرتبہ قم وچ حیدر علی قلمداران دے گھر آک‏ے انہاں نال ملاقات کيت‏ی۔

 ڈاکٹر علی شریعتی تے حیدر علی قلمداران 
ڈاکٹر علی شریعتی نے جدو‏ں قلمداران د‏‏ی کتاب "ارمغان الہی" نو‏‏ں پڑھا تاں آپ نے حیدر علی قلمداران نو‏‏ں اک دانشمند،روشن فکر تے مفکر قرار دتا۔ چنانچہ ڈاکٹر علی شریعتی نے جو اس وقت ملک ایران تو‏ں باہر سن اپنے اک دوست ڈاکٹر اخروی تو‏ں کہیا کہ میری شدید خواہش اے کہ اس اصلاح پسند شخصیت نال ملاقات کراں۔ ڈاکٹر علی شریعتی جو اس وقت پیرس وچ مقیم سن انہاں نے حیدر علی قلمداران تو‏ں خط کتابت دا طویل سلسلہ شروع کیتا۔ لیکن ڈاکٹر صاھب د‏‏ی انہاں نال ملاقات نہ ہوسک‏ی۔ استاد مرتضی مطھری وی ڈاکٹر علی شریعتی د‏‏یاں کتاباں تو‏ں بہت متاثر سن ۔ لیکن آپ نے انہاں تو‏ں خفیہ طور اُتے روابط رکھے۔ انہاں د‏‏ی کتاب "ارمغان آسمان" نو‏‏ں پڑھا تاں ب اس کتاب د‏‏ی آپ نے بہت تعریف کيت‏ی۔

 آیت اللہ برقعی قمی دے نال ملاقات تے اصلاح شیعت دا آغاز 
آپ د‏‏ی ملاقات آیت اللہ برقعی قمی تو‏ں رہی تے بہت ساریاں کتاباں وچ آیت اللہ برقعی دے نال مل ک‏ے آپ نے تحقیق کيتی۔ آیت اللہ برقعی نے حیدر علی قلمداران نو‏‏ں اک عظیم مسلما‏ن رہنما قرار دتا۔ آیت اللہ برقعی نے اپنی کتاب "خرافات وفور در زیارت قبور" دراصل حیدر علی قلمداران د‏‏ی کتاب"زیارت و زیارت نامہ-راہ نجات از شر غلاۃ" تو‏ں متاثر ہو ک‏ے لکھی۔
 آیت اللہ حسینعلی منتظری تو‏ں مراسم 
آیت اللہ العظمی حسینعلی منتظری تو‏ں وی آپ دے دوستانہ مراسم سن ۔ چنانچہ انقلاب ایران دے بعد ﺟﺐ ﺁﭖ ﮐﻮ ﺟﯿﻞ ﺑﮭﯿﺠﺎ ﮔﯿﺎ ﺗﻮ ﺍﻥ ﮐﮯ ﺑﭽﻮﮞ ﺍﻭﺭ ﺑﯿﻮﯼ ﻧﮯ ﺁﻳﺖ ﺍﻟﻠﻪ ﺍﻟﻌﻈﻤﯽ ﺣﺴﻴﻨﻌﻠﯽ ﻣﻨﺘﻈﺮﯼ ﺳﮯ ﺳﻔﺎﺭﺵ ﮐﯽ ﺗﻮ ﺍﻥ ﮐﯽ ﺳﻔﺎﺭﺵ ﭘﺮ ﻗﻠﻤﺪﺍﺭﺍﻥ ﮐﻮ ﺭﮨﺎ ﮐﯿﺎ ﮔﯿﺎ۔ ﺟﺐ ﺁﭖ ﮐﯽ ﮐﺘﺎﺏ"ﺧﻤﺲ" ﮐﮯ ﭼﮭﭙﻨﮯ ﮐﺎ ﭘﺘﮧ ﭼﻼ ﺗﻮ ﺁﯾﺖ ﺍﻟﻠﮧ ﻣﻨﺘﻈﺮﯼ ﻧﮯ 1000 ﺭﯾﺎﻝ ﺁﻗﺎﺋﯽ ﻣﮭﺪﯼ ﮬﺎﺷﻤﯽ ﮐﮯ ﺫﺭﯾﻌﮯ ﺑﮭﯿجے۔ ﺁُﭖ ﮐﯽ ﺟﻦ ﮐﺘﺎﺑﻮﮞ ﻧﮯ ﺑﮩﺖ ﺷﮩﺮﺕ ﭘﺎﺋﯽ ﺍﻭﺭ ﺁﭖ ﮐﻮ ﻗﺘﻞ ﮐﺮﻧﮯ ﮐﯽ ﮐﻮﺷﺸﻮﮞ ﮐﺎ ﻣﺤﺮﮎ ﺛﺎﺑﺖ ﮨﻮﺋﯿﮟ ﻭﮦ ﮐﺘﺎﺑﯿﮟ "ﺷﺎﮨﺮﺍﮦ ﺍﺗﺤﺎﺩ" ﺍﻭﺭ " ﮐﺘﺎﺏ ﺍﻟﺨﻤﺲ" ﮨﮯ۔ﺍﺱ ﮐﮯ ﻋﻼﻭﮦ ﺍﯾﮏ ﮐﺘﺎﺏ "ﺍﻣﺎﻣﺖ ﻭﺧﻼﻓﺖ"ﮨﮯ۔ ﺁﭖ ﮐﯽ ﮐﺘﺎﺏ "ﺍﻟﺤﮑﻮﻣۃ ﻓﯽ ﺍﻻﺳﻼﻡ" ﺟﯿﺴﯽ ﮐﺘﺎﺏ ﺍﻥ ﺳﮯ ﭘﮩﻠﮯ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻣﯿﮟ ﮐﺴﯽ ﻧﮯ ﻧﮩﯿﮟ ﻟﮑﮭﯽ۔ﺍﻥ ﮐﯽ ﮐﺘﺎﺏ ﮐﯽ ﺷﮩﺮﺕ ﮐﺎ ﺍﻧﺪﺍﺯﮦ ﺍﺱ ﺳﮯ ﻟﮕﺎﯾﺎ ﺟﺎ ﺳﮑﺘﺎ ﮨﮯ ﮐﮧ ﺁﯾﺖ ﺍﻟﻠﮧ ﻣﻨﺘﻈﺮﯼ ﺑﮭﯽ ﺍﭘﻨﮯ ﺩﺭﺱ ﺍﻭﺭ ﻟﯿﮑﭽﺮ ﻣﯿﮟ ﺍﻧﻘﻼﺏ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺳﮯ ﭘﮩﻠﮯ ﺍﺳﯽ ﮐﺘﺎﺏ ﮐﻮ ﺍﺳﺘﻌﻤﺎﻝ ﮐﺮﺗﮯ ﺗﮭﮯ۔ ﺟﺐ ﺁﭖ ﻧﮯ ﻣﮭﺪﯼ ﺑﺎﺯﺭﮔﺎﻥ ﮐﮯ ﺳﺎﺗﮫ ﻣﻞ ﮐﺮ ﮐﺘﺎﺏ "ﺍﻟﺰﮐﺎﺕ" ﻟﮑﮭﯽ ﺗﻮ ﺁﭖ ﮐﻮ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﮐﺎ ﺳﺎﻣﻨﺎ ﮐﺮﻧﺎ ﭘﮍﺍ ﯾﮩﺎﮞ ﺗﮏ ﮐﮧ ﺁﯾﺖ ﺍﻟﻠﮧ ﻣﮑﺎﺭﻡ ﺷﯿﺮﺍﺯﯼ ﺗﮏ ﻧﮯ ﺍﺱ ﮐﮯ ﺧﻼﻑ ﮐﺘﺎﺏ ﻟﮑﮭﯽ۔ﭼﻨﺎﻧﭽﮧ ﺁﭖ ﻧﮯ "ﮐﺘﺎﺏ ﺧﻤﺲ" ﻟﮑﮭﯽ ﺟﺲ ﻧﮯ ﭘﻮﺭﮮ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻣﯿﮟ ﮨﻠﭽﻞ ﻣﭽﺎ ﺩﯼ۔ ﺁﭖ ﮐﺎ ﺑﻨﯿﺎﺩﯼ ﮐﺎﻡ ﺷﺮﮎ ﻭ ﺑﺪﻋﺎﺕ ﻭ ﺧﺮﺍﻓﺎﺕ ﺳﮯ ﭘﺎﮎ ﺍﺳﻼﻡ ﮐﯽ ﺍﺷﺎﻋﺖ ﺗﮭﺎ۔
 تصنیفات و تالیفات 
آپ نے مختلف کتاباں و رسالے لکھے تے ترجمہ دا کم وی کیہ تسيں د‏‏ی مشہور کتاباں و رسالے دے ناں۔ درج ذیل نيں
 ﮐُﺤﻞُ ﺍﻟﺒﺼﺮﻓﯽ ﺳﯿﺮﺓ ﺧﯿﺮﺍﻟﺒﺸﺮ ﺍﺛﺮﺣﺎﺝ ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺎﺱ ﻗﻤﯽ
 ﺍﻟﻤﻌﺎﺭﻑ ﺍﻟﻤﺤﻤﺪﻳﺔ
 ﺇﺣﻴﺎﺀ ﺍﻟﺸﺮﻳﻌﺔ ﻓﯽ ﻣﺬﻫﺐ ﺍﻟﺸﯿﻌﺔ
 ﺁﺋﻴﻦ ﺩﻳﻦ ﻳﺎ ﺍﺣﮑﺎﻡ ﺍﺳﻼﻡ
 ﺍﺭﻣﻐﺎﻥ ﺁﺳﻤﺎﻥ
 ﺍﺭﻣﻐﺎﻥ ﺍﻟﻬﻲ
 ﺩﺭﺍﺛﺒﺎﺕ ﻭﺟﻮﺏ ﻧﻤﺎﺯﺟﻤﻌﻪ
 ﺣﺞ ﻳﺎ ﮐﻨﮕﺮﺓ ﻋﻈﻴﻢ ﺍﺳﻼﻣﻲ
 ﺭﺳﺎﻟﺔ »ﻣﺎﻟﮑﻴﺖ ﺩﺭ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﺍﺯ ﻧﻈﺮ ﺍﺳﻼﻡ
 ﺗﺮﺟﻤﺔ ﮐﺘﺎﺏ ﻓﻠﺴﻔﺔ ﻗﻴﺎﻡ ﻣﻘﺪﺱ ﺣﺴﻴﻨﻲ ﺍﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﺧﺎﻟﺼﯽ
 ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺩﺭﺍﺳﻼﻡ
 ﺁﻳﺎ ﺍﻳﻨﺎﻥ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻨﺪ
 ﻋﻠﻢ ﻏﯿﺐ ﺧﺎﺹّ ﺧﺪﺍ
 ﺑﺤﺚ ﺩﺭ ﻭﻻﯾﺖ ﻭﺣﻘﯿﻘﺖ ﺁﻥ.
 ﺑﺤﺚ ﺩﺭﺷﻔﺎﻋﺖ ﻭﺣﻘﯿﻘﺖ ﺁﻥ
 ﺑﺤﺚ ﺩﺭ ﺯﯾﺎﺭﺕ ﻭﺗﻌﻤﯿﺮﻣﻘﺎﺑﺮ. -
 ﺑﺤﺚ ﻏﻠﻮّ ﻭﻏﺎﻟﯿﺎﻥ ﻭﻓﺘﻨﻪ ﻭﻓﺴﺎ ﺩ ﺁﮞ ﺑﺤﺚ ﻭﻻﯾﺖ
 ﺯﮐﺎﺕ :ﻣﺮﺣﻮﻡ ﻣﻬﻨﺪﺱ ﻣﻬﺪﻱ ﺑﺎﺯﺭﮔﺎﻥ ﻧﮯ ﺑﮭﯽ ﺍﺱ ﮐﺘﺎﺏ ﮐﯿﻠﮯ ﻣﺪﺩ ﮐﯽ۔
 ﺧﻤﺲ ﺩﺭﮐﺘﺎﺏ ﻭﺳﻨّﺖ
 ﺷﺎﻫﺮﺍﻩ ﺍﺗﺤﺎﺩ « ﯾﺎ »ﻧﺼﻮﺹ ﺍﻣﺎﻣﺖ
 ﺫﺑﻴﺢ ﺍﻟﻠﻪ ﻣﺤﻼﺗﻲ « ﻧﮯ ﺁﯾﺖ ﺍﻟﻠﮧ ﺑﺮﻗﻌﯽ ﮐﻮ ﻣﻨﮑﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻗﺮﺍﺭ ﺩﯾﺎ ﺍﻭﺭ ﮐﺘﺎﺏ »ﺿﺮﺏ ﺷﻤﺸﻴﺮ ﺑﺮﻣﻨﮑﺮﺧﻄﺒﺔ ﻏﺪﻳﺮ « ﻟﮑﮭﯽ ۔ﺍﺱ ﮐﺎ ﺟﻮﺍﺏ ﺍﺳﺘﺎﺩ ﻗﻠﻤﺪﺍﺭﺍﻥ ﻧﮯ »ﺟﻮﺍﺏ ﻳﮏ ﺩﻫﺎﺗﻲ ﺑﻪ ﺁﻗﺎﯼ ﻣﺤﻼﺗﻲ!« ﮐﮯ ﻧﺎﻡ ﺳﮯ ﻟﮑﮭﯽ۔
 ﺧﻤﺲ ﺍﺯﻧﻈﺮﺣﺪﻳﺚ ﻭﻓَـﺘﻮﻱ
 ﺟﻠﺪ ﺩﻭﻡ ﻛﺘﺎﺏ »ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺩﺭ ﺍﺳﻼﻡ «ﺑﺎ ﻧﺎﻡ »ﻭﻇﺎﯾﻒ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺩﺭﺍﺳﻼﻡ

 وفات 
آپ نے جمعہ 29 رمضان 1409 ھجری بمطابق 1989 عیسوی وچ وفات پائی ۔
 نماز جنازہ 
آپ د‏‏ی نماز جنازہ مشہور ایرانی شیعہ مصلح تے موحد عالم ڈاکٹر مصطفیٰ حسینی طباطبائی نے پڑھائی ،جو کتاب تفسیر المیزان دے مصنف آیت اللہ مصطفیٰ حسینی طباطبائی دے پو‏تے نيں۔
 ہور ویکھو 
 شیعہ
 اہل سنت
 اسلام
 اصلاح شیعت

 حوالے 

 http://www.qalamdaran.com  حیدر علی قلمداران قمی د‏‏ی آفیشل ویب سائیٹ
 باہرلے جوڑ 
 http://www.qalamdaran.com  حیدر علی قلمداران قمی د‏‏ی آفیشل ویب سائیٹ
 رسول جعفریان جریان های تجدید نظر طلب در عقاید شیعه صفحه 904
 عنوان=حیدرعلی قلمداران و دیدگاه او =http://www.historylib.com/site/SViewDocument.aspx?DocID=644&RT=List*
 لائبریری انتشارات http://www.lib.ir/libview/DocView.aspx?id=APWwWwAPHPZWwZHPWwPABHNnHPZWwZWwBHPWwHPFDHBABHP
 کتاب خانہ عقیدہ مصنف قلمدارانhttp://www.aqeedeh.com/author/51 
 پاسخگو http://www.pasokhgoo.ir/node/25253 

گٹھ:اسلامی تحریکاں
گٹھ:اصلاح شیعیت
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:شیعہ مصلحین
گٹھ:شیعہ موحدین
گٹھ:مسلم الٰہیات دان
گٹھ:مسلم علماء
گٹھ:مسلم فلاسفہ
گٹھ:مسلم مجددین
گٹھ:مسلم مذہبی شخصیتاں
گٹھ:مصلحین
گٹھ:شیعہ شخصیتاں