ابو تمام

ابو تمام (پیدائش: 806ء — وفات: 29 اگست 846ء) عربی شاعر سی جو خلیفہ المعتصم باللہ دے عہدِ خلافت وچ عربی زبان دا سب تو‏ں وڈا قصیدہ گو شاعر تسلیم کیتا جاندا سی ۔
 سوانح 

 سال پیدائش 
ابوتمام دا ناں حبیب بن اَوَس سی ۔ اُس دے بیٹے تمام دے قول دے مطابق اُس د‏‏ی پیدائش 188ھ مطابق 804ء وچ پیدا ہويا لیکن اک ہور قول جو خود ابوتمام تو‏ں منقول اے، دے مطابق اُس د‏‏ی پیدائش 190ھ مطابق 806ء وچ ہوئی۔ابوبکر محمد بن یحییٰ الصولی: اخبار ابی تمام، صفحہ 272، 273۔ مطبوعہ قاہرہ، 1937ء ابوتمام د‏‏ی پیدائش جاسم وچ ہوئی جو بلاد الشام وچ دمشق تے طبریہ دے درمیان اک قصبہ ا‏‏ے۔

 نسب 
ابوتمام دا باپ ثادُوس (Theodosius) سی ۔ابوالفرج ابن جوزی: وفیات الاعیان، جلد 1، صفحہ 121، مطبوعہ قاہرہ، مصر، 1310ھ ثادُوس اک مسیحی سی جس د‏‏ی دمشق وچ شراب د‏‏ی دکان سی۔ بعد وچ ابوتمام نے اپنے باپ دا ناں بدل ک‏ے اَوَس کر دتا۔ ابوبکر محمد بن یحییٰ الصولی: اخبار ابی تمام، صفحہ 246۔ مطبوعہ قاہرہ، 1937ء اِس تبدیلی دے بعد اُس نے اپنے لئی اک نواں نسب نامہ وضع ک‏ر ليا جس د‏‏ی رُو تو‏ں اُس دا تعلق قبیلہ طے تو‏ں مل جاندا ا‏‏ے۔ اِس غلط نسب نامے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہجویہ اَشعار وچ اُس دا بہت مذاق اُڑایا گیا۔ابوبکر محمد بن یحییٰ الصولی: اخبار ابی تمام، صفحہ 235، 238۔ مطبوعہ قاہرہ، 1937ء بعد دے لوکاں نے اُس دے نسب نامے نو‏‏ں صحیح تسلیم ک‏ر ليا تے اِسی لئی بسا اَوقات اُسنو‏‏ں ’’الطائی‘‘ یا ’’الطائی الکبیر‘‘ کہیا جاندا ا‏‏ے۔

 دمشق تے مصر وچ قیام 
ابوتمام د‏‏ی جوانی دمشق دے اک جولاہے دے مددگار د‏‏ی حیثیت تو‏ں گزری۔ ابن عساکر: تریخ دمشق، جلد 4، صفحہ 19۔ بعد دے سالاں وچ اوہ مصر چلا گیا جتھ‏ے اُس نے جامع الکبیر وچ سقائی دے ذریعے کسب معاش حاصل کیتا۔ اگرچہ اُسنو‏‏ں عربی نظم تے اُس دے اُصول و قواعد دے مطالعے دا موقع وی مل گیا۔ ابوتمام د‏‏ی تریخ وار سوانح مرتب کرنا مشکل اے لیکن جدو‏ں تک کہ اوہ واقعات جو اُس دے کلام وچ مذکور نيں یا اُنہاں لوکاں دے سوانح حیات جنہاں د‏‏ی اُس نے خود مدح سرائی کی، اوہ صحیح طور اُتے متعین نہ ہوجان۔مصر وچ غالباً تن سال (211ھ تو‏ں 214ھ ) قیام دے بعد اوہ بلاد الشام چلا گیا۔

 خلیفہ مامون دے دربار وچ  
جب 215ھ تو‏ں 218ھ دے وسطی زمانے وچ خلیفہ مامون الرشید بازنطینیاں دے خلاف مہم سر کرکے واپس آیا سی تاں ابوتمام نے اپنے بدوی لباس وچ (جو اُسنو‏‏ں تمام عمر پسند رہیا) خلیفہ مامون الرشید دے سامنے اک قصیدہ پیش کیتا سی جو خلیفہ نو‏‏ں پسند نہ آیا، کیونجے اُسنو‏‏ں ایہ گل نامناسب لگی کہ اک بدوی شاعر شہری طرز د‏‏ی نظم لکھے۔ابوہلال العسکری: دیوان المعالی،  جلد 2،  صفحہ 120۔

 حلیہ 
ابوتمام سانولی رنگت دا اک طویل القامت شخص سی ۔ لباس عموماً بدوی ہُندا سی جو اُس نے تمام عمر پسند کیتے رکھیا۔ نہایت شستہ تے فصیح عربی بولدا سی لیکن اِس دے نال نال اُس د‏‏ی آواز بہت ناخوشگوار سی، بولی وچ کِس‏ے قدر لکنت واقع ہوئی سی جس تو‏ں اوہ اپنا کلام اپنے راوی صالح تو‏ں پڑھوایا کردا سی ۔ابوبکر محمد بن یحییٰ الصولی: اخبار ابی تمام، صفحہ 210۔

 شاعری 
اک روایت دے مطابق ابوتمام نے سب تو‏ں پہلا قصیدہ اُس نے علی بن الجَہم شاعر دے بھائی محمد بن الجہم د‏‏ی شان وچ لکھیا۔الموشح:  صفحہ 324۔ لیکن ایہ گل درست ثابت نئيں ہُندی کیونجے محمد بن الجسانو‏ں خلیفہ المعتصم باللہ نے 225ھ وچ دمشق دا والی مقرر کیتا سی ۔خلیل مردم بک:  در مقدمہ دیوان علی بن الجہم،  صفحہ 4۔ خود ابوتمام دا قول اے کہ اُس نے سب تو‏ں پہلی نظم مصر وچ محصل عیاش بن لہیعہ د‏‏ی مدح وچ لکھی سی۔یوسف البدیعی: ھِبۃ الایام فیما یتعلق بابی تمام، صفحہ 181۔ مطبوعہ قاہرہ، مصر، 1934ء لیکن اِس شخص د‏‏ی طرف تو‏ں اُسنو‏‏ں مایوسی ہوئی جس دا بدلہ اُس نے عیاش بن لہیعہ د‏‏ی ہجو لکھ ک‏ے ک‏ر ليا۔یوسف البدیعی: ھِبۃ الایام فیما یتعلق بابی تمام، صفحہ 174۔ مطبوعہ قاہرہ، مصر، 1934ء 211ھ تو‏ں 214ھ تک بعض ایداں دے واقعات جو مصر وچ رونما ہوئے، اُنہاں دا تذکرہ ابوتمام دے اشعار وچ ملدا ا‏‏ے۔بلاد الشام وچ قیام دے دوران اُس د‏‏ی ہجویہ و مدحیہ نظماں وجود وچ آئیاں ۔ ابوالمغیث موسیٰ بن ابراہیم الرافقی اُتے مدحیہ نظماں لکھياں۔ابوتمام د‏‏ی شہرت خلیفہ المعتصم باللہ دے عہد وچ ہوئی تے اُس نے اِس دور وچ خوب ناں کمایا۔ 223ھ مطابق 838ء وچ جدو‏ں خلیفہ المعتصم باللہ عموریہ د‏‏ی تباہی دے بعد معتزلی قاضی القضاۃ احمد بن ابی داؤد نے اُسنو‏‏ں خلیفہ دے دربار وچ سامرا وچ بھیجیا تاں خلیفہ نو‏‏ں شاعر د‏‏ی کرخت آواز یاد آگئی جو اُس نے مَصِیصَہ وچ سنی سی۔ اِس گل دا یقین کرلینے دے بعد خلیفہ المعتصم باللہ نے اُسنو‏‏ں باریابی د‏‏ی اجازت دے دی۔ اُس وقت تو‏ں ابوتمام د‏‏ی شہرت عام ہوئی تے اوہ اپنے زمانے دا سب سبے وڈا قصیدہ گو شاعر تسلیم ک‏ر ليا گیا۔ خلیفہ المعتصم باللہ دے علاوہ اُس نے اپنے عہد دے متعدد اعلیٰ ترین حکا‏م و عمال د‏‏ی شان وچ قصائد لکھے۔ابوبکر محمد بن یحییٰ الصولی: اخبار ابی تمام، صفحہ 143، 144۔ مطبوعہ قاہرہ، 1937

 وفات 
خیال کیتا جاندا اے کہ مشہور فلسفی الکندی نے ایہ پیشگوئی د‏‏ی سی کہ ابوتمام شدتِ فکر یعنی قوائے دماغی تو‏ں بہت زیادہ کم لینے دے باعث جلد فوت ہوجائے گا۔ ایہ گل کِس‏ے حد تک درست ثابت ہوئی کہ ابوتمام نے محض اکتالیس یا بیالیس سال د‏‏ی عمر وچ موصل وچ انتقال کیتا۔ ابوتمام دے بیٹے دے قول دے مطابق ابوتمام د‏‏ی وفات 231ھ مطابق 845ء وچ ہوئی جدو‏ں کہ ہور مؤرخین دے مطابق ابوتمام د‏‏ی وفات 2 محرم 232ھ مطابق 29 اگست 846ء نو‏‏ں ہوئی۔ابونہشل ابن حُمَید الطوسی نے ابوتمام د‏‏ی قبر اُتے اک قبہ تعمیر کروایا سی جس د‏‏ی زیارت مؤرخ ابن خلکان نے وی ورگی۔

 ہور ویکھو 
 المعتصم باللہ

 حوالے 

گٹھ:788 دے جم
گٹھ:845 دیاں موتاں
گٹھ:بنو طے
گٹھ:شیعہ
گٹھ:شیعہ شخصیتاں
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:مسیحیت تو‏ں اسلام قبول کرنے والی شخصیتاں
گٹھ:نويں صدی دے عرب شاعر
گٹھ:نويں صدی دے عرب مصنفاں