آیت اللہ

تریخ 

اہل تشیع وچ خصوصاً تریخ دے ہر دور وچ فقہا تے اہل علم حضرات نوں مختلف قسم دے خطابات تے القابات دتے جاندے رہے نیں جداں کہ: مفید، صدوق، شیخ الطائفہ، شیخ الاسلام، حجۃ اللہ، حجۃ الاسلام تے ملا وغیرہ۔ اِنہاں اعزازی خطابات دا مقصد متعلقہ اشخاص دی خصوصی تعظیم و تکریم دے علااوہ اُنہاں دے علمی و فکری پائے دا اِظہار کرنا ہُندا سی۔ اِنہی القابات وچ آیت اللہ وی شامل اے۔ بعض ماخذاں توں معلوم ہُندا اے کہ سب توں پہلے ایہ خطاب جمال الدین حسن بن یوسف بن مطہر حلّی المعروف بہ علامہ حلی (متوفی 27 دسمبر 1325 ء) نوں دِتا گیا۔ ابن حجر عسقلانی اُنہانوں ’’آیۃ فی الزکاء‘‘ دے لقب توں یاد کردے نیں۔ابن حجر عسقلانی: لسان المیزان، جلد 2، صفحہ 317۔ مطبوعہ بیروت، لبنان، 1390ھ چنانچہ شرف الدین شولستانی، شیخ بہاء الدین عاملی تے محمد باقر مجلسی نے اپنے شاگردوں نوں جو اِجازت نامے لکھ کر دیے، اُنہاں وچ اوہ علامہ حلی نوں ’’آیۃ اللہ فی العالمین‘‘ لکھدے نیں۔محمد باقر مجلسی: بحار الانوار، جلد 1، صفحہ 104 تا 107۔ مطبوعہ بیروت، لبنان، 1303ھ

 چودہویں صدی ہجری وچ اِس لقب دا اطلاق 
محمد باقر مجلسی نے اپنے مشائخ وچوں شمس الدین محمد بن مکی دے لئی وی ایہ لقب اِستعمال کیتا اے۔ تاہم اِس دے بعد توں چودہویں صدی ہجری دی ابتدا تک کسے ہور دے لئی ایہ لقب اِستعمال نہیں کیتا گیا۔ چودہویں صدی ہجری دی ابتدا وچ سب توں پہلے ایہ لقب مرزا حسین نوری طبرسی (متوفی 1902ء)نے سید محمد مہدی بحر العلوم دے لئی اِستعمال کیتا۔ اِس دے کچھ عرصہ بعد شیخ عباس قمی (متوفی 21 جنوری 1941ء)نے ایہی لقب مرتضیٰ انصاری (متوفی 18 نومبر 1864ء)، شیخ حسین نجفی تے سید محمد حسن شیرازی دے لئی اِستعمال کیتا۔مرزا حسین نوری طبرسی : مستدرک الوسائل، جلد 2، صفحہ 397۔ جلد 3، صفحہ 222۔ حالانکہ اِس توں پہلے تمام فقہا و علما نوں حجۃ الاسلام کہیا جاندا سی۔ رفتہ رفتہ شیعی مؤرخین اِس لقب دا اطلاق ملا کاظم خراسانی، حاجی مرزا حسین نوری طبرسی (متوفی 1902ء)، مرزا خلیل تے شیخ عبداللہ ماژندرانی وغیرہ اُتے وی کرنے لگے۔ جدونکہ اِس توں پہلے اِنہاں سب دے لئی حجۃ الاسلام دا لقب اِستعمال ہُندا سی۔ 1922ءوچ قم وچ شیخ عبدالکریم حائری دی کوششاں نال حوزہ علمیہ دی بنیاد پئی تاں اُس دی مرکزیت قائم ہوجانے دے بعد اِس درسگاہ وچ درس و تدریس دا فریضہ انجام دینے والے علما تے فقہا نوں ایہ خطاب دِتا جانے لگیا۔ اوہ چند فقہا یا علما جنہاں نے زیادہ مرکزیت حاصل کرلی سی، اُنہانوں ’’آیت اللہ العظمیٰ‘‘ قرار دِتا جانے لگیا۔ ویہویں صدی عیسوی وچ اِس لقب توں سب توں زیادہ شہرت آیت اللہ خمینی (متوفی 1989ء)نے پائی۔

 مشہور آیت اللہ 

 آیت اللہ خمینی
 آیت اللہ سیستانی
 آیت اللہ خامنہ ای
 آیت اللہ وحید خراسانی

 ہور ویکھو 

 آیت اللہ خمینی
 فہرست آیت اللہ

 حوالے 

گٹھ:آیت اللہ
گٹھ:اسلامی القابات
گٹھ:سیاسی اصطلاحات
گٹھ:شیعیت
گٹھ:عربی الفاظ تے جملے
گٹھ:مذہبی اصطلاحات
گٹھ:مذہبی قائدین دے کردار
گٹھ:ایران