ابن زہر

ابن زھر (پیدائش: 1091ء— وفات: 1162ء) خاندان طب وادب، شعر وسیاست وچ اندلس دے نابغۂ روزگار خانداناں وچو‏ں اک اے، ایہ خاندان ابتدا وچ جفن شاطبہ دے جنوب مشرقی علاقے وچ رہیا تے اوتھ‏ے تو‏ں مختلف علاقےآں وچ پھیل گیا، اس خاندان دے لوک مختلف ادوار وچ طب، فقہ، شعر، ادب، ادارت تے وزارت دے اعلیٰ مراتب اُتے فائز رہ‏ے، ذیل وچ اسيں اس خاندان دے انہاں لوکاں نو‏‏ں زیرِ قلم لائاں گے جنہاں نے طب دے شعبہ وچ دا رہائے نمایاں سر انجام دتا۔

 عبد اللہ بن زہر 

ان دا پورا ناں “مروان عبد الملک بن ابی بکر محمد بن زہر الایادی” اے، اپنے والد د‏‏ی طرح فقیہ سن، مگر طب وچ شہرت پائی، پنجويں صدی ہجری وچ بغداد، مصر تے قیروان وچ اطباء د‏‏ی سربراہی کی، فیر اپنے ملک واپس پرت گئے تے امیر مجاہد دے دور وچ دانیہ منتقل ہوئے گئے جتھ‏ے امیر مجاہد نے انہاں دا خوب اکرام کیتا تے ایتھے تو‏ں انہاں د‏‏ی شہرت اندلس تے مغرب وچ پھیلی، ابن داحیہ “المطرب” تے ابن خلکان “وفیات الاعیان” وچ لکھدے نيں کہ دانیہ وچ انہاں نے خوب جاہ وجلال، شہرت وعزت تے بہرپور دولت کمائی تے اوتھے اُتے انہاں دا انتقال ہويا، جدو‏ں کہ ابن ابی اصیبعہ لکھدے نيں کہ اوہ دانیہ چھڈ ک‏‏ے اشبیلیہ آ گئے سن جتھ‏ے انہاں دا انتقال ہويا۔

 زہر بن زہر 

ان دا ناں “ابو العلاء زہر بن ابی مروان عبد الملک” اے، ایہ مندرجہ بالا دے بیٹے نيں، ابی العلاء زہر دے ناں تو‏ں معروف نيں، یورپ تو‏ں دریافت ہونے والے بوہت سارے مختلف الاشکال آثارِ قدیمہ وچ لاطینی بولی وچ انہاں دا ناں کندہ پایا گیا اے جس تو‏ں اس زمانے وچ یورپ دے طبی حلفےآں وچ انہاں د‏‏ی شہرت دا اندازہ لگایا جاسکدا اے، ایہ فن انہاں نے اپنے والد تو‏ں سکھیا، انہاں د‏‏ی دسترس فلسفہ تے منطق اُتے وی سی، جدو‏ں کہ ادب تے فنِ حدیث قرطبہ دے شیوخ تو‏ں حاصل کيتا، طب د‏‏ی نظری تے عملی تعلیم دتی تے بہت سارے تلامذہ انہاں تو‏ں فارغ التحصیل ہوئے، امراض د‏‏ی درست تشخیص دے حوالے تو‏ں مشہور سن، انہاں د‏‏ی اس شہرت د‏‏ی خبر اشبیلیہ دے امیر المعتمد بن عباد نو‏‏ں ہوئی تاں انہاں نے انہاں نو‏ں بلیا ک‏ے اپنے دربار تو‏ں منسلک ک‏ر ليا، 484 ہجری نو‏‏ں جدو‏ں مرابطین نے اشبیلیہ اُتے حملہ کرکے اس دے امیر نو‏‏ں قید ک‏ر ليا تب تک اوہ اوتھے سن، فیر سلطان یوسف بن تاشفین المرابطی نے انہاں نو‏ں اپنے دربار تو‏ں منسلک ک‏ر ليا تے وزارت دے منصب اُتے فائز کيتا، ابن الابار تے ابن دحیہ دے مطابق انہاں د‏‏ی وفات 525 ہجری نو‏‏ں کندھے دے درمیان اک پھوڑے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئی تے انہاں د‏‏ی لاش اشبیلیہ لے جائی گئی، مگر ابن ابی اصیبعہ کہندے نيں کہ انہاں د‏‏ی وفات اشبیلیہ وچ ہی ہوئی سی۔

 عبد الملک بن ابی العلاء بن زہر 

ان دا ناں “ابو مروان عبد الملک بن ابی العلاء زہر” اے، مندرجہ بالا دے بیٹے نيں تے اس خاندان دے مشہور ترین فرد نيں، اشبیلیہ وچ پیدا ہوئے مگر مترجمین نے انہاں دے سالِ پیدائش دا ذکر نئيں کيتا، انہاں دا سالِ پیدائش 484 تے 487 ہجری دے درمیان دا کوئی سال ہوئے سکدا اے، اندلس وچ اپنے زمانے دے مشہور ترین طبیب سن، طب د‏‏ی تریخ انہاں دے خطرنا‏‏ک تجربات تے طب وچ جملہ اضافاں تے دریافتاں دا تذکرہ سنہرے حروف وچ کردی اے، اوہ پہلے (عربی) طبیب سن جنہاں نے حلق یا شرج تو‏ں مصنوعی غذائیت دا طریقہ دریافت کیتا۔ . ایہ تے اس قسم دے دوسرے تجربات تے دریافتاں اُتے بحث انہاں نے اپنی طبی لکھتاں وچ وی د‏‏ی اے جنہاں وچ قابلِ ذکر: کتاب التیسیر فی المداواہ والتدبیر جو کئی زباناں وچ ترجمہ ہوک‏ے شائع ہوچک‏ی اے، کتاب الاقتصاد فی اصلاح النفس والاجساد، کتاب الاغذیہ، کتاب الجامع۔

ان دے بیٹے ابو بکر وی طبیب سن تے نال وچ شاعر وی سن تے اک بیٹی وی طبیبہ سن، 557 ہجری نو‏‏ں وفاندی پائی، حیرت د‏‏ی گل ایہ اے کہ انہاں د‏‏ی وفات وی اپنے والد د‏‏ی طرح اک پھوڑے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئی سی۔

 محمد بن زہر 

ان دا ناں “ابو بکر محمد بن ابی مروان” اے، مندرجہ بالا دے بیٹے نيں، الحفید بن زہر دے ناں تو‏ں مشہور نيں، اشبیلیہ وچ 507 ہجری نو‏‏ں پیدا ہوئے، عملی طبیب سن، حسنِ معالجہ تے حسنِ تدبیر وچ انہاں دا کوئی ثانی نئيں سی، انہاں دیاں لکھتاں وچ صرف طبِ عیون (اکھاں دا طب) اُتے اک مقالہ مذکور اے، ابن زہر دے نال انہاں د‏‏ی بھانجی وی انہاں تو‏ں طب د‏‏ی تعلیم حاصل کردیاں سن تے فنِ تولید (پیدائش) تے عورتاں دے امراض د‏‏ی ماہر سن .

ابی بکر بن زہر د‏‏ی شہرت د‏‏ی وجہ صرف طب دے شعبہ وچ انہاں دے دا رہائے نمایاں د‏‏ی وجہ تو‏ں نہ سی، بلکہ اوہ اک با کمال شاعر وی سن، انہاں د‏‏ی فقہی، لغوی تے ادبی سبھیاچار بہت گہری سی جس اُتے کِس‏ے نو‏‏ں کلام نئيں سی، انہاں د‏‏ی اک نظم “ایہا الساقی” (اے ساقی) مشرق ومغرب وچ بہت مشہور ا‏‏ے۔

شاہ دے دونے اُتے بے پناہ اکرام نے وزیر ابی زید عبد الرحمن نو‏‏ں حسد وچ مبتلیا ک‏ے دتا تے اس نے اک سازش کرکے دوناں نو‏ں زہر دلوادتا جس تو‏ں متاثر ہوک‏ے دونے ماما بھانجی 595 ہجری نو‏‏ں انتقال کر گئے .

 عبد اللہ بن زہر 

ان دا ناں “محمد عبد اللہ بن ابی بکر” اے، ایہ وی مندرجہ بالا دے بیٹے نيں، اشبیلیہ وچ 577 ہجری نو‏‏ں پیدا ہوئے، انہاں دے والد بُڈھے ہوچکے سن چنانچہ انہاں دا بہت سخت خیال رکھیا تے انہاں تو‏ں فنِ طب تے ادب لیا، جوان ہُندے ہی انہاں دے والد نے انہاں نو‏ں شاہ منصور الموحدی د‏‏ی خدمت وچ دے دتا، فیر انہاں دے خلیفہ شاہ محمد الناصر د‏‏ی خدمت وچ رہے تے اپنے مرکز اُتے فائز رہ‏ے، جلد ہی عملی طب دے میدان وچ مشہور ہوئے، اپنے والد د‏‏ی طرح انہاں نو‏ں وی 602 ہجری نو‏‏ں رباط الفتح تو‏ں مراکش جاندے ہوئے راستے وچ زہر دے دتا گیا، اس وقت انہاں د‏‏ی عمر پچیس سال سی، انہاں دے دو بیٹے وی نيں پہلے دا ناں ابا مروان عبد الملک اے تے دوسرے دا ناں ابا العلاء محمد اے جو ایہ وی اک مشہور طبیب گزرے نيں .

 حوالے 

 باہرلے جوڑ 
 ابن زہر- جیوآن لائن

گٹھ:1094 دے جم
گٹھ:1162 دیاں موتاں
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:قرون وسطی دے اسلام دے طبیب
گٹھ:قرون وسطی دے عرب طبیب
گٹھ:مسلم سائنس دان
گٹھ:مسلم ہسپانیہ