منگ خاندان دے دور حکومت وچ اسلام

یوآن خاندان دے زوال دے بعد منگ خاندان بر سر اقتدار آیا تے 1368ء وچ اِس خاندان دی حکومت دا آغاز ہویا تے 276 سال دی حکمرانی دے بعد 1644ء وچ اِس خاندان دی حکومت دا اختتام ہویا۔ منگ خاندان چین وچ ہان چینیاں دی آخری سلطنت سی۔ بیجنگ دے سقوط دے بعد اِس خاندان دی اک شاخ جنوبی منگ خاندان دی حکومت 1683ء تک برقرار رہی۔

 منگ خاندان دے عہد وچ مسلماناں دے ثقافتی نقوش 
منگ خاندان دے ہمعصر ہندوستان وچ مغلیہ سلطنت تے عرب سمیت افریقہ تے یورپی ملکاں دے اک حصہ اُتے سلطنت عثمانیہ قائم سن۔ منگ خاندان دے عہد وچ مسلماناں نے نہ صرف فوجی ملازمتاں وچ حصہ لیا بلکہ تمدنی تے عمرانی عہدیاں اُتے وی اپنی استعداد تے ذہانت ظاہر کیتی۔ 1433ء وچ جدو‏‏ں چین شی دا امتحان ہویا تے جو لوک اِس امتحان وچ کامیاب ہوئے، اُنہاں وچ صرف دس توں ودھ ای مسلمان سن۔ تریخ منگ خاندان دے آخری حصے وچ ایہ بیان ملدا اے کہ اک شخص جس دا ناں عبد اللہ سی، شہنشاہ منگ تائی چُو نے اُسنوں 1368ء وچ ادارۂ علم الہیت دا ناظم مقرر کیتا گیا۔ اک تے مشیر ابن عبد اللہ سی جس دا ناں الیاس سی، اُسنوں تے اُس دے چودہ رفقا نوں اُس سال تقویم مرتب کرنے اُتے مقرر کیتا گیا۔ شہنشاہ نے مقام چین یُواَن وچ اک رصدگاہ تعمیر کروائی تے اک شخص علی نامی نوں اُس دا مہتمم مقرر کیتا گیا۔ 1369ء وچ علی تے اُس دے دس رفقا نوں شہنشاہ دے حکم اُتے دار السلطنت بلوایا گیا تے نواں تقویم دی ترتیب وچ اُنہاں توں مشورہ لیا گیا تے گردشِ سیارگان دی تحقیق دے لئی اُنہاں توں تاکید کیتی گئی۔ 1371ء وچ اُس ادارہ نوں ’’دارالمشاہدہ‘‘ دے ناں وچ تبدیل کر دتا گیا جو چار شعبیاں وچ منقسم سی: علم نجوم، الساعت المائتہ، تقویم عالم تے تقویم ہجری۔1383ء وچ علامہ ٔ زمان نوں تقویم ہجری دے متعلق کرۂ ارض دے طول و عرض دے متعلق جو کتب عربی زبان وچ مل سکیاں، اُنہاں نوں چینی زبان وچ ترجمہ کرنے اُتے مقرر کیتا گیا۔ اصل وچ ایہ بات سی کہ ابتدا وچ جدو‏‏ں امیرالفوج نے دار السلطنت اُتے قبضہ کیتا سی تے یوآن خاندان دے شاہی کتب خاناں وچ بوہت ساریاں ایسیاں کتاباں پائیاں گئیاں سن جو غیر ملکی زباناں وچ سن تے اُنہاں کتاباں دے متعلق لوک بیان کیتا کر دے سن کہ اوہ قدیم علما تے حکما دیاں لکھتاں نیں جن وچ عقل تے حکمت آمیز اقوال موجود نیں تے عام گمان ایہ سی ایہ کسے چینی نوں ایہ طاقت نئی‏‏ں کہ اُنہاں اقوال دی تاویل کرسکے۔ چونکہ شہنشاہ تائی چُو اک دانشمند تے سمجھدار دانا شہنشاہ سی، لہٰذا اُس نے اُنہاں کتب نوں محفوظ رکھنے دا حکم دِتا آخر کار تحقیق توں معلوم ہویا کہ اوہ سب کتب عربی زبان وچ سن۔ شہنشاہ تائی چو نے علاقہ ہویہ چونگ تے لی زَن تے شیخ المشائخ نوں حکم دِتا کہ اِنہاں کتب دا ترجمہ عربی زبان توں چینی زبان وچ منتقل کر دوے تاکہ تقویم عالم دی تدوین وچ اِنہاں کتب توں مدد مل سکے۔ ایہ واقعات تریخ منگ خاندان دے سینتیسویں حصہ وچ مندرج نیں۔ بعد ازاں اِنہاں کتب اُتے تحقیق جاری رہی کہ ایہ ترجمہ شدہ کتاباں کتھے چلیاں گئیاں؟۔ مذکورۂ بالا بیانات توں واضح اے کہ منگ خاندان وچ اِسلامی علوم و فنون نوں خاص اہمیت حاصل سی، نہ صرف حکام اِنہاں نال دلچسپی لیندے سن، بلکہ شہنشاہِ وقت وی اِنہاں دے پھیلانے وچ حتیٰ الامکان کوششاں تے اِمداد کیتا کر دے سن۔بدر الدین چینی: چینی مسلمان، صفحہ 25/26۔ مطبوعہ 1935ء
 ہور ویکھو 
 چین وچ اسلام دی تریخ
 یوآن خاندان
 منگ خاندان
 یوآن خاندان دے دور حکومت وچ اسلام
 سونگ خاندان دے دور حکومت وچ اسلام
 تانگ خاندان دے دور حکومت وچ اسلام
 چنگ خاندان دے دور حکومت وچ اسلام
 جامع مسجد شیان
 حوالے 

گٹھ:چین وچ اسلام دی تریخ

گٹھ:چین دی تریخ


گٹھ:منگ خاندان