شاہ محب اللہ الہ آبادی

شاہ محب اللہ الہ آبادی متوفی 1058ھ / 1648ء عہد شاہ جہانی دے سلسلہ عالیہ چشتیہ صابریہ دے نامور مشائخ وچو‏ں نيں۔

آپ دا وطن اصلی صدر پور سی - علوم ظاہریہ دی تکمیل دے بعد جدو‏‏ں علوم حقیقت دے مشتاق ہوئے تو دہلی حضرت خواجہ قطب الدین بختیار کاکی ؒ دے مزار اُتے حاضر ہوکر مراقب ہوئے، حضرت نے ارشاد فرمایا کہ سلسلہ صابریہ وچ آج کل شیخ ابوسعید گنگاوہی ؒ دے ایتھ‏ے بازار تکمیل گرم اے اوتھ‏ے جاؤ اس بنا اُتے گنگوہ حاضر ہوئے تے بیعت ہوئے -
تاریخ مشائخ چشت, مصنف شیخ الحدیث مولانا زکریا رحمه الله http://www.elmedeen.com/read-book-5168&&page=240&viewer=text#page-228&viewer-text 

 تالیفات 

عربی وچ فصوص الحکم دی شرح لکھی تے 1041ھ / 1631ء وچ فارسی بولی وچ اس دی دوسری شرح لکھی تے عبد الرحیم خیر آبادی، جو انہاں دے مکتوب الیہ وی سن، دی وساطت نال اس دا اک نسخہ دارا شکوہ نو‏ں بھیجیا۔ اس دے علاوہ انہاں نے ہفت احکم تے مناظر اخص الخواص 1050ھ / 1640ء وچ مرتب کیتی تے 1053ھ / 1643ء وچ عباد ت الخواص، تفسیر القرآن، المغالطۃ العامہ، تسویہ تے عقائد الخواص وغیرہ قابل ذکر رسائل لکھے۔تاریخی مقالات، پروفیسر خلیق احمد نظامی، دہلی 1966ء ص48
شاہ محب اللہ الہ آبادی دے مکتوبات دا ضخیم مجموعہ وی مرتب ہويا سی اس وچ تمام تر خطوط دا موضوع وحدت الوجود اے۔ اس مجموعہ وچ دارا شکوہ دے نام انہاں دے طویل مکتوبات موجود نيں۔ مکتوبات دے نسخہ علی گڑھ وچ دارا شکوہ دے نام جو مکتوبات نيں اوہ 46 صفحات نو‏ں محیط نيں۔تاریخی مقالات ،پروفیسر خلیق احمد نظامی، دہلی 1966ء ص51
دارا شکوہ نے جس طرح صوفیاء دی خدمت وچ تصوف نال متعلق سوالات ارسال ک‏ر کے انہاں توں جوابات طلب کیتے اسی طرح اس دا اک سوالنامہ بنام شاہ محب اللہ الہ آبادی وی موجود اے۔رقعات عالمگیر، مرتبہ، نجیب اشرف ندوی طبع دارالمصنفین، ص29

 متصوفانہ رجحان 

شاہ محب اللہ الہ آبادی نے اپنی تعلیمات دی بنیاد شیخ محی الدین ابن عربی دے افکار اُتے رکھی۔ اوہ شیخ محی الدین ابن عربی دے نظریہ وحدت الوجود دے اس قدر حامی و مبلغ سن کہ اوہ اس وچ اجتہاد دے درجہ نو‏ں پہنچ گئے سن۔ انہاں نے وحدت الوجود دے افکار نو‏ں ہندوستانی مزاج دے مطابق اس طرح بیان کیتا کہ وحدت ادیان دی مثالاں دے متلاشی افراد نو‏ں انہاں وچ بہت سارا مواد مل گیا۔حسنات الحرمین، اردو ترجمہ محمد اقبال مجددی ص81

 رسالہ تسویہ 

شاہ محب اللہ الہ آبادی دے رسالہ تسویہ نے اس وقت دی ذہنی فضا مکدر تے مذہبی زندگی وچ ہلچل مچادتی۔ اس رسالہ وچ انہاں نے آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم  اُتے نزول وحی دے بارے وچ ایسی بحث کیتی سی کہ جو علماء دے نزدیک قابل اعتراض سی۔ اس رسالہ دے خلاف باقاعدہ کارروائی تاں انہاں دی وفات دے بعد اورنگزیب عالمگیر دے عہد وچ ہوئی لیکن معاصر مآخذ معارج الولایت دے اک اندراج توں معلام ہوندا اے کہ انہاں دے حین حیات وی انہاں دے نظریات دے خلاف شورش برپا ہوئی سی تے اوہ اس قدر شدید سی کہ عوام انہاں دے قتل دے درپے ہو گئے سن جدو‏‏ں شیخ محمد رشید جونپوری نو‏ں معلوم ہويا تو اوہ برق رفتاری تاں جونپور تاں آئے تے انہاں نو‏ں عوام دے نرغے تاں بچایا تے انہاں دے کلام دی توجیہ ک‏ے دے عوام دے جذبات فرو کیتے۔معارج الولایت، عبد اللہ خویشگی عبد ی، قلمی نسخہ، ذخیرہ آزر کتب خانہ دانش گاہ پنجاب نمبر5 ورق32
اورنگزیب عالمگیر دے عہد وچ راسخ العقیدہ علما دی درخواست اُتے اورنگزیب عالمگیر نے انہاں دے رسالہ تسویہ دے تمام نسخے جلانے دا حکم صادر کیتا بلکہ خود اس دا مطالعہ کیتا تو شاہ صاحب دے تمام مریداں نو‏ں دربار وچ حاضر ہونے دا حکم دتا لیکن شاید ایہ عملی طور اُتے ممکن نہ سی لہذا انہاں دے صرف دو خلفاء میر سید محمد قنوجی تے شیخ محمدی دے حاضر ہونے دا ذکر ملدا اے۔مراۃ الخیال، شیر خان لودھی، ص228-229
حضرت خواجہ باقی باللہ دے صاحبزادے خواجہ خرد نے اس رسالہ دی تردیدی شرح عہد عالمگیری وچ ہی لکھی۔
اس رسلہ دی کئی ہور شرحاں وی لکھیاں گئياں۔ خود شیخ کلیم اللہ جہان آبادی نے وی اسی دی اک شرح لکھی۔ سلسلہ قلندریہ دے اصحاب نے وی اس دی اک ضخیم شرح طبع کروائی سی۔
شاہ محب اللہ الہ آبادی اپنے مکتوبات وچ اس رسالہ نو‏ں عام کرنے توں اپنے خلفاء نو‏ں منع کردے رہ‏ے کہ اسنو‏ں اپنے تک محدود رکھن تے اغیار نو‏ں نہ دکھاؤن لیکن اس دور دی فضا ہی کچھ ایسی سی کہ اس قسم دے لٹریچر دا تقاضا کیتا جانے لگیا سی اس لئی انہاں دے مرید اس دے پابند نہ رہ سکے۔حسنات الحرمین، اردو ترجمہ محمد اقبال مجددی ص82

 حوالے 

گٹھ:1587 دے جم
گٹھ:1648 دیاں موتاں
گٹھ:صوفی شعرا
گٹھ:وحدت الوجودی صوفیاء
گٹھ:ہندوستانی صوفی اولیا