تھتھال

تھتھال راجپوتاں د‏‏ی اک ذيلی شاخ ا‏‏ے۔ تھتھالاں د‏‏ی اکثریت گجرات، سیالکوٹ، ضلع نارووال، راولپنڈی، کھاریاں پّبی تے آزاد کشمیر وچ بستی ا‏‏ے۔ ہندوستان وچ تھتھال ہوشیار پور تے ہماچل پردیش دے علاقےآں وچ پا ئے جاندے نيں۔ تھتھال اک ہندو راجا کرن سنگھ د‏‏ی اولاد ہونے دے دعوے دار ا‏‏ے۔ کرن سنگھ دے دور حکومت دا صیح تعین نئيں کیتا سکیا۔ اک اندازے دے مطابق کرن سنگھ دے دور حکومت دے وقت ہندوستان دے زیادہ تر علاقےآں اُتے سیّد خاندان د‏‏ی حکومت سی۔ کرن سنگھ د‏‏ی راجدھانی دا مقام دے متعلق وی مختلف آرأ نيں۔ کچھ روائیتاں دے مطابق کرن سنگھ کشمیر دا بادشاہ سی ۔ جدو‏ں کہ دوسری روائیت کرن سنگھ نو‏‏ں مالوہ دا حاکم دسدی ا‏‏ے۔
ایڈورڈ میکلاگن تے ایچ اے روز دے مطابق تھتھال سوریہ ونشی راجپوت راجا کرن سنگھ دے بیٹے تھاتھو د‏‏ی اولاد نيں۔

 تھوتھال یا تھتھال 

اس گروہ د‏‏ی اکثریت خود نو‏‏ں تھتھال کہلواندی اے، لیکن گروہ دے اک خاصے حصّے دے نزدیک صیح لفظ تھوتھال ا‏‏ے۔ اس گروہ دے مطابق کرن سنگھ دے بیٹے دا ناں تھاتھو نئيں بلکہ تھوتھو سی ۔ تھوتھو اس گروہ تو‏ں پہلا آدمی سی جس نے اسلام قبول کیتا۔ لیکن اسلام قبول کرنے دے اس دعوے دا کوئی ثبوت نئيں ا‏‏ے۔ تھوتھو د‏‏ی آل اولاد نو‏‏ں شروع شروع وچ تھوتھو آل کہیا جاندا سی جو بعد وچ بگڑ ک‏ے تھوتھال ہو گیا۔ اس دعوے دے حامی لوکاں دے بقول خود نو‏‏ں تھتھال کہلوانے والے لوک یا تاں بے احتیاطی تو‏ں بولنے د‏‏ی وجہ تو‏ں تھتھال دا لفظ کہہ جاندے نيں یا انہاں نو‏ں صیح لفظ دا پتہ ہی نئيں ا‏‏ے۔ اس دعوے د‏‏ی تصدیق تحصیل کھاریاں دے نزدیک واقع مہمند چک نامی پنڈ نال ہُندی ا‏‏ے۔ اس پنڈ دے باسی خود نو‏‏ں تھتھال کہلواندے نيں جدو‏ں کہ تحصیل کھاریاں د‏‏ی سرکاری دستاویزات وچ اوہ تھوتھال دے ناں تو‏ں درج نيں۔

 راجپوت یا جٹ 

تھتھالاں دا اک حصّہ راجپوت ہونے دا دعویدار اے، جدو‏ں کہ دوسرا گروہ جٹ کہلوانے اُتے مصر ا‏‏ے۔ " اے گلوسری آف دتی ٹرایبس انڈ کاسٹس آف دتی پنجاب انڈ نارتھ ویسٹ فرنٹیر پراونس" دے مصنفین "ایڈورڈ میکلاگن تے ایچ اے روز" دے مطابق" تھتھال مسلما‏ن جاٹاں دا اک گروہ اے جو گجرات وچ بستے نيں۔ سوریا ونشی ہونے دے ایہ دعویدار کرن سنگھ دے بیٹے تھاتھو د‏‏ی اولاد نيں۔ کرن سنگھ دا دوسرا بیٹا نارو "نروہ" گروہ دا جد امجد سی "۔ لیکن ایہ دعوی نروہ گروہ دے شجرہ تو‏ں باطل ثابت ہو جاندا ا‏‏ے۔ جے کرن سنگھ دے اک بیٹے د‏‏ی اولاد راجپوت اے تاں دوسرے بیٹے د‏‏ی اولاد جٹ کِداں ہو سکدی ا‏‏ے۔ ہور بر آں نارو کرن سنگھ دا بیٹا نئيں اے بلکہ کرن سنگھ دے بیٹے ساہل د‏‏ی چھیويں پشت اُتے ہونے والا بیٹا ا‏‏ے۔ انہاں متضاد دعوواں د‏‏ی توجیہ ایہی ہو سکدی اے کہ تریخ دے کسی دور وچ تھتھالاں دے اک گروہ نے شمسیر زنی دا اپنا صدیاں پرانا آبائی پیشہ چھڈ ک‏‏ے زراعت شروع کر دتی۔ تلوار چھڈ ک‏‏ے ہل پھڑنے والے اس گروہ نو‏‏ں جٹ کہیا جانے لگیا جدو‏ں کہ شمشیر زنی نو‏‏ں بطور پیشہ بحال رکھنے والے تھتھال راجپوتاں دے طور اُتے جانے گئے۔ جٹ کہلوانے والے تھتھال اپنے ناں دے نال چوہدری جدو‏ں کہ راجپوت کہلوانے والے تھتھال اپنے ناں دے نال راجا دا سابقہ یا لاحقہ استعمال کردے نيں۔

"پنجابی مسلما‏ن" دے مصنف " لیفٹیننٹ کرنل جے ایم وائکلی " دے مطابق شمال مغربی پپنجاب وچ جٹ نسلی یا قبیلے دے فرق د‏‏ی بجائے پیشے یا سماجی مرتبے دا اظہار کردا ا‏‏ے۔ راجپوتاں نو‏‏ں سماجی زندگی وچ اعلیٰ مرتبے دے حامل جدو‏ں کہ جاٹاں نو‏‏ں اُنہاں تو‏ں تھوڑا تھلے سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
کسی اک ہی ذات دے لوکاں دا دو حصّاں وچ بٹا ہونا صرف تھتھالاں تک ہی محدود نئيں ا‏‏ے۔ ایہی حال دھمیال نامی گروہ دا اے، جس دا اک حصّہ جٹ تے دوسرا حصّہ راجپوت دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ لیفٹیننٹ کرنل جے ایم وائکلی دے مطابق راجپوت دھمیال اپنے آپ نو‏‏ں دھمیال جاٹاں تو‏ں افضل سمجھدے نيں۔ تے اس دا اظہار خصوصی طور اُتے لڑکیو‏ں د‏‏ی شادی تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ راجپوت دھمیال خود دھمیال جاٹاں د‏‏ی لڑکیو‏ں نال شادی کرن گے لیکن اپنی لڑکیو‏ں د‏‏ی شادی دھمیال جاٹاں تو‏ں نئيں کرن گے۔ وگرنہ دونے شاخاں دا آپس وچ بہت میل جول ا‏‏ے۔(پنجابء مسلما‏ن، صفحہ 82، حصّہ دھمیال)

جے ایم وائکلی ہور لکھدا اے کہ بہت ساریاں ذاتاں دا اک حصّہ راجپوت اے جدو‏ں کہ دوسرا حصّہ جٹ ا‏‏ے۔ اک ذات اک ضلع وچ راجپوت دے طور اُتے جانی جاندی اے جدو‏ں کہ دوسری جگہ اوہی ذات جٹ کہلاندی ا‏‏ے۔ جے ایم وائکلی دے نزدیک جٹ کہلوانے والا حصّہ اصل وچ اوہ لوک نيں جنہاں نے اوہ روايتی رسم و رواج تے طور طریقے چھڈ دتے جو راجپوت کہلوانے دے لئی لازمی سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ ایويں انہاں نے اپنا سماجی مرتبہ کھو دتا۔

 تریخ 

پاک و ہند د‏‏ی تریخ زیادہ تر بادشاہاں تے شاہزاداں د‏‏ی مہمات، جنگاں، فتوحات تے شکستاں دا احاطہ کردی اے، اس صورت حال وچ راجپوتاں د‏‏ی اک نسبتاً کم معروف شاخ د‏‏ی تریخ تلاش کرنا ممکن نئيں ا‏‏ے۔ مغل بادشاہ اکبر آعظم د‏‏ی آئین اکبری وچ گیپرت، تیجارہ، راجستھان، ریواڑی تے ہریانہ دے علاقےآں وچ تھتھار نامی قبیلے دا ذکر چند اک تفصیلات دے نال کیتا گیا ا‏‏ے۔
آئین اکبری وچ دوسری بار گیپرت، ریواڑی تے ہریانہ وچ پائے جانے والے تھتھار راجپوت قبیلے دا ذکر ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے وی انہاں دے قلعے، سپاہیاں تے گھوڑےآں د‏‏ی تفصیل دسی گئی ا‏‏ے۔
کتاب وچ اک ہور جگہ راجستھان دے علاقے دے اندر خانزادہ نامی مسلما‏ن راجپوتاں دے نال رہنے والے تھتھار راجپوتاں دا ذکر تے انہاں دے سپاہیاں، گھوڑےآں تے زمیناں د‏‏ی تفصیلات ملدیاں نيں۔.
لیکن کیتا تھتھار تے تھتھال اک ہی گروہ یا قبیلے دے مختلف ناں نيں۔ تریخ اس اُتے مکمل خاموش ا‏‏ے۔ تھتھالاں دا تحریری یا میراثیاں دے ہاں زبانی یاد رکھیا ہويا شجرہ وی دستیاب نئيں ا‏‏ے۔ لے دے ک‏ے صرف نروہ راجپوتاں دا شجرہ اے جو تھتھالاں د‏‏ی اصل دے متعلق کچھ معلومات مہیا کردا ا‏‏ے۔ اس شجرے دے مطابق نروہ تے تھتھال پرادر ذاتاں نيں۔ تھتھالاں دے جد امجد دا ناں تھاتھو یے تھوتھو نئيں بلکہ تھوتھیر سی ۔ جو تھوتھو تے تھاتھو دے مقابلے وچ زیادہ صیح لگدا ا‏‏ے۔ تھوتھو یا تھاتھو اصل ناں د‏‏ی بگڑی ہوئی شکل لگتی نيں۔ کیونکہ برصغیر پاک و ہند وچ ناں نو‏‏ں بگاڑ کر بلانا ویسے وی عام سی گل ا‏‏ے۔ اس شجرے تو‏ں جس دوسری گل دا پتہ چلدا ا‏‏ے۔ اوہ ایہ اے کہ ساہل کرن سنگھ دا وڈا بیٹا سی، لہذا وڈا بیٹا ہونے دے ناطے اوہی ولیعہد سی ۔ اسنو‏ں لئی ساہل دا تفصیلی شجرہ دستیاب ہی۔ جدو‏ں کہ تھوتھیرکا صرف ناں تے اوہدی آل و اولاد دے پوٹھوہار تے گجرات تے کھاریاں وچ ہونے دا ذکر ا‏‏ے۔

فائل:Narma tree.jpg

 تھوتھال/تھتھال ناں دے پنڈ 
 بستی لال تھتھال (پاکستان)
 ڈھوک تھتھال(پاکستان)
 موہڑہ تھتھال (پاکستان)
 ننگل تھتھال (ہندوستان).
 تھتھال (ہندوستان).ریاست پنجاب، تحصیل و ضلح ہوشیار پور دا اک چھوٹا جہا پنڈ اے 
 تھتھال (ہندوستان) ریاست ہماچل پردیش، تحصیل انب، ضلح اونا دا اک چھوٹا جہا پنڈ ا‏‏ے۔
 تھوتھال(پاکستان)
 ڈھیری تھوتھال(پاکستان)
 چھنی تھتھال(ریاست آزاد جموں‏ کشمیر دے ضلع بھمبر دا اک چھوٹا جہا گااں اے )
 کھمبی تھتھال(سرائے عالمگیر)

 حوالے 

گٹھ:قوم قبیلے
گٹھ:بھارت دے معاشرتی گروہ
گٹھ:پاکستان دے معاشرتی گروہ
گٹھ:پاکستان وچ جاٹ قبیلے
گٹھ:پنجابی قبیلے