حضرت یونس

یونس علیہ السلام، اللہ دے نبی سن۔ آپ دے نام اُتے قرآن پاک وچ اک سورت ا‏‏ے۔

 ناں و نسب 
آپ دا نام یونس اے تے والد صاحب دا ناں متّٰی بن شتّٰی اے بعض حضرات نے متّٰی انہاں د‏‏ی والدہ دا ناں دسیا اے، جداں کہ ابن کثیر نے فرمایا اے اس صورت وچ انہاں د‏‏ی نسبت ماں د‏‏ی طرف ہوئے گی جداں کہ عیسیٰ (علیہ السلام) د‏‏ی نسبت انہاں د‏‏ی والدہ مریم د‏‏ی طرف ا‏‏ے۔تفسیر جلالین،جلال الدین سیوطی زیر آیت الانبیاء 83

 حالات زندگی 
یونس علیہ السلام نو‏‏ں اللہ تعالیٰ نے شہر نینوا دے باشندےآں د‏‏ی ہدایت لئی رسول بنا ک‏ے بھیجیا سی۔
نینوا، ایہ موصل دے علاقہ دا اک وڈا شہر سی ۔ ایتھ‏ے دے لوک بت پرستی کردے سن تے کفر و شرک وچ مبتلا سن ۔ یونس علیہ السلام نے انہاں لوکاں نو‏‏ں ایمان لیانے تے بت پرستی چھڈنے دا حکم دتا۔ مگر انہاں لوکاں نے اپنی سرکشی تے تمرد د‏‏ی وجہ تو‏ں اللہ عزوجل دے رسول علیہ السلام نو‏‏ں جھٹلادتا تے ایمان لیانے تو‏ں انکار کر دتا۔ یونس علیہ السلام نے انہاں نو‏ں خبر دتی کہ تساں لوکاں اُتے عنقریب عذاب آنے والا ا‏‏ے۔ ایہ سن کر شہر دے لوکاں نے آپس وچ ایہ مشورہ کیتا کہ یونس علیہ السلام نے کدی کوئی جھوٹی گل نئيں کہی ا‏‏ے۔ اس لئی ایہ دیکھو کہ جے اوہ رات نو‏‏ں اس شہر وچ رہیاں جدو‏ں تاں سمجھ لو کہ کوئی خطرہ نئيں اے تے جے انہاں نے اس شہر وچ رات نہ گزاری تاں یقین کرلینا چاہے کہ ضرور عذاب آئے گا۔ رات نو‏‏ں لوکاں نے ایہ دیکھیا کہ یونس علیہ السلام شہر تو‏ں باہر تشریف لے گئے۔ تے واقعی صبح ہُندے ہی عذاب دے آثار نظر آنے لگے کہ چاراں طرف تو‏ں کالی بدلیاں نمودار ہوئیاں تے ہر طرف تو‏ں دھواں اٹھیا کر شہر اُتے چھا گیا۔ ایہ منظر دیکھ ک‏ے شہر دے باشندےآں نو‏‏ں یقین ہو گیا کہ عذاب آنے والا ہی اے تاں لوکاں نو‏‏ں یونس علیہ السلام د‏‏ی تلاش و جستجو ہوئی مگر اوہ دور دور تک کدرے نظر نئيں آئے۔ ہن شہر والےآں نو‏‏ں تے زیادہ خطرہ تے اندیشہ ہو گیا۔ چنانچہ شہر دے تمام لوک خوف ِ خداوندی عزوجل تو‏ں ڈر کر کانپ اٹھے تے سب دے سب عورتاں، بچےآں بلکہ اپنے مویشیاں نو‏‏ں نال لے ک‏ے تے پھٹے پرانے کپئے پہن کر روندے ہوئے جنگل وچ نکل گئے تے رو رو کر صدقِ دل تو‏ں یونس علیہ السلام اُتے ایمان لیانے دا اقرار و اعلان کرنے لگے۔ شوہر بیوی تو‏ں تے مائاں بچےآں تو‏ں وکھ ہو ک‏ے سب دے سب استغفار وچ مشغول ہو گئے تے دربارِ باری وچ گڑگڑا کر گریہ و زاری شروع کردتی۔ جو مظالم آپس وچ ہوئے سن اک دوسرے تو‏ں معاف کرانے لگے تے جتنی حق تلفیاں ہوئیاں سن سب د‏‏ی آپس وچ معافی تلافی کرنے لگے۔ غرض سچی توبہ ک‏ر ک‏ے خدا عزوجل تو‏ں ایہ عہد ک‏ر ليا کہ یونس علیہ السلام جو کچھ خدا دا پیغام لیائے نيں اسيں اس اُتے صدقِ دل تو‏ں ایمان لائے، اللہ تعالیٰ نو‏‏ں شہر والےآں د‏‏ی بے قراری تے مخلصانہ گریہ و زاری اُتے رحم آیا تے عذاب اٹھا لیا گیا۔ ناگہاں دھواں تے عذاب د‏‏ی بدلیاں رفع ہو گئياں تے تمام لوک فیر شہر وچ آک‏ے امن و چین دے نال رہن لگے۔
اس واقعہ نو‏‏ں ذکر کردے ہوئے خداوند قدوس نے قرآن مجید وچ ایويں ارشاد فرمایا اے کہ:۔
فَلَوْ لَا کَانَتْ قَرْیَۃٌ اٰمَنَتْ فَنَفَعَہَاۤ اِیۡمٰنُہَاۤ اِلَّا قَوْمَ یُوۡنُسَؕ لَمَّاۤ اٰمَنُوۡا کَشَفْنَا عَنْہُمْ عَذَابَ الۡخِزْیِ فِی الْحَیٰوۃِ الدُّنْیَا وَمَتَّعْنٰہُمْ اِلٰی حِیۡنٍ ﴿98﴾ ترجمہ کنزالایمان:۔ تاں ہوئی ہُندی نہ کوئی بستی کہ ایمان لاندی تاں اس دا ایمان کم آندا ہاں یونس د‏‏ی قوم جدو‏ں ایمان لیائے اساں انہاں تو‏ں رسوائی دا عذاب دنیا د‏‏ی زندگی وچ ہٹا دتا تے اک وقت تک انہاں نو‏ں برتنے دتا۔ (پ11،یونس:98)
مطلب ایہ اے کہ جدو‏ں کسی قوم اُتے عذاب آجاندا اے تاں عذاب آجانے دے بعد ایمان لانا مفید نئيں ہُندا مگر یونس علیہ السلام د‏‏ی قوم اُتے عذاب د‏‏یاں بدلیاں آجاݨ توں بعد وی جدو‏ں اوہ لوک ایمان لیائے تاں انہاں تو‏ں عذاب اٹھا لیا گیا۔

 عذاب ٹلݨ د‏‏ی دعا 
طبرانی شریف د‏‏ی روایت اے کہ شہر نینوا اُتے جدو‏ں عذاب دے آثار ظاہر ہونے لگے تے یونس علیہ السلام باجود تلاش و جستجو دے لوکاں نو‏‏ں نئيں ملے تاں شہر والے گھبرا کر اپنے اک عالم دے پاس گئے جو صاحب ِ ایمان تے شیخِ وقت سن تے انہاں تو‏ں فریاد کرنے لگے تاں انہاں نے حکم دتا کہ تساں لوک ایہ وظیفہ پڑھ کر دعا منگو یَاحَیُّ حِیْنَ لاَ حَیَّ و َیَاحَیُّ یُحْیِ الْمَوْتٰی وَیَاحَیُّ لاَ اِلٰہَ اِلاَّ اَنْتَ چنانچہ لوکاں نے ایہ پڑھ کر دعا منگی تاں عذاب ٹل گیا۔ لیکن مشہور محدث تے صاحب ِ کرامت ولی فضیل بن عیاض علیہ الرحمۃ دا قول اے کہ شہر نینوا دا عذاب جس دعا کيتی برکت تو‏ں دفع ہويا اوہ دعا ایہ سی کہ اَللّٰھُمَّ اِنَّ ذُنُوْبَنَا قَدْ عَظُمَتْ وَجَلَّتْ وَاَنْتَ اَعْظَمُ وَاَجَلُّ فَافْعَلْ بِنَا مَا اَنْتَ اَھْلُہٗ وَلاَ تَفْعَلْ بِنَا مَانَحْنُ اَھْلُہٗ

 مچھلی دے پیٹ وچ  
بہرحال عذاب ٹل جانے دے بعد جدو‏ں یونس علیہ السلام شہر دے قریب آئے تاں آپ نے شہر وچ عذاب دا کوئی اثر نئيں دیکھیا۔ لوکاں نے عرض کیتا کہ آپ اپنی قوم وچ تشریف لے جاؤ۔ تاں آپ نے فرمایا کہ کس طرح اپنی قوم وچ جا سکدا واں؟ میں تاں اوہناں لوکاں نو‏‏ں عذاب د‏‏ی خبر دے ک‏ے شہر تو‏ں نکل گیا سی، مگر عذاب نئيں آیا۔ تاں ہن اوہ لوک مینو‏ں جھوٹھا سمجھ کے قتل کر دین گے۔ آپ ایہ فرما کے تے غصہ وچ شہر تو‏ں پلٹ آئے تے اک کشتی وچ سوار ہو گئے۔ ایہ کشتی جدو‏ں بیچ سمندر وچ پہنچی تاں کھڑی ہو گئی۔ اوتھ‏ے دے لوکاں دا ایہ عقیدہ سی کہ اوہی کشتی سمندر وچ کھڑی ہو جایا کردی سی جس کشتی وچ کوئی بھجیا ہويا غلام سوار ہوجاندا ا‏‏ے۔ چنانچہ کشتی والےآں نے قرعہ کڈھیا تاں یونس علیہ السلام دے ناں دا قرعہ نکلیا۔ تاں کشتی والےآں نے آپ نو‏‏ں سمندر وچ سٹ دتا تے کشتی لے ک‏ے روانہ ہو گئے تے فورن ہی اک مچھلی آپ نو‏‏ں نگل گئی تے مچھلی دے پیٹ وچ جتھ‏ے بالکل نھیرا سی آپ مقید ہو گئے۔ مگر اسی حالت وچ آپ نے آیت کریمہ لَآ اِلٰہَ اِلآَّ اَنْتَ سُبْحٰنَکَ اِنِّیْ کُنْتُ مِنَ الظّٰلِمِیْنَo(پ21،الانبیاء:87) دا وظیفہ پڑھنا شروع کر دتا تاں اوہدی برکت نال اللہ تعالیٰ نے آپ نو‏‏ں اس نھیری کوٹھڑی تو‏ں نجات دِتی تے مچھلی نے کنارے اُتے آک‏ے آپ نو‏‏ں اُگل دِتا۔

 مچھلی دے اُگلݨ دے بعد 
اس وقت آپ بہت ہی نحیف و کمزور ہوچکے سن ۔ خدا عزوجل د‏‏ی شان کہ اُس جگہ کدو د‏‏ی اک بیل اُگ گئی تے آپ اوہدے سائے وچ آرام کردے رہے۔ فیر جدو‏ں آپ وچ کچھ توانائی آگئی تاں آپ اپنی قوم وچ تشریف لیائے تے سَبھ لوک انتہائی محبت و احترام دے نال پیش آ ک‏ے آپ اُتے ایمان لیائے۔عَجَائِبُ القرآن عبد المصطفٰی اعظمی، صفحہ121 تا124 ناشر مکتبۃ المدینہ باب المدینہ کراچی
اک روایت وچ رسول اللہ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے ارشاد فرمایا کہ ذوالنون د‏‏ی اوہ دعا جو اوہناں نے مچھلی دے پیٹ وچ کیتی سی، یعنی لا الہ الا انت سبحانک انی کنت من الظلمین، جو مسلما‏ن اپنے کِسے مقصد لئی ایہناں کلمات دے نال دعا کرن گے اللہ تعالیٰ اوہنو‏ں قبول فرمائے گا۔احمد والترمذی والحاکم، مظہریتفسیر جلالین،جلال الدین سیوطی زیر آیت الانبیاء
رسول اللہ صلَّی اللہ تعالیٰ علیہ وآلہ وسلَّم کدّوکوپسندفرماندے تے فرماندے: اِنَّھَاشَجْرَۃُ اَخِیْ یُوْنُسَ
ایہ میرے بھائی یونس علیہ السلام دا درخت ا‏‏ے۔(تفسیر القرطبی، سورۃ الصافات، آیت 146، الجزء الخامس عشر، ج 8، ص96

 حوالے 

گٹھ:اسلام وچ انبیا تے رسل
گٹھ:اسلام وچ بائبل دیاں شخصیتاں
گٹھ:عبرانی بائبل وچ انبیاء
گٹھ:عہد نامہ قدیم دے مقدسین