اصبغ بن نباتہ

اَصبَغ بن نُباتہ تمیمی حَنْظلی مُجاشِعی (قرن اول ہجری) امام علی بن ابی طالب کرم اللہ وجہہ الکریم دے کوفی اصحاب وچو‏ں سن ۔ خلافت امام علی (ع) وچ اوہ امام دے نامدار ترین و محکم ترین صحابی تے شرطۃ الخمیس دے ارکان وچو‏ں سن ۔

{{Infobox
 |bodystyle    = width:15em; background:	BDCF95; border: 1px solid #FF00FF;
 | bodyclass    = vcard
 | titlestyle   = font-variant: small-caps; font-family: Palatino Linotype;
 | title        =
 | above        = اصبع بن نباتہ تمیمی حنظلی مجاشعی | imagestyle   =
 | captionstyle =
 | image        = 
 | caption      = 
 | headerstyle  =
 | labelstyle   = white-space: nowrap; background: BDCF95;
 | datastyle    =

 | label1  = کردار
 | class1  = role
 | data1   = 

 | label2  = نام
 | class2  = fn
 | data2   = اصبع بن نباتہ

 | label3  = کنیت
 | class3  = title
 | data3   = ابو القاسم

 | label4  = لقب
 | class4  = title
 | data4   = 

 | label5  = پیدائش
 | class5  = bday
 | data5   = 

 | label6  = مقام پیدائش
 | data6   = کوفہ

 | label7  = وفات
 | data7   = دوسری صدی

 | label8  = وجہ وفات
 | class8  = label
 | data8   = 

 | label9  = دور
 | class9  = label
 | data9   = گیارہواں صدی ہجری

 | label10  = مقام دفن
 | class10  = label
 | data10   = 

 | label11  = مذہب
 | class11  = label
 | data11   = اسلام

 | label12 = والد
 | data12  = نباتہ

 | label13 = پیشہ
 | data13  = عالم

 | label14 = وجہ شہرت
 | data14  = علی بن ابی طالب دے مشہور صحابی

 | label15 = مؤثر شخصیتاں
 | data15  = علی بن ابی طالب تے امام حسین}}اصبع بن نباتہ تمیمی حنظلی مجاشعی علی بن ابی طالب دے کوفی اصحاب وچو‏ں سی ۔آقا بزرگ، الذریعہ۔چاپ : الثالثہ، سال چاپ : 1403–1983 م، ناشر : دار الاضواء۔بیروت، لبنان(سافٹ وئر مکتبہ اہل البیت)ابن حبان، محمد، المجروحین من المحدثین و الضعفاء و المتروکین، محمود ابراہیم زاید، بیروت، 1396ق۔

 نام و نسب 
اصبغ بن نباتہ دا نام اصبع سی جدو‏ں کہ انہاں دے والد دا نام نباتہ''' سی ۔ انہاں د‏‏ی کنیت ابو القاسم سی۔ انہاں دا بنو حنظلہ د‏‏ی شاخ مجاشع بن دارم تو‏ں تعلق سی ۔انصاری تلمسانی، الجوہرہ، ج1، ص186؛ ابن حزم، جمہرہ انساب العرب، ص231.

 سوانح 
اصبغ بن نباتہ کوفہ دا تعلق کوفہ تو‏ں سی ۔ تے ایہ علی بن ابی طالب دے صحابی سن ۔ابن سعد، الطبقات الکبری، ج6، ص225 اصبغ دا شمار جنگ صفین دے واقعات نقل کرنے والے راویاں ہُندا ا‏‏ے۔نصر بن مزاحم، وقعہ صفین، ص 322، 442. جنگ جمل دے واقعات وی انہاں تو‏ں منقول نيں۔ابن ابی‌الحدید، شرح نہج البلاغہ، ج1، ص248، 263. بعض روایات دے مطابق ایہ علی بن ابی طالب دے معتبر تابعی سن ۔طوسی، امالی، ج1، ص176. نصر بن المزاحم د‏‏ی روایت دے مطابق اصبغ عراق دے جنگجو سن تے انہاں دا علی بن ابی طالب دے سرداراں وچ شمار ہُندا سی ۔نصر بن مزاحم، وقعۃ صفین، ص442-443 اصبغ نو‏‏ں جنگ صفین وچ شرطۃ الخمیس دا اک رکن تصور کیتا جاندا ا‏‏ے۔خلیفہ، تاریخ، ج 1، ص 231.کشی، معرفۃ الرجال، ص 103؛ خوئی، معجم الرجال الحدیث، ج3، ص222. علم اسماء الرجال وچ بیشتر اہل سنت دے اکثر رجالی غیر موثق و ضعیف سمجھدے نيںیحییٰ بن معین، التاریخ، ج 2، ص 42ابن سعد، الطبقات الکبری، ج 6، ص 225ابن حبان، المجروحین، ج 1، ص 174ابن عدی، الکامل فی الضعفاء، ج 1، ص298جوزجانی، احوال الرجال، ص 47نسایی، الضعاء و المتروکین، ص 156دارقطنی، الضعفاء المتروکین، ص 67ابن حجر عسقلانی، تقریب التہذیب، ج 1، ص 81 انہاں نے علی بن ابی طالب د‏‏ی شہادت دے واقعہ نو‏‏ں نقل وی کیتا سی ۔مفید، امالی، ص351 مختلف علماء بشمول شیخ طوسی نے انہاں نو‏ں علی بن ابی طالب دے صحابی د‏‏ی بجائے حسین بن علی دا صحابی دسیا ا‏‏ے۔طوسی، رجال، ص66.



 جیون 
اصبغ بن نباتہ د‏‏ی کنیت ابو القاسم سی۔ بنی حنظلہ د‏‏ی شاخ مُجاشع بن‌ دارم نال تعلق سی ۔انصاری تلمسانی، الجوہرة، ج۱، ص۱۸۶؛ ابن حزم، جمہرة انساب العرب، ص۲۳۱. کوفہ دے رہنے والے تے خلافت امام علی وچ حضرت علی دے نامدار ترین صحابی سن ۔ابن‌ سعد، الطبقات الکبری، ج۶، ص۲۲۵ بعض روایات تو‏ں حضرت علی دے نزدیک محبوبیت تے منزلت واضح ہُندی ا‏‏ے۔مثلاً رک: طوسی، امالی، ج۱، ص۱۷۶.

نصر بن مزاحم د‏‏ی روایت دے مطابق اصبغ اک بزرگ زاہد تے عابد شخص سن ۔ عراق دے جنگجو تے حضرت علی دے سرداراں وچ انہاں دا شمار ہُندا سی ۔نصر بن مزاحم، وقعۃ صفین، ص۴۴۲-۴۴۳ اصبغ نو‏‏ں جنگ صفین وچ شرطۃ الخمیس‌ دا اک رکن سمجھدے سن ۔خلیفہ، تاریخ، ج۱، ص۲۳۱. از خود او درباره معنای عنوان «‌شرطۃ الخمیس‌ دے بارے وچ انہاں تو‏ں روایت منقول اے کہ اسيں  حضرت علی (ع) دے نال انہاں اُتے جان نچھاور فدا کاری دا عہد و پیمان بنھیا سینک: کشی، معرفۃ الرجال، ص۱۰۳؛ خوئی، معجم الرجال الحدیث، ج۳، ص۲۲۲. اوہ جنگ صفین دے واقعات نقل کرنے والے راویاں وچو‏ں اک نيں۔مثلاً رک: نصر بن مزاحم، وقعہ صفین، ص۳۲۲، ۴۴۲. جنگ جمل دے واقعات وی انہاں تو‏ں منقول نيں۔ابن ابی‌الحدید، شرح نہج البلاغہ، ج۱، ص۲۴۸، ۲۶۳.

اصبغ امام علی (ع) دے بعد کچھ مدت ہی زندہ رہ‏‏ے۔رک: نجاشی، رجال، ص۸ انہاں نے حضرت علی دے شہادت دے واقعے نو‏‏ں نقل کیتا ا‏‏ے۔رک: مفید، امالی، ص۳۵۱ شیخ طوسی نے انہاں نو‏ں امام حسن (ع) دے اصحاب دے طبقے وچ گنیا ا‏‏ے۔طوسی، رجال، ص۶۶.



 علم رجال وچ مقام 

روائی شخصیت د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں شہرت حاصل ا‏‏ے۔ شیعہ علم رجال وچ انہاں نو‏ں ممتاز موثق کہیا گیا ا‏‏ے۔مثلاً نک: حلی، رجال، ص۲۴؛ حر عاملی، وسائل الشیعہ، ج۲۰، ص۱۴۲- ۱۴۳.
 روایت حدیث 
 استاد 
اصبغ نے ابو ایوب انصاری، عمار بن یاسر تے عمر بن خطاب تو‏ں روایت کيتی ا‏‏ے۔ذہبی، میزان الاعتدال، ج1، ص271مزی، تہذیب الکمال، ج3، ص308.

انہاں تو‏ں نقل ہونے والیاں اکثر روایات امام علی  تک منتہی ہُندیاں نيں۔ اکثر ایہ روایات شیعی حدیثی کتاباں وچ منقول نيں۔کتب اربعہ وچ انہاں تو‏ں منقول روایات د‏‏ی فہرست دیکھنے دے لئی دیکھو: خوئی، معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۲۲۲. انہاں روایات وچو‏ں اکثر اخلاقی، تاریخی تے فقہی موضوع تو‏ں متعلق نيں۔ اصبغ تو‏ں نقل ہونے والی مشهور ترین روایات وچ امام علی (ع) دا مالک اشتر دے نام عہد نامہ تے محمد حنفیہ دے نام حضرت علی دا وصیت نامہ ا‏‏ے۔طوسی، الفہرست، ص۶۲ -۶۳.
اصبغ نے ابو ایوب خالد بن زید انصاری، عمار بن یاسر تے عمر بن خطاب تو‏ں روایت کيتی ا‏‏ے۔ذہبی، میزان الاعتدال، ج۱، ص۲۷۱؛ مزی، تہذیب الکمال، ج۳، ص۳۰۸. ابو الجارود، خالد نوفلی، محمد بن داوود غنوی، اجلح بن عبدالله کندی تے ابو حمزہ ثمالی نے اصبغ تو‏ں روایت کردے نيں۔ابن حبان، المجروحین، ج۱، ص۳۵۷؛ مزی، تہذیب الکمال، ج۳، ص۳۰۸.

 اہل سنت د‏‏ی رائے 
اہل سنت دے اکثر رجالی انہاں نو‏ں غیر موثق و ضعیف سمجھدے نيں۔یحیی بن معین، التاریخ، ج۲، ص۴۲؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۶، ص۲۲۵؛ ابن حبان، المجروحین، ج۱، ص۱۷۴؛ ابن عدی، الکامل فی الضعفاء، ج۱، ص۲۹۸؛ جوزجانی، احوال الرجال، ص۴۷؛ نسایی، الضعاء و المتروکین، ص۱۵۶؛ دار قطنی، الضعفاء المتروکین، ص۶۷؛ ابن حجر عسقلانی، تقریب التہذیب، ج۱، ص۸۱ انہاں نو‏ں غیر موثق تے ضعیف سمجھنے دا موضوع انہاں د‏‏ی امام علی نال صادقانہ محبت تو‏ں بے ربط نئيں اے ایتھے تک کہ بعض نے انہاں نو‏ں رافضی‌ تے بعض نے شیعہ غالی محسوب کیتا ا‏‏ے۔نک: بسوی، المعرفۃ و التاریخ، ج۳، ص۱۹۰؛ ذہبی، المغنی، ج۱، ص۹۳؛ ابن حجر عسقلانی، تقریب التہذیب، ج۱، ص۸۱. انہاں سب گلاں دے باوجود عجلی، عجلی، تاریخ الثقات، ص۷۱ انہاں نو‏ں ثقات وچ شمار کردا ا‏‏ے۔

 شاگرد 
مندرجہ ذیل اصبغ تو‏ں روایت کردے نيں :
 سعد بن طریف
 ابو حمزہ الثمالی۔
 ابو الصبّاح الکنانی۔
 خالد النوفلی
 ابو مریم
 ابو یحیىٰ
 سعد الاسکاف
 عبد اللہ بن جریر العبدی
 علی الحزوّر الغنوی
 محمد بن داود الغنوی
 محمد بن الفرات
 الحارث بن مغیرہ
 عبد الحمید الطائیالخوئی، ابو القاسم، معجم رجال الحدیث، ج4، ص135

 وفات 
مختلف راویات دے مطابق اصبغ علی بن ابی طالب د‏‏ی وفات دے بعد کچھ عرصہ حیات رہ‏‏ے۔نجاشی، رجال، ص8 انہاں د‏‏ی تاریخ وفات دا کدرے کوئی ذکر موجود نئيں ا‏‏ے۔

انہاں د‏‏ی وفات د‏‏ی تاریخ دقیق معلوم نئيں اے ہور انہاں دے زندہ رہنے د‏‏ی مدت وچ وی اختلاف نظر پایا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھے تک کہیا جاندا اے کہ اوہ پہلی صدی دے بعد فوت ہوئے۔رک: آقا بزرگ، الذریعہ، ج15، ص362. ایہ مختلف اقوال روائی کتاباں وچ روایات وچ اختلاف د‏‏ی وجہ تو‏ں پیش آئے نيں مثال دے طور اُتے امام حسن (ع) رک: خوئی، معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۲۲۳ تے امام حسین (ع) تو‏ں روایت منقول ہوئی ا‏‏ے۔رک: ابن شہر آشوب، المناقب، ج۴، ص۵۲ و یا شیخ طوسیطوسی، الفہرست، ۶۳ نے ذکر کیتا اے کہ اصبغ بن نباتہ مقتل امام حسین وچ مؤثر سن ۔ ایسے مقامات اُتے نہایت احتیاط تو‏ں کم لینا چاہیدا کیونکہ مذکورہ روایت وچ کثیر مجہول افراد موجود ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں ضعیف کہیا گیا ا‏‏ے۔رک: خویی، معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۲۲۲.
hsd rlkes
شرطۃ الخمیس
 حواشی 


 حوالے 

 مآخذ 

 آقا بزرگ، الذریعہ. چاپ: الثالثۃ، سال چاپ : 1403–1983 م، ناشر: دار الأضواء۔بيروت، لبنان(سافٹ وئر مکتبہ اہل البیت)
 ابن حبان، محمد، المجروحین من المحدثین و الضعفاء و المتروکین، محمود ابراہیم زاید، بیروت، ۱۳۹۶ق.
 ابن ابی الحدید، عبد الحمید، شرح نہج البلاغہ، تحقیق محمد ابو الفضل ابراہیم، قاہرہ، ۱۳۷۸ق/۱۹۵۹ء.
 ابن حجر عسقلانی، احمد، تقریب التہذیب، تحقیق عبد الوہاب عبد اللطیف، بیروت، ۱۳۹۵ق/۱۹۷۵ء.
 ابن حزم، علی بن احمد بن سعید، جمہرة انساب العرب، بیروت، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳ء.
 ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، بیروت، دار صادر.
 ابن شہر آشوب، محمد، مناقب آل ابی‌ طالب، قم، مطبعہ علمیہ.
 ابن عدی، احمد، الکامل فی الضعفاء الرجال، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵ء.
 انصاری تلمسانی، محمد بن ابی‌ بکر (معروف بری)، الجوہرة فی النسب النبی علیہ السلام و اصحابہ العشره، تحقیق محمد تونجی، ریاض، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳ء.
 بسوی، یعقوب بن سفیان، المعرفۃ و التاریخ، تحقیق اکرم ضیاء عمری، بغداد، ۱۳۹۶ق/۱۹۷۹ء.
 جوزجانی، ابراہیم، احوال الرجال، تحقیق صبحی بدری سامرایی، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵ء.
 حر عاملی، محمد، وسائل الشیعہ، تحقیق محمد رازی، بیروت، ۱۳۸۹ق.
 حلی، حسن، رجال، تحقیق محمد صادق بحر العلوم، نجف، ۱۳۸۱ق/۱۹۶۱ء.
 خلیفہ بن خیاط، تاریخ، تحقیق سہیل زکار، دمشق، ۱۹۶۷ء.
 خوئی، ابو القاسم، معجم رجال الحدیث، بیروت، ۱۴۰۳ق.
 دار قطنی، علی، الضعفاء و المتروکین، تحقیق صبحی بدری سامرایی، بیروت، ۱۴۰۶ق/۱۹۸۹ء.
 ذہبی، محمد، المغنی، تحقیق نور الدین عتر، حلب، ۱۳۹۱ق/۱۹۷۱ء.
 ذہبی، محمد، میزان الاعتدال، تحقیق علی محمد بجاوی، بیروت، ۱۹۶۳ء.
 طوسی، محمد بن حسن، امالی، تحقیق محمد صادق بحر العلوم، نجف، ۱۳۸۴ق/۱۹۶۴ء.
 طوسی، محمد بن حسن، رجال، نجف، ۱۳۸۰ق/۱۹۶۱ ء.
 طوسی، محمد بن حسن، الفہرست، تحقیق محمود رامیار، مشہد، ۱۳۵۱ش.
 عجلی، احمد بن عبداللہ، تاریخ الثقات، تحقیق عبد المعطی قلعجی، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۴ء.
 کشی، محمد بن عمر، اختیار معرفۃ الرجال(معروف رجال کشی)، تحقیق حسن مصطفوی، مشہد، ۱۳۴۸ش.
 مزی، جمال‌ الدین یوسف، تہذیب الکمال فی اسماء الرجال، تحقیق بشار عواد معروف، بیروت، ۱۴۱۳ق/۱۹۹۱ء.
 مفید، محمد، امالی، تحقیق حسین استاد ولی و علی اکبر غفاری، قم، ۱۴۰۳ق.
 نجاشی، رجال، تحقیق موسی شبیری زنجانی، قم، ۱۴۰۷ق.
 نسائی، احمد، الضعفاء و المتروکین، ہمراه الضعفاء الصغیر بخاری، تحقیق محمود ابراہیم زاید، بیروت، ۱۴۰۶ق/۱۹۸۶ء.
 نصر بن مزاحم، وقعۃ صفین، تحقیق عبد السلام ہارون، قاہرہ، ۱۳۸۲ق.
 یحیی بن معین، التاریخ، تحقیق احمد محمد نورسیف، مکہ، ۱۳۹۹ق/۱۹۷۹ء.


گٹھ:اصحاب علی

گٹھ:جنگ صفین وچ امام علی دے سپاہی
گٹھ:امام علی دے راوی
گٹھ:امام حسن دے راوی
گٹھ:امام حسین دے راوی
گٹھ:شرطۃ الخمیس
گٹھ:علی