احمد بن ابی نصر بزنطی

ابو جعفر احمد بن محمد بن ابی نصر بزنطی (۱۵۲۔ ۲۲۱ ق) کوفہ دے متقدم شیعہ علما تو‏ں نيں۔ انہاں دا شمار امام موسی کاظم علیہ السلام، امام علی رضا علیہ السلام تے امام محمد تقی علیہ السلام دے اصحاب وچ ہُندا اے تے اوہ اصحاب اجماع وچو‏ں وی نيں۔

 سوانح حیات 

احمد بن محمد بن عمرو بن زید دوسری صدی ہجری دے بزرگان شیعہ وچو‏ں نيں۔ آپ دے دوسرے جد ابو نصر د‏‏ی کنیت زید سی۔ منابع روایی وچ اختصار د‏‏ی وجہ تو‏ں غالبا انہاں دے جد اول دا نام حذف ک‏‏‏‏ر دتا جاندا اے تے دوسرے جد زید دے نام دے بجای انہاں د‏‏ی کنیت ابو نصر ذکر کيتی جاندی ا‏‏ے۔ یعنی غالبا انہاں نو‏ں احمد بن محمد بن ابی نصر بزنطی دے نام تو‏ں یاد کیتا جاندا اے تے کدی ابن ابی نصر تو‏ں وی تعبیر کیتا جاندا ا‏‏ے۔مامقانی ، ج۱، ص۷۷.

انہاں دا لقب بزنطی ا‏‏ے۔ بزنط اک طرح دا لباس ہُندا سی تے ظاہرا انہاں دا پیشہ اس لباس دی خرید و فروخت سی اسی سبب اوہ بزنطی معروف ہو گئے سن ۔أعيان ‏الشيعة، ج۳، ص: ۱۴۰. بعض حضرات دا کہنا اے کہ بزنطی بیزانسی دا معرب ا‏‏ے۔الذريعة إلى‏ تصانيف ‏الشيعة، ج۲۴، ص:۳۲۲. انہاں د‏‏ی کنیت ابو جعفر تے اک احتمال دے مطابق ابو علی ا‏‏ے۔رجوع کرن: ابن شهرآشوب، ص ۱۰؛ مامقانی ، ج ۱، ص ۷۷.

بزنظی خاندان کوفہ وچ رہائش پزیر سی تے انہاں دا شمار اوتھ‏ے دے غیر عرباں وچ ہُندا سی ۔ اس گل اُتے اتفاق نظر اے کہ اوہ عرب قبیلہ کندہ د‏‏ی اک بزرگ شاخ قبیلہ سکون دے اسيں پیمان سن ۔نجاشی، ص ۷۵؛ طوسی، ۱۳۵۱ش، ص ۳۶، حوالہ؛ کشّی، ش ۱۱۰۲؛ تستری، ج ۱، ص ۵۶۳ـ۵۶۶؛ شیخ طوسی، ص ۳۶. البتہ اس سلسلہ وچ کہ انہاں دا اصل خاندان کتھے تو‏ں اے، اختلاف نظر پایا جاندا ا‏‏ے۔ بعض دا کہنا اے کہ اس خاندان د‏‏ی اصل ایرانی سیعزيز الله عطاردى، راويان امام رضا عليه السلام در مسند الرضا، كنگره جهانى امام رضا عليه السلام، ۱۳۶۷، چ ۱، ص ۷۶. تے بعض کہندے نيں کہ اس خاندان د‏‏ی اصل بیزانسی سی۔الذريعة إلى‏ تصانيف ‏الشيعة، ج۲۴، ص:۳۲۲.

بزنطی نے سن ۲۲۱ ہجری قمری وچ وفات پائی۔رجال العلامة - خلاصة الأقوال، ص: ۱۳

 مقام حدیثی و علمی 
بزنطی دا شمار راویان حدیث دے چھیويں طبقہ وچ ہُندا اے بروجردی، ترتیب اسانید الکافی، مقدمه کتاب، مقدمه ثانیه. تے انہاں دا نام تقریبا ۷۹۰ احادیث دے سلسلہ سند وچ ذکر ہويا ا‏‏ے۔معجم رجال الحديث و تفصيل طبقات الرجال، ج‌۳، ص: ۲۲

بزنطی امام کاظم (ع)، امام رضا (ع) تے امام جواد (ع) دے اصحاب وچو‏ں نيں۔معجم رجال الحديث و تفصيل طبقات الرجال، ج‌۳، ص: ۱۸. انہاں نے ائمہ (ع) دے علاوہ عبد اللہ بن سنان، حماد بن عثمان، جمیل بن دراج، ابان بن عثمان تے عاصم بن حمید جداں افراد تو‏ں روایت نقل کيتی ا‏‏ے۔معجم رجال الحديث و تفصيل طبقات الرجال، ج‌۳، ص: ۲۱.

بزنطی اصحاب اجماع وچو‏ں نيں تے ابراہیم بن ہاشم قمی، حسین بن سعید اہوازی، احمد بن محمد برقی، حسن بن محبوب تے علی بن مہزیار اہوازی تے محمد بن عیسی بن عبید یقطینی جداں حضرات نے انہاں د‏‏ی حدیث نقل کيتی ا‏‏ے۔نجاشی‌، ص۹۰؛ ہور رجوع کرن: اردبیلی‌، ص۹ -۱؛ خویی‌، ص۳۶- ۳۸.

شیعہ علمای رجال نے ثقہ و جلیل القدررجال الشيخ الطوسي - الأبواب، ص: ۳۳۲. تے امام رضا (ع) دے نزدیک بلند مرتبہالفهرست (للشيخ الطوسي)، ص: ۱۹. جداں الفاظ دے ذریعہ انہاں د‏‏ی توثیق د‏‏ی اے تے چونکہ اوہ سیرہ نبوی (ص) دے بارے وچ نقل ہونے والی احادیث دے سلسلہ سند وچ وی موجود نيں اس لئی اہل سنت دے علمای رجال نے انہاں دا نام اپنی تالیفات وچ ذکر کیتا اے البتہ اوہ اہل سنت دے نزدیک قابل اعتبار نئيں نيں۔رجوع کرن: عقیلی‌، /۸؛ ذهبی‌، /۳۵؛ ابن‌حجر، /۶۱.

علماء رجال نے بزنطی د‏‏ی تن کتاباں، الجامع (مختلف معارف دینی، خاص طور اُتے فقہ دے سلسلہ وچ اس وچ احادیث دا وسیع ذخیرہ شامل ا‏‏ے۔) اک ایسا وسیع مجموعہ اے جس وچ دینی علوم و معارف خاص طور اُتے فقہ دے سلسلہ وچ مختلف احادیث شامل کيت‏یاں گئیاں نيں،رجوع کرن: ابن ‌ندیم‌، ۷۶؛ شیخ ‌طوسی‌، رجال‌، ۶۶، الفهرست‌، ۳؛ نجاشی‌، ۵ المسائلابن ‌ندیم‌، ۷۶؛ ابوغالب‌، ۳ تے النوادرشیخ‌ طوسی‌، الفهرست‌، ص ۳ دا ذکر کیتا ا‏‏ے۔

 نظریات 
بزنطی امام موسی کاظم علیہ السلام د‏‏ی شہادت دے بعد ابتدا وچ توقف دے قائل ہو گئے سن ۔ البتہ بعد وچ امام علی رضا علیہ السلام تو‏ں خط و کتابت دے بعد انہاں د‏‏ی امامت دے قائل ہو گئے سن ۔رجوع کرن: حمیری‌، ص ۵۲؛ ابن ‌بابویه‌، عیون‌، ص۱۳؛ شیخ‌ طوسی‌، الغیبه، ص ۱-۲.

بزنطی دا شمار اصحاب دے اس زمرہ وچ ہُندا اے جو حتی امام دے حضور دے زمانہ وچ وی اجتہاد دا عقیدہ رکھدے سن ۔رجوع کرن: پاکتچی‌، ۵

اوہ تعارض بین روایات دے مسئلہ وچ ، اس دے حل دے سلسلہ وچ عنصر تقیہ اُتے توجہ دیندے سن ۔حمیری‌، ۵۲

انہاں نے علم امام دے سلسلہ وچ متعدد روایات نقل کيتیاں نيں کہ جو انہاں دے اس موضوع دے بارے وچ حساسیت د‏‏ی نشاندہی کردا ا‏‏ے۔ اس روایت (کسی انسان دا ایمان اس وقت تک کامل نئيں ہُندا اے جدو‏ں تک کہ اوہ اس گل دی معرفت حاصل ک‏‏‏‏ر لے کہ جو پہلے ائمہ دے لئی اے اوہی بعد دے ائمہ دے لئی وی اے تے اوہ تمام حضرات حجت و طاعت و حلال و حرام وچ برابر نيں۔) نو‏‏ں انہاں نے بلا واسطہ امام علی رضا علیہ السلام تو‏ں نقل کیتا ا‏‏ے۔حمیری‌، ۵۳؛ الاختصاص‌، ۲؛ قیاس کریں‌: ایہی مضمون‌ صفوان‌ بن ‌یحیی سے‌، کلینی‌، /۷۵.

 حوالے 

 منابع 

 آبی‌، حسن‌، کشف ‌الرموز، قم‌، ۴۰۸ق‌.
 ابن ‌ادریس‌، محمد، السرائر، تهران‌، ۲۷۰ق‌.
 ابن‌ بابویه‌، محمد، عیون ‌اخبار الرضا ع‌، نجف‌، ۱۳۹۰ق‌/۱۹۷۰م‌.
 ابن‌ بابویه، “مشیخه الفقیه‌” ، همراه ‌ج من ‌لا یحضره ‌الفقیه‌، به‌ کوشش ‌حسن‌ موسوی ‌خرسان‌، نجف‌، ۱۳۷۶ق‌/۱۹۵۷م‌.
 ابن شهرآشوب، معالم العلماء ، نجف ۱۳۸۰/۱۹۶۱.
 ابن‌ حجر عسقلانی‌، احمد، لسان ‌المیزان‌، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۲۹-۱۳۳۱ق‌.
 ابن ‌طاووس‌، علی‌، محاسبه النفس‌، تهران‌، ۱۳۱۸ق‌.
 ابن ‌ندیم‌، الفهرست‌.
 ابوغالب ‌زراری‌، احمد، رساله فی ‌آل ‌اعین‌، به ‌کوشش ‌محمد علی‌ ابطحی‌، اصفهان‌، ۱۳۹۹ق‌.
 الاختصاص‌، منسوب ‌به‌ شیخ‌ مفید، به ‌کوشش‌علی ‌اکبر غفاری‌، قم‌، منشورات‌جماعه المدرسین‌.
 اردبیلی‌، محمد، جامع‌ الرواه، بیروت‌، ۱۴۰۳ق‌/۱۹۸۳م‌.
 برقی‌، احمد، “رجال‌” ، همراه ‌رجال ‌ابن‌ داوود، به‌ کوشش‌ جلال‌الدین ‌محدث ‌ارموی‌، تهران‌، ۱۳۴۲ش‌.
 پاکتچی‌، احمد، “گرایشهای ‌فقه ‌امامیه ‌در سده دوم‌ و سوم ‌هجری‌” ، نامه فرهنگستان‌ علوم‌، ۱۳۷۵ش‌، شم.
 تستری‌، محمد تقی‌، قاموس‌الرجال‌، قم‌، ۱۴۱۰ق‌.
 حمیری‌، عبدالله‌، قرب ‌الاسناد، تهران‌، مکتبه نینوی‌الحدیثه‌.
 خویی‌، ابو القاسم‌، معجم ‌الرجال‌، نجف‌، ۱۳۹۸ق‌/۱۹۷۸م‌.
 ذهبی‌، محمد، میزان ‌الاعتدال‌، به‌ کوشش‌ علی‌ محمد بجاوی‌، قاهره‌، ۱۳۸۲ق‌/۱۹۶۳م‌.
 راوندی‌، سعید، الخرائج ‌و الجرائح‌، قم‌، ۱۴۰۹ق‌.
 شهید اول‌، محمد، غایه المراد، به ‌کوشش ‌رضا مختاری‌، قم‌، ۱۴۱۴ق‌.
 شیخ ‌طوسی‌، محمد، رجال‌، به‌ کوشش ‌محمد صادق ‌آل‌ بحرالعلوم‌، نجف‌، ۱۳۸۱ق‌/۱۹۶۱م‌.
 اوہی، الغیبه، به‌ کوشش ‌عباد الله‌ طهرانی ‌و علی ‌احمد ناصح‌، قم‌، ۱۴۱۱ق‌.
 اوہی، الفهرست‌، به‌ کوشش ‌محمد صادق ‌آل ‌بحر العلوم‌، نجف‌، ۱۳۸۰ق‌.
 صفار، محمد، بصائر الدرجات‌، تهران‌، ۱۴۰۴ق‌.
 عقیلی‌، محمد، کتاب ‌الضعفاء الکبیر، به‌ کوشش عبد المعطی ‌امین‌ قلعجی‌، بیروت‌، ۱۴۰۴ق‌/۱۹۸۴م‌.
 علامه حلی‌، حسن‌، مختلف ‌الشیعه، تهران‌، ۱۳۲۴ق‌.
 کشی‌، محمد، معرفه الرجال‌، اختیار شیخ‌ طوسی‌، به‌ کوشش ‌حسن ‌مصطفوی‌، مشهد، ۱۳۴۸ش‌.
 کلینی‌، محمد، الکافی‌، به‌ کوشش‌علی ‌اکبر غفاری‌، تهران‌، ۱۳۷۷ق‌.
 عبد الله مامقانی ، تنقیح المقال فی علم الرجال ، چاپ سنگی نجف ۱۳۴۹ـ۱۳۵۲.
 محقق ‌حلی‌، جعفر، المعتبر، چ ‌سنگی‌، ۱۳۱۸ق‌.
 نجاشی‌، احمد، رجال‌، به‌ کوشش‌ موسی ‌شبیری ‌زنجانی‌، قم‌، ۱۴۰۷ق‌.



گٹھ:اصحاب امام موسی کاظم
گٹھ:اصحاب امام علی رضا
گٹھ:اصحاب امام محمد تقی
گٹھ:اصحاب اجماع