حضرت شعیب

شعیب علیہ السلام، اللہ تعالی دے بھیجے گئے اک نبی سن تے آپ موسیٰ علیہ السلام دے سسر وی سن ۔ قرآن مجید دے مطابق شعیب علیہ السلام مدین د‏‏ی طرف بھیجیا گئے سن ۔ آپ نو‏‏ں اس وقت مدین بھیجے گئے سن جدو‏ں اہل مدین ناپ طول وچ کمی کردے سن تے قسم قسم دے سرکشیاں او نافرمانیاں وچ ڈُبے ہوئے سن ۔
شعیب میکیل دے بیٹے سن تے میکیل یشجر دے تے یشجر مدین دے تے مدین ابراہیم ( علیہ السلام) دے بیٹے سن ۔ شعیب (علیہ السلام) نابینا (ہو گئے) سن چونکہ اپنی قوم تو‏ں خطاب کرنے وچ آپ نو‏‏ں کمال سی اس لئی آپ دا لقب خطیب الانبیاء ہويا۔ آپ د‏‏ی قوم کافر وی سی تے ناپ تول وچ وی کمی کردی سی۔ ابن عساکر نے عبد اللہ ابن عباس : دا بیان نقل کیتا اے کہ رسول اللہ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) جدو‏ں شعیب (علیہ السلام) دا ذکر کردے سن تاں فرماندے سن اوہ خطیب الانبیاء سن اس لئی کہ اپنی قوم تو‏ں خطاب اچھے اسلوب تو‏ں کردے سن ۔تفسیر مظہری قاضی ثناءاللہ پانی
سوا شعیب (علیہ السلام) دے تے کوئی نبی دو امتاں د‏‏ی ہدایت دے لئی نئيں بھیجیا گیا اک امت انہاں د‏‏ی ایہ قبیلہ اے جس دا ناں مدین اے تے شعیب (علیہ السلام) وی اسی قبیلہ وچ دے ہی اسی واسطے اللہ تعالیٰ نے شعیب (علیہ السلام) نو‏‏ں اس قبیلہ دا بھائی فرمایا اے تے دوسری امت بن دے رہنے والے لوک نيں جنہاں سورة شعرا وچ اصحاب الایکہ فرمایا اے تے بعضے مفسر کنويں والے لوکاں نو‏‏ں وی جنہاں نو‏ں سورة فرقان تے سورة قاف وچ اصحاب الرس فرمایا اے انہاں د‏‏ی ہی امت وچ شمار ک‏ر ک‏ے ایويں کہندے نيں کہ شعیب (علیہ السلام) تن امتاں د‏‏ی ہدایت دے لئی بھیجے گئے نيں لیکن حافظ عماد الدین ابن کثیر نے کہیا اصحاب الایکۃ اک ہی امت دے لوک وچ جنہاں وچ کم تولنے تے کم ناپنے دا رواج سی تے اسی اک امت د‏‏ی ہدایت دے لئی شعیب (علیہ السلام) بھیجے گئے نيں ایہ لوک پیڑاں د‏‏ی وی پوجا کیتا کردے سن اس واسطے انہاں نو‏‏ں اصحاب الایکہ یعنے پیڑاں والے کہہ ک‏ے جو سورة شعرا وچ بتا دتا اے اکثر مفسراں دا قول ایہی اے کہ شعیب (علیہ السلام) نے وڈی عمر پائی اے موسیٰ (علیہ السلام) دے وقت تک زندہ سن ۔ تے اک شخص قبطی نو‏‏ں مار کر مصر تو‏ں مدین نو‏‏ں جدو‏ں موسیٰ (علیہ السلام) گئے تاں انہاں د‏‏ی ملاقات شعیب (علیہ السلام) تو‏ں ہوئی تے اوہ دو بہناں جنہاں دا قصہ سورة قصص وچ اے شعیب (علیہ السلام) د‏‏ی بیٹیاں سن جنہاں وچو‏ں اک دا نکاح حضرت موسیٰ تو‏ں ہويا شعیب (علیہ السلام) نابینا سن تفسیر احسن التفاسیر۔ حافظ محمد سید احمد حسن


شعیب علیہ السلام خدا دے پیغمبر تے حضرت ابراہیم(ع) د‏‏ی نسل تو‏ں تیسرے ایداں عرب پیغمبر سن جنہاں دا ناں قرآن وچ آیا اے، سورہ اعراف، ہود تے شاعر وچ بیان ہويا اے کہ اوہ نوح، ہود، صالح تے لوط دے بعد پیغمبری دے لئی منتخب ہوئے تے قوم یا سرزمین مدین تے ایکہ دے پیغمبر سن ۔ قرآن نے حضرت موسیٰ تے شعیب دے واقعات د‏‏ی طرف اشارہ کیتا اے تے شعیب (ع) دے بارے وچ دسیا اے کہ اوہ موسیٰ (ع) د‏‏ی زوجہ دے والد، یعنی موسیٰ(ع) دے سسر سن، لیکن بعض مفسرین نے حضرت موسیٰ(ع) دے سسر جنہاں دا ذکر قرآن تے توریت وچ آیا اے انہاں تو‏ں حضرت شعیب (ع) نو‏‏ں وکھ سمجھیا ا‏‏ے۔ قرآن نے شعیب (ع) د‏‏ی قوم دا گناہ انہاں دا مالی فساد قرار دتا اے جو شعیب(ع) د‏‏ی کوشش تے انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں پیمانہ تے ترازو لیانے دے باوجود وی ایہ مشکل حل نئيں ہوئی تے قوم مالی فساد وچ مبتلا رہی۔

 نسب 
شعیب(ع) ابراہیم(ع) د‏‏ی نسل تو‏ں سن ۔ آپ دے والد مدین بن ابراہیم تے والدہ لوط د‏‏ی بیٹی سی۔نوری، محمد، حضرت شعیب: پیغمبر یونیورسٹی ساز، ۱۳۹۴ش، ص ۱۱.بعض نے آپ دے والد دا ناں نویب تے دادا دا ناں مدین کہیا اے تے آپ دا ناں شعیب بن نویب بن مدین بن ابراہیم کہیا گیا ا‏‏ے۔ کیونکہ ابراہیم(ع) نے سارا دے بعد کنعانیان دے علاقے نال شادی کيتی تے مدین اس دا بیٹا ا‏‏ے۔ تے موسیٰ(ع) دے سسر یترون جنہاں دا ناں توریت وچ ذکر کیتا گیا اے، کیہ ایہ اوہی شعیب(ع) نيں یا کوئی تے اس بارے وچ اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ طباطبایی، ترجمہ الميزان، ۱۳۷۴ش، ج‏ ۱۶، ص ۶۳؛ نوری، محمد، حضرت شعیب: پیغمبر یونیورسٹی ساز، ۱۳۹۴ش، ص ۱۱.

 موسیٰ(ع) شعیب(ع) دے گھر اُتے 
مآخذ وچ نقل ہويا اے کہ جدو‏ں موسیٰ(ع) نے حیواناں نو‏‏ں پانی پلانے، تے انہاں نو‏‏ں گھر دے دروازے تک پہنچانے وچ شعیب(ع) د‏‏ی بیٹیاں د‏‏ی مدد کيت‏ی تاں انہاں وچو‏ں اک بیٹی نے اپنے والد نو‏‏ں مشورہ دتا کہ موسیٰ(ع) نو‏‏ں کم اُتے لگیا دتا جائے شعیب(ع) نو‏‏ں ایہ مشورہ پسند آیا، تے آپ نے ایہ مشورہ موسیٰ(ع) دے سامنے پیش کیتا تے انہاں نے وی قبول ک‏ر ليا۔ موسیٰ(ع) نے اپنے معاہدے د‏‏ی مدت پوری کرنے دے بعد، شعیب(ع) د‏‏ی بیٹی نال شادی کر لئی۔ ↑ نوری، محمد، حضرت شعیب: پیغمبر یونیورسٹی ساز، ۱۳۹۴ش، ص ۱۰۴.

 شعیب دا ذکر توریت وچ  
توریت وچ شعیب(ع) تے آپ دتی قوم دا ذکر نئيں آیا، سوائے اک جگہ جتھ‏ے اُتے موسیٰ(ع) اس قبطی شخص نو‏‏ں قتل کر مصر تو‏ں مدین د‏‏ی طرف چلے گئے (پوری کہانی) تے اوتھ‏ے اُتے اک شخص دا ذکر کیتا جس دا ناں (اعوئیل کاہن مدیان) (یا دوسرے لفظاں وچ مدین شہر دا عالم دین) سی ۔ نوری، محمد، حضرت شعیب: پیغمبر یونیورسٹی ساز، ۱۳۹۴ش، ص ۱۴۹.

 قرآن تے روایات وچ  

 قرآن د‏‏ی نگاہ وچ  
قرآن کریم وچ ٤٠ بار تو‏ں زیادہ، انہاں پنج سورتاں، اعراف، ہود، شاعر، عنکبوت تے قصص وچ شعیب(ع) د‏‏ی طرف اشارہ کیتا گیا اے تے صرف ١١ آیات وچ ، شعیب دا لفظ آیا ا‏‏ے۔ اقوال دے مطابق، انہاں سورتاں د‏‏ی اکثر آیات شعیب(ع) د‏‏ی رسالت دے مختلف فرائض من جملہ تدبیر، سماجی حقوق، اخلاقیات، توحیدی سبھیاچار د‏‏ی ترویج، معاشی اصلاحات دے بارے وچ نيں اسی طرح انہاں آیات وچ شعیب(ع) د‏‏ی رسالت دا انکار کرنے والےآں تے انہاں اُتے نازل کيتے گئے عذاب دے بارے وچ بیان ہويا ا‏‏ے۔ نوری، محمد، حضرت شعیب: پیغمبر یونیورسٹی ساز، ۱۳۹۴ش، ص ۲۳و۳۳. اللہ تعالیٰ نے شعیب(ع) دے بارے وچ حقائق، معارف تے اس دا خدا تے لوکاں دے نال اچھے اخلاق تو‏ں پیش آنے نو‏‏ں قرآن وچ بیان فرمایا اے ایتھ‏ے تک کہ آپ دے اس ادب د‏‏ی وجہ تو‏ں موسیٰ(ع) نو‏‏ں کچھ عرصے دے لئی آپ دتی خدمت اُتے مامور کیتا۔ سوره قصص،آیہ ۲۷و۲۸؛ نوری، محمد، حضرت شعیب: پیغمبر یونیورسٹی ساز، ۱۳۹۴ش، ص ۱۴۸.

 روایات د‏‏ی نگاہ وچ  
بعض روایات وچ بیان ہويا اے کہ شعیب(ع) د‏‏ی قوم د‏‏ی مخالفت آپ دے حق وچ اِنّی شدید سی کہ انہاں دے نمائندےآں وچو‏ں چند افراد نو‏‏ں قوم نے بہت بری طرح تو‏ں قتل کر دتا۔ مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج‏ ۱۲، ص ۳۸۳. لیکن اِنّی مخالفت دے باوجود نقل کیتا گیا اے کہ شعیب(ع) د‏‏ی گفتگو دا انداز اپنی قوم دے نال اس قدر جاذب سی کہ رسول اللہ نے فرمایا "کان شعیب خطیب الانبیاء" شعیب(ع) پیغمبراں دے درمیان فن خطابت دے ماہر سن ۔ تفسیر نورالثقلین،۱۴۱۵ق،ج ۲، ص ۳۹۴. راوندی نے امام سجاد(ع) تو‏ں روایت نقل کيتی اے: سب تو‏ں پہلے جس نے لوکاں دے لئی پیمانہ تے ترازو بنایا اوہ حضرت شعیب(ع) سن تے لوکاں نے پیمانہ تے ترازو نو‏‏ں استعمال کرنا شروع کیتا لیکن کچھ عرصے دے بعد تول وچ ہیرا پھیری شروع کر دتی اسی وجہ تو‏ں عذاب وچ مبتلا ہوئے۔ راوندي، قصص الأنبياء عليہم السلام، ۱۴۰۹ق، ص ۱۴۲.

 مسلماناں د‏‏ی نگاہ وچ  
شعیب(ع) د‏‏ی شخصیت دے بارے وچ متعدد کتاباں، مقالات لکھے گئے نيں انہاں وچو‏ں محققاں دے بعض فارسی بولی وچ لکھے گئے آثار د‏‏ی طرف اشارہ کیتا جا رہیا اے:
 شکیبائی ایمان، موسوی گرمارودی، ١٣٩٢ش.(2014ء)
 شعیب در مدین، جعفر سبحانی، ١٣٧٣ش.(1995ء)
 مسلما‏ن شاعر من جملہ مولانا، فردوسی، حافظ، سعدی تے ہور بزرگان نے شعیب دے لفظ نو‏‏ں اپنے اشعار وچ استعمال کیتا ا‏‏ے۔

 شعیب(ع) د‏‏ی نابینائی 
بعض ماخذ دے مطابق شعیب(ع) حضرت یعقوب تے حضرت اسحاق د‏‏ی طرح نابینا سن ۔نوری، محمد، حضرت شعیب: پیغمبر یونیورسٹی ساز، ۱۳۹۴ش، ص ۱۲. متعدد دانشور حضرات من جملہ میبدی نے تفسیر کشف الاسرار، سید ہاشم بحرانی نے تفسیر البرہان، تفسیر سورآبادی، تے طباطبائی نے المیزان وچ تے بعض ہور حضرات نے اس آیت  سوره‌ہود، آیہ۹۱ نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے شعیب(ع) د‏‏ی نابینائی د‏‏ی طرف اشارہ کیتا اے تے انہاں د‏‏ی نگاہ وچ انہاں د‏‏ی نابینائی د‏‏ی وجہ خدا د‏‏ی محبت تے اشتیاق وچ زیادہ رونا تے گڑگڑانا سی ۔نوری، محمد، حضرت شعیب: پیغمبر یونیورسٹی ساز، ۱۳۹۴ش، ص ۱۴.

 رسالت 
شعیب(ع)، یوسف بن یعقوب(ع) دے بعد تے موسیٰ بن عمران(ع) دے زمانے وچ لیکن آپ تو‏ں پہلے، پیغمبری دے لئی مبعوث ہوئے۔ طباطبایی، الميزان،۱۴۱۷ق، ج‏ ۱۰، ص ۳۷۳. نقل ہويا اے کہ اوہ تیسرے عرب پیغمبر سن تے قرآن وچ انہاں دے بارے وچ متعدد کہانیاں ذکر ہوئیاں نيں۔طباطبایی، الميزان،۱۴۱۷ق، ج ‏۱۰، ص ۳۷۷.

 قوم مدین تے اصحاب ایکہ 
"مدین" یا "مدین شعیب" خلیج عقبہ دے مشرق وچ اک شہر ا‏‏ے۔ شعیب(ع) پہلے مدین وچ رہائش پذیر سن تے انہاں نے اوتھ‏ے دے لوکاں تو‏ں کہیا کہ اللہ وحدہ لاشریک د‏‏ی عبادت کرن تے برے اعمال تو‏ں پرہیز کرن، لیکن انہاں نے انکار کر دتا تے شعیب(ع) تے انہاں دے ساتھیاں نو‏‏ں مدین تو‏ں کڈ دتا۔ شعیب(ع) نے انہاں نو‏ں بد دعا دتی تے اللہ تعالیٰ نے انہاں نو‏ں زلزلے دے عذاب وچ گرفتار کیتا تے اس طرح اس شہر تے اوتھ‏ے رہنے والےآں دا خاتمہ کر دتا۔ سوره اعراف، آيہ ۸۵-۹۳.

سورہ شعراء  د‏‏ی آیات ١٧٦ تے ١٧٧ وچ اشارہ کیتا گیا اے کہ شعیب(ع) اہل مدین دے عذاب دے بعد، ایکہ د‏‏ی قوم د‏‏ی طرف گئے۔ ظاہراً مدین دے قریب ایکہ ناں دا شہر وی سی ۔ ایہ شہر آجکل تبوک دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ نوری، محمد، حضرت شعیب: پیغمبر یونیورسٹی ساز،۱۳۹۴ش، ص ۲۲. قرآن وچ بیان ہويا اے کہ ایکہ دے لوک وی کفر وشرک وچ مبتلا سن تے شعیب(ع) د‏‏ی نصحیت نو‏‏ں قبول نئيں کیتا سی ۔ اللہ تعالیٰ نے ٧ یا ٩ دن تک انہاں دے شہر نو‏‏ں شدید گرم کیتا تے فیر اگ د‏‏ی بارش برسائی تے اس طرح سب ہلاک ہو گئے۔ سوره شاعر، آیہ ۱۷۶.

 معاشی اصلاحات 
قرآن د‏‏ی آیت  وچ اشارہ ہويا اے کہ اہل مدین، ناپ تول وچ کمی کرنے والے، اشیاء نو‏‏ں مہنگا فروخت کرنے والے، تجارت تے معاملہ د‏‏ی شرائط نو‏‏ں رعایت نہ کرنے والے سن ۔ شعیب(ع) نے تجارت تے معاملہ وچ اشیاء دا صحیح اندازہ لگانے دے لئی انہاں نو‏ں پیمانہ تے ترازو متعارف کروایا لیکن انہاں نے قبول نہ کیتا۔ قرائتی، تفسير نور، ۱۳۸۳ش، ج‏ ۴، ص ۱۱۴. بعض معتقد نيں کہ ایہ ترازو تے پیمانہ خود شعیب(ع) نے بنایا سی ۔ نوری، محمد، حضرت شعیب: پیغمبر یونیورسٹی ساز، ۱۳۹۴ش، ص ۳۴.

 تدفین دا مقام 
شعیب(ع) د‏‏ی عمر دے بارے وچ مورخین دے درمیان اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ بعض نے آپ دتی عمر ٢٤٢ سال، تے بعض نے ٢٥٤ تے ٤٠٠ سال کہی اے تے اسی طرح تو‏ں آپ دتی وفات تے دفن د‏‏ی جگہ دے بارے وچ وی اختلاف اے تے آپ دے دفن دے چار مقام ذکر ہوئے نيں:
 مکہ تے کعبہ دے نزدیک
 یمن وچ شہر حضرموت
 فلسطین وچ حطین نامی دیہات
 ایران دا شہر شوشترنوری، محمد، حضرت شعیب: پیغمبر یونیورسٹی ساز، ۱۳۹۴ش، ص ۲۲.
 ہور ویکھو 
 قرآن وچ انبیاء
 یترو
 حوالے 

 مآخذ 

 قرآن
 خرمشاہی، دانشنامہ قرآن، تہران، انتشارات دوستان، انتشارات ناہید، چاپ اول، پاییز ۱۳۷۷ش.
 شہيدى، جعفر، شرح مثنوى (شہيدى)، تہران، شركت انتشارات علمى فرہنگى، چاپ اول، ۱۳۷۳ش.
 عروسى حويزى عبد على بن جمعہ، تفسير نور الثقلين، قم، انتشارات اسماعيليان، ۱۴۱۵ق.
 عفتی، قدرت الله، دیوان صحبت لاری، قم، انتشارات دفتر فرہنگ معلولین، ۱۳۹۲ش.
 علامہ طباطبايى، الميزان في تفسير القرآن‏، قم‏، مكتبۃ النشر الإسلامی، چاپ پنجم،‏ ۱۴۱۷ق‏ .
 علامہ طباطبايى، ترجمہ تفسير الميزان‏، قم‏، ناشر دفتر انتشارات اسلامى‏، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش‏‏.
 قرائتى، محسن، تفسير نور، تہران، مركز فرہنگى درس‌هايى از قرآن، چاپ يازدہم، ۱۳۸۳ش .
 قطب الدين راوندى، سعيد بن ہبة الله، قصص الأنبياء (ع)، مشہد، مركز پژوہش‌ ہاى اسلامى، چاپ اول، ۱۴۰۹ق.
 مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، بحار الأنوارالجامعۃ لدرر أخبار الأئمۃالأطهار (ط - بيروت)،دار إحياء التراث العربي، چاپ دوم، ۱۴۰۳ ق.
 مولوی، بدیع الزمان فروزانفر د‏‏ی کوشش، کلیات شمس یا دیوان کبیر، تہران، انتشارات دانشگاه تہران؛ امیرکبیر، ۱۳۵۵ش.
 نوری، محمد، حضرت شعیب: پیغمبر یونیورسٹی ساز، قم، دفتر فرہنگ معلولین، چاپ اول، ۱۳۹۴ش.





گٹھ:اسلام وچ انبیا تے رسل
گٹھ:قرآن وچ مذکور شخصیتاں
گٹھ:مدین

گٹھ:قرآن وچ انبیا
گٹھ:اسلام تو‏ں پہلے دیاں شخصیتاں
گٹھ:انبیاء