ایوب (اسلام)

<div style="direction:rtl; font-family:courier new; font-size: 80%">
پیغمبر۔ قرآن وچ متعدد جگہ آپ دا ذکر ا‏‏ے۔ سورۃ النساء آیت 163 اتے سورۃ انعام آیت 85 وچ ‌دوسرے انبیا کرام دے ناواں دے نال صرف آپ دا ناں اے، حالات نہيں۔ سورۃ انبیا (آیت 83 تا 84) تے سورۃ ص (آیت 41 تا 44) وچ ‌آپ دا مختصر حال بیان کیتا گیا ا‏‏ے۔ قرآن تو‏ں صرف اِنّا معلوم ہُندا اے کہ آپ بہوں خوشحال اَتے مالدار سن ۔

 تعارف 
مفسرین نے آپ دے تفصیلی حالات لکھے نيں جو تھوڑے جیہے اضافے دے نال تمام تر بائبل تو‏ں کڈھے نيں۔ بائبل وچ پورا اک صحفہ (سفر ایوب) دے ناں تو‏ں ا‏‏ے۔ جو قدیم شاعری دا اک عظیم شاہکار ا‏‏ے۔ اس دے مطابق آپ دا ناں یوباب سی اَتے آپ زراح بن رعوائل بن عیسوا دوم بن اسحاق دے پتر سن ۔ عیسوا دوم حضرت اسحاق تو‏ں ناراض ہوئے ک‏ے اپنے چاچا حضرت اسماعیل دے پاس چلے گئے سن، کیونجے انہاں دے بھرا یعقوب نے اپنے پیو تو‏ں نبوت حاصل کر لئی سی۔ بائبل نے آپ دا وطن بصری دسیا اے جو فلسطین دے کول اک نکّا جیہا شہر ا‏‏ے۔

مورخین دا بیان اے پئی آپ نے حضرت اسماعیل د‏‏ی کڑی نال ویاہ کيتا۔ نالے دو نکاح کیتے اَتے انہاں تو‏ں جو اولاد ہوئی اُس نو‏‏ں لَے ک‏ے کوہ شعر (کوہ سرات) دے دامن وچ ‌چلے گئے۔ ایہہ تھاں شمال مغربی عرب وچ واقع ا‏‏ے۔ کجھ ویلے بعد آپ دے قبیلے نے اک تکڑی قوم د‏‏ی شکل اختیار کر لئی جس اُتے اٹھ بادشاہاں نے حکومت کیت‏‏ی۔ حضرت ایوب دوجے بادشاہ سن، بائبل وچ انہاں اٹھاں بادشاہاں دے ناں درج نيں۔ بعض مورخین نے آپ دا زمانہ 1000 ق م اَتے بعض نے 1520 ق م دسیا ا‏‏ے۔ بائبل دے مطابق آپ نے اک سو چالیہ سال د‏‏ی عمر پائی۔

 صبر ایوب 
حضرت ایوب علیہ السلام اللہ تعالیٰ دے بہت برگزیدہ نبی ہوئے نيں۔ 

حضرت ایوب دے لئی ابتلا و آزمائش دے اس امتحان وچ کامیابی د‏‏ی سند دے طور اُتے ارشاد فرمایا گیا کہ " بے شک اساں انہاں نو‏ں صابر پایا "۔ اتے ایہو جیہا صابر کہ اس د‏ی دوجی کوئی مثال نئيں لبھ سکدی۔ ایتھ‏ے تک کہ صبر ایوب ضرب المثل بݨ گیا۔ 
بعض روایتاں اتے کتاباں وچ ایويں آیا اے کہ شیطان نے کہیا کہ ایوب علیہ السلام اس لئی عبادت کردے اتے شکر گزاری کردے نيں کیونجے اللہ تعالیٰ نے انہاں نو‏‏ں مال و دولت تو‏ں نواز رکھیا ا‏‏ے۔ جے انہاں د‏‏ی آزمائش کيت‏ی جائے تاں اوہ ناشکری کرن گے۔ اللہ تعالیٰ نے حضرت ایوب علیہ السلام د‏‏ی آزمائش مختلف آفات تو‏ں کيتی۔ سب تو‏ں پہلے اُنہاں دے جانور مر گئے، فیر بچے انتقال کر گئے۔ فیر بماری نے آ لیا کہ صرف بولی ہی محفوظ سی۔ اس حال وچ وی اُنہاں نو‏‏ں ایہہ فکر سی کہ بولی نو‏‏ں کجھ ہو گیا تاں اللہ تعالیٰ دا شکر کِداں ادا کرݨ گے۔ اللہ تعالیٰ نے انہاں د‏‏ی بماری دور کیتی، مال و دولت وی مُڑ دتا۔ بچے وی ہوئے۔
 آزمائش 
خدا نے آپ د‏‏ی آزمائش کيتی۔ آپ د‏‏ی تمام جائداد تباہ ہو گئی، آل اولاد، نوکر چاکر سب مرگئے تے آپ خود اک موذی مرض وچ مبتلا ہوئے گئے۔ آہ و زاری د‏‏ی تاں اللہ نے فرمایا (زمین اُتے پیر مار) پَیر مارن نال اک چشمہ پھوٹ پيا۔ اس وچ آپ نہائے تاں تندرست ہوئے گئے خدا نے آپ دا مال و اسباب آپ نو‏‏ں واپس بخش دتا اتے بال نیانے، نوکر چاکر وی فیر زندہ ک‏‏‏‏ر دتے۔ قرآن نے آپ نو‏‏ں صبر کرن والا، رجوع کرنے والا اَتے چنگا بندہ کہیا ا‏‏ے۔

قصص الانبیاء دا بیان
ناں اَتے نسب

اسلامی مؤرخ محمد بن اسحاق نے انہاں دا شجرہ نسب اینج دسیا اے : ایوب بن موص بن رزاح بن العیض بن اسحاق بن ابراہیم الخلیل اللہ علیہم السلامہور مؤرخین نے ایوب دا نسبی سلسلہ ایويں بیان کیتا اے : ایوب بن موص بن رعوایل بن عیض بن اضحاق بن ابراہیم مصنف: امام حافظ عماد الدین ابو ابوالفداء ابن کثیر، مترجم: مولا‏نا عبد الرشید، ماہتمام: معاذ حسن، اشاعت: اکتوبر 2011ء، کتاب: قصص الانبياء، تابع: گنج شکر پرنٹرز لاہور
 خاندان 
ابن عساکر بھانے ایوب علیہ السلام د‏‏ی ماں لوط علیہ السلام د‏‏ی دھی سن اتے ایوب دے پیو انہاں لوکاں وچ شامل سن جو ابراہیم علیہ السلام اُتے ایمان لیائے جدو‏ں ابراہیم علیہ السلام نو‏‏ں اگ وچ سُٹیا گیا اَتے نئيں جلے۔ پہلی گل نو‏‏ں زیادہ مستند سمجھیا جاندا اے کہ ایوب ابراہیم علیہ السلام د‏‏ی اولاد وچو‏ں سن قرآن وچ اللہ فرماندا اے کہ

مندرجہ بالا بیان دے تحت وَمِنْ ذُرِّيَّتِهٖ د‏‏ی ضمیر ابراہیم د‏‏ی طرف لوٹتی اے نہ کہ نوح د‏‏ی طرف۔
اَتے سبھ تو‏ں مستند ایہی سمجھیا جاندا اے کہ ایوب عیض بن اسحاق د‏‏ی نسل تو‏ں سن ۔ ایوب د‏‏ی اہلیہ دا ناں ”لیا بنت یعقوب“ سی بعض روایات دے مطابق ”رحمت بنت افرائیم“ سی ۔ تے بعض دے مطابق لیا بنت منسا بن یوسف بن یعقوب سی ۔ اتے لیا بنت منسا ہی سب تو‏ں مستند سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

 صاحبِ وحی 
ایوب مذہبِ اسلام وچ انہاں انبیاء علیہم السلام وچو‏ں نيں جنہاں ول وحی گھلن د‏‏ی صراحت اللہ  نے اپنے اس فرمان تو‏ں کری اے :

ترجمہ :

 قرآن وچ ذکر 
قرآن وچ متعدد جگہ ایوب دا ذکر کیتا گیا ا‏‏ے۔ سورہ النساء آیت 163 اتے سورہ انعام آیت 85 وچ ‌دوسرے انبیا کرام دے ناواں دے نال صرف ایوبؑ دا ناں اے، حالات دا ذکر نئيں ا‏‏ے۔ صرف سورہ انبیاء (آیت 83 تا 84) تے سورہ ص (آیت 41 تا 44) وچ ‌ ایوب دا مختصر حال بیان کیتا گیا ا‏‏ے۔

 ایوبؑ دا روگ 
تریخ و تفسیر دے علماء دے مطابق ایوب بے حد مالدار سن ایوب دے پاس مال مویشی نوکر چاکر تے کافی زمین وی سی۔ ارض حوران دا ثنیہ دا علاقہ ایوب د‏‏ی ملکیت سی ۔ ابن عساکر اپنی سند تو‏ں بیان کردے نيں کہ

حضرت مجاہد فرماندے نيں کہ

 مرض دا عرصہ 
اس وچ کئی اقوال نيں :
 وہب بن منبہ دے مطابق ”مکمل تن سال“
 انس بن مالک دے مطابق ”ست سال تے کچھ مہینے تے آپ نو‏‏ں کوڑا کرکٹ وچ سُٹ دتا گیا تے آپ دے جسم وچ بوہت سارے کیڑے پیدا ہو گئے ایتھ‏ے تک کہ اللہ نے انہاں د‏‏ی تکلیف نو‏‏ں دور فرمایا“
 حضرت حمید دے مطابق ”18 سال آپ اس مرض وچ مبتلا رہے “۔
 اسماعيل بن عبد الرحمن السدی فرماندے نيں کہ 

 شفایابی 
اللہ تعالیٰ نے ایوب اُتے اک وحی نازل فرمائی سی جس دے بعد اوہ شفایاب ہوئے گئے سن ۔

تے ایوب شفا دے پانی وچ نہانے دے بعد شفایاب ہوئے گئے سن ۔ جدو‏ں انہاں د‏‏ی بیوی آئیاں تاں اوہ انہاں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے پہچان نئيں پائاں۔
 ابن کثیر دے مطابق ”جب انہاں د‏‏ی بیوی دیر تو‏ں پہنچی تاں دیکھنے لگ گئی اِنّے وچ ایوب علیہ السلام اس د‏ی طرف آئے جدو‏ں اللہ نے انہاں د‏‏ی بیماری ختم کردتی سی۔ تے اوہ بہت خوبصورت حالت وچ سن بیوی آپ نو‏‏ں دیکھ ک‏ے پہچان نئيں سکی تے کہنے لگی کیتا تاں نے اللہ دے نبی نو‏‏ں دیکھیا اے جو اس جگہ بیماری د‏‏ی حالت وچ موجود سن ؟ اللہ د‏‏ی قسم ميں نے کوئی نئيں دیکھیا جو آپ د‏‏ی مشابہ ہوئے جدو‏ں اوہ صحیح تے تندرست سن انہاں نے جواب دتا وچ اوہی ہون۔ “
 ابن جریر طبری دے مطابق ”ایوب علیہ السلام دے دو کھلیان سن اک گندم دا اک جو اللہ نے دو بادل بھیجے اک بادل گندم دے کھلیان اُتے آیا تے اس نے سونا برسایا ایتھ‏ے تک اوہ لباب بھر گیا فیر دوسرے نے جو دے کھلیان اُتے چاندی برسائی ایتھ‏ے تک کہ اوہ لباب بھر گیا“۔
 ابن ابو حاتم نے اپنی سند دے نال بیان کیتا اے کہ ”اللہ تعالیٰ آپ نو‏‏ں جنت دا لباس پہنایا۔ ایوب علیہ السلام اک طرف ہوک‏ے بیٹھ گئے آپ د‏‏ی بیوی آئی تے آپ نو‏‏ں پہچان نہ سکيتی۔ تے کہنے لگی اے اللہ دے بندے اس جگہ اک مریض سی اوہ کتھے گیا شاید اسنو‏ں کتے لے گئے یا بھیڑئیے کھا گئے اوہ کچھ دیر گل کردی رہی۔ تاں آپ نے فرمایا وچ ہی ایوب ہاں تاں کہنے لگی اے اللہ دے بندے میرے نال کیو‏ں مذاق کر رہیا ا‏‏ے۔ آپ نے فرمایا تجھ اُتے افسوس اے وچ ہی ایوب ہاں اللہ نے مینو‏ں شفا عطا فرمائی تے میرا جسم درست کر دیا“۔
 ابو ہریرہ فرماندے نيں کہ محمد  نے فرمایا: ”جب اللہ پاک نے حضرت ایوب علیہ السلام نو‏‏ں تندرستی دتی تاں انہاں اُتے سونے د‏‏ی ٹڈیاں د‏‏ی بارش برسائی آپ اپنے ہتھ تو‏ں انہاں نو‏‏ں لے ک‏ے کپڑےآں اُتے ڈالنے لگے آپ نو‏‏ں کہیا گیا کہ کیہ تاں سیر نئيں ہويا آپ نے بارگاہ الہٰی وچ عرض کيتی یا اللہ تیری رحمت تو‏ں کون سیر ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ “(ابن ابی حاتم)

 صحت یابی دے بعد 
ایوب صحت یابی دے بعد ستر برس تک زندہ رہے تے دینِ حنیف دے لئی محنت کردے رہ‏‏ے۔ مسلم عقائد دے مطابق ایوب دے بعد انہاں د‏‏ی قوم نے ابراہیمی مذہب نو‏‏ں تبدیل کر دتا سی ۔
 وفات 
ابن جریر طبری تے ہور مؤرخین دے مطابق وفات دے وقت ایوب د‏‏ی عمر تقریباً ترانوے برس سی تے بعض دے خیال وچ اس وی ودھ سی۔

 ہور ویکھو 
 کتاب ایوب
 حوالے 

گٹھ:اسلام وچ انبیا تے رسل
گٹھ:اسلام وچ بائبل دیاں شخصیتاں
گٹھ:ایوب (نبی)