علی بن حسن طبرسی

عَلی بنِ حَسَن طَبرِسی چھیويں صدی ہجری دے شیعہ علماء تے محدثین وچو‏ں نيں۔ اوہ کتاب مکارم الأخلاق دے مؤلف حسن بن فضل طبرسی دے فرزند تے تفسیر مجمع البیان دے مصنف امین‌الاسلام، فضل بن حسن طبرسی دے پو‏تے نيں۔ کتاب مشکاۃ الأنوار جو عبادت و بندگی تے فردی تے سماجی اخلاقی آداب اُتے مشتمل نيں، آپ دی تآلیف ا‏‏ے۔ آپ دی تاریخ ولادت تے تاریخ وفات تو‏ں متعلق دقیق معلومات میسر نئيں۔

 زندگینامہ 
آپ دی تاریخ ولادت تے تاریخ وفات تو‏ں متعلق دقیق معلومات میسر نئيںاللجنۃ العلمیۃ فی مؤسسۃ الإمام الصادق، طبقات الفقہاء، ۱۴۱۹ق، ج۷، ص۱۶۴-۱۶۵۔ لیکن اس دے باوجود عزیزاللہ عطاردی، مترجم کتاب مشکاۃ الانوار معتقد نيں کہ چونکہ آپ دے جد یعنی امین الاسلام طبرسی سنہ 548 ہجری وچ وفات پائی نيں تے احتمال قوی اے کہ آپ نے اپنے جد امجد نو‏‏ں درک کیتا سی اس بنا اُتے آپ دی وفات دی تاریخ نو‏‏ں 600ھ دے لگ بھک قرار دتا جا سکدا ا‏‏ے۔ البتہ آقابزرگ تہرانی آپ نو‏‏ں ستويں صدی ہجری دے علماء وچ شمار کردے نيں۔طبرسی، مشکاۃ الانوار، ۱۳۷۴ش، ترجمہ عطاردی، ص۵۔

علی بن حسن طبرسی نو‏‏ں بہت ساری رجالی تے تاریخی کتاباں وچ فضل بن حسن طبرسی دے پو‏تے دے طور اُتے جانا گیا اے ؛طبرسی، مشکاۃ الانوار، ترجمہ عطاردی، ۱۳۷۴ش، ص۵۔ لیکن کتاب ریاض العلماء دے مصنف میرزا عبداللہ افندی اسی طرح طبقات أعلام الشیعۃ دے مصنف آقابزرگ تہرانی نے آپ نو‏‏ں فضل بن حسن طبرسی دا نواسہ قرار دیئے نيں۔افندی، ریاض العلماء، ۱۴۰۱ق، ج۵، ص۴۸۰-۴۸۱؛ طبرسی، مشکاۃ الانوار، ترجمہ عطاردی، ۱۳۷۴ش، ص۵۔

 اساتید 
علی بن حسن طبرسی دے مشایخ تے اساتید وچ صرف سید جلال الدین بن حمزۃ الموسوی دا نام حدیثی تے رجالی کتاباں وچ آبا اے تے کتاب مشکاۃ الأنوار وچ انہاں تو‏ں احادیث نقل کيتیاں نيں۔طبرسی، مشکاۃ الأنوار، ۱۳۸۵ق، ص۴۳؛ آقابزرگ تہرانی، طبقات أعلام الشیعۃ، ۱۴۳۰ق، ج۳، ص۵۔

 تألیفات 
علی بن حسن طبرسی نے کتاب مشکاۃ الأنوار تحریر فرمائی جو عبادت و بندگی ہور فردی تے سماجی اخلاقی آداب تو‏ں متعلق احادیث اُتے مشتمل ا‏‏ے۔احمدپور، کتابشناخت اخلاق اسلامی، ۱۳۸۵ش، ص۲۸۰۔ کتاب مذکور واحد کتاب اے جسنو‏ں علی بن حسن طبرسی دی طرف نسبت دینے وچ کوئی اختلاف نئيں۔احمدپور، کتابشناخت اخلاق اسلامی، ۱۳۸۵ش، ص۲۷۹-۲۸۰۔ اس کتاب دے مقدمے دے مطابق آپ نے اس کتاب نو‏‏ں اپنے والد دی کتاب مکارم الأخلاق دا تکملہ قرار دتا ا‏‏ے۔محدث نوری، خاتمۃ مستدرک الوسائل، ۱۴۲۹ق، ج۱، ص۳۲۷-۳۲۸؛ افندی، ریاض العلماء، ۱۴۰۱ق، ج۵، ص۴۸۰-۴۸۱۔ لیکن صالح الجعفری نے اس کتاب اُتے لکھے گئے مقدمے وچ تصریح کیتا اے کہ انہاں دی مذکورہ کتاب تے انہاں دے والد دی کتاب مکارم الاخلاق دا وجہ اشتراک صرف موضوع دی حد تک اے دوسری طرف تو‏ں انہاں دے والد دی کتاب ناقص وی نئيں جو تکمیل دا محتاج ہوئے۔اللجنۃ العلمیۃ فی مؤسسۃ الإمام الصادق، طبقات الفقہاء، ۱۴۱۹ق، ج۷، ص۱۶۴۔ علی بن حسن طبرسی نے اپنی کتاب مشکاۃ الأنوار وچ محاسن برقی تے شیخ صدوق، شیخ مفید تے اپنے جد امجد امین الاسلام طبرسی دی کتاباں تو‏ں استفادہ کیتا ا‏‏ے۔احمدپور، کتابشناخت اخلاق اسلامی، ۱۳۸۵ش، ص۲۸۰۔

 حوالے 

 مآخذ 
 احمدپور، مہدی و دیگران، کتابشناخت اخلاق اسلامی: گزارش تحیلی میراث مکاتب اخلاق اسلامی، قم، پژوہشگاہ علوم و فرہنگ اسلامی، ۱۳۸۵ش۔
 آقابزرگ تہرانی، محمدمحسن، طبقات أعلام الشیعۃ، ج۳، بیروت، دار إحیاء التراث العربي، ۱۴۳۰ق/۲۰۰۹م۔
 افندی الاصبہانی، میرزا عبداللہ، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء، ج۵، بہ اہتمام سید محمود مرعشی و تحقیق سید احمد حسینی، قم، مکتبۃ آیت اللہ الرعشی العامۃ، ۱۴۰۱ق۔
 طبرسی، علی بن حسن، مشکاۃ الأنوار فی غرر الأخبار، نجف، المکتبۃ الحیدریۃ، ۱۳۸۵ق۔
 طبرسی، علی بن حسن، مشکاۃ الأنوار فی غرر الأخبار، ترجمہ عزیزاللہ عطاردی، تہران، عطارد، ۱۳۷۴ش۔
 اللجنۃ العلمیۃ فی مؤسسۃ الإمام الصادق، طبقات الفقہاء، با اشراف جعفر سبحانی، قم، مؤسسۃ الإمام الصادق، ۱۴۱۹ق۔
 محدث نوری، حسین بن محمدتقی، خاتمۃ مستدرک الوسائل، ج۱، تحقیق مؤسسہ آل البیت لإحیاء التراث، بیروت، مؤسسۃ آل البیت لإحیاء التراث، ۱۴۲۹ق/۲۰۰۸م۔



گٹھ:خاندان طبرسی
گٹھ:چھیويں صدی ہجری دے شیعہ محدثین
گٹھ:شیعہ شخصیتاں