ابن ربن طبری

ابو الحسن علی بن ربَّن طبری (838ء–870ء یا 810ء–855ء یا 808ء–864ء یا 783ء–858ء) فارسی النسل مسلم عالم، طبیب تے ماہر نفسیات سن ۔ انہاں نے طب دے اولین دائرۃ المعارف وچو‏ں اک فردوس الحکمہ تخلیق ک‏ر ک‏ے اہ‏م کارنامہ سر انجام دتا۔

 سوانح 
ابن ربن طبری طبرستان دے فارسی یا سریانی خاندان تو‏ں تعلق رکھدے سن ۔ حسین نصر کہندے نيں کہ انہاں نے زرتشتیت تو‏ں اسلام قبول کیتا سی، اُتے سامی خلف حمارنہ تے فرانز روزن تھال دا کہنا اے کہ انہاں نے مسیحیت تو‏ں قبول کیتا سی ۔ انہاں دے والد سہل بن بشر حکومتی عہدیدار، انتہائی پڑھے لکھے تے سریانی برادری وچ عزت د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھے جاندے سن ۔

عباسی بادشاہ معتصم باللہ (833ء–842ء) نے انہاں نو‏ں دربار وچ رکھ لیا سی تے ایہ متوکل(847ء–861ء) دے دور وچ وی دربار تو‏ں منسلک رہ‏‏ے۔ ابن ربن طبری سریانی تے یونانی وی فراونی تو‏ں بول لیندے سن ۔

 فردوس الحکمہ 
فردوس الحکمہ اسلامی طب دے قدیم ترین انسائیکلوپیڈیاواں وچو‏ں اک اے، جو یونان دے سریانی تراجم تے ہندوستانی مآخذ (بقراط، جالینوس، دیسقوریدوس تے ہور) اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ایہ 7 قطعات تے 30 حصےآں دے نال کُل 360 ابواب اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ He extracted his summary from the books of CHARAKA (Arabic: Jarak), SUSHRUTA (Arabic: Susrud), the Nidana (Arabic: Niddin), and the Ashtafigahradaya (Arabic Ashtdnqahrada). اسنو‏ں حکیم رشید اشرف ندوی نے عربی تو‏ں اردو وچ فردوس الحکمت دے عنوان تو‏ں منتقل کیتا سی ۔

 تالیفات 
ابن ندیم بغدادی نے انہاں تالیفات نو‏‏ں علی بن ربن د‏‏ی لکھیا اے:
 تحفۃ الملوک
 فردوس الحکمت
 کناش الحضرۃ
 کتاب منافع الادویہ والاطعمہ والعقاقیر
 کتاب فی الامثال والاداب علی مذاہب الفرس والروم والعرب
ابن ابی اصیبعہ نے علی بن ربن الطبری د‏‏ی پنج کتاباں دا تے ذکر کیتا اے:
 کتاب عرفان الحیاۃ
 کتاب حفظ الصحت
 کتاب فی الرقی
 کتاب فی ترتیب الاغذیہ
 کتاب فی الحجامت
ابن اسفندیار نے اک تے کتاب دا اُنہاں د‏‏ی تصنیف وچ اضافہ کیتا اے:
 بحر الفوائد
ان دے سوا اُنہاں د‏‏ی تالیف وچ تن کتاباں تے شامل نيں۔
 کتاب الدین والدولہ (مطبوعہ المقتطف)
 کتاب الرد علی اصناف النصاریٰ
 فردوس الحکمت دا سریانی بولی وچ ترجمہ
علی بن ربن طبری د‏‏ی صرف تن محفوظ رہ سکيتیاں نيں۔ فردوس الحکمت سب تو‏ں اہ‏م تصنیف ا‏‏ے۔ دوسری کتاب الدین والدولہ مطبع المقتطف نے چھاپی ا‏‏ے۔ تیسری کتاب حفظ الصحت المحفوظہ دا قلمی نسخہ آکسفرڈ یونیورسٹی دے کتب خانہ بوڈلین وچ ا‏‏ے۔

 حوالے 

گٹھ:مسلم شخصیتاں