محمد الیاس کاندھلوی

محمد الیاس کاندھلوی تبلیغی جماعتدے بانی سن۔

 ولادت 
محمد الیاس کاندھلوی 1303ھ وچ قصبہ کاندھلہ ضلع مظفرنگر، اتر پردیش وچ پیدا ہوئے۔

 تعلیم 
حفظ قرآن تے فارسی و عربی دیاں ابتدائی کتاباں اپنے والد ماجد توں پڑھیاں۔ پھیر اپنے وڈے بھائی دے نال گنگوہ گئے جتھے  اٹھ نو سال رہے اس دوران آپدی بہترین اخلاقی تربیت تے دینی تعلیم ہوئی، پھیر 1326ھ وچ شیخ الہند مفتی محمود دے درس وچ شرکت لئی دیوبند پہنچے، ترمذی تے بخاری شریف دی سماعت کیتی۔ اسدے بعد سالاں اپنے بھائی مولانا یحییٰ توں حدیث پڑھدے رہے۔انار کے درخت تلے، از مولانا محمد منصور احمد

 تدریس 
فراغت دے بعد مدرسہ سہارنپور وچ مدرس مقرر ہوئے۔ پھیر دہلی وچ اک چھوٹی جہی مسجد وچ چند طالب علماں نوں پڑھان لگے تے درس حدیث دیندے رہے۔

 بیعت تے  اجازت 
رشید احمد گنگوہی توں آپ نوں بیعت دا شرف حاصل ہے۔رشید احمد گنگوہی دی وفات دے بعد خلیل احمد سہانپوری نال سلوک دی تکیل کیتی۔

 مسلماناں وچ ایمان و یقین دی کمی دا احساس 
انگریزاں دی برصغیر وچ آمد دے نال مغربی تہذیب دا نہ تھمن والا سیلاب امڈ پیا۔ امت وچ ایمان و یقین دی جو تھوڑی بہت رمق سی اسنوں وی رفتہ رفتہ دیمک وانگ چٹ رہا سی۔ مولانا روز بروز ودھدی ہوئی اس بے یقینی دی فضا توں سخت تنگ سن۔ امت دی اصلاح دے ہور وی بہت سارے طریقے جاری سن مگر آپ انہاں توں مطمئن نہ سن بلکہ آپ نوں اندر ہی اندر بے چینی کھائی چلی جاندی سی۔ آپ نے بہت ساریاں محنتاں وچ حصہ پاؤنا شروع کیتا مگر اپنے تئیں مطمئن نہ ہوئے۔ ماحول توں الگ تھلگ عجیب سی کیفیت طاری رہندی۔ گہری سوچاں وچ گم رہدنے تاہم کسے دینی کم وچ پیچھے نہ سن  بلکہ روز مرہ دے معمولات جاری رکھدے۔

 اہم کارنامے 
آپ دا عظیم کارنامہ تبلیغ دی تحریک دا شروع کرنا ہے۔ اس دا آغاز میوات دے علاقہ (ضلع قصور) توں ہویا۔ مولانا نے شب و روز محنت نال اس علاقے وچ بہت سارے مکتب قائم کیتے تے آہستہ آہستہ اصلاح و تبلیغ دا کام پھیلن تے اثر دکھان لگا۔

 دوسرا حج تے کم دے رخ دی تبدیلی 
سید ابوالحسن علی ندوی کتاب (مولانا الیاس اور انکی دینی دعوت) وچ محمد الیاس دے عمومی تبلیغی گشت دی ابتدا دے متعلق ذکر کردے نیں مولانا الیاس اور انکی دینی دعوت، از مولانا ابوالحسن علی ندوی کہ:

 تبلیغی گشت دی ابتداء 
حج توں واپسی پر آپ نے تبلیغی گشت شروع کردتا۔ آپ نے دوسرےآں نوں وی دعوت دتی کہ عوام وچ نکل کے دین اسلام دے اولین ارکان و اصول (کلمہ توحید و نماز) دی تبلیغ کرن۔ لوگاںدے کن اس دعوت توں آشنا سن، دین دی تبلیغ لئی عاماں لئی زبان کھولنا پہاڑ معلوم ہوندا سی۔ کچھ آدمیےآں نے بڑی شرم و حیاء تے رکاوٹ دے نال خدمت انجام دتی۔ چند سالاں وچ دور دور تک تبلیغی جماعتاں جان لگیاں تے پورے برصغیر وچ اصلاح و تبلیغ دا کم ہون لگا۔ آپ دی ساری زندگی اس تحریک دی نذر ہوگئی ۔

 حوالے 

گٹھ:بھارت دے سنی علما
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:1885ء دے جم
گٹھ:1886ء دے جم
گٹھ:1944ء دیاں موتاں
گٹھ:دیوبندی علماء
گٹھ:اسلامیت
گٹھ:مسلم شخصیتاں