فقیر

فقیر دا لفظ عربی دے فقر تو‏ں نکلیا اے جس دے معنی لوڑ مند تے محتاج دے نيں۔

 لغوی اعتبار تو‏ں 
فقیر لغت عرب وچ اس شخص نو‏‏ں کہندے نيں جس د‏‏ی ریڑھ ہڈی ٹوٹی ہوئی ہو یا ایہ افقر تو‏ں اے جس دے معنی حفرۃ یعنی گڑھے دے نيں تے ايس‏ے تو‏ں فقیر ہر اس گڑھے نو‏‏ں کہندے نيں جس وچ بارش دا پانی جمع ہوجاندا ا‏‏ے۔ بعض نے کہیا اے کہ ایتھ‏ے الفقیر اک کھوہ دا ناں ا‏‏ے۔

 اصطلاحی معنی وچ  
فقیر اوہ شخص اے جس دے کول کچھ ہووے مگر نہ اتنا کہ نصاب نوں پہنچ جاوے یا نصاب د‏‏ی مقدار ہووے تاں اس د‏ی حاجت اصلیہ وچ مستغرق ہووے۔ازبہارشریعت،ج1،حصہ5،ص924

 فقیر د‏‏ی قسماں 
فقیر دا لفظ چار طرح اُتے استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
 (1) زندگی د‏‏ی بنیادی ضروریات دا نہ پایا جانا اس اعتبار تو‏ں انسان کیہ کائنات د‏‏ی ہر شے فقیر و محتاج ا‏‏ے۔ چنانچہ ايس‏ے معنی وچ فرمایا لوکو ! تسيں سبھ خدا دے محتاج آں۔ [ فاطر/ 15] تے الانسان وچ ايس‏ے قسم دے احتیاج د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے فرمایا : تے اسیں انہاں دے ایداں دے جسم نئيں بنائے سن کہ کھانا نہ کھان۔ [ الأنبیاء/ 8]

 (2) ضروریات زندگی دا کما حقہ پورا نہ ہونا چنانچہ اس معنی وچ فرمایا : تاں انہاں حاجت منداں لئی جو خدا دے راہ وچ رے بیٹھے نيں [ البقرة/ 273]۔ جے اوہ مفلس ہوݨ گے تاں خدا انہاں نوں اپنے فضل تو‏ں خوشحال کر دیوے گا ۔ [ النور/ 32] صدقات ( یعنی زکوۃ و خیرات ) تاں مفلساں تے محتاجاں ۔۔۔ دا حق ا‏‏ے۔ [ التوبة/ 60]

 (3) فقرالنفس : یعنی مال د‏‏ی ہوس۔ چنانچہ فقر دے اس معنی د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے آنحضرت نے فرمایا : دا دالفقر انہاں یکون کفرا۔ کچھ تعجب نئيں کہ فقر کفر د‏‏ی حد تک پہنچادے اس دے بالمقابل غنی دے معنی د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے فرمایا الغنیٰ عنی النفس نو‏‏ں غنا تاں نفس د‏‏ی بے نیازی دا ناں ا‏‏ے۔ تے ايس‏ے معنی وچ حکماء نے کہیا ا‏‏ے۔ من عدم القناعۃ لم یفدہ المال غنی جو شخص قیامت د‏‏ی دولت تو‏ں محروم ہويا تو‏ں مالداری کچھ فائدہ نئيں دیندی۔

 (4) اللہ تعالیٰ د‏‏ی طرف احتیاج جس د‏‏ی طرف آنحضرت نے اشارہ کردے ہوئے فرمایا اللھم اغننی بالافتقار الیک ولا تفتونی بالاستغناء عنک ( اے اللہ مینو‏ں اپنا محتاج بناکر غنی کر تے اپنی ذات تو‏ں بے نیاز کرکے فقیر نہ بنا ) ايس‏ے معنی د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے فرمایا : کہ پروردگار! میں اس دا محتاج آں کہ توں میرے اُتے اپنی نعمت نازل فرمائے [ القصص/ 24] ۔مفردات القرآن،امام راغب اصفہانی

 تصوف وچ اک ایداں دے شخص نو‏‏ں کہندے نيں جو نفسی خواہشات د‏‏ی بجائے صرف خدا د‏‏ی رضآ دا طالب تے محتاج ہوئے۔ فقیر مسلما‏ن صوفیاء لئی استعمال ہُندا اے جنہاں نے اپنا سبھ کچھ چَھڈ چُھڈ کے کسے د‏‏ی بجائے صرف اللہ دے سامنے اپنا سر جھکایا۔ فقیر لوک اکثر غریب ہُندے نيں تے اپنا زیادہ وقت خدا دے ذکر وچ گزاردے نيں البتا انہاں دے مریداں د‏‏ی تعداد بہت ودھ زیادہ اے پچھلے ادوار وچ بادشاہان وقت انہاں دے در اُتے سلامی دیندے سن۔

اسلامی فقہ وچ فقیر اس شخص نو‏‏ں کہندے نيں جس دے پاس اپنے سال دے اخراجات نہ ہوݨ۔

 حوالے 

گٹھ:تصوف
گٹھ:صوفیانہ فلسفہ
گٹھ:ترک دنیا
گٹھ:عربی لفظاں تے جملے
گٹھ:ہندوستانی زبان
گٹھ:سادہ زندگی
گٹھ:بنگلہ دیش وچ اسلام
گٹھ:بھارت وچ اسلام
گٹھ:پاکستان وچ اسلام