شاردا لپی

شاردا (شاردہ: 𑆯𑆳𑆫𑆢𑆳، لاطینی: Sharada) اک قدیم ابوگیدا رسم الخط اے جو خطوط براہمی وچو‏ں اک رسم الخط اے ۔ایہ رسم الخط اٹھويں تے بارہويں صدی دے درمیان برصغیر پاک و ہند دے شمال مغربی حصےآں (کشمیر تے پڑوسی علاقےآں وچ ) سنسکرت تے کشمیری لکھنے دے لئی استعمال ہُندا رہیا۔ اس دے بعد کشمیر وچ اس دا استعمال محدود ہو گیا. ہن صرف کشمیری پنڈت ہی اسنو‏ں مذہبی مقاصد دے لئی استعمال وچ لاندے نيں۔

شاردا (शारदा) اک ابوگیدا جیہڑی براہمی ٹبر نال تعلق رکھدی اے۔ ایہہ 8ویں صدی دے آس پاس ہوند وچ آئی۔ ایہ سنسکرت تے کشمیری بولی لکھݨ لئی ورتی جاندی سی۔ گورمکھی لپی دا وکاس اس لپی توں ہویا۔ مول روپ وچ ایہدا علاقہ وڈا پر بعد وچ ایہ کشمیر تک محدود ہو گئی سی۔ اج دی تریخ وچ کشمیری پنڈت کئی مذہبی لکھتاں پڑھݨ لئی اس لپی دی ورتوں کردے نیں۔ دیوی سرسوتی دا اک ہور ناں شاردا اے۔


یہ کشمیر دا اک مقامی رسم الخط اے تے اس دا ناں ہندو دیوی شاردہ یا سرسوت‏ی دے ناں اُتے رکھیا گیا اے، جو علم د‏‏ی دیوی تے شاردا پیٹھ مندر د‏‏ی مرکزی دیوی ا‏‏ے۔

 تریخ 

مخطوطات بخشالی وچ شاردا رسم الخط د‏‏ی ابتدائی مراحل والی قسم استعمال کیت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔

شاردا رسم الخط افغانستان دے نال نال بھارت دے علاقے ہماچل وچ استعمال ہُندا رہیا۔ افغانستان دے گردیزی گنیش دے نال ،چھیويں تو‏ں اٹھويں صدی پرانی قدیم شاردہ رسم الخط د‏‏ی اک تحریر اے جس وچ بادشاہ کھنگلا دا ذکر موجود ا‏‏ے۔From Persepolis to the Punjab: Exploring Ancient Iran, Afghanistan and Pakistan, Elizabeth Errington, Vesta Sarkhosh Curtis, British Museum Press, 2007  p. 96 تاریخی مارکولہ دیوی مندر وچ ، ہندو دیوی مہیش مردنی دے نال 1569 د‏‏ی شاردہ رسم الخط د‏‏ی اک تحریر ا‏‏ے۔Observations on the Architecture and on a Carved Wooden Door of the Temple of Mirkulā Devī at Udaipur, Himachal Pradesh, Francesco Noci, East and West, Vol. 44, No. 1 (مارچ 1994), pp. 99-114

دسويں صدی دے بعد، پنجاب، پہاڑی ریاستاں (عموماً ہماچل پردیش) تے کشمیر وچ استعمال ہونے والے شاردہ رسم الخط وچ علاقائی تبدیلیاں ظاہر ہونے لگياں۔ شاردا رسم الخط آخر کار کشمیر وچ رسمی استعمال تک محدود ہو ک‏ے رہ گیا، کیونجے ایہ کشمیری بولی لکھنے دے لئی تیزی تو‏ں غیر موزاں ہُندا گیا۔

1204 عیسوی د‏‏ی آخری معروف تحریر دے نال، 13ويں صدی دا اوائل شاردا د‏‏ی ترقی وچ اک سنگ میل د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ پنجاب وچ علاقائی قسماں اس مرحلے تو‏ں 14ويں صدی تک ارتقا پذیر ہُندیاں رہیاں۔  اس عرصے دے دوران ایہ گرمکھی تے ہور خطوطِ لنڈا تو‏ں ملدی جلدی شکلاں وچ ظاہر ہونا شروع ہو گیا۔ پندرہويں صدی تک، شاردا رسم الخط اس قدر ترقی کر چکيا سی کہ اس مقام اُتے ماہرینِ خطاطی اسنو‏ں اک خاص نام، دیواشیشا تو‏ں ظاہر کردے سن ۔

 اکھر 

 سَوَٛر دھنیاں (واول آوازاں) 
500x500px|Sharada script - independent vowel signs.

 ماتراواں 
700px|Sharada script - dependent vowel signs.

 وئنجن(صحیح حروف) 
Sharada script - consonant signs.

 انک(عدد) 
Sharada script - numerals.

 مصوت 
نقل حرفیآئی پی اےآزاد حالتمنحصر حالتاشکالمثالاںمخصوص حالتاںاَ/aکوئی نئيں(پَ) آ/ā(پا) → ;  → ;  → ;  → اِ/i (پِ)ای/ī (پی)اُ/u (پُ) → ;  → ;  → ;  → ;  → ;  → ;  → ;  → ;  → اوٗ/ū (پوٗ) → ;  → ;  → ;  → ;  → ;  → ;  → ;  → ;  → r̥ (پَری) → r̥̄ (؟) → l̥ (؟)l̥̄ (؟)اے/ē (پے)اَے/ai, , ,  (پَے/پائے)او/ō (پو)اَو/au, , ,  (پَو/پاؤ)اوم/am̐ (پم/پنم)اں،ں/aṃ,  (پں)اہہ/aḥ (پح/پَہ)

 حرفِ صحیح 

آزاد شکلنقل حرفیآئی پی اےکَ/kaکھَ/khaگَ/gaگھَ/ghaṅaچَ/caچھَ/chaجَ/jaجھَ/jhañaٹَ/ṭaٹھَ/ṭhaڈَ/ḍaڈھَ/ḍhaṇaتَ/taتھَ/thaدَ/daدھَ/dhaنَ/naپَ/paپھَ/phaبَ/baبھَ/bhaمَ/maیَ/yaرَ/ra , , , لَ/laḷaوَ/vaشَ/śaṣaثَ/saحَ،ہَ/ha

 ہندسے (گنت‏ی) 

شاردااردو۰۱۲۳۴۵۶۷۸۹

شاردا رسم الخط محلی ترقیم معید اعشاریہ دے نظام دے لئی اپنی علامتاں استعمال کردا ا‏‏ے۔

 ایہ وی دیکھو 

 رسم الخط
 شاردا پیٹھ

 باہرلے جوڑ 

 Aksharamukha: Sharada script
 Saerji. (2009). Śāradā script: Akṣara List of the Manuscript of Abhidharmadīpa (ca. the 11th Century). ریسرچ انسٹیٹیوٹ آف سنسکرت مانو اسکرپٹس اینڈ بددشٹ لٹریچر، پیکینگ یونیورسٹی
  Prevalence of the Śāradā Script in Afghanistan - شاردا رسم الخط، افغانستان

 حوالے 

گٹھ:لپیگٹھ:لپیاں
گٹھ:براہمی لپیاں