بِٹ کوئن

بِٹ کوئن جاں بِٹ -سکہ اک ادائیگی پربندھ اے جہنوں 2009 وچ ایہدے ڈویلپر ساتوشی ناکاموتو ولوں جاری کیتا گیا سی۔ اس پربندھ وچلیاں ادائگیاں دیاں فرداں نوں ایہناں دے ہی کھاتے دی اک اکائی راہیں اک عوامی بہی-کھاتے وچ رکھیا جاندا اے جیہدا ناں بِٹ کوئن ہی اے۔



بٹ کوئن   اک ڈیجیٹل کرنسی تے پیئر ٹو پیئر پیمنٹ نیٹورک اے جو آزاد مصدر دستور اُتے مبنی اے GitHub – bitcoin/bitcoin: Bitcoin Core integration/staging tree تے عوامی نوشتہ سودا دا استعمال کردی اے۔ بٹ کوئن کمانے یا حاصل کرنے وچ کسی شخص یا کسی بینک دا کوئی اختیار نئيں۔ ایہ مکمل آزاد کر نسی اے، جس نو‏‏ں اسيں اپنے کمپیوٹر دی مدد تو‏ں وی خود بنا سکدے نيں۔
بٹ کوئن کرنسی دا ہور رائج کرنسیاں مثلا ڈالر تے یورو تو‏ں موازنہ کیتا جاسکدا اے، لیکن رائج کرنسیاں تے بٹ کوئن وچ کچھ فرق اے۔
سب تو‏ں اہ‏م فرق ایہ اے کہ بٹ کوئن مکمل طور اُتے اک ڈیجیٹل کرنسی اے جس دا وجود محض انٹرنیٹ تک محدود اے، خارجی طور اُتے اس دا کوئی جسمانی وجود نئيں۔ اسی طرح بٹ کوئن کرنسی دے پیچھے کوئی طاقتور مرکزی ادارہ مثلا مرکزی بینک نئيں اے تے نہ ہی کسی حکومت نے ہن تک اسنو‏ں جائز کرنسی قرار دتا اے، اسی وجہ تو‏ں ریاستہائے متحدہ امریکا دے وزارت خزانہ نے اسنو‏ں غیر مرکزی کرنسی (decentralized currency) قرار دتا اے  ،کیونکہ اس کرنسی نو‏‏ں اک شخص براہ راست دوسرے شخص نو‏‏ں منتقل کر سکدا اے، اس دے لئی کسی بینک یا حکومتی ادارہ دی ضرورت نئيں ہُندت‏ی۔ اُتے انٹرنیٹ دے ذریعہ بٹ کوئن نو‏‏ں ہور رائج کرنسیاں دی طرح ہی استعمال کیتا جاسکدا اے۔ 
بٹ کوئن دا آغاز 2009ء وچ کازب‌نام ستوشی ناکاماتو نے کیتا۔ اسنو‏ں کرپٹوکرنسی کہندے نيں کیونکہ ایہ پبلک دی کرپٹوگرافی دے اصولاں اُتے مبنی اے۔ بٹ کوئن اُتے نظر؟ ہور کچھ کرپٹوکرنسیاں دا تعارف، آرس ٹیکنیکا، 26 مئی 2013 ایہ کرنسی حسابی عمل لوگرتھم دی بنیاد اُتے کم کردی اے ،جس دے لئی کمپیوٹر نو‏‏ں انٹر نیٹ تو‏ں منسلک کرکے ، کمپیوٹر دے پروسیسر تو‏ں کم لیا جاندا اے۔ جس کمپیوٹر دا پروسیسر جتنا طاقتور ہُندا اے، اِنّی جلد اوہ حسابی عمل لوگرتھم دا سوال حل کرکے بٹ کوائن بناندا اے۔
بٹ کوئن خاصی تحقیق وتجسس دا موضوع وی رہیا اے، کیونکہ کرپٹوگرافی کرنسی ہونے دی وجہ تو‏ں اس دے مالکان تے صارفین پتہ لگانا خاصا مشکل اے، اس وجہ تو‏ں اس دا غیر قانونی استعمال وی کیتا جاسکدا اے۔ 2013ء وچ غیر قانونی سرگرمیاں وچ ملوث ویب سائٹ سلک روڈ نو‏‏ں امریکی ایف بی آئی نے بند، تے 144٫000 بٹ کوئنز نو‏‏ں منجمد کر دتا، اس وقت اوہدی قیمت 28.5 ملین ڈالرز سی۔ جدو‏ں کہ امریکی حکومت بٹ کوئن دے معاملہ وچ ہور حکومتاں تو‏ں زیادہ فراخ دلی تو‏ں کم لیندی اے۔ چین وچ یوان دے نال بٹ کوئن دی فروخت اُتے پابندی اے، ہور بٹ کوئن منڈیاں (exchanges) دے لئی بینک اکاؤنٹ رکھنے دی اجازت نئيں۔

 ماخوذ 
20 سال پہلے انٹرنیٹ بہت سست سن تے لمبی فائیلاں مثلاً فلماں، ڈرامے تے گانے ڈاون لوڈ کرنے وچ بہت وقت لگدا سی جو server نو‏‏ں ہر وقت مصروف (busy) کر دیندا سی ۔ 2001ء وچ Bram Cohen نو‏‏ں خیال آیا کہ جے لمبی فائیل دے کئی ٹکڑے کر دئیے جان تے سارے کمپیوٹر براہ راست اک دوسرے تو‏ں منسلک کر دیئے جان تو ہر اوہ کمپیوٹر جو اک دفعہ سرور تو‏ں فائیل دا کوئی وی اک ٹکڑا ڈاونلوڈ کر چکيا اے اوہ ہن اسنو‏ں دوسرےآں نو‏‏ں اپ لوڈ کر سکے گا تے سرور اُتے لوڈ بہت کم ہو جائے گا جدو‏ں کہ صارفین دے کمپیوٹر اک دوسرے تو‏ں فائل دے مختلف ٹکڑے حاصل کرکے اسنو‏ں جوڑ لاں گے۔ برام کوہن نے جولائ‏ی 2001ء وچ distributed hash table (DHT) اُتے مبنی BitTorrent نامی پروگرام جاری کیتا جو Peer-to-peer نیٹ ورکنگ دی ابتدا سی جو سارے کمپیوٹراں نو‏‏ں باہ‏م جوڑ سکدا سی ۔
 کرپٹوکرنسی 
بٹ کوئن نو‏‏ں اک کرپٹوکرنسی  سمجھیا جاندا اے، اس دا مفہوم ایہ اے کہ ایہ کرنسی بنیادی طور اُتے رازداری دے اصولاں نو‏‏ں ملحوظ رکھدی اے۔ ہور اسنو‏ں اپنی نوعیت دی واحد کرنسی سمجھیا جاندا اے، لیکن درحقیقت اس طرح دی گھٹ تو‏ں گھٹ 60 کرپٹوکرنسیاں انٹرنیٹ اُتے موجود نيں، جنہاں وچاں 6 کرنسیاں اصل نيں۔ چونکہ بٹ کوئن اک آزاد مصدر کرنسی اے، اس لئی اوہدی نقل تے اس وچ کچھ اصلاحات کرکے دوسری نويں کرنسی بنائی جاسکدی اے، اس لئی اس وقت موجود تمام کرپٹوکرنسیاں باستثناء رپل  Ripple – One Frictionless Experience To Send Money Globally | Ripple بٹ کوئن دی طرح ہی کم کردیاں ناں۔
 چند کرپٹو کرنسیاں Bitcoin Ethereum Ethereum Classic Augur Dash Litecoin Monero NXT Ripple Stellar Lumens

 بلاک چین 
بلوک چین (block chain) اک نويں طرح دا انٹرنیٹ اے جس وچ ڈیجیٹل معلومات ہر اک دیکھ سکدا اے مگر اسنو‏ں کاپی نئيں کر سکدا۔ ہر دس منٹ وچ ہونے والی لین دین (transaction) دا ریکارڈ چیک کرکے محفوظ کر دتا جاندا اے جسنو‏ں بلوک کہندے نيں۔ سارا ڈاٹا نیٹ ورک اُتے ہُندا اے اس لئی ہر اک اسنو‏ں دیکھ سکدا اے۔

 رازداری 
سمجھیا جاندا اے کہ بٹ کوائن دی لین دین دا ریکارڈ کسی نو‏‏ں معلوم نئيں ہو سکدا مگر ایسا نئيں اے۔ ہر لین دین اک کوڈڈ ایڈریس تو‏ں منسلک ہُندی اے تے ایہ ایڈریس ہر کوئی دیکھ سکدا اے۔ انہاں ایڈریس دا ریکارڈ رکھنے والےآں نے انکشاف کیتا اے کہ دنیا وچ صرف 1000 لوگ ایسے نيں جو دنیا بھر دی مارکیٹ دا 40 فیصد حصہ کنٹرول کردے نيں۔ ایسے لوگاں نو‏‏ں "بٹ کوائن وھیل" کہیا جاندا اے۔
"Although bitcoin transactions are designed to be anonymous, each one is associated with a coded address that can be seen by anyone."The Bitcoin Whales: 1,000 People Who Own 40 Percent of the Market

جس طرح بینک دے پاس اپنے گاہک دی پوری معلومات ہُندی نيں اسی طرح کرپٹوکرنسی ایکسچینج دے پاس کرپٹوکرنسی استعمال کرنے والے دی پوری معلومات ہُندی نيں۔
"Do not use bitcoin for illegal activity; it is not anonymous."Everything You Need To Know About Blockchain But Were Too Embarrassed To Ask

عام تصور دے برعکس کرپٹو کرنسی حکومت دے ضابطاں دے ماتحت ہُندی اے۔ آپ جو جی چاہے اوہ اس تو‏ں نئيں کر سکدے۔ ایہ مکمل گمنامی مہیا نئيں کردت‏ی۔ تے غالباً ہن اس غبارے تو‏ں ہويا نکلنے ہی والی اے۔
Contrary to popular belief, cryptocurrency IS regulated, you CANNOT do whatever you want with it, it is NOT completely anonymous, and yes, there probably IS a bubble forming right now.Demystifying Everything You Need To Know About Cryptocurrency

مشہور بھانڈاپھوڑ ایڈورڈ اسنوڈن نے انکشاف کیتا اے کہ امریکی خفیہ ایجنسی این ایس اے 2013ء تو‏ں بٹ کوائن استعمال کرنے والوںاُتے نظر رکھے ہوئے اے۔NSA Has Been Tracking Bitcoin Users Since 2013, New Snowden Documents Reveal

 بٹ کوائن دا کل تعداد 
بٹ کوائن دے موجد Satoshi Nakamoto دے مطابق کل دو کروڑ 10 لکھ لکھ بٹ کوائن تخلیق کیئے جاسکیاں گے جنہاں وچاں 1 کروڑ 70 لکھ بٹ کوئن 'مائن' کیئے جا چکے نيں۔ اس طرح رفتہ رفتہ mining مشکل تو‏ں مشکل تر ہُندی جا رہی اے کیونکہ قابل مائن بٹ کوائن دی تعداد کم ہُندی جا رہی اے۔Bitcoins in circulation
تقریباً ہر چار سال (یعنی دو لکھ 10 ہزار بلاک کے) بعد پہلے کےمقابلے وچ آدھے بٹ کوائن جاری کیتے جایئں گے۔ اندازہ اے دی 2140ء دے بعد کوئی بٹ کوائن جاری نئيں ہو گا کیونکہ دو کروڑ 10 لکھ لکھ بٹ کوائن دی آخری حد آ چک‏ی ہوئے گی،

 امریکا وچ بٹ کوائن 
جولائ‏ی 2017 دی ابتدا وچ امریکی Commodity Futures Trading Commission نے بٹ کوائن نو‏‏ں Swap Execution Facility عطا کر دتی اے جس دا مطلب اے کہ ہن بٹ کوائن دی options trading ہو سکے گی۔CFTC Approves Options Trading In Bitcoin

 چوری 
ماہر ہیکرز بٹ کوائن ایکسچینج تو‏ں وڈی مالیت وچ بٹ کوائن چرانے وچ کامیاب رہے نيں۔ چند مثالاں درج ذیل نيں۔

 کرپٹو ایکسچینج دا نامBiggest Bitcoin Hacks Ever  چوری دی تاریخ  کتنے کرپٹو کوائن چوری ہوئے  مالیت بحساب 8200 ڈالر فی کرپٹو کوائن Mt.Gox (جاپان)  19 جون 2011ء  2609 BTC  2 کروڑ ڈالر Mt.Gox  28 فروری 2014ء  750,000 BTC  615 کروڑ ڈالرMt. Gox files for bankruptcy, hit with lawsuit – Reuters BitFloor  یکم ستمبر 2012ء  24,000 BTC  20 کروڑ ڈالر Poloniex  4 مارچ 2014ء  12.3% of all BTCs  ظاہر نئيں کيتی گئی Bitstamp  4 جنوری 2015ء  19,000 BTC  16 کروڑ ڈالر Bitfinex  یکم اگست 2016ء  120,000 BTC  98 کروڑ ڈالر Tether Treasury wallet  19 نومبر 2017ء  3700 BTC  3 کروڑ ڈالرHackers Steal $31 Million Tethers Nice Hash  6 دسمبر 2017ء  4736 BTC  4 کروڑ ڈالرLargest Crypto-Mining Exchange Confirms It Was Hacked, $62 Million In Bitcoin Stolen Coincheck (جاپان)  26 جنوری 2018ء  523 میلین NEM coins  53 کروڑ ڈالر (مالیت بوقت چوری)Japanese cryptocurrency exchange loses more than $500 million to hackers- CNBC Bitpoint (جاپان)  12 جولائ‏ی 2019ء    3 کروڑ 20 لکھ ڈالر (مالیت بوقت چوری)Japanese Crypto Exchange Suffers $32 Million Hack

امریکا نو‏‏ں شبہ اے کہ فروری 2014ء وچ جاپان وچ Mt.Gox وچ ہونے والی بہت وڈی ہیکنگ دے پیچھے اک روسی ہیکر Aleksandr Vinnik دا ہتھ سی جو بٹ کوائن دے معاملات دا ماہر سمجھیا جاندا اے۔Mastermind Of $4 Billion Bitcoin-Laundering Operation Will Be Extradited To US اس دے برعکس جنوری 2018ء وچ جاپانی کرپٹو ایکسچینج CoinCheck وچ ہونے والی ہیکنگ دے پیچھے شمالی کوریا دے ہیکرز ملوث سمینو‏ں جاندے نيں۔North Korea Said To Orchestrate Largest Crypto Heist Of All Time

 چند مقبول کرپٹوکرنسیاں 
 آغاز کرنسیبٹ انفو چارٹ علامت Hash algorithm 2009 Bitcoin BTC SHA-256d 2015 Ethereum ETH Ethash 2017 Bitcoin Cash BCH SHA-256d 2011 Litecoin LTC Scrypt 2014 Dash DASH X11 2014 Monero XMR CryptoNight 2017 Bitcoin gold BTG Equihash 2015 Ethereum Classic ETC Ethash 2016 Zcash ZEC Equihash 2013 Dogecoin DOGE Scrypt

 بٹ کوائن ایکسچینج 
دنیا دے چند وڈے ایکسچینج جو بٹ کوائن دی خرید و فروخت کردے نيں درج ذیل نيں۔ عام طور اُتے بٹ کوائن دی لین دین اُتے 1.5 فیصد فیس لی جاندی اے بشرطیکہ لین دین بینک اکاونٹھ دے ذریعے ہوئے۔ جے لین دین کریڈٹ کارڈ دے ذریعے ہو تو فیس 4 فیصد ہُندی اے۔Bitcoin Breakdown: How-to, Step by Step
 بٹ کوائن ایکسچینج دا نام24 Hour Volume Rankings (Exchange) Bitfinex Bittrex Binance Bithumb OKEx GDAX Poloniex Huobi HitBTC Bitstamp

 شرعی حیثیت 
مصر وچ بٹ کوائن ایکسچینج نے اگست 2017ء تو‏ں کم دا آغاز کیتا سی ۔ لیکن 3 جنوری 2018ء نو‏‏ں مصر دے مفتی اعظم نے بٹ کوائن نو‏‏ں حرام قرار دے دتا تے اوہدی تجارت اُتے پابندی دا مطالبہ کیتا۔ 

ترکی دی وزارتِ مذہبی امور نے بٹ کوائن نو‏‏ں اسلام دے منافی قرار دتا اے۔"It's Forbidden By Islam": Egypt's Grand Mufti Bans Bitcoin Trading

 بٹ کوائن ATM 
کیش دی ادائیگی بذریعہ مشین کرنے دے لئی دنیا دی پہلی اے ٹی ایم سنہ 1969ء وچ استعمال ہوئی۔ 2013ء وچ بٹ کوائن دی پہلی اے ٹی ایم منظر عام اُتے آئی۔ جولائ‏ی 2019ء تک دنیا بھر وچ ایسی پایچ ہزار مشیناں نصب ہو چک‏ی سن۔ ایسی مشیناں 'بی ٹی ایم' کہلاندی نيں۔ بیشتر مشیناں تو‏ں بٹ کوائن خریدے تو جا سکدے نيں مگر بھنوائے نئيں جا سکدے یعنی کیش دے بدلے بٹ کوائن مل سکدے نيں مگر بٹ کوائن دے بدلے کیش بہت کم بی ٹی ایم اُتے دستیاب اے۔ صرف متحدہ امریکا وچ انہاں مشیناں دی تعداد دو ہزار تو‏ں تجاوز کر چک‏ی اے۔Bitcoin ATMs Now Number Over 4,000 Worldwide Despite Crypto Price Drop یاد رہے کہ لگ بھگ سو سال پہلے بینکاں تو‏ں سونے دے بدلے کاغذی کرنسی لینا بہت آسان جدو‏ں کہ کاغذی کرنسی دے بدلے سونے دا سکہ لینا بہت ہی مشکل سی ۔

 اسٹیٹ بینک آف پاکستان 
29 اپریل 2018ء نو‏‏ں عاصم بخشی 'ہم سب' اُتے لکھدے نيں:
 "اسٹیٹ بینک آف پاکستان نے حالیہ ماہ دے آغاز وچ جاری کیتے گئے اک رسمی مراسلے وچ عوام نو‏‏ں بِٹ کوائن سمیت تمام قسم دی کرپٹو کرنسیاں تو‏ں بچنے دی ہدایت دی اے۔ مراسلے وچ ایہ وی کہیا گیا اے کہ انہاں کرنسیاں یعنی کوائنز تے ٹوکنز دے ذریعے پاکستان تو‏ں باہر رقم بھیجنے والے کسی وی شخص تو‏ں ملکی قوانین دے مطابق بازپرس دی جائے گی۔ ہور برآں بینکاں تے کرنسی ڈیلراں نو‏‏ں ہدایت کيتی گئی اے کہ اس قسم دے کسی وی سودے وچ فریق نہ بناں جس وچ کرپٹو کرنسی شامل ہوئے۔ کرپٹو کرنسی دے خلاف اس تنبیہ دی بتائی گئی وجوہات کافی حد تک باجواز ہونے دے نال نال دو حوالےآں تو‏ں بہت دلچسپ تے معنی خیز نيں۔ ریاستی ادارہ ہونے دے ناطے انہاں وچ اول تو بینک دی جانب تو‏ں ریاست دا ایہ اعتراف اے کہ کرپٹو کرنسی دی نوعیت وچ کافی ابہام ہونے دے باعث انہاں سوداں وچ شامل ہونے والے افراد نو‏‏ں کسی قسم دی قانونی ضمانت دینا ناممکن اے، دوم ایہ اعتراض کہ ایہ کرنسیاں اپنی حد درجے خفیہ نوعیت دے باعث غیرقانونی کارروائیاں تے مختلف قسم دے فراڈ وچ استعمال دی جا سکدی نيں۔"کرپٹو کرنسی تے پاکستان دی ریاستی قدامت پسندی

 بٹ کوائن مائننگ دے ماحول اُتے اثرات 
اردونامہ فورم دی رپورٹ جس وچ برطانیہ دے تحقیقاندی ادارے پتے کمپیئر  دی رپورٹ نو‏‏ں ماخذ بنایا گیا اے دے مطابق بٹ کوائن مائننگ دے لئی استعمال ہونے والی انرجی وچ خوفناک حد تک اضافہ ہو چکيا اے تے جنوری 2018 دے پہلے پندرہ دن وچ اس مقصد دے لئی استعمال ہونے والی بجلی 40 ٹیراواٹ تو‏ں تجاوز کر چک‏ی اے۔ روپورٹ دے مطابق رواں سال اس مقصد دے لئی استعمال ہونے والی بجلی 159 ملکاں دی مجموعی بجلی دی کھپت تو‏ں زیادہ اے۔ واضح رہے کہ پاکستان دی سال 2016 وچ کل بجلی دی پیداوار 196 ٹیراواٹ سی اس تو‏ں اندازہ لگایا جا سکدا اے کہ کس قدر بجلی بٹ کوائن مائننک دے لئی استعمال دی جا رہی اے۔ بجلی دی کھپت دے حساب تو‏ں اوہدی پیداوار وچ وی ہوشربا اضافہ ہويا اے تے بجلی دی پیداوار دا زیادہ تر حصہ روائیندی طریقاں یعنی تیل تے کوئلہ تو‏ں بجلی بنانے اُتے مشتمل اے جو ماحول اُتے انتہائی برا اثر ڈالتا اے۔

اردونامہ فورم دی بٹ کوائن مائننگ دا ماحول اُتے اثر دے بارے وچ رپورٹ۔"بٹ کوائن مائننگ ماحول دے لئی شدید خطرہ":بٹ کوائن مائننگ ماحول دے لئی خطرہ بٹ کوائن مائننگ تے ماحول 

 اقتباس 
 "ہم اس دعوے تو‏ں متفق نئيں نيں کہ سونے دی طرح بٹ کوائن وی کاونٹر پارٹی رسک تو‏ں آزاد اے۔ ایتھریئم وی اک نوزائیدہ کرپٹو کرنسی اے تے جداں کہ اسيں نے دیکھیا کہ ایہ مجازی کرنسیاں بالآخر اک ماسٹر کوڈ دے تابع ہُندی نيں۔ایتھریئم دے معاملے وچ ایہ چابی اک کونسل دے پاس اے جو مستقبل وچ اس کرنسی دا انفلیشن ریٹ طے کرے گی۔ بٹ کوائن نو‏‏ں کنٹرول کرنے دی چابی Gavin Andresen دے پاس اے جو Massachusetts دا اک انجینیئر اے۔ اس گل دی کوئی گارنٹی نئيں اے کہ اوہ مستقبل وچ بٹ کوائن دے بلوک چین دے ضابطاں نو‏‏ں تبدیل نئيں کرن گے "
Another claim we don’t agree with is that Bitcoin is as free of counter-party risk as gold. What we have seen with Ethereum, another nascent cryptocurrency, is that these virtual currencies ultimately have a master key. With Ethereum, that key is controlled by a council that decides its future inflation rate; with Bitcoin, that key is controlled by Gavin Andresen, an engineer based in Massachusetts. There’s no guarantee that they won’t change the source code for the Bitcoin blockchain in the future
 اگرچہ کرپٹو کرنسیاں نو‏‏ں غیر مرکزی (ڈی سینٹرالائزڈ) کرنسی دسیا جاندا اے لیکن حقیقت ایہ اے کہ ایہ 'فی ایٹ' کرنسی تو‏ں وی زیادہ سینٹرالائزڈ اے - شخصی رازداری آزادی دا سب تو‏ں اہ‏م ستون ہُندا اے۔ ہر مطلق العنان پرائیویسی نو‏‏ں ختم کردا اے۔
 "And while crypto is being sold to the public as "decentralization", the reality is that it is even more centralized than fiat currency,...Privacy is the foundation of freedom. All tyranny relies first on the invasion of privacy and the removal of private spaces.Technological dependence and end of freedom
 کینیڈا دا اک کرپٹو ایکسچینج بنام QuadrigaCX اس وقت دیوالیہ ہو گیا جدو‏ں اس دا مالک Gerry Cotten انڈیا وچ بیمار ہو ک‏ے مر گیا۔ اس ایکسچینج نو‏‏ں کنٹرول کرنے دی چابی صرف اوہ ہی جاندا سی ۔Crypto Exchange Seeks Bankruptcy Protection After Founder's Mysterious Deathاس دے گاہکاں دی تعداد 76,000 سی جنہاں نے لگ بھگ 16 کروڑ امریکی ڈالر دی سرمائیہ کاری دی سی۔ انہاں وچ جعلی گاہک وی شامل نيں۔Quadriga Founder Siphoned Customer Coins Into Personal Accounts On Other Exchanges
 آئر لینڈ دا اک کرپٹوکرنسی ایکسچینج بنام بٹ سین 17 جون 2019ء نو‏‏ں اچانک غائب ہو گیا تے اوہدی ویب سائٹ بند ہو گئی۔ اس دے گاہک اس تو‏ں اپنا پیسہ نکلوانے وچ ناکم راے۔
 "Bitsane is registered in Ireland, as a business under the name Bitsane LP, and provided a cryptocurrency exchange service. Around 17 June, Bitsane went dark with users unable to contact it or access their funds held in the exchange."Crypto exchange Bitsane has launched an internal investigation after its services went dark
 کرنسی دا مطلب ہُندا اے سونے دا حکومتی متبادل۔ کرپٹو کرنسی سونے دا غیر حکومتی متبادل ہُندی اے۔
you can understand bitcoin as a kind of nongovernmental currencyA deputy director of People's Bank of China says
 بٹ کوائن دا مطلب حکومتی کرنسی دی موت اے۔ اس دا مطلب خود حکومت دی موت اے۔ (یعنی بٹ کوائن کنٹرول کرنے والے بینکار ہن دنیا اُتے حکومت کرن گے۔)
Bitcoin means the final death of government fiat money. It means the end of Big Government.Is Blockchain A Gold & Silver Launchpad?
 بٹ کوائن نو‏‏ں مقبول بنانے دے لئی مختلف ملکاں وچ کرنسی کرائسس پیدا کیئے جا رہے نيں۔ مثال دے طور اُتے جدو‏ں انڈیا دی حکومت نے وڈی مالیت دے کرنسی نوٹ منسوخ کر دتے تو کرپٹو کرنسی دی مانگ وچ یکدم زبردست اضافہ ہويا۔ اسی طرح جدو‏ں وینیزویلا وچ افراط زر وچ اضافہ ہويا تو بٹ کوائن دی طلب وچ وی اضافہ ہويا۔ تے ایہ وی ممکن اے کہ بینک آف جاپان دی منفی شرح سود دی پالیسی نے بٹ کوائن دے استعمال نو‏‏ں اس قدر عام کر دتا کہ جاپان وچ ایہ قانونی کرنسی دے طور اُتے قبول کيتی جاندی اے۔
For example, when the Indian government banned the use of their largest bank notes, demand for crypto-currency accelerated dramatically in the country. Similarly, as crippling inflation grew in Venezuela, so did the appeal of Bitcoin. It’s also possible that the Bank of Japan’s negative interest rate policy played a role in Bitcoin use becoming so common that the country now accepts it as a form of legal payment.How Washington's Reaction To Trump's Budget Justifies The Rise Of Bitcoin
 "بٹ کوائن دی قیمت اک ہفتے وچ 30 فیصد گر چک‏ی سی۔ لیکن بھارتی حکومت نے اسنو‏ں قانونی کرنسی تسلیم کرکے اوہدی قیمت 33 فیصد ودھا دی"Bitcoin Surges Back Above $2700 As India "Legalizes" Cryptocurrency
 "بٹ کوائن بنیادی طور اُتے (جعلی) کرنسی اے جدو‏ں کہ سونا بنیادی طور اُتے (حقیقی) بچت اے۔"
bitcoin is more the cash, whilst gold is more the savings.What's going on with bitcoin?
 "جعلی دولت تو‏ں جعلی خوشحالی آندی اے۔ جداں ہی جعلی دولت ہٹتی اے جعلی خوشحالی وی غائب ہو جاندی اے "۔
 "Nothing comes from nothing. Fake money produces fake prosperity. Take away the fake money… and the fake prosperity goes “poof,” too."How Dumb Is The Fed?
 مجازی کدی وی حقیقی دا متبادل نئيں ہو سکدا۔
"the virtual is not an adequate substitute for the authentic"America 2017 = France 1789 
 بٹ کوائن دی حقیقی طلب اس وقت پتہ چلے گی جدو‏ں عالمی مالیا‏تی کرائسس سینٹرل بینکنگ تے کیپیٹل کنٹرول دی سیاست اُتے اعتماد ختم کر دے گا۔What The Mainstream Doesn't Get About Bitcoin
 رینڈ کارپوریشن دے کرپٹوگرافر تے ریاضی دان Joshua Baron دا بٹ کوائن دے بارے وچ کہنا اے کہ ایہ مکمل رازداری نئيں رکھدے۔
"It does not offer enough anonymity."Meet The World’s Most Powerful Bitcoin Backers
 سولہ مہینےآں وچ ایہ تیسری دفعہ ہويا اے کہ ایکوی فیکس ہیک ہويا۔
 This is the third time in sixteen months that Equifax has been hacked.Massive Equifax Hack Shows Cyber Risk to Deposits and Investments Today
 امریکا دے سب تو‏ں وڈے بینک "جے پی مورگن چیز" دے اعلیٰ ترین عہدہ دار دا کہنا اے کہ بٹ کوائن محض فراڈ اے۔ ٹیولپ بلب تو‏ں وی بدتر فراڈ۔
BITCOIN IS A "FRAUD"; "WORSE THAN TULIP BULBS" (Jamie Dimon)امریکا دے سب تو‏ں وڈے بینک جے پی مورگن چیز دے صدر دا بیان
چند مہینے بعد اس نے اپنے بیان اُتے افسوس دا اظہار کیتا۔Jamie Dimon: "I Regret Calling Bitcoin A Fraud"
 بٹ کوائن فراڈ، پاگل پن تے پونزی اسکیم دا اک ایسا مجموعہ اے جس دی پہلے کوئی مثال نئيں رہی۔
Bitcoin is an unprecedented combination of fraud, mania and a Ponzi scheme all in one
 "An ICO is not unlike an initial public offering, which is when a traditional company makes its share available for purchase to the general public. "Unpacking The 5 Biggest Cryptocurrency Scams
 مشہور ماہر معاشیات James G Rickards نے 12 ستمبر 2018 نو‏‏ں ٹوئیٹر اُتے اپنے پیغام وچ لکھیا:
1 Bitcoin supply capped بٹ کوائن دی فراہمی محدود اے۔
2 Economy grows معیشت ترقی کردی اے۔
3 So, each bitcoin buys more. That's deflation ۔ اس طرح ہر بٹ کوائن دی قوت خرید ودھدی اے جو قلت زر اے۔
4 Over 90% of dollar market is not base money, it's credit نوے فیصد تو‏ں زیادہ ڈالر مارکیٹ بنیادی کرنسی دی بجائے کریڈٹ اے۔
5 No one borrows in deflationary currency کوئی وی ایسی کرنسی وچ قرضہ لینا پسند نئيں کردا جس دی قیمت ودھ رہی ہوئے۔
6 Bitcoin fails بٹ کوائن ڈُب جائیگا۔Jim Rickards‏

 "Cryptocurrencies or bitcoins, or anything like that, are not really currencies – they are assets. A euro is a euro – today, tomorrow, in a month – it’s always a euro. And the ECB is behind the euro. Who is behind the cryptocurrencies? So they are very, very risky assets."As Cryptos Soar, ECB's Draghi Warns: Not Currencies, They're Very Risky Assets

 ہور ویکھو 
 کاغذی کرنسی
 کیش دے خلاف جنگ
 سونے دی مارکیٹ
 لائٹ کوائن
 کریڈٹ

 باہرلے جوڑ 
 چین دی بلاک چین کرپٹو کرنسی NEO جو دنیا نو‏‏ں بدل سکدی اے  
 Eternal Blue, the NSA hacking exploit that utilizes a flaw in Microsoft operating systems
 جے آپ 7 سال پہلے بٹ کوائن وچ 8460 روپے دی سرمایہ کاری کردے تو اج 7 ارب 64 کروڑ روپے دے مالک ہُندے
 Maker DAO

 حوالے 

گٹھ:2009ء دی متعارفات
گٹھ:2009ء دے سافٹ ویئر
گٹھ:آیزو 4217
گٹھ:اطلاقی تہہ دستورات
گٹھ:زر مبادلہ
گٹھ:متبادل زر

 حوالے 

باہرلے جوڑ

 بِٹ کوئن دا اتہاس 

 Regulation of Bitcoin in Selected Jurisdictions The Law Library of Congress
 Bitcoin video series at Khan Academy
 Bitcoin: a cryptographic currency  INTECO
 Current price of Bitcoin

گٹھ:بِٹ کوئن
گٹھ:کرنسی