بھارت دیاں ریاستاں تے یونیئن علاقے

انتظامی مقصد لئی، بھارت نوں چھوٹے حصیاں وچ ونڈیا گیا اے۔ زیادہ تر حصیاں نوں ریاست یا راج کیہا جاندا اے اتے کچھ حصیاں نوں یونین علاقہ کیہا جاندا اے۔ بھارت وچ 28 صوبے تے 8 مرکزی شاست پردیش ہن۔ ایہہ اگے ضلعیاں اتے ڈویژناں وچ ونڈے ہوئے ہن۔

 تریخ 

 آزادی توں پہلاں 

برصغیر پاک و ہند اُتے ایہدی پوری تریخ وچ بہت سارے وکھ وکھ نسلی گروہاں ولوں حکمرانی کیتی گئی اے، ہر اکّ نے اس کھیتر وچ انتظامی ونڈ دیاں اپنیاں پالیسیاں دا قیام کیتا۔ برطانوی راج نے زیادہ تر مغلیہ راج دے انتظامی ڈھانچے نوں برقرار رکھیا۔ بھارت نوں صوبےآں (جیہنوں پریزیڈینسی وی کیہا جاندا اے) وچ ونڈیا گیا سی، سدھے طور اُتے بریٹیش ولوں حکمرانی کیتا جاندا سی، اتے ریاستاں، جو کہ ناماتر طور اُتے اکّ مقامی شہزادہ یا برٹش سامراج دے وفادار راجا ولوں نینترت کیتیاں جاندیاں سن، جو کہ ریاستاں اتے اصل  سرداری رکھدا سی۔

 ۱۹۴۷–۱۹۵۰ 
۱۹۴۷ اتے ۱۹۵۰ دے وچکار ریاستاں دے پردیساں نوں سیاسی طور اُتے بھارتی سنگھ وچ جوڑ دتا گیا سی۔ زیادہ تر موجودہ صوبےآں وچ رلے ہوئے سن؛ ہورناں نوں نویں صوبےآں وچ متحد کیتا گیا سی، جویں کہ راجستھان، ہماچل پردیش، مدھ بھارت، اتے وندھ پردیش، کئی ریاستاں دے بنے ہوئے سن؛ میسور، حیدرآباد، بھوپال اتے بلاس پور؉ سمیت کجھ وکھرے صوبے بن گئے۔ بھارت دا نواں آئین، جو ۲۶ جنوری ۱۹۵۰ نوں لاگوُ ہویا، نے بھارت نوں اکّ پربھوستا سنپنّ لوکتنتری لوکراج بنایا۔ نویں لوکراج نوں "راجاں دا سنگھ" وجوں وی اعلان کیتا گیا سی۔ ۱۹۵۰ دے آئین نے تن مکھ قسماں دے راجاں وچ انتر کیتا:

 حصہ A راج، جو کہ برطانوی ہند دے سابقہ گورنراں دے صوبے سن، اکّ چنے ہوئے گورنر اتے راج صوبائی اسمبلی ولوں حکمرانی کیتا جاندا سی۔ نوں حصہ اے راج سن:
 آسام (پہلاں آسام صوبہ)،
 بہار (پہلاں بہار صوبہ)،
 بمبئی (پہلاں بمبئی صوبہ)،
 پوربی پنجاب (پہلاں پنجاب صوبہ)،
 مدھ پردیش (پہلاں مرکزی صوبہ اتے بیرار)،
 مدراس (پہلاں مدراس صوبہ)،
 اڑیسہ (پہلاں اڑیسہ صوبہ)،
 اتر پردیش (پہلاں سنیکت صوبہ)، اتے
 مغربی بنگال (پہلاں بنگال صوبہ)۔

 حصہ B راج سابقہ ریاستاں جاں ریاستاں دے گروہ سن، اکّ راجپرمکھّ ولوں نینترت کیتا جاندا سی، جو عام طور اُتے اکّ آئینی راج دا حکمران ہندا سی، اتے اکّ چنی ہوئی صوبائی اسمبلی۔ راجپرمکھّ بھارت دے صدر ولوں نامزد کیتا گیا سی۔ حصہ بی راج سن:
 حیدرآباد (پہلاں حیدرآباد ریاست)،
 جموں اتے کشمیر (پہلاں جموں اتے کشمیر ریاست)،
 مدھ بھارت (پہلاں مرکزی بھارت ایجنسی)،
 میسور (پہلاں میسور ریاست)،
 پٹیالہ اتے ایسٹ پنجاب سٹیٹس یونین (پیپسو)،
 راجستھان (پہلاں راجپوتانا ایجنسی)،
 سوراشٹر (پہلاں بڑودا، مغربی بھارت اتے گجرات راج ایجنسی)، اتے
 تراونکور-کوچینکور (پہلاں تراونکور ریاست اتے کوچین ریاست)۔

 حصہ Cراجاں وچ سابقہ مکھ کمیشنراں دے صوبے اتے کجھ ریاستاں شامل سن، اتے ہریک نوں بھارت دے صدر ولوں نامزد اکّ مکھ کمیشنر ولوں نینترت کیتا جاندا سی۔ حصہ C دے راج سن:
 اجمیر (پہلاں اجمیر-میرواڑا صوبہ)،
 بھوپال (پہلاں بھوپال ریاست)،
 بلاس پور؉ (پہلاں بلاس پور؉ ریاست)،
 کورگ راج (پہلاں کورگ صوبہ)،
 دلی،
 ہماچل پردیش،
 کچھّ (پہلاں کچھّ ریاست)
 منی پور؉ (پہلاں منی پور؉ ریاست)،
 ترپرا (پہلاں ترپرا ریاست) اتے
 وندھ پردیش (پہلاں مرکزی بھارت ایجنسی)۔

 انڈیمان اتے نکوبار جزیرہ دا اکو اکّ حصہ D راج سی، جسدا پربندھن مرکز سرکار ولوں نامزد اکّ لیفٹینینٹ گورنر ولوں کیتا جاندا سی۔

 راج مڑقیام، ۱۹۵۶ 
آندھرا راج ۱ اکتوبر ۱۹۵۳ نوں مدراس راج دے تیلگو بولن والے اتری ضلعیاں توں بنایا گیا سی۔

چندرناگور دے فرانسیسی اینکلیو نوں ۱۹۵۴ وچ مغربی بنگال وچ تبدیل کر دتا گیا سی۔ اسے سال پانڈیچری، کریکل، یاناؤں اتے ماہے دے سابقہ فرانسیسی اینکلیواں نوں شامل کردے ہوئے، بھارت وچ تبدیل کر دتا گیا سی؛ ایہہ ۱۹۶۲ وچ اکّ مرکز شاست پردیس بن گیا۔

۱۹۵۴ وچ وی، بھارت-پکھی طاقتاں نے دادر اتے ناگر حویلی دے پرتگالی قبضے والے اینکلیوز نوں آزاد کر دتا، جس وچ تھوڑھے ویلے لئی آزاد دادرا اتے نگر حویلی دے راج دا اعلان کیتا گیا۔ ۱۹۶۱ وچ، بھارت نے اس نوں دادرا اتے نگر حویلی دے مرکز شاست پردیش وجوں شامل کر لیا۔

راج مڑقیام ایکٹ، ۱۹۵۶ نے لسانی ریکھاواں دے بنیاد اُتے راجاں دا مڑقیام کیتا جس دے نتیجے وجوں نویں راجاں دی سرجنا ہوئی۔

اس ایکٹ دے نتیجے وجوں:

 مدراس راج نے اپنا نام برقرار رکھیا، کنیاکماری ضلعے نوں تراونکور-کوچینکور بناؤن لئی جوڑیا گیا۔

 آندھرا پردیش ۱۹۵۶ وچ حیدرآباد راج دے تیلگو بولن والے ضلعیاں وچ آندھرا راج دے ولین نال بنایا گیا سی۔

 کیرل نوں مالابار ضلعے اتے مدراس راج دے دکھنی کینرا ضلعیاں دے کاسرگوڈ تالک نوں تراونکور-کوچینکور نال ملا کے بنایا گیا سی۔

 میسور راج نوں بیلاری اتے دکھنی کینرا (کاسرگوڈ تالک نوں چھڈّ کے) دے ضلعیاں اتے مدراس راج توں کوئمبٹور ضلعے دے کولیگل تالک، بمبئی راج دے بے لغام، بیجاپور؉ ، اتری کینرا اتے دھارواڑ دے ضلعیاں نوں جوڑ کے مڑ متحد کیتا گیا سی، کنڑ بہو گنتی والے ضلعے بدر، رائچور اتے کلبرگی حیدرآباد راج اتے کورگ راج توں۔

 مدراس راج دے دکھنی کینرا اتے مالابار ضلعیاں وچکار ونڈے گئے لکشدیپ جزیرہ، امنیڈیوی جزیرہ اتے منیکوئے جزیرہ، نوں اکجٹّ اتے مرکز شاست پردیش لکشدیپ وچ متحد کیتا گیا سی۔

 بمبئی راج نوں سوراشٹر راج اتے کچھّ راج، مدھ پردیش دے ناگپور ڈویزن دے مراٹھی بولن والے ضلعیاں اتے حیدرآباد راج دے مراٹھواڑا کھیتر نوں جوڑ کے وڈا کیتا گیا سی۔

 راجستھان اتے پنجاب نے ترتیب وار اجمیر راج اتے پٹیالہ اتے پوربی پنجاب راج سنگھ توں کھیتر حاصل کیتے اتے بہار دے کجھ پردیش مغربی بنگال نوں تبدیل کر دتے گئے۔

 ۱۹۵۶ توں بعد 
بمبئی مڑقیام ایکٹ ولوں ۱ مئی ۱۹۶۰ نوں بمبئی راج گجرات اتے مہاراشٹر دے لسانی راجاں وچ ونڈیا گیا سی۔سابقہ مرکز شاست پردیس ناگالینڈ نے ۱ دسمبر ۱۹۶۳ نوں راج دا درجہ حاصل کیتا۔ پنجاب مڑقیام ایکٹ، ۱۹۶۶ دے نتیجے وجوں ۱ نومبر نوں ہریانہ دی سرجنا ہوئی اتے پنجاب دے اتری ضلعیاں نوں ہماچل پردیش وچ تبدیل کر دتا گیا۔ایکٹ نے چنڈی گڑھ نوں اکّ مرکز شاست پردیس اتے پنجاب اتے ہریانہ دی سانجھی راجگڑھ وجوں وی منونیت کیتا اے۔

۱۹۶۹ وچ مدراس راج دا نام بدل کے تاملناڈو رکھیا گیا سی۔ اتر-پوربی راجاں منی پور؉ ، میگھالیہ اتے ترپرا دا گٹھن ۲۱ جنوری ۱۹۷۲ نوں کیتا گیا سی۔ ۱۹۷۳ وچ میسور راج دا ناں بدل کے کرناٹک کر دتا گیا۔ ۱۶ مئی ۱۹۷۵ نوں سکم بھارتی سنگھ دا ۲۲واں راج بن گیا اتے راج دی راجشاہی نوں ختم کر دتا گیا۔ ۱۹۸۷ وچ، اروناچل پردیش اتے مزورم ۲۰ فروری نوں راج بن گئے، اس توں بعد ۳۰ مئی نوں گوآ، جدوں کہ پہلاں گوآ دا مرکز شاست پردیش، دمن اتے دیو دے اتری ایکسکلیو دماؤ اتے دیؤ دمن اتے دیو وجوں اکّ وکھرا مرکز شاست پردیش بن گیا۔

نومبر ۲۰۰۰ وچ، تن نویں راج بنائے گئے سن، یعنی:

 چھتیسگڑھ (پوربی مدھ پردیش توں)

 اترانچل (اتر مغربی اتر پردیش توں) (۲۰۰۷ وچ اتراکھنڈ دا نام بدلیا گیا) اتے

 جھارکھنڈ (مدھ پردیش مڑقیام ایکٹ - ۲۰۰۰, اتر پردیش مڑقیام ایکٹ - ۲۰۰۰ اتے بہار مڑقیام ایکٹ - ۲۰۰۰ دے لاگوُ ہون دے نال)

۲۰۰۷ وچ پانڈیچیری دا نام پڈوچیری رکھیا گیا سی اتے ۲۰۱۱ وچ اڑیسہ دا نام بدل کے اوڈیشا رکھیا گیا سی۔ تیلنگانا ۲ جون ۲۰۱۴ نوں شمال مغربی آندھرا پردیش دے دس سابقہ ضلعیاں توں بنایا گیا سی۔

اگست ۲۰۱۹ وچ، بھارت دی پارلیمنٹ نے جموں اتے کشمیر مڑقیام ایکٹ، ۲۰۱۹ پاس کیتا، جس وچ جموں اتے کشمیر راج نوں دو مرکز شاست پردیساں وچ پنرگٹھت کرن دے اپبندھ ہن؛ جموں اتے کشمیر اتے لداخ، ۳۱ اکتوبر ۲۰۱۹ توں اسنوں لاگوُ کر دتا گیا۔ بعد وچ اسے سال نومبر وچ، بھارت سرکار نے دمن اتے دیؤ اتے دادرا اتے نگر حویلی دے مرکز شاست پردیساں نوں دادرا اتے نگر حویلی اتے دمن اتے دیو وجوں جانے جان والے اکّ مرکز شاست پردیش وچ ۲۶ جنوری ۲۰۲۰ توں لاگوُ کرن لئی قانون پیش کیتا۔

+بھارت دیاں ریاستاںناںISO 3166-2 codeآبادیعلاقہ(km2)دفتریبولیپایۂ تختوڈا شہر(راجگڑھ توں علاوہ)سنگھنائی آبادیشرحِ خواندگی(%)کل آبادی دے مطابق شہری آبادی دا تناسبشرحِ جنسآندھرا پردیشAP84,665,533275,045تیلگو ، اردو ، انگریزیحیدر آباد دکن30867.6627.3992اروناچل پردیشAR1,382,61183,743انگریزیاٹانگر1766.9520.8920آسامAS31,169,27278,550آسامی ، بوڈو (علاقائی) ، کربی زباندسپورگوہاٹی39773.1812.9954بہارBR103,804,63799,200اردو ، ہندی ، میتھلی ، مگدھیپٹنہ110263.8210.5916http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/bihar/Provisional%20Population%20Totals%202011-Bihar.pdfچھتیس گڑھCT25,540,196135,194چھتیس گڑھی ، اردو ، ہندیرائے پور18971.0420.1991گواGA1,457,7233,702کونکنیپناجیواسکو دا گاما39487.4062.2968گجراتGJ60,383,628196,024گجراتی ، ہندی ، انگریزیگاندھی نگراحمد آباد30879.3137.4918ہریاناHR25,353,08144,212ہندی ، ہریانوی (علاقائی)چندی گڑھ <small>(شراکت شدہ ، متحدہ عملداری)فرید آباد57376.6428.9877ہماچل پردیشHP6,856,50955,673ہندیشملہ12383.789.8920 جموں تے کشمیرJK12,548,926222,236اردو ،http://www.mapsofindia.com/events/republic-day/offical-languages-india.html کشمیری ، ڈوگریسری نگر (گرما)جموں (سرما)12468.7424.8883جھاڑکھنڈJH32,966,23874,677اردو ، ہندیرانچیجمشید پور41467.6322.2947کرناٹکKA61,130,704191,791اردو ، کنڑابنگلور31975.6034.0968کیرالاKL33,387,67738,863ملیالم ، انگریزیترواننت پورم85993.9126.01,084مدھیہ پردیشMP72,597,565308,252اردو ، ہندیبھوپالانڈور23670.6326.5930مہاراشٹرMH112,372,972307,713مراٹھی ، اردوممبئی36582.9142.4925منی پورMN2,721,75622,347منی پوریامپھال12279.8525.1987میگھالیاML2,964,00722,720کھاسی ، پنار زبان ، گارو ، ہندی ، انگریزیشلونگ13275.4819.6986میزورمMZ1,091,01421,081میزوآئیزول5291.5849.6975ناگالینڈNL1,980,60216,579انگریزیکوہیمادیماپور11980.1117.2931اڑیسا OR41,947,358155,820اڑیہبھوبنیشور26973.4515.0978پنجاب (بھارت)PB27,704,23650,362پنجابی ، ہندیچندی گڑھ <small>(شراکت شدہ ، متحدہ عملداری)لدھیانہ55076.6833.9893راجستھانRJ68,621,012342,269ہندیجے پور20167.0623.4926 سکمSK607,6887,096Nepali, Bhutia, Lepcha, Limbu, Newari, Kulung, Gurung, Manggar, Sherpa, Tamang, Sunwarگنگٹوک8682.2011.1889تامل ناڈوTN72,138,958130,058تاملچنائی48080.3344.0995تری پورہTR3,671,03210,491.69بنگالی ، تری پوریاگرتلا55587.7517.1961اتر پردیشUP199,581,477243,286اردو ، ہندیلکھنؤکانپور82869.7220.8908اتراکھنڈUT10,116,75253,566ہندی ، سنسکرتدہرادون (interim)18979.6325.7963مغربی بنگالWB91,347,73688,752بنگالی ، انگریزیکولکتہ1,02977.0828.0947
+متحدہ عملداریاںناںISO 3166-2 codeآبادیدفتریزبانپایۂ تختوڈا شہرپنڈ دے اعدادشہر دے اعدادسنگھنائی آبادیشرحِ خواندگی(%)کل آبادی اتے شہری آبادی دا تناسبشرحِ جنسانڈمان تے نکوبار جزیرےAN379,944ہندی ، تمل ، تیلگو ، انگریزیپورٹ بلیئر54734686.2732.6878چندی گڑھCH1,054,686ہندی ، انگریزی ، پنجابیچندی گڑھ2419,25286.4389.8818دادرا تے نگر حویلیDN342,853ہندی ، گجراتی ، انگریزیسلواسا70269877.6522.9775دمن تے دیوDD242,911مراٹھی ، گجراتی ، انگریزی ، ہندیدمن232216987.0736.2618لکشادیپLD64,429ملیالم ، انگریزیکواراتیآندروت243201392.2844.5946قومی دارالحکومتی عملداری دلیDL16,753,235—دہلی1656211,29786.3493.2866پونڈیچریPY1,244,464فرانسیسی ، تامل تیلوگو (علاقائی) ، ملیالم (علاقائی)پونڈیچیری9262,59886.5566.61,038

 حوالے

گٹھ:لسٹاں
گٹھ:بھارت دا جغرافیہ
گٹھ:بھارت دیاں ریاستاں تے مرکزی علاقے