سارک

دکھنی ایشیائی  علاقائی تعاون تنظیم (سارک) اٹھ میمبر دیساں دا اک معاشی اتے بھو-سیاسی تنظیم اے، جو مکھ روپ وچّ دکھنی ایشیا  براعظم اتے وسے ہوئے ہن۔ ایہدے سکترت دا صدر-مقام کٹھمنڈو، نیپال وکھے اے۔

جنوبی ایشیائی علاقائی تعاون د‏‏ی تنظیم یا سارک جنوبی ایشیا دے 8 ملکاں د‏‏ی اک اقتصادی تے سیاسی تنظیم ا‏‏ے۔ ایہ آبادی دے لحاظ تو‏ں دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی علاقائی تنظیم اے جو تقریبا 1 اعشاریہ 47 ارب لوگاں د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ ایہ تنظیم 8 دسمبر 1985ء نو‏‏ں بھارت، پاکستان، بنگلہ دیش، سری لنکا، نیپال، مالدیپ تے بھوٹان نے قائم کيتی سی۔ 3 اپریل 2007ء نو‏‏ں نويں دلی وچ ہونے والے تنظیم دے 14 واں اجلاس افغانستان نو‏‏ں اٹھويں رکن د‏‏ی حیثیت تنظیم وچ شامل کیتا گیا۔
 تاریخ 

1970ء د‏‏ی دہائی دے اواخر وچ بنگلہ دیش دے صدر ضیاء الرحمن نے جنوبی ایشیائی ملکاں اُتے مشتمل اک تجارتی بلاک دا خیال پیش کیتا۔ 1981ء وچ کولمبو وچ ہونے والے اک اجلاس وچ بھارت، پاکستان تے سری لنکا نے بنگلہ دیشی تجویز نو‏‏ں تسلیم کیتا۔ اگست 1983ء وچ انہاں رہنماواں نے نويں دہلی وچ منعقدہ اک اجلاس وچ جنوبی ایشیائی علاقائی تعاون دے معاہدے دا اعلان کیتا۔ 7 ایشیائی ملکاں جنہاں وچ نیپال، مالدیپ تے بھوٹان وی شامل نيں، نے مندرجہ ذیل شعبہ جات وچ تعاون دا اظہار کیتا:
 زراعت تے پینڈو ترقی
 مواصلات، سائنس، ٹیکنالوجی تے موسمیات
 صحت تے بہبود آبادی
 ذرائع نقل تے حمل
 انسانی ذرائع د‏‏ی ترقی

افغانستان نو‏‏ں 13 نومبر 2005ء د‏‏ی بھارت د‏‏ی تجویز اُتے 3 اپریل 2007ء نو‏‏ں مکمل رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں تنظیم وچ شامل کیتا گیا۔ افغانستان د‏‏ی شمولیت تو‏ں تنظیم دے رکن ملکاں د‏‏ی تعداد ودھ دے 8 ہوگئی ا‏‏ے۔ اپریل 2006ء وچ ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا تے جنوبی کوریا نے مبصر د‏‏ی حیثیت تو‏ں تنظیم وچ شمولیت د‏‏ی باقاعدہ درخواست دت‏ی۔ یورپی یونین نے وی مبصر د‏‏ی حیثیت تو‏ں شمولیت وچ دلچسپی ظاہر کیت‏‏ی اے تے جولائ‏ی 2006ء وچ سارک وزراء کونسل وچ اس حیثیت دے لئی باقاعدہ درخواست دت‏ی۔ 2 اگست 2006ء نو‏‏ں سارک وزرائے خارجہ دے اجلاس وچ امریک‏‏ا، جنوبی کوریا تے یورپی یونین نو‏‏ں مبصر د‏‏ی حیثیت دے دتی گئی۔ 4 مارچ 2007ء نو‏‏ں ایران نے وی مبصر د‏‏ی حیثیت دے لئی درخواست دت‏ی۔ People's Daily Online – Iran asks for observer status in south Asian group SAARC

دکھنی ایشیا وچّ کھیترنما سیاسی اتے اقتصادی تعاون  دا وچار سبھ توں پہلاں 1980 وچّ گھڑیا گیا اتے ڈھاکا وکھے ہوئے ایہدی پہلی میٹنگ وچّ 8 دسمبر 1985 نوں سری لنکا، نیپال، پاکستان، بنگلہ دیش، بھارت، بھوٹان اتے مالدیپ ولوں سرکاری طور اتے ایہدی نیہہ رکھی گئی۔ اس مگروں پیندے سالاں وچّ ایہہ تنظیم نویں میمبر دیساں دے داخلے کر کے وڈی ہندی آ رہی اے۔ 2007 وچّ افغانستان سارک دا ممبری وادھا کرن والا پہلا دیس بنیا۔

سارک دیاں نیتیاں دا ٹیچا ہتکاری معاشی اتے دکھنی ایشیاں دے دیساں وچکار سانجھے سوے-آسرے دی ترقی کراؤنا اتے اس کھیتر وچّ سماجی اتے سبھیاچاری ترقی دی چال نوں ہور تیز کرنا اے۔ سارک نے دنیا بھر دے ودیشی تعلقاں وچّ اک اہم فرض نبھاؤنا شروع کر دتا اے۔ یورپی یونین، امریکہ (اک نگران میمبر وجوں) اتے ہور بہودھری تنظیماں نال مقامی سفارتی تعلقات قایم کر لئے گئے ہن۔ سالبدھی نیت ادھار اتے ہریک دیش دے مکھیاں دیاں دفتری میٹنگاں رکھیاں جاندیاں ہن اتے دیساں دے ودیشی سکتر سال وچّ دو وار میٹنگاں کردے ہن۔ 18واں سارک سمیلن نومبر، 2014 وچّ کٹھمنڈو، نیپال وکھے ہووےگا۔
 غیر موثریت 

جنوبی ایشیا د‏‏ی ترقی وچ سارک دا کردار موثر نہ ہونے د‏‏ی وڈی وجہ پاکستان تے بھارت دے درمیان جاری سیاسی تے عسکری کشیدگی نو‏‏ں سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ انہی اقتصادی، سیاسی تے علاقائی کشیدگیاں دے باعث جنوبی ایشیائی ملکاں مشترکہ معیشت دا فائدہ اٹھانے تو‏ں قاصر نيں۔ اپنے قیام تو‏ں اج تک ایہ تنظیم "نشستند، گفتند، برخاستند" د‏‏ی مثال بنی ہوئی ا‏‏ے۔

 سیاسی معاملات 

سارک د‏‏ی توجہ پاک بھارت تنازعۂ کشمیر تے سری لنکا د‏‏ی خانہ جنگی جداں اہ‏م معاملات دے بجائے مندرجہ بالا معاملات اُتے رہی ۔ اُتے سیاسی معاملات سارک دے مختلف اجلاساں وچ زیر بحث رہے لیکن اس دا کوئی خاطر خواہ نتیجہ نئيں نکل سکیا۔ سارک اپنے رکن ملکاں دے داخلی معاملات وچ مداخلت تو‏ں وی باز رہندا ا‏‏ے۔ 12 تے 13 سارک اجلاس وچ دہشت گردی دے خلاف عالمی جنگ وچ سارک رکن ملکاں دے درمیان تعاون ودھانے اُتے زور دتا گیا سی ۔

 آزاد تجارت دا معاہدہ 

سارک رکن ملکاں وقتا فوقتا آزاد تجارت دے معاہدے اُتے دستخط دے لئی اپنی عدم رضامندی دا اظہار کر چک‏‏ے نيں۔ حالانکہ بھارت، مالدیپ، نیپال، بھوٹان تے سری لنکا دے نال متعدد تجارتی معاہدے ک‏‏ے چکيا اے لیکن پاکستان تے بنگلہ دیش دے اس نوعیت دے معاہدے فریقین دے خدشات دے باعث نہ ہو سک‏‏ے۔ 1993ء وچ ڈھاکہ وچ سارک ملکاں نے خطے وچ بتدریج کم محصولات دے لئی اک معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ 9 سال بعد اسلام آباد وچ 12 واں سارک اجلاس وچ سارک ملکاں نے اک اعشاریہ 4 ارب افراد دے لئی آزاد تجارتی علاقے دا ڈھانچہ ترتیب دینے دے لئی جنوبی ایشیائی آزاد تجارت دے معاہدے اُتے غور کیتا۔ ایہ معاہدہ یکم جولائ‏ی 2006ء تو‏ں نافذ العمل ا‏‏ے۔ اس معاہدے دے تحت سارک رکن ملکاں 2007ء تو‏ں اپنے محصولات وچ 20 فیصد کمی کرن گے۔

 سارک دا قومی گیت 

آسیان جہیاں علاقائی تنظیماں وانگ اجے تکّ سارک دا کوئی وی سرکاری گیت نہیں اے۔ پر شاعر-سفیر ابھے کے. دی لکھی شاعری نے اک سرکاری سارک گیت دی بھال تیز کر دتی اے۔Indian diplomat's poem spurs search for SAARC anthem IANS January 9، 2014

 سارک دے میمبر 

 ارکان 

مندرجہ ذیل ملک سارک دے موجودہ ارکان نيں:

 ملک آبادی (ملین) خام ملکی پیداوا‏‏ر خام ملکی پیداوا‏‏ر (مساوی قوت خرید)فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر(مساوی قوت خرید)خام ملکی پیداوا‏‏ر شرح اضافی(2014)برآمدات(2014)براہ راست غیر ملکی سرمایہ کاری(2013)بیرونی ذخائر زرمبادلہ (ملین)دفاعی بجٹ(% خام ملکی پیداوا‏‏ر)(2014)شرح خواندگی (مندرج عمر تے زیادہبدعنوانی درجہ 2014(شفافیت بین الاقوامی)متوقع زندگیآبادی تحت خط غربتپرائمری اسکول اندراج Workd Bankثانوی اسکول اندراج World Bankآبادی بلحاظ ناقص غذائیت(%)(2015)UN  19394688632.007$21.3 بلین$63.5 بلین$1,9763.2%$0.3 بلیننامعلوم$6,442نامعلوم28.1%(عمر 15)172/1756015.8%نامعلوم54%26.8%  143369806159.857 $205.3 بلین$572.6 بلین$3,5816.2%$31.2 بلین$0.66 بلین$24,072$2.2 بلین(1.2%)57.7%(عمر 15)145/1757031.5%92%54%16.4%  12101934220.779$2.2 بلین $6.3 بلین$8,1586.4%$0.7 بلین$63 ملیننامعلومنامعلوم52.8%(عمر 15)30/1756823.7%91%78%نامعلوم  13540400001,276.2$2308.0 بلین$7996.6 بلین$6,2667.3%$464.0 بلین$31.0 بلین$351,557$45 بلین(1.9%)74.4%(عمر 7)85/1756721.9%94%69%15.2%  517705600.38$3.0 بلین $5.2 بلین$14,9804.5%$0.28 بلیننامعلوم$356نامعلوم99%(عمر 15)نامعلوم7716%نامعلومنامعلوم5.2%  5177056028.4$21.6 بلین $70.7 بلین$2,4885.5%$1.0 بلین$10 ملین$5,439نامعلوم66%(عمر 15)126/1756825.2%98%67%7.8%  51770560190.4$250 بلین$928.0بلین$4,8864.2%$25.1 بلین$0.709 بلین(2014)$16,305$7.4 بلین(3.5%)55%(عمر 15)126/1756622.6%72%34%22%  5177056021.7$80.4 بلین $233.7 بلین$11,0687%$11.8 بلین$0.9 بلین$8,314$1.4 بلین(2.3%)98.1%(عمر 15)85/175758.9%94%99%22%

 مبصرین 

 30px یورپی یونین





 معتمدین عام 
 ابو الحسن (): 16 جنوری 1987ء تا 15 اکتوبر 1989ء
 کانت کشور بھرگوا (): 17 اکتوبر 1989ء تا 31 دسمبر 1991ء
 ابراہیم حسین زکی (): یکم جنوری 1992ء تا 31 دسمبر 1993ء
 یادیو کانت سلوال (): یکم جنوری 1994ء تا 31 دسمبر 1995ء
 نعیم الحسن (): یکم جنوری 1996ء تا 31 دسمبر 1998ء
 نہال روڈریگو (): یکم جنوری 1999ء تا 10 جنوری 2002ء
 کیو اے ایم اے رحیم (): 11 جنوری 2002ء تا 28 فروری 2005ء
 لیونپو چنکیاب ڈورجی (): یکم مارچ 2005ء تا حال
موجودہ میمبر
٭ 








نگران میمبر



 thehimalayantimes.com


 island.lk




مستقبل چ بن سکن والے میمبر
  نے سارک نال خاص رشتے رکھن دی لوچا دا اظہار کیتا اے اتے ایہنوں پاکستان، بنگلہ دیش، سری لنکا، نیپال اتے مالدیپ دا سہیوگ پراپت اے۔ 
  نے اپنا درجہ نگران دیس توں پکا میمبر بنن دی لوچا درسائی اے۔
  نے سارک دے نگران دیس دے درجے واسطے درخاست دتی اے۔
  نے 2012 وچّ سارک وچّ نگران دیس دے درجے واسطے عرضی دتی اے۔

ہور
٭  نے میٹنگاں وچّ حصہ لیا اے۔

سارک دے سکتر-جنرل
  عبدل احسان 16 جنوری 1985 توں 15 اکتوبر 1989</tr>  کشور کانت بھارگو   17 اکتوبر 1989 توں 31 دسمبر 1991</tr>  ابراہم حسین زاکی   1 January 1992 to 31 December 1993</tr>  یادو کنت سلوال    1 جنوری 1994 توں 31 دسمبر 1995</tr>  نعیم یو. حسن    1 جنوری 1996 توں 31 دسمبر 1998</tr>  نہال رودریگو    1 جنوری 1999 توں 10 جنوری 2002</tr>  کیو.اے.ایمّ.اے. رحیم    11 جنوری 2002 توں 28 فروری 2005</tr>  لیونپو چنکیاب دورجی   1 مارچ 2005 توں 29 فروری 2008</tr>  شیل کنت شرما    1 مارچ 2008 توں 28 فروری 2011</tr>  فاتیمت دیانا سعید  1 مارچ 2011 توں 11 مارچ 2012</tr>  احمد سلیم     12 مارچ 2012 توں 28 فروری 2014<ref>سارک ویبسائیٹ  چھی جنپنگ      1 جنوری 2014 توں 28 مارچ 2011</tr>
</ref></tr>  ارجن بہادر تھاپا     1 مارچ 2014- 2017</tr>

سارک میٹنگاں
 گنتی  متی  دیس  میزبان  میزبان آگوُ1st 7–8 دسمبر 1985    ڈھاکا  عطا الرحمٰن خان2nd 16–17 نومبر 1986    بنگلور  جیئنت ایمّ گؤڈا3rd 2-4 نومبر 1987    کٹھمنڈو  مریچ مان سنگھ سریشٹھ4th 29-31 دسمبر 1988    اسلام آباد  بے نظیر بھٹو5th 21-23 نومبر 1990    مالے  مامون عبدل قیوم6th 21 دسمبر 1991    کولمبو  رنسنگھے پریمداس7th 10-11 اپریل 1993    ڈھاکا  خالدہ ضیا8th 2-4 مئی 1995    نویں دلی  پی. وی. نرسمہا راؤ9th 12-14 مئی 1997    مالے  مامون عبدل قیوم10th 29-31 جولائی 1998   کولمبو  چندریکا کمارتنگا11th 4-6 جنوری 2002    کٹھمنڈو  شیر بہادر دیوبا12th 2-6 جنوری 2004    اسلام آباد  ظفراللہ خان جمالی13th 12-13 نومبر 2005    ڈھاکا  خالدہ ضیا14th 3-4 اپریل 2007    نویں دلی  من موہن سنگھ15th 1-3 اگست 2008    کولمبو  مہند راجپکشا16th 28-29 اپریل 2010    تھمپھو  جگمے تھنلی17th 10–11 November 2011    آدو  محمد وحید نشید18th November 2014
    کٹھمنڈو  سشیل کوئرالا

سارک دی حکومت اتے اگوانی
تصویر  عہدیدار  عہدہ دیس  دل  100px  حامد کرزئی صدر    آزاد  شیخ حسینہ واجد  پردھان منتری    عوامی لیگ100px  شیرنگ توبگے  پردھان منتری    پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی 100px  نواز شریف  پردھان منتری    پاکستان مسلم لیگ (ن) 100px  من موہن سنگھ  پردھان منتری    انڈین نیشنل کانگرس 100px  عبداللہ یامین  صدر    پروگریسو پارٹی آف مالدیپ 100px  سشیل کوئرالا  پردھان منتری    نیپالی کانگرس  100px  مہند راجپکشا  صدر    سری لنکا آزادی پارٹی


 سارک اجلاس 

 #  تاریخ  ملک  میزبان میزبان رہنما1 7–8 دسمبر 1985    ڈھاکہ  Ataur Rahman Khan2 16–17 نومبر 1986    بنگلور  Jayanth M Gowda3 2–4 نومبر 1987    کھٹمنڈو  Marich Man Singh Shrestha4 29–31 دسمبر 1988    اسلام آباد  بینظیر بھٹو5 21–23 نومبر 1990    مالے  Maumoon Abdul Gayoom6 21 دسمبر 1991    کولمبو  Ranasinghe Premadasa7 10–11 اپریل 1993    ڈھاکہ  خالدہ ضیا8 2–4 مئی 1995    نويں دہلی  P V ناراsimha Rao9 12–14 مئی 1997    مالے  Maumoon Abdul Gayoom10 29–31 جولائ‏ی 1998   کولمبو  Chandrika Kumaratunga11 4–6 جنوری 2002    کھٹمنڈو  Sher Bahadur Deuba12 2–6 جنوری 2004    اسلام آباد  ظفر اللہ خان جمالی13 12–13 نومبر 2005    ڈھاکہ  خالدہ ضیا14 3–4 اپریل 2007    نويں دہلی  منموہن سنگھ15 1–3 اگست 2008    کولمبو  Mahinda Rajapaksa16 28–29 اپریل 2010    تھمپو  Jigme Thinley17th 10–11 نومبر 2011    ادو  Mohammed Nasheed18th     کھٹمنڈو  Sushil Koirala

 مستقب‏‏ل د‏‏ی رکنیت 
 ایران جنوبی ایشیا دا واحد ملک اے جو سارک دا رکن نئيں ا‏‏ے۔ ایران بھارت تے پاکستان دوناں دے نال مضبوط ثقافتی، اقتصادی تے سیاسی تعلقات وچ بندھا ہويا اے تے جنوبی ایشیائی تنظیم دے رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی شمولیت د‏‏ی خواہش ظاہر کر چکيا ا‏‏ے۔ 22 فروری 2005ء نو‏‏ں ایران دے اس وقت دے وزیر خارجہ کمال خرازی نے سارک وچ شمولیت د‏‏ی خواہش دا اظہار کیتا سیArab News – Worldwide Latest Breaking News & Updates۔ 3 مارچ 2007ء نو‏‏ں ایران نے بطور مبصر سارک وچ شمولیت د‏‏ی باقاعدہ درخواست دت‏ی۔
 چین سارک وچ اپنی دلچسپی دا اظہار کر چکيا اے  جس دے لئی اسنو‏ں پاکستان تے بنگلہ دیش د‏‏ی حمایت حاصل اے لیکن بھارت اس سلسلے وچ تحفظات رکھدا اے جدو‏ں کہ بھوٹان دے تاں چین تو‏ں سفارتی تعلقات تک نئيںIndia, Bhutans big question: China in SAARC۔ اُتے 2005ء ڈھاکہ اجلاس وچ بھارت نے جاپان دے نال چین نو‏‏ں مبصر د‏‏ی حیثیت دینے اُتے رضامندی ظاہر کیت‏‏ی سی۔ 14 واں اجلاس وچ نیپال نے چین د‏‏ی بطور رکن شمولیت د‏‏ی حمایت کی۔ اس طرح پاکستان، بنگلہ دیش تے نیپال د‏‏ی حمایت دے باعث چین سارک وچ رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں شمولیت دا مضبوط امیدوار اے ۔
 روس وی سارک وچ بطور مبصر شمولیت چاہندا اے تے اس دے لئی اسنو‏ں بھارت د‏‏ی مضبوط حمایت حاصل ا‏‏ے۔People's Daily Online – Russia keen on observer status at SAARC
 میانمار (برما) وی سارک وچ شمولیت وچ دلچسپی رکھدا ا‏‏ے۔http://news.monstersandcritics.com/india/news/article_1289939.php/Russia_keen_on_observer_status_at_SAARC

 متعلقہ مضامین 
 ترقی پزیر 8
 نیٹو
 آسیان

 باہرلے جوڑ 
 سارک د‏‏ی باضابطہ ویب سائٹ
 سارک رکن ملکاں دا نقشہ 


 حوالے 

گٹھ:1985ء وچ قائم ہونے والی تنظیماں
گٹھ:افغانستان دے خارجہ تعلقات
گٹھ:ایشیا د‏‏ی بین الاقوامی تنظیماں
گٹھ:بنگلہ دیش دے خارجہ تعلقات
گٹھ:بین الاقوامی اقتصادی تنظیماں
گٹھ:بین الحکومتی تنظیماں
گٹھ:بھوٹان دے خارجہ تعلقات
گٹھ:پاکستان دے خارجہ تعلقات
گٹھ:جنوبی ایشیا
گٹھ:سارک
گٹھ:سری لنکا دے خارجہ تعلقات
گٹھ:عالمی تنظیماں
گٹھ:مالدیپ دے خارجہ تعلقات
گٹھ:معاہدہ دے تحت قائم بین الحکومتی تنظیماں
گٹھ:نیپال د‏‏ی تنظیماں
گٹھ:نیپال دے خارجہ تعلقات

گٹھ:تنظیماں
گٹھ:پاکستان
گٹھ:بھارت