قیس بن مسہر صیداوی

قِیس بن مُسَهَّر صیداوی اَسدی، امام  حسین بن علی ، کوفیاں  تے مسلم بن عقیل  وچکار خط رسان   (نامہ بر) سن  تے قادسیہ چ عبیدالله بن زیاد  دیاں فوجاں ہتھوں گرفتار  ہوئے  تے واقعہ عاشورا  توں کجھ دن پہلے  شہید کردتے گئے . آپ دا ناں زیارت ناحیہ مقدسہ وچ  آندا اے ۔

 اصل تے نسب 
آپ دا  پورا ناں اینج اے: «قیس بن مسهر بن خلید بن جندب بن منقذ بن جسر بن نکرة بن صیداء» است.أنساب الأشراف، ج۱۱، ص ۱۶۴؛جمهرةأنساب العرب، متن، ص ۱۹۵. قبیلہ قیس جو بنی صیدا  ناں نال مشہور اے ۔بنی صیداء  بنی اسد  چ شمار ہندا اے تاریخ الیعقوبی، ج۱، ص ۲۳۰. ایسے لئی کجھ ماخذاں چ آپ دا شمار بنو اسد دے شہیداں چ کیتا گیا اے ۔.موسوعة کربلاء، لبیب بیضون، ج۲، ص ۲۴. آپ دے اجداد  وچوں کسے دا ناں نکره سی  تے ایسے لئی قیس بن مسهر نکری  وی لکھیا ملدا اے .تاج العروس، الزبیدی، ج۷، ص ۵۵۹.
آپ شریف، شجاع  تے  مخلص اہل بیت رسول  سن. کمیت اسدی نے اپنے شعر وچ آپ نوں شیخ بنی صیداء  آکھیا اے .نفس المهموم، شیخ عباس القمی، ص ۵۸۶.

 نامہ رسانی 
آپ نے واقعہ کربلا توں پہلاں امام عالی مقام  ، مسلم بن عقیل کوفیاں وچکار   خط رسانی  دا کم بوہت خوبی نال سرانجام  دتا. آپ نے جہڑے خط  لجائے تے لیائے:
آپ نے کوفیاں  دا خط امام حسین بن علی نوں مکہ پہنچایا۔موسوعة کربلاء، لبیب بیضون، ج۱، ص ۵۷۳؛ تاریخ الطبری، ج ۶، ص۲۹۴ ط أولی مصر
مسلم ا بن عقیل دا خط راستے چ حسین بن علی نوں پہنچایا
حسین بن علی  دا جواب مسلم ابن عقیل تک پہنچایا
مسلم نال سفر چ ہمراہی  تے مسلم دا خط امام حسین بن علی نوں بیعت کوفیاں بارے پہنچایاموسوعة کربلاء، لبیب بیضون، ج۱، ص ۵۷۳.
حسین بن علی نال ہمراہی تے حسین بن علی دا خط حاجز دی وادی  توں کوفیاں تک پہنچایا.

 کوفیاں دے  حسین بن علی  دے نام خط

10ماه رمضان نوں عبدالله بن سبع همدانی تے  عبدالله بن وال تیمی اہل کوفہ دے وڈی گنتی چ خط  امام  حسین بن علی   کول لے کے پہنچے۔وقعة الطف، أبو مخنف، ص ۹۲. دو دن بعد، قیس بن مسہر تے عبدالرحمن بن عبدالله ارحبی  تے  عمارہ بن عبید سلولی   کوفیاں دے امام دے ناں  ہور  ۱۵۰ خط لے کے مکہ پہنچے ۔.مقتل الحسین(ع)، الخوارزمی، ج۱، ص ۲۸۳؛ الإرشاد، المفید، ج۲، ص ۳۸؛ موسوعة التاریخ الإسلامی، الیوسفی الغروی، ج۶، ص ۱۱۱.
اس توں پتا چلدا اے کا قیس کوفہ دے رہن والے سن تے  کوفیاں دے خط امام نوں پہنچان مکہ  گئے سن .وی از جمله کسانی بود که به حسین ابن علی چندین بار نامه نوشتند و از وی برای مبارزه به حکومت وقت طلب یاری کردند.او حتی برای رساندن نامه ها از کوفه به مکه رهسپار شد و حسین را به کوفه دعوت کرد.آپ نے مسلم ابن عقیل  دی مکہ توں کوفہ تک سفر چ ہمراہی کیتی http://ghadeer.org/Book/87/13468

 مسلم  لئی خط رسانی
قیس تن دن آرام دے بعد 15رمضان نوں امامحسین بن علی دےے حکم  تے مسلم بن عقیل  نال  مکہ توں کوفہ  ول چل پئے.الإرشاد، المفید، ج۲، ص ۳۹؛ وقعة الطف، أبو مخنف، ص ۹۷.
اوہ پہلے مدینہ گئے تا کہ مسلم  اپنے شناساواں نوں الوداع آکھ سکے .وقعة الطف، أبو مخنف، ص ۹۶. اس سفر دو راہگیر اینہاں مال ٹر  پئے ، اوہ دونے راہ وچ  شدید پیاس نال مر گئے.تاریخ الطبری، ج۵، ص ۳۵۴.
مسلم  نے ادھ  رستے  توں ، تنگہ خبیب ناں دی تھاں توں ،  امام حسین بن علی دے ناں خط لکھیا ، اس خط نوں قیس نے امام  تک پہنچایا  تے  حسین بن علی دا جوابی خط مسلم بن عقیل تک  لیاندا ۔.تاریخ الطبری، ج۵، ص ۳۵۴؛ در کربلا چه گذشت، ص ۱۱۲.
قیس  ،مسلم  دے نال رستے اتے خلدے رہے.لوکاں وانگ   عمارہ بن عبید سلولی  تے عبد الرحمن عبد اللّه بن کدن ارحبی  انہاں دے  ہمراہ ہوگئے.وقعة الطف، أبو مخنف، ص ۹۷؛ در کربلا چه گذشت، ص ۱۰۹. قیس مکہ توں کوفہ تک سارا راہ  مسلم بن عقیل دے نال رہے تے مسلم دے نال  مختار ثقفی  دے گھر گئے.موسوعة التاریخ الإسلامی، الیوسفی الغروی، ج۶، ص ۷۱.
قیس کوفہ  توں فوجی جمع کرن اپنے قبیلے  بنو اسد گئے تے اوہناں نوں مسلم بن عقیل دی کوفہ امد دی خبر دتی ۔. حبیب بن مظاہر  جو اس قیبلے دے سن  مسلم نوں ملن مختار دے گھر آئے.
آپ کوفیاں دی مسلم  دے ہتھ اتے بیعت دے مگروں خط حسین بن علی   دے ناں لے کے گئے تے کوفیاں دی بیعت دی  امام حسین نوں اطلاع دتی تے ایہ خط  عابس بن ابی شبیب شاکری تے  قیس بن مسہر صیداوی  امام حسین ابن علی  کول لے کے گئے.تاریخ الطبری، ج ۶ ص۲۱۰؛ مثیر الأحزان، ابن نما الحلی، ص ۳۲. کجھ ماخذاں وچ  شوذب بن عبدالله ہمدانی  دا ناں وی ملدا اے .

 سرانجام 
حسین بن علی قیس  نوں  وادی حاجز  توں کوفہ روانہ کیتا ، اس سفر چ اینہاں کول، حسین بن علی  دا  مسلم  بن عقیل دے ناں جوابی خط سی.وقعة الطف، أبو مخنف، ص ۱۵۹؛ نهایة الأرب، النویری، ج۲۰، ص ۴۱۲. البتہ کجھ دوجے زرائع  توں پتا لگدا اے کہ ایہ خط کربلا توں کوفہ گھلیا سی.مقتل الحسین(ع)، الخوارزمی، ج۱، ص ۳۳۵؛ دمع السجوم ترجمه نفس المهموم، ص ۱۸۰. پر  بہرحال ایہ خط مسلم دی شہادت توں بعد گھلیا گیا  .الطبقات الکبری، خامسة۱، ص ۴۶۳؛ موسوعة کربلاء، لبیب بیضون، ج۱، ص ۵۷۱.
جے ویلے قیس  قادسیہ پہنچیا ، حصین بن نمیر  نے اینہاں نوں گرفتار کر لیا. حُصَین، قیس  نوں عبیدالله بن زیاد  دے اگے پیش کیتا ۔الأخبارالطوال، ص ۲۴۶؛ نهایة الأرب، النویری، ج۲۰، ص۴۱۳؛ الطبقات الکبری، خامسة۱، ص۴۶۳؛ دمع السجوم ترجمه نفس المهموم، ص ۱۵۲. آپ نے گرفتاری توں پہلے ہی خط نوں ٹکڑے ٹکڑے کر دتا سی تاکہ او دشمن دے ہتھ نا لگے.

جدوں قیس نوں دارالاماره چ ابن زیاد دے ساہمنے لیائیا  گیا  ، اینہاں وچکار ایہ گل بات ہوئی:.
ابن زیاد پچھیا: توں کون ایں؟
دسیا: علی تے علی پتراں دے شیعاں وچوں اک بندہ
پچھیا: خط کیوں پھاڑیا؟
دسیا: اس لئی تینوں پتا نا لگے اس وچ کیہہ لکھیا سی.
پچھیا: کس ولوں کینوں لکھیا سی؟
گفت: احسین بن علی   ولوں کوفہ دےے  لوکاں د اک گروہ نوں جنہاں دے ناں میں نئیں جاندا  .
ابن زیاد  غصہ ہویا تے بولیا:  خدا دی قسم ، تینوں چھڈاں گا نئیں جدوں تک توں اوہناں دے ناں نئیں دسیں گا  یا فیر منبر اتے جا تے  حسین ابن علی  اسدے بھائی تے والد اتے لعن کر نئیں تاں تیرے ٹوٹے ٹوٹے کر داں گے.
قیس  بولیا: ناں اس گروہ دا نئیں دساں گا پر لعن کر دیندا واں.دمع السجوم ترجمه نفس المهموم، ص۱۵۲.

ابن زیاد  دے حکم تے قیس  منبر اتے گئے. منبر اتے جا کے پہلے آپ نے خدا دی حمد و ثناء  بیان کیتی . بعد چ درود بر پیامبر صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم بھیجیا  تے  علی و  تے حسن و  تے حسین  دی کھل کے مدح کیتی  تےاوہناں اتے رحمت بھیجی. تے فیر  عبید الله بن زیاد  اسدے باپ تے  بنی امیہ دے ستمکاراں اتے اول تا آخر لعن وتے نفرین کیتی ۔فیر آکھیا:
اے لوکو، میں تواڈے ول  حسین دا بھیجیا ہویا واں تے فلاں تھاں میں اوہناں توں جدا ہویا سی ، اس دے ول جاؤ.
قیس دے ایہ آکھن دے بعد، ابن زیاد  دے حکم اتے آپ نوں  محل دی چھت توں تھلے ڈیگ کے شہید کر دتا.الأخبارالطوال، ص۲۴۶؛ أنساب الأشراف، ج۱۱، ص۱۶۴. سپس ابن زیاد دستور داد بدن وی را قطعه قطعه کردند.نهایة الأرب، النویری، ج۲۰، ص۴۱۳.
شیخ مفید  دی لکھت چ اے:

''آپ نوں ہتھ بنھ کے زمیں اتے ڈیگیا گیا  تے ہڈیاں ٹٹ گیاں پر حالے ساہ سن  کہ عبد الملک بن عمیر لخمی ناں دے بندے نے آپ دا سر وڈھ دتا . اوتھے موجود لوکاں نے پچھیا توں ایہ کیوں کیتا ؟اس جواب دتا: میں چاہندا اسنوں آرام ملے.البدایةوالنهایة، ج۸، ص۱۶۸؛ دمع السجوم ترجمه نفس المهموم، ص۱۵۲. البته در بعضی از منابع همین داستان برای عبدالله بن یقطر نیز ذکر شده است.أنساب الأشراف، ج۳، ص۱۶۹؛ چاپزکار، ج۳، ص۳۷۹.

زمان دقیق مرگ قیس مشحص نیست، در بعضی از گزارش‌ها آمده خبر کشته شدن وی در عذیب هجانات به حسین بن علی رسید، بدین ترتیب قبل از رسیدن امام به کربلا کشته‌شده است.مقتل الحسین(ع)، المقرم، ص۱۹۲؛ وقعة الطف، أبو مخنف، ص۱۷۴. اما طبق گزارشی که وی نامه حسین بن علی  را از کربلا به سوی کوفه می‌برده، وی در فاصله دوم محرم تا عاشورا کشته شده است.
به هر حال آنچه قطعی است، قیس بعد از کشته شدن مسلم عازم کوفه شد، لذا مرگ وی بعد از روز عرفه می‌باشد.
قیس دے قتل دی خبر طرماح بن عدی  راہیں حسین بن علی  نوں ملی۔وقعة الطف، أبو مخنف، ص۱۷۴و آپ دیاں اکھاں وچوں آنسو جاری ہو گئے تے فرمایا:

بار خدایا، برای ما و آنها بهشت مقرّر فرما و میان ما و آنها در قرارگاه رحمتت و ذخیره‌گاه نهان ثوابت فراهم آور.نفس المهموم، الشیخ عباس القمی، ص۵۸۶؛ موسوعة التاریخ الإسلامی، الیوسفی الغروی، ج۶، ص۱۲۴.

در بعضی منابع آمده مجمع بن عبدالله عائدی این خبر را به حسین بن علی  رساند.در کربلا چه گذشت، ص۲۴۰.

  زیارت ناحیہ مقدسہ چ قیس
زیارت ناحیہ مقدسہ چ شہداء کربلا سلام اتے سلام چ  قیس  آندا اے تےاینچ کہیا گیا اے:
السلام علی قیس بن مسہر الصیداویالمجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸، ص ۲۷۳؛ موسوعة کربلاء، لبیب بیضون، ج۲، ص۴۵.

بررسی تفاوت‌ها
در بسیاری از منابع کشته شدن عبدالله بن یقطر و قیس بن مسهر شبیه به هم گزارش شده به گونه‌ای که یک داستان برای هر دوی آنان مو به مو نقل شده است. با دقت در منابع به دست می‌آید که فرق‌هایی بین جریان نامه رسانی این دو وجود دارد:

امام ابتدا عبدالله بن یقطر را با نامه‌ای به کوفه فرستاد و وی از مسیری عازم کوفه شد. دوباره نامه‌ای به قیس بن مسهر داد اما وی را از مسیر دیگری به کوفه فرستاد. ولی هر دو گرفتار نیروهای ابن زیاد شده و به قتل رسیدند.موسوعة کربلاء، لبیب بیضون، ج۱، ص۵۵۲. البته نحوه کشته شدن آنان شبیه به هم بوده است.پژوهشی پیرامون شهدای کربلا، ص۳۱۹.
 عبدالله بن یقطر را از منطقه‌ای به نام حاجز اعزام نمود و در منطقه‌ای به نام زباله خبر کشته شدنش را شنید.أنساب الأشراف، ج۳، ص ۱۶۷؛ چاپزکار، ج۳، ص۳۷۸؛ موسوعة کربلاء، لبیب بیضون، ج۱، ص۵۵۳؛ تجارب الأمم، ج۲، ص۶۰.
 قیس بن مسهر را از مکانی به نام بیضه به کوفه فرستاد و در منطقه‌ای به نام عذیب خبر کشته شدن وی را به امام رساندند.موسوعة کربلاء، لبیب بیضون، ج۱، ص ۵۵۳.

 ماخذ

 ابن حزم (م ۴۵۶)، جمهرة أنساب العرب، تحقیق لجنة من العلماء، بیروت،دارالکتب العلمیة، ط الأولی، ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
 ابن نما حلی(۸۴۱ ق)، مثیر الأحزان، مدرسة الإمام المهدی عجّل الله تعالی فرجه الشریف، قم۱۴۰۶ ق.
 ابومخنف کوفی(۱۵۸ ق)، وقعة الطف، جامعه مدرسین، قم،۱۴۱۷ ق.
 بلاذری، احمد بن یحیی بن جابر(م۲۷۹)کتاب جمل من انساب الأشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت،دارالفکر، ط الأولی، ۱۴۱۷/۱۹۹۶ق
 خوارزمی، موفق بن احمد(۵۶۸ ق)، مقتل الحسین علیه‌السلام، انوار الهدی، قم، ۱۴۲۳ ق.
 دینوری، ابوحنیفه احمد بن داود(م۲۸۲)الأخبار الطوال، تحقیق عبد المنعم عامر مراجعه جمال الدین شیال،قم، منشورات الرضی، ۱۳۶۸ش.
 زرکلی، خیر الدین(م۱۳۹۶)الأعلام ، بیروت،دارالعلم للملایین، ط الثامنة، ۱۹۸۹.
 سید ابن طاوس(۶۶۴ ق)، لهوف / ترجمه، مترجم سید ابوالحسن میر ابوطالبی، دلیل ما، قم.
 شیخ مفید(۴۱۳ق)، الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، کنگره شیخ مفید، قم، ۱۴۱۳ ق.
 طبری، ابوجعفر محمدبن جریر(م۳۱۰)تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق محمد أبو الفضل ابراهیم، بیروت،دارالتراث، ط الثانیة، ۱۳۸۷/۱۹۶۷.
 قمی، شیخ عباس، نفس المهموم فی مصیبة سیدنا الحسین المظلوم، المکتبة الحیدریة، نجف.
 قمی،شیخ عباس، مترجم کمره‌ای، در کربلا چه گذشت / ترجمه نفس المهموم، مسجد جمکران،قم، ۱۳۸۱ ش.
 لبیب بیضون، موسوعة کربلاء، مؤسسة الاعلمی، بیروت، ۱۴۲۷ ق.
 مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی(۱۱۱۰ ق)،بحار الأنوار(ط- بیروت،دار إحیاء التراث العربی، بیروت، ۱۴۰۳ ق، دوم.
 مقرم، عبدالرزاق، مقتل الحسین علیه‌السلام مقرم / ترجمه، محمد مهدی عزیزالهی کرمانی،،نوید اسلام، قم.
 نویری(۷۳۳ ق)نهایة الأرب فی فنون الأدب،دارالکتب و الوثائق القومیة، قاهره، ۱۴۲۳ ق.
 یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب بن جعفر بن وهب(م۲۹۲)، تاریخ الیعقوبی، بیروت،دار صادر، بی‌تا.
 یوسفی غروی، محمد هادی، موسوعة التاریخ الإسلامی، مجمع اندیشه اسلامی، قم، ۱۴۱۷ ق.

ہور ویکھو
حسین ابن علی
واقعہ کربلا
لسٹ شہدائے کربلا

حوالے

گٹھ:61ھ دیاں موتاں
گٹھ:مقتولین کربلا
گٹھ:680ء دیاں موتاں
گٹھ:شہداء کربلا
گٹھ:اصحاب امام حسین
گٹھ:واقعہ کربلا