جمال گڑھی

جمال گڑھی شمالی پاکستان دے خیبر پختونخوا صوبہ دے کٹلانگ-مردان روڈ اُتے مردان توں 13 کلومیٹر دور واقع اک چھوٹا جیہا شہر اے۔ جمال گڑھی پہلی توں پنجویں صدی عیسوی تک اک بودھ مٹھ دا سی جدوں بدھ دھرم برصغیر دے اس علاقے وچ پھیلیا سی۔ اتھے اک سندر مٹھّ اتے مکھ ستوپا اے، جس دے آلے دوآلے چیپلاں دا گھیرا پیا ہویا اے۔ مقامی لوکاں ولوں جمال گڑھی نوں کندھارت جاں کافری کوٹ' کیہا جاندا اے۔

 کھوج 
جمال گڑھی دے کھنڈراں نوں پہلی وار بریٹیش کھوجی اتے ماہر آثار قدیمہ سر الیگزینڈر کننگھم ولوں 1848 وچ کھوجیا گیا سی۔ اس سائیٹ تے اس ستوپا نوں کرنل لیمسڈن نے کھولھیا سی، پر اس ویلے بہت گھٹ ملّ سمجھیا گیا سی۔ 1871 وچ، لیفٹینینٹ کرومٹین ولوں اس تھاں دی کھدائی کیتی گئی سی، جتھوں بہت گنتی وچ بودھ مورتیاں لبھیاں، جو ہن کلکتے وچ بریٹیش میوزیم اتے انڈین میوزیم دے مجموعہ دا حصہ ہن۔British Museum Collection مٹھّ وچ اک خروشتی شلالیکھ وی لبھیا گیا سی جس نوں ہن پشاور میوزیم وچ رکھیا گیا اے۔
ایہہ سائیٹ قومی یونیورسٹیاں دے بہت سارے کھوجکرتاواں اتے دنیا بھر دے سیلانیاں نوں متوجہ کردی اے۔ ایہہ مکھ مردان توں تھوڑھی دور اے، اس لئی سفر دوران تھوڑا مشکل آؤندی اے۔ سائیٹ نوں بچاؤن لئی وکھ-وکھ پراجیکٹ چل راے ہن کیونکہ ایہہ یعقین کیتا جاندا اے کہ ماضی وچ، سائیٹ دے بہت سارے حصے لاپیؤ ہو گئے۔

2012 وچ، اس سائیٹ تے آٹار قدیمہ -سائنسداناں ولوں کیتی کھدائی، جس نوں جاپان سرکار اتے یونیسکو ولوں فنڈ دے رقم مہئیا کیتی گئی سی، وچ 158-195 ء دے سکے ملے ہن، جنہاں بارے منیا جاندا اے کہ ایہہ بادشاہ ہووشا نال متعلق ہن۔ ایہہ کھدائی ہزارا یونیورسٹی دے طالب علماں دی اک ٹیم ولوں کیتی گئی سی۔ اک بدھ دی مورتی، کھروشٹی لپی اتے اک دو منزلا گھر دے پنج کمریاں دے علاوہ اک جھیل دے نشان وی لبھے گئے سن۔

 کھنڈر 

 مورتیاں دے کھنڈر 

 ایہہ وی ویکھو 

 حوالے