پنجاب بغاوت

بھارتی صوبے پنجاب اندر بغاوت  1970ویں دہاکے وچّ شروع ہوئی سی، جدوں سکھ گرم-دلّ خالصتان سپوٹراں نال ملیٹینسی ولّ ہو ترے ۔ بغاوت  دیاں جڑاں بہت گنجھل دار سن جس وچّ سکھ دھرم اتے پنجابی بولی دی گھٹّ پچھان رہے پرمکھ حصے اتے 1947 توں اپنی بنتر توں لے کے انڈین کانگرس سرکار توں برا-ورتاؤ شامل سی۔ پنجابی بچےآں نوں ہندی پڑھا رہے پنجاب دے سارے سکولاں نال، ماپیاں اتے سماج لیڈراں نے چنتا جتاؤنی شروع کر لئی سی۔ 

پنجابی صوبہ تحریک بولی مسئلے نوں اجاگر  کرن لئی شروع کیتی گئی سی اتے پنجابی نوں پنجاب دی دفتری بولی دے طور تے مڑ-بحال کرن لئی شروع کیتی گئی سی۔ پنجابی صوبہ تحریک  سرکار ولوں اپریل 14, 1955 نوں بین کر دتی گئی سی۔ اس عرصے دوران سکھاں نے بہت نرادر اتے مشکلاں سہیاں سن، جس وچّ شانتمئی پردرشنکاری اتے نردوش تیرتھ-یاتریاں دا کٹنا، اٹاں نال سٹاں مارنیاں، گرفتار کرنا، اتے گرودواریاں تے چھاپے شامل سن۔ 1965 دی بھارت پاک جنگ توں مگروں 1966 وچّ انت نوں پنجابی نوں پنجاب اندر ادوں دفتری بولی دے طور تے پچھان ملی جدوں پنجاب دی دھرتی ہور اگے ہماچل پردیش، نواں راج ہریانہ اتے اج دے دن دا پنجاب وچّ ونڈ دتی گئی۔

پھیر وی، اسنے سارے مسئلے نہیں سلجھائے، سکھ سماج اجے وی بھارت  اندر پرایاپن محسوس کر رہا سی، جسنے بھارتی راج نال اپنیاں شکایتاں رکھن لئی اک متے دا پرستاو اگے رکھیا ۔ 1973 وچّ، سکھاں نے انندپور صاحب متا اگے لیاندا۔  اس متے اندر مذہبی اتے سیاسی چنتاواں نوں شامل کرن والے دوویں طرحاں دے مسئلے سن۔ اک دھرم دے طور تے سکھ دھرم دی پچھان دے اسان مسئلے توں لے کے بھارت اندرلے سارے صوبےاں نوں مقامی راج پدھری نیتیاں قایم کرن دی اجازت تکّ اتے مرکزی سرکار توں منظوری پراپت کرن لئی مجبور نہ کرنا ۔ سرکار ولوں انندپور متا ٹھکرا دتا گیا پر دھارمک نیتا جرنیل سنگھ بھنڈراوالے نے اکالی دلّ وچّ شامل ہو کے 1982 وچّ دھرم یدھ مورچہ شروع کر دتا، انندپور صاحب متا لاگوُ کرواؤن واسطے جو اک پرامن  مارچ سی۔ ہزاراں دی گنتی وچّ لوک ایہہ محسوس کردے ہوئے تحریک وچّ شامل ہوئے کہ، سنچائی لئی پانی دے وڈے  سانجھےپن اتے پنجاب نوں چنڈیگڑھ واپس دواؤن ورگیاں منگاں پرتِی ایہہ اک صحیح حلّ پیش کردی سی۔ کانگرس سرکار نے بھاری گنتی  دی تحریک نوں کٹھور ہتھیں دباؤن دا فیصلہ لیا؛ پولیس گولیباری وچّ اک سو توں زیادہ لوک مارے گئےAkshayakumar Ramanlal Desai (1 January 1991). Expanding Governmental Lawlessness and Organized Struggles. Popular Prakashan. pp. 64–66. ISBN 978-81-7154-529-2. سرکھیا فوجاں نے 30,000 توں ودھ سکھاں نوں ڈھائی کو مہینیاں وچّ گرفتار کیتا ۔ Harnik Deol (2000). Religion and nationalism in India: the case of the Punjab. Routledge. pp. 102–106. ISBN 978-0-415-20108-7. بغاوت دی شروعات ولّ لجاندے ہوئے استوں بعد بھنڈراوالے نے سجھا دتا کہ ایہہ وقت پنجاب دی وسوں دیاں بہو گنتی دے مسئلےآں  نوں حلّ کرن لئی مسلح اتے ہتھیاراں دی مدد نال اک مخالف رویہ اپنا لین دا ہے۔  

جون 6, 1984 نوں بھنڈراوالے دا اپریشن بلیو سٹار وچّ قتل کر دتا گیا سی، اتے اکتوبر 31, 1984 نوں اندرا گاندھی اپنے سکھ باڈیگارڈاں ستونت سنگھ اتے بے انت سنگھ ہتھیں  قتل ہو گئی ۔ ایہناں دوویں واقعےآں نے سکھ اتے سکھ-مخالف تشدد پرتِی اک پرمکھ کردار ادا کیتا جسدا خمیازہ پنجاب نے 1990ویں دہاکے تکّ بھگتیا ۔ Documentation, Information and Research Branch, Immigration and Refugee Board, DIRB-IRB. India: Information from four specialists on the Punjab, Response to Information Request #IND26376.EX, 17 February 1997 (Ottawa, Canada).

 بغاوت دیاں جڑاں 
 پنجابی صوبہ تحریک
 ہرے انکلاب دے وتی اثرات
 جرنیل سنگھ بھنڈرانوالے اتے اکالی 

 پاکستان دا ہتھ 
 دہشت گردی 
 اوپریشن بلیو سٹار 
 سکھ-مخالف قتل عام 
 دنگےآں توں بعد 
 سمانریکھا 
+ پنجاب بغاوت سلسلےوار روپ ریکھا طریق  واقعہ سوما نومبر 1, 1966سکھ بہو گنتی پنجاب راج ہوند وچّ آیا (بھارت نے پنجاب نوں تنّ راجاں (پنجاب، ہریانہ اتے ہماچل پردیش) وچّ ونڈ دتا  Partition of Punjab Goes Into Effect, The New York Times, November 2, 1966 مارچ 1972اکالی پنجاب چوناں وچّ کھڑے ہوئے، کانگرس جت جاندی ہے  اکتوبر 17, 1973 اکالی سوراج دی منگ کردے ہن  http://www.khalistan-affairs.org/media/pdf/Anandpur_Sahib_Resolution.pdf  The Encyclopedia of Sikhism, Vol. 1, 1995, ed., Harbans Singh, page 133-141اپریل 25, 1980سنت ننرکاری دھارا دا بابا گربچن سنگھ گولیاں نال مار دتا جاندا ہےThe New York Times, April 26, 1980. جون 2, 1980اکالی پنجاب وچّ چوناں ہار جاندے ہن Mrs. Gandhi's Party Wins Easily In 8 of 9 States Holding Elections, The New York Times, June 3, 1980 اگست 16, 1981گولڈن ٹیمپل وچّ سکھ ودیشی پترکاراں نوں ملدے ہنIN INDIA, SIKHS RAISE A CRY FOR INDEPENDENT NATION, MICHAEL T. KAUFMAN, THE NEW YORK TIMES, August 16, 1981ستمبر 9, 1981جگت نرائن، ایڈیٹر، ہند سماچار گروپ قتل کر دتا جاندا ہے۔GUNMEN SHOOT OFFICIAL IN A TROUBLED INDIAN STATE, THE NEW YORK TIMES,
October 18, 1981ستمبر 29, 1981پاکستان ولّ جاندے بھارتی جیٹلائینر اتے الگاو-وادیو مار دتے جاندے ہنSikh Separatists murdered on Indian Jetliner to Pakistan, MICHAEL T. KAUFMAN, New York Times Sep 30, 1981 فروری 11, 1982US جگجیت سنگھ چوہان نوں ویزا دندا ہے Two Visa Disputes Annoy and Intrigue India, MICHAEL T. KAUFMAN, The New York Times, Feb 11, 1982اپریل 11, 1982USA خالصتانی جی.ایسّ. ڈھلوں نوں بھارت ولوں دیش-نکالاSikh Separatist Is Barred From Visiting India, New York Times, Apr 11, 1982 جولائی 1982مکھ منتری دربارا سنگھ دے قتل دی کوششANGRY SIKHS STORM INDIA'S ASSEMBLY BUILDING,
WILLIAM K. STEVENS,THE NEW YORK TIMES, October 12, 1982  اگست 4, 1982اکالی سوراج اتے پنجاب لئی اترکت کھیتراں دی منگ کردے ہن The Sikh Diaspora: The Search for Statehood By Darshan Singh Tatla اکتوبر 11, 1982بھارتی پارلیمینٹ وچّ سکھ سٹیج ورودھ-پردشرن  نومبر 1982لونگووال ولوں ایشیئن کھیڈاں وچّ گڑبڑی پھیلاؤن دی دھمکیSikhs Raise the Ante at A Perilous Cost to India, WILLIAM K. STEVENS, New York Times, Nov 7, 1982اکتوبر 19836 ہندو یاتری قتلINDIAN GOVERNMENT TAKES OVER A STATE SWEPT BY RELIGIOUS STRIFE, WILLIAM K. STEVENS, October 7, 1983 فروری 27, 1983گھریلو اڈاناں وچّ سکھاں نوں کرپاناں رکھن دی پروانگیConcessions Granted to Sikhs By Mrs. Gandhi's Government,
New York Times, Feb 28, 1983مئی 3, 1983بھنڈراوالے ولوں، گولڈن ٹیمپل وچّ رہندے ہوئے، سکھاں ورودھ ہو رہی ہنسا دیاں گلاں اتے بھارت لئی سمجھن دی گلّhttp://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F6071FF73E5C0C708CDDAC0894DB484D81&scp=8&sq=Bhindranwale&st=nyt SIKH HOLY LEADER TALKS OF VIOLENCE, WILLIAM K. STEVENSS, The New York Times, May 3, 1983اکتوبر 14, 1983سکھ ملیٹینٹاں دوارا چنڈیگڑ وچّ اک ہندو تیوہار تے بمب Mrs. Gandhi Says Terrorism Will Fail, WILLIAM K. STEVENS, The New York Times, Oct 16, 1983 اکتوبر  1983ریلاں اتے بساں توں ہندواں نوں باہر کڈھ کے ماریا جاندا ہے11 PEOPLE KILLED IN PUNJAB UNREST, WILLIAM K. STEVENS, The New York Times, Feb 23, 1984 فروری 9, 1984اک وواہ سماروہ وچّ بمبGeneral Strike Disrupts Punjab By SANJOY HAZARIKA, The New York Times, Feb 9, 1984; فروری 19, 1984اتر بھارت وچّ سکھ-ہندو جھپٹاں فیلدیاں ہنSikh-Hindu Clashes Spread in North India, New York Times, Feb 19, 1984 فروری 24, 19846 ہور سکھ پولیس ولوں مار دتے جاندے ہنSikh-Hindu Violence Claims 6 More Lives, New York Times, Feb 25, 1984 فروری 29, 1984ہن تکّ، ہرمندر صاحب الگاو-وادیو سکھاں دوارا 19-مہینے پرانی بغاوت دا کیندر بن چکا سیhttp://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10C17FE3F5D0C7A8EDDAB0894DC484D81&scp=14&sq=Bhindranwale&st=nyt Sikh Temple: Words of Worship, Talk of Warfare, New York Times, Feb 29, 1984اپریل 3, 1984پنجاب وچّ ملیٹینٹاں ولوں ڈر اتے استھرتاhttp://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F5071EFB345D0C708CDDAD0894DC484D81&scp=11&sq=Bhindranwale&st=nyt WITH PUNJAB THE PRIZE, SIKH MILITANTS SPREAD TERROR, New York Times, April 3, 1984 اپریل 8, 1984لونگووال لکھدا ہے – اوہ ہور زیادہ نئنترن نہیں کر سکداSIKH WARNS NEW DELHI ABOUT PUNJAB STRIFE, New York Times, April 8, 1984 اپریل 15, 1984DIG اٹوال دا ملیٹینٹاں دوارا ٹیمپل وچّ قتلhttp://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D01E4DA1438F936A25757C0A962948260&scp=15&sq=Bhindranwale&st=nyt, New York Times, April 15, 1984 اپریل 17, 1984الپ مقابلے وچّ موتاں3 Sikh Activists Killed In Factional Fighting, New York Times, April 17, 1984 مئی 27, 1984فروزپور راجنیتا دا اتوادی قتلاں والے جھوٹھے پولیس مقابلے مناؤن توں بعد قتلhttp://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F40616FE3F5F0C748EDDAC0894DC484D81&scp=22&sq=Bhindranwale&st=nyt 5 MORE DIE IN CONTINUING INDIAN UNREST, New York Times, April 17, 1984جون 2, 1984 پنجاب وچّ کلّ میڈیا اتے پریسّ بلیک آؤٹ، ریل، سڑک، اتے ہوائی سیواواں روک دتیاں جاندیاں ہن۔ ودیشی اتے NRIآں دا داخلہ وی بین کر دتا گیا سی۔ اتے پانی تے بجلی سپلائی وی بند ۔  جون 3, 1984آرمی پنجاب دی سرکھیا کنٹرول کردی ہےhttp://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0A11FB3E5F0C708CDDAF0894DC484D81&scp=9&sq=Bhindranwale&st=nyt INDIAN ARMY TAKES OVER SECURITY IN PUNJAB AS NEW VIOLENCE FLARES, New York Times, June 3, 1984 جون 5, 1984بھاری لڑائی، پنجاب نوں باہری سنسار توں سیل کر دتا جاندا ہے۔HEAVY FIGHTING REPORTED AT SHRINE IN PUNJAB, New York Times, June 5, 1984جون 6, 1984 جون 3 دے حملے توں مگروں پنجاب وچّ 2000 سکھ قتل کر دتے جاندے ہن، امرتسر وچّ دنبھر جنگhttp://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10C10FC395F0C758CDDAF0894DC484D81&scp=6&sq=Bhindranwale&st=nyt INDIANS REPORT DAYLONG BATTLE AT SIKH TEMPLE
, New York Times, June 6, 1984 جون 7, 1984ہرمندر صاحب فوج ولوں قبضے وچّ کر لیا جاندا ہے۔ اک سکھ تیوہار والے دن فوج گرودوارے وچّ داخل ہندی ہے۔ http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F70914FB395F0C748CDDAF0894DC484D81&scp=3&sq=Bhindranwale&st=nyt 308 PEOLPLE KILLED AS INDIAN TROOPS TAKE SIKH TEMPLE, New York Times, June 7, 1984 جون 7, 1984جرنیل سنگھ بھنڈراوالے دی موتhttp://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F50A1FF8395F0C7B8CDDAF0894DC484D81&scp=2&sq=Bhindranwale&st=nyt, SIKH CHIEFS: FUNDAMENTALIST PRIEST, FIREBRAND STUDENT AND EX-GENERAL
New York Times, June 8, 1984جون 8, 1984پردرشنکاریاں اتے سرکار ولوں بل پریوگ توں بعد شرینگر، لدھیانہ، امرتسر وچّ مقابلیاں وچّ 27 سکھاں دی موتhttp://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10D11F9395F0C7B8CDDAF0894DC484D81&scp=4&sq=Bhindranwale&st=nyt SIKHS PROTESTING RAID ON SHRINE; 27 DIE IN RIOTS, New York Times, June 8, 1984جون 9, 1984ہتھیار ضبط کر لئے گئے اتے سینک ولوں گولیاںhttp://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10D11F9395F0C7B8CDDAF0894DC484D81&scp=4&sq=Bhindranwale&st=nyt SIKHS IN TEMPLE HOLD OUT: MORE VIOLENCE IS REPORTED; 27 DIE IN RIOTS, New York Times, June 9, 1984 جون 10, 1984دلی وچّ سکھ-ورودھی دنگیاں دیاں رپورٹاں اتے موتاں دیاں رپورٹاںhttp://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10911FE385F0C738DDDAF0894DC484D81&scp=8&sq=Bhindranwale&st=nyt INDIAN GOVERNMENT TAKES ON SIKHS IN A BLOODY ENCOUNTER, New York Times, June 10, 1984جون 11, 1984پانیاں اتے سمجھوتے پرتِ وارتاکار چپّhttp://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F00B14FB385F0C718DDDAF0894DC484D81&scp=4&sq=Bhindranwale&st=nyt, New York Times, June 12, 1984جون 12, 1984سکھاں وچّ الگاو-واداو دی بھاونا اتے بھگوڑے ہوناhttp://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10614FB385F0C718DDDAF0894DC484D81&scp=5&sq=Bhindranwale&st=nyt TEMPLE RAID PUTS SIKHS 'IN A VERY FOUL MOOD', New York Times, June 12, 1984اکتوبر 31, 1984اندرا گاندھی دا قتلhttp://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F1091FFF385D0C728CDDA80994DC484D81&scp=5&sq=Indira+gandhi+killed&st=nyt, GANDHI, SLAIN, IS SUCCEEDED BY SON; KILLING LAID TO 2 SIKH BODYGUARDS New York Times, November 1, 1984نومبر 1, 1984دلی وچّ وڈے پدھر تے سکھاں دا قتل شروع	نومبر 3, 1984 بھارتی راشٹری فوج اتے ستھانک پولیس اکائیاں ولوں سکھ ورودھی ہنسا نوں ہولی ہولی ہوا دینی، کلّ 2,733 گنتی وچّ سکھ دلی وچّ مارے گئے اتے ہور  2,000 سکھ ہور قصبیاں اتے شہراں وچّ مارے گئے اتے سکھ اؤیرتاں نال بلاتکار کیتا گیا اتے کروڑاں دی سکھ سمپتی لٹی گئی	20 اگست 1985سنت ہرچند سنگھ لونگووال دا قتلReligion and Nationalism in India: The Case of the Punjab,By Harnik Deol, Routledge, 2000ستمبر 29, 198560% ووٹاں نال، اکالی دلّ 115 وچوں 73 سیٹاں نال جتیا، برنالہ مکھ منتری بنیاhttp://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E02E5DF1239F93AA1575AC0A963948260&scp=8&sq=punjab+election&st=nyt TEMPLE Gandhi Hails A Loss in Punjab, New York Times, September 29, 1985جنوری 26, 1986سکھاں ولوں اک گلوبل میٹنگ اتے اکال تخت دی پنر-بلڈنپھ دا فیصلہ گھوشت اتے پنج میننری پنتھک کمیٹی چنی گئی اتے خالصتان دے سوندھان دا مسودا رکھیا گیااپریل 29, 1986 80000 توں زیادہ سکھاں دی حاضری وچّ اکال تخت وکھے سربتّ خالصہ دوارا خالصتان دا متا پاس کیتا گیا اتے خالصتان کمانڈو فورس رچی گئی دسمبر 1, 1986ملیٹینٹاں ولوں 24 ہندو یاتریاں دا قتلhttp://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F50711F83B550C728CDDAB0994DE484D81&scp=54&sq=punjab+election&st=nyt TEMPLE SIKH EXTREMISTS HIJACK PUNJAB BUS AND KILL 24 PEOPLE
, New York Times, December 1, 1986 مئی 19, 1987   جنرل سیکریٹری CPI(M) کامریڈ ڈھیپک دھون دا پنڈ سنگھا، ترن تارن وکھے بے رحمی نال قتل مئی 12, 1988اوپریشن بلیک تھنڈر دوران بھارت سرکار ولوں ہرمندر صاحب تے حملہجنوری 10, 1990بٹالا پولیس دا سینئر سپرنڈٹ گوبند رام بمب دھماکے وچّ قتل جو گورا چوڑ پنڈ دی سکھ عورت اتے پولیس گینگ ریپ دے بدلے کیتا گیا جون 16, 1991کٹرپنتھیاں ولوں دو ٹریناں اتے 80 لوکاں دا قتلhttp://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE7DE1539F935A25755C0A967958260&scp=3&sq=congress+win+punjab&st=nyt Extremists in India Kill 80 on 2 Trains As Voting Nears End, New York Times, June 16, 1991 فروری 25, 1992کانگرس ولوں پنجاب اسمبلی چوناں صافThe Punjab Elections 1992: Breakthrough or Breakdown?
Gurharpal Singh, Asian Survey, Vol. 32, No. 11 (Nov., 1992), pp. 988-999  ستمبر 3, 1995CM بے انت سنگھ دا بمب بلاسٹ وچّ قتلhttp://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE7DE143FF930A3575AC0A963958260&scp=2&sq=beant+Singh+&st=nyt Assassination Reminds India That Sikh Revolt Is Still a Threat , September 3, 19951997SAD اتے BJP دی راج چوناں وچّ جتhttp://www.punjabilok.com/full_coverage/punjab_election4.htm, Main results of major parties of 1997 electionsجون 2001چوہان دی بھارت واپسیhttp://www.nytimes.com/2007/04/11/world/asia/11chauhan.html?_r=1&scp=1&sq=Bhindranwale&st=nyt&oref=slogin, New York Times, April 11, 2007فروری 26, 2002اسمبلی وچّ کانگرس دی بہو گنتی نال جتhttp://www.rediff.com/election/2002/feb/24_pun_agen_rep_20.htm Congress gets a simple majority in Punjab, February 24, 2002 اپریل 4, 2007جگجیت سنگھ چوہان، بھارت وچّ سکھ ملیٹینٹ لیڈر، دی 80 سال دی عمر وچّ موت

 ایہہ وی دیکھو 
1984 سکھ مخالف دنگے
اپریشن بلیو سٹار
خالصتان
1991 پنجاب وچ قتل
1987 پنجاب وچ قتل
بھارتی پنجاب اندر دہشتگردی دا شکار ہون والےآں دی لسٹ

 کتابیات 




 Cry, the beloved Punjab: a harvest of tragedy and terrorism, by Darshan Singh Maini. Published by Siddharth Publications, 1987.
 Genesis of terrorism: an analytical study of Punjab terrorists, by Satyapal Dang. Published by Patriot, 1988.
 Combating Terrorism in Punjab: Indian Democracy in Crisis, by Manoj Joshi. Published by Research Institute for the Study of Conflict and Terrorism, 1993.
 Politics of terrorism in India: the case of Punjab, by Sharda Jain. Published by Deep & Deep Publications, 1995. ISBN 81-7100-807-0.
 Terrorism: Punjab's recurring nightmare, by Gurpreet Singh, Gourav Jaswal. Published by Sehgal Book Distributors, 1996.
 Terrorism in Punjab: understanding grassroots reality, by Harish K. Puri, Paramjit S. Judge, Jagrup Singh Sekhon. Published by Har-Anand Publications, 1999.
 Terrorism in Punjab, by Satyapal Dang, V. D. Chopra, Ravi M. Bakaya. Published by Gyan Books, 2000. ISBN 81-212-0659-6.
 Rise and Fall of Punjab Terrorism, 1978-1993, by Kalyan Rudra. Published by Bright Law House, 2005. ISBN 81-85524-96-3.
 The Long Walk Home, by Manreet Sodhi Someshwar. Harper Collins, 2009.
 Global secutiy net 2010, Knights of Falsehood by KPS Gill, 1997

 حوالے 

باہرلے جوڑ
Times of India article on riots 
Amnesty International on Punjab lack of Justice and Impunity 


Category:بھارت وچ بغاوت
Category:بھارت دی تریخ
Category:سکھ دھرم دا اتہاس

Category:پنجاب دا اتہاس، بھارت (1947–ہن تک)
گٹھ:پنجاب دی تریخ