پنجاب دا لوک ساہت (کتاب)

پنجاب دا لوک ساہت،  ڈاکٹر سوہندر سنگھ ونجارا بیدی دی لوکدھارا دے متعلق کتاب اے۔ اس کتاب وچ اَٹھ باب نیں۔ جیہناں دا تعلق دھنی تے پوٹھوہاری لہجیاں نال اے۔ لوک گیت سرلیکھ ہیٹھ وکھ وکھ شعری روپاں نال جان چھان کروائی ہاے۔   

 محل وقوع تے قدرتی خوبصورتی  
پہلے حِصے وچ ونجارا بیدی نے دھن تے پوٹھوہار دے علاقیاں دے ناواں تے اوہناں دی قدرتی خوبصورتی تے محل وقوع بارے معلومات دِتی اے۔ سوآں دریا بارے تے اس وچّ وگدے پانی دی اہمیت دسدے ہوئے اس نال جڑیاں دند کتھاواں، کلر کہار دی دند کتھا، گھوڑی گالا دی دند کتھا، چیر پاڑ دی دند کتھا ،راجا رسالو دا پتھر ہونا، ڈین دی کمی، خیرا مورتی دی دند کتھا وغیرہ کتھاواں دا ذکر کیتا گیا اے۔

 میلے تے تہوار
لکھاری دسدا اے کہ دھن پوٹھوہار دے علاقیاں دے لوک وی ہور پنجابیاں وانگ تہواراں تے میلیاں دے بڑے شوقین نیں اس وچوں ایہ وی  پتا لگدا اے کہ ایہناں علاقیاں وچ ہُن چاہے زیادہ تر مسلمان لوک رہندے نیں پر پھر وی اتھے ہندواں تے سِکھاں دے متعلق میلے وی لگدے نیں۔

 کھیڈاں تے من پرچاواں 
اس حصے وچ لکھاری نے دھن تے پوٹھوہار دیاں کھیڈاں دی اہمیت بارے معلومات دتی اے۔ اتھے دیاں مول کھیڈاں جپھل کوڈی، لمی کوڈی، پیر کوڈی، سونچی، چوپر، باراں ٹاہنی تے نیزا بازی وغیرہ نیں۔

 توہمات 
اس حصے وچ لکھاری وہم بھرم بارے گلّ کردا اے کہ سائنس تے پڑھائی دی ترقی نال وہماں بھرماں نوں کافی سٹّ وجی اے۔ پر اجے وی پنڈاں دے لوکاں وچّ وہم بھرم رکھدے نیں جویں دِناں دے متعلق، سفر دے متعلق وغیرہ بھرم وہم لوکاں وچ پائے جاندے نیں۔

 سماجی جیون تے رہنی بہنی 
ونجارا بیدی نے اتھے وسدے مکھ قبیلیاں گکھڑ، جننجوعیاں، جالکھ، اعوان،کہوٹ، کھوکھر، بھٹی بارے معلومات دیندے ہوئے اوہناں دے تریخی پچھوکڑ بارے مختصر معلومات دتی اے۔ ایہناں وچوں کچھ قبیلے جیہڑے پہلاں ہندو سی پر دیس ونڈ ویلے ہون والے قتل عام توں ڈردے ہوئے مسلمان بن گئے۔ جیہناں وچوں اک مکھ طور تے کسر قبیلہ سی۔

 پرانے تے تریخی اہمیت والے تھاں 
لکھاری نے اس حصے وچ دھن تے پوٹھوہار دے خطے دی قدامت تے اس علاقے وچّ بنیاں تریخی عمارتاں تے کچھ متھہاسک پاتراں دیاں یاداں وچ اساریاں عمارتاں بارے دسیا اے۔ اک تاں ایہ اوہ علاقہ اے جتھوں پرانے حملہ آور داخل ہُندے سی۔ اس تھاں اُپر بہت ودھیا کتاباں دے سرجک پیدا ہوئے جیہناں وچوں پرسدھ ویاکرنی پاننی تے گناڈھے ورگے ودوان شامل نیں۔

 علاقائی پڑبولیاں 
لکھاری نے اس علاقے دیاں پنجابی پڑبولیاں نوں مکھ طور تے دو بولیاں وچّ ونڈیا اے جویں پوٹھوہاری تے دھنی۔ ایہناں بولیاں دی گرائمر بارے ایہناں دے اچارن وچ تبدیلی دسدے ہوئے دوناں لہچیاں وچ نکھیڑا کیتا اے۔

 لوک گیت 
لکھاری نے لوک گیت اتے شاعری وچ فرق دسدے ہوئے لکھیا اے کہ لوک گیت وچ سدھی شبداولی، سادگی، تجربہ دی سمچتا تے روپ دی سہجاتمکتا دسیا اے تے جدوں کوئی شاعری دی رچنا کردا اے تاں اوہ شبداں نوں سنواردا، شبداں دی چون ڈَھنگ نال کردا اے۔ لوک گیتاں وچ لکھاری، ماہیا، ٹپے، ڈھولے وغیرہ نوں وچاردا اے تے اوہناں نوں دھنی تے پوٹھوہاری لہجیاں دے لوک گیتاں دے سرلیکھ تحت الگ الگ وچاردا اے کیونکہ اوہ دسدا اے کہ اس نے ایہناں نوں دھنی دے لوکاں توں جیہڑے گیتاں نوں چنیا اے اوہ دھنی دے لوک گیت تے جو پوٹھوہاری لوکاں توں سنے نیں اوہ پوٹھوہار دے لوک گیت نیں


لکھاری نے مقامی ٹپے، تریخی گیت، شعری کتھاواں، ماہیے، ڈھولے، بولیاں، ویاہ، تھال، کرکلی، الاہنیاں، بجھارتاں وغیرہ دا ذِکر کیتا اے۔ڈاکٹر سوہندرسنگھ ونجارا بیدی، پنجاب دا لوک ساہت، نویگ پبلیشرز، دہلی، 1968   

حوالے

گٹھ:پنجابی کتاباں