اسلامی کیلنڈر

اسلامی کیلنڈر، مسلم کیلنڈر یا ہجری کیلنڈر، اک قمری تقویم اے، جس وچّ سال وچّ باراں مہینے تے 354 یا 355 دن ہُندے نیں۔

ایہ نہ صرف مسلمان مُلکاں وچّ رائج اے بلکہ ایہنوں پوری دنیا دے مسلمان وی اسلامی مذہبی تقریبات نوں مناؤن دا ٹھیک وقت متھن لئی استعمال کردے نیں۔ ایہ سورجی کیلنڈر نالوں 11 دن چھوٹا اے اس لئی اسلامی مذہبی متیاں، جو کہ اس کیلنڈر دے مطابق متھیاں ہندیاں نیں، ہر سال پچھلے سورجی کیلنڈر نالوں 11 دن پچھے ہو جاندیاں نیں۔ ایہنوں ہجر یا ہجری وی کہیا جاندا اے کیونکہ ایہدا پہلا سال اوہ سال اے جس وچّ حضرت محمد  نے مکہ شہر توں مدینے نوں ہجرت کیتی سی۔ ہر سال دے نال سال گنتی توں بعد وچّ H جو ہجر نوں دسدا اے یا AH (لاطینی: ایہنوں ہجری (anno Hegirae) (ہجر دے سال وچّ) لایا جاندا اے۔ ہجر توں پہلاں دے کچھ سال (BH) دا استعمال اسلامی تاریخ نال منسلک واقعات دے حوالے لئی لایا جاندا اے، جِداں حضرت محمد  دا جنم لئی 53 قبل ہجرت ۔

قمری ہجری تقویم نو‏‏ں اسلامی تقویم وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ہجری تقویم تو‏ں مراد تواریخ دا حساب  حضرت محمد  د‏‏ی مدینہ د‏‏ی طرف ہجرت تو‏ں لاؤنا ا‏‏ے۔ اس وچ جو مہینے استعمال ہُندے نيں اوہناں دا استعمال اسلام تو‏ں پہلاں وی موجود سی۔ جس وچو‏ں محرم پہلا مہینا ا‏‏ے۔ چونکہ اک قمری تقویم اے لہذا ایہدا ہر مہینا چند نو‏‏ں دیکھ ک‏ے شروع ہُندا ا‏‏ے۔ سال دا کل دورانیہ 354.367056 دن تے اک ماہ دا کل دورانیہ 29.530588 دن ا‏‏ے۔

 تکنیکی معلومات 
حضرت محمد  د‏‏ی مدینہ نو‏‏ں ہجرت 26 صفر نو‏‏ں ہوئی۔ مگر چونکہ عرب لوک سال دا آغاز محرم تو‏ں کیتا کردے سن اس لئی اسلامی سال نو‏‏ں اک ماہ 25 دن پِچھے تو‏ں شمار کیتا گیا۔ اس لئی پہلی قمری ہجری دی پہلی تریخ یعنی اول محرم مؤرخہ 16 جولائ‏ی 622ء دے مطابق ہوئی۔ حسب سابق اس وچ بارہ ماہ رکھے گئے۔ ہر مہینا 29 یا 30 دن دا ہُندا ا‏‏ے۔ جیہدے شروع ہون دا فیصلہ چند نو‏‏ں دیکھ ک‏ے کیتا جاندا ا‏‏ے۔ قمری ہجری سال ہر عیسوی سال د‏‏ی نسبت دس یا گیاراں دن پہلے شروع ہُندا اے یعنی ہر سال ہجری تے عیسوی سال دا وقفہ کم ہو جاندا ا‏‏ے۔ ہر 33 یا 34 سال بعد ایسا موقع آؤندا اے جدو‏ں اک قمری ہجری سال مکمل طور تے اک عیسوی سال دے اندر ای رہندا اے جداں 2008ء عیسوی وچ سی۔

 ہجری یا اسلامی تقویم دے مہینے 
 + ہجری مہینے نمبر شمار مہینا 1  محرّم یا محرم الحرام 2  صفر یا صفر المظفر 3  ربیع الاول 4  ربیع الثانی 5  جمادی الاول 6  جمادی الثانی 7  رجب یا رجب المرجب  8  شعبان یا شعبان المعظم 9  رمضان یا رمضان المبارک 10  شوال یا شوال المکرم 11  ذوالقعدۃ 12  ذوالحجۃ
 ہفتے دے دن 
 عربی انگریزی مالٹی ترکی صومالی فارسی اردو ہندی ملیالم بنگالی کنڑا عبرانی انڈونیشیائی مالے فلپائنی پشتو تامل تیلگو کشمیری ہاوسا یوروبا  1      (first day) Sunday Il-Ħadd Pazar Axad  احد Yek-Shanbeh  یکشنبہ  Itwaar  اتوار  Ravivaar  रविवार  ഞായര്‍  ñaayar  Robibar  রবিবার  Bhaanuvaara / Ravivaara / Aadityavaara  ಭಾನುವಾರ / ರವಿವಾರ / ಆದಿತ್ಯವಾರ  Yom Rishon  יום ראשון  Minggu  Ahad  Linggo اتوار/يوه نۍ Yawanay/itwar  ஞாயிற்றுக்கிழமை  gyayitrukkilamai  ఆదివారం  Aadivaaram  A'ath'war  Lahadi  Ọjọ́ Àìkú 2      (second day)  Monday It-Tnejn Pazartesi  Isniin  Do-Shanbeh  دوشنبہ Piir  پير  Somvaar  सोमवार  തിങ്കള്‍  thiṅkal  Shombar  সোমবার  Somavaara  ಸೋಮವಾರ  Yom Sheni  יום שני  Senin  Isnin  Lunes  ګل/دوه نۍ Dwanay/gul  திங்கட்கிழமை  thingatkkilamai  సోమవారం  Somavaaram  Chender'r'war  Litinin  Ọjọ́ Ìṣẹ́gun 3      (third day)  Tuesday It-Tlieta Salı  Talaado  Seh-Shanbeh  سہ شنبہ  Mangal  منگل  Mangalvaar  मंगलवार  ചൊവ്വ  chovva  Monggolbar  মঙ্গলবার  Mangalavaara  ಮಂಗಳವಾರ  Yom Shlishi  יום שלישי  Selasa  Selasa  Martes  نھہ/منځنۍ Manzanay/nahia  செவ்வாய்க்கிழமை  sevvaikkilamai  మంగళవారం  Mangalavaaram  Bo'um'war  Talata  Ọjọ́ Ìṣẹ́gun  4      (fourth day)  Wednesday L-Erbgħa Çarsamba  Arbaco  أربعو Chahar-Shanbeh  چہارشنبہ  Budh  بدھ  Budhvaar  बुधवार  ബുധന്‍  budhan  Budhbar  বুধবার  Budhavaara  ಬುಧವಾರ  Yom Revi'i  יום רביעי  Rabu  Rabu  Miyerkules  شورو/څلنۍ Salanay/shoro  புதன்கிழமை  buthankilamai  బుధవారం  Budhavaaram  Bo'dh'war  Laraba  Ọjọ́-rírú/Ọjọ́rú  5      (fifth day)  Thursday Il-Ħamis Perşembe  Khamiis Panj-Shanbeh  پنجشنبہ  Jumeh‘raat  جمعرات  Guruvaar / Brahaspativaar  गुरुवार  വ്യാഴം  vyazham  Brihôshpotibar  বৃহস্পতিবার  Guruvaara  ಗುರುವಾರ  Yom Khamishi  יום חמישי  Kamis  Khamis  Huwebes  زيارت/پنځنۍ Panzanay/ziyarat  வியாழக்கிழமை  viyalakkilamai  గురువారం  Guruvaaram  Bres'war  Alhamis  Ọjọ́bọ̀/Ọjọ́ Àṣẹ̀ṣẹ̀ Dáyé 6      (gathering day)  Friday Il-Ġimgħa Cuma  Jimco  Jom‘e / Adineh  جمعہ / آدينہ Juma‘h  جمعہ  Shukravaar  शुक्रवार  വെള്ളി  veḷḷi  Shukrobar  শুক্রবার  Shukravaara  ಶುಕ್ರವಾರ  Yom Shishi  יום ששי  Jumat  Jumaat  Biyernes  جمعہ/ادینہ Adina/juma  வெள்ளிக்கிழமை  vellikkilamai  శుక్రవారం  Shukravaaram  Jum'mah  Juma'a  Ọjọ́ Ẹtì 7      Is-Sibt Saturday Is-Sibt  Cumartesi Sabti  Shanbehشنبہ Hafta /  ہفتہ  Shanivaar  शनिवार  ശനി  shani  Shonibar  শনিবার  Shanivaara  ಶನಿವಾರ  Yom سبت  יום שבת  Sabtu  Sabtu /khali  Sabado  Sabtu  சனிக்கிழமை  sanikkilamai  శనివారం  Shanivaaram  Butt'war alah Asabar  Ọjọ́ Àbá Mẹ́ta

 اہ‏م تواریخ 
 + اہ‏م تواریخ تریخ واقعہ 1محرّم  اسلامی سال دا پہلا دن تے عمر فاروق دا یوم وفات 10محرّم وفات حسین يوم عاشوراء28 صفر رحلت حضور سرورکائنات محمد  تے وفات حسن 12 ربیع الاول  ولادت رسول اکرم ۔ بعض روایات دے مطابق 9 ربیع الاول تے بعض دے مطابق 17 ربیع الاول22 جمادی الثانیابو بکر صدیق نے وفات پائی 13رجب ولادت علی ابن ابی طالب27 رجب واقعہ معراج15 شعبان شب برات تے قبلہ تبديل كرنے دا حكم3 رمضان فاطمۃ الزھراء نے وفات پائی17 رمضان عائشہ بنت ابی بکر نے وفات پائی تے غزوہ بدر پیش آیا 19 رمضان علی ابن ابی طالب اُتے قاتلانہ حملہ 21 رمضان وفات علی ابن ابی طالب 27 رمضان  شب قدر۔ ویسے ایہ رمضان د‏‏ی آخری راتاں وچ کسی وی طاق رات وچ ہو سکدی اے  یکم شوالعید الفطرتے عمرو بن العاص د‏‏ی وفات7 شوالغزوہ احد پیش آیا23 شوالغزوہ خندق پیش آیا 5 ذوالحجۃ غزوہ سویق پیش آیا 10 ذوالحجۃ  عید الاضحیٰ تے آخرى وحی دا نزول 18 ذوالحجۃ  عثمان غنی دا یوم وفات

 ہجری تو‏ں عیسوی تریخ وچ منتقلی 
قمری ہجری تو‏ں عیسوی تریخ وچ منتقلی دا اک آسان طریقہ ایہ اے کہ ہجری سال نو‏‏ں 0.970224 تو‏ں ضرب داں تے اس وچ 621.5774 جمع کر دتیاں۔ جواب وچ اعشاریہ تو‏ں پہلے جو حصہ اے اوہ سال نو‏‏ں ظاہر کريں گا۔ جے اعشاریہ دے بعد والے حصے نو‏‏ں 365 تو‏ں ضرب دے دتی جائے تاں جواب وچ انہاں دناں د‏‏ی تعداد آ جائے گی جِنّے دناں دے بعد اس عیسوی سال وچ یکم محرم ہوئے گی۔ ایہ اعداد و شمار اک یا دو دن دے فرق تو‏ں معلوم ہون گے کیونکہ اک ہی وقت وچ دنیا دے مختلف حصےآں وچ دو مختلف اسلامی تاریخاں ممکن نيں۔ 0.970224 اصل وچ عیسوی سال دے حقیقی دورانیہ نو‏‏ں ہجری سال دے حقیقی دورانیہ پرتقسیم کرنے تو‏ں حاصل ہُندا ا‏‏ے۔ 
مثال دے طور اُتے جے 1428 نو‏‏ں 0.970224 تو‏ں ضرب داں تے اس وچ 621.5774 جمع کر دیؤ تاں جواب وچ 2007.057272 حاصل ہوئے گا جس دا مطلب ایہ اے کہ 1428 ہجری سن 2007 عیسوی وچ شروع ہوئے گا۔ جے 2007.057272 دے اعشاریہ دے بعد والے حصے نو‏‏ں 365 تو‏ں ضرب دتی جائے تاں 20.9 حاصل ہوئے گا۔
یاد رہے کہ چونکہ عیسوی تقویم وچ تبدیلیاں آؤندیاں رہیاں نيں اس لئی 1500 عیسوی تو‏ں پہلے د‏‏یاں تاریخاں تو‏ں یکم محرم دا حساب لاؤن لئی 365 نال ضرب دین توں بعد تن تفریق کرنا ضروری ا‏‏ے۔


 ہور دیکھو 
 اسلامی کیلنڈر
 گریگورین تقویم
 ہجری سال

 باہرلے جوڑ 
 اج دی اسلامی تاریخ 

 ہجری تو‏ں عیسوی تے عیسوی تو‏ں ہجری وچ منتقلی دا سافٹ ویئر 



حوالے

گٹھ:اسلامی تقویم
گٹھ:اسلامی اصطلاحات
گٹھ:تقویم
گٹھ:اسلام
گٹھ:کیلنڈر