پھیری پھڑھی والے کامے

پھیری والے جاں ریہڑی پھڑھی والے (انگریزی:Hawkers) اوہ نکے نکے وکریتا ہندے ہن جو گلی گلی گھم کے اچی آواز وچ ہوکا دے کے اپنی ریہڑی اتے سامان ویچدے ہن ۔ ایہہ وکریتا عامَ لوکاں دیاں روزانہ لوڑاں دی تکمیل کرن والا سامان ویچ کے اپنی روزی کماؤندے ہن۔ پھیری والیاں وانگ پھڑھی والے وی چھوٹے وکریتا ہندے ہن پر اوہ گلی گلی گھمکے اپنا سامان ویچن دی تھاں کسے اک تھاں تے ٹھہر کے اپنا سامان ویچدے ہن۔ اجیہے طریقے نال روزی کماؤن والے کامیاں دی ہر ملک تے صوبے وچ بہت وڈی گنتی ہندی اے۔ ایہہ کم نہ صرف وسوں دے اک وڈے طبقے نوں روزگار دین والا منیا جاندا اے بلکہ آلودگی رہت اتے ماحول پکھی وی سمجھیا جاندا اے کیونکی ریہڑی، جس تے ایہہ وکریتا سامان ویچدے ہن اوہ جسمانی طور تے چلاؤن والی رکشا ریہڑی ہندی اے، جو کسے قسم دی آلودگی نہی کردی۔

 خطہ وار ویروا 

 ایشیا 

 بھارت 
بھارت دے مکان اساری اتے شہری غریبی نوارن وزارت، مطابق بھارت وچ 10 ملیان (اک کروڑ) پھیری پھڑھی والے وکریتا ہن،جہنا وچوں ممبئی وچ 250,000,دلی وچ 200,000,کلکتہ وچ 150,000,توں ودھ،الہ آباد ،وچ 100000 سن۔ اہنا وچ زیادہتر پرواس کرکے آئے ہوئے سن۔ بھانویں 1990 وچ پرچون چیزاں دی وکری تے لائیسینس پرمٹ راج دا خاتمہ ہو گیا سی پر ایہہ اس کتے وچ لاگوُ رہا جو پولیس اتے میونسپل کارپوریشناں ولوں اہناں دی لٹّ دا کارن  بندا آ رہا ہے۔ اہناں لائیسینساں دی تعداد وکریتانوا دی اصل گنتی توں بہت گھٹ ہندی اے جو کرپشن پنپن دا کرن بندی اے۔ کلکتہ وچ ایہہ غیر ضمانتی جرم دی دفعہ ماتحت آؤدا اے۔

ستمبر ، 2012 وچ ،لمے ویلے توں اڈیک کیتے جا رہا گلی وکریتا بلّ (گلی وکریتانواں دی آجیوکا دی سرکھیا اتے نیمتتا کنون)، لوک سبھا وچ پیش کیتا گیا سی۔ایہہ بلّ لوک سبھا ولوں 6 ستمبر 2013 نوں اتے راج سبھا  ولوں 19 فروری 2014 نوں پاس کیتا گیا سی۔اس نوں 4 مارچ 2014 نوں بھارت دے صدر دی منجوری حاصل ہوئی سی۔  ایہہ قانون اجے نوٹیپھائی کرکے لاگوُ نہی کیتا گیا۔

 پنجاب 
پنجاب حکومتی سدھار کمیشن دی 6 ویں رپروٹ (پنہ 48 -49) مطابق پنجاب وچ 2 لکھ اجیہے پروار ہن جو ریہڑی پھڑی دی پھیری دا کتہ کرکے اپنا گزارا کردے ہن ۔ ایہناں دی زیادہ گنتی لدھیانہ ، جالندھر، امرتسر ،پٹیالہ آدی وڈے شہراں ، جو کہ میونسپل کارپوریشنا ہن ،وچ ہون دا امکان اے ۔

 باہرلے ملک 
فلپائن،لاؤس، کمبوڈیا، اتے ویتنام دیساں وچ گلی وکریتانواں ولوں انڈے دا دا بھرون ویچیا جان والا کھان دا مشہور پکوان اے۔ ہانگ کانگ اتے چین وچ گلی وکریتانواں ولوں عامَ تور تے  مچھی پکوان گولے (fish ball) ، گاں-مجھں دے گوشت دے گولے(beef ball) ، بھنے کاجو، اتے ٹوفو وغیرہ ویچے جاندے ہن۔

 یورپ 

 وکٹوریئن لندن 
19ویں صدی وچ لنڈن،انگلینڈ وچ پھل سبزیاں ویچن والے اپنی چرم سیما تے سن۔ اہناں دی ہوند ہر گلی محلے وچ محسوس ہندی سی اتے اہناں دے ہوکے ہر پاسے سنائی دندے سن۔Chesney, Kellow 1970. The Victorian Underworld۔ Penguin p43–56; 97–98.Mayhew, Henry 1851–1861. London Labour and the London Poor۔ Researched and written, variously, with J. Binny, B. Hemyng and A. Halliday.

 لاطینی امریکہ اتے کیریبیئن(Caribbean) 

لاطینی امریکہ وچ گلیاں دے وکریتانواں نوں کھیتری سپینی بولی وچ وینڈیڈرج امبلینٹس ("پھرتو ونجارے") انگریزی :vendedores ambulantes ("mobile vendors") جاں صرف "پھرتو" کیہا جاندا اے۔ اٹلی وچ وی اہنا دا ایہو نام پرچلت اے۔ ارجنٹائینا وچ اہنا نوں منتیروس بلایا جاندا اے۔ کجھ وکریتا گھمکڑ ہندے ہن جو گھر گھر اپنا سامان ویچدے ہن اتے کجھ خاص ٹکانیاں تے کھڑکے اپنا مال ویچدے ہن۔ The Peasant Marketing System of Oaxaca, Mexico by Ralph Leon Beals pages 42,

گلی دے ریہڑی پھڑھی وکریتا کئی قانونی اڑچنا اتے فیساں جرمانیاں دا شکار ہندے ہن۔
اہنا نوں رشوتخوری دی مسئلہ دا وی ساہمنا کرنا پیندا اے۔ کافی وکریتا غیر قانونی طور تے وچردے ہن۔Reconstructing Criminality in Latin America edited by Carlos A. Aguirre, Robert Buffington

سیلانیاں جاں کھریدداراں دی وڈی گنتی کارن ہون والی چوری دے ڈر توں بچن لئی ایہہ وکریتا اپنی گنتی محدود رکھدے ہن۔Economies and the Transformation of Landscape edited by Lisa Cliggett, Christopher A. Pool

 ارجنٹائینا 

ارجنٹائینا وچ گلی وچ ریہڑی ، پھڑی تے سامان ویچن والیاں نوں "منتیروس"("manteros")کیہا جاندا اے۔اوہ بہت سارے علاقیاں وچ غیر قانونی پرواسی  ہن۔ اہنا وچ بہت سارے اجیاے ہن جہنا کول لوڑیندے دستاویز نہی ہندے اتے اس اوہ انسانی تسکری، دا شکار ہندے ہن اتے بندھوآ مزدوری لئی مجبور کیتے جادے ہن۔

 برازیل 

کیملو (Camelô) گلی دے وکریتانواں لئی ورتیا جان والا برازیلیان پورتگالی نام اے۔ کیملو شبد فرانسیسی دے شبد کیملوٹ توں لیا گیا اے جسدا مطلب "ماڑی کوالٹی دا سامان ویچن والا ونجارا" ہندا اے۔

 کیوبا 
کیوبا دے سنگیت وچ اتے لاطینی امریکہ دے سنگیت وچ پریگون(گلی ونجارے دی ہاک) تے مشتمل سنگیت دی اک اک ونگی اے۔
Giro, Radamés 2007. Diccionario enciclopédico de la música en Cuba۔ La Habana. vol 3, p262.

 گوٹیمالا 
انتیگوا(Antigua)، وکھے زیادہتر مایا (Maya peoples) اتے لیدینو نامی تہذیبی گروہ نال سمبندھت عورتاں ہستکلا وستاں  دی وکری کردیاں ہن۔ کجھ پیٹیکوٹ (بلاؤز) اتے سوٹ آدی ویچدیاں ہن۔

 میکسیکو 
میکسیکو شہر وچ گلی وکریتاواں دی آمد سابق ہسپینک دور توں اے اتے سرکار اہنا نوں کنٹرول کرن دے کئی اپرلے کردی آ رہی اے۔حالَ ہی وچ 2007 وچ شہر دے ہیٹھلے حصیاں نوں اہنا وکریتانواں توں مکت کراؤن دی خاص مہم چلائی گئی سی۔ پر اجے وی اہنا غیر قانونی گلی وکریتانواں دی گنتی ہزاراں وچ اے۔"“Toreros”، un mal del Centro Histórico"، ''Más por Más"، فروری 18, 2013 2003 وچ ایہہ اندازا سی کہ میکسیکو شہر وچ 199,328 گلی وکریتا سن۔_en_via_publica_en_la_Ciudad_de_Mexico Redes sociales y comercio en vía pública en la Ciudad de México، Norma Gómez Méndez

 پیرو 
پیرو وکھے گلی وکریتانواں (ambulantes) خلاف ارکئپا پیرو (Arequipa Peru) وچ پانی دیاں بچھاڑاں کیتیاں گئیاں سن۔ اتھے زیادہ وکریتا پنڈاں توں آؤندے ہن ۔
Gender and the Boundaries of Dress in Contemporary Peru by Blenda Femenías

 شمالی امریکہ 

شمالی امریکہ دے بہت سارے شہراں وچ ہوکا دے کے چیزاں ویچن والیاں نوں گلی وکریتاں(street vendors) کیہا جاندا اے جو کھان پین دا سامان جویں طلے ہوئے کیلے ،نوڈلز ،آئیس کریم اتے کھان پین توں وکھ چیزاں جنویں گہنے، کپڑے،کتاباں آدی وی ویچدے ہن۔کجھ گلی وکریتا کھیڈ میدانا وکھے وی اپنا سماں ویچدے ہن جہنا نوں سٹیڈیم وکریتا کیہا جاندا اے۔
The Stadium Vendor Hierarchy

 ایہہ وی ویکھو 
 کیملو(Camelô)، برازیل وچ گلی وکریتا نوں دتا گیا نام
 گلی پکوان(Street food)
 گھرو گھری
 کھانے دا ٹرکّ

 حوالے 

 ہور مطالعہ سامان 
 Cities of the World: World Regional Urban Development edited by Stanley D. Brunn, Maureen Hays-Mitchell, Donald J. Zeigler
 Vendedores ambulantes by Martha Rocío Carantón Carantón, Carolina Motta Manrique, Jenny Zoraida Santoyo Angulo, Alcaldía Mayor de Bogotá D.C.، Colombia 2001
 Comunicación y trabajadores ambulantes (Communication and ambulantes) Félix Lévano EDAPROSPO, 1989 32 pages
 Talleristas y vendedores ambulantes en Lima (Of street entrepreneurs: relocation and reorganization of street vending in Metropolitan Lima) by Martha Lazarte Salina, Desco, Minaya Elizabeth Fernandez, Alternative, 2002 136 pages

 باہری کڑیاں 

*
گٹھ:کھان پین والے کتے
گٹھ:غیر متحد کتے
گٹھ:ویچ وٹت نال متعلق کتے
گٹھ:گلی سبھیاچار
گٹھ:گلی دے ہوکے
گٹھ:کم کتہ