مانچو بولی

مانچُو جاں مانچُھو ( مانچُو : ᠮᠠᠨᠵᡠ ᡤᡳᠰᡠᠨ , مانجُو گسن ) اتلے لہندے  چین  وچّ وسن والے مانچُو لوکاں ولوں بولی جان والی  تنگسی بولیاں دی اک بولی ہے ۔ بولیماہر  اسدے وجود نوں خطرے وچّ منندے ہن کیونکہ 1 کروز توں زیادہ مانچُو نسل دے لوکاں وچوں صرف 70 ہزار ہی اسنوں اپنی ماں بولی دے روپ وچّ بولدے ہن ۔ باقیاں نے  چینی بولی نوں اپناکے اس وچّ گلّ کرنا شروع کر دتی ہے ۔ مانچُو بولی دی شبے بولی نام دی اک ہور قسم چین دے دور لہندے  شنجیانگ صوبے(سنکیانگ) وچّ وی ملدی ہے ، جتھے لگبھگّ 40،000 لوک اسنوں بولدے ہن ۔ شبے بولن والے لوک انھاں مانچوان دی اولاد ہن جنہاں نوں 1644 - 1911 عیسوی دے ویلے وچّ چلن والے  چنگ راجٹبر دے دوران شنجیانگ دیاں فوجی چھاونیاں وچّ تعینات کیتا گیا سی ۔ Manchus & Han: ethnic relations and political power in late Qing and early republican China, 1861-1928, Edward J. M. Rhoads, University of Washington Press, 2001, ISBN 978-0-295-98040-9

مانچُو اک جرچین نام دی  بولی دی اولاد ہے ۔ جرچین وچّ بہت سارے  منگولی  اتے چینی شبداں دے ملاپ توں مانچُو بولی پیدا ہوئی ۔ ہور تنگسی بولیاں دی طرحاں مانچُو وچّ  اگلوٹنیشن  اتے  واول ہارمونی  ویکھے جاندے ہن ۔ 

مانچُو دی اپنی اک  مانچُو لپی  ہے ، جنوں پرانی  منگول لپی  توں لیا گیا سی ۔ اس لپی دی خاصیت ہے کہ ایہہ اُتے توں ہیٹھاں لکھی جاندی ہے ۔ مانچُو بولی وچّ انج تاں مذکر مونث - فرق نہیں کیتا جاندا لیکن کجھ شبداں وچّ سوَراں(واول} دے استعمال توں مذکر مونث (لنگ) دی پہچان ہندی ہے ، مثلاً آما دا مطلبّ پیؤ ہے جدوں کہ ایمے دا مطلبّ ماں ہے ۔ 

مانچُو دے لچھناں دا ٹیکا
مانچُو وچّ اگلوٹنیشن   ویکھیا جاندا ہے ، جتھے شبداں دی مول جڑاں وچّ اکھر اتے دھونیاں(آوازاں) جوڑکے اوہناں دے مطلبّ وچّ اضافہ کیتا جاندا ہے ۔ اداہرن لئی ایہہ ویکھیا جاندا ہے ایمبی ، آمبی جاں امبی جوڑن توں کرن ، آؤن جاں کسے اتے پرکار دا حوالہ آ جاندا ہے : Manchu: a textbook for reading documents, Gertraude Roth Li, University of Hawaii Press, 2000, ISBN 978-0-8248-2206-4
ایجین ( متلبّ : راجا ) → ایجیلیمبی ( متلبّ : راج کرنا ) 
جالی ( متلبّ : چلاک / دھوکھیباز ) → جالیدمبی ( متلبّ : دھوکھا دینا ) 
اچن ( متلبّ : ملن / ولا ) → اچنمبی ( متلبّ : ملنا ) 
گسن ( متلبّ : شبد ) → گسریمبی ( متلبّ : شبد بناؤنا ، یعنی بولنا ) 
ایپھمبی ( متلبّ : کھیڈنا ) → ایپھچیمبی ( متلبّ : اکٹھا کھیڈنا ) 
جمبی ( متلبّ : آنا ) اتے اپھمبی ( متلبّ : لڑنا ) → اپھنجمبی ( متلبّ : لڑن لئی آنا ) 

مانچُو وچّ   آواز سہیوگ (واول ہارمونی)  وی ملدا ہے ، جس وچّ کسے شبد دے اندر دے سوَراں(واول} دا آپس وچّ میل کھانا ضروری ہندا ہے ۔ کجھ حد تکّ ایہہ ساریاں  التائی بولیاں وچّ ویکھیا جاندا ہے ۔ مانچُو وچّ ویکھیا گیا ہی کہ لنگ وچّ ماملیاں وچّ شبد دے اک توں زیادہ واولاں نوں بدلہ جاندا ہے :  

ایملے ( مرغی ) → آملا ( مرغا ) - دھیان دیو کہ  ہندی  دے شبد وچّ صرف انت دا آواز ای توں آ بدلہ جدوں کہ مانچُو وچّ دو جگہ اے نوں آ بنایا گیا 

ہیہے ( عورت ) → ہاہا ( آدمی ) 

گینگین ( کمزور ) → گانگان ( طاقتور ) 

نیچے ( سالی / ننان ، پتی / پتنی کیتی بھین ) → نچیا ( سالا / دیور / جیٹھ ، شوہر/ بیوی دا بھرا ) 

ایہ وی ویکھو
 چنگ راجٹبر 
 مانچھُو لوک (مانچو لوک) 
 جرچین لوک  
 ائسن گیورو  
مانچھُو لپی( مانچو لپی ) 
تنگسی بولیاں 

حوالے

گٹھ: مانچھُو لوک 
گٹھ: منچوریا 
گٹھ: چین دی بولیاں 
گٹھ:منچوریا دی تریخ
گٹھ:تنگسی بولیاں
گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016
گٹھ:مانچھُو 
گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
گٹھ:خطرے وچ بولیاں 
گٹھ:چین دیاں خطرے وچ بولیاں