تنگسی بولیاں

تنگسی بولیاں( انگریزی :  Tungusic languages )  جاں مانچو - تنگسی بولیاں چڑھدے سائبیریا اتے منچوریا وچّ بولی جان والیاں بولیاں دا اک بولی- پروار ہے ۔  اس بولیاں نوں ماںبولی دے روپ وچّ بولن والے لوکاں نوں تنگسی لوک کیہا جاندا ہے ۔  بوہت ساریاں تنگسی بولیاں ہمیشہ لئی ولپت ہون  دے خطرے وچّ ہن اتے بولی ماہراں نوں ڈر ہے کہ آؤن والے سماں وچّ کِتے ایہہ بولی- پروار پورا جاں ادھک انش روپ وچّ ختم ہی نہ ہووے جاوے ۔  بہت سارے ودواناں  دے مطابق تنگسی بولیاں التائی بولیاں دی اک ذیلی شاخ ہے ۔ دھیان دیو کہ منگول بولیاں اتے ترک بولیاں وی اس پروار دی  ذیلی شاخاں منیاں  جاندیاں ہن. اس لئی ،  جیکر ایہہ سچ ہے ،  تاں تنگسی بولیاں دا ترک بولی ،  ازبک بولی،  ایغور بولیاتے منگولی بولی ورگیاں بولیاں دے نال گہرا تعلق ہے اتے ایہہ سارے کسے اک ہی اولین التائی بولی دیاں اولاداں ہن ۔Is Japanese related to Korean, Tungusic, Mongolic and Turkic? تنگسی بولیاں بولن والے قبیلےآں نوں گروہی روپ ولوں تنگسی لوک کیہا جاندا ہے ۔

 تنگسی دیاں ذیلی شاخاں
تنگسی بولیاں دی اندرونی شرینی کرن نوں لے کے بولی ماہراں وچّ بحث چلدی رہندی ہے ،  لیکن زیادہتر ودوان ایہناں نوں شمالی تنگسی اتے دکھن تنگسی وچّ ونڈھدے ہن :
 شمالی تنگسی بولیاں
 ایوینکی بولی  -  جو وچکار سائبیریا اتے اتلے لہندے چین دا ایوینکی قبیلہ بولدا ہے ؛  دھیان دیو دی پرانے زمانے وچّ اس بولی نوں تنگسی کیہا جاندا سی ،  لیکن ہن ایہہ بہت سی تنگسی بولیاں وچوں اک منی جاندی ہے
 اوروچین بولی،  نیگدل ،  سولون اتے منیگر  -  ایہہ جاں تاں ایوینکی دیاں ذیلی شاخاں ہن جاں اسدے بہت قریب دی بھین بولیاں ہن
 ایوین جاں لموت  -  جو چڑھدے سیبیریا وچّ بولی جاندی ہے
 دکھن تنگسی بولیاں
 دکھن چڑھدیاں تنگسی بولیاں
 نانائی  ( جنوں گولد ،  گولدی اتے ہیجھین وی کیہا جاندا ہے )  ,  اکانی ،  برر ،  قلعے ،  سماگر ،  اوروک ،  الچ ،  اوروچ ،  ادیگے
 دکھنی لہندیاں تنگسی بولیاں
 مانچو بولی  -  ایہہ مانچھو لوکاں دی بولی ہے ،  جنہاں نے چین اتے قبضہ کرکے کدے اتھے اپنا چنگ راجٹبر نام دا شاہی سلسلہ چلایا سی
 شبے  -  ایہہ لہندے چین  دے سنکیانگ صوبے وچّ بولی جان والی بولی ہے ؛  اسنوں انھان مانچواں دی اولاد بولدی اے جو چن راجٹبر  دے زمانے وچّ اتھے دی فوجی چھاؤنی وچّ تعینات ہون لئی بھیجے گئے سن
 جرچین بولی-  ایہہ چین  دے جن راجٹبر  دے زمانے وچّ بولی جاندی سی لیکن ہن ولپت ہو چکی ہے ؛  ایہہ اصل وچّ مانچھُو بولی دا اک پچھلا روپ ہی ہے

 تنگسی بولیاں دے کجھ لچھن 
تنگسی بولیاں وچّ ابھشلیشن ویکھیا جاندا ہے ،  جتھے شبداں دی مول جڑاں وچّ اکھر اتے دھونیاں جوڑکے اوہناں  دے  مطلبّ وچّ اضافہ کیتا جاندا ہے ۔  اداہرن لئی مانچو بولی وچّ ایہہ ویکھیا جاندا ہے ایمبی ، آمبی جاں امبی جوڑن ولوں کرن ، آؤن جاں کسے اتے پرکار دا حوالہ آ جاندا ہے :
Manchu: a textbook for reading documents, Gertraude Roth Li, University of Hawaii Press, 2000, ISBN 978-0-8248-2206-4
 ایجین  ( متلبّ :  راجا )  → ایجیلیمبی  ( متلبّ :  راج کرنا ) 
 جالی  ( متلبّ :  چلاک / دھوکھیباز )  → جالیدمبی  ( متلبّ : دھوکھا دینا ) 
 اچن  ( متلبّ :  ملن / ولا )  → اچنمبی  ( متلبّ :  ملنا ) 
 گسن  ( متلبّ :  شبد )  → گسریمبی  ( متلبّ :  شبد بناؤنا ،  یعنی بولنا )
 ایپھمبی  ( متلبّ :  کھیڈنا )  → ایپھچیمبی  ( متلبّ :  اکٹھا کھیڈنا ) 
 جمبی  ( متلبّ :  آنا )  اتے اپھمبی  ( متلبّ :  لڑنا )  → اپھنجمبی  ( متلبّ :  لڑن لئی آنا )
اس بولیاں وچّ آواز سہیوگ وی ملدا ہے ،  جس وچّ کسے شبد  دے اندر  دے سوراں دا آپس وچّ میل کھانا ضروری ہندا ہے ۔  کجھ حد تکّ ایہہ سارے التائی بولیاں وچّ ویکھیا جاندا ہے ۔  مانچھُو وچّ ویکھیا گیا ہی کہ لنگ وچّ ماملیاں وچّ شبد  دے اک ولوں زیادہ سوراں نوں بدلہ جاندا ہے :
Manchu: a textbook for reading documents, Gertraude Roth Li, University of Hawaii Press, 2000, ISBN 978-0-8248-2206-4
 ایملے  ( مرغی )  → آملا  ( مرغا )   -  دھیان دیو کہ ہندی  دے شبد وچّ کیول انت دا آواز ای ولوں آ بدلہ جدوں کہ مانچھُ وچّ دو جگہ اے نوں آ بنایا گیا   → 
 ہیہے  ( عورت ) → ہیہے ( آدمی )   
 گینگین  ( کمزور )  → گانگان  ( طاقتور )   
 نیچے  ( سالی / ننان ،  پتی / پتنی دی بھین )  → ناچا ( سالا / دیور / جیٹھ ،  پتی / پتنی دا بھرا ) 

 ایہہ وی ویکھو 
 تنگسی لوک 
 التائی بولیاں
 سائبیریا
مانچو لوک



 حوالے 

 گٹھ:التائی بولیاں
Category:چین دیاں بولیاں
Category:چین
گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016