الیکٹرومیگنیٹک ریڈیئیشن

طبیعیات وچ، برقناطیسی تابکاری (بانگریزی: الیکٹرومیگنیٹک ریڈیئیشن) برقناطیسی میدان (electromagnetic field) دی لہراں (جاں اپنے مقداریاں (quanta)، نوریاں (photons)) نوں درساؤندی ہے، جو کہ خلاء وچ برقناطیسی ریڈیئینٹ توانائی نوں لے پرسارن کردی ہے۔ ایہناں وچ مشعہ (radio) ویو، مائیکروویوز، زیرسرخ (infrared)، (دسنیوگ) روشنی، بالائے بنفشی (ultraviolet)، ایکس-اتے گاما ریڈیئیشن شامل ہن۔

<li>γ = Gamma rays
<li>HX = Hard ایکس شعاعs
<li>SX = Soft X-Rays
<li>EUV = Extreme ultraviolet
<li>NUV = Near ultraviolet
<li>Visible light
<li>NIR = Near infrared
<li>MIR = Moderate infrared
<li>FIR = Far infrared
<li>مشعہ امواج
<li>EHF = Extremely high frequency (Microwaves)
<li>SHF = Super high frequency (Microwaves)
<li>UHF = Ultrahigh frequency
<li>VHF = Very high frequency
<li>HF = High frequency
<li>MF = Medium frequency
<li>LF = Low frequency
<li>VLF = Very low frequency
<li>VF = Voice frequency
<li>ELF = Extremely low frequency
برقناطیسی ریڈی ایشن (electromagnetic radiation) دراصل نوریہ (photon) اُتے مشتمل ہُندی نيں جنہاں نو‏ں برقناطیسی امواج (electromagnetic waves) وی کہیا جاندا ہے۔ انھاں وچ ذرات تے امواج دی خصوصیات بیک وقت پائے جاندے نيں : انکسار (diffraction) تے تداخل (interference) موجاں (لہراں) دی خاصیتاں نيں جدو‏ں کہ کومپٹن اثر (Compton scattering effect) تے ضیا برقی اثر (photoelectric effect)) ذرے دی خاصیتاں نيں۔ 
روشنی دی لہراں وی برقناطیسی نوعیت دی ہُندی نيں تے بالکل اسی طرح دی ہُندی نيں جس طرح دی ایکس شعاع تے ریڈیو TV دی لہراں  انھاں وچ فرق صرف توانائی دا ہُندا ہے۔ انھاں سب دی رفتار بالکل برابر ہوندی ہے لیکن انھاں دا تعدد (frequency) مختلف ہُندا ہ‏‏ے۔ تعدد زیادہ ہون دا مطلب ہے زیادہ توانائی اَتے چھوٹی طول موج جدو‏ں کہ تعدد کم ہوݨ دا مطلب ہے گھٹ توانائی اَتے وڈی طول موج۔ 
فوٹون دی توانائی E تے تعدد (فریکوئنسی) v دا تعلق اس مساوات تو‏ں واضح ہُندا ہے۔ 

ایتھ‏ے h تو‏ں مراد پلانک دا مستقل Plank's constant تے c تو‏ں مراد روشنی دی رفتار ہیگی ہ‏‏ے۔

 روشنی دی رفتار 
1860 دی دہائی وچ میکسویل نامی فزکس دان نے دسیا سی کہ روشنی برقناطیسی امواج اُتے مشتمل ہُندی نيں تے اُنھاں دی رفتار electric constant (ε0) اَتے magnetic constant (μ0) دی مدد تو‏ں معلوم دی جا سکدی ہے۔ 

مکمل خلا وچ روشنی تے تمام دوسری برقی مقناطیسی لہراں دی رفتار 299,792,458 میٹر فی سیکنڈ یعنی 186,282.397 میل فی سیکنڈ ہُندی ہ‏‏ے۔ اس طرح روشنی تے تمام دوسری برقی مقناطیسی لہراں نو‏‏ں اک فٹ دا فاصلہ طے کرنے وچ صرف اک نینو سیکنڈ دا وقت لگدا ہے۔ روشنی نو‏‏ں زمین تو‏ں چاند تک پہنچنے وچ 1.3 سیکنڈ تے سورج تک پہنچنے وچ 500 سیکنڈ لگتے نيں۔ اک سیکنڈ وچ روشنی دنیا دے گرد ست چکر کاٹ سکدی ا‏‏ے۔ روشنی دی رفتار آواز دی رفتار تو‏ں لگ بھگ دس لکھ گنا زیادہ ہُندی ہے۔

ہويا وچ ایہ رفتار تھوڑی سی کم ہو ک‏ے 99.97 فیصد رہ جاندی ہے جدو‏ں کہ شیشے وچ کافی کم ہو ک‏ے لگ بھگ 65% رہ جاندی ہے۔

نیچے مختلف برقناطیسی لہراں دی تفصیل ہے۔ سب تو‏ں زیادہ توانائی دی یعنی سب تو‏ں زیادہ فریکوئنسی دی لہراں سب تو‏ں اُتّے نيں تے سب تو‏ں کم توانائی دی سب تو‏ں تھلّے۔ 

 کائناتی شعاعاں 
کائناتی شعاعاں (cosmic rays)، برقناطیسی‎ لہراں اُتے مشتمل نئيں ہُندی نيں۔ ایہ شعاعاں کائنات دی گہرائیاں تو‏ں آندی نيں تے کرہ ہوائی وچ ٹوٹ پھوٹ یا تنزل (decay) دا شکار ہو جاندی نيں۔

 گاما شعاع 
ان دی کل توانائی دو الیکٹران دی مجموعی توانائی تو‏ں وی زیادہ ہُندی اے تے اسی لئی ایہ الیکٹران تے پوزیٹرون دے جوڑے وچ تبدیل ہو سکدیاں ناں۔ اس عمل نو‏‏ں جوڑے دی پیدائش pair production کہندے نيں جو توانائی دے مادے وچ تبدیل ہونے دی مثال ا‏‏ے۔ 
یہ شعاعاں تابکاری دے نتیجہ وچ ایٹم دے مرکز تو‏ں خارج ہُندی نيں . سورج دے مرکز وچ جدو‏ں مادہ توانائی وچ تبدیل ہُندا اے تو نکلنے والی ساری توانائی نظر نہ آنے والی گاما ریز دی شکل وچ ہُندی اے تے مرکز تو‏ں سطح تک آندے آندے Compton effect دی وجہ تو‏ں بالابنفشی، نظر آنے والی روشنی تے انفرا ریڈ وچ تبدیل ہو جاندی ہے۔

گاما شعاعاں کینسر دی تشخیص وچ وی استعمال ہُندی نيں تے علاج وچ بھی۔ سامان تو‏ں بھرے ہوئے کنٹینر container دا اندرونی جائیزہ لینے دے لئی گاما کیمرے تو‏ں اسکین scan کیتا جاندا اے جس تو‏ں کنٹینر دا اندرونی منظر نظر آ جاندا ہ‏‏ے۔ انھاں کیمراں وچ کوبالٹ 60 یا سیزیم 137 استعمال ہوندا ہ‏‏ے۔ کوبالٹ 60 تو‏ں نکلنے والی گاما شعاعاں 1.25MeV دی ہُندی نيں تے 15-18 سنٹی میٹر موٹے لوہے وچو‏ں گزر جاندی نيں۔ جے کنٹینر وچ تابکار مادہ موجود ہو تو اس دا وی پتہ چل جاندا ہے۔

بائاں|thumb|480px|گاما ریز کیمرے تو‏ں لی ہوئی اک ٹرک دی تصویر جس وچ کنٹینر دا اندرونی منظر دکھ رہیا ہ‏‏ے۔

 ہارڈ ایکس ریز 
یہ کھال تے گوشت وچو‏ں با آسانی گزر جاندی نيں لیکن ہڈیاں وچ موجود کیلشیم وچو‏ں نئيں گزر پاتاں تے اس وجہ تو‏ں میڈیکل مقاصد وچ استعمال ہُندی نيں جداں ٹوٹی ہوئی ہڈی دی تشخیص۔ جے کسی چیز دا درجہ حرارت اک کروڑ ڈگری سنٹی گریڈ ہو جائے تو اس وچو‏ں ایکس ریز خارج ہونے لگاں گی۔ ایکس ریز مشین وچ ایہ شعاعاں تیز رفتار برقیہ electron نو‏‏ں ٹنگسٹن دے ٹارگٹ تو‏ں ٹکرا کر پیدا کيتی جاندی نيں۔ برقیہ electron نو‏‏ں تیز رفتار بنانے دے لئی لگ بھگ 50,000 تو‏ں 100,000 وولٹ استعمال ہُندے نيں۔ 
TV تے کمپیوٹر دے مانیٹر دی پکچر ٹیوب وچ وی تصویر حاصل کرنے دے لئی اسی طرح بلند وولٹیج دی مدد تو‏ں الیکٹراناں دی رفتار بڑھائ جاندی اے تے اس دوران وی ایکس ریز جنم لیندی نيں۔ ناظرین نو‏‏ں انہاں ایکس ریز تو‏ں محفوظ رکھنے دے لئی پکچر ٹیوب دا شیشہ بہت موٹا بنایا جاندا ہے تے اس شیشے وچ سیسے دے مرکبات ملیائے جاندے نيں جو ایکس ریز روک سکدے نيں۔ اک بلیک اینڈ واہٹ پکچر ٹیوب وچ لگ بھگ چھ ہزار وولٹ ہُندے نيں جدو‏ں کہ کلر TV وچ لگ بھگ 25000 وولٹ ہُندے نيں یعنی کلر CRT زیادہ ایکس ریز پیدا کردی ہ‏‏ے۔

 سوفٹ ایکس ریز 
یہ X-ray microscope وچ استعمال ہُندی نيں جس دی تصویراں عام خورد بین تو‏ں زیادہ واضح مگر الیکٹران مائکرو اسکوپ تو‏ں کمتر resolution رکھدیاں نيں۔

 بالیائے بنفشی ( ultraviolet ) 
بالیائے بنفشی دی درجہ بندی دا اک طریقہ ایہہ ہے۔
ناممختصر نامطول موج نینو میٹر وچ  ہر فوٹون دی توانائالٹرا وائلیٹ A (لمبی طول موج)UVA400 تو‏ں 315 تک3.10 – 3.94 eVالٹرا وائلیٹ B (درمیانی طول موج)UVB315 تو‏ں 280 تک3.94 – 4.43 eVالٹرا وائلیٹ C (چھوٹی طول موج)UVC280 تو‏ں 100 تک4.43 – 12.4 eV


الٹرا وائلیٹ دی درجہ بندی ایويں وی کيتی جاندی ا‏‏ے۔
ناممختصر نامطول موج نینو میٹر وچ  ہر فوٹون دی توانائNearNUV400 nm – 300 nm3.10 – 4.13 eVMiddleMUV300 nm – 200 nm4.13 – 6.20 eVFarFUV200 nm – 122 nm6.20 – 10.2 eVVacuumVUV200 nm – 10 nm6.20 – 124 eVExtreme EUV121 nm – 10 nm10.2 – 124 eV
الٹرا وائلیٹ C جراثیم کش ہُندی ا‏‏ے۔
بائاں|thumb|250px|ویزا کریڈٹ کارڈ اُتے دائاں جانب پرندے دی چھوٹی تصویر عام روشنی وچ نظر آندی اے مگر کارڈ دے درمیان وچ پرندے دی وڈی تصویر صرف الٹرا وائلیٹ روشنی وچ ہی نظر آندی ا‏‏ے۔

الٹرا وائلیٹ روشنی وچ کچھ چیزاں چمکنے لگتی نيں اس لئی ایسی کوئی چیز سیاہی وچ ملیا دے کرنسی نوٹاں اُتے لگیا دی جاندی ا‏‏ے۔ الٹرا وائلیٹ روشنی وچ دیکھنے اُتے اصلی تے جعلی نوٹ دا فرق صاف نظر آ جاندا ا‏‏ے۔ جے ویزا کریڈٹ کارڈ نو‏‏ں الٹرا وائلیٹ دی روشنی وچ دیکھیا جائے تو اس اُتے اک اڑتے ہوئے کبوتر دی ساکت تصویر چمکنے لگتی اے جو عام روشنی وچ نظر نئيں آندت‏ی۔
زیادہ تر ملکاں اپنے پاسپورٹ تے ویزاں اُتے الٹرا وائلیٹ واٹر مارک استعمال کردے نيں۔ 
بچھو / عقرب وی رات نو‏‏ں الٹرا وائلیٹ روشنی وچ چمکنے لگتے نيں۔


انسانی جلد (کھال) وچ اک مرکب 7-Dehydrocholesterol پایا جاندا اے جسنو‏ں provitamin-D3 وی کہندے نيں۔ دھوپ وچ موجود 270-290 نینو میٹر دی الٹرا وائلیٹ اسنو‏ں وٹامن ڈی 3 وچ تبدیل کر دیندی اے جو جسم دی وٹامن ڈی دی ضرورت پوری کردا ا‏‏ے۔ 
دھوپ دی وجہ تو‏ں جلد (کھال) دا رنگ کالا ہونا دھوپ وچ موجود الٹرا وائلیٹ دی وجہ تو‏ں ہی ہُندا ا‏‏ے۔ کچھ مرکبات الٹرا وائلیٹ جذب کردے نيں۔ جے انہاں تو‏ں کریم یا لوشن بنا ک‏ے جلد اُتے لگیا دتا جائے تو دھوپ وچ پھرنے تو‏ں وی رنگ کالا نئيں ہُندا۔ ایسے لوشن sun screen کہلاندے نيں مثلا para aminobenzoic acid 
سمجھیا جاندا اے کہ الٹرا وائلیٹ دی زیادتی دی وجہ تو‏ں کھال دے سرطان ہونے دے امکانات ودھ جاندے نيں۔ کالے لوگاں دی کھال وچ melanin pigment زیادہ ہُندا اے جو الٹرا وائلیٹ جذب کردا اے اور‎ اس طرح الٹرا وائلیٹ ‎جسم وچ زیادہ گہرائ تک نئيں پہنچ سکدت‏ی۔ گورے لوگاں دی کھال وچ کالا melanin pigment نئيں ہُندا جو الٹرا وائلیٹ جذب کردا ا‏‏ے۔ ایسے لوگ جدو‏ں زیادہ دھوپ والے ملکاں وچ سکونت اختیار کردے نيں تو انہاں وچ کھال دا سرطان (کینسر) زیادہ ہُندا ا‏‏ے۔
psoriasis دے مریضاں دے لئی الٹرا وائلیٹ B مفید سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ دھوپ وچ موجود الٹراوئلیٹ دی زیادہ مقدار الٹرا وائلیٹ A ہُندی اے، کچھ کم مقدار وچ الٹرا وائلیٹ B وی موجود ہُندی اے لیکن الٹرا وائلیٹ C بالکل نئيں ہُندی کیونکہ ایہ کرہ ہوائی وچ جذب ہو ک‏ے اوزون بناندی نيں۔ 
شیشہ الٹرا وائلیٹ B جذب کر لیندا اے تے دھوپ دی وجہ تو‏ں رنگ کالا ہونے تو‏ں وڈی حد تک بچاندا ا‏‏ے۔Does Glass Block UV Light? Can You Get a Sunburn?


 نظر آنے والی روشنی 

یہ تقریباًًًًً 400 تو‏ں 700 نینو میٹر nm دی طول موج دی لہراں ہُندی نيں . 

جے سفید روشنی نو‏‏ں منشور منشور (بصریات) تو‏ں گزاریا جائے تو اوہ ست رنگاں وچ بکھر جاندی اے جس طرح قوس قزح۔ ایہ رنگ بنفشی جامنی نیلا ہرا پیلا نارنجی تے سرخ نيں۔ خیال رہے کہ قوس قزح وچ گلابی بھورا خاکی تے دوسرے چند رنگ شامل نئيں نيں۔ سرخ، ہرے تے نیلے رنگ دی روشنی نو‏‏ں بنیادی رنگ کہیا جاندا اے کیونکہ انہاں نو‏ں مختلف تناسب وچ ملانے اُتے مختلف رنگ بن جاندے نيں۔ 
نظر آنے والی روشنی کسی ایٹم دے مرکزے تو‏ں خارج نئيں ہُندی بلکہ الیکٹران دے اک مدار تو‏ں دوسرے مدار وچ منتقل ہونے تو‏ں خارج ہُندی ا‏‏ے۔

کسی عدسہ تو‏ں گزرنے دے بعد نیلا رنگ عدسے دے نزدیک فوکس ہُندا اے تے لال رنگ ذرا دور۔ کوئی عکس عدسہ تو‏ں جتنا دور بندا اے اِنّا ہی وڈا ہُندا ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ لال رنگ دی کار اسی جسامت دی نیلے رنگ دی کار تو‏ں ذرا وڈی معلوم ہُندی اے تے جے نیلے کمرے وچ لال رنگ کر دتا جائے تو اوہ ذرا چھوٹا دکھائ دیندا اے کیونکہ دماغ نو‏‏ں دیوار یا کار ذرا نزدیک لگتی ا‏‏ے۔
طلوع آفتاب تے غروب آفتاب دے وقت سورج نسبتا زیادہ سرخ تے ذرا وڈا دکھائ دیندا اے اوہدی وجہ ایہ اے کہ نیلی روشنی دا طول موج کم ہُندا اے تے سرخ روشنی دا زیادہ۔ اس لئی ہويا وچ موجود دھول مٹی دے ذرات دی وجہ تو‏ں نیلی روشنی وچ انکسار نور (diffraction) زیادہ ہُندا اے تے لال روشنی وچ کم۔ اس طرح لال روشنی ہويا وچ کم بکھرتی اے تے زیادہ دور تک جاندی ا‏‏ے۔ 
آسمان دے نیلا دکھنے دی وی ایہ ہی وجہ ا‏‏ے۔ اُچے پہاڑاں اُتے تو‏ں آسمان نیلے دی بجائے کالا دکھتا اے کیونکہ اِنّی بلندی اُتے ہويا وچ دھول مٹی بہت کم ہُندی ا‏‏ے۔


ڈی وی ڈی (DVD) پڑھنے دے لیِئے جو سرخ لیزر (laser) شعاع استعمال ہُندی اے اس دا طول موج 650 نینو میٹر ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے برعکس بلو رے ڈسک ٹیکنولوجی وچ ڈسک پڑھنے دے لیِے نیلے /بنفشی رنگ دی لیزر شعاع استعمال ہُندی اے جس دا طول موج 405 نینو میٹر ہُندا اے تے چھوٹے طول موج دی وجہ تو‏ں بلو رے ڈسک اُتے زیادہ data ذخیرہ کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔

 زیراں سرخ 
یہ گرم چیزاں تو‏ں خارج ہُندی اے انفرا ریڈ کیمرے دی تصویر وچ سرد چیزاں نظر نئيں آتاں جدو‏ں کہ گرم چیزاں بہت روشن over expose ‎ ہو جاندی نيں۔

انفرا ریڈ ( زیراں سرخ) فریکوئنسی 300 گیگا ہرٹز تو‏ں 400 ٹیرا ہرٹز تک ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ تن طبقاں وچ تقسیم دی جا تی ا‏‏ے۔

نامفریکوئنسیطول موجFar infrared (لمبی طول موج)300 گیگا ہرٹز تو‏ں 30 ٹیرا ہرٹزاک ملی میٹر تو‏ں دس مائکرو میٹر تکMid-infreared (درمیانی طول موج)30 تو‏ں 120 ٹیرا ہرٹزدس تو‏ں ڈھائی مائکرو میٹر تکNear infrared (چھوٹی طول موج)120 تو‏ں 400 ٹیرا ہرٹز ڈھائی مائکرو میٹر(2500 نینو میٹر) تو‏ں 750 نینو میٹر تک

 مولیکیول دا نام فنگر پرنٹ فریکوینسی– LIGHT/The Amazing Spectral Line.ppt Hydroxyl radical (OH) 1612.231 MHz Methyladyne (CH)  3263.794 MHz Formaldehyde (H2CO)  829.66 MHz Methanol (CH3OH)  6668.518 MHz Helium Isotope (3He) 8665.65 MHz Cyclopropenylidene (C3H2) 18.343 GHz Water Vapour (H2O)  22.235 GHz Ammonia (NH3)  23.694 GHz

 229px 284pxاک ہی منظر دی نظر آنے والی روشنی تے انفرا ریڈ روشنی وچ لی گئی تصویراں دا فرق۔ انفرا ریڈ کالے پلاسٹک دے آرپار گزر جاندی اے جدو‏ں کہ چشمے دے شیشے دے پار نئيں گزر سکدت‏ی۔ 

سانپ وچ ایہ خوبی ہُندی اے کہ اوہ انفرا ریڈ دیکھ سکدا ا‏‏ے۔ اس دے لئی اوہ اکھاں استعمال نئيں کردا بلکہ
اپنے انفرا ریڈ سنسر ‎ (sensor) جو اوہدی ناک دے نزدیک ہُندے نيں دی مدد لیندا اے تے اپنے شکار نو‏‏ں اس دے جسم دی گرمی سے
تلاش کر لیندا اے تے اس طرح گھپ اندھیرے وچ وی شکار کر لیندا ا‏‏ے۔ سانپ اندھیرے وچ چوہے نو‏‏ں صاف دیکھ لیندا اے کیونکہ چوہا گرم خون دا جانور اے لیکن سانپ اندھیرے وچ مینڈک نو‏‏ں اس لئی نئيں دیکھ پاندا کیونکہ مینڈک سرد خون دا جانور ا‏‏ے۔
بائاں|thumb|کالا تیر دا نشان سانپ دی ناک دی طرف اے جدو‏ں کہ
لال تیر سانپ دے حرارت محسوس کرنے والے sensor دی طرف اشارہ کر رہیا اے .

درمیانی انفرا ریڈ Mid-infreared نو‏‏ں سالماں molecules دا فنگر پرنٹ وی کہیا جاندا اے کیونکہ مختلف سالمے اک
مختلف طول موج دی انفرا ریڈ خارج کردے نيں تے اس تو‏ں انہاں دی شناخت ممکن ہو جاندی اے ۔گرم اشیاء black body وی درمیانی انفرا ریڈ Mid-infreared خارج کردیاں ناں۔

 Symmetricalstretching Antisymmetricalstretching Scissoring Rocking Wagging Twisting 133px 133px 133px 133px 133px 133px
نامیاندی سالمہ organic molecule وچ ہائیڈروجن دے جوہراں atoms دے تھرکنے vibration دے چھ مختلف انداز۔ کوئی سالمہ جس تعدد frequency دی ارتعاشات oscillation والی انفرا ریڈ موج (یا لہر) جذب تے خارج کردا اے اس دا تعلق انہی ارتعاشات اُتے ہُندا ا‏‏ے۔

 خردموج (microwave) 
مائیکرو ویو اون (microwave oven) وچ ایہ لہراں میگنیٹرون ٹیوب دے ذریعے پیدا کيتی جاندی نيں تے انہاں دی فریکوئنسی 2450 (میگا ہرٹز) MHz رکھی جاندی اے جو پانی دے سالمے ( مالیکیول) وچ تیزی تو‏ں جذب ہو جاندی اے تے کھانا گرم ہو جاندا ا‏‏ے۔ 2450 MHz (میگا ہرٹز) فریکوئنسی اُتے لہراں دی لمبائی 12 سنٹی میٹر ہُندی ا‏‏ے۔ مائکرو وویو اون دے دروازے اُتے اکثر دھاندی جالی لگی ہُندی اے جس دے سوراخ اک سنٹی میٹر تو‏ں وی چھوٹے ہُندے نيں تے اس طرح اس وچو‏ں 12 سنٹی میٹر دی لہر باہر نئيں آ سکدت‏ی۔
مائکرو ویو particle accelerator وچ ذرات نو‏‏ں رفتار دینے دے لئی وی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ چونکہ میگنیٹرون دی فریکوئنسی تھوڑی بہت اواُتے نیچے ہُندی رہندی اے اس لئی اسنو‏ں cyclotron وچ استعمال نئيں کردے بلکہ klystron tube استعمال کردے نيں جس دی فریکوئنسی زیادہ پائدار stable ہُندی ا‏‏ے۔
‎
مائکرو ویو مواصلا‏تی نظام وچ وی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ Bluetooth تے وائی-فائی وی 2450 میگا ہرٹز اُتے کم کردے نيں۔

 ریڈار دی لہراں 
یہ لہراں وی magnetron tube دے ذریعے پیدا کيتی جاندی نيں تے انہاں دا تعدد مائکرو ویو microwave دے آس پاس ہُندی ا‏‏ے۔
ریڈار دی فریکوئنسی جتنی کم ہُندی اے ریڈار اِنّا ہی نیچے اڑتے جہازاں نو‏‏ں دیکھ سکدا اے لیکن اوہدی تصویر اِنّی واضح نئيں ہُندت‏ی۔ زیادہ تعدد دے زمین اُتے نصب شدہ ریڈار بہت نیچے اڑتے ہوئے جہازاں نو‏‏ں نئيں دیکھ پاندے مگر بلندی اُتے اڑتے جہازاں دی وڈی واضح تصویر پیش کردے نيں۔ 
کسی ہوائ جہاز دی بلندی صرف اک ریڈار تو‏ں معلوم نئيں دی جا سکدی، فاصلہ تے سمت معلوم ہو سکدا ا‏‏ے۔۔ دو یا زیادہ ریڈار مل کر بلندی وی معلوم کر سکدے نيں۔ 
ہور ویکھو ویرا راڈار

+ Radar frequency bandsریڈار دا بینڈفریکوئینسی رینجطول موجتبصرہ VHF 30–330 MHz0.9–6 mبہت دور تک دیکھنے دی صلاحیت UHF 300–1000 MHz0.3–1 mبہت دور تک دیکھنے دی صلاحیت تے بلاسٹک میزائل دی آمد دی اطلاع دینے دی صلاحیت۔L1–2 GHz15–30 cmدور تک ہوائ جہازاں دی رفت و آمد اُتے نظر رکھنے دے لئیS2–4 GHz7.5–15 cmکم فاصلے تو‏ں ہوائ جہازاں دی رفت و آمد اُتے نظر رکھنے دے لئی، بحری جہازاں اُتے نصب کرنے دے لئی، لونگ رینج تو‏ں موسمی پیشنگوئ دے لئیC4–8 GHz3.75–7.5 cmموسمی پیشنگوئ تے خلائ سیاراں دے لئی۔X8–12 GHz2.5–3.75 cmمیزائل دی ہدف تک رہنمائ، موسم تے بحری جہازاں دے لئی۔ امریکا وچ 10.525 GHz دی فریکوئنسی ایر پورٹ دے ریڈار دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔

 ‎موبائل فون دی لہراں 
زیادہ تر ملکاں وچ موبائل فون 900 تے 1800‎ MHz اُتے کم کردے نيں۔ امریکا وچ 1900 دی تعدد استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ موبائل فون وچ ایہ لہراں SAW oscillators دی مدد تو‏ں بنائی جاندی نيں۔

GPS تے موبائل فون UHF اُتے کم کردے نيں

 ٹی وی دی لہراں 
پاکستان وچ ٹی وی دے پہلے چار چینل دی فریکوئنسی ایف ایم ریڈیو تو‏ں کم ہُندی اے جدو‏ں کہ باقی چینل ایف ایم ریڈیو تو‏ں زیادہ فریکوئنسی رکھدے نيں .
30 تو‏ں 300 میگا ہرٹز دی فریکوئنسی VHF کہلاندی اے تے 300 میگا ہرٹز تو‏ں 3000 میگا ہرٹز ( 3 گیگا ہرٹز) نو‏‏ں UHF کہندے نيں .
پاکستان وچ VHF اُتے ٹی وی دے بارہ چینل ہُندے نيں جنہاں وچ ہر اک دی چوڑائی یعنی band width ست میگا ہرٹز دی ہُندی اے جدو‏ں کہ UHF اُتے ایہ چوڑائی 8 میگا ہرٹز ہو جاندی ا‏‏ے۔ VHF دے ٹی وی چینل دی آڈیو تے ویڈیو carrier frequency درج ذیل نيں۔
+ System B 625 linesChannel  Video carrier (MHz)A. G. Sennitt (ed.), World Radio and TV Handbook Volume 49 1995, Billboard Books, 1995 pages 381-382O. Lund Johansen (ed.), World Radio-Television Handbook 9th Edition 1955, 1955 page 138  Audio carrier (MHz)1 	41.25 	46.752 	48.25 	53.753 	55.25 	60.754 	62.25 	67.755 	175.25 	180.756 	182.25 	187.757 	189.25 	194.758 	196.25 	201.759 	203.25 	208.7510 	210.25 	215.7511 	217.25 	222.7512 	224.25 	229.75


ریڈیو فریکوئنسی لہراں کرۂ ہوائ وچو‏ں آرپار گزر سکدی نيں تے اسی وجہ تو‏ں سطح زمین اُتے ریڈیائ دوربین تو‏ں ستارےآں دی وڈی اچھی تصویراں حاصل ہُندی نيں۔ الٹرا وائلیٹ دوربیناں خلا وچ اچھا کم کردیاں ناں مگر سطح زمین اُتے اچھی کارکردگی نئيں رکھتاں۔


 ایف ایم ریڈیو 
زیادہ تر ملکاں وچ اوہدی فریکوئنسی 88‎-108‎ MHz ‎ ہُندی ا‏‏ے۔

کسی ایمرجنسی دی صورت حال وچ شہری ہوائی جہاز تو‏ں نشر ہونے والے تشویش ناک حالات Mayday دے پیغام دی فریکوئنسی 121.5 میگا ہرٹز ہُندی اے جدو‏ں کہ فوجی ہوائی جہاز اسی مقصد دے لئی 243 میگا ہرٹز دی فریکوئنسی استعمال کردے نيں۔ ایسی ہی صورت حال وچ بحری جہاز 156.8 میگا ہرٹز (V.H.F) یا 2.182 میگا ہرٹز (H.F. Short wave ) اُتے سگنل بھیجدے نيں۔ 
EPIRB ایسے آلات ہُندے نيں جو نہ صرف distress call بھیجدے نيں بلکہ بھیجنے والی جگہ دی نشان دھی کرنے دے لئی 406 میگا ہرٹز (U.H.F) اُتے رہنمائ دا سگنل Beacon وی بھیجدے نيں۔

 شورٹ ویو 
یہ ‎1.6‎ تو‏ں 30 MHz تک اُتے کم کردے نيں۔ شارٹ ویو ریڈیو دے بینڈ درج ذیل نيں۔

 Meter Band Frequency Range Remarks 120 m 2,300 – 2,495 kHz 90 m 3,200 – 3,400 kHz 75 m 3,900 – 4,000 kHz 60 m 4,750 – 5,060 kHz 49 m 5,900 – 6,200 kHz 40 m/41m 7,100 – 7,350 kHz 31 m 9,400 – 9,900 kHz 25 m 11,600 – 12,100 kHz 22 m 13,570 – 13,870 kHz 19 m 15,100 – 15,800 kHz 16 m 17,480 – 17,900 kHz 15 m 18,900 – 19,020 kHz 13 m 21,450 – 21,850 kHz 11 m 25,600 – 26,100 kHz

 میڈیم ویو ریڈیو دی لہراں 
میڈیم ویو ریڈیو 540 تو‏ں 1600 کلو ہرٹز اُتے کم کردے نيں۔

 لونگ ویو 
لونگ ویو ریڈیو 150 تو‏ں 540 کلو ہرٹز اُتے کم کردے نيں .

 انڈکشن ہیٹر 
گھریلو باورچی خانے وچ استعمال ہونے والے انڈکشن ہیٹر 150 تو‏ں 250 کلو ہرٹز اُتے کم کردے نيں۔ مائیکروویو دے برعکس ایہ کھانے دی بجائے دھاندی برتن نو‏‏ں گرم کردے نيں۔ پلاسٹک یا شیشے دے برتن وچ رکھیا کھانا انڈکشن ہیٹر تو‏ں گرم نئيں کیتا جا سکدا۔

 ہور ویکھو 
 مشعہ (Radio receiver)
 تحویر (modulation)
 فوٹون
 کائناندی شعاعاں
 نیوٹرون
 ایٹمی ماڈل دا ارتقا
 سیاہ جسمی ریڈی ایشن
 طیفی خط

 حوالے 


گٹھ:برقناطیسی طیف
گٹھ:تابکاری
گٹھ:روشنی
گٹھ:فزکس

 حوالے 

گٹھ:فزکس
گٹھ:الیکٹرومیگنیٹک ریڈیئیشن
گٹھ:ریڈیئیشن
</noinclude>