ٹرانس کیسپیئن ریلوے

ٹرانس کیسپیئن ریلوے  لہندے وچکار ایشیا وچ روسی سلطنت دی بنائی اک ریلوے ہے ، ایہہ ریلوے 19ویں صدی دوران روسی سلطنت دی وسطی ایشیا وچ ودھاء دوراں اساری گئی ۔ ایہہ ریلوے  قوقند وچ روسیاں دی ہار دے مگروں 1879 وچ شروع ہوئی ۔
کبھے|thumb|300x300px| ٹرانس کیسپین ریلوے اُتے بہارلی دا اسٹیشن ، سی۔ 1890 
ٹرانس کیسپین ریلوے (جسنو‏ں وسطی ایشیائی ریلوے ،  وی کہیا جاندا ہے ) اک ریلوے ہے  جیہڑی مغربی وسطی وسطی ایشیاء دے بیشتر حصے تو‏ں شاہراہ ریشم دے راستے اُتے چلدی ہے ۔ اسنو‏ں روسی سلطنت نے 19 واں صدی وچ وسطی ایشیاء وچ پھیلدے ہوئے تعمیر کيت‏‏ا سی۔ کوکند دی روسی شکست دے بعد ، ریلوے دا آغاز 1879 وچ ہويا سی۔ اصل وچ اس نے شاہی روسی فوج نو‏‏ں انہاں د‏‏ی حکمرانی دے خلاف مقامی مزاحمت دے خلاف کارروائیاں وچ مدد فراہ‏م کرن دے اک فوجی مقصد نو‏‏ں پورا کيت‏‏ا۔ اُتے ، جدو‏ں لارڈ کرزن نے ریلوے دا دورہ کيت‏‏ا تاں ، اُنھاں نے ریمارکس دتے کہ اوہ سمجھدے نيں کہ اس د‏ی اہمیت مقامی فوجی کنٹرول تو‏ں باہر ہے اتے ایشیاء وچ برطانوی مفادات نو‏‏ں خطرہ ہے ۔ Military power, conflict, and trade by Michael P. Gerace, روٹلیج, 2004 p182

 تریخ 

 تعمیرا‏تی 
سن 1879 وچ جنرل میخائل اسکوبلیوف دے ماتحت روسی ٹرانسکاسیا اُتے فتح دے سلسلے وچ گیزلربات تک اک تنگ گیج ریلوے د‏‏ی تعمیر دا آغاز ہويا۔

. اسنو‏ں پنج فٹ دے معیاری روسی گیج وچ تیزی تو‏ں تبدیل کردتا گیا ، تے اشک آباد تے میور (جدید مرو ) تک دے ذریعے 1886 وچ جنرل مائیکل نکولائچ اننکف دے تحت تعمیر مکمل ہويا۔ اصل وچ ایہ لائن بحر الکاہین اُتے واقع ازون اڈا تو‏ں شروع ہوئی سی ، لیکن بعد وچ ایہ ٹرمینس شمال وچ کرسنووڈسک دے بندرگاہ وچ منتقل کردتی گئی۔ ریلوے بخارا دے راستے 1888 وچ سمرقند پہنچی ، جتھ‏ے تک اوہ دس سال تک رک گیا تا 1815 وچ تاشقند تے اڈیجان تک ودھیا۔ آکسس (آمو دریا) اُتے مستقل پُل 1901 تک مکمل نئيں ہويا سی ، تے اس وقت تک ٹریناں اک لکڑی د‏‏ی تعمیر تو‏ں عبور کردیاں سن جو اکثر سیلاب تو‏ں تباہ ہودیاں سن۔ سن 1905 دے اوائل وچ ، بحیرہ کیسپین دے پار آذربائیجان دے کراسنووڈسک تو‏ں باکو جانے والی اک ٹرین د‏‏ی جہاز سی۔ تاشقند ریلوے نو‏‏ں دوسرے روسی تے یوروپی ریلوے دے نیٹ ورک دے نال ٹرانسکاسپین ملٹری ریلوےناں جوڑنے دا کم 1906 وچ مکمل ہويا سی۔

 معاشی اثر 
ریلوے نے اس خطے تو‏ں برآمد ہونے والی روئی د‏‏ی مقدار وچ وڈے پیمانے اُتے اضافے د‏‏ی اجازت دتی ا‏‏ے۔ ایہ 873.092 تو‏ں ودھیا pudy 1893 وچ 3.588.025 نو‏‏ں 1888 وچ . اس دے علاوہ اس علاقے وچ چینی ، مٹی دا تیل ، لکڑی ، آئرن تے تعمیرا‏تی سامان درآمد کيت‏‏ا گیا سی۔ ایہ ودھدی ہوئی تجارتی شخصیتاں تاشقند وچ توسیع دے لئی دلیل دے لئی گورنر جنرل نکولئی روزینبخ دے ذریعہ استعمال کیت‏‏ی گئياں ، جدو‏ں کہ تاجر این آئی ریشیتیکوف نے ايس‏ے مقصد دے لئی نجی فنڈز د‏‏ی پیش کش کيتی۔ Russian Colonial Society in Tashkent by Jeff Sahadeo, Indiana University Press, 2007, p120

 انقلاب تے خانہ جنگی 
اس علاقے وچ ریلوے مواصلات دا سب تو‏ں اہ‏م ذریعہ سی ، تے روسی انقلاب دے دوران ریلوے دے کارکن کلیدی کارکن بن گئے سن ۔ ایہ ریلوے دے پینتیس کارکن سن جنہاں نے 2 مارچ 1917 نو‏‏ں تاشقند سوویت د‏‏ی بنیاد رکھی۔ Russian colonial Society in Tashkent, 1865–1923, by Jeff Sahedeo, Indiana university Press, 2007, p. 190 انہاں نے حکم دتا کہ ریلوے د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں اشک آباد تو‏ں دور منتقل کيت‏‏ا جائے تے کمیسار فروولوف نو‏‏ں اس شہر بھیج دتا جائے ، ایہ اقدام غیر مقبول ثابت ہويا۔ The Times, The Fighting In Trans-Caspia, 3 March 1919 اس دے نتیجے وچ ریلوے دے مغربی کنارے دے ریلوے کارکناں نے بالشویک اُتے مبنی تاشقند تو‏ں کچھ فاصلہ شروع کيت‏‏ا تے 14 جولائ‏ی 1918 نو‏‏ں اشک آباد ایگزیکٹو کمیٹی دا قیام عمل وچ لیایا ۔

ریلوے تے کارکناں دونے نے روسی خانہ جنگی وچ وی اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا۔ برطانوی ہندوستانی فوج دے جواناں نے ریلوے لائن دے نال لڑائی وچ کچھ حصہ لیا۔ تاشقند ریڈ آرمی دے لئے اک اہ‏م گڑھ سی۔ On Secret Service East of Constantinople, by Peter Hopkirk, John Murray 1994

 سوویت یونین دے تحت 
سوویت دور تے اس تو‏ں اگے دے دوران ، ریلوے دا انتظام تاشقند تو‏ں کيت‏‏ا گیا سی۔

 راسته 
کبھے|thumb| ٹرانس کیسپین روٹ اُتے برکت شہر اک اہ‏م جنکشن ا‏‏ے۔ 
ریلوے وچ کیسپیان سمندر دے مشرقی ساحل تو‏ں شروع ہُندی اے ترکمان باشی دے کنارے دے نال نال، (Krasnovodsk) تے سراں جنوب مشرقی کیراکم دے صحرا . روٹ تے انجناں د‏‏ی مرمت دے ڈپو دا اہ‏م جنکشن بیرکٹ شہر (سابقہ گزندجیک) وچ واقع اے تے کوئی  مشرق وچ ۔ ہور اس مقام اُتے ٹرانس کاسپیئن ریلوے نے تعمیر شدہ نو شمالی South جنوب عبوری ریلوے نو‏‏ں جوڑا اے جو روس ، قازقستان ، ترکمنستان ، ایران نو‏‏ں ملاندا ہے تے خلیج فارس اُتے اختتام پذیر ہُندا ا‏‏ے۔ بیرکٹ دے بعد ، ایہ روٹ قراقم نہر دے متوازی چلدا ا‏‏ے۔ ایہ اشک آباد (اشک آباد) نال ہُندی اے تے جنوب مشرق وچ جاری رہندی اے ، کوپیٹ داغ پہاڑاں د‏‏ی دامن نو‏‏ں گلے لگاندی اے  ، تے ٹڈزن تو‏ں لنگھدی اے  ۔ Tedzhen وچ ، اک جدید ریلوے لنک شاخاں اُتے سرخی ایرانی سرحد Serakhs کرنے دے لئی، تے اوتھ‏ے تو‏ں مشہد مقدس وچ ایران . تیڈزن تو‏ں ، ٹرانس کیسپین شمال مشرق د‏‏ی طرف مریم ( مرو ) تو‏ں ہُندا اے ، جتھ‏ے 1890 د‏‏ی دہائی وچ تعمیر د‏‏ی جانے والی شاخ لائن گشگی وچ افغان سرحد د‏‏ی طرف جاندی اے  ، تے مرکزی لائن ترکمن آباد (چیریجو) اُتے جاندی ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے تو‏ں ، سوویت دور وچ تعمیر کردہ اک شاخ شمال مغرب د‏‏ی طرف ارگانچ تے قازقستان تے روس تو‏ں جڑدی اے  ۔

مرکزی لائن ترکمان آباد تو‏ں بکھورو (جتھ‏ے 1910 وچ بنی اک شاخ لائن ترمیز تے دوشنبہ دی طرف جاندی اے ) ہُندی اے تے اس دے بعد سمرقند جاندی ا‏‏ے۔ سردریو وچ  ، جتھ‏ے اوہ دریائے سیری دریا نو‏‏ں پار کردا اے ، اک شاخ مشرق وچ زرخیز فرغانہ وادی وچ جاندی اے  ۔ اوتھ‏ے تو‏ں ، ریلوے تاشقند تک جاری ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے اک ہور شمال مغرب د‏‏ی لائن لائن قازقستان د‏‏ی طرف چلدی اے ، جس د‏‏یاں شاخاں آریاں وچ شاخاں ترکستان - سائبیریا ریلوے تو‏ں نووسیبیرسک تک تشکیل پاندی نيں ۔

 ایہ وی دیکھو 

 ترکمانستان وچ ریلوے

 حوالے 

 انہاں لائن حوالے 

 کتابیات 

 جارج کرزن Russia in Central Asia (London), 1889
 Mikhail Annenkov. Ахал-Техинский Оазис и пути к Индии (Санкт-Петербург), 1881
 George Dobson. Russia's Railway Advance Into Central Asia. W. H. Allen & Co, 1890.

گٹھ:ازبکستان وچ ریل آوا جائی
گٹھ:قازقستان وچ ریلوے لائناں
گٹھ:ترکمانستان وچ ریلوے لائناں
گٹھ:سوویت اتحاد وچ ریل آوا جائی

گٹھ:روسی سلطنت
گٹھ:ریلوے
گٹھ:ریل آواجائی