‍قپچاق

راجگڑھ  کوئی پکا نئیں سیاسی حثیت  خاگانیٹ (خاقانات) قیام 900ء   خاتمہ   1220ء 
قپچاق ترک قبیلےآں دا اک وفاق سی ۔ اینہاں دا اصل وطن  کمیک خانیٹ سی ، انہاں نے  کوماناں نال رل دے 11ویں  تے 12ویں صدی عیسوی دوران یوریشیائی گیاہستان (سٹیپ) دے وڈے حصے نوں فتح کر لیا  ، تے 13ویں صدی عیسوی چ منگولاں نے اینہاں نوں اپنے اقتدار ہیٹھ لے آندا ۔ 

منگولاں دے اقتدار تھلے  قپچاق خانیٹ (خانان قپچاق) نے  ، اپنے اندرونی جھگڑےآں پاروں اپنے خاتمے توں پہلاں  ، ہور 150 سال تک چڑھدے یورپ اتے حکومت کیتی ۔ اس دی آخری باقیات تاتار کریمیا خانیٹ ، روسی سلطنت دے  اس اتے مل مارن  توں پہلے ، 18ویں صدی عیسوی تک  موجود رہی ۔ 

تریخ
قپچاق ( روسی تے یوکرینی بولی چ پولووتسی) دریائے ارتش دے علاقے دے  رہنے آلے ترک قبیلےآں دا وفاق سی ۔  اینہاں نال کومان رلے  ، جہڑے دریائے زرد دے چڑھدے  علاقے دے واسی سن  ، اینہاں نے پہلے سائیبیریا ول ہجرت کیتی تے فیر دریائے وولگا دے پار دے علاقےآں تک پھیل گئے  ۔ آخر کار اینہاں دوناں قبیلےآں نے  یوریشیائی گیاہستان نوں  اپنے مل ہیٹھ لیاندا ، جہڑا بحیرہ ارال دےا تلے توں لہندے چ بحیرہ اسود دے اتلے تک پھیلیا ہویا سی  ، جتھے اینہاں نے  دشت قپچاق ناں دی اک ریاست قائم کیتی ۔  کومان ہور لہندے ول پھیلے تے 11ویں صدی عیسوی  چ مالدووا ، ولاچیا تے ٹرانسیلوانیا تک پہنچ گئے ۔

11ویں صدی عیسوی دے اخیر تے 12ویں صدی عیسوی دے شروع چ قپچاق تے کومان ، بازنطینی سلطنت ، کیویائی روس ، میگیاراں (صرف کومان) تے پیچینیگاں (صرف کومان) نال کئی لڑائیاں جھگڑےآں چ ملوث ہوئے ، جنہاں چ مختلف ویلےآں چ ایہہ  اک یاں دوجے پاسے دے اتحادی  بنے ۔ 1089ء چ اینہاں نوں ھنگری دے بادشاہ لادیسلاشس اول نے تے فیر 12ویں صدی عیسوی چ  کیویائی روس دے کنیاز ولادیمیر مونوماخ نے  شکست دتی ۔  1203ء چ اینہاں نے کیف شہر نوں تباہ  تے برباد کر دتا ۔ 

اینہاں دا  مکمل  زور 1241ء چ منگولاں نے توڑیا ۔  منگول سلطنت دوران ، سلطنت دے سبتوں لہندے حصے طلائی اردو ، جہڑا اج دے  قازقستان ، یوکرین تے روس اتے مشتمل سی  ، د؛ اکثریتی آبادی قپچاقاں اتے مشتمل سی ۔ منگول سلطنت دے ووال دے مگروں طلائی اردو دے حکمراناں نے 1502ء تک سرائے چ اپنا اقتدار قائم رکھیا ۔

کومان ھنکری ول نس گئے  تے اینہاں دے کجھ جنکجوآں نے صلیبی جنگاں چ صلیبیاں ولوں حصہ لیا ۔ مصر چ مملوکاں دا پہلہ ٹبر بحری مملوک قپچاق/کومان سن ، اس دی ودی مثال سلطان بیبرس سی جہڑا  کریمیا دے علاقے سولہات چ جمیا ۔  کجھ قپچاق یوآن سلطنت چ وی خدمات سرانجام دیندے رہے  ، جہڑ ےبعد چ خارچین آکھوائے ۔

بولی تے رہتل

قپچاق تے کومان ترک بولی  (قپچاق بولی ، کومان بولی) بولدے سن   ۔

11ویں صدی  عیسوی چ  ، مسلماناں دے خلاف اینہان دے اتحادی گرجیاں دی صلاح نال کجھ  قپجاق تے کومان سعائی بن گئے ۔  منگولاں دی فتح دے بعد طلائی اردو دے قپچاقاں  چ اسلام تیزی نال پھیلیا ۔ 

اج دے ویلے

ترک بولیاں دی جدید اتلی لہندی شاخ نوں قپچاق شاخ آکھیا جاندا اے ۔  اس شاخ دیاں بولیاں نوں قپچاق بولی توں نکلن آلیاں بولیاں سمجھیا جاندا اے  تے اینہاں بولیاں نوں بولن آلے لوکاں نوں وی قپچاق لوک سمجھیا جاندا اے ۔ روایتی طور اتے اس گروہ چ  ازبک ، سائیبیریائی تاتار ، کومیک ، نگوئے ، باشکیر ، قازاق ، کرغیز ، تاتاری ، کریمیائی تاتار شامل نیں ۔  کریمیا چ قپچاق ناں دا اک پنڈ وی اے  ۔ 
مورت نگری

ہور ویکھو 
کومان
تاتاری
سائبیریائی تاتار
کریمیائی تاتار
کریمیا
حوالے
 "Kipchak". Encyclopædia Britannica, Academic Edition. 2006.
 "Polovtsi". The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition. 2001-05.
Csáki, E. (2006). Middle Mongolian loan words in Volga Kipchak languages. Turcologica, Bd. 67. Wiesbaden: Harrassowitz. ISBN 344705381X

باہرلے جوڑ

Codex Cumanicus 
Kipchak dateline

گٹھ:روس
گٹھ:روس دے مسلمان گروہ
Category:روسی مسلمان
Category:یورپ دے مسلمان
Category:روسی سلطنت
گٹھ:یوکرین
گٹھ:یوکرین دی تریخ
Category:کریمیا