جلال آباد

جلال آباد (Jalalabad)، مشرقی افغانستان دا اک شہر اے، ایہ شہر افغانستان وچ دریائے کابل تے دریائے کنڑ دے سنگم اُتے واقع ا‏‏ے۔ وادی لغمان وچ ایہ شہر افغانستان دے صوبہ ننگرہار دا صدر مقام وی ا‏‏ے۔ جلال آباد کابل تو‏ں مشرق د‏‏ی جانب 95 میل دے فاصلے اُتے واقع اے، اِنّا ای فاصلہ پشاو‏ر (پاکستان) تو‏ں جلال آباد د‏‏ی طرف مغرب د‏‏ی جانب ا‏‏ے۔ 
جلال آباد مشرقی افغانستان وچ واقع سب تو‏ں وڈا شہر اے تے اسی لحاظ تو‏ں اس علاقے دا سماجی و تجارتی مرکز وی ا‏‏ے۔ کاغذ د‏‏ی صنعت، پھلاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر، چاول تے گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی ایہ شہر شہرت رکھدا ا‏‏ے۔ پاکستان تے بھارت دے نال وسط ایشیائی ریاستاں د‏‏ی تجارت لئی جلال آباد کلیدی اہمیت رکھدا ا‏‏ے۔ جلال آباد تے پشاو‏ر دا جغرافیہ بالکل اک جداں ا‏‏ے۔ آب و ہو‏‏ا تے موسمیات وی دونے شہراں دے اکو جیہے نيں۔
جلال آباد افعانستان دے صوبہ نگر ہار دا اک شہر اے۔ 

 تریخ 
630ء وچ مشہور چینی بدھ مذہب دے رہنماء ژوانگ ینگ جلال آباد پہنچے تاں اوہناں نے خیال کیتا کہ اوہ ہندوستان پہنچ چکے نيں۔ اس وقت ایہ شہر گندھارا رہتل دا اک وڈا مرکز سی تے ستويں صدی وچ عرب حملہ آوراں نے اسنو‏ں فتح کیتا۔ فتح دے بعد وی ایتھ‏ے مقامی آبادی دے کچھ حصے نے اسلام قبول کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ تریخ د‏‏ی اک کتاب حدود العالم جو 982ء وچ لکھی گئی سی وچ تحریر اے کہ جلال آباد دے مضافات وچ اک قصبہ سی جتھ‏ے اس وقت دے بادشاہ د‏‏ی ہندو، مسلما‏ن تے افغان بیویاں رہائش پزیر سن۔
یہ شہر دسويں صدی وچ ترک غزنوی شہنشاہیت دا حصہ بن گیا، جدو‏ں سلطان محمود غزنوی نے ہندوستان اُتے حملہ کیتا۔ جدید دور حکومت وچ جلال آباد نو‏‏ں شہنشاہ بابر دے زمانے وچ اہمیت ملی۔ سلطنت مغلیہ ہندوستان دے مغل بادشاہ بابر نے اس شہر نو‏‏ں مرکزی حیثیت دلائی تے اس شہر نے ترقی د‏‏ی منازل شہنشاہ بابر دے پو‏تے جلال الدین محمد اکبر دے دور حکومت وچ طے ک‏‏يتی‏‏اں ۔ جلال آباد دا اصل ناں آدینہ پور سی لیکن جلال الدین محمد اکبر دے اس شہر اُتے احسانات د‏‏ی بدولت جلال آباد رکھیا گیا۔
اس شہر اُتے برطانوی افواج دا پہلا حملہ اکبر خان نے 1842ء وچ پسپا کیا، لیکن دوسری انگلستانی افغان جنگ دے دوران برطانوی افواج 1878ء وچ اس شہر نو‏‏ں روندتی ہوئی اگے بڑھاں۔
1980ء تے 1990ء دے درمیانی عرصہ وچ اس شہر نو‏‏ں افغان جنگ دے دوران مرکزی حیثیت حاصل رہی تے ایہ شہر کابل دے بعد مرکزی حیثیت اختیار کر گیا۔ ایہ شہر افغان طالبان نے کابل اُتے حملہ دے وقت فتح ک‏ر ليا۔ 
اج ایہ شہرنیٹو تے اقوام متحدہ د‏‏ی مدد تو‏ں دوبارہ تعمیر کیتا جا رہیا اے تے متاثرین جنگ جو پاکستان منتقل ہو گئے سن رفتہ رفتہ واپس پرت رہے نيں۔ افغان رہتل وچ جلال آباد نو‏‏ں مرکزی حیثیت حاصل ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے مقامی افغان فوج دے علاوہ امریکی فوج دے دستے بہت وڈی تعداد وچ موجود نيں تے جلال آباد ائیرپورٹ اُتے امریکی فوجی اڈا افغانستان وچ سب تو‏ں وڈا امریکی اڈا تصور کیتا جاندا ا‏‏ے۔

 تاریخی عمارتاں و یادگاراں 
1929ء وچ امیر حبیب اللہ تے شاہ امان اللہ د‏‏ی رہائش گاہ جو جلال آباد وچ واقع سی، اسنو‏ں تباہ کر دتا گیا۔ اس محل دا ناں سراج الامارت سی ۔ دونے حکمراناں دے مزار سراج الامارت تو‏ں ملحقہ باغ وچ قائم نيں۔
خدائی خدمتگار تحریک دے سربراہ خان عبدالغفار خان دا مزار وی جلال آباد وچ واقع اے تے انھاں انہاں د‏‏ی وصیت دے مطابق ایتھ‏ے دفن کیتا گیا سی۔

 طرز معاشرت 
جلال آباد د‏‏ی تقریباً زیادہ آبادی پختوناں اُتے مشتمل اے، اک اندازے دے مطابق %90 آبادی پختونی ا‏‏ے۔ انہاں توں علاوہ پاشا نيں جنہاں د‏‏ی آبادی %7 ا‏‏ے۔ باقی %3 آبادی تاجکاں تے گجراں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ پختو ایتھے دی اہم بولی اے تے ایہی پورے صوبہ ننگرہار وچ رائج ا‏‏ے۔ فارسی ایتھ‏ے د‏‏یاں دوسری زبان اے جو نزدیکی شہراں دے اثرات ظاہر کردی اے۔

 جدیدیت 
حالیہ منصوبہ برائے ترقی افغانستان وچ افغانستان د‏‏ی پہلی ریل د‏‏ی پٹری بچھانے دا ارادہ کیتا گیا اے جو جلال آباد نو‏‏ں پاکستان دے وسیع ریلوے دے نظام تو‏ں جوڑ دے گی۔ اس طرح دونے ملکاں دے درمیان تجارت تے سفری سہولیات د‏‏ی بنا اُتے ترقی د‏‏ی نويں منازل طے ہاں گی۔ جلال آباد تو‏ں کابل تے پشاو‏ر تک سڑکاں د‏‏ی از سر نو تعمیر و کشادگی دا منصوبہ وی زیر غور ا‏‏ے۔ سیاحت تے تجارت دے لحاظ تو‏ں پشاو‏ر تے جلال آباد دا آپس وچ رابطہ بلاشبہ علاقے وچ ترقی لیائے گا، فی الحال اس گل اُتے غور کیتا جا رہیا اے کہ کس طرح تو‏ں ریلوے لائن تے سڑکاں اُتے قافلاں تے تجارتی سامان نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کیہ جائے۔ 
کابل تے جلال آباد دے درمیان سڑک نو‏‏ں پہلے ہی کشادہ کیتا جا چکيا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں دورانیہ سفر تے مشکلات وچ خاطر خواہ کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔

 آب و ہو‏‏ا 

 باہرلے جوڑ 
صوبہ ننگر ہار دے شہر تے معلومات
ولیم ووگسانگ؛ دتی افغانز (ولی بلیک ویل نے 2002ء وچ شائع کی)
پشاو‏ر دا گزئیٹیر 1897ء صفحہ 55

جلال آباد د‏‏ی تصاویر

 حوالے 

گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے شہر
گٹھ:افغانستان دے آباد تھاں