باٹنی

باٹنی یا بَوٹنی یا نباتیات یا بوٹا پڑھت (Botany)، قدرتی سائنس تے جیون پڑھت دی اوہ شاخ اے جیہڑی بوٹےآں، خاص طَور تے اوہناں دی اناٹومی، درجہ بندی تے ماحولیات دا مطالعہ کردی اے۔Oxford English Dictionary, s.v. “botany (n.), sense 1.a,” September 2024, "The branch of science concerned with the study of plants, esp. as observed in the field, and in their taxonomic, morphological, anatomical, and ecological aspects." ماہر نباتات، نباتاتی سائنس دان یا فائیٹولوجسٹ اک سائنسدان اے جیہڑا اس شعبے وچ مہارت رکھدا اے۔ اَج کل، ماہرین نباتات زمینی بوٹیاں دیاں لَگبَھگ 410,000 انواع دا مطالعہ کردے نیں، جیہناں وچ 391,000 انواع دے بُوٹے (جیہناں وِچوں تقریبن 369,000 پُھلدار بُوٹے نیں) تے تقریبن 20,000 برائوفائیٹا شامل نیں۔

ناں بݨتر
باٹنی یا بَوٹنی دا لفظ بوٹے یا بوٹی توں بݨیا اے۔ پنجابی وچ باٹنی نُوں بوٹا پڑھت کہیا جان٘دا اے۔

تفصِیل
بُوٹا پڑھت دی اِبتداء ماقبل تریخ وچ جڑی بوٹیاں دے طَور اُتے اِبتدائی اِنساناں دیاں کوششاں توں ہوئی تے بعد وچ بوٹیاں دی شناخت کیتی گئی، جیہڑے کھاݨ دے قابل، زہریلے تے مُمکنہ طَور تے دواواں دے حامل سی، ایہ انسانی چانچ پرکھ دیاں پہلیاں کوششاں وِچوں اک سی۔ قرون وسطی دے طبیعی باغات دوا سازی لئی کارآمد بوٹیاں اُتے مُشتمل ہُندے سی۔ اوہ یونیورسٹیاں ناݪ مُنسلک نباتاتی باغات دے پیشرو سی، جیہناں دی بنیاد 1540ء دی دہائی دے مگروں رکھی گئی سی۔ قدیم ترین باغات وِچوں اک پڈوا بوٹینیکل گارڈن، اٹلی اے۔ ایہناں باغات نے بوٹیاں دے عِلمی مطالعے وچ سہولت فراہم کیتی۔ کیٹلاگ تے اوہناں دے مجمُوعےآں نوں بیان کرن دیاں کوششاں بوٹیاں دی درجہ بندی دی اِبتداء سی تے 1753ء وچ کارل لینیئس دے نام دے دو نامی نظام دی طرف لے گئیاں جو تمام حیاتیاتی انواع دے نام دے لئی ہُݨ تَک اِستعمال وچ  نیں۔

اُنیہویں تے ویہویں صدی وچ بوٹیاں دے مطالعے لئی ٹکنیکاں تیار کیتیاں گئیاں، جیہناں وچ بصری خُردبینی تے زِندہ خُلیاں دی تصویر کشی دے طریقے، الیکٹران مائکیروسکوپی، کروموسوم نمبر دا تجزیہ، نباتی کیمیا تے خامریاں تے دیگر لحمیات دی ساخت تے کَم شامل نیں۔ ویہویں صدی دیاں آخری دو دہائیاں وچ نباتات تے ماہرین نے سالماتی جینیاتی تجزیے دیاں ٹکنیکاں دا چکیا، جیہناں وِچوں جینومکس اور پروٹومکس تے ڈی این اے دی ترتیب نوں بوٹیاں دی زیادہ ٹھیک طریقے ناݪ درجہ بندی کرن لئی ورتیا گیا۔ نویں بوٹا پڑھت، سائنس تے ٹیکنالوجی دے دیگر شعبیاں ناݪ شراکت تے بصیرت دے ناݪ اک وسیع، کثیر الضابطہ مضمُون اے۔ تحقیقی موضوعات وچ بوٹیاں دی ساخت، نمو تے تفریق، تولید، حیاتی کیمیا تے اِبتدائی میٹابولزم، کیمیائی مصنوعات، ترقّی، بیماریاں، اِرتقائی تعلقات، نظامیات تے بوٹیان دی درجہ بندی دا مطالعہ شامل اے۔ اکیہویں صدی دی نباتی سائنس وچ غالب موضُوعات سالماتی وراثت تے ایپی جینیٹکس نیں، جیہڑے بوٹیاں دے خُلیاں تے ٹِشوز دی تفریق دے دَوران جین دے اظہار دے طریقہ کار تے کنٹرول دا مطالعہ کردے نیں۔ نباتاتی تحقیق وچ اہم غذاواں، مواد جِداں لکڑی، تیل، ربڑ، ریشے تے ادویات، جدید باغبانی، زراعت تے جنگلات، بوٹیاں دی ودھوتری، افزائش نسل تے جینیاتی تبدیلی، کیمیائی مواد تے خام مال دی ترکیب، توانائی دی پَیداوار، ماحولیاتی انتظام تے حیاتیاتی تنوع دی دیکھ بھال سمیت متنوع اطلاقات نیں۔

 ہور دیکھو 
 حیاتیات
 نباتات
 نباتاتی باغ

 حوالے 

گٹھ:قدرتی سائنس
گٹھ:حیاتیات
گٹھ:حیاتیات دیاں شاخاں