سکوٹو خلافت

خلافت سکوٹو (Sokoto Caliphate) یا سلطنت فولانی (Fulani Empire) سکوٹو دے سلطان (موجودہ: سعد ابوبکر) د‏‏ی قیادت وچ شمالی نائجیریا وچ اک اسلامی روحانی برادری ا‏‏ے۔ ایہ فولانی جنگ دے دوران 1809 وچ قائم کيتی گئی۔McKay, Hill, Buckler, Ebrey, Beck, Crowston, Weisner-Hanks. A History of World Societies. 8th edition. Volume C – From 1775 to the Present. 2009 by Bedford/St. Martin's. ISBM-13: 978-0-312-68298-9. "The most important of these revivalist states, the enormous Sokoto caliphate, illustrates the general pattern. It was founded by Usuman dan Fodio (1754–1817), an inspiring Muslim teacher who first won zealous followers among both the Fulani herders and Hausa peasants in the Muslim state of Gobir in the northern Sudan." p. 736.

سکوٹو خلافت ، نائیجیریا چ اک اسلامی ریاست سی ، جس دا سربراہ سکوٹو ریاست دا سلطان ساعدو ابوبکر سی ۔ ایدی بنیاد 18ویں صدی عیسوی دے شروع چ فولانی جہاد دے دوران رکھی گئی سی ۔ ایہہ زیریں صحرائے اعظم چ یورپی قبضے توں پہلے طاقتور سلطنتاں چوں اک سی ۔ ایہہ خلافت نوآبادیاتی دور چ وی قائم رہی اگرچہ اسدے اختیاراں گھٹ گئے سن ۔
 پس منظر 

فولانی روایتی طور تے خانہ بدوش تے چرواہے سن تے بھیڈاں بکریاں چاردے سن ۔ پورے لہندے افریقہ شہراں وچکار گھاہ دے میداناں چ رہندے سن ۔ ودھدی ہوئی تجارت پاروں بوہت سارے فولانی شہراں چ وی آباد ہوگئے تے اک علیحدہ اقلیت بنا لئی ۔

فولانی ذیادہ تر مسلمان سن تے علاقے چ بوتیاں ریاستاں دے حکمران وی مسلمان سن ۔ پر حکمراناں دا اسلام بوہت کمزور سی تے ڈرائے دھمکائے جان تے اوہ چھیتی ای اوہ اپنے پرانے روحاں تے بھوت پریت تے مشتمل دین ول پھر جاندے ۔ 17ویں تے 18ویں صدی عیسوی دے دوران فولانیاں نے اینہاں حکمراناں دے خلاف کئی بغاوت کیتیاں ۔ فولانیاں نے لہندے ساحل تے کئی نکیاں تے اکثر کجھ چر تک قائم رہن آلیاں اماراتاں قائم کیتاں ۔

علاقے دیاں سبتوں طاقتور ریاستاں ، ہاؤسا لینڈ دیاں شہری ریاستاں سن ۔ اینہاں دی آبادی دی اکثریت فولانیاں تے مشتمل سی جنہاں نوں عام طور تے دوجے درجے دے شہری سمجھئیا جاندا سی ۔ صدیاں دے اکٹھے رہن سہن نال اگرچہ فولانی تے ہاؤسا بوہت متحد ہو گۓ سن ۔ سرحدی ہاؤسا ریاستاں چوں اک گوبر سی ۔ ایس غریب ریاست دے حکمران سونگھائی سلطنت دے حکمران ٹبر چوں سن جہڑے اپنی فولانی تے ہاؤسا رعایا نال ظلم تے جبر کرن چ مشہور سن ۔

 فولانی جہاد 

گوبر وچ رہن آلا اک مشہور مذہبی مفکر عثمان دان فودیو سی ۔ گوبر دے حکمران باوا دی اجازت نال اسنے دیگال چ اک مذہبی بھائی چارے دی بنیاد رکھی ۔ بدلے چ نے ریاست نال وفاداری تے باوا دے بھتیجے یونفا نوں تعلیم دتی ۔ جدوں یونفا حکمران بنئیا ۔ اس نے دان فودیو دے بنائے بھائی چارے دی خودمحتاری ختم کرن تے دان فودیو نو ں قتل کرن دا فیضلہ کیتا ۔

دیگال دا دفاع کیتا گئیا پر اوہ یونفا دی فوج اگے ٹھہر نئیں سکدے سن اس لئی دان فودیو تے اسدے پیروکار گودو چلے گئے ۔ جلاوطنی دے دوران دان فودیو نے پورے علاقے چ مخالفاں دے خلاف جہاد دا اعلان کیتا ۔ جس نال فولانی جنگ شروع ہو گئی ۔ نتیجے دے طور چ فولانیاں دی وڈی گنتی تے کافی تعداد چ ہاؤسا لوکاں نے دان فودیو دے نال مل گئے ۔ اسنے اک عام بغاوت نوں ہوا دتی تے علاقے دیاں اکثر حکومتاں ڈگ پئیاں ۔ دان فودیو نوں نویں بنن آلی خلافت دا حکمران بنا دتا گئیا ۔

 خلافت دا وادھا 

ہاؤسا لینڈ اپنے مرکز توں فولانی تیزی نال پورے علاقے پھیل گئے ۔ لہندے دے کھلے میداناں تے قبضہ کر لئیا گئیا تے دکھن چ فولانیان نے یوروبالینڈ دے اتلے علاقےآں تے مل مار لئیا ۔ اینہاں نوں چڑھدے چ 1810ء چ کانیم بورنو بادشاہت نے ڈکئیا ۔

ہورویکھو
حوالے

باہرلےجوڑ
خلافت سکوٹو
گٹھ:1804ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:1903ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:اسلامی ریاستاں
گٹھ:افریقا دے سابقہ ملک
گٹھ:افریقا وچ 1804ء دیاں تاسیساں
گٹھ:سوکوتو ریاست
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:سابقہ سلطنت
گٹھ:جہاد
گٹھ:اسلام تے غلامی
گٹھ:افریقا وچ غلامی
گٹھ:انیہويں صدی وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:اسلام د‏‏ی تریخ
گٹھ:نائیجریا وچ اسلام
گٹھ:فولا
گٹھ:شاہی سلطنتاں

گٹھ:تریخ
گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:وڈیاں سلطنتاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں
گٹھ:افریقہ
گٹھ:نائیجیریا
گٹھ:سابق سلطنتاں
گٹھ:افریقہ دی تریخ
گٹھ:افریقی سلطنتاں
symbol = <div style="direction:rtl; font-family:Jameel Noori Nastaleeq; font-size: 125%">