میاں محمد بخش

میاں محمد بخش  (انگریزی: Mian Muhammad Bakhsh)، 19ویں صدی دے پنجابی صوفی شاعر سی جیہناں دے آباؤاجداد دا تعلق ضلع گجرات، پنجاب، پاکستان ناݪ اے۔ اوہناں نے اپݨی 77 سال دی زندگی وچ 18 کتاباں لِکھیاں، جیہناں وچ اوہناں دی رومانوی شاعری "سیف الملوک" تے رومانوی المیہ "مرزا صاحباں" نوں خاص اہمیت حاصل اے۔ اوہناں دا کلام پنجابی زبان وچ اے، سوائے فارسی وچ لکھی گئی کتاب "یاری" دے۔ اوہناں نے شاعری دے ذِریعے جنوبی ایشیا اُتے برطانوی راج دے خلاف مزاحمت نوں قلم بند کیتا۔
میاں محمد بخش نوں جدید پنجابی ادب دا ستون سمجھیا جاندا اے۔

 جیون تے تعلیم و تربیت 
آپ دی پیدائش 1830ء بمطابق 1246ھ نوں کھڑی دے اک پنڈ چک ٹھاکرا وچ ہوئی۔ آپ دا تعلق گجرات دے پنجابی خاندان ناݪ اے۔
اوہناں دی پرورش انتہائی مذہبی ماحول وچ ہوئی تے ابتدائی تعلیم گھر ای حاصل کیتی۔ بعد وچ اوہناں نوں اپݨے وڈے بھراء میاں بہاول دے ناݪ حافظ محمد علی دے مدرسے وچ مذہبی علوم بِلخصوص علوم حدیث دی تعلیم حاصل کرن لئی قریبی پنڈ سموال شریف بھیج دِتا گیا۔ اوہناں دے استاد حافظ غلام حسین سی۔ حافظ محمد علی دے اک بھراء حافظ ناصر سی جو کہ مجذوب سی تے دنیاوی معاملات نوں ترک کر چکے سی۔ اوہ درویش اس وقت مسجد سموال شریف وچ مقیم سی۔ میاں محمد بخش نوں بچپن توں ای شاعری دا شوق سی تے خاص طور تے عبد الرحمان جامی دی یوسف زلیخا پڑھن دا شوق سی۔ مدرسے وچ اپݨے زمانے وچ حافظ ناصر اکثر اوہناں کوݪوں جامی دے اشعار دیاں کچھ سطراں سݨاؤݨ دی التجا کردے سی، تے اوہناں نوں اِنی مہارت ناݪ پیش کیتا گیا سُݨ کے ہمیشا روحانی نشے وچ مُبتلا ہو جاندے سی۔

میاں محمد حلے پندراں سال دے ای سی کہ اوہناں دے والد شدید بیمار ہوگئے تے اوہناں نوں ایہ احساس ہویا کہ اوہ بستر مرگ اُتے نیں، اپݨے سارے طالب عِلماں تے مقامی نوٹریاں نوں اوہناں ناݪ ملݨ لئی بلایا۔ میاں شمس الدین نے اپݨے مہماناں نوں دسیا کہ ایہ اوہناں دا فرض اے کہ اوہ اس روحانی نسب نوں اگے ودھاؤݨ جو اوہناں نوں اپݨے خاندان دے ذریعے پیر شاہ غازی قلندر دمڑیاں والی سرکار ناݪ مݪیا سی۔ اوہناں نے اپنے پُت میاں محمد بخش وَل اشارہ کیتا تے جمع ہوݨ آݪیاں نوں کہیا کہ اوہنوں اس توں زیادہ موزوں کوئی نئیں مِݪ سکدا جیہنوں اوہ ایہ اعزاز عطا کرے۔ سَبھ نے اتفاق کیتا، نوجوان دی شہرت پہلے ای دور دور تک پھیل چُکی سی۔ تاہم میاں محمد بخش نے گَل کیتی تے اختلاف کردے ہوئے کہیا کہ اوہ اپݨے وڈے بھائی بہاول نوں اس اعزاز توں محروم ہوݨ دی اجازت نئیں دے سکدے۔ بزرگوار نوں اپݨے پُت ناݪ محبت سی کہ اوہ اُٹھ کھڑے ہوئے تے پُت نوں اک کونے وچ لے جا کے بغداد دی طرف رُخ کیتا تے فیر اوہناں نے اوہناں دے صوفی نظام دے بانی شیخ عبدالقادر گیلانی نوں مخاطب کردے ہوئے اپݨے پُت نوں اپݨے روحانی جانشین دے طور تے پیش کیتا۔ اس واقعے توں کچھ عرصے بعد اوہناں دے والد دا انتقال ہوگیا۔ میاں محمد بخش مزید چار سال تک اپݨے خاندانی گھر وچ مقیم رہے، فیر اُنی سال دی عمر وچ اوہ خانقاہ وچ چلے گئے جِتھے اوہ ساری زندگی رہے۔ اوہناں دے دوناں بھائیاں نے اپݨی زندگی وچ دین تے دنیاوی دوناں معاملات نوں یکجا کیتا، لیکن اوہ صرف روحانیت وچ دلچسپی رکھدے سی تے اوہناں دے برعکس کدی ویاہ نئیں کیتا۔

 نام و نسب 
میاں محمد بخش دے والد دا نام میاں شمس الدین قادری سی تے پڑدادا دا نام میاں دین محمد قادری سی۔ اوہناں دے آباؤاجداد چک بہرام ضلع گجرات توں ترک سکونت کرکے پہلاں چک ٹھاکر تے بعد وچ کھڑی شریف ضلع میرپور وچ جا وسے۔ اوہناں دا حسب نسب چار پیڑھیاں توں بعد پیرا شاہ غازی دمڑی واݪی سرکار ناݪ جا مِݪدا اے۔ روحانی سلسلہ فاروق اعظم اُتے ختم ہُندا اے۔ 

 سلسلہ طریقت 
آپ دا سلسلہ طریقت قادری قلندری تے حجروی اے۔

 وفات 
آپ دی وفات 1907ء وچ بمطابق 1324ھ کھڑی شریف ضلع میرپور وچ ہوئی تے مزار وی ایتھے ای اے۔

  شاعری 
میاں محمد بخش دی شخصیت اک ولیء کامل تے صوفی بزرگ دی سی۔ اوہناں نے اپݨے کلام وچ سچے موتی تے ہیرے پروئے نیں۔ اک اک مصرعے وچ دریا نوں کوزے وچ بند کر دِتا اے۔ اوہناں دی شاعری پنجابی رہتل وچ زبان زد عام اے۔

 مطبوعہ کلام 
 سیف الملوک اوہناں دی شاہکار شاعری اے۔ جیہدا اصل نام سفر العشق اے تے معروف نام سیف الملوک و بدیع الجمال اے۔
 تحفہ میراں کرامات غوث اعظم
 تحفہ رسولیہ معجزات جناب سرور کائنات
 ہدایت المسلمین
 گلزار فقیر
 نیرنگ عشق
 سخی خواص خان
 سوہݨی میہنوال
 قصہ مرزا صاحباں
 سی حرفی سسی پنوں
 قصہ شیخ صنعان
 نیرنگ شاہ منصور
 تذکرہ مقیمی
 پنج گنج جو سی حرفیاں دی کتاب اے۔ جیہدے وچ پنج سی حرفیاں تے سی حرفی مقبول شامل اے۔کلام محمد بخش، میاں محمد بخش، ناشر چوہدری برادرز دینا، ضلع جہلمتذکرہ مشائخ قادریہ محمد دین کلیم قادری،صفحہ 227 تا 229،مکتبہ نبویہ لہور۔ اگست 1975

 نمونہ کلام 

شاعر بہت پنجاب زمین دے ہوئے دانش والے

کافی، باراں ماہ جیہناں دے دوہڑے، بیت اجالے

ہکناں جوڑ کتاباں لِکھیاں، قِصے ہور رسالے

کِدھر گئے اوہ سنگ محمد کرکے ویکھ سنبھالے

اول شیخ فرید شکر گنج عارف اہل ولایت

ہک ہک سُخن زبان اوہدی دا رہبر راہ ہدایت

فیر سلطان باہو ہک ہویا خاصا مرد حقانی

دوہڑے پاک زبان اوہدی دے روشن دوہیں جہانی

بُلھے شاہ دی کافی سُݨ کے ترُٹدا کفر اندر دا

وحدت دے دریا دے اندر، اوہ وی وتیا تردا

فرد فقیر ہویا کوئی خاصا مرد صفائی والا

فقہ اندر وی چست سخن، عشق اندر خوش چالا

بابو باب فقہ دے اندر وڑیا نال سنبھالے

بیت ترازو تول بنایوس، مسئلے دسیوس نالے

رانجھا برخوردار سنیدا، بلبل باغ سخن دی

شعر اوہدا جیویں واؤ فجر دی، آنے باس چمن دی

ہاشم شاہ دی حشمت برکت گنتر وچ نہ آوے

دریتیم جواہر لڑیاں ظاہر کڈھ لٹاوے

فیر ولایت شیخ سخن دی احمد یار سنبھالی

دھونسا مار تخت پر بیٹھا، مل پنجاب حوالی

تیغ زبان چلایوس ترِکھی وچ پنجاب زمینے

سکہ مُلک سخن دے اُتے جڑیوس نال آئینے

وارث شاہ سخن دا وارث، نندے کون اوہناں نوں

حرف اوہدے تے انگل دھرنی، ناہیں قدر اساں نوں
(میاں محمد بخش)​

 اوہناں دی شاعری دیاں کچھ ہور مثالاں:

<span style="background:#FBCEB1">لے او یار حوالے رب دے میلے چار دِناں دے 〇 اوس دن عید مبارک ہوسیں جس دن فیر مِلاں گے

<span style="background:#FBCEB1">لوئے لوئے پَعھر لے کُڑیے جے توں پعھانڈا پعھرنا 〇 شام پئی بن شام محمد کعھر جاندی نے ڈرنا

<span style="background:#FBCEB1">نیچاں دی اشنائی  کولوں فیض کِسے نہ پایا 〇 کیکر تے انگور چڑھایا تے ہَر گُچھا زخمایا

<span style="background:#FBCEB1">اول حمد ثناء الہی جو مالک ہر ہر دا 〇 جس دا نام چتارن والا کوئی میدان نہ ہردا

 باہرلے جوڑ 
 سیف الملوک
 میاں محمد بخش بارے دستاویزی فِلم

 حوالے 

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی صوفی اولیا
گٹھ:صوفی شاعر
گٹھ:پنجابی صوفی شاعر
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:جٹ