پنجابی گریمر

پنجابی زبان دا تعلق بولیاں دے گروہ اِنڈو آریا نال اے۔ پنجابی دی گریمر دے اجزاء تھلے دتے گئے نیں۔ ایہدے وچ 49 عام تے 6 نایاب حروف تہجی، 16 نقاطی نشانات یا حرف وغیرہ نیں۔file:///D:/Downloads%20D%20folder/Article81.pdf

جملیاں وچ لفظاں دی ترتیب
جملیاں وچ لفظاں دی ترتیب”فاعل ۔ مفعول ۔ فعل“ اے ۔ اس تو علاوہ حرفاں دا استعمال وی عام اے۔

علم صرف
علم صرف دا مطلب اے  لفظاں دا علم۔ لفظ حرفاں دے ملن نال بندے نیں، لفظاں دے ملن نال جملے بندے نیں۔ لفظاں دیاں قِسماں آہ نیں۔

 ضمیر 
پنجابی ضمیراں وی اسماں ونگوںنیں۔ ضمیراں دیاں وی وکھریاں حالتاں نیں۔

 فعل 

پنجابی وچ تن ونڈ دے فعل ہن،
1. فعل ماضی
2. فعل حال
3. فعل مستقبل

 اک انیک 
 جس لفظ دے مگر "ا" جاں "ہ" ہوۓ تے اوہدی انیک بنادے ہوۓ "ا" یا "ہ" نوں ہٹا کے 'یاں' لگا دتا جاندا اے ۔
 ایسے بول جنہاں دے مگر "ا" جاں "ہ" ناں ہوۓ تے اوہناں دے انیک بناندیاں ہویاں اوہناں نال "اں" دا وادھا کردتا جاندااے ۔، جیویں: سجن سجناں، یار یاراں۔
 اوہ اک جیہڑا مونث ہوے تے اوہدے پچھے "ی" ہوۓ تے اوہدی انیک بناندیان ہویاں "یاں" دا وادھا کردتا جاندا اے جنویں بکری بکریاں۔ ایہدی شاہ مکھی وچ املاء دیاں غلطیاں ویکھو جس وچ لکھن دا طریقہ دسیا ہویا اے۔

 مذکر مونث 
 ناں دے آخر اُتے جے 'الف' آؤندا اے تے اوہنوں مونث بناندیاں ہویاں 'الف' دی تھاں 'ی' لا دتی جاندی اے۔ ادھارن: بکرا بکری، کالا کالی۔

 ناں دے آخر تے جے 'ی' ہووے تے فیر 'ی' نوں 'ن' وچ پلٹ دیندے نیں جیویں:جوگی جوگن، تیلی تیلن۔

 جے ناں صحیح لفظ تے مُکدا ہووے تاں فیر 'نی' یا 'انی' لوندے نیں جیویں لوہار لوہارنی، اونٹھ اونٹھنی۔ 
 پنجابی وچ اکھر عطف 'و' نيیں ورتیا جاندا جِداں فارسی دے شام و سحر وچ اے ایہدی تھاں تے پنجابی وچ شام سویرے کہیا جاندا اے ۔

واول (عِلّت)
پنجابی وچ دس واول نیں۔
+عِلّت اگلیلگ بھگ-اگلیکیندریلگ بھگ-پچھلیپچھلیبند اِی /iː/     اُو /u/ تقریباً بند  اِ /ɪ/   اُ /ʊ/  بند-درمیانی اے /eː/   او /oː/درمیانی    اَ /ə/    کھلی-درمیانی اَے /ɛː/     اَو /ɔː/کھلی  آ /aː/   

صوت
+عِلّت اکھر بُلّھاں والے دندل زبان مُڑیَل سخت تالوِی نرم تالوِی کنٹھی پھوٹک پ /p/پھ /pʰ/ ب /b/
  ت /t̪/تھ /t̪ʰ/ د /d̪/
  ٹ /ʈ/ٹھ /ʈʰ/ ڈ /ɖ/ چ /tʃ/چھ /tʃʰ/  ج /dʒ/ ک /k/کھ /kʰ/ گ /g/ ناسکی م /m/ ن /n/ ݨ /ɳ/    گھِساوَٹی ف /f/ س /s/ ز /z/ش /ʃ/خ /x/ غ /ɣ/ ہ /h/ رائیہر /ɾ/ڑ /ɽ/   نیڑکارک و /ʋ/ ل /l/ ل /ɭ/ ی /j/ 

اشکالی علوم
 اسم 
اسم کسے چیز دا ناں ہوندا اے۔ پنجابی وچ کسے وی اسم دی دو جنساں ( مذکر ، مونث) ، دو گنتِیاں ( اک، زیادہ) ہور پنج حالتاں نیں جیہناں دے نہ، کرن والی حالت، کران والی حالت، آکھن (کہن) والی حالت، آون  والی حالت ، ہوون والی حالت / جاون والی حالت۔

 صفت 
صفتاں نوں غیر مستحکم تے مستحکم زُمریاں وچّ ونڈیا جا سکدا اے۔ غیر مستحکم صفتاں اسم دی جنس، تعداد اتے اسم دی حالت دے مطابق مختلف ہو جاندِیاں نیں۔ غیر مستحکم صفتاں دا اختتام وی کئی واری اسم ورگا ہوندا اے:

  واحد  جمعغیر مستحکم مذکر  سدھا   مفعولی (اسِدھا)  ,  مونث  مستحکم

مستحکم صفتاں تبدیل نہیں ہوندِیاں اَتے آخری اواز یا تے اک علّت (واول)، یا اک علّت اکھر (کنسونینٹ) ہو سکدی ہے۔ اک قاعدے دے طور تے، صفتاں جیہڑِیاں اک کنسونینٹ آواز وچ مُکدیاں نیں، ہمیشہ مستحکم ہوندِیاں نیں۔

+صفت چنگا دا استعمال  سِدھا  اسِدھا  مخطوب  اِستنباط  مقامی/ذریعہ مذکر  واحد () جمع مونث  واحد جمع  سِدّھا  اسِدّھا  مخطوب  اِستنباط  مقامی/ذریعہ مذکر  واحد جمع مونث  واحد() جمع

متعلقہ الفاظ
پنجابی وچ متعلقہ الفاظ اوہناں شبداں نوں کہیا جاندا ہے جیہڑے کسے جملے وچّ آئے اسم یا ضمیر دے بعد لگّ کے اوہناں نوں جملے دے دوسرے شبداں نال جوڑدے نیں۔ شکل دی بنیاد تے پنجابی سنجوگاں نوں دو قِسماں وچ ونڈیا جاندا ہے، غیر مستحکم اَتے مستحکم۔ غیر مستحکم متعلقہ الفاظ اوہ ہندے نیں جنہاں دی شکل وچ تبدیلی آ جاندی ہے اتے مستحکم متعلقہ الفاظاں دی شکل قائم رہندی ہے، اوہناں نوں جیوں دی تیوں ہی ورتیا جاندا ہے، کوئی تبدیلی نہیں کیتی جا سکدی۔

  ٹرانسلٹریشن گرمکھی شاہ مکھی NotesMay use dēUsed alone dā ਦਾ  genitive marker; declines like an adjective. Example: "X dā/dī/etc. Y" means "X's Y", with dā/dī/etc. agreeing with Y. nū̃ ਨੂੰ  marks the indirect object (dative marker), or, if definite, the direct object (accusative marker). nē ਨੇ  ergative case marker; applicable to subjects of transitive perfective verbs. tō̃ ਤੋਂ  ablative marker, "from" vall  ਵੱਲ  orientative marker; "towards" takk, tāī̃ ਤੱਕ, ਤਾਈਂ   terminative marker, "until, up to" vikhē ਵਿਖੇ   locative marker, "at (a specific location)", e.g. Hōshiārpur vikhē, "at Hoshiarpur" (a city). Often colloquially replaced with tē|-
!rowspan="17"|May use a secondary preposition
| vicc| ਵਿੱਚ
| 
| inessive marker, "in." Often contracted to '''c 
|-
| nāḷ
| ਨਾਲ਼
| 
| comitative marker, "with"
|-
| uttē 
| ਉੱਤੇ
| 
| superessive marker, "on" or "at." Often contracted to tē|-
| kōḷ 
| ਕੋਲ਼
| 
| possessive marker; "with" (as in possession) e.g. kuṛī (dē) kōḷ, "in the girl's possession."
|-
| bārē| ਬਾਰੇ
| 
|  "about"
|-
| laī| ਲਈ
| 
| benefactive marker; "for"
|-
| vargā| ਵਰਗਾ
| 
| comparative marker; "like" (in resemblance)
|-
| vāngū, vāng| ਵਾਂਗੂ, ਵਾਂਗ
| 
| comparative marker; "like" (in manner)
|-
| tarh̤ā̃ (tárā̃)| ਤਰ੍ਹਾਂ
| 
| comparative marker; "like" (non-specific)
|-
| duāḷē| ਦੁਆਲ਼ੇ
| 
| "around, surrounding" ex. manjē (de) duāḷē, "around the bed."
|-
| binnā̃, bājhō̃| ਬਿੰਨਾਂ, ਬਾਝੋਂ
| 
| abessive marker; "without"
|-
| nēṛē| ਨੇੜੇ
| 
| "near"
|-
| lāgē| ਲਾਗੇ
| 
| apudessive marker; "adjacent/next to"
|-
| vickār, gabbē| ਵਿਚਕਾਰ, ਗੱਬੇ
| 
| intrative marker, "between, middle of"
|-
| mājh (mā́j)
| ਮਾਝ
| 
| "in the midst of"
|-
| andar| ਅੰਦਰ
| 
| "inside"
|-
| bāhar (bā́r)'' ਬਾਹਰ  "outside"

اسم ضمیر
پنجابی وچ پہلے بندے اتے دوسرے بندے واسطے ذاتی اسم ضمیر ہوندے نیں جدکہ تیجے بندے واسطے نمائشی اسم ضمیر ورتے جاندے نیں جنہاں نوں اشارے دے لحاظ نال نیڑلے اَتے دور وچ ونڈیا جا سکدا اے۔ ضمیراں نوں جنس نال کوئی فرق نہیں پیندا۔

پنجابی زبان وچّ "توں" تے "تسیں" دا فرق اے جتھے تُوں جان پچھان تے گھٹّ رتبے یا عُمر والے لوکاں لئی تے تسیں عزت دی علامت دے طور تے اعلیٰ مقام یا عُمر دے لوکاں لئی ورتیا جاندا اے۔ ایہہ پچھلا "تسیں" وی گرامر دے لحاظ نال جمع اے۔

 باہرلے جوڑ 
پنجابی گریمر

 حوالے 

گٹھ:گریمر
گٹھ:پنجابی گریمر
گٹھ:پنجابی بولی