حاجی مراد

<div style="direction:rtl; font-family:tahoma">
{| class="toccolours" style="float: left; margin-left: 1em; width: 20em; font-size: 90%;" 
|-
| colspan="2" style="background:#ABCDEF 1em 0; font-size: 200%; color: green; text-align: center;" | حاجی مراد
|-
| style="background:pink" align="center" width="130px" colspan=2 |<font size="1" color=green>1770ء دی دہائی دی اخیر توں 5 مئی 1852ء<font>
|-
-
| colspan="2" style="padding: 1em 0; text-align: center;" | 200px 
|- style="vertical-align: top;"
|-
| style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |<font size="1" color=yellow>امام شامل دا تیجا نائب<font>
|-
|جم|style="padding-right: 1em;" | 1770ء دے دہاکے دا اخیر
|- style="vertical-align: top;"
|تھاں 
|style="padding-right: 1em;" | خانان عوار (اج دا داغستان) 
|- style="vertical-align: top;"
|موت|style="padding-right: 1em;" | 5 مئی 1852ء  
|- style="vertical-align: top;"
|تھاں|style="padding-right: 1em;" | نوخا شہر ، آذربائیجان
|- style="vertical-align: top;"
|مذہب|style="padding-right: 1em;" | اسلام  
|- style="vertical-align: top;"
|دفن دی تھاں'|style="padding-right: 1em;" | اس دے دفن دی اصل تھاں دا پکا پتا نئیں پر اسدے دا سر حاجی مراد عوار دے ناں نال کنستکامیرا چ دفن اے 
|- style="vertical-align: top;"
|-
|}

حاجی مراد (روسی بولی : حاجی مرات ) (1790ء دی دہائی دے اخیر توں 5 مئی 1852ء ) قفقاز دے مسلمان علاقےآں دی روسی سلطنت دے خلاف مزاحمت دے دوران اہم رہنما سی ۔ ایہہ مزاحمت داغستان تے چیچنیا دے لوکاں نے ایس علاقے نوں روسی سلطنت چ ضم کرن دے خلاف شروع کیتی سی جہڑی 1711ء توں 1864ء تک جاری رہی ۔

 جیون 

 روس نال اتحاد 

حاجی مراد "خانم خونزاک" دی پتر عمر دا مونہہ بولا بھائی سی ۔ حاجی مراد 1834ء چ نماز جمعہ دے دوران گزمت بیک (عظمت بیگ) دے قتل چ ملوث سی ۔ اسدے بدلے د ے طور تے حاجی مراد دے بھائی عثمان نوں گزمت بیک دے مریداں نال لڑائی چ ذبح کر دتا گئیا ۔ حاجی مراد نے مریداں دے خطرے توں نبڑن لئی کجھ چر لئی روسیاں دی حمایت کیتی ۔ اسدے حریف احمد خان نے حاجی مراد تے روسیاں دے اعتماد نوں متزلزل کر دتا ، ایتھے تک کہ اوہناں نے اسدی گرفتاری دا حکم دے دتا ، حاجی مراد دی گرفتاری دا کم وی احمد خان نے سرانجام دتا ۔ روسی جنرل میخائیل سیمیؤنووچ ورونتسوف نے اسنوں جنرل ہیڈکواٹر لیان دا مطالبہ کیتا ۔ دوران سفر حاجی مراد نے فرار دا حیلہ کیتا تے اپنے آپ نوں اک تنگ پہاڑی درے توں ڈیگ لئیا ۔ روسیاں نے اسنوں مرن لئی ایتھے چھد دتا تے اسدا پچھا نا کیتا ۔ برف دی وجہ توں اگرچہ اسدی چھال نال اسدی جان بچ گئی تے اوہ سردیاں چ ایتھے لکئیا رہئیا ۔ روسیاں دے اسدے اعتماد نا ہون پاروں ۔اسنے امام شامل دا ساتھ دین دا فیصلہ کیتا ۔ جس نے اسنوں اپنا نائب بنا لئیا ۔ بوہت سارے قبیلےآں نے روسیاں توں دھوکھا کھا کے حاجی مار دی پیروی کیتی ۔

 کارنامے تے امام شامل دی ماتحتی چ خدمات 

اسدے کارنامے تے اسدے لال لباس نے اسنوں روسیاں چ "لال شیطان" دے ناں مشہور کروائیا ۔ اسدے تیمر خان شورا چ روسی ہیڈ کواٹر چ ناکامیاب حملے دے بعد ایہہ افواہ گردش کرن لگی کہ اسنے ہسپتال چ سارے روسیاں نوں ذبح کردتا اے تے اینہاں نوں شاشلک آں چ کٹ کے (ٹکڑے ٹکڑے کر کے) روسی فوجیاں لئی لاعلمی چ کھان لئی چھڈ آئیا اے ۔ اگرچہ جھوٹھی سی پر اس افواہ نے روسیاں وچکار سچائی اختیار کر لئی تے حاجی مراد دے کردار نوں پست کر دتا ۔

 مڑ روسیاں ول جانا 

1851ء چ امام شامل تے حاجی مراد وچکار بے اعتمادی پیدا ہو گئی جدوں امام شامل نے اپنے پتر غازی محمد نوں اپنا جانشین بنان دا عالان کیتا ۔ اک خفیہ ملاقات چ شامل تے اسدے نائباں نے فیصلہ کیتا کہ حاجی مار نوں مار دینا چاہی دا اے ۔ اسنوں اک نامعلوم نائب نے اطلاع دے دتی تے اوہ عین ویلے تے فرار ہو گئیا پر اسدا ٹبر قید کر لئیا گئیا ۔ حاجی مراد نے روسیاں اگے ہتھیار سٹ دتے ، جہڑے اسدی بہادری دے معترف سن پراستے اعتماد نئیں کردے سن ۔ اسنے بار بار آکھئیا کہ اسنوں آدمی تے ہتھیار دتے جان تاکہ اوہ اپنے ٹبر نوں تحفظ دے سکے پر اسنوں کوئی پکا جواب نئیں دتا گئیا ۔ اسنوں تبلیسی توں اک چھوٹے مسلمان پنڈ نوکخا منتقل ہون دی اجا‍زت دے دتی گئی ۔ اک کاسک محافظ دستہ اسدے نال کر دتا گئیا ۔ حاجی مراد نے فرار دا منصوبہ ترتیب دتا جہڑا اسنے 24 اپریل 1852ء چ اپنے سویر دی گھڑسواری ویلے عمل چ لیاندا ۔ اسنے کوسک محافظاں نوں حملہ کر کے قتل کر دتا ۔ علاقے دے کرنل کارگانوف دی قیادت چ فوج نے حاجی مراد دا کھوج لا لئیا ۔ روسیاں ، جنہاں نال احمد خان دے پتر سمیت کئی قبائلی وی سن ، نے تعاقب کر دے ہوئے لڑائی چ حاجی مراد نوں مار دتا ۔ احمد خان دے پتر نے اسدا سر لاہ کے تبلیسی گھل دتا جتھے اسنوں مسالہ لا کے محفوظ کر کے زار روس ول سینٹ پیٹرزبرگ گھل دتا گئیا ۔

 فیکشن چ 

لیو ٹالسٹائی دا اسدے مرن مگروں چھپن آلا ناول حاجی مراد(1912ء) ، حاجی مراد دی روسی سلطنت دے خلاف جدوجہد تے مبنی اک فیکشن ناول اے ۔

آگی مراد ایل دیاولو بیانکو (1959ء) ، حاجی مراد دی روسی سلطنت دے خلاف جدوجہد تے اٹلی دی بنائی اک فلم ، اے ۔

 ہور ویکھو 
امام شامل
 نوٹ 
لیسلی بلانچ جنت دیاں تلواراں حوالے 

مارک ایلیؤٹ (2010ء) آذربائیجان جارجیا چ سیر سپاٹے تے '' (چوتھا اڈیشن) صفحہ 229 ۔

 باہرلے جوڑ 
امام شامل تے شاپی قاضیئیف دی کتاب

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:قفقاز
گٹھ:روس
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:قفقازی شخصیتاں
گٹھ:روسی مسلمان