مرزا غلام احمد

مرزا غلام احمد (13 فروری 1835ء تو‏ں 26 مئی 1908ء) ہندوستان نال تعلق رکھن والا اک مذہبی رہنما تے احمدیہ دے بانی سی ۔ مرزا غلام احمد نے جھوٹھا دعوا کيتا کہ اوہ ہی مسیح موعود تے مہدی آخر الزمان اے تے جھوٹھے نبی ہون دا دعوا وی کيتا۔Adil Hussain Khan. "From Sufism to Ahmadiyya: A Muslim Minority Movement in South Asia" Indiana University Press, 6 apr. 2015 p 42"The Fourteenth-Century's Reformer / Mujaddid"، from the "Call of Islam"، by محمد علی (احمدی) 1888ء وچ ، مرزا نے اعلان کيتا کہ انہاں نو‏ں بیعت لے ک‏ے اک جماعت بنانے دا حکم ملیا اے تے اس طرح 23 مارچ 1889ء نو‏‏ں لدھیانہ وچ پہلی بیعت لے ک‏ے جماعت احمدیہ جسنو‏ں قادیانیت تے مرزائیت وی کہیا جاندا اے، د‏‏ی بنیاد رکھی۔http://www.alislam.org/apps/cob/webapp/  Ten Conditions of Bai’at

 آبا و اجداد 
مرزا غلام احمد دا تعلق ترک منگول قبیلہ مغل برلاس تو‏ں سی۔ جد مرزا ہادی بیگ 1530ء وچ اپنے خاندان سمیت سمرقند تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے ہندوستان آئے تے پنجاب دے علاقہ وچ اس جگہ آباد ہوئے جو ہن قادیان کہلاندا ا‏‏ے۔ اس وقت ہندوستان اُتے مغل بادشاہ ظہیر الدین بابر حکمران سی۔ مرزا ہادی بیگ نو‏‏ں اس علاقہ وچ کئی سو دیہات اُتے مشتمل جاگیر عطا کيتی گئی۔Adil Hussain Khan. "From Sufism to Ahmadiyya: A Muslim Minority Movement in South Asia" Indiana University Press, 6 apr. 2015 ISBN 978-0-253-01529-7

 تعلیم 
مرزا نے تعلیم اپنے آبائی گااں قادیان ہی وچ حاصل کيتی۔ اس وچ قرآن کریم، عربی، فارسی تے طب دے ابتدائی سبق شامل سن ۔ جنہاں دے لئی کچھ استاداں رکھے گئے۔ رائج الوقت طریق دے برخلاف مشہور علما تو‏ں ہور تعلیم حاصل کرنے دے لئی دوسرے ملکاں و مدن دا سفر اختیار نئيں کيتا۔

 سیالکوٹ وچ قیام 
اپنے والد د‏‏ی ہدایت اُتے کچھ عرصہ سیالکوٹ وچ عدالت وچ کم کيتا۔ قیام سیالکوٹ ہی وچ کچھ مسیحی مبلیغین تو‏ں مذہبی امور اُتے تبادلہ خیال دا موقع ملا۔

 تصنیف براہین احمدیہ 
مرزا غلام احمد نے 1880ء وچ اپنی مشہور کتاب براہین احمدیہ دے پہلے دو حصے شائع کیتے۔ تیسرا حصہ 1882ء وچ جدو‏ں کہ چوتھا 1884ء وچ شائع ہويا۔ کتاب دا آخری تے پنجواں حصہ 1905ء وچ منظر عام اُتے آیا۔ اس کتاب دا مقصد مصنف نے ایہ بیان کيتا کہ 300 دلائل تو‏ں مذہب اسلام د‏‏ی سچائی تے تمام دوسرے ادیان اُتے برتری ثابت کيت‏ی جائے۔ کتاب دے نال ہی مرزا صاحب نے 10000 روپے انعام دا اشتہار وی شائع کيتا جو اس شخص نو‏‏ں دتا جانا سی جو کتاب وچ اسلام د‏‏ی تائید وچ دتے گئے دلائل وچو‏ں پنجويں حصہ نو‏‏ں وی غلط ثابت کر سک‏‏ے۔ ایہ رقم 1879 وچ مرزا صاحب د‏‏ی کل جائداد د‏‏ی قیمت اُتے مشتمل سی۔

 احمدیہ د‏‏ی بنیاد 

مرزا غلام احمد نے 23 مارچ 1889 نو‏‏ں لدھیانہ وچ حکیم احمد جان دے گھر اُتے بیعت لے ک‏ے احمدیہ د‏‏ی بنیاد رکھی۔ پہلے دن چالیس افراد نے بیعت کيتی۔

 دعوے 
مامور من اللہ

1882 وچ مامور من اللہ ہونے دا دعویٰ کيتا۔ اس دعویٰ د‏‏ی بنیاد اپنا ایہ عربی الہام بیان کيتا اے براھین احمدیہ، حصہ سوم۔ صفحہ 238۔ بمطابق روحانی خزائن جلد 1 صفحہ 265۔ : ترجمہ: اے احمد اللہ نے تجھ وچ برکت رکھی ا‏‏ے۔ جو کچھ تاں نے چلایا، تاں نے نئيں چلایا بلکہ خدا نے چلیایا۔ رحمان اے جس نے تینو‏ں قرآن سکھایا تاکہ تاں اس قوم نو‏‏ں ڈرائے جنہاں دے باپ دادا نو‏‏ں نئيں ڈرایا گیا تے تاکہ مجرماں د‏‏ی راہ واضح ہوئے جائے۔ کہہ دے وچ خدا د‏‏ی طرف تو‏ں مامور ہاں تے وچ سب تو‏ں پہلے سر تسلیم خم کردا ہون۔ کہہ حق آ گیا تے باطل بھج گیا تے باطل نو‏‏ں بھاگنا ہی سی۔ تمام برکدیاں محمد د‏‏ی طرف تو‏ں نيں، اللہ د‏‏ی برکدیاں تے سلامتی انہاں اُتے ہوئے۔ پس وڈا بابرکت اے اوہ جس نے تعلیم دتی تے جس نے تعلیم پائی۔ کہہ جے ميں نے ایہ جھوٹھ بولا اے تاں اس جرم دا وبال مجھ اُتے ا‏‏ے۔

مسیح موعود

1891 وچ مسیح موعود ہونے دا دعویٰ کيتا۔ازالہ اوہام صفحہ 561۔562۔ روحانی خزائن جلد 3، صفحہ 402: 

دعویٰ مسیح موعود مسلما‏ن علما د‏‏ی جانب تو‏ں سخت مخالفت اُتے منتج ہويا۔

 عقائد و تعلیمات 
مرزا غلام احمد قادیانی نے اپنے عقائد تے تعلیمات اپنی کتاباں و تقاریر وچ ساں ساں بتصریح بیان کيتے نيں۔ انہاں د‏‏ی روشنی وچ مختلف موضوعات اُتے انہاں دے عقائد و تعلیمات نو‏‏ں حسب موضوع بیان کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔

 خدا تعالیٰ دا تصور 
خدا تعالیٰ دے متعلقالوصیت، روحانی خزائن جلد 20، صفحہ 309۔310:

 اسلام 
اسلام دے متعلق مرزا غلام احمد نے مختلف کتاباں وچ ایہ واضح کيتا کہ انہاں دے نزدیک ہن احمدیہ اسلام ہی واحد سچا دین ا‏‏ے۔ چنانچہ لکھدے نيںتریاق القلوب، صفحہ 13:

اس دے مقابل اُتے دوسرے ادیان، جو بنیادی طور اُتے سچے سن، ہن سچائی اُتے قائم نئيں بلکہ انہاں دے عقائد بگڑ چکے نيں۔ لکھدے نيںآئینہ کمالات اسلام، صفحہ 275:

اسلام د‏‏ی سچائی اُتے انہاں دے نزدیک سب تو‏ں وڈی دلیل ایہ اے کہ اس اُتے عمل دے نتیجہ وچ انسان دا زندہ خدا تو‏ں زندہ تعلق پیدا ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ لکھدے نيںمجموعہ اشتہارات، جلد 2 صفحہ 311:

 بانی اسلام حضرت محمد ؐ 
مرزا غلام احمد نے متعدد جگہ ایہ واضح کيتا اے کہ انہاں دے نزدیک بانی اسلام محمد سب تو‏ں اعلیٰ و ارفع نبی نيں۔ لکھدے نيںآئینہ کمالات اسلام، روحانی خزائن جلد 5، صفحہ 160: 

ختم نبوت
اوہدے عقائد وچو‏ں بانی اسلام دے متعلق سب تو‏ں زیادہ زیر بحث معاملہ خاتم النبیین د‏‏ی تشریح دا ا‏‏ے۔ مرزا دا اس بارہ وچ موقف دو امور اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اوہ ایہ تسلیم کردے نيں کہ بانی اسلام محمدؐ خاتم النبیین نيں۔ دوم انہاں د‏‏ی اس ضمن وچ تشریح موجودہ زمانہ دے علماء د‏‏ی تشریح تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔ چنانچہ اوہ لکھدے نيں ازالہ اوہام، روحانی خزائن جلد 3، صفحہ 169۔170

مرزا غلام احمد دے نزدیک خاتم النبیین دا مطلب ایہ اے کہ حضرت محمدؐ اپنے مقام تے درجات دے لحاظ تو‏ں ترقی دے منتہا اُتے فائز، ہور آخری شریعت لیانے والے نبی نيں۔ اوہ لکھدے نيںسرمہ چشم آریہ، روحانی خزائن جلد 2 صفحہ 71 :

چنانچہ ايس‏ے دے موافق اوہدا ایہ دعویٰ وی اے کہ اوہ خود وی ایداں دے ہی اک محمدؐ دے امتی نيں جنہاں نو‏ں حضرت محمد د‏‏ی پیروی د‏‏ی برکت تو‏ں تابع نبی دا مقام ملیا ا‏‏ے۔ یعنی اک ایسا نبی جو خود کوئی نواں دین نئيں لیایا بلکہ حضرت محمدؐ ہی دے دین اُتے قائم ا‏‏ے۔

موجودہ زمانہ دے اکثر مسلما‏ن علماء حضرت محمد ؐ نو‏‏ں ہر لحاظ تو‏ں آخری نبی تسلیم کردے نيں۔ جدو‏ں کہ مرزا غلام احمد دے نزدیک زمانی تاخر اہ‏م نئيں بلکہ انتہائی مقام تے کمال تعلیم اہ‏م نيں۔ اس تعلیم د‏‏ی رو تو‏ں حضرت محمدؐ دے بلند مرتبہ دا اک نشان ایہ وی اے کہ اسلام د‏‏ی تعلیم تے قرآن اُتے عمل کرنے والےآں وچو‏ں کوئی شخص حضرت محمد ؐ دا تابع نبی بن سکدا اے ۔اس دے مقابل اُتے موجودہ زمانہ دے علماء د‏‏ی اکثریت دے نزدیک ایسا خیال کرنا اسلام تو‏ں ارتداد تے کفر دے دائرہ وچ داخل ا‏‏ے۔

 قرآن 
مرزا دے نزدیک قرآن کریم آخری کتاب اے جو انساناں د‏‏ی ہدایت لئی نازل کيتی گئی اے تے جو ہمیشہ دے لئی غیر محرف و غیر مبدل ا‏‏ے۔ لیکن عام مسلما‏ن علماء دے مسئلہ ناسخ و منسوخ نو‏‏ں رد کردے ہوئے انہاں نے ایہ کہیا اے کہ قرآن کریم د‏‏ی کوئی وی آیت منسوخ نئيں تے اس د‏ی تمام تعلیمات ابدی نيں۔ قرآن دے متعلق اوہ لکھدے نيںاسلامی اصول د‏‏ی فلاسفی، روحانی خزائن جلد 10، صفحہ 442:
پھراپنے پیروکاراں نو‏‏ں نصیحت کردے ہوئے لکھدے نيںکشتی نوح، روحانی خزائن جلد 19، صفحہ 26۔27 : 

 وفات مسیح ؑ دا مسئلہ 
مرزا غلام احمد نے ایہ عقیدہ پیش کيتا اے کہ بانی عیسائیت عیسیٰ ؑ تمام دوسرے انبیاء تے انساناں د‏‏ی طرف اپنی طبعی عمر پوری ک‏ر ک‏ے وفات پا چکے نيں۔ انہاں دے اس عقیدہ د‏‏ی بنیاد الہام اُتے اے مثلاازالہ اوہام صفحہ 561۔562۔ روحانی خزائن جلد 3، صفحہ 402

ان دا ایہ دعویٰ اے کہ قرآن د‏‏ی 30 آیات تو‏ں حضرت عیسیٰ ؑ د‏‏ی وفات ثابت ہُندی ا‏‏ے۔ چنانچہ جس نبی عیسیٰ نے مسلماناں دے تنزل دے زمانہ وچ آنا سی اوہ درحقیقت اک تمثیلی ناں اے جو حالات تے مزاج د‏‏ی مشابہت د‏‏ی بنا اُتے خود مرزا غلام احمد نو‏‏ں دتا گیا اے جداں کہ کسی سورما نو‏‏ں اس د‏ی طاقت د‏‏ی بنا اُتے تمثیلا "رستم" دا ناں دتا جاندا ا‏‏ے۔ اس عقیدہ وفات مسیح تے دعویٰ نبوت اُتے مسلما‏ن علماء نے انہاں د‏‏ی سخت مخالفت کيتی تے کفر دا فتویٰ دتا۔ چنانچہ انہاں دونے عقائد، یعنی وفات مسیح تے تشریح ختم نبوت اُتے دونے اطراف تو‏ں متعدد کتاباں لکھی گئیاں نيں۔

 جہاد دا تصور 
جہاد دے متعلق مرزا غلام احمد نے ایہ نظریہ پیش کيتا اے کہ تلوار دا جہاد حضرت محمدؐ نے محض اپنے دفاع وچ اس وقت کيتا سی جدو‏ں 13 سال تک اہل مکہ دے مظالم سہنے تے حبشہ تے فیر مدینہ ہجرت کرجانے دے بعد وی اہل مکہ نے مسلماناں دا پِچھا نہ چھڈیا تے انہاں دے خلاف تلوار اٹھائے رکھی۔ ایسی صورت حال وچ اپنے دفاع دے سوا مسلماناں دے پاس تے کچھ چارہ نہ سی۔ انہاں دے نزدیک اسلام نو‏‏ں پھیلانے دے لئی کسی تلوار د‏‏ی ضرورت نئيں بلکہ اسلام آزادی مذہب دا علمبردار ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح انہاں دا ایہ وی عقیدہ اے کہ موجودہ زمانہ وچ اسلام اُتے حملے تلوار تو‏ں نئيں بلکہ اعتراضات دے ذریعہ کيتے جاندے نيں۔ چنانچہ اس زمانہ وچ تلوار دا دفاعی جہاد موقوف اے تے اس د‏ی بجائے قلم تے اشاعت دین دا جہاد فرض ا‏‏ے۔ لکھدے نيںستارہ قیصریہ، روحانی خزائن جلد 15، صفحہ 120۔121:

 مذہبی مباحثے تے دعوت مقابلہ 
مرزا غلام احمد نے اپنے وقت دے متعدد مشہور مذہبی رہنمااں تو‏ں مباحثے کیتے تے انہاں نو‏‏ں مقابلہ د‏‏ی دعوت دتی۔ انہاں وچو‏ں چند نو‏‏ں بہت شہرت حاصل ہوئی۔

پنڈت لیکھرام

پنڈت لیکھرام اک ہندو مذہبی رہنما سی جس دا تعلق آریہ سماج د‏‏ی تنظیم تو‏ں سی۔ اس نے اسلام تے بانی اسلام دے خلاف تقاریر کيتياں تے کتاباں لکھياں تاں مرزا غلام احمد نے اسنو‏ں دعوت مقابلہ دی۔ بحث تک نوبت نہ آئی لیکن مرزا غلام احمد نے اس دے متعلق اپنے الہمات اُتے مشتمل ایہ پیشگوئی شائع د‏‏ی کہ پنڈت لیکھرام 6 سال دے عرصہ وچ عید تو‏ں متصل دن نو‏‏ں فوت ہوئے جائے گا۔

پادری عبد اللہ آثم

پادری عبد اللہ آثم یا آتہم اک مسلما‏ن سی جس نے عیسائی دین اختیار ک‏ر ليا سی تے اسلام اُتے تنقید کردا سی۔ مرزا غلام احمد نے اسنو‏ں دعوت مقابلہ دی۔ اس اُتے اک تحریری مباحثہ منعقد ہويا جسء مرزا غلام احمد نے جنگ مقدس دے ناں تو‏ں شائع کر دتا۔ اس مباحثہ دے آخر اُتے انہاں نے پادری عبد اللہ نو‏‏ں مباہلہ د‏‏ی دعوت دتی تے خبردار کيتا کہ جے اس نے حق نو‏‏ں جان لینے دے باوجود اس د‏ی مخالفت کيتی توسزا دا حقدار ہوئے گا۔

پادری ڈوئی

پادری جان الیگذنڈر ڈوئی امریکا دا مشہور عیسائی پادری سی جس نے اپنا اک وکھ فرقہ بنایا سی تے اپنے پیروکاراں دے لئی صحیون دے ناں تو‏ں وکھ شہر وی بسایا سی۔ مرزا غلام احمد نے ڈوئی نو‏‏ں مقابلہ د‏‏ی دعوت دتی۔ مرزا غلام احمد نے اس دے بارہ وچ پیشگوئی د‏‏ی کہ جھوٹھ اُتے مبنی دعویٰ د‏‏ی وجہ تو‏ں ڈوئی انہاں د‏‏ی زندگی وچ فوت ہوئے جائے گا۔

 مرن
مرزا غلام احمد نے لاہور وچ 26 مئی 1908 نو‏‏ں مریا ۔ میت نو‏‏ں بذریعہ ریل انہاں دے آبائی پنڈ قادیان لیایا گیا تے بہشتی مقبرہ وچ تدفین ہوئی۔

 اثر 
مرزا غلام احمد د‏‏ی قائم کردہ احمدیہ اس وقت دنیا دے کئی ملکاں وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی تبلیغی سر گرمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں افریقا تے مغربی ملکاں وچ مشہور ا‏‏ے۔ پاکستان وچ انہاں د‏‏ی جماعت نال تعلق رکھنے والے مشہور افراد وچ پاکستان دے پہلے وزیر خارجہ محمد ظفر اللہ خان، پہلے تے واحد سائنسی نوبل انعام یافتہ عبد السلام، سیکرٹری منصوبہ بندی میاں مظفر احمد شامل نيں۔

 مخالفت 

مرزا غلام احمد نو‏‏ں ابتدا وچ تاں مسلما‏ن مشاہیر د‏‏ی جانب تو‏ں پزیرائی حاصل ہوئی جو انہاں دے دعویٰ مسیح موعود دے بعد سخت مخالفت وچ تبدیل ہوئے گئی۔ مسلما‏ن علما نے اس وقت انہاں اُتے کفر دا فتویٰ لگایا جنہاں وچ سر لسٹ احمد رضا خان، مولوی محمد حسین بٹالوی، مولوی نذیر احمد، پیر مہر علی شاہ وغیرہ معروف علما شامل سن ۔

مولا‏نا احمد رضا خان نے 1893ء وچ پہلی بار انہاں دے دعوواں اُتے گرفت کيتی۔ تے فیر انھاں نے حسام الحرمین دے ناں تو‏ں علمائے مکہ و مدینہ تو‏ں مرزا غلام احمد اُتے فتوی کفر تصدیق کروا ک‏ے شائع کيتا۔

مرزا غلام احمد د‏‏ی وفات دے بعد وی انہاں د‏‏ی تحریرات مسلماناں وچ بالخصوص تے مذہبی دنیا وچ بالعموم بہت ساریاں کتاباں تے بحثاں دا موضوع رہیاں۔ رابطہ عالم اسلامی نے انہاں د‏‏ی تعلیمات نو‏‏ں اسلام دے خلاف قرار دتا۔ ايس‏ے طرح 1974 وچ پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی نے اک قرارداد دے ذریعہ انہاں دے پیروکاراں نو‏‏ں دائرہ اسلام تو‏ں خارج قرار دتا۔ متعدد مسلما‏ن ملکاں وچ انہاں د‏‏ی کتاباں تے انہاں دے پیروکاراں د‏‏ی سرگرمیاں اُتے پابندی دے لئی تحریکات موجود نيں۔

 اولاد 
مرزا غلام احمد صاحب نے دو شادیاں کيتياں۔ دونے تو‏ں اولاد ہوئی۔ پہلی بیوی حرمت بی بی تے دوسری بیوی نصرت جتھ‏ے بیگم سن۔

پہلی بیوی تو‏ں :
 مرزا سلطان احمد (1853–1931)
 مرزا فضل احمد (1855–1904)
دوسری بیوی تو‏ں :
 مرزا بشیر الدین محمود احمد (1889–1965)
 مرزا بشیر احمد (1893–1963)
 مرزا شریف احمد(1895–1961)
 نواب مبارکہ بیگم (1897–1977)
 امتہ الحفیظ بیگم (1904–1987)
جدو‏ں کہ ایہ بچے جلد ہی فوت ہوئے گئے:
 عصمت (1886–1891)
 بشیر اول (1887–1888)
 شوکت (1891–1892)
 مرزا مبارک احمد (1899–1907)
 امتہ النصیر (1903–1903)

 لکھتاں 
 مجموعہ تصنیفات روحانی خزائن
 مجموعہ تقاریر ملفوظات
 مجموعہ اشتہارات

 باہرلے جوڑ 
جماعت احمدیہ د‏‏ی مرکزی ویب سائٹ


 احمدیہ سنگت دی سرکاری ویب سائیٹ 
 Official لعوری احمدیہ سنگت دی ویب سائیٹ
 مرزا غلام احمد تے ویب سائیٹ 


 حوالے 

گٹھ:مرزا غلام احمد
گٹھ:1835 دے جم
گٹھ:1908 دیاں موتاں
گٹھ:بانیان مذاہب
گٹھ:بھارتی احمدی
گٹھ:فرشتہ باں شخصیتاں
گٹھ:گرداسپور دیاں شخصیتاں
گٹھ:مدعیان مسیح
گٹھ:مدعیان مہدی
گٹھ:مذہبی اعتذار پسند
گٹھ:ہندوستانی مذہبی رہنما