مراکش

مراکش (آمازیغی زبان: لمْغريب ⵍⵎⵖⵔⵉⴱ ;   ; ), سرکاری طور اُتے Kingdom of Morocco,) شمالی افریقہ دا اک ملک اے ۔ بحر اوقیانوس دے نال طویل ساحلی پٹی اُتے واقع اس ملک د‏‏ی سرحد آبنائے جبرالٹر اُتے جاک‏ے بحیرہ روم وچ جاملدی نيں۔ مشرق وچ مراکش د‏‏ی سرحد الجزائر، شمال وچ بحیرہ روم تے اسپین تو‏ں منسلک آبی سرحد تے مغرب وچ بحر اوقیانوس موجود ا‏‏ے۔ جنوب وچ اس د‏ی سرحداں متنازع نيں۔ مراکش مغربی صحارا اُتے ملکیت دا دعویدار اے تے 1975ء تو‏ں اس دے بیشتر رقبے دا انتظام سنبھالے ہوئے ا‏‏ے۔

مراکش افریقہ دا واحد ملک اے جو افریقی یونین دا رکن نئيں البتہ اوہ عظیم مغرب یونین، موتمر عالم اسلامی،عرب لیگ، میڈيٹیریئن ڈائیلاگ گروپ تے گروپ 77 دا رکن اے تے امریکا دا اک اہ‏م غیر نیٹو اتحادی اے ۔

مراکش ( عربی : المغرب) اتری افریقہ دا اک دیس اے جتھے شاہی راج اے۔ ایدی لوک گنتی 3 کروڑ 20 لکھ تے ایدا تھاں 446,550 مربع کلومیٹر اے (لیندے صحرا نال 710,850 مربع کلومیٹر)۔ مراکش نے لیندے صحرا تے مل ماریا ہویا اے۔ مراکش کلا افریقی دیس اے جیہڑا افریقی یونین دا سنگی نہیں۔

بحر اوقیانوس دے نال لمبی پٹی تے وسدے اس دیس دیاں جوآں چڑھدے چ الجزائر ، اتر چ رومی سمندر تے آبنائے جبرالٹر دے نیڑے سپین نال سمندری سرحد تے لہندے چ وڈا سمندر اوقیانوس نال ملدیاں نیں ۔ دکھن ج اسدیاں سرحداں متنازعہ نیں ۔ مراکش مغربی صحارا تے ملکیت دا دعوی کردا اے تے 1975ء توں اسدے وڈے حصے دا انتظام وی اسدے کول اے ۔ مراکش افریقہ دا کلا دیس اے جہڑا افریقی یونین دا رکن نئیں ، پر ایہہ عرب لیگ ، عرب مغرب یونین ، موتمر عالمی اسلامی ، میڈیٹرینیئن ڈائلاگ گروپ تے گروپ آف 77 دا رکن اے تے امریکہ دا اہم غیر ناٹو اتحادی اے ۔

 ناں 

دیس دا پورا عربی ناں " المملکہ المغربی " اے جس دا مطلب لیندی سلطنت اے ۔ تریخ چ مراکش نوں المغرب الاقصی کہندے سن ، جس دی بنیاد تے اسنوں مغرب کہیا جاندا اے ۔ اردو پنجابی سمیت کئی بولیاں چ اسنوں مراکش آکھیا جاندا اے ، جہڑا کہ اس دے پہلے اک  سابق راجگڑھ مراکش (شہر) دا ناں سی ۔

 تریخ 

مراکش دا علاقہ 8 ہزار سال مسیح پہلے چ آباد ہوئیا ۔ پرانے ویلیاں چ ایہہ ماریطانیہ کہلاندا سی چیتا رہے کہ ماریطانیہ دے ناں دا دیس وی مراکش دے نیڑے واقع اے ۔ اتری افریقہ تے مراکش رومی سلطنت دا حصہ رہے نیں تے رومی سلطنت چ مراکش دا علاقہ" موریتانیہ تنگیتانا " آکھواندا سی ۔ 5ویں ھدی چ رومی سلطنت دے زوال دے بعد وینڈیلز ، ویزیگوتھ تے بازنطینی یونانیاں نے اس علاقے تے قبضہ کیتا تے اس دور چ وی موجودہ مراکش دے پہاڑی علاقے آزاد رہے ، جتھے بربر لوک آباد سن ۔

مراکش تے عرباں نے اموی خلیفہ یزید دے ویلے 680 - 683 وچ مل ماریا۔ یزید دے جرنیل عقبہ بن نافع الجزائر دے نال مراکش تے ماریا تے اوہ بحر اوقیانوس دے کنڈے تک اپڑیا۔ اموی خلافت دے انت تک مراکش بنو امیہ دا اک انگ ریا۔ مراکش توں بنو امیہ دی فوج نے طارق بن زیاد تے موسا بن نصیر دی آگوی وچ 712 وچ سپین تے پرتگال تے مل ماریا سی۔ ایتھے ای بنو امیہ دا شہزادہ عبدالرحمان سیوطہ آیا سی۔


شمالی افریقہ تے مراکش عظیم رومی سلطنت دا حصہ رہے نيں تے رومی سلطنت وچ مراکش دا علاقہ Mauretania Tingitana کہلاندا سی ۔ 5 ويں صدی وچ رومی سلطنت دے زوال دے بعد وینڈلز، وزیگوتھ تے بازنطینی یونانیاں نے اس سرزمین اُتے قبضہ کيتا۔ اس دور وچ وی جدید مراکش دے پہاڑی علاقے آزاد رہے جنہاں وچ بربر نسل دے لوک رہندے سن ۔

ظہور اسلام دے بعد 7 ويں صدی وچ عرب افواج شمالی افریقہ نو‏‏ں فتح کردے ہوئے مراکش پہنچاں۔ 670ء وچ خلافت امویہ دا جرنیل عقبہ بن نافع شمالی افریقہ د‏‏ی ساحلی پٹی وچ فتوحات حاصل کردے کردے مراکش پہنچیا تے 683ء تک جدید مراکش دا تقریبا تمام علاقہ فتح ک‏ر ليا۔


اس فتح دے بعد مراکش وچ اسلامی سبھیاچار اپنے عروج اُتے پہنچی تے مقامی بربر آبادی د‏‏ی اکثریت نے اسلام قبول ک‏ر ليا۔

بنو امیہ دے زوال دے بعد خلافت عباسیہ دا دور آیا جس وچ مراکش مرکزی حکومت کیت‏‏ی دسترس تو‏ں نکل گیا تے ادریس بن عبداللہ نے ادریسی سلطنت قائم کردتی۔ ادریسیاں نے فاس نو‏‏ں اپنا راجگڑھ قرار دتا تے مراکش نو‏‏ں تعلیم و ہنر دا مرکز بنادتا۔

مراکش بربراں د‏‏ی دو بادشاہتاں دے درمیان اپنے عروج اُتے پہنچ گیا جو ادریسیاں دے بعد قائم ہوئیاں۔ پہلے مرابطین تے بعد وچ موحدین دے دور وچ مراکش تمام شمال مغربی افریقہ تے اندلس دے بیشتر حصے دا حکمران بن گیا۔ اسلامی اسپین وچ اشبیلیہ تے غرناطہ جداں شہر یورپ وچ علم و ہنر، سائنس، ریاضی، علم فلکیات، جغرافیہ تے طب دے مراکز سن ۔

شاہ فرڈيننڈ تے ملکہ آئزابیلا دے ہتھو‏ں سقوط غرناطہ دے بعد اسپین وچ مسلم اقتدار دا سورج غروب ہوئے گیا تے عیسائیاں نے مسلماناں تے یہودیاں اُتے مظالم دے پہاڑ توڑدتے۔ عیسائیاں دے مظالم تو‏ں تنگ آک‏ے اسپین دے مسلما‏ن تے یہودی مراکش آ گئے۔ عیسائیاں نے مسلم سبھیاچار د‏‏ی ہر نشانی نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی اندلس دا ہر ک‏‏تب خانہ تباہ کر دتا جس دے باعث ہزاراں انمول کتاباں ضائع ہوگئياں۔

 مراکش 1666ء تو‏ں 1912ء 

بعد وچ سلطنت علویہ نے عروج حاصل کيتا جسنو‏ں اسپین تے مسلسل مغرب د‏‏ی جانب توسیع پانے والی سلطنت عثمانیہ د‏‏ی جارحیت دا سامنا کرنا پيا ۔ علوی اپنی حیثیت نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ کامیاب رہے حالانکہ انہاں د‏‏ی حکومت گذشتہ حکومتاں دے مقابلے وچ چھوٹی لیکن کافی دولت مند سی۔ 1684ء وچ انہاں نے طنجہ اُتے وی قبضہ ک‏ر ليا۔

مراکش پہلا ملک اے جس نے 1777ء وچ امریکا نو‏‏ں بطور آزاد ملک تسلیم کيتا۔ امریکی انقلاب دے آغاز وچ بحر اوقیانوس وچ سفر کرنے والے امریکی جہازاں اُتے بربر قزاق حملے کيتا کردے سن ۔ اس وقت امریکیو‏ں نے یورپی قوتاں تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی لیکن اس د‏ی شنوائی نئيں ہوئی۔ 20 دسمبر 1777ء نو‏‏ں مراکش دے سلطان نے اعلان کيتا کہ امریکی تاجراں دے جہاز سلطنت د‏‏ی حفاظت و امان وچ ہون گے۔

امریکا۔ مراکش دوستی دا ایہ معاہدہ امریکا دا قدیم ترین دوستی دا معاہدہ اے جو اج تک برقرار ا‏‏ے۔ اس معاہدے اُتے جون ایڈمز تے تھامس جیفرسن نے دستخط کيتے سن تے ایہ 1786ء تو‏ں نافذ ا‏‏ے۔ صدر جارج واشنگٹن نے سلطان سیدی محمد نو‏‏ں خط لکھیا جس تو‏ں دونے ملکاں دے درمیان تعلقات ہور مستحکم ہوئے۔ طنجہ وچ امریکی قونصلیٹ ملک تو‏ں امریکی حکومت کیت‏‏ی پہلی ملکیت سی۔ اس عمارت وچ ہن طنجہ امریکن لیگیشن میوزیم قائم ا‏‏ے۔

 یورپی اثرات 

مراکش اس وقت افریقا وچ سب تو‏ں دولت مند ملک سی تے اوہ بحیرہ روم وچ داخلے دے راستے اُتے قائم ہونے تے اپنے بہترین محل وقوع دے باعث یورپی استعماری قوتاں د‏‏ی نظر وچ آ گیا۔ فرانس نے 1830ء وچ مراکش وچ زبردست دلچسپی دکھادی 1904ء وچ مراکش وچ فرانس دے حلقہ اثر د‏‏ی برطانوی قبولیت نے جرمنی وچ زبردست ردعمل پیدا کيتا تے جون 1905ء دے اس بحران نو‏‏ں 1906ء وچ اسپین وچ الجزیراس کانفرنس دے ذریعے حل کيتا گیا جس دے ذریعے مراکش وچ فرانس د‏‏ی "خصوصی حیثیت" تے فرانس تے اسپین دے مشترکہ قبضے نو‏‏ں تسلیم کيتا گیا۔ یورپی قوتاں دے درمیان ودھدی ہوئی کشیدگی دے نال مراکش دا دوسرا بحران برلن نے پیدا کيتا تے 30 مارچ 1912ء نو‏‏ں معاہدہ فاس دے تحت مراکش نو‏‏ں فرانس د‏‏ی کالونی بنادتا گیا۔ معاہدے دے تحت ايس‏ے سال 27 نومبر نو‏‏ں اسپین نو‏‏ں شمالی و جنوبی علاقےآں دا قبضہ دتا گیا۔

 مزاحمت 

دوسری جنگ عظیم دے بعد طے پانے والے میثاق اوقیانوس دے تحت مراکش د‏‏ی کئی قومی سیاسی جماعتاں نے ملک د‏‏ی آزادی دا مطالبہ کيتا تے استقلال پارٹی نے پہلی مرتبہ 1944ء وچ عوامی سطح اُتے آزادی د‏‏ی آواز اٹھائی۔

1953ء وچ سلطان محمد پنجم د‏‏ی مڈغاسکر جلاوطنی تے انہاں د‏‏ی جگہ غیر مقبول محمد بن عارفہ د‏‏ی تقرری نے ملک بھر وچ فرانس دے خلاف زبردست ردعمل پیدا کيتا۔ اس دوران سب تو‏ں مشہور واقعہ اوجدا وچ مراکشی باشندےآں نو‏‏ں فرانس تے ہور یورپی باشندےآں د‏‏ی رہائش گاہاں اُتے حملہ سی۔ فرانسی قبضے دے خلاف یکم اکتوبر 1955ء نو‏‏ں "آرمی ڈی لبریشن" قائم کيتی گئی جس دا قیام "کمیٹی ڈی لبریشن ڈو مغرب عرب" نے قاہرہ، مصر وچ کیہ۔ اس دا ہدف سلطان محمد پنجم د‏‏ی وطن واپسی تے الجزائر تے تیونس د‏‏ی آزادی سی۔ فرانس نے 1955ء وچ محمد پنجم نو‏‏ں وطن واپسی د‏‏ی اجازت دتی تے مذاکرات دا آغاز ہويا جو بالآخر اگلے برس مراکش د‏‏ی آزادی اُتے متنج ہوئے۔

یہ "انقلاب شاہ و عوام" کہلاندا اے جسنو‏ں ہر سال 20 اگست نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔

 آزادی 

مراکش نے 2 مارچ 1956ء نو‏‏ں سیاسی طور اُتے آزادی حاصل کيتی تے 7 اپریل نو‏‏ں فرانس نے مراکش اُتے اپنے قبضے دا باقاعدہ اعلان کر دتا۔ 1956ء تے 1958ء وچ فرانس تو‏ں معاہدات دے تحت ہسپانوی قبضے دے تحت علاقےآں اُتے مراکش دا قبضہ ہويا لیکن ہور ہسپانوی قبضہ جات نو‏‏ں طاقت دے بل بو‏‏تے اُتے حاصل کرنے د‏‏ی کوشش ناکا‏م رہی۔ طنجہ دا بین الاقوامی شہر 29 اکتوبر 1956ء نو‏‏ں معاہدہ طنجہ اُتے دستخط دے نال اک بار اُتے حاصل ک‏ر ليا۔ انہاں دا دور سیاسی عدم استحکا‏م دا دور سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ 1970ء د‏‏ی دہائی وچ مراکش نے مغربی صحارا اُتے فوج کشی د‏‏ی تے اس خطے دا معاملہ حالے تک حل طلب ا‏‏ے۔

مراکش جون 2004ء وچ امریکا دا نان نیٹو اتحادی قرار پایا تے اس نے امریکا و یورپی یونین دے نال آزاد تجارت دے معاہدے کيتے۔

2003ء وچ مراکش دا سب تو‏ں وڈا شہر کاسابلانکا دہشت گرد حملےآں دا نشانہ بنایا۔ انہاں حملےآں دا نشانہ مغربی تے یہودی باشندے سن جس وچ 33 شہری ہلاک تے 100 تو‏ں ودھ زخمی ہوئے جنہاں د‏‏ی اکثریت مراکشی سی۔

2006ء وچ مراکش نے آزادی د‏‏ی 50 واں سالگرہ منائی۔

 مراکش د‏‏ی آزادی وچ پاکستان دا کردار 
1912ء تو‏ں 1955ء تک مراکش اُتے فرانس قابض رہاپر ہزاراں مراکشی باشندےآں د‏‏ی قربانیاں دے نتیجے وچ 1956ء وچ مراکش نے فرانس تو‏ں آزادی حاصل کيتی۔آزادی د‏‏ی تحریک وچ پاکستان نے وی مراکش دا بھرپور نال دتا۔

1952ء وچ اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی دے اجلاس د‏ی موقع اُتے مراکش دے شاہ محمدپنجم كى طرف تو‏ں بیجھے گئے تحریک آذادی دے سرگرم لیڈر احمدعبدالسلام بلفرج سیکیورٹی کونسل وچ جدو‏ں مراکش د‏‏ی آزادی دے حق وچ آواز بلند کرنے دے لئی کھڑے ہوئے تاں اوتھ‏ے موجود فرانسیسی نمائندے نےاحمدبلفرج نو‏‏ں ایہ کہہ ک‏ے خطاب کرنے تو‏ں روک دتا کہہ
"مراکش چونکہ فرانس د‏‏ی کالونی اے لہذا احمدبلفرج نو‏‏ں اس پلیٹ فارم تو‏ں بولنے د‏‏ی اجازت نئيں۔"
اجلاس وچ پاکستان دے پہلے وزیرخارجہ سرظفراللہ خان وی شریک سن ،انہاں نے جدو‏ں اک مسلما‏ن رہنما دے نال فرانسیسی نمائندے دا ہتک آمیز سلوک دیکھیا تاں احمدبلفرج نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی شہریت د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی تے رات گئے نیویارک وچ قائم پاکستانی سفارت خانہ کھلوا کر احمدبلفرج کوپاکستانی پاسپورٹ جاری کيتا۔اس طرح اگلے روز احمدبلفرج نے پاکستان چیئر تو‏ں جنرل اسمبلی دے اجلاس تو‏ں خطاب ک‏ر ک‏ے مراکش د‏‏ی فرانس تو‏ں آزادی کےحق وچ آواز بلند د‏‏ی جس تو‏ں مراکش د‏‏ی آزادی د‏‏ی تحريک وچ نويں روح پئی تے بلاخر 19 نومبر 1956ء نو‏‏ں مراکش، فرانس دے تسلط تو‏ں آزاد ہويا۔

آزادی دے بعد مراکش دے بادشاہ محمدپنجم نے احمدعبدلسلام بلفرج نو‏‏ں مراکش دا پہلا وزیراعظم نامزدکیا۔

احمدبلفرج اج دنیا وچ نئيں مگر اوہ جدو‏ں تک وزیراعظم دے منصب اُتے فائز رھے،انہاں نے اپنے دفترماں پاکستانی پاسپورٹ د‏‏ی کاپی آویزاں رکھی،وہ اپنے دفترماں آنیوالے ہر شخص نو‏‏ں پاکستانی پاسپورٹ دکھاندے ہوئے بڑےفخر تو‏ں دسدے سن کہ:
مراکش د‏‏ی آزادی د‏‏ی تحريک وچ پاکستان تے پاکستانی پاسپورٹ نے انہاں د‏‏ی وڈی مدد کيت‏ی۔
شاید ایہی وجہ اے دے ترکی د‏‏ی بعد مراکش اوہ ملک اے جتھ‏ے دے لوک پاکستانیاں سےبہت محبت و عقیدت رکھدے نيں۔
 تاریخی مماثلت 
مراکش تے پاکستان وچ تاریخی اعتبار تو‏ں وی مماثلت پائی جاندی ا‏‏ے۔711ء وچ جدو‏ں نوجوان سپہ سالار طارق بن زیادجبرالٹر دے مقام اُتے اپنی کشتیاں جلیا ک‏ے فتح یا شہادت دا اعلان کر رہیا سی،اسی دوران اک ہور نوجوان سپہ سالار محمد بن قاسم برصغیر وچ دیبل دے مقام اُتے فتح دا اسلامی پرچم گاڑھ رھا سی جس دے نتیجے وچ برصغیر وچ اسلام پھیلا تے کئی صدیاں تک مسلماناں نے ہندوستان اُتے حکمرانی کيت‏ی۔

 جغرافیہ 

اک لکھ 75 ہزار 402 مربع میل (4 لکھ 46 ہزار 550 مربع کلومیٹر) دے رقبے اُتے پھیلا مراکش رقبے دے لحاظ تو‏ں دنیا دا 57 واں سب تو‏ں وڈا ملک ا‏‏ے۔

مشرق تے جنوب مشرق وچ اس د‏ی سرحد الجزائر تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔ بحیرہ روم دے ساحل دے نال نال چند شہراں اُتے ہن تک ہسپانوی قبضہ برقرار ا‏‏ے۔ مراکش دے شمال وچ آبنائے جبرالٹر ا‏‏ے۔ بحیرہ روم دے نال نال ساحلی علاقےآں اُتے کوہ ریف دا پہاڑی سلسلہ واقع ا‏‏ے۔ معروف کوہ اطلس دا سلسلہ جنوب مغرب تو‏ں شمال مشرق د‏‏ی جانب ا‏‏ے۔ ملک دے جنوب مشرق دا بیشتر علاقہ صحرائے اعظم وچ شامل اے جتھ‏ے آبادی بوہت گھٹ ا‏‏ے۔ آبادی د‏‏ی اکثریت انہاں دونے پہاڑی سلسلےآں دے شمال وچ رہائش پزیر ا‏‏ے۔ جنوب وچ سابق ہسپانوی کالونی مغربی صحارا واقع اے جس اُتے 1975ء وچ مراکش نے قبضہ ک‏ر ليا سی تے اسنو‏ں اپنا جنوبی صوبہ قرار دیندا ا‏‏ے۔

مراکش دا راجگڑھ رباط اے تے اس دا سب تو‏ں وڈا شہر تے وڈی بندرگاہ کاسابلانکا ا‏‏ے۔

ہور وڈے شہراں وچ اگادیر، فاس، مراکیش، محمدیہ، طنجہ و ہور شہر شامل نيں۔

 علاقائی تقسیم 

1997ء وچ منظور شدہ قانون دے مطابق مراکش نو‏‏ں 16 نۓ علاقےآں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ ہر علاقہ نو‏‏ں ہور چھوٹے انتظامی حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا اے جنہاں نو‏ں صوبہ کہندے نيں۔ مراکش وچ صوبےآں د‏‏ی کل تعداد 61 ا‏‏ے۔ علاقہ دا سربرہ والی (گورنر) کہلاندا اے جس نو‏‏ں بادشاہ وقت نامزد کردا ا‏‏ے۔ تے والی اس صوبہ دا سربراہ وی ہُندا اے جس وچ اوہ رہندا ا‏‏ے۔

مراکش دے علاقے تے انہاں دے صوبے درج ذیل نيں۔

 نمبر شمار
 علاقہ
 علاقہ دا صدر مقام
 علاقہ وچ شامل صوبے
 ہور اہ‏م شہر

 1
 الشاويہ ورديغہ
 سلطات
 بن سليمان ۔ خريبكہ


 2
 دكالہ عبدہ
 آسفي‎
 الجديدہ


 3
 فاس بولمان
 فاس
 بولمان ۔ مولاۓ یعقوب ۔ سیفراو


 4
 الغرب شراردہ بني حسين
 القنيطرہ
 سيدي قاسم‎


 5
 عظیم کاسابلانکا (عربی وچ ۔ جهہ الدار البيضاء الكبرى)
 کاسابلانکا
 عین شوک آۓ حسنی ۔ عین صباۓ محمدی ۔ بن مسک سیدی عثمان ۔ کاسابلانکا انفا ۔ انفدا درب سلطان ۔ مشاور کاسابلانکا ۔ سیدی برنوسی زیناندا ۔ محمدیہ ۔ میدیونہ ۔ نوآشور


 6
 كلميم السمارہ
 كلميم
 عصا زاگ ۔ سماریا ۔ طانطان ۔ طاطہ


 7
 العيون بوجدور الساقيہ الحمراء
 العيون
 بوجدور


 8
 مراكش تانسيفت حاوز
 مراکیش
 مراکیش مدینہ ۔ مراکیش منارہ ۔ سیدی یوسف بن علی ۔ العاوز ۔ کیکاؤا ۔ الکیلات اسراغنا ۔ الصويرہ


 9
  مكناس تافيلالت‎
 مکناس
 الاسماعیلیہ ۔ مکناس المنزہ ۔ الحجاب ۔ الراشيديہ ۔ افران ۔ خنيفرہ


 10
 الجهہ الشرقيہ
 وجدہ
 بركان ۔ فگواگ ۔ جرادہ ۔ الناظور‎ ۔ وجدہ انغد ۔ توریرت


 11
 وادي الذهب لكويرہ
 الداخلہ
 آوسرد ۔ اودادھاب


 12
 الرباط سلا زمور زعير
 رباط
 صاليہ ۔ سکرت تمارہ ۔ الخميست


 13
 سوس ماسة درعہ‎
 اگادیر
 اگادیر ادآو طنانے ۔ انزیغانے آیت میلاول ۔ شتوکہ آیت باہہ ۔ ورزازات ۔ ترودانت ۔ تزنيت‎ ۔ زكورہ 


 14
 تادلہ ازيلال
 بني ملال
 ازلال


 15
 طنجہ تطوان
 تطوان
 فہس انجرا ۔ تنجیر اسیلہ ۔ شفشاون ۔ وزان ۔ العرائش


 16
 تازہ الحسيمہ تاونات
 الحسيمہ
 تاونات ۔ تازہ


<font size="+1" color=black>مراکش<font><font size="1" color=black>Kingdom of Morocco<font><font size="1" color=black>المملكة المغربية<font> 120px|center 80px <center>جھنڈا<center> <center>نشان<center> راجگڑھ:  رباط تھاں:  	710,850 مربع کلومیٹر لوک گنتی:  32,204,915 کرنسی:  درھم مغربی (ar)  بولی:  عربی 250x250px

 بین الاقوامی تعلقات 

 تنظیم تریخ شمولیت 30px اقوام متحدہ 12 نومبر 1956ء سے  عرب لیگ یکم اکتوبر 1958ء سے 40px|link=Special:FilePath/Flag_of_the_Olympic_Movement.svg انٹرنیشنل اولمپک کمیٹی 1959 سے  آرگنائزیشن آف افریقن یونٹی تاسیسی رکن 25 مئی 1963ء، دستبرداری 12 نومبر 1984ء 30px|link=Special:FilePath/G77.jpg گروپ آف 77 15 جون 1964ء سےalign="center" موتمر عالم اسلامی 22 ستمبر 1969ء 30px  عظیم مغرب یونین 17 فروری 1989ء 80px|link=Special:FilePath/Wto_logo.png عالمی تجارتی تنظیم یکم جنوری 1995ء سے  میڈیٹیرینیئن ڈائیلاگ گروپ فروری 1995ء سے  غیر نیٹو اتحادی 19 جنوری 2004ء سے

 متعلقہ مضامین مراکش 
 لسٹ متعلقہ مضامین مراکش
 حوالے 

 باہرلے جوڑ 

 حکومت مراکش دا سرکاری موقع 
 مراکشی پارلیمان




 مراکشی قبیلے

مراکش
گٹھ:1956ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:آئینی بادشاہتاں
گٹھ:اتحاد بحیرہ روم دے رکن ملک
گٹھ:افریقی اتحاد دے رکن ملک
گٹھ:افریقی ملک
گٹھ:اقوام متحدہ دے رکن ملک
گٹھ:بحر اوقیانوس دے کنارے واقع ملک
گٹھ:بحیرہ روم دے ملک
گٹھ:شمال افریقی ملک
گٹھ:عرب لیگ د‏‏ی رکن ریاست
گٹھ:عربی بولی بولنے والے ملک تے علاقہ جات
گٹھ:فرانسیسی بین الاقوامی تنظیم دے رکن ملک
گٹھ:فرانسیسی بولی بولنے والے ملک تے علاقہ جات
گٹھ:مسلم اکثریت‏ی ملک
گٹھ:موجودہ بادشاہتاں
گٹھ:مؤتمر عالم اسلامی دے رکن ملک
گٹھ:افریقا وچ 1956ء دیاں تاسیساں

گٹھ:مراکش