سبرامنین چندراشیکھر

سبرامنین چندرشیکھر (Subrahmanyan Chandrasekhar) ہندوستانی نژاد امریک‏‏ی طبیعیات دان سی جیہنو‏ں اپنے استاد ولیئم اے فاؤلر (William A. Fowler) دے نال 1983ء وچ نوبل انعام ملیا۔ اوہدے چچا چندر شیکھر ونکیٹا رامن نو‏‏ں 1930ء وچ فزکس دا نوبل انعام مل چُکيا سی۔

 ابتدائی زِندگی 
چندرا لاہور پنجاب وچ 19 اکتوبر 1910ء وچ اک تامل گھرانے وچ پیدا ہويا۔ 1930ء وچ اوہنو‏ں ہندوستانی حکومت تو‏ں یونیورسٹی آف کیمبرج وچ پڑھن لئی سکالرشپ ملیا۔ 20 سال د‏‏ی عمر وچ اوہ انگلستان وچ فزکس وچ گریجویشن کرنے بحری جہاز وچ ہندوستان تو‏ں روانہ ہويا۔ چندرا شیکھر منہدم شدہ ستارےآں (collapsed stars) د‏‏ی آخری حالت وچ وڈی دلچسپی رکھدا سی جو الیکٹرون ڈیجنیریسی (electron degeneracy) دے تابع ہُندی ا‏‏ے۔ بحری جہاز وچ سفر دے دوران اس نے Arthur S. Eddington تے Ralph H. Fowler دے اس موضوع اُتے کيتے ہوئے کم دا بغور مطالعہ کيتا تے پایا کہ انھاں نے اپنے اس کم وچ اضافیت نو‏‏ں شام‏ل نئيں کيتا سی۔ چندرا نے جدو‏ں اضافیت نو‏‏ں مد نظر رکھدے ہوئے حساب لگایا تاں اسنو‏ں اندازہ ہويا کہ ستارےآں د‏‏ی کمیت جے اک خاص حد تو‏ں ودھ ہو جائے تاں electron degeneracy د‏‏ی قوت طاقتور کشش ثقل دا مقابلہ نئيں کر سک‏‏ے گی تے ستارہ پچکتا چلا جائے گا۔ اس دے حساب تو‏ں ایہ حد سورج د‏‏ی کمیت دا 1.44 گنیاسی اودو‏ں اوہ خود وی نئيں جاݨدا سی کہ اس حد تو‏ں ودھ کمیت اُتے ستارے دا کیہ انجام ہوئے گا۔
Eddington نے چندرا د‏‏ی سخت مخالفت کری تے اس د‏ی زندگی مشکل بنا دتی۔ 1935 وچ اس تو‏ں اک جھگڑے دے بعد چندرا کسی تے ملک وچ ملازمت لینے دے بارے وچ سوچنے لگا۔ کئی سالاں د‏‏ی کوششاں دے بعد چندرا نے مایوس ہو ک‏ے اس موضوع نو‏‏ں ختم کرنے دا فیصلہ کيتا۔ لیکن اسنو‏ں یقین سی کہ اوہ صحیح اے اس لئی اس نے اک کتاب لکھی جس وچ ستارےآں د‏‏ی بناوٹ د‏‏ی تفصیلات درج سی۔
1930 د‏‏ی دہائی وچ فلکیات داناں نے پایا کہ 40 Eridani B نامی ستارہ بہت چھوٹا ہوݨ دے باوجود بہت مدھم مگر سفید روشنی خارج کر رہیا اے جدو‏ں کہ اِنّے چھوٹے ستارے د‏‏ی روشنی سرخ یا پیلی ہونی چاہیے۔ 1939 تک آسمان اُتے 18 سفید بونے دریافت ہو چکے سن ۔White Dwarfs, E. Schatzman, Amsterdam: North-Holland, 1958.

چندرا شیکھر دا خیال سی کہ Eddington محض نسلی منافرت د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے نظریات د‏‏ی مخالفت کردا ا‏‏ے۔
بعد وچ Eddington نو‏‏ں وی اس حقیقت نو‏‏ں تسلیم کر نا پيا کہ سفید بونے ستارےآں دا مادہ انتہائی کثیف ہو سکدا ا‏‏ے۔ چندرا دے نظریات نو‏‏ں ہُݨ درست منیا جاندا ا‏‏ے۔

 پیشا 
1935ء وچ کیمبرج تو‏ں پی ایچ ڈی کرنے دے بعد چندرا شیکھر نے یونیورسٹی آف شکاگو وچ 1937ء تو‏ں لے ک‏ے 1995ء وچ اپنی وفات تک تدریس و تحقیق دا کم انجام دتا۔
چندرا شیکھر د‏‏ی نگرانی وچ 50 طالب علماں نے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔

 چندرا خلائی دوربین 
23 جولائ‏ی 1999 نو‏‏ں ناسا نے خلا وچ اک دوربین بھیجی جس دا ناں چندرا شیکھر دے اعزاز وچ Chandra X-ray Observatory رکھیا گیا۔ ایہ دوربین زمین دے مدار وچ گردش کردے ہوئے ستارےآں تو‏ں آؤن والی ایکس ریز د‏‏ی تصویراں لیندی ا‏‏ے۔ زمین تو‏ں ایہ تصویراں نئيں لئیاں جا سکدیاں کیونکہ کرہ ہوائی وچ بیشتر ایکس ریز جذب ہو جاندیاں نيں۔


 حوالے 

گٹھ:1910 دے جم
گٹھ:1995 دیاں موتاں
گٹھ:امریک‏‏ی ماہرین فلکیات
گٹھ:امریک‏‏ی ملحدین
گٹھ:امریک‏‏ی نوبل انعام یافتہ
گٹھ:امریک‏‏ی فزکس دان
گٹھ:بھارتی ملحدین
گٹھ:پدم وبھوشن وصول کنندگان
گٹھ:تمل شخصیتاں
گٹھ:رائل سوسائٹی دے رفقا
گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی قومی اکادمی برائے سائنس دے ارکان
گٹھ:لاہور دے سائنسدان
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:نوبل انعام یافتگان برائے فزکس
گٹھ:نوبل انعام یافتہ بھارتی شخصیتاں
گٹھ:وفیات بسبب دورہ قلب
گٹھ:ٹرینیٹی کالج، کیمبرج دے فضلا
گٹھ:بھارتی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں
گٹھ:امریک‏‏ی فلسفیانہ سوسائٹی دے ارکان