وولگا بلغاریہ

وولگا بلغاریہ یاں وولگا ۔ کاما بلغار ، ترک قومیت دی اک تریخی ریاست سی ، جہڑی 7ویں توں 13ویں صدی تک دریائے وولگا تے دریائے کاما دے علاقےآں چ قائم رہی ، ایہہ علاقے اج کل روس چ شامل نیں ۔ اج کل دے روس دیاں ریاستاں تاتارستان تے چوواشیا دے لوک اونہاں وولگا بلغاراں دی نسل چوں نیں ۔

 مڈھ 
وولگا بلغاراں دے بارے چ کوئی سدھیاں معلومات نئیں ملدیاں کیونجے وولگا بلغاراں دی کوئی وی دستاویز نئیں لبھی تے اینہاں بارے جانکاری ، عرب ، ایران ، ہندستان تے روسی زرا‏ئع راہیں ملدی اے ۔
ایہہ خیال کیتا جاندا اے کہ وولگا بلغاریہ دی دھرتی تے سب توں پہلے فن اوگری لوک آباد ہوئے ۔ ترک نسل دے بلغار 660ء چ کبرات دے پتر کوترنگ دے آگوائی ہیٹھ ایتھے بحیرہ ازوف دے علاقےآں توں آئے ۔ اوہ 8ویں صدی تک ریاست ادیل یورال دے علاقے تک پہنچ گئے ، جتھے اوہ ایتھے دے رہن آلے کئی دوجے مختلف النسل قبیلےآن نال اتحاد کر کے 9ویں صدی عیسوی اخیر تک ایتھے دے غالب اکثریتی لوک بن گئے ۔ کجھ دوجے بلغار قبیلے لہندے ول ودھدے ہوئے کئی مہماں دے بعد دریاۓ ڈینیوب دے علاقےآں چ آباد ہوگئے جہڑا اج کل بلغاریہ آکھواندے نیں جتھے سلاو نسل دے لوکاں مدغم ہوگئے تے سلاو بولی تے مشرقی آرتھوڈکس مذہب اختیار کر لئیا ۔

بوہتے دانشوران دے نیڑے وولگا بلغار عظیم خزاری سلطنت دی رعیت سن تے 9ویں صدی چ کسے ویلے اتحاد دا کم شروع ہوئیا تے بلغار شہر نوں راجگھر بنائیا گئیا ، جہڑا اج دے قازان شہر توں 160 کلومیٹر دکھن چ سی ۔ دانشوراں دی اکثریت شک چ اے کہ وولگا بلغاراں نے خزاراں توں آزادی خود حاصل کیتی یاں اودوں آزاد ہوئے جدوں 965ء چ کیویائی روس دے حکمران سویتو سلاو نے خزاں نوں تباہ کیتا ۔

 عروج 

اس علاقے دی آبادی دی وڈی گنتی ترک قبیلےآں نال تعلق رکھدی سی ، جنہاں چ بلغار ، سوآر ، بیلار ، برانجار تے کجھ برتا (ابن رستا دے مطابق) شامل سن ۔ اج دے چواش تے قازان تاتاری وولگا بلغاراں دی نسل چوں نیں ( کجھ تھوڑی بوہتی فن اوگریک لوک تے قپچاق ترک نسل دے رلے نال)۔ 

اینہاں دا اک دوجا حصہ فن تے میگیار ( اساگل تے پسکاتر) قبیلےآں تے مشتمل سی ، تاتاری تے بسرمان غالبا اینہاں دی نسل چوں نیں ۔ 

وولگا بلغاراں نے اسلام نوں ریاستی مذہب دے طور تے 10ویں صدی عیسوی دے شروع چ اپنائیا ، جدوں 922ء 923ء چ خلافت عباسیہ دے خلیفہ المقتدر نے المش ابن فضلان نوں وولگا بلغاراں نال تعلقات قائم کرن لئی بھیجئیا ، جس دے نال قاضی تے اسلامی قنون دے استاد وی وولگا بلغاریہ آئے ، جنہاں دے ہتھ تے ایتھے دی آبادی دی اکثریت نے اسلام قبول کیتا ، اینہاں ماہراں نے ای ایتھے مسیتاں تے قلعے اسارن چ مدد کیتی ۔ پر ایتھے تانگری ازم تے دوجے دھرم وی منے جاندے رہے ۔ 

کروسیڈراں توں پہلے ( جنہاں نے اپنے لئی دوجے تجارتی راستے لبھے) ، دریائے وولگا دے درمیانی حصے تے واقع ہون پاروں یورپ تے ایشیاء دے وچکار تجارت دا وڈا حصہ کنٹرول وولگا بلغاریہ دے کنٹرول چ سی ۔ 

وولگا بلغاریہ دا راجگھر بلغار اک ترقی کردا تے ودھدا پھلدا شہر سی جہرا اپنے وقبے تے دھن دولت چ اسلامی دنیا دے کسے وی وڈے مرکز نال مقابلہ کردا سی ۔

وولگا بلغاراں دے تجارتی شراکت داراں چ اتلے چ وائی کنگ (ناروے)، بجارملینڈ ، یاگرا تے بنینیٹ توں دکھن چ بغداد تے قسطنطنیہ (اج دا استمبول) ، لہندے یورپ توں چڑھدے چ چین تک شامل سن ۔ 

ریاست دے دوجے وڈے شہراں چ بیلار ، سوآر (سوار) قاشان تے جوکیتاؤ سن ۔ اج دے تاتارستان تے روس دے شہر قازان تے ییلابوگا وولگا بلغاریہ دے سرحدی قلعےآں دے طور تے اسارے گئے سن ۔ 

وولگا بلغاریہ دے کجھ شہر حالے تیکر وی نئیں لبھے پر اوہ روسی دستاویزاں چ درج نیں ، اینہاں چ اوشل ، توخچن ، ابراہیم (بریاکیموف) تے تاؤ الی نیں ، اینہاں چوں کجھ منگولاں دے حملے تے اسدے بعد تباہ ہوگئے ۔ 
وولگا بلغاریہ نوں لہندے چوں قابل ذکر فوجی خطرہ صرف روسی راجواڑےآں توں ای ہو سکدا سی ۔ تے 11ویں صدی عیسوی چ متعدد روسی حملےآں چ ایہہ علاقے تاراج ہوئے ۔ 
12ویں صدی دے اخير تے 13ویں صدی دے شروع چ روسی راجواڑے ولادیمیر (اج کل روس دا اک صوبہ) دے حکمراناں خاص طور تے آندرے متقی تے وسیوولادا III نے اپنیاں مشرقی سرحداں دے تحفظ لئی باقاعدہ سوجے سمجھے طریقے نال بلغاراں دے شہراں چ لٹ مار کیتی ۔ لہندے توں سلاوواں دے ڈر پاروں بلغاراں نے اپنا راجگھر بلغار توں بیلار منتقل کر لئیا ۔ 

 زوال 

ستمبر 1223ء چ سمارا شہر دے نیڑے چنگیز خان دی فوج دا ہراول دستہ سوبدائی بہادر دے پتر اوران دی قیادت ہیٹھ وولگا بلغاریہ چ داخل ہوئیا پر سمارا بیند دی لڑائی چ شکست کھا کے ناکام پرت گئیا ۔ 1236ء چ منگول مڑ واپس وولگا بلغاریہ تے حملہ آور ہوئے پر اوہناں نوں وولگا بلغاریہ نوں ، ایتھے داخلی خانہ جنگی دے باوجود فتح کرن چ 5 ورہے لگے ۔ اینج وولگا بلغاریہ الس جوجی دا حصہ بن گئیا ، جہڑا بعد چ طلائی اردو سلطنت کہلائیا (تے سائبیریا توں ھنگری تک دا علاقہ اس سلطنت دی حکمرانی تھلے سی )۔ اس دے بعد وولگا بلغاریہ وی گئی راجواڑےآں چ تقسیم ہوگئیا تے ہر راجواڑا طلائی اردو سلطنت (ترکی تے تاتاری بولی چ آلتین اوردا) دا باجگزار بن گئیا تے کجھ خودمختاری حاصل کر لئی ۔ 1430ء دے عشرے چ خانان قازان (قازان خانیت) وجود چ آئی جہڑی اینہاں سارےآں راجواڑےآں چوں بوہتی اہمیت آلی ریاست سی ۔ 
کجھ تریخ داناں دے مطابق وولگا بلغاریہ دی 80 فیصد توں ودھ آبادی منگول مداخلت دے دوران ماری گئی سی تے باقی آبادی نوں منگولاں نے اتلے علاقےآں چ آباد کر دتا گئیا ( اج دے تاتارستان تے چوواشیا چ) ۔ وولگا بلغاریہ دے گیاہستاناں (سٹیپ) چ خانہ بدوش قپچاق تے منگولاں نوں آباد کیتا گئیا ۔ جس نال زراعت دی ترقی متاثر ہوئی ۔ 

ویلے دے نال نال وولگا بلغاریہ دے شہراں دی مڑ فیر اساری کیتی گئی تے اک وار فیر اوہ سنہری لشکر سلطنت دے تجارتی دے گھریلو صنعتی مرکز بن گئے ۔ کجھ بلغاراں نوں ، خاص طور تے ماہراں تے ہنرمنداں نوں ، 
زبردستی طلائی اردو سلطنت دے راجگھر سرائے تے دوجے دکھنی شہراں چ آباد کیتا گئیا ۔ اینج وولگا بلغاریہ اک وار فیر زرعی تے گھریلو صنعتی ، مرکز ، بن ، گئیا ۔

ہور ویکھو

پرانا عظیم بلغاریہ
بلغار
تاتارستان
تاتاری
 باہرلے جوڑ 

  Bariev, R(iza) X. 2005. Волжские Булгары : история и культура (وولگا بلغاریہ:تریخ تے رہتل)

Category:جغرافیہ
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی سلطنتاں
Category:ترک
Category:تریخ اسلام
گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
Category:روس
Category:تاتارستان
Category:سابق دیس
Category:یورپ دے سابق مسلمان دیس
گٹھ:روس دی تریخ
گٹھ:روس دے علاقے چ قائم سابق مسلم ریاستاں
گٹھ:وولگا بلغاریہ