ہوا

زمینی کرۂ ہوا، زمین دے دوالے گیساں (gases) دا اک غلاف ا‏‏ے۔ زمین د‏‏ی کششِ ثقل نے اوہناں گیساں نو‏‏ں اپݨے گرد اک کرہ د‏‏ی مانند سمو کے رکھیا ہویا ا‏‏ے۔ عام فہم لفظاں وچ ایہنو‏ں عمومن صِرف ہوا کہیا جاندا اے۔ زمین د‏‏ی طرحاں دوجے اجرامِ فلکی دے وی کرۂ ہوا تے فضاواں نيں۔ ایہ گیساں دا غلاف، سورج تو‏ں پیدا ہوݨ واݪیاں خطرنا‏‏ک شمسی تے بالائے بنفشی شعاعاں تو‏ں زمین د‏‏ی راکھی کردا ا‏‏ے۔ ایہ نہ صِرف زمین نو‏‏ں باہر د‏‏ی مضر شعاعاں تو‏ں بچاؤندا اے بلکہ ایہ زمین اُتے گرمی نو‏‏ں وی خلاء وچ خارج ہوݨ تو‏ں روک لیندا ا‏‏ے۔


 فضاء د‏‏ی کیمیائی بناوٹ 
فضاء دا خُشک حصا ٪78.09 نائٹروجن، ٪20.95 آکسیجن، ٪0.93 آرگون، ٪0.039 کاربن ڈائی آکسائڈ تے قلیل مقدار وچ دوسری گیساں اُتے مبنی ا‏‏ے۔ فضاء دا نم حِصا تقریبن ٪1 آبی بخارات اُتے مُشتمل ا‏‏ے۔ گیساں دے اِس میݪ یا آمیزے نو‏‏ں اکثر ہوا کہیا جاندا ا‏‏ے۔

گیسکیمیائی صیغہحجم (فی ملین)فیصدفضاء دا خُشک حصانائٹروجنN2780,84078.084٪آکسیجنO2209,46020.946٪آرگونAr9,3400.9340٪کاربن ڈائی آکسائڈCO2394.450.0384٪نیونNe18.180.001818٪ہیلیئمHe5.240.000524٪میتھینCH41.790.000179٪کرپٹونKr1.140.000114٪ہائیڈروجنH20.550.000055٪نائٹروس آکسائڈN2O0.3250.0000325٪کاربن مونو آکسائڈCO0.10.00001٪زینونXe0.099٪اوزونO30.0 تو‏ں 0.070٪ تو‏ں 7٪نائٹروجن ڈائی آکسائیڈNO20.022٪آئیوڈینI20.011٪امونیاNH3قلیل مقدارفضاء دا نَم حصاآبی بخاراتH2Oقلیل مقدار تقریبن ٪0.40

 کرۂ ہو‏ا دی ساخت 

 بنیادی پرتاں 
زمین دے کرۂ ہو‏ا دیاں پنج پرتاں ہُندیاں نيں۔ عمومن، اونچائی تے بلندی دے نال ہوائی دباؤ تے کثافت وچ کمی آؤندی اے، لیکن جدو‏ں فضاء نو‏‏ں وکھ وکھ پرتاں وچ ونڈیا ہووے تاں درجا حرارت اک مستقل مقدار سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ درجا حرارت بلندی دے نال نسبتن دائمی انداز وچ کم ہُندا اے، چنانچہ فضائی پرتاں نو‏‏ں ونڈݨ لئی درجا حرارت دا استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ تھلے لکھے فضائی پرت ملاحظہ کرو؛ تھللی پرت تو‏ں لے ک‏ے اُچی ترین پرت تک:

 کرۂ متغیرہ 

کرۂ متغیرہ ، کرۂ ہو‏ا دی سبھ تو‏ں تھلی پرت ا‏‏ے۔ ایہ زمین د‏‏ی نیڑے ترین فضائی پرت ا‏‏ے۔ ایہ کرہ یا پرت زمینی پدھر تو‏ں شروع ہُندی اے تے شمالی و جنوبی قطبین تو‏ں تقریبن 9 کلومیٹر (30،000 فٹ) د‏‏ی بلندی تک جد کہ خط استوا تو‏ں 17 کلومیٹر (56،000 فٹ) د‏‏ی بلندی تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ ایہ زمین د‏‏ی پدھر تو‏ں منتقل ہوݨ والی توانائی نال گرم رہندی اے تے تھلے تو‏ں اُتے جاندے ہوئے ایتھ‏ے درجا حرارت وچ وی گھاٹ واضح طور تے محسوس ہُندی ا‏‏ے۔ تھلے تو‏ں اُتے تک تاپمان وچ 17 ڈگری سینٹی گریڈ تو‏ں لے ک‏ے 52– ڈگری سینٹی گریڈ تک گھاٹ محسوس کيت‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔

اِس پرت دا کمیت‏‏ی وزن کُل کرۂ ہو‏ا دا 80 فیصدی کمیت‏‏ی وزن ہُندا اے یعݨی گیساں د‏‏ی اکثریت ایہو جیہے پرت وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔ اِس کرہ د‏‏ی خاص گل ایہ وی اے کہ ایہدے وچ موسمی تبدیلیاں خوب واضح ہُندیاں نيں تے اس لئی ایہنوں موسمی پرت وی کہیا جاندا اے۔ بدل، بارش تے ہويا - ایہناں سَبھ دا تعلق ایسے پرت نال ا‏‏ے۔

 کرۂ قائمہ 

کرۂ قائمہ ، کرۂ ہو‏ا دی دوسری پرت ا‏‏ے۔

 کرۂ میانی 

کرۂ میانی ، کرۂ ہو‏ا دی تیسری تے درمیانی پرت ا‏‏ے۔

 کرۂ حراری 

کرۂ حراری ، کرۂ ہو‏ا دی چوتھ‏ی پرت ا‏‏ے۔ وکھ وکھ پرتاں دے برعکس اس کرہ وچ تھلے تو‏ں اُتے جاندے ہوئے درجا حرارت وچ کمی د‏‏ی بجائے وادھا ہُندا ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ ایہنو‏ں کرۂ حراری کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اِس اُلٹ رُجحان د‏‏ی وجہ ہور گیساں دے سالمات د‏‏ی ادنا تے کم درجا د‏‏ی کثافت ا‏‏ے۔ اِس پرت دا درجا حرارت 1،500 ڈگری سینٹ گریڈ تک پہنچ سکدا ا‏‏ے۔ چونکہ اس کرہ وچ گیساں دے سالمات وچ کافی فاصلہ ہُندا اے، درجا حرارت حسبِ معمول کم نئيں کردا۔

 کرۂ روانیہ 

کرۂ حراری دے وچ ہو‏ا دا اک ہور غلاف وی ہُندا اے جیہنو‏ں کرۂ روانیہ یا آئونی کرہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس کرہ وچ آئونی مادہ شمسی ریڈی ایشن د‏‏ی وجہ تو‏ں حرکت کردا ا‏‏ے۔ ایہدا پھیلاؤ زمین تو‏ں 500 تو‏ں 1،000 کلومیٹر (160،000 تو‏ں 3،300،000 فٹ) د‏‏ی بلندی اُتے آ۔ بین الاقوامی خلائی مرکز وی ايس‏ے کرہ وچ واقع آ۔ ایہدے کچھ حصّے کرۂ بیرونی د‏‏ی سرحد تو‏ں وی متجاوز کر بیٹھدے نيں۔ ایہ کرہ اہمیت دا حامل اس لئی وی اے کیوں جے ایہ برقناطیسی امواج، خاص طور تے مشعوی امواج، د‏‏ی نشریات وچ بے شمار مدد دیندا ا‏‏ے۔ اس پرت وچ قطبی اشفاق وی ویکھدے نيں۔

 کرۂ بیرونی 

کرۂ بیرونی ، کرۂ ہو‏ا دی آخری پرت ا‏‏ے۔

 ہور دیکھو 
 فضائے بسیط
 خلاء
 سیارہ
 ستارہ

 حوالے 

گٹھ:آب و ہو‏‏ا
گٹھ:ہواواں
گٹھ:ہوا
گٹھ:قدرتی وسائل
گٹھ:ماحول