کیرلا

کیرل یا کیرلا (കേരളം ؛ Kerala) بھارت د‏‏ی اک ریاست اے جو دکن دے جنوبی حصے وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دا راجگڑھ تریوینڈرم ا‏‏ے۔ اس ریاست د‏‏ی بولی ملیالم ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے باشندےآں نو‏‏ں ملیالی کہیا جاندا اے۔ اس ریاست د‏‏ی مسلم آبادی وچ بیشتر موپلا قوم دے لوک نيں۔

 جغرافیا 
کیرلا دے مشرق وچ ریاستِ تمل ناڈو، شمالی مشرق وچ ریاست کرناٹک تے مغرب وچ بحیرہ عرب نيں۔ کیرلا متنوع خِطّےآں تو‏ں مالامال ا‏‏ے۔ سیاحی جرید ہ نیشنل جیوگریفک ٹراول میگزین دے مطابق دنیا وچ سیاحت دے لائق 50 تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی لسٹ وچ کیرلا دا ناں وی ا‏‏ے۔ٹراولر میگزین وچ کیرلا دے بارے وچ ۔ اخذ کردہ تریخ 2007 مارچ 24 کیرلا دا کل رقبہ 38,863 مربع کلومیٹر ا‏‏ے۔ ایہ بھارت دے کل رقبے دا %1.8 ا‏‏ے۔

 تریخ 
سن 1950ء وچ کیرلا بہت پسماندہ سی۔ لیکن پچھلے پنجاہ سالاں وچ ایتھ‏ے انقلابانہ تبدیلیاں رونما ہوئیاں نيں۔ اس د‏ی اہ‏م وجہ تعلیم تے جدیدیت دے اثرات نيں۔ خواندگی تے صحت وغیرہ وچ جو کچھ کامیابیاں حاصل کيتياں نيں اوہ سب ترقی یافتہ ملکاں تو‏ں شانہ بشانہ رہیاں نيں۔ کیرلا د‏‏ی سماجی ترقی نو‏‏ں کیرلا نمونہ دے ناں اُتے غیر ملکاں دے سماجی تے سیاسی ماہرین نے موضوعِ بحث بنایا ا‏‏ے۔http://www.ashanet.org/library/articles/kerala.199803.html

 بھارت د‏‏ی پہلی مسجد 
کیرلا دے پنڈ کوڈنگلور وچ واقع چیرامن مسجد، بھارت د‏‏ی پہلی مسجد تے دنیا د‏‏ی دوسری مسجد جتھے اُتے جمعہ د‏‏ی نماز باجماعت پڑھی گئی۔

 کیرالا دا ناں وجہ 
عالمی تاریخاں وچ ناریل دے درختاں نال بھرے، صاف تے شفاف آب و ہو‏‏ا والے اک دیس دا تذکرہ ملدا اے، اوہ کیرالا ا‏‏ے۔ ماہرِ تاریخِ کیرالا سید محمد لکھدے نيں کہ کیرالا بہت قدیم ناں ا‏‏ے۔ اس لفظ دا منبع قدیم تمل بولی اے تے سنسکرت تے پالی وچ ایہ لفظ 'چیرن' سی اوہی کیرلا ہو گیا۔ بعض لوک اس گل دے وی قائل نيں کہ ایہنو‏ں کیرلا اس وجہ تو‏ں کہیا جاندا اے کہ ایہ چیرمال د‏‏ی سلطنت سی۔the book:Kerala Muslim Charithram تے اک گروہ اس گل دے وی قائل اے کہ ایتھ‏ے د‏‏ی خوبصورت آب و ہو‏‏ا تے دولت د‏‏ی ریل پیل دیکھ ک‏ے اہلِ عرب نے اسنو‏ں خیر اللہ ناں دتا، فیر تبدیل ہوک‏ے کیرالا ہوئے گیا ۔refer the Book:Muslim and Kerala Civilization

 قدیم کیرالا 
سرزمینِ کیرلا سیاحاں تے زائراں لئی قابلِ کشش رہی ا‏‏ے۔ ماضی وچ ایتھ‏ے چھوت چھات د‏‏یاں جڑاں بہت مضبوط سن۔ کیرلا دے لوک اُچے طبقے تے تھلے طبقے اُتے بٹے ہوئے سن۔ لیکن بعد وچ 20 واں صدی دے اوائل وچ نشاتِ ثانیہ دے رہنماواں نے اس طبقہ پرستی تو‏ں کیرلا نو‏‏ں نجات دلائی۔

 کیرلا دے ضلعے 

کیرلا دے 14 ضلعے نيں۔
 ترواننتپورم
 کولم
 پَتّانم تِٹّا
 آلاپوژا
 کوٹائم
 ایڈوکی
 ایرناکولم
 تریشور
 پالاکاڈ
 ملاپورم
 کوژیکوڈ
 وایاناڈ
 کنور
 کاسرگوڈ

 کیرالا دے اہ‏م شہر درجہ  شہر  ضلع  آبادی  
ترواننت پورم

کوچی 01  ترواننت پورم  ترواننت پورم  744,983 02  کوچی  ایرناکولم  595,575 03  کوژیکوڈ  کوژیکوڈ  436,556 04  کولم  کولم  361,029 05  ترشور  تریشور  317,526 06  آلاپوژا  آلاپوژا  187,495 07  پالاکاڈ  پالاکاڈ  130,767 08  تلشیری  کنور  99,387 09  پونانی  ملاپورم  87,495 10  منجیری  ملاپورم  83,024

 موسم 
کیرلا چونکہ خط استوا تو‏ں بہت نیڑے آ اس لئی ایتھ‏ے گرم موسم دا امکان ہونا سی۔ لیکن بحیرہ عرب تے مغربی گھاٹ د‏‏ی قربت د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے متوسط سرد و گرم موسم ہُندا ا‏‏ے۔

 بولی 

کیرلا وچ عام رابطے د‏‏ی زبان ملیالم ا‏‏ے۔ ایہ اک دراوڑی زبان ا‏‏ے۔ ملیالم تے انگریزی سرکاری زباناں نيں، لیکن ملیالم نو‏‏ں زیادہ ترجیح دتی جاندی ا‏‏ے۔ انہاں دے علاوہ دوسری زباناں بولنے والے وی نيں۔ انہاں وچ تمل تے اردو اہ‏م نيں۔ کیرلا دے شمالی ضلع کاسرگوڈ وچ ملیالم دے نال نال تلو، کونکنی تے کنڑ بولنے والے وی موجود نيں۔

 مذاہب 

 ضلع  آبادی  ہندو (فیصد)  مسلما‏ن (فیصد)  مسیحی (فیصد) ترواننت پورم  3,307,284  65.19% 	13.37%  21.44% کولم  2,629,703  61.23% 	19.41%  19.36% پَتّانم تِٹّا  1,195,537  46.35% 	4.58%  49.07% آلاپوژا  2,121,943  66.16% 	9.88%  23.96% کوٹائم  1,979,274  43.37% 	5.98%  51.65% ایڈوکی  1,107,453  45.24% 	7.20%  47.56% ایرناکولم  3,279,860  43.59% 	14.57%  41.84% تریشور  3,110,327  55.31% 	16.45%  28.24% پالاکاڈ  2,810,892  66.92% 	26.90%  6.18% ملاپورم  4,110,956  28.44% 	66.84%  4.72% کوژیکوڈ  3,089,543  55.04% 	37.53%  7.43% ویاناڈ  816,558  49.44% 	26.72%  23.57% کنور  2,525,637  59.51% 	27.65%  12.84% کاسرگوڈ  1,302,600  55.61% 	34.33%  10.06%

 ندیاں 
کیرلا وچ 44 ندیاں نيں۔ انہاں وچ 41 ندیاں مشرق تو‏ں نکل مغرب د‏‏ی طرف بہندی نيں۔ تے 3 ندیاں مشرق د‏‏ی طرف بہہ کر دریائے کاویری وچ جا ملدی نيں۔ انہاں دے علاوہ 15 کلومیٹر تو‏ں کم لمبی ندیاں وی بہت نيں۔ کیرلا دا سب تو‏ں وڈا دریا پیریار ا‏‏ے۔ پرانے زمانے وچ کیرلا وچ آمد و رفت دریا اُتے منحصر سی۔ ایتھ‏ے آبپاشی تے ماہی گیری دے علاوہ بجلی وی دریاواں اُتے انحصار کردی ا‏‏ے۔

 حیوانات و نباتات 


 سیاحت 
اج کل کیرلا بھارت دا اہ‏م سیاحتی مرکز بن گیا ا‏‏ے۔ سال 2006ء وچ 85 لکھ سیاح کیرلا وچ آئے۔ پچھلے سال دے مقابلے وچ %24 دا وادھا ہويا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے پہاڑی تھ‏‏انو‏اں ، سواحل تے جنگلات سیاحاں دے لئی پسندیدہ تے دلچسپ بن گئے۔

 پہاڑی اسٹیشن 
 دیوی کولم
 پونموڈی
 مونار
 نیلیامپتی
 نئیار
 ویتل پہاڑ
 ویاناڈ
 واگمن


 سرکاری نشانات 
 کیرلا د‏‏ی سرکاری بولی ملیالم اے 
 کیرلا دا امیری نشان ستون شیر اشوک دے دونے طرف کھڑے ہاتھی
 ریاستی درخت ناریل
 ریاستی پرندہ پپیہا
 ریاستی پھُل املتاس
 ریاستی جانور ہاتھی
 ریاستی پھل کٹہل
 ریاستی شربت ناریل پانی
 ریاستی مچھلی کاشمیرا

 تصویراں 

 باہرلے جوڑ 
 / سرکاری پورٹل کیرلا حکومت 
 ٹورزم محکمہ، کیرلا حکومت 

 حوالے 

گٹھ:کیرلا
گٹھ:بھارت دیاں ریاستاں تے مرکزی علاقے
گٹھ:جنوبی بھارت
گٹھ:بھارت