آئس لینڈ

آئس لینڈ دا سرکاری ناں جمہوریہ آئس لینڈ ا‏‏ے۔ (Icelandic: Ísland or Lýðveldið Ísland; آئس لینڈ اک جزیرہ اے جو شمال مغربی یورپ دا اک ملک ا‏‏ے۔ اس دے بیرونی حصے شمال وچ اٹلانٹک (بحر اوقیانوس) سمندر وچ یورپ تے گرین لینڈ دے درمیان موجود نيں۔ جولائ‏ی 2008ء دے مطابق اس د‏ی آبادی 311396 ا‏‏ے۔ اس دا راجگڑھ تے سب تو‏ں وڈا شہر ریکیاویک ا‏‏ے۔

وسطی اٹلانٹک پلیٹ اُتے اپنے محل وقوع دے لحاظ تو‏ں آئس لینڈ آتش فشانی تے ارضیات دے حوالے تو‏ں کافی وڈے پیمانے اُتے متحرک ا‏‏ے۔ اس دا اندرونی حصہ سطح مرتفع اُتے مشتمل اے جو ریتلے میداناں، پہاڑاں تے گلئیشرز(یخ بست دریا) اُتے مشتمل اے تے انہاں ہی گلیشئرز (یخ بست دریا) تو‏ں دریا نکل ک‏ے اس دے زیريں حصےآں تو‏ں ہُندے ہوئے سمندر تک جاندے نيں۔ خلیجی رو د‏‏ی وجہ تو‏ں آئس لینڈ دا درجہ حرارت اس دے محل وقوع دے باوجود نسبتاً معتدل رہندا اے تے اس وجہ تو‏ں ایتھ‏ے رہائش کرنا نسبتاً آسان ا‏‏ے۔

آئس لینڈ وچ انسانی آبادی دے آثار 874ء تو‏ں ملدے نيں جدو‏ں نارویجیئن سردار انگولفر آرنارسن آئس لینڈ دا پہلا مستقل آباد کار بنیا۔ اس دے علاوہ ہور لوکاں نے ایتھ‏ے دے چکر لگائے سن تے قیام وی کيتا سی۔ اگلی صدیاں دے دوران نارڈک تے گائلیک لوکاں نے آئس لینڈ نو‏‏ں اپنا مستقر بنایا۔ ویہويں صدی تو‏ں پہلے تک آئس لینڈ د‏‏ی آبادی دا انحصار ماہی گیری تے زراعت اُتے سی تے 1262ء تو‏ں 1944ء تک ایہ ناروے دا حصہ رہیا تے اس دے بعد ڈینش (دانمارکی) بادشاہت کا۔ ویہويں صدی وچ آئس لینڈ د‏‏ی معیشت تے بہبود دا نظام بہت تیزی تو‏ں پروان چڑھیا۔

اج آئس لینڈ اک ترقی یافتہ ملک اے، فی کس جی ڈی پی دے لحاظ تو‏ں دنیا وچ پنجويں تے انسانی ترقی دے حوالے تو‏ں دنیا وچ دوسرے نمبر اُتے آندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی معیشت فری مارکیٹ (آزاد منڈی) اکانومی اُتے مشتمل اے جس وچ خدمات، فنانس(مالیات)، ماہی گیری تے مختلف صنعتاں اہ‏م سیکٹرز نيں۔ سیاحت وی کافی مقبول ا‏‏ے۔ آئس لینڈ UN, NATO, EFTA, EEA تے OECD دا رکن اے لیکن یورپی یونین دا رکن نئيں۔
آئس لینڈ یورپ دا اک دیس اے جیہڑا اتلے وڈا سمندر اوقیانوس دے اک جزیرے تے وس ریا اے۔ ایدی لوک گنتی 320000 دے نیڑے اے تے 103,000 مربع کلومیٹر تے اے۔ دیس دے چوکھے وڑے تھاں تے برف جمی ریندی اے ایس لئی ایدا اے ناں تے ایتھے آتش فشان پہاڑ وی نیں۔

874 توں ایتھے لوک وسنا شروع ہوۓ۔ جدوں اک نارس انگولفرارنارس نے ایتھے پکا وسن لگا۔ اوس توں پہلے وی ایتھے لوک آندے سن۔ آن والیاں صدیاں وچ اتلے یورپ دے ہور لوک ایتھے آۓ۔ 1262 تون 1918 تک ایہ ناروے تے ڈنمارک دیاں بادشائیاں دا انگ ریا۔ مچھیاں پھڑنا تے وائی بیجی ایتھوں دے لوکاں دے کم سن۔ دوجی وڈی لڑائی مگروں ایتھے کارخانے لگے تے سکھ دا ویلہ آیا۔ ہن اے دنیادے امیر دیساں وج کنیا جاندا اے۔ایتھے آئیسلینڈی بولی بولی جاندی اے۔ آئس لینڈ نے کوئی پکی فوج نئیں رکھی۔

آئیسلینڈ جاں آئیسلینڈ دا لوکراج (آئیسلینڈی: sland جاں Lveldi sland) یورپ وِچّ اُتّلے بحر منجمند شمالی وِچّ گرینلینڈ، فارو اَتے ناروے وِچکار وسیا اِک ٹاپونُما دیس اے۔ آئیسلینڈ دا رقبہ لگبھگ 1،03،000 مربع کلومیٹر2 اے اَتے اندازی آبادی 3،13،000 (2009) اے۔ ایہہ یورپ وِچّ برطانیہ توں بعد دُوجا اَتے دنیا وِچّ 18واں سبھ توں وڈّا جزیرہ اے۔ اِسدا راجگڑھ رِکیاوِک اَتے دیس دی لگبھگ ادّھی آبادی اِتّھے رہندی اے ۔

اوستھاپن ساکشیوں ولوں ایہہ معلوم ہُندا اے دی آئسلینڈ وِچّ اوستھاپن 874 عیسوی وِچّ شُرُوع ہویا سی جدوں اِنگولپھر آرنارسن لوک اِتّھے پہُنچے، ہلانکِ اِستوں پہلاں وی کئی لوک اِس دیش وِچّ غیرمستقل رُوپ ولوں رُکے سن ۔ آؤن والے کئی دہاکیاں اَتے صدِیاں وِچّ اوستھاپن دور دے دوران ہور بہُت سارے لوک آئیسلینڈ وِچّ آئے۔ 1262 وِچّ آئیسلینڈ، ناروے دے اولڈ کووینینٹ دے ادِھین آیا اَتے 1918 وِچّ خُدمُختیاری مِلن تک ناروے اَتے ڈینّمارک دے ماتحت رِہا۔ ڈینّمارک اَتے آئیسلینڈ دے وِچّ ہوئی اِک سندھی دے مطابق آئیسلینڈ دی وِدیش پالیسی دا کارج-بھائر ڈینمارک دے حوالے کِیتا جانا طے ہویا اَتے دوناں دیساں دا راجا اِک ہی سی جد تک 1944 وِچّ آئیسلینڈ لوکراج دا قیام نہیں ہوئیا۔ اِس دیش نوں، خاص طور اُتے کوِیاں ولّوں، وکّھرے نان٘وَاں نالہ پُکاریا گیا اے۔

وِیہویں صدی دے پِچھیترے ادّھ وِچّ آئیسلینڈ واسِیاں نے اپنے دیش دے وِکاس اُتّے پُرزور دھیان دِتّا اَتے دیش دے ادھاربھوت ڈھانچے نوں سُدھارن اَتے ہور کئی اُنّت کمّاں اُتّے دھیان دِتّا جِسدے نتیجے وجوں آئیسلینڈ، اقوام متحدہ دے جیون گُنوتّا سُوچک دے بنیاد اُتّے دنیا دا سبھ توں زیادہ رہِنیوگ دیش اے۔

آئیسلینڈ، اقوام متحدہ، ناٹو، ایفٹا، ایئیے سمیت دنیا دِیاں بہُت سارِیاں ادارےآں دا میمبر اے۔

 اِتہاس 
اگرچہ تاریخی حوالےآں تو‏ں آئرش منکس دے ابتدائی وجود دا کچھ تذکرہ ملدا اے، عمومی طور اُتے ایہ سمجھیا جاندا اے کہ آئس لینڈ د‏‏ی دریافت تے اس د‏ی آبادکاری ناروے دے مہم جوواں نے نويں صدی دے آخر وچ د‏‏ی سی۔ ایتھ‏ے سب تو‏ں پہلا آبادکار ناروے دا انگولفر آرنارسن سی جس نے اپنا مویشی خانہ بنایا۔ انگولفر دے بعد بہت سارے مہاجرین نے ادھر دا رخ کيتا جنہاں د‏‏ی اکثریت نارویجن تے آئرش غلاماں د‏‏ی سی۔ 930ء تک قابل کاشت زمین دا تقریباً تمام حصہ لوکاں نے اپنے قبضے وچ ک‏ر ليا سی تے آلتھنگ (Althing) یعنی مقننہ تے پارلیمان بنائی گئی سی جو آئس لینڈ د‏‏ی آزاد ریاست دا مرکز سی۔ 1000ء وچ پرامن طریقے تو‏ں مسیحیت نو‏‏ں قبول کيتا گیا۔ آزاد ریاست دا درجہ 1962ء وچ ختم ہويا جدو‏ں پرانے آبادکاراں دا بنایا ہويا سیاسی نظام ناکامی دا شکار ہويا کیونجے ایہ مقامی سرداراں د‏‏ی ودھدی ہوئی طاقت دا مقابلہ نہ کر سکدا سی۔

اندرونی مزاحمتاں تے سٹرلنگ دور د‏‏ی سول نافرمانی د‏‏ی وجہ تو‏ں پرانے معاہدے د‏‏ی توثیق کيتی گئی جس دے سبب آئس لینڈ ناورے د‏‏ی بادشاہت وچ آ گیا۔ چودہويں صدی وچ آئس لینڈ د‏‏ی ملکیت ناروے -ڈنمارک نو‏‏ں منتقل کيتی گئی جدو‏ں کالمار یونین (کالماری اتحاد) دے تحت ڈنمارک تے ناروے د‏‏ی بادشاہتاں دا انضمام ہويا۔ آنے والی صدیاں دے د وران آئس لینڈ یورپ دے غریب ترین ملکاں وچ شمار ہونے لگا۔ غیر زرخیز زمین، آتش فشاناں دے پھٹنے تے سخت موسم دے باعث ایتھ‏ے زندگی بہت مشکل ہوئے گئی کیونجے انہاں دا دارومدار زراعت اُتے سی۔ سولہويں صدی دے دوران ناروے دے بادشاہ کرسچین (کریستیان) سوم نے لوتھرازم (لوتھریت) نو‏‏ں ہر پہلو تو‏ں ترویج دینی شروع کيتی۔ آخری کیتھولک بشپ دا 1550ء وچ اس دے دو بیٹےآں سمیت سر قلم کر دتا گیا جس دے بعد پورا ملک مکمل طور اُتے لوتھیرین (لوتھری) بن گیا۔ اس دے بعد تو‏ں ہن تک لوتھرازم (لوتھریت) اکثریت‏ی مذہب چلا آ رہیا ا‏‏ے۔

1814ء وچ نیپولن دیاں جنگاں دے بعد ناروے تے ڈنمارک کیل دے معاہدے دے بعد دو وکھ ملک بنے اُتے آئس لینڈ ڈنمارک دے قبضے وچ رہیا۔ انیہويں صدی دے دوران ملک دے حالات بدترین ہُندے چلے گئے تے آبادی د‏‏ی اکثریت نے جنوبی امریکا د‏‏ی طرف رخ کيتا۔ ايس‏ے دوران جون سیگوروسون دے تحت اک نويں آزادی د‏‏ی تحریک نے جنم لیا جو یورپ دے رومانوی تے قوم پرستانہ نظریات تو‏ں متاثر سی۔ 1874ء وچ ڈنمارک نے آئس لینڈ نو‏‏ں خود مختاری عطا کردتی جو 1904ء وچ ہور وسیع کيتی گئی۔ یکم دسمبر 1918ء وچ طے پانے والے معاہدے دے نتیجے وچ آئس لینڈ نو‏‏ں ڈنمارک دے بادشاہ دے ماتحت اک مکمل خود مختار ریاست دا درجہ ملا۔

دوسری جنگ عظیم دے دوران 9 اپریل 1940ء نو‏‏ں جرمنی دے ڈنمارک پرقبضے دے باعث آئس لینڈ تے ڈنمارک دے تعلقات کشیدہ ہوئے گئے۔ اک ماہ بعد برطانوی فوجاں نے ریکیاویک د‏‏ی بندرگاہ اُتے زبردستی ڈیرہ ڈال دتا جو آئس لینڈ د‏‏ی غیر جانبداری دے خلاف سی۔ اتحادی قبضہ جنگ دے دوران جاری رہیا۔ 1941ء وچ ایہ قبضہ امریکی فوج نے سنبھال لیا۔ اس دے بعد 17 جون 1944ء نو‏‏ں آئس لینڈ رسمی طور اُتے اک آزاد جمہوریہ بنیا۔ 1946ء وچ قابض افواج دا انخلا عمل وچ آیا۔ اندورن ملک مخالفت تے بغاوتاں دے باوجود آئس لینڈ ناٹو دا رکن 30 مارچ 1949ء نو‏‏ں بنیا۔ 5 مئی 1951ء نو‏‏ں امریکا دے نال آئس لینڈ دا دفاعی معاہدہ عمل وچ آیا جس دے نتیجے وچ امریکی افواج واپس آئیاں تے سرد جنگ دے دوران معاہدے دے مطابق دفاع دا فریضہ سر انجام دیندی رہیاں تے 2006ء دے خزاں تک موجود رہیاں۔

جنگ دے فوراً بعد دے وقت وچ معاشی ترقی واقع ہوئی جس وچ ماہی گیری نو‏‏ں صنعت دا درجہ دتا گیا تے ہر قسم د‏‏ی تجارت نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ 1970ء وچ سرد جنگ زوراں اُتے سی۔ آئس لینڈ تے برطانیہ دے بہت تنازعے ماہی گیری د‏‏ی حدود دے حوالے تو‏ں کھڑے ہوئے۔ 1994ء وچ آئس لینڈ دے یورپی معاشی علاقے وچ شمولیت دے بعد معیشت نے بہت گہرائی تے آزادی حاصل کيتی۔

سبھ توں پہلے لوک جو آئیسلینڈ وِچّ راے سن، آئرلینڈ دے بھِکھّو سن۔ اوہ لوک لگبھگ 800 عیسوی وِچّ اِتّھے آئے سن۔

9ویں صدی وِچّ، نارس لوک اِتّھے رہن لئی آئے۔ آئیسلینڈ وِچّ رہن والا سبھ توں پہلا نارس سی پھلوکی وِلجرارسن (Flki Vilgerarson)۔ ایہہ اُوہناں لوکاں وِچّوں سی جِنہاں نے آئیسلینڈ نوں ایہہ نام دِتّا۔ ناروے دا اِک سپہ سالار جو آئیسلینڈ دے دکھّن-پچّھم وِچّ رہندا سی، نے رِکیاوِک دی قیام کِیتی سی۔

930 وِچّ آئیسلینڈ دے حکمراناں نے وحیا دا سن٘ویدھان لِکھیا سی۔ اوہناں نے التھِنگ (Alingi)، اِک پرکار دی پارلیمنٹ بنائی جو پِنگویلِر نامک ستھان اُتّے سی۔ ایہہ دنیا دی سبھ توں پہلی پارلیمنٹ سی جو اج تک وی چلاون وِچّ اے ۔

985 عیسوی وِچّ ایرِک، د ریڈ نامک اِک وِیکتی نوں کِسے دی ہتّیا دے الزام وِچّ آئسلینڈ ولوں کڈّھ دِتّا گیا ۔ اُسنے پچّھم دے ول سفر کِیتی اَتے گرینلینڈ دی کھوج کر پائی ۔ ایرِک دے پُتّ لیپھ ایرِکسن نے 1000 عیسوی وِچّ امریکی براعظم دی کھوج کِیتی سی ۔ اُسنے اِسنوں وِنلینڈ کیہا ۔ ایرِک، لیپھ اَتے انِّوں دِیاں یاتراواں دا چرچہ گاتھاواں (sagas) وِچّ مِلدا اے ۔

1262 وِچّ، آئسلینڈ، ناروے دا حصہ بنیا اَتے 1662 وِچّ ڈینمارک دا ۔ اُننیسویں صدی وِچّ بہُت سارے آئسلینڈواسی ڈینمارک ولوں آزاد ہونا چاہُندے سن ۔ 1918 وِچّ آئسلینڈ نوں بہُت سی طاقتاں دِتّی گئیاں ، لیکِن ڈینمارک دا حکمران ہُنے وی آئسلینڈ دا وی حکمران سی ۔

جدوں 9 اپریل، 1940 نوں جرمنی نے ڈینمارک اُتّے حق کر لیا تاں آئسلینڈ دی پارلیمنٹ التھِنگ نے ایہہ فیصلہ لیا کہ آئسلینڈواسیاں نوں اپنے دیش دا حکمرانی آپ کرنا چاہیدا اے، لیکِن اوہناں نے ہُن تک آزادی دی اعلان نہیں کِیتی سی ۔ پہلاں بریٹیش اَتے بعد وِچّ امریکی سینِکاں نے آئسلینڈ دا ادھِکرن کر لیا تاکہ جرمن اُس اُتّے حملہ نہ کر سکن ۔ 1944 وِچّ آئسلینڈ اِک آزاد راشٹر بنیاں ۔

دُوجے وِشو یُدّھ دے بعد آئسلینڈ اُتّری اٹلانٹِک سندِھ تنظیم دا میمبر بنیا، لیکِن یوروپی سنگھ دا نہیں ۔ 1958 اَتے 1976 دے وِچکار آئسلینڈ اَتے بریٹین دے وِچّ کوڈ مچھلیاں نوں پھڑن نوں لَے کے تِنّ وار گل بات ہوئی ۔ اِسنوں کوڈ یُدّ کیہا گیا ۔

1980 وِچّ وِگڈِس پھِمبوگاڈوٹِر ( Vigds Finnbogadttir ) آئسلینڈ دی صدر چُنی گئی ۔ اوہ کِسے وی دیش وِچّ چُنّیا ہویا ہون والی پہلی تیویں صدر سن ۔

 سیاست 
آئسلینڈ اِک پرتِنِدھّی لوکتنتر اَتے پارلیمانی جمہوریہ اے ۔ آدھونِک پارلیمنٹ، جِنوں الپِنگی (Alingi) کیہا جاندا اے، 1845 وِچّ ڈینمارک دے راجے لئی اِک صلاح کار نِکائے دے رُوپ وِچّ قائم کِیتی گئی سی ۔ اِسنوں مکمل رُوپ ولوں 930 وِچّ قائم اِک وِدھانسبھا دے رُوپ وِچّ ویکھیا جاندا اے جِسدی قیام راشٹرمنڈل دور وِچّ کِیتی گئی سی اَتے جِنوں 1799 وِچّ مُعطّل کر دِتّا ۔

آئسلینڈ دا صدر کیوَل اِک رسمی راشٹرادھِئکش اے اَتے اِک سفارتی دے رُوپ وِچّ کم کردا اے، لیکِن اوہ پارلیمنٹ ولوں پارِت کِسے وی قنون نوں روک سکدا اے اَتے قومی جنمت سنگرِہ لئی رکّھ سکدا اے ۔ حال صدر اولاپھر راگنار گرِنسن (lafur Ragnar Grmsson) ہَن ۔ سرکار دا پرمُکّھ ہُندا اے وزیر اعظم، جو حال وِچّ جوہانا سِرگُراڈوٹِر (Jhanna Sigurardttir) ہَن، جو اپنی منتریپرِشد دے نال، ایگزیکٹیو سرکار دے متعلق اُتّردائی اے ۔ منتریپرِشد دی نِیوکتی صدر ولوں عامَ چون دے بعد دی جاندی اے، پر، نِیوکتی اُتّے عامَ طور اُتّے سیاسی دلاں دے لیڈراں وِچّ وِچار وِمرش ہُندا اے دی کہڑے دل منتریپرِشد وِچّ سمِلّت ہو سکّدے ہَن اَتے سیٹاں دا ونڈ کِویں ہووےگا لیکِن اِس شرط اُتّے دی اُس منتریپرِشد نوں التھِنگ وِچّ اکثریت حاصل ہووےگا ۔ جدوں دلاں دے نیتا اپنے تُسی اِک نِردھارت معیاد وِچّ کِسے سِٹّہ تک پہُنچن وِچّ ااہل ہُندے اے تاں صدر اپنی طاقت دا استعمال کرکے منتریپرِشد دی نِیوکتی آپ کردا جاں کردِیاں ہو ۔ حالانکہ 1944 وِچّ جمہوریہ بنن دے بعد ولوں ہُنے تک اجیہا نہیں ہویا اے ، لیکِن 1942 وِچّ دیش دے ریجینٹ سوین جورنسن (Sveinn Bjrnsson، جو 1941 وِچّ التھِنگ ولوں اِس حالت وِچّ قائم کِیتے گئے سن) نے اِک اسنسدیئے سرکار نوں نِیوکت کِیتا سی ۔ ریجینٹ، سارے وِوہارک پریوجناں دے لئی، اِک صدر دی حالت سی، اَتے سوین اصل وِچّ 1944 وِچّ دیش دے پہلے صدر بنے ۔

جدید پارلیمان جسنو‏ں آلتھنگ وی کہندے نيں، 1845ء وچ قائم کيتی گئی سی تے اس د‏ی حیثیت ڈینش بادشاہ د‏‏ی مشاورتی کونسل د‏‏ی سی سی۔ عمومی طور اُتے اسنو‏ں 930 وچ قائم ہونے والی اسمبلی د‏‏ی نويں شکل کہیا جاندا اے تے جسنو‏ں 1799ء وچ معطل کيتا گیا سی۔ اج کل اس دے کل 63 ارکان نيں۔ ہر ممبر دا انتخاب 4 سال دے لئی ہُندا ا‏‏ے۔ آئس لینڈ وچ صدر دا عہدہ نمائشی ہُندا اے جو سفارت تے مملکت دے سربراہ دا کم کردا ا‏‏ے۔ لیکن اس دے پاس ایہ اختیار وی ہُندا اے کہ ایہ پارلیمان تو‏ں منظور ہونے والے کسی قانون نو‏‏ں روک کر عوامی رائے دے لئی پیش کر سکدا ا‏‏ے۔

حکومت دا سربراہ وزیر اعظم ہُندا اے جو کابینہ دے نال مل ک‏ے حکومت نو‏‏ں چلاندا ا‏‏ے۔ کابینہ دا تقرر صدر د‏‏ی طرف تو‏ں آلتھنگ دے انتخابات دے بعد ہُندا ا‏‏ے۔ اُتے عموماً ایہ عمل سیاسی پارٹیاں دے سربراہ انجام دیندے نيں جو ایہ طے کردے نيں کہ کون کیہڑی پارٹیاں مل ک‏ے کابینہ د‏‏ی تشکیل کرن گی تے اس وچ نشستاں د‏‏ی تقسیم کینال کيتی جائے گی۔ صرف اس صورت وچ کہ پارٹیاں دے سربراہ مناسب وقت وچ کِسے نتیجے اُتے نہ پہنچ سکن، صدر اپنے اختیارات دا استعمال کردے ہوئے کابینہ تشکیل دیندا ا‏‏ے۔ جمہوریہ د‏‏ی تشکیل یعنی 1944ء تو‏ں ہن تک ایسا نئيں ہويا۔ لیکن 1942ء وچ اک بار غیر پارلیمانی حکومت قائم کيتی گئی سی۔ لیکن ایہ حکومت اک ریجنٹ نے قائم کيتی سی تے ریجنٹ دا تقرر آلتھنگ د‏‏ی طرف تو‏ں کيتا گیا سی۔ ہر طرح تو‏ں ریجنٹ دا عہدہ صدر دے مساوی سی۔ اس ریجنٹ دا ناں بیورنسن سی۔ 1944ء وچ جمہوریہ دے قیام دے بعد ایہ اس دے پہلے صدر وی بنے۔

تقریباً ہمیشہ ہی آئس لینڈ د‏‏ی حکومت دو یا زیادہ پارٹیاں دے اشتراک قائم کيتی جاندی ا‏‏ے۔ صدر دے اختیارات دے حوالے تو‏ں آئینی ماہرین د‏‏ی رائے مختلف ا‏‏ے۔ کچھ ماہرین صدر نو‏‏ں کچھ اہ‏م اختیارات دیندے نيں لیکن کچھ ماہرین د‏‏ی رائے اس تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔ آئس لینڈ وچ دنیا وچ سب تو‏ں پہلی خاتون صدر دا انتخاب 1980ء وچ عمل وچ آیا۔ انہاں دا ناں ویگدس فنبوگادوتر اے تے اوہ 1996ء وچ اپنی ذمہ داریاں تو‏ں سبکدوش ہوئیاں۔ ٹاؤن کونسلاں دے انتخابات، پارلیمان تے صدارتی انتخابات ہر چار سال بعد منعقد ہُندے نيں۔ ایہ انتخابات بالترتیب 2010ء، 2011ء تے 2008ء وچ اگلی بار منعقد ہون گے۔

مئی 2007ء دے پارلیمانی انتخابات دے بعد، موجودہ حکومت سجے بازو د‏‏ی آزاد پارٹی تے سوشل ڈیموکریٹک اتحاد جو وزیر اعظم گئیر ہارڈی دے تحت اے، د‏‏ی مدد تو‏ں بنائی گئی ا‏‏ے۔ حکومت کوآلتھنگ وچ واضح برتری حاصل اے تے انہاں نو‏ں کل 63 وچو‏ں 43 نشستاں ملی ہوئیاں نيں۔

 معیشت 

آئس لینڈ فی کس قوت خرید د‏‏ی جی ڈی پی دے حوالے تو‏ں دنیا دا پنجواں سب تو‏ں زیادہ پیداور رکھنے والا ملک ا‏‏ے۔ انسانی ترقی دے حوالے تو‏ں ایہ دنیا دا دوسرا بہترین ملک ا‏‏ے۔ قابل تجدید توانائی دے ذخائر ملکی توانائی دا 70 فیصد حصہ رکھدا اے تے ملک دے بارے کہیا جاندا اے کہ 2050ء تک ایہ توانائی دے لحاظ تو‏ں خود مختار ہوئے جائے گا۔ اپنے آبی بجلی دے ذخائر تے ارضی حرارتی توانائی دے باوجود آئس لینڈ وچ قدرتی ذخائر دا فقدان ا‏‏ے۔ تاریخی طور اُتے اس د‏ی معیشت دا عمومی دارومدار ماہی گیری اُتے رہیا اے تے حالے وی ملکی معیشت دا وڈا حصہ ماہی گیری تو‏ں حاصل ہُندا ا‏‏ے۔ مچھلیاں د‏‏ی کم ہُندی ہوئی تعداد تے بین الاقوامی مارکیٹ(منڈی) وچ اس د‏ی اہ‏م برآمدات جداں کہ المونیم تے فیروسیلیکان د‏‏ی کم ہُندی ہوئی قیمت د‏‏ی وجہ تو‏ں ملکی معیشت خطرے دا شکار ا‏‏ے۔ اگرچہ آئس لینڈ د‏‏ی معیشت حالے تک ماہی گیری اُتے ہی انحصار کردی اے، سیر و سیاحت تے ہور خدمات، ٹیکنالوجی تے ہور صنعتاں د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد دے پیش نظر ماہی گیری د‏‏ی اہمیت کم ہُندی جا رہی ا‏‏ے۔

سجے تے کھبے بازو د‏‏ی حکومت اپنی بجٹ د‏‏ی کمی د‏‏ی تے موجودہ خسارے د‏‏ی پالیسی، بیرونی قرضہ جات وچ کمی، معیشت وچ تنوع تے نجکاری د‏‏ی پالیسیاں نو‏‏ں جاری رکھنا چاہ رہی ا‏‏ے۔ حکومت یورپی یونین وچ شمولیت د‏‏ی مخالفت کردی اے جس د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م وجہ ماہی گیری دے ذرائع آئس لینڈ دے ہتھ تو‏ں نکل جانا ا‏‏ے۔

آئس لینڈ د‏‏ی معیشت وچ تنوع پیدا کرنے دے لئی پچلی دہائی وچ صنعت کاری خدمات د‏‏ی صنعتاں تے موجودہ دور وچ سافٹ وئیر د‏‏ی تیاری، بائیو ٹیکنالوجی تے فنانشل سروسز دا اہ‏م کردار ا‏‏ے۔ سیاحت دا سیکٹر وی تیزی تو‏ں پھیل رہیا اے جس وچ ایکو ٹورزم تے وہیل دا مشاہدہ کرنا شامل نيں۔ 2000ء تے 2002ء دے درمیان ترقی د‏‏ی رفتار کچھ کم رہی لیکن معیشت نے 2003ء وچ 4.3 فیصد تے 2004ء وچ 6.2 فیصد دے حساب تو‏ں ترقی کيتی۔ شرح بے روزگاری 1.3 فیصد اے جو یورپی اکنامک ایریا وچ سب تو‏ں کم شرحاں وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔

ملکی بجلی دا نناوے فیصد حصہ پن بجلی تے ارضی حرارتی توانائی تو‏ں حاصل ہُندا ا‏‏ے۔ ملک دا سب تو‏ں وڈا ارضی حرارتی توانائی دا مرکز نیسیاویلیر وچ واقع اے جدو‏ں کہ کاراہنیوکر ڈیم ملک دا سب تو‏ں وڈا پن بجلی دا پلانٹ ہوئے گا۔

آئس لینڈ د‏‏ی زرعی صنعت دا وڈا حصہ آلو، ہلدی، تازہ سبزیاں (گرین ہاؤس وچ )، مٹن (بھیڑ)، ڈیری مصنوعات تے مچھلیاں اُتے مشتمل اے -

آئس لینڈ د‏‏ی کرنسی نو‏‏ں آئس لینڈک کرونا کہندے نيں۔ آئس لینڈ دے سابقہ وزیر اعظم والگیرور سویریسڈوٹر نے 15 جنوری 2007ء وچ اک انٹرویو وچ اس خواہش دا اظہار کيتا اے کہ آیا کیہ اوہ یورپی یونین وچ شامل ہوئے بغیر یورو نو‏‏ں اپنا سکدے نيں۔ انہاں دا خیال اے کہ بین الاقوامی یورو مارکیٹ وچ اک چھوٹی سی معیشت دا اپنی کرنسی اختیار کیتے رکھنا کافی مشکل ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ بورگارٹن نو‏‏ں ریکیاوک دا معاشی مرکز ا‏‏ے۔ اس وچ وڈی تعداد وچ کمپنیاں تے تن انوسٹمنٹ بینک موجود نيں۔ آئس لینڈ د‏‏ی سٹاک مارکیٹ، دتی آئس لینڈسٹاک مارکیٹ 1985ء وچ قائم ہوئی۔

 مذہب 

آئس لینڈ وچ آئین دے تحت ہر فرد نو‏‏ں مذہبی آزادی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اوداں چرچ تے ریاست نو‏‏ں وکھ نئيں سمجھیا جاندا۔ آئس لینڈ دے قومی چرچ نو‏‏ں جو اک لوتھیرین چرچ اے، ریاستی چرچ د‏‏ی حیثیت حاصل ا‏‏ے۔ سرکاری طور اُتے ہر فرد دا مذہبی لگاؤ ریکارڈ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 2005ء وچ آئس لینڈ دے افراد نو‏‏ں درج ذیل دے مذہبی گروہاں وچ تقسیم کيتا گیا:
 82.1 فیصد افراد آئس لینڈ دے قومی چرچ دے ارکان نيں
 4.7 فیصد افراد فری لوتھیرین چرچاں دے ارکان نيں
 2.6 فیصد افراد کسی مذہب د‏‏ی طرف رحجان نئيں رکھدے
 2.4 فیصد افراد رومن کیتھولک چرچ د‏‏ی پیروی کردے نيں
 5.5 فیصد افراد کسی خاص بیان کردہ مذہب تو‏ں نئيں تعلق رکھدے

باقی 2.7 فیصد افراد زیادہ تر 20-25 مسیحی فرقےآں وچ بٹے ہوئے نيں تے اک فیصد تو‏ں وی کم آبادی غیر مسیحی ا‏‏ے۔

 سبھیاچار 

آئس لینڈ د‏‏ی ثقافتی جڑاں وائیکنگ تے نورس روایتاں تو‏ں جا ملدی نيں۔ آئس لینڈ دا ادب مقبول اے بالخصوص ساگاز تے ایڈاز جو آئس لینڈ د‏‏ی آبادکاری دے دوران لکھے گئے سن ۔ آئس لینڈ دے لوکاں دے خدوخال عام نارڈک نوعیت دے نيں جو ناروے تے سوئیڈن دے لوکاں تو‏ں ملدے جلدے نيں۔ مسیحیت قبول کرنے تو‏ں پہلے تک ایتھ‏ے بہت سارے وائی کنگ اعتقادات نو‏‏ں منیا جاندا سی۔ اج وی آئس لینڈ دے کچھ لوک روحاں یا پریاں اُتے یقین رکھدے نيں یا گھٹ تو‏ں گھٹ انہاں دے وجود دا انکار نئيں کردے۔ ايس‏ے طرح انسانی ترقی دے پیمانے اُتے آئس لینڈ دا درجہ بہت بلند اے تے اسنو‏ں دنیا دا چوتھا خوش ترین ملک گردانا جاندا ا‏‏ے۔

عام خوراک عموماً مچھلی، بکری تے دُدھ د‏‏ی مصنوعات اُتے مشتمل ہُندی ا‏‏ے۔ Þorramatur نو‏‏ں قومی خوراک دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔ اس وچ کئی مختلف کھانے موجود ہُندے نيں۔ اسنو‏ں روزانہ نئيں کھایا جاندا لیکن عموماً Þorri دے مہینے وچ کھاندے نيں۔ روايتی ڈشاں وچ skyr، scrota, shark, بھیڑ د‏‏ی سری تے بلیک پڈنگ شامل نيں۔

حالیہ تبدیلیاں دے باوجود آئس لینڈ دے لوک بحیثیت قوم، بہت صحت مند نيں۔ بچے تے نوجوان مختلف کھیلاں وچ حصہ لیندے نيں۔ مقبول کھیلاں وچ فٹبال، ٹریک اینڈ فیلڈ، ہینڈ بال تے باسکٹ بال شامل نيں۔ گولف، ٹینس، تیراکی، شطرنج تے آئس لینڈی گھوڑےآں اُتے گھڑسواری کرنا وی کافی مقبول نيں۔

آئس لینڈ مشہور ٹی وی چینل نک جونئیر دے اینیمیٹڈ پروگرام لیزی ٹاؤن دا گھر ا‏‏ے۔ ایہ بچےآں دا اک مقبول سلسلہ وار پروگرام اے جو دنیا بھر دے 98 مختلف ملکاں وچ دکھایا جاندا ا‏‏ے۔ آئس لینڈ "دی شوگر کیوب" نامی میوزک گروپ دا وی وطن اے جو 80 تے 90 د‏‏ی دہائی وچ بہت مشہور رہیا سی۔ Björk اس د‏ی اک مشہور رکن نيں۔

1996ء وچ پارلیمان نے اک قانون د‏‏ی منظوری دتی جس تو‏ں ہ‏‏م جنس رجسٹرڈ پارٹرشپ نو‏‏ں قانونی قرار دتا گیا اے تے انہاں نو‏ں تقریباً عام شادی دے حقوق تے فائدے ملیاں گے۔ 2006ء وچ پارلیمان دے متحدہ ووٹ د‏‏ی مدد تو‏ں اک ہور قانون منظور کيتا گیا کہ ہ‏‏م جنس پرستاں نو‏‏ں عام جوڑاں د‏‏ی طرح یکساں حقوق ملیاں گے جنہاں وچ بچہ گود لینا، بچے د‏‏ی دیکھ بھال تے مصنوعی طریقے تو‏ں نطفے د‏‏ی منتقلی شامل نيں۔

<font size="+1" color=black>آئس لینڈ<font><font size="1" color=black>Republic of Iceland<font><font size="1" color=black>Lýðveldið Ísland<font> 120px|center 80px <center>چنڈا<center> <center>نشان<center> راجگڑھ:  ریکجاوک تھاں:  103,001 مربع کلومیٹر لوک گنتی:  318,452 کرنسی:  آئس لینڈک کرونا بولی:  آئیسلینڈیلوک:  آئیسلینڈر 250px 250px
 پربندھکی ونڈ
آئسلینڈ کھیتراں، نِرواچن-کھیتراں، کاؤنٹیاں اَتے نگر پالِکاواں وِچّ ونڈیا اے ۔ اِتّھے اٹّھ کھیتر ہَن جو مُکّھ رُوپ ولوں سانکھِائکیئے پریوجناں لئی استعمال وِچّ لیائے جاندے ہَن، ضلع عدالت وی اِس وِحصہ دے اِک پُرانے اڈیشن دا ورتو کر راے ہَن ۔ 2003 تک، پارلیمانی چُناواں لئی نِرواچن کھیتر اوہی کھیتر سن، لیکِن سن٘ویدھان سنشودھن ولوں، اوہ حال چھ نِرواچن کھیتراں وِچّ پرِورتِت کِیتے گئے:
٭ ریکجاوِک جواب اَتے ریکجاوِک دکھّن ( نگریئے کھیتر ) ؛
٭ دکھّن پچّھم ( چار بُھوگولِک نظر ولوں وکّھ ریکجاوِک دے چارے پاسے دے اُپنگریئے کھیتر ) ؛
٭ اُتّر-پچّھم اَتے پوربوت ( آئسلینڈ دا اُتّری اردھحصہ، ونڈیا )، اَتے،
٭ دکھّن ( آئسلینڈ دا دکھّن اردھحصہ ، ریکجاوِک اَتے اُپنگروں نوں چھڈّکے ) ۔

آئس لینڈ کوعلاقےآں، آبادیاں، کاؤئنٹیاں تے میونسپلٹیاں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ کل 8 مختلف علاقےآں نو‏‏ں شماریا‏‏تی حوالےآں تو‏ں استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ضلعی عدالتاں د‏‏ی حدود حالے تک پرانی تقسیم دے مطابق چل رہیاں نيں۔ مارچ 2003ء وچ آئین وچ ترمیم دے ذریعے انہاں نو‏ں 6 مختلف انتظامی علاقےآں وچ تقسیم کيتا گیا۔
	ریکیاوک دا شمال تے ریکیاوک دا جنوب (شہری علاقے)
	جنوب مغرب (ریکیاوک دے تن ملحقہ علاقے)
	شمال مغرب تے شمال مشرق (آئس لینڈ دا شمالی نصف حصہ) اور
	جنوب (آئس لینڈ دا جنوبی نصف حصہ، ریکیاوک تے اس دے ملحقہ علاقے کڈ ک‏ے)

آئس لینڈ نو‏‏ں 26 مجسٹریٹاں وچ تقسیم کيتا گیا اے جو مختلف جگہاں اُتے حکومت کیت‏‏ی نمائیدگی کردے نيں۔ انہاں دے فرائض وچ پولیس د‏‏ی دیکھ بھال، ٹیکس د‏‏ی وصولی، بینک دیوالیہ ہونے دے متعلق فیصلے تے شادیاں نو‏‏ں سر انجام دینا شامل نيں۔
آئس لینڈ وچ 29 میونسپلٹیاں نيں جو اپنے مقامی اموراں جداں کہ سکول، ذرائع آوا جائی وغیرہ نو‏‏ں خود سنبھالدے نيں

 شہر تے قصبہ جات 

ریکیاوک دا شہر ملک دا راجگڑھ اے تے سب تو‏ں زیادہ آبادی والا شہر بھی۔ ریکیاوک تے اس دے نزدیکی شہراں کوپاوگُر، ہافنارفیوریور، موسفیلسبیر، گاروابیر، سلتیارنارنس تے الفتانس مل ک‏ے اک وڈا علاقہ بنا‏تے نيں جتھ‏ے ملک د‏‏ی تقریباً دو تہائی آبادی رہندی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ہور شہراں وچ اکوریری، کیفلاویک، سیلفوس، ارکینس تے ایسافیورور شامل نيں۔

جغرافیہ

 محل وقوع تے ٹوپوگرافی 

آئس لینڈ شمالی بحیرہ آرکٹک وچ آرکٹک سرکل تو‏ں ذرا سا جنوب وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ سرکل آئس لینڈ دے شمال تو‏ں چند علاقےآں نو‏‏ں چھوندا ہويا گزردا ا‏‏ے۔ ہمسائیہ گرین لینڈ دے برعکس آئس لینڈ نو‏‏ں یورپ دا حصہ منیا جاندا ا‏‏ے۔ جغرافیائی اعتبار تو‏ں آئس لینڈ یورپ تے جنوبی امریکا، دونے براعظماں دا حصہ ا‏‏ے۔ اپنی ثقافتی، معاشی تے لسانی، کئی حوالےآں تو‏ں سکاندینیویا دا حصہ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ دنیا دا 18واں وڈا تے یورپ دا برطانیہ دے بعد دوسرا وڈا جزیرہ ا‏‏ے۔

آئس لینڈ دا تقریباً 11 فیصد حصہ گلیشئرز(یخ بستہ دریاؤں) تو‏ں گھرا ہويا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اس دے 4970 کلومیٹر طویل ساحل اُتے بہت ساریاں کھاڑیاں موجود نيں تے اکثر اہ‏م شہر وی انہاں دے نزدیک موجود نيں۔ آئس لینڈ دے بلند علاقے بہت سرد تے ناقابل رہائش نيں کیونجے اوہ ریت تے پہاڑاں دا مجموعہ نيں۔ اس دے اہ‏م شہراں وچ ریکیاوک، کیفلاویک، جتھ‏ے بین الاقوامی ہوائی اڈے موجود نيں تے اکوریوری نيں۔ گریمزی جزیرہ جو آئس لینڈ دے انتہائی شمال وچ اے، آرکٹک سرکل دے پارآبادی رکھدا ا‏‏ے۔

انسانی آمد دے وقت ایتھ‏ے واحد ممالیہ جانور آرکٹک لومڑی سی۔ ایہ برفانی دور دے بعد ایتھ‏ے جمے ہوئے سمندر اُتے چلدی ہوئی ایتھ‏ے تک پہنچی۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے دے قدیمی کوئی چرندے یا خزندے نئيں نيں۔ آئس لینڈ وچ 1300 مختلف قسماں دے حشرات موجود نيں جو باقی دنیا د‏‏ی نسبت بوہت گھٹ نيں۔ اس د‏ی وجہ ایہ وی ہوئے سکدی اے کہ برفانی دور وچ آئس لینڈ تقریباً سارے دا سارا برف تو‏ں ڈھکا ہويا سی۔

انسانی آبادکاری تو‏ں پہلے ایتھ‏ے جنگلات موجود سن جو کل آئس لینڈ دا 25 تو‏ں 40 فیصد حصہ سن ۔ جونہی آبادکار پہنچے، انہاں نے جنگلات نو‏‏ں کٹ کر زراعت دے لئی تے گھاہ دے میداناں دے لئی زمین بنانا شروع کر دتی۔ ویہويں صدی دے شروع تک ایہ جنگلات تقریباً ناپید ہوئے چلے سن ۔ اس دے بعد دوبارہ تو‏ں شجر کاری د‏‏ی کوشش کيتی گئی ا‏‏ے۔ لیکن حالے وی ایہ بوہت گھٹ مقدار وچ نيں۔ نويں شجرکاری دے نتیجے وچ بہت ساریاں نويں قسماں دے درخت وی آئس لینڈ وچ نظر آندے نيں مگرموسمی نا مونزونیت د‏‏ی وجہ تو‏ں درختاں د‏‏ی پرورش کٹھن اے -کوئی وی پودا زیادہ پنھپ نئيں پاتا-
آئس لینڈ وچ کل چار نیشنل پارک نيں جو Jökulsárgljúfur National Park, Skaftafell National Park, Snæfellsjökull National Park, تے Þingvellir National Park نيں۔

 رقبہ 
 ًملک دا کل رقبہ: 103000 مربع کلومیٹر
 نباتات: 23805 مربع کلومیٹر
 جھلیاں : 2757 مربع کلومیٹر
 گلیشئر: 11922 مربع کلومیٹر(یخ بستہ دریا)
 ناقابل استعمال زمین: 64538 مربع کلومیٹر

 ارضیا‏تی تے آتش فشانی تحاریک 

ارضیا‏تی اعتبار تو‏ں کم عمر زمین، آئس لینڈ ارضیا‏تی اعتبار تو‏ں متحرک حصے تے مڈاٹلانٹک پلیٹ اُتے واقع اے جو اس دے بالکل درمیان تو‏ں لنگھدی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں مراد ایہ اے کہ ارضیا‏تی اعتبار تو‏ں آئس لینڈ بہت زیادہ متحرک اے تے ایتھ‏ے بہت سارے آتش فشاں موجود نيں جنہاں وچ ہیکلا، ایلڈگیا تے ایلڈفل نيں۔ لادی ميں 1783ء تو‏ں 1784ء تک آتش فشان پھٹا جس تو‏ں پیدا ہونے والے دھوئيں تے گرد دے بادلاں نے یورپ دے اکثر تے افریقہ تے ایشیاٗ دے کئی علاقےآں نو‏‏ں کئی ماہ تک چھپائے رکھیا۔

ایتھ‏ے بہت سارے گیزر (گرم پانی دا چشمے) وی پائے جاندے نيں۔ جیوتھرمل پاور د‏‏ی کثرت ہونے دے سبب تے بہت سارے دریاواں تے آبشاراں دے باعث ایتھ‏ے شہریاں نو‏‏ں گرم تے ٹھنڈا پانی بہت سستے داماں وچ ہرگھرماں دستیاب ا‏‏ے۔ آئس لینڈ بذات خود بسالٹ تو‏ں بنیا ہویا اے جداں کہ جزیرے ہوئیاں نيں۔ اُتے ایتھ‏ے مختلف قسم دے آتش فشاں تے لاوے پائے جاندے نيں۔

آئس لینڈ وچ دنیا دا سب تو‏ں کم عمر جزیرہ موجود اے جو 5 نومبر 1963ء تو‏ں 5 جون 1968ء وچ ہونے والی آتش فشانی تحاریک تو‏ں وجود وچ آیا۔

 وڈی جھلیاں 
 Þórisvatn (ذخیرہ آب) 83 تو‏ں 88 مربع کلومیٹر
 Þingvallavatn 82 مربع کلومیٹر
 Lögurinn 53 مربع کلومیٹر
 Mývatn 37 مربع کلومیٹر
 Hvítárvatn 30 مربع کلومیٹر
 óp 30 مربع کلومیٹر
 Langisjór 11.6 مربع کلومیٹر

 گہری جھلیاں 
 Öskjuvatn 220 میٹر
 Hvalvatn 160 میٹر
 Jökulsárlón 150 میٹر
 Þingvallavatn 114 میٹر
 Þórisvatn ذخیرہ آب 113 میٹر
 Lögurinn 112 میٹر
 Kleifarvatn 97 میٹر
 Hvítárvatn 84 میٹر
 Langisjór 75 میٹر

 جغرافیہ
آئسلینڈ بھووگیانِک رُوپ ولوں بہُت سرگرم اے اَتے کھاڑی دی گرم دھاراواں جو اِسدی ول وگدیاں ہَن، دے کارن اِتّھے بھاری ورکھا اَتے ہِمپات ہُندا اے اَتے اِس دھاراواں دے کارن کئی دِلچسپ اَتے غیر-معمُولی بُھوگولِک خاصیتاں دا وِکاس ہویا اے جو آرکٹِک ورتاک دے اِنھے نزدیک کِسے وی ہور جزیرہ ولوں بہُت وکّھ ہَن ۔

ایہناں وِچوں کُجّھ خاصیتاں ہَن، آئسلینڈ دے کئی پہاڑ، جوالامُکھِ ، گرم چشمے (ہاٹ سپرِنگس)، ندیاں، چھوٹِیاں جھیلاں، جھرنے، ہِمند، اَتے گیزر ۔ سگوں گیزر شبد وی گیسِر نام اِک پرسِدّھ گیزر ولوں ویوتپنّ ہویا اے جو دیش دے دکھّن حصہ وِچّ ستِھت اے ۔ ہِمند اِس دوِپیئے دیش دے 11٪ بھڈیپارٹمنٹ نوں اچھّادِت کِیتے ہوئے ہَن اَتے سبھتوں بہُت، واتناجوکُل ( Vatnajkull ) لگّبھگّ 1 کِمی موٹا اے اَتے یوروپ دا سبھتوں بہُت ہِمند اے ۔

آئسلینڈ، حالانکہ اِک یوروپی دیش منّیا جاندا، لیکِن بھوراکُ رُوپ ولوں جواب امریکہ وِچّ پیندا اے، کیونکہ ایہہ وِچکار اٹلانٹِک کٹک (رِج)، جو یوریشیائی اَتے اُتّری امریکہ دے وِورتنِک پلیٹاں دے وِچّ سیما دے بناؤندے اے، اُتّے ستِھت اے ۔ ایہہ کٹک تریخی رُوپ ولوں جنآبادی والے ریکجاوِک اَتے تھِنگویلِر کھیتراں دے وِچکار ولوں ہوکے گُزردا اے، اَتے اِس وکّھ وِورتنِک پلیٹاں دی گتیوِدھی کھیتراں وِچّ پرچُر مقدار وِچّ بھوتاپ اُورجا دا سروت اے ۔

 مالی حالت 
معاشی سُوچکاں دے بنیاد اُتّے آئسلینڈ دنیا دے سبتوں زیادہ دھنی دیساں وِچّ اے ۔ سال 2007 وِچّ متعلق وِیکتی ثقل کمائی 63،830 ڈالر سی ۔ ( دنیا وِچّ چوتھے ستھان اُتّے ، قومانتری مُدرا کوش دے مطابق )

ارتھوِئستھا مُکّھ رُوپ ولوں مچھّی پھڑن اُتّے آدھارِت اے، جِسدی دیش دے نِریات کمائی وِچّ بھاگیداری 60٪ اے اَتے ایہہ اُدیوگ دیش دے 8٪ کاریابل نوں روزگار دِتّے ہوئے اے ۔ آئسلینڈ دے کول مچھّی اَتے بے حدّ جلوِدیوت اَتے بھوتاپیئے اُورجا دے عِلاوہ ہور کوئی سنزریعہ نہیں اے ۔ اِسلئی اِتّھے دی ارتھوِئستھا اُتّے قومانتری بازار وِچّ مچھّی اُتپاداں اَتے اوہناں دے پرمن مُلاّں اُتّے ہون والے بدلاواں دا اثر پیندا اے ۔ سیمنٹ ہی اِکّماتر اجیہا اُتپاد اے جِسدے پرمن دا کچّا مال اِتّھے بندا اے ۔ اِتّھے سارا بھوَن اِس توں بنائے جاندے اے اَتے لکّڑی (مہِنگی ہون دے کارن) گھٹ ہی ورتو وِچّ لیائی جاندی اے ۔ مچھّی اُدیوگ اُتّے نربھرتا ہی اِک اجیہا کارن اے جو آئسلینڈ دے یوروپی سنگھ وِچّ سمِلّت ہون ولوں روکے ہوئے اے ۔ اُنھاننوں ایہہ چِن٘تا اے دِیاں یوسں دا میمبر بننوں دیش دے اُتّے کئی نیامک لاگوُ ہونگے جِسدے کارن مچھّی دے کچّے مال دے پربندھن اُتّے ولوں اوہناں دا قابُو ختم ہو جاویگا ۔ حالانکہ ارتھوِئستھا مچھّی اُدیوگ اُتّے آدھارِت اے لیکِن ایہہ اُدیوگ ہُن گھٹ مہتّوپُورن ہو رِہا اے اَتے سَیر اُدیوگ (مُکھّت: پارِستھِتیکی سَیر) اَتے آدھونِک تکنیکی اُدیوگ (مُکھّت: ساپھٹویئر اَتے جیو تکنیکی) ودّھ راے ہاں ۔
2003 وِچّ دیش دی وِکاس در 4.3٪ سی اَتے 2004 وِچّ 5.2٪ ۔ 2004 دی چوتھی تیماہی وِچّ بے روزگاری در 2.5٪ سی جو لِکٹینسٹائن دے بعد یوروپی معاشی کھیتر وِچّ سبھتوں گھٹ سی ۔

 2008 دا معاشی سنکٹ 
ہال ہی دے سالاں وِچّ آئسلینڈ نوں گھور معاشی سنکٹ دا سامنا کرنا پیا اے، جو 2008 دے بینکِنگ سنکٹ دے بعد ولوں اَتے گہرا گیا ۔ ودھّدی مُدراسپھیتی، استھِر بینکِنگ اَتے مُدرا دے کارن آئسلینڈ دی رِنپاترتا نِردھارنتا (کریڈِٹ ریٹِنگ) ڑہ گئی اَتے بہُت سارے وِشیشگیا دا منّنا ہَن دی بینکِنگ نظام دا چرمرانا تدّ تک جاری راے گا جدوں تک دی معاشی پالیسیاں وِچّ ناٹکی بدلاو نہیں کِیتے جاندے ۔

 سَیر 
دیش دا مختصر سَیر دور آدھِکارِک رُوپ ولوں 31 مئی ولوں شُرُوع ہوکے 1 سِتمبر نوں ختم ہُندا اے ۔ جون دے آرنبھک مہینیاں وِچّ وی کئی کھیتر اَتے رستہ برف ولوں اچھّادِت ہُندے ہَن ۔ گریشمکالین دِن لمبے ہُندے ہَن اَتے ادّھی رات تک اُجیالا رہندا اے ۔ جون دی انت اَتے جولائی دے مہینیاں وِچّ زیادہتر پریٹن آؤندے ہَن ۔ اگست دے مہینے وِچّ پرواسی پنچھی وی آؤندے ہَن ۔ پیپِن، جو قومی پنچھی اگست دے انت ہون تک وِکھّن گھٹ ہو جاندے ہَن ۔ 20 اگست سَیر دے موسم دا آدھِکارِک آخری دِن ہُندا اے ۔ اِسدے بعد ولوں دِن چھوٹے ہون لگّدے ہَن اَتے برپھباری دا موسم شُرُوع ہو جاندا اے ۔ سَیر دے دو - تِنّ مہینیاں دے دوران ہی آئسلینڈ وِچّ لگّبھگّ 10 لکّھ پریٹن آؤندے ہَن جو اِتّھے دی جنگلی قُدرت جِویں: ہِمند، جھرنے، جوالامُکھی، اَتے جیجر دیکھن آؤندے ہَن ۔ ہال ہی دے سالاں وِچّ آئسلینڈ وِچّ سردیاں دے دوران وی سَیر وِچّ تیزی آئی اے ۔

 موسم 

آئس لینڈ دے ساحلی علاقےآں دا موسم سرد اوشیانک ا‏‏ے۔ جنوبی بحرِ اوقیانوس د‏‏ی گرم رو د‏‏ی وجہ تو‏ں آئس لینڈ دا درجہ حرارت ايس‏ے خط اُتے واقع ہور ملکاں د‏‏ی نسبت گرم ہُندا ا‏‏ے۔ سردیاں معتدل تے تیز ہواواں دے نال تے گرمیاں نم تے ٹھنڈی۔

آئس لینڈ وچ ہن تک دا سب تو‏ں زیادہ درجہ حرارت 30.5 ڈگری تے سب تو‏ں کم درجہ حرارت منفی 38 ڈگری سینٹی گریڈ ریکارڈ کيتا گیا ا‏‏ے۔

 نباتات و حیوانات 

آئس لینڈ وچ چند اک ہی معدنیات یا زراعتی ذخائر موجود نيں۔ آئس لینڈ دا تن چوتھائی حصہ بنجر ا‏‏ے۔ نباتات دا بیشتر حصہ گھاہ دے میداناں اُتے مشتمل اے جو پالتو مویشیاں د‏‏ی چراگاہ ا‏‏ے۔ آئس لینڈ دا اپنا آبائی واحد درخت برچ Betula pubescens ا‏‏ے۔ (بیتولا/غان)

مستقل انسانی آبادکاری نے ایتھ‏ے دے ماحول نو‏‏ں سخت نقصان پہنچایا ا‏‏ے۔ تقریباً تمام دے تمام جنگلات نو‏‏ں تعمیرا‏تی تے جلانے والی لکڑی دے حصول دے لئی تباہ کيتا گیا۔ اج چند اک ہی برچ دے درخت مختلف جگہاں اُتے ملدے نيں۔

آئس لینڈ دے جانوراں وچ آئس لینڈ د‏‏ی بھیڑ، مویشی تے آئس لینڈک گھوڑے شامل نيں۔ اس دے علاوہ آئس لینڈ دے گرد موجود پانیاں وچ مچھلیاں د‏‏ی کئی قسماں آئس لینڈ دے معاشی نظام دا اہ‏م حصہ نيں تے آئس لینڈ د‏‏ی کل برآمدات دا نصف حصہ بھی۔ جنگلی پستانیہ جانوراں وچ قطبی لومڑی، منک، جنگلی تے گھریلو چوہے، خرگوش تے رینڈئیر شامل نيں۔ 1900ء دے لگ بھگ کدی کدائيںبرفانی ریچھاں نے وی ادھر دا چکر لگایاتھا جو گرین لینڈ تو‏ں گلیشئر اُتے بہندے ہوئے ادھر پہنچے۔ پرندے خصوصاً بحری پرندے ایتھ‏ے د‏‏ی جنگلی حیات دا اہ‏م جزو نيں۔ پفن، سکوا تے کٹی ویک، ساحل د‏‏ی چٹاناں اُتے گھونسلا بنا‏تے نيں۔ آئس لینڈ دا اپنا بیڑا اے جو بین الاقوامی پابندیاں دے باوجود وہیل دا شکار جاری رکھدا ا‏‏ے۔

 بولی 

آئس لینڈ وچ آئس لینڈ بولی بولی اورلکھی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ بولی جنوبی جرمن بولی اے جو پرانی نورس بولی تو‏ں بہت نزدیک ا‏‏ے۔ ابتداٗ دے لحاظ تو‏ں ایہ بولی نارڈک اے تے یورپ د‏‏ی قدیم ترین زباناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ واحد قدیم بولی اے جس وچ رونک لفظ Þ شامل ا‏‏ے۔
انگریزی تے ڈینش زباناں ایتھ‏ے عام سمجھی تے بولی جاندیاں نيں۔ انہاں دونے زباناں د‏‏ی تعلیم سکول دے نصاب دا لازمی حصہ ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ سوئیڈش، ناوریجیئن تے جرمن وی عام بولی تے سمجھی جاندیاں نيں۔

 رہتل 
 ساہت 
آئسلینڈ دا سارا ساہت ایڈا کویتاواں ہَن جو 900 ولوں 1050 عیسوی دے وِچّ لِکھیاں گئی سی اَتے ایہناں وِچّ نائکاں اَتے وکھّرا دیوترپن دا ٹیکا اے، مُکھّت: گاتھاواں دے راجاواں دا جو مدھِئدور وِچّ سن ۔

سونورا سٹارلوسن سہِتِء نے اِک مہتّوپُورن بُھومِکا نِبھائی اے ۔ ایسائیئت دے اِتّھے آؤن دے بعد ولوں گِرجا گھر ولوں متعلق ساہت وی اِتّھے لِکھے گئے ۔

19ویں صدی دے شُرُوع وِچّ آئسلینڈِک ساہت-لِکھائی وِچّ بہُت تیزی آئی ۔ اُس دور دے کُجّھ اتی مہتّوپُورن لکھاری ہَن وائی گِنسن، گرونڈل ایم آئکونسن اِتادِ ۔ آئسلینڈ دے 20ویں صدی دے کُجّھ مہتّوپُورن لکھاری ہَن : اِپسٹین، ای وینڈِکٹسن، جان گونارسن ہالڈور لیکجِس

 آبادی 
نوٹ: ایہہ آنکڑے سال 2005 لئیاں ہَن۔

آئسلینڈ دی کُل جنآبادی 2،96،737 اے، اَتے اِتّھے دی نسلیئے بناوٹ اِس پرکار اے:

94٪ آئسلینڈی، اَتے 6٪ ڈینِش، سویڈِش، نارویجیائی، امریکی اَتے ہور ۔

آئسلینڈ بہُت سیما تک اِک سجاتی دیش اے اَتے اِتّھے پُورے دیش دی جنآبادی اُتّے ڈیئینئے جانچ چل رِہا اے ۔

جیون آسرا: پُرکھ 78.23 سال، تِیویناں 82.48 سال ۔

جنآبادی ونڈ : دیش دی 93٪ جنآبادی نگریئے کھیتراں وِچّ نِواس کردی اے جس وِچوں لگّبھگّ ادھّے ولوں وی زیادہ کیوَل راجدھئنی ریکجاوِک وِچّ رہندے ہَن ۔

آبادی دی وادھا در اے 0.9٪ ۔

آئس لینڈ د‏‏ی اپنی آبادی نارڈک تے سیلٹک النسل سی۔ اس دا ثبوت تحاریر تے سائنس جداں کہ خون دے نمونےآں تے جینیات‏ی تجزیے تو‏ں ملدا ا‏‏ے۔ جینیات‏ی تجزیے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ آباد کاراں وچ مرداں د‏‏ی اکثریت نارڈک تے عورتاں د‏‏ی اکثریت سیلٹک سی۔

آغاز تو‏ں انیہويں صدی دے درمیان تک آبادی دا اندازہ 40,000 تو‏ں 60,000 لگایا جاندا ا‏‏ے۔ اگرچہ سخت سردیاں، آتش فشانی راکھ تے طاعون دے باعث آبادی وچ فرق پڑدا رہیا سی۔ 1703ء وچ پہلی مردم شماری دے نتیجے وچ آبادی د‏‏ی تعداد 50,358 معلوم ہوئی۔

لاکی آتش فشاں دے پھٹنے دے بعد، جو 1783ء تو‏ں 1784ء تک رہیا، آبادی 40,000 د‏‏ی انتہائی کم حدتک پہنچی۔ حالات دے بہتر ہونے اُتے انیہويں صدی دے درمیان تک تے موجودہ دور وچ ایہ آبادی تیزی تو‏ں ودھدی چلی گئی ا‏‏ے۔ 1850ء وچ آبادی 60,000 سی تے 2007 وچ 3,10,000۔

2004ء وچ 20,669 افراد جو آئس لینڈ وچ رہ رہے سن، آئس لینڈ تو‏ں باہر پیدا ہوئے، لیکن انہاں دے والدین آئس لینڈکے شہری سن ۔ 10,636 افراد دے پاس دوسرے ملکاں د‏‏ی شہریت ا‏‏ے۔ آئس لینڈ وچ سب تو‏ں زیادہ پولس دے 7,000 افراد نيں، 890 ولندیزی، 670 سابقہ یوگوسلاوین، 647 فلیپائینی تے 540 جرمن نيں۔

 دھرم 
آئسلینڈ دی بہُو گِنتی جنآبادی عیسائی اے اَتے ادھِکانشت: لوتھرن ہَن ۔

دھارمِک بناوٹ : 96٪ اِوینگلِکل لوتھرن ، 2٪ ہور عیسائی اَتے ہور متاولمبی ، اَتے 2٪ کوئی دھارمِک سمبندھتا نہیں ۔

 بولی 
اِتّھے دی آدھِکارِک بولی اے آئسلینڈی ۔ ایہہ بولی پچھلے 1،000 سالاں وِچّ بہُت زیادہ نہیں بدلی اے، اِسلئی آئسلینڈواسی ہُنے وی وائکِنگ دی اوہناں گاتھاواں نوں پڑ سکّدے ہَن جو صدِیاں پہلاں لِکھے گئے سن ۔

 سِکّھیا اَتے تعلیم 
آئسلینڈ وِچّ اٹّھ سال دی سِکّھیا لازمی اے ۔ اِتّھے دو یونیورسٹی، سِکھِئک ادھیاپن پاٹھشالا، مہانوِدیالا، اَتے تکنیکی سنستھان ہَن ۔ آئسلینڈ دی خواندگی در 100٪ اے ۔

تکنیکی دے معاملے وِچّ آئسلینڈ اِک بوہت زیادہ اُننت دیش اے ۔ 1999 تک، 82.3٪ آئسلینڈواسیاں دے کول کمپیوٹر سی ۔آئسلینڈ وِچّ کمپیوٹر دی پہُنچ کِنّے لوکاں تک اے ؟ (آئسلینڈی) 2006 وِچّ آئسلینڈ وِچّ متعلق 1،000 آدمیاں اُتّے 1،007 موبائل فون سن، جو دنیا وِچّ 16واں سبھتوں زیادہ اُچّتم آنکڑا سی ۔ 

یوروپی منگل اینالاگ جانچ سٹیشن دا مُکھّالا آئسلینڈ وِچّ ستِھت اے ۔

 آواجائی 
آئسلینڈ دی سماجی سنرچنا نِجی کاراں اُتّے بہُت انحصار اے ۔ آئسلینڈ وِچّ متعلق وِیکتی کار سوامِتو دنیا وِچّ اُچّتم وِچّوں اِک اے : 2008 وِچّ 656.7 متعلق اِک ہزار نِواسی (www.statice.is) 17 سال توں اُتّے ۔پاندھی کاراں متعلق 1،000 وِیکتی سارا آئسلینڈواسی سفر کرن، کّم اُتّے جان، پاٹھشالا جاں ہور گتیوِدھیاں لئی کاراں دا ہی ورتو کردے ہَن ۔

آئسلینڈ وِچّ آواجائی دا مُکّھ زریعہ سڑک اے ۔ آئسلینڈ وِچّ 13،034 کِمی لمّی پرشاسِت سڑکاں ہَن، جِنہاں وِچوں 4،617 کِمی پکّی اَتے 8،338 کچّی سڑکاں ہَن ۔ رِنگ روڈ 1974 وِچّ پُوری کِیتی گئی سی اَتے کُجّھ سال پُوروَ ہی سارے سمُدایاں نوں سڑک ولوں جوڑیا گیا اے اَتے اِستوں پہلاں سڑکاں دے چھوٹے - 2 حصہ ہی پکے سن ۔ اج ، دیشبھر وِچّ سڑکاں دا اُسارِی اَتے سُدھار کِیتا جا رِہا اے اَتے راجگڑھ ریکجاوِک دے آسپاس مہامارگوں دا اُسارِی کِیتا جا رِہا اے ۔ ہُنے وی وڈّی گِنتی وِچّ سڑکاں کچّی ہَن جِنہاں وِچّ زیادہتر پینڈو کھیتراں وِچّ گھٹ ورتو وِچّ لیائی جان والِیاں سڑکاں ہَن ۔ قصبیاں وِچّ سڑکاں اُتّے رفتار سیما 50 کِمی/گھنٹیا، پتھریلی سڑکاں اُتّے 80 کِمی/گھنٹیا، اَتے پکّی سڑکو اُتّے 90 کِمی/گھنٹیا اے ۔ حال وِچّ آئسلینڈ وِچّ کوئی ریلرستہ نہیں ہَن ۔

 نوٹ 


حوالے

 بارلے جوڑ 


گٹھ:آئس لینڈ
گٹھ:یورپ
گٹھ:جزیرہ دیس