Tomism

Ël tomism a l'é la filosofìa e la teologìa ch'a deriva da j'ansegnament ëd Tomà d'Aquin (1225-1274), un dij pì amportant pensator dla Scolàstica medieval. A arpresenta na sìntesi antra la filosofìa d'Aristòtil e la teologìa cristian-a.

 Definission 
Ël tomism a peul esse definì 'me:
 Un sistema filosòfich e teològich basà an sjë scrit ëd Tomà d'Aquin
 Na sìntesi antra la rason uman-a e la fede cristian-a
 Un sistema metafìsich realista ch'a studia l'esse an tant che esse
 Na tradission inteletual ch'a continua ancor al di d'ancheuj

 Stòria 

 Tomà d'Aquin 
 Nassù a Roccasecca vers ël 1225
 A l'é intrà ant l'Órdin dij Predicator
 A l'ha studià a Paris e a Colònia
 Mòrt ël 7 mars 1274

 Svilup medieval 
 Apress soa mòrt, soe euvre a son ëstàite condanà an part
 Riabilità dël 1323 e canonisà dël 1325
 Dventà la posission ufissial dla Cesa catòlica

 Revivaj modern 
 Tomism neoscolàstich: sécol XIX-XX
 Tomism trassendental: sécol XX
 Tomism analìtich: sécol XX-XXI

 Prinsipi fondamentaj 

 Armonìa antra fede e rason 
 La fede e la rason a peulo nen contradisse
 La filosofìa a peul porté a la vrità natural
 La teologìa a arvela le vrità sopranaturaj

 Distinsion antra essensa e esistensa 
 L'essensa a l'é lòn che na còsa a l'é
 L'esistensa a l'é l'at d'esse
 Mach an Dé essensa e esistensa a son idèntiche

 La teorìa dl'assion 
 Tut lòn ch'a l'é an moviment a deuv esse bogià da cheicòs d'àutr
 Necessità d'un Prim Motor Imòbil
 Dé com Càusa Prima

 Part dël sistema 

 Metafìsica 
 Studi dl'esse an tant che esse
 La teorìa dla sostansa e dj'assident
 La distinsion antra potensa e at

 Epistemologìa 
 La conossensa a ancamin-a dai sens
 L'antelet a tira fòra le forme da la materia
 Realism epistemològich

 Ética 
 La lege natural com fondament dla moral
 La serca dla felicità com fin ùltim
 Le quatr lege: eterna, natural, uman-a, divin-a

 Teologìa 
 Le sinch vie për dimostré l'esistensa ëd Dé
 La natura ëd Dé com Esse Përfet
 La Trinità e j'atribut divin

 Euvre prinsipaj 

 Summa Theologica 
 Euvra magistral an tre part
 Trata 'd Dé, l'òm e Crist
 Métod ëd custion e arsposte

 Summa contra Gentiles 
 Apologética dla fede cristian-a
 Argument acessìbil ai nen chërdent
 Difèisa dla rason e dla fede

 Coment a Aristòtil 
 Anterpretassion cristian-a d'Aristòtil
 Svilup dël realism aristotélich
 Fondament dël sistema tomista

 Scòle tomiste 

 Tomism tradissional 
 Continuator medieval e dël Rinassiment
 Tommaso dë Vio (Cajetan)
 Francisco Suárez (suarezianism)

 Neotomism 
 Papa Leon XIII: Aeterni Patris (1879)
 Jacques Maritain (1882-1973)
 Étienne Gilson (1884-1978)

 Tomism contemporani 
 Tomism analìtich: John Haldane, Elizabeth Anscombe
 Tomism esistensial: Cornelio Fabro
 Tomism stòrich: studi dij test originaj

 Anfluensa 

 Ant la Cesa Catòlica 
 Dotrin-a ofissial fin al Concili Vatican II
 Ansegnament ant j'università pontificie
 Formassion dël cler

 An filosofìa 
 Anfluensa su Descartes e Leibniz
 Contribù a la filosofìa dël drit natural
 Eredità ant ël realism filosòfich

 An educassion 
 Sistema educativ dle scòle catòliche
 Ansegnament dla filosofìa e dla teologìa
 Métod pedagògich struturà

 Concet sentraj 

 Le sinch vie 
 Dal moviment: ël Prim Motor
 Da la càusa eficient: la Prima Càusa
 Da la contigensa: l'Esse Necessari
 Dai grad ëd përfession: l'Esse Pì Përfet
 Da l'órdin dël mond: la Granda Anteligensa

 La lege natural 
 Partissipassion a la lege eterna
 Conossùa da la rason natural
 Fundament dij drit uman

 La teorìa dj'universaj 
 Realism moderà
 J'universaj a esisto ant le còse e ant la ment
 Distinsion antra essensa e esistensa

 Crìtiche 

 Da le posission moderne 
 Ecess ëd arferiment a Aristòtil
 Sistema tròp rìgid
 Mancansa d'atension a la stòria

 Da le posission protestante 
 Tròpe concession a la rason uman-a
 Sot-valutassion dla Grassia
 Ecess ëd fiducia ant la natura uman-a

 Da le posission secular 
 Métod tròp dedutiv
 Mancansa d'atension a l'esperiensa
 Sistema sarà e complet

 Tomism contemporani 

 Arnovament 
 Diàlogh con le filosofìe moderne
 Aplicassion ai problema contemporani
 Studi stòrich pì precis

 Aplicassion 
 An bioética e filosofìa dël drit
 An epistemologìa e filosofìa dla ment
 An filosofìa polìtica e social

 Vëdde 'dcò 
 Tomà d'Aquin
 Scolàstica
 Aristòtil
 Filosofìa medieval
 Neotomism

 Bibliografìa 
 Tomà d'Aquin, Summa Theologica, 1265-1274
 Tomà d'Aquin, Summa contra Gentiles, 1259-1265
 Gilson, É., Ël tomism, 1922

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Stòria dla filosofìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI