Filosofìa rinassimental

La filosofìa rinassimental a l'é ël pensé filosòfich ch'a l'é dësvlupasse durant l'Arnassiment, apopré dal sécol XIV al sécol XVI. Cost period a marca na transission da la filosofìa medieval a la filosofìa moderna, con n'arton d'anteresse për j'autor clàssich e na valorisassion dl'òm e dla natura.

 Contest stòrich 
Ël Rinassiment a l'é nàit an Italia ant ël sécol XIV e a l'é ëspantiasse an Euròpa fin al sécol XVI. Le condission ch'a l'han favorì la nàssita ëd costa neuva filosofìa a son ëstàite:
 La docà ëd Constantinòpoli (1453) e l'ariv an Italia d'àut studios bisantin
 L'anvension ëd la stampa a caràter mòbij (ca. 1450)
 La dëscuerta dël neuv mond (1492)
 Ël patronagi dle cort
 La crisi dël podèj eclesiàstich

 Caraterìstiche prinsipaj 
La filosofìa rinassimental a presenta vàire element neuv:
 Umanesim: ritorn a j'autor clàssich (Grecia e Roma)
 Antropocentrism: l'òm al sènter dla realtà
 Naturalism: anteresse për la natura e soe lege
 Individualism: valorisassion dla sìngola përson-a
 Sperimentalism: amportansa dl'osservassion e dl'esperiensa

 Scòle e corent prinsipaj 

 Umanesim filosòfich 
A buta l'òm al sènter dla riflession filosòfica:
 Francesco Petrarca (1304-1374): ritorn a la filosofìa moral
 Lorenzo Valla (1407-1457): filologìa e crìtica stòrica
 Pico dla Mirandola (1463-1494): Discors an sl'antegrità dl'òm

 Neoplatonism fiorentin 
Scòla filosòfica ch'a arpija ël pensé ëd Platon:
 Marsilio Ficino (1433-1499): tradussion ëd Platon e dij neoplatònich
 Giovanni Pico della Mirandola: sìntesi antra platonism e aristotelism

 Aristotelism rinassimental 
Reinterpretassion d'Aristòtil an contrast con la scolàstica:
 Pietro Pomponazzi (1462-1525): studia l'ànima sensa antervent divin

 Filosofìa dla natura 
A serca dë spieghé la natura con métod sientìfich:
 Bernardino Telesio (1509-1588): empirism e osservassion dla natura
 Giordano Bruno (1548-1600): teorìa dl'infinit e dl'univers omogeni

 Pensé polìtich 
 Nicolò Machiavelli (1469-1527): realism polìtich ant ël Prinsipi
 Thomas More (1478-1535): utopìa social ant l'Utopia
 Erasmo da Rotterdam (1466-1536): umanism cristian e sàtire

 Tema prinsipaj 
 La dignità e la libertà dl'òm
 L'armonìa antra l'òm e la natura
 La ritrovà autonomìa dla filosofìa rispet a la teologìa
 La valutassion dl'assion uman-a ant la stòria e la polìtica
 La reconciliassion antra fé e rason

 Eredità e anfluensa 
La filosofìa rinassimental a l'ha:
 Preparà la nàssita dla siensa moderna
 Anfluensà la Arforma protestant
 Dàit nàssita al métod sientìfich
 Anspirà la filosofìa polìtica moderna
 Creà le base për l'Iluminism

 Autor amportant 
 Francesco Petrarca (1304-1374)
 Coluccio Salutati (1331-1406)
 Leonardo Bruni (1370-1444)
 Lorenzo Valla (1407-1457)
 Marsilio Ficino (1433-1499)
 Giovanni Pico della Mirandola (1463-1494)
 Pietro Pomponazzi (1462-1525)
 Nicolò Machiavelli (1469-1527)
 Thomas More (1478-1535)
 Erasmo da Rotterdam (1466-1536)
 Giordano Bruno (1548-1600)

 Opere fondamentaj 
 Il Principe ëd Machiavelli (1532)
 Utopìa ëd Thomas More (1516)
 Elogio della follia ëd Erasmo da Rotterdam (1511)
 De hominis dignitate ëd Pico dla Mirandola (1496)
 De inmenso ëd Giordano Bruno (1591)

 Vëdde ëdcò 
 Rinassiment
 Umanesim
 Filosofìa medieval
 Filosofìa moderna
 Métod sientìfich

 Bibliografìa 
 Cassirer, E. Individuo e cosmo nella filosofia del Rinascimento, 1927
 Garin, E. L'umanesimo italiano, 1952
 Kristeller, P.O. Il pensiero filosofico del Rinascimento, 1964

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Stòria dla filosofìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI