Filosofìa moderna

La filosofìa moderna a l'é ël period dël pensé filosòfich ch'a va dal sécol XVII al sécol XIX, marcà da na riflession an sij fondament dël savèj e da la nàssita dle siense moderne. A l'é caraterisà da l'antëress për l'epistemologìa, la crìtica dla tradission e la serca ëd métod neuv ëd conossensa.

 Contest stòrich 
La filosofìa moderna a l'é nàita ant un contèst ëd gròss cambiament:
 La Rivolussion Sientìfica (Copernico, Galileo, Newton)
 La Reforma protestant e le guère ëd religion
 La nàssita djë Stat nassion modern
 Ël dësvlup dël capitalism e dla borghesìa
 L'Iluminism e la Rivolussion Fransèisa

 Periodisassion 
La filosofìa moderna as peul divid-se an tre perìod prinsipaj:
 Prima età moderna (sécol XVII): rassionalism e empirism
 Iluminism (sécol XVIII): fiusa ant la rason e crìtica social
 Idealism e romanticism (sécol XIX): arvolussion filosòfica alman-a

 Caraterìstiche prinsipaj 
 Epistemologìa al prim pòst: problema dël fondament dël savèj
 Crìtica dla tradission e dle autorità
 Soget al sènter dla riflession filosòfica
 Métod com problema filosòfich central
 Autonomìa dla filosofìa rispet a la religion

 Scòle e corent prinsipaj 

 Rassionalism 
A fortiss la superiorità dla rason për la conossensa:
 René Descartes (1596-1650): cogito ergo sum, dùbit metodològich
 Baruch Spinoza (1632-1677): monism e determinism
 Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716): mònade e armonìa prestabilìa

 Empirism 
A sosten che la conossensa a ven da l'esperiensa sensorial:
 John Locke (1632-1704): tabula rasa e drit naturaj
 George Berkeley (1685-1753): esse a l'é esse percepì
 David Hume (1711-1776): crìtica dël prinsipi ëd causà

 Iluminism 
A valorisa la rason, la libertà e ël progress:
 Voltaire (1694-1778): toleransa e crìtica dle superstission
 Jean-Jacques Rousseau (1712-1778): contrat social e volontà general
 Denis Diderot (1713-1784): Ancyclopédie e materialism

 Idealism alman 
Arvolussion filosòfica an Germania:
 Immanuel Kant (1724-1804): arvolussion copernican-a, criticism
 Johann Gottlieb Fichte (1762-1814): idealism sogetiv
 Friedrich Schelling (1775-1854): idealism ogetiv
 Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831): idealism assolù, dialética

 Materialism 
A sosten che la realtà a l'é mach materia:
 Paul-Henri Thiry d'Holbach (1723-1789): materialism e ateism
 Ludwig Feuerbach (1804-1872): crìtica dla religion

 Tema prinsipaj 
 Ël problema dla conossensa: com conòssoma?
 Ël rapòrt antra soget e oget
 La natura dël soget pensant
 La fondassion ëd la moral e dla polìtica
 Ël rapòrt antra siensa e filosofìa
 La crìtica dla religion e dla metafìsica

 Eredità e anfluensa 
La filosofìa moderna a l'ha:
 Dàit nassita a la siensa moderna e a soe metodologìe
 Anspirà le rivolussion polìtiche moderne
 Creà le base për la filosofìa contemporania
 Dësvlupà j'idèje ëd libertà, egalità e drit individuaj
 Butà le base për la psicologìa e la sociologìa

 Autor amportant 
 René Descartes (1596-1650)
 Baruch Spinoza (1632-1677)
 John Locke (1632-1704)
 Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716)
 David Hume (1711-1776)
 Jean-Jacques Rousseau (1712-1778)
 Immanuel Kant (1724-1804)
 Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831)
 John Stuart Mill (1806-1873)
 Karl Marx (1818-1883)

 Opere fondamentaj 
 Discors sul métod ëd Descartes (1637)
 Sagi an sla ment uman-a ëd Locke (1689)
 Crìtica dla rason pura ëd Kant (1781)
 La fenomenologìa dlë spìrit ëd Hegel (1807)
 Ël capital ëd Marx (1867)

 Vëdde ëdcò 
 Filosofìa contemporania
 Epistemologìa
 Iluminism
 Rassionalism
 Empirism
 Idealism alman

 Bibliografìa 
 Copleston, F. Storia della filosofia moderna, 1978
 Cassirer, E. La filosofia dell'Illuminismo, 1932
 Hegel, G.W.F. Lezioni sulla storia della filosofia, 1833-1836

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Stòria dla filosofìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI