Database

Un database (an anglèis, sovens ciamà base ëd dàit) a l'é na colession organisà ëd dàit memorisà e gestì për mojen ëd sistema informàtich. A përmet ëd memorisé, modifiché, e arcuvré anformassion an manera eficenta, garantend la coerensa, la sicurëssa, e l'antegrità dij dàit. Ij database a son gestì da sistema ëd gestion ëd base ëd dàit (DBMS) com MySQL, Oracle, o MongoDB.

 Stòria   
 Ani 1960: Primi database geràrchich e a rej, dovrà ant ij sistema bancari e telecomunicassion.  
 1970: Edgar F. Codd a presenta ël model relassional për IBM, rivolussionand la gestion dij dàit.  
 Ani 1980: Svilup dël lengagi SQL (Structured Query Language) për antëragì con ij database relassional.  
 Ani 1990: Nàssita dij database orientà a oget (OODBMS) për aplicassion complesse.  
 Ani 2000: Espansion dij database NoSQL për gestì grand volum ëd dàit nen struturà (Big Data).  
 Al di d'ancheuj: Database an nìvola (cloud) e sistema ibrid SQL/NoSQL.  

 Strutura e Component   
Un database a l'é formà da:  
 Tàule (Tabele): Organisassion dij dàit an righe (record) e colòne (camp).  
 Schema: Definission ëd la strutura dij dàit (relassional, document, graf).  
 DBMS: Sistema ch'a gestiss j'arserche, transassion, e sicurëssa.  
 Index: Strutura për velocisé l'arcuper dij dàit.  
 Transassion: Operassion ch'a garantisso l'antegrità (ACID: Atomicità, Coerensa, Isolament, Durabilità).  

 Tipologìe   
 Relassional (SQL): Dàit organisà an tàule colegà (es. MySQL, PostgreSQL).  
 NoSQL:  
 Document (es. MongoDB): Memorisa dàit an document (JSON/XML).  
 Ciav-valor (es. Redis): Assòcia na ciav a un valor.  
 Graf (es. Neo4j): Model relassion complesse antra oget.  
 Colonar (es. Cassandra): Otimisà për arcuper ràpid.  
 Geràrchich/Retajà: Vej model për strutura a gerarchìa o rej.  
 Distribuì: Dàit spantià an pì server (es. Amazon DynamoDB).  
 An memòria (es. SAP HANA): Velocità àuta për anàlisi an temp real.  

 Usagi Pràtich   
Ij database a servo ant:  
 Aplicassion d'ampressa: Gestional (ERP), relassion client (CRM).  
 E-commerce: Archivi ëd prodot e ordin.  
 Salute: Stòria médica dij patient.  
 Sossial media: Gestion d'utent e post.  
 IoT: Colession ëd dat da sensor.  

 Avantagi e Svantagi   
 Avantagi:  
 Coerensa: Dàit agiornà an temp real.  
 Sicurëssa: Contròl d'acess e backup.  
 Scalabilità: Capacità ëd gestì milion ëd record.  
 Antegrità: Validassion e regole për evité error.  
 Svantagi:  
 Complessità: Progetassion e manteniment técnich.  
 Còst: License DBMS e hardware potent.  
 Performansa: Latense ant le operassion complesse.  
 Dipendent dal fornidor: Difìcil migrassion tra sistema.  

 Evolussion Tecnològica   
 Ani 2000: Nàssita dël Big Data e database NoSQL.  
 Ani 2010: Migrassion vers ël cloud (Amazon RDS, Google Cloud SQL).  
 Al di d'ancheuj:  
 Database multi-model: Sopòrt për pì schema (es. ArangoDB).  
 AI integrà: Prognòstich e gestión automatisà.  
 Database ëd blockchain: Archivi decentralisà (es. BigchainDB).  
 NewSQL: Combinassion ëd SQL e scalabilità NoSQL (es. CockroachDB).  

 Arferiment   
 Codd, E. F. (1970). "A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks". *Communications of the ACM*.  
 Elmasri, R. (2016). *Fundamentals of Database Systems*. Pearson.  
 Leavitt, N. (2010). "NoSQL Databases: New Hope for Big Data". *IEEE Computer Society*.  

 Ligam esterne   
 [Documentassion ufissial ëd MySQL](https://dev.mysql.com/doc/)  
 [Introduzion ai database NoSQL](https://www.mongodb.com/nosql-explained)  

Categorìa:Informàtica
Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI