Dzornatural

Lë dzornatural a l'é un concet filosòfich e religios ch'a arferiss a l'ambient ch'a va oltre la natura e soe lege. A comprend tut lòn ch'a peul nen esse spiegà da le lege fìsiche e sientìfiche conossùe, comprèis ij miràcoj, j'esse divin e j'event misterios.

 Definission 
Lë dzornatural a peul esse definì com:
 L'ambient ch'a trassend la realtà natural
 L'ansem dij fenòmen ch'a sfido le lege dla natura
 La realtà ch'a va oltre l'esperiensa sensorial e la conossensa sientìfica

 Caraterìstiche 

 Element distintiv 
 Trassendensa dle lege naturaj
 Misteriosità e incomprensibilità
 Manca d'evidense empiriche direte
 Fondament religios o spiritual

 Dimension prinsipaj 
 Dzornatural ontològich: esse ch'a esisto fòra dla natura
 Dzornatural causaj: event ch'a vìolo le lege 'd càusa e efet
 Dzornatural epistemològich: conossensa ch'a ven pa da l'esperiensa sensorial

 Stòria dël concet 

 Antichità 
 Aristòtil: distinsion antra natura e lòn ch'a l'é 'd fòra dla natura
 Platon: realtà trassendent dle Ideje
 Tomism: distinsion antra natura e sovranatural

 Età medieval 
 Tomà d'Aquin: teorìa dij miràcoj com violassion dla natura
 Scotism: vision pì flessìbil dël sovranatural

 Età moderna 
 David Hume: crìtica dij miràcoj com violassion dle lege dla natura
 Immanuel Kant: lìmit dla rason an facia al trassendent

 Età contemporania 
 Rudolf Otto: ël sacrà com "ël tut àutr"
 Mircea Eliade: distinsion antra sacrà e profan

 Dimension dlë dzornatural 

 Religiosa 
 Esse divin e divinità
 Miràcoj e antervent divin
 Anime e spirit

 Mìstica 
 Experiense ëd union con l'Assolù
 Stat ëd cossiensa alterà
 Rivelassion direte

 Paranormaj 
 Fenòmen psìchich
 Aparission e spetr
 Event inspiegàbij

 Débat filosòfich 

 Esistensa dlë dzornatural 
 Teism: acetassion dlë dzornatural
 Naturalism: arfud dlë dzornatural
 Agnosticism: sospension dël giudissi

 Compatibilità con la siensa 
 La siensa a peul studié lë dzornatural?
 Conflit o compatibilità?
 Lìmit dël métod sientìfich

 Epistemologìa dlë dzornatural 
 Coma a peulo esse conossù ij fenòmen dzornaturaj?
 Ròl dl'esperiensa përsonal
 Problema dla verificabilità

 Argoment prinsipaj 

 A favor dlë dzornatural 
 Argoment cosmològich: necessità d'una càusa prima
 Argoment teleològich: ordin e proget ant l'univers
 Argoment moral: esistensa d'una fondassion assolùa për la moral

 Contra lë dzornatural 
 Argoment empirista: mancansa d'evidense sensoriaj
 Argoment dël cas: spiegassion naturaj për ij fenòmen misterios
 Argoment dla semplificassion: le spiegassion naturaj a son pì sempie

 Implicassion 

 Religiose 
 Giustificassion dle credense religiose
 Fondament për ij rituaj e le sirimonie
 Base për la teologìa

 Moraj 
 Fondassion trassendent dij valor
 Responsabilità anvers a esse superior
 Significà dla vita e dla mòrt

 Sientìfiche 
 Lìmit dla conossensa uman-a
 Possibilità 'd neuve forme 'd conossensa
 Sfida a j'ipòtesi sientìfiche

 Posission filosòfiche 

 Realism dzornatural 
 Lë dzornatural a esist realment
 A peul esse conossù për esperiensa o rivelassion
 Esempi: teism, panteism

 Antirealism dzornatural 
 Lë dzornatural a esist pa
 A l'é na projession uman-a
 Esempi: naturalism, materialism

 Costrutivism 
 Lë dzornatural a l'é na costrussion social e cultural
 A l'ha na realtà psicològica ma nen ontològica
 Esempi: antropologìa dla religion

 Sfide contemporanie 

 Ant na società secular 
 Persistensa dle credense dzornaturaj
 Nàssita 'd neuve forme dë spiritualità
 Tension antra siensa e religion

 Tecnologìa e dzornatural 
 Realtà virtual e soe implicassion
 Inteligensa artifissial e la question dl'ànima
 Neuve forme 'd comunicassion dle credense

 Ecologìa e dzornatural 
 Spiritualità dla natura
 Sacralità dl'ambient
 Responsabilità anvers al pianeta

 Autor amportant 
 Tomà d'Aquin (1225-1274)
 David Hume (1711-1776)
 Immanuel Kant (1724-1804)
 William James (1842-1910)
 Rudolf Otto (1869-1937)
 Mircea Eliade (1907-1986)
 John Hick (1922-2012)

 Euvre fondamentaj 
 Summa Theologica ëd Tomà d'Aquin
 An sij miràcoj ëd David Hume
 L'idèja dël sacrà ëd Rudolf Otto
 Ël mit ëd l'etern ritorn ëd Mircea Eliade

 Vëdde ëdcò 
 Metafìsica
 Religion
 Naturalism
 Teism
 Miràcol
 Sacrà

 Bibliografìa 
 Hume, D., An sij miràcoj, 1748
 Otto, R., L'idèja dël sacrà, 1917
 Eliade, M., Ël sacrà e ël profan, 1957

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Religion
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI