Catapulta

Na catapulta a l'é na màchina d'assedi motobin antica, dovrà për lansé dij proiétij a na gran distansa sensa dovré d'esplosiv o 'd pover. A l'é stàita fondamental ant la guèra d'assedi da l'Antichità fin al Medi Ev, prima che l'artijarìa a pover da spare a rivèissa a dominé.

 Stòria e dësvlup 
Le prime catapulte a armonto a l'antica Grecia, vers ël sécol ch'a fa IV a.C. Ij grech a j'ero ciamà katapeltai, da 'nté a riva 'l nòm, che a vorìa dì "për colpì 'n chèich pelta", ant jë scu.

J'antich grech e roman a l'han dësvlupà 'd catapulte a torsion, ch'a dovravo l'energìa 'd torsion ëd corde ëd crin o nerv për lansé 'd pere, sajëtte 'd fer o bale 'd feu.

Con l'Imperi Roman la catapulta a l'é dventà na rma stàndard dël genio militar, dovrà për bate le muraje nemise.

Al Medi Ev, le catapulte a son ëstàite motobin dovrà për j'assedi, con ëd sòt-tip coma 'l trabuchet, na catapulta a contra-pèis ch'a l'era bon-a a campé 'd pere motobin gròsse contra le fortificassion.

L'ariv ëd l'artijarìa a pover da sparé, a parte dal sécol ch'a fa XIV, a l'ha fàit calé l'utilità dle catapulte an guèra, bele se a son ëstàite dovrà ancora për vàire sécoj për d'àutri but.

 Mecanism 
Ël prinsipi ëd base dla catapulta a l'é col ëd agasiné d'energìa potensial mecànica e 'd lassela andé 'd colp për tiré 'n proietìl. A esistìo vàire tìpo 'd catapulte, con dij mecanism diferent:
 Catapulta a torsion: L'energìa a l'era fornìa da la torsion ëd còrde torzùe. A comprendìo la balista (për tiré 'd giavelòt o 'd pere) e l'onagr (për tiré 'd pere gròsse con n'àuta traietòria parabòlica).
 Catapulta a flession: A dovrava la flession ëd na bara 'd bòsh për imagasiné l'energìa, coma lë scorpion roman.
 Catapulta a contra-pèis: Surtut ël trabuchet medieval. A l'avìa 'n longh brass da na banda ch'a portava 'n pèis motobin gròss (contra-pèis). Cand ch'a l'era lassà, ël contra-pèis a calava e 'l brass a lansava 'l proiétil con fòrsa e precision motobin granda.

 Utilisassion 
Le catapulte a j'ero dovrà dzortut për:
 Bate le muraje 'd le sità o 'd le fortësse assedià.
 Campé 'd material ënfiamà an drinta 'd le muraje për feje dé feu.
 Tiré 'd carcasse 'd bestie mòrte o 'd material mars për spantie 'd maladìe.
 Bate le tor e le màchine d'assedi nemise.
 Campé 'd vivande an na fortëssa assedià, për giuté j'assion sitadin-e (motobin ràir).

 Coltura e arpresentassion 
La catapulta a l'é un sìmbol ëd guèra antica e d'angignosità militar. A l'é sovens arpresentà ant ël cine, ant la literatura e ant ij videogieugh ch'a parlo d'assedi o d'época medieval. A l'é 'dcò n'oget popolar ant le rapresentassion stòriche e ant le competission 'd costrussion moderna, andoa 'd passionà a costruisso 'd catapulte për tire 'd bersaj për la veuja 'd dimostre l'eficassa dj'arme antiche.

 Vëdde 'dcò 
 Balista
 Onagr (catapulta)
 Trabuchet
 Assedi
 Artijarìa d'assedi

 Ligam ëd fòra 
 The Medieval Centre, Denmark - Musé con d'esibission ëd màchine d'assedi funsionante.

Categorìa:Arm
Categorìa:Tecnologìa militar
Categorìa:Stòria militar
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI