Protocòl ëd trasferiment ipertestual

Ël Protocòl ëd trasferiment ipertestual (an anglèis Hypertext Transfer Protocol, HTTP) a l'é un protocòl d'aplication ch'a përmet ël trasferiment d'anformassion antra client e servidor an sla ragnà. Progetà për la comunicassion ant ij sit web, a l'é la base dël World Wide Web e a l'é dovrà për carié pàgine HTML, figure, e d'àutri contnù. HTTP a l'é stateless (sensa memorisé stat) ma a peul gestì session con ij cookie.

 Stòria   
 1989: Tim Berners-Lee a crea HTTP al CERN për condivide document sientìfich.  
 1991: Prima version (HTTP/0.9), sempi, ch'a manda mach test.  
 1996: HTTP/1.0 a introduv header, métod (GET, POST), e còdes ëd stat.  
 1997: HTTP/1.1 a mejora con conession persistent, cache, e host virtual.  
 2015: HTTP/2 a otimisa prestassion con multiplexing e compression d'header.  
 2022: HTTP/3 as basa ansima al protocòl QUIC (sla suita UDP) për latensa bassa.  

 Strutura e Component   
 Métod d'arcesta:  
 GET: Arceste dat (es. pàgina web).  
 POST: Spedì dat (es. formolari).  
 PUT, DELETE: Modifiché o scancelé dat.  
 Còdes ëd stat:  
 2xx (Sucess): 200 OK, 201 Creà.  
 3xx (Rediression): 301 Movù permanent.  
 4xx (Eror client): 404 Pa trovà.  
 5xx (Eror servidor): 500 Eror intern.  
 Header: Meta-anformassion (es. `Content-Type`, `Cookie`).  
 Còdes: HTTPS a cifra la comunicassion con TLS/SSL.  

 Usagi Pràtich   
 Navigassion web: Cariament ëd sit ant un navigator (Chrome, Firefox).  
 API REST: Comunicassion antra aplicassion (es. mobile app e servidor).  
 Trasferiment d'archivi: Carié document o figure.  
 Session utent: Gestì login con cookie ëd session.  

 Avantagi e Svantagi   
 Avantagi:  
 Semplissità: Fàcil da amprende e dovré.  
 Estensibilità: A sopòrta header personalisà.  
 Compatibilità: Gira ansima a vàire piataforme.  
 Svantagi:  
 Sicurëssa: Sensa HTTPS, dat a son espost.  
 Stateless: Gestion ëd session complicà sensa cookie.  
 Prestassion: Conession mùltipla obligà ant l'HTTP/1.1.  

 Evolussion Tecnològica   
 HTTP/1.1: Conession persistent për riduv ël ritard.  
 HTTP/2: Multiplexing për carié vàire arsòrse an paralel.  
 HTTP/3: Basà ansima a QUIC për riduve latensa e mejoré la sicurëssa.  
 WebSocket: Comunicassion bidirissional për aplicassion an temp real.  

 Vardé ëdcò   
 HTTPS  
 HTML  
 REST  
 Protocòl TCP/IP  

 Arferiment   
 RFC 7230 - HTTP/1.1: Message Syntax and Routing (2014). IETF.  
 Gourley, D. (2002). *HTTP: The Definitive Guide*. O'Reilly.  

 Ligam estern   
 RFC 7230: Spessìfiche HTTP/1.1  
 Documentassion MDN HTTP  

Categorìa:Informàtica
Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI