Esistensialism

L'esistensialism a l'é un moviment filosòfich ch'a buta al sènter l'esistensa uman-a, soa libertà e soa responsabilità. A fortiss che l'òm a l'é condanà a esse lìber e che a l'é responsàbil ëd creé ij sò valor an n'univers sensa significà prestabilì.

 Definission 
L'esistensialism a peul esse definì com:
 Na filosofìa ch'a buta l'esistensa uman-a al prim pòst
 La teorìa che l'òm a l'é lòn ch'a fà 'd chiel
 La posission che la vita uman-a a l'é sensa significà prestabilì
 L'afirmassion che l'òm a l'é condanà a la libertà

 Stòria 

 Precursor 
 Søren Kierkegaard (1813-1855): pare dl'esistensialism modern
 Fëdor Dostoevskij (1821-1881): literatura esistensialista
 Friedrich Nietzsche (1844-1900): mòrt ëd Dé e superòm

 Svilup dël sécol XX 
 Martin Heidegger (1889-1976): esse e temp
 Karl Jaspers (1883-1969): situassion lìmit
 Gabriel Marcel (1889-1973): esistensialism cristian

 Esistensialism fransèis 
 Jean-Paul Sartre (1905-1980): esistensialism ateista
 Simone de Beauvoir (1908-1986): esistensialism feminista
 Albert Camus (1913-1960): filosofìa dl'assurd

 Tema sentraj 

 L'esistensa a ven prima dl'essensa 
 L'òm a esist prima 'd definì soa natura
 A l'é lòn ch'a fà 'd chiel
 A l'é un proget an costant evolussion

 Libertà e responsabilità 
 L'òm a l'é condanà a esse lìber
 Responsabilità për tute soe assion
 Angossa dla libertà

 L'assurd 
 L'assenza 'd significà ant l'univers
 La tension antra la serca 'd significà e soa assensa
 La rivolta contra l'assurd

 Angossa e dësperassion 
 Angossa dla libertà e dle sernìe
 Dësperassion an facia a la condission uman-a
 Sens ëd nàusea (Sartre)

 Scòle prinsipaj 

 Esistensialism ateista 
 Jean-Paul Sartre: sensa Dé, l'òm a l'é l'ùnich creator dij valor
 Albert Camus: l'òm a deuv vive l'assurd sensa speransa

 Esistensialism cristian 
 Søren Kierkegaard: la fede com sàut qualitativ
 Gabriel Marcel: mister e fede
 Karl Jaspers: trassendensa e comunicassion

 Esistensialism fenomenològich 
 Martin Heidegger: esse-ant-ël-mond
 Maurice Merleau-Ponty: corporeità e percession

 Concet fondamentaj 

 Esser-ant-ël-mond 
 L'òm a l'é sempe an relassion con ël mond
 Mondanità dël mond
 Cure e preocupassion

 Esse-për-la-mòrt 
 La mòrt com possibilità pì propria
 Cossiensa dla finitëssa
 Autenticità an facia a la mòrt

 L'àutr e lë sguard 
 Relassion con j'àutri
 Lë sguard ch'a ogetivisa
 Conflit antra le cossiense

 Mala fé 
 Arfud dla libertà
 Scapada da la responsabilità
 Identificassion con un ròl

 Esistensialism e literatura 

 Euvre fondamentaj 
 La nàusea ëd Sartre
 Lë strangé ëd Camus
 O un o n'àutr ëd Kierkegaard

 Tema literari 
 L'alienassion
 La serca 'd significà
 La solitudin e l'angossa

 Esistensialism e psicologìa 

 Psicologìa esistensial 
 Ludwig Binswanger (1881-1966): anàlisi esistensial
 Viktor Frankl (1905-1997): logoterapìa
 Rollo May (1909-1994): psicologìa esistensial american-a

 Aplicassion terapéutiche 
 Atension a la libertà e responsabilità
 Serca 'd significà
 Afronté l'angossa esistensial

 Crìtiche 

 Ecess ëd sogetivism 
 Arzigh ëd solipsism
 Negassion d'element ogetiv
 Difìcil fondassion dla moral

 Pessimism 
 Vision tràgica dla condission uman-a
 Enfasi ecessiva an sl'angossa
 Negassion dle possibilità 'd gòj

 Problema dla libertà 
 Compatibilità con ël determinism
 Realism dla libertà assolùa
 Responsabilità coletiva

 Anfluensa 

 Ant la coltura moderna 
 Teatr dl'assurd
 Literatura contemporania
 Cine esistensialista

 Ant la filosofìa sucessiva 
 Post-struturalism
 Teorìa crìtica
 Filosofìa postmoderna

 Ant la società 
 Moviment ëd libertà sivil
 Feminism esistensial
 Educassion progressiva

 Autor amportant 
 Søren Kierkegaard (1813-1855)
 Friedrich Nietzsche (1844-1900)
 Martin Heidegger (1889-1976)
 Jean-Paul Sartre (1905-1980)
 Simone de Beauvoir (1908-1986)
 Albert Camus (1913-1960)
 Karl Jaspers (1883-1969)

 Euvre fondamentaj 
 O un o n'àutr ëd Kierkegaard
 Parèj a l'ha parlà Zarathustra ëd Nietzsche
 Esse e temp ëd Heidegger
 L'esse e ël gnente ëd Sartre
 Ël mit ëd Sìsif ëd Camus

 Vëdde ëdcò 
 Fenomenologìa
 Libertà
 Assurd
 Angossa
 Responsabilità

 Bibliografìa 
 Sartre, J.-P., L'esistensialism a l'é n'umanism, 1946
 Camus, A., Ël mit ëd Sìsif, 1942
 Kierkegaard, S., Ël concet d'angossa, 1844

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Stòria dla filosofìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI