Lavanderìa

Lavanderìa a l'é 'n local o n'atività dedicà al lavagi e a la polissìa dij vestì e dla biancherìa. A peul esse un servissi për la comunità o n'ansema d'aparà doméstich. La paròla a ven dal Latin lavare, ch'a veul dì "lavé".

 Stòria 
Anans dl'era moderna, ël lavagi a l'era fàit a man ant ij fium, ant ij poss o ant ij lavatòj pùblich. Le fomne a s'ambaronavo an sle rive dij fium o dle bialere për bate ij tessù con ël savon e peui arzenteje. Ant le sità, a-i ero dë struture coletive ciamà lavatòj, andoa as pagava për dovré j'istallassion. La prima lavatris mecànica a l'é stàita anventà dël 1851 da l'american James King, ma a l'é stàita Alva J. Fisher ch'a l'ha dësvlupà la prima lavatris elétrica dël 1908. D'apress, le lavanderìe a son spantiasse an tut ël mond.

 Sòrt ëd lavanderìe 
 Lavanderìa doméstica 
A l'é l'ansema d'aparà e spassi dedicà al lavagi ant na ca privà. Normalment a l'é componùa da:
 Lavatris.
 Suvatris.
 Fer da stiré e tàula da stiré.
 seston për la biancarìa spòrca.
 Detergent e amorbident.

 Lavanderìa comunitària 
A l'é 'n local dovrà da pì famije, com ant ij condomini o ant ij colegi. A peul avèj vàire lavatris e suvatris a pagament.

 Lavanderìa a pagament 
A l'é 'n local dovrà dai client ch'a pago për dovré le màchine. A l'é comun ant le sità, dzortut për chi ch'a l'ha pa na lavatris an ca. A peul avèj:
 Lavatris industrial.
 Suvatris gròsse.
 Taulin për pieghé la biancarìa.
 Distributor ëd detergent.

 Lavanderìa a sech 
A deuvra solvent chìmich (com ël percloroetilen) për lavé ij tessù ch'a peulo nen esse lavà con l'eva, com la lan-a, la seda o ij vestì delicà. A l'é 'n servissi, normalment gestì da professionista.

 Lavanderìa industrial 
A l'é 'n gròss local andova as lavo tessù për àutri (obergi, ospidal, ristorant). A deuvra màchine motobin gròsse e process automatisà.

 Lavanderìa për l'ospidal 
A l'ha 'd protocoj speciaj për garantì la sterilisassion dij tessù (linseuj, vestì dij passient). A deuvra disinfetant e àuta temperadura.

 Process ëd lavagi 
Ël process ëd lavagi ant na lavanderìa a peul comprende:
 Sernìa: ij vestì a son dividù për color, tessù e livel dë sporch.
 Pretratament: le macie pì gròsse a son tratà con dësmaciator.
 Lavagi: con eva, detergent e temperatura regolà.
 Arzensura: për gavé ij rest ëd detergent.
 Suvatura: an sël fil o con la suvatris.
 Stiratura: con fer o pressa.
 Piegadura e confession.

 Lavanderìa ant la tradission piemontèisa 
An Piemont, le fomne a lavavo la biancarìa ant le bialere o ant ij lavatòj comunaj fin a l'inissi dël Neuvsent. A-i ero 'd proverbi com: Chi a lava a la bialera, a ved la vita antera. An quàich pais, la lavanderìa a l'era 'l leugh ëd ritrov e dë scambi. Le fomne a cantavo 'd canson mentre a lavavo, e 'l son dij sòch an sle pere a marcava 'l ritm dël travaj. Ancheuj, a son restà pòchi lavatòj, ma a son stàit restaurà com memòria stòrica.

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI