Navigassion astronòmica

Navigassion astronòmica a l'é l'usgi ëd le stèile, ël Sol, la Lun-a e ij pianeta për determiné la posission e la diression ëd na nav an sl'ambrun-a o ant l'aria. Prima dl'invension ëd sistema modern com ël GPS, sta técnica a l'era essensial për ij viagiator, ij marinar e j'esplorador.

 Stòria   
La navigassion astronòmica a l'ha soe orìgin ant l'antichità. J'Egissian e ij Feniss a dovravo le stèile për orientesse ant ël Mediterani. IJ Polinesian a l'han traversà l'Océan Passìfich con na conossensa aprofondìa dle costelassion. Ant ël Medi Ev, j'Arab a l'han ameliorà j'utiss com l'astrolabi. Ant ël sécol XVIII, John Harrison a l'ha inventà ël cronòmeter marin, ch'a l'ha arzolvù ël problema ëd determiné la longitùdin.

 Prinsipi fondamentaj   
La navigassion astronòmica as basa su tre element:  
 Latitùdin: Mzurà con l'àutëssa dël Polar (stèila polar) dzora a l'orisont.  
 Longitùdin: Calcolà con la diferensa antra l'ora local e l'ora d'un meridian ëd arferiment (es. Greenwich).  
 Angol d'autëssa: Pijà con un sestant për determiné la posission d'un còrp celest.  

Ij navigator a deuvro ëdcò dj'almanach astronòmich për savèj le posission prevëddùe dle stèile.

 Esempi stòrich   
 Cristòfo Colomb: A l'ha dovrà la stèila polar e ël Sol për traversé l'Océan Atlàntich.  
 James Cook: A l'ha esplorà ël Passìfich con ël cronòmeter ëd Harrison.  
 Navigassion polinesian-a: A dovrava le stèile, ij mojen e j'onde për orientesse.  

 Sfide e limitassion   
Malgré soa eficassa, la navigassion astronòmica a l'ha dij problema:  
 Temp nen favorèivol: Nìvole o tempesta a përmëtto pa d'oservé le stèile.  
 Error ëd mzura: Na minca ant ël sestant o ant l'ora a peulo mené a dësvìe pericolose.  
 Conossensa aprofondìa: A ciama na formassion longa e pràtica costanta.  

Ant l'era moderna, la navigassion satelitar a l'ha sostituì sta técnica, ma a l'é ancó amportanta tanme riserva për cas d'emergensa.

 Usagi modern   
 Educassion: J'academie naval e ij pilot a l'han ëd cors ëd navigassion celesta.  
 Survivensa: J'esplorador e ij militar a lo deuvro s'a-i é faliment tecnològich.  
 Astronomìa amatorial: Passionà a deuvro ël sestant për osservé ël cel.  

 Vardé ëdcò   
 Sestant  
 Cronòmeter marin  
 Latitùdin  
 Longitùdin  
 GPS  

 Colegament esterne   
 Royal Museums Greenwich - Stòria dël cronòmeter ëd Harrison.  
 Almanach nàutich - Dat atualisà për la navigassion celesta.  

Categorìa:Astronomìa  
Categorìa:Tecnologìa  
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI