Moralità

La moralità an filosofìa a l'é l'ansem dle nòrme, dij valor e dij prinsipi ch'a guido ël comportament uman an distinghend lòn ch'a l'é giust da lòn ch'a l'é sbalià, ël bin dal mal. A l'é l'oget dë studi dl'ética e a toca question ëd dovèj, responsabilità e bon-a vita.

 Tichëtte prinsipaj 
La moralità a peul esse definìa coma:
 Ël sistema ëd valor e 'd régole ch'a guido le decision e j'assion uman-e
 La distinsion antra bin e mal aplicà a la condòta uman-a
 L'ansem dij dovèj e dj'obligassion ch'as àplico an sle relassion uman-e
 La dimension normativa dla vita uman-a

 Component dla moralità 
La moralità a comprend vàire element:
 Valor: Lòn ch'a l'é considerà degn d'esse desiderà o realisà
 Nòrme: Le régole ch'a stabilisso lòn ch'a venta fé o nen fé
 Prinsipi: Le base fondamentaj dël sistema moral
 Dovèj: Le obligassion moraj che le përson-e a l'han
 Virtù: Le disposission ëd caràter ch'a pòrto a agì moralment

 Sòrt ëd moralità 
A-i son vàire criter për la moralità:

 Moralità deontològica 
Basà an sij dovèj e an sij prinsipi. Un'assion a l'é moral s'a rispeta ël dovèj (Immanuel Kant).

 Moralità conseguensialista 
Basà an sj'efet ëd j'assion. Un'assion a l'é moral s'a produv ij mèj risultà (utilitarism).

 Moralità dle virtù 
Basà an sla formassion dël caràter. Un'assion a l'é moral s'a ven da na përson-a virtuosa (Aristòtil).

 Moralità dël contrat sossial 
Basà an sj'acòrd ipotétich an tra 'd përson-e rassionaj. Un'assion a l'é moral s'a rispeta ël contrat sossial.

 Orìgin dla moralità 
Ij filòsof a l'han proponù vàire spiegassion dl'orìgin dla moralità:
 Orìgin divin-a: La moralità a ven da Dé o dal divin
 Orìgin rassional: La moralità a deriva da la rason uman-a
 Orìgin natural: La moralità a ven da la natura uman-a e da l'evolussion
 Orìgin sossial: La moralità a ven da la società e da la coltura
 Orìgin sentimentaj: La moralità a ven dai sentiment ëd compassion e 'd simpatìa

 Strutura dël giudissi moral 
Un giudissi moral a comprend:
 L'agent: La përson-a ch'a fà l'assion
 L'assion: Lòn ch'a l'é fàit
 La situassion: Le circostanse dl'assion
 La régola: Ël prinsipi moral aplicà
 La motivassion: Le rason dl'agent
 Le conseguense: J'efet ëd l'assion

 Moralità e coltura 
La relassion antra moralità e coltura a l'é complicà:
 Universalism moral: A-i son ëd prinsipi moraj ch'a valo për tute le colture
 Relativism moral: Ij valor moraj a dipendo da la coltura e a peulo varié
 Pluralism moral: A-i son vàire sistema moraj vàlid, ma a-i é 'd limit universaj

 Amportansa dla moralità 
La moralità a l'é essensial për:
 La convivensa uman-a e la vita sossial
 La formassion dël caràter individual
 L'organisassion polìtica e giurìdica
 La serca d'un sens ëd la vita
 La realisassion dla dignità uman-a

 Sfide contemporanie 
La moralità moderna a afronta 'd neuve sfide:
 La globalisassion e 'l contrast ëd valor diferent
 Le neuve tecnologìe (inteligensa artifissial, ingegnerìa genética)
 La crisi ambiental e le responsabilità vers le generassion future
 Le neuve forme d'ineguajansa sossial

 Moralità e religion =
La relassion antra moralità e religion a l'é stàita motobin discutùa:
 Për chèich, la moralità a dipend da la religion
 Për d'àutri, la moralità a peul esse fondà sensa religion
 Ël problema dël fondamentalism e 'd l'antoleransa religiosa

 Vos corelà 
 Ética
 Valor
 Dovèj
 Virtù
 Responsabilità
 Cossiensa
 Giustissia
 Mal

 Arferiment 

Categorìa:filosofìa
Categorìa:Ética
Categorìa:Società
Categorìa:Antropologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI