Sistema feroviari

Un sistema feroviari a l'é l'ansem antregh dle anfrastruture, dij mojen técnich, dle norme operative e dj'organisassion ch'a consento l'esercissi dël traspòrt feroviari. A comprend nen mach ij binari e ij tren, ma tut ël contest necessari për fé core ij tren an manera sicura, efissienta e regolà.

 Component prinsipaj 
 Anfrastruture fissa 
 Binari: la linia fàita 'd binari ëd fer (o d'assel), traversin-e, e 'd ripar.
 Stassion e pòste: pont d'arest për ij passeger e 'l cariament dle mërcansìe.
 Pont e viadòt: për passé dzora a d'ostàcoj naturaj o artifissiaj.
 Galerìe e viadòt: për passé sota a 'd montagne o 'd sità.
 Sistema d'alimentassion energética: linie aérie për l'eletricità, depòsit ëd carburant.
 Sistema ëd comunicassion e signal: për la gestion dël tràfich.

 Material rotàbil 
 Locomotive: unità motris për tiré ij tren.
 Vagon da passeger (caròsse).
 Vagon da càrich.
 Unità mùltiple (tren automotris).
 Vagon speciaj (për j'anfrastruture, ij travaj ëd manutension).

 Sistema ëd contròl e gestion 
 Sala 'd contròl (control centre): andova a son coordinà tute j'operassion.
 Sistema ëd segnalassion (signal feroviari, deviator, blòch).
 Sistema ëd telecomunicassion tra ij tren e la sala.
 Norme operative e regolament (orari, priorità, régole 'd sicurëssa).

 Organisassion e gestion 
 Soget gestor ëd l'anfrastruture (sovens statal o 'd concessionari).
 Asiende feroviarie ch'a deuvro la rèj për fé core ij tren.
 Autorità 'd regolassion ch'a contròla ël rispet dle régole e dla concorensa.
 Përsonal (machinista, cap tren, controlor, técnich ëd manutension).

 Sòrt 'd sistema feroviari 
 Scond la velocità 
 Ferovìe tradissionaj: velocità fin a 160 km/h.
 Ferovìe ad àuta velocità: binari speciaj për velocità > 250 km/h.
 Metropolitan-e e tram: për ël traspòrt urban e suburban.

 Scond la fonsion 
 Ferovìe për passeger.
 Ferovìe për mërcansìe.
 Ferovìe industriaj (cole dle minere, dj'aciaierìe, dij pòrt).
 Ferovìe turìstiche e stòriche.

 Scond la gestion 
 Sistema integrà (istessa azienda a goerna sia l'anfrastruture che ij tren).
 Sistema separà (soget diferent për l'anfrastruture e për l'esercissi).

 Dimension técniche 
Ij sistema feroviari a peulo avèj vàire diferense técniche:
 Scartament dij binari: la distansa antra le doe rotaje.
 Scartament normal (1.435 mm): ël pì spantià an Euròpa e Amèrica dël Nòrd.
 Scartament largh (>1.435 mm): për esempi, an Spagna, Russia, India.
 Scartament strèit (<1.435 mm): për linie secondarie, montagnin-e.
 Alimentassion:
 Tren a vapor (stòrich).
 Tren diesel (motor a combustion).
 Tren elétrich (via linie aérie o tersa roa).
 Tren ìbrid o a idrògen (modern).
 Sistema ëd segnalassion:
 Mecànich (signal a brass).
 Luminos.
 A blocch automàtich.
 A contròl centralisà.
 ERTMS/ETCS (sistema europeo unificà).

 Sfide e evolussion 
Ij sistema feroviari modern a fan front a vàire sfide:
 Interoperabilità: fé an manera che ij tren ëd na nassion a peulo rintré an n'àutra sensa problema técnich.
 Sicurëssa: mejoré sempe ij sistema për evité incident.
 Efissiensa energética: riduve ij consum e j'emission.
 Capacità: aumenté ël nùmer ëd tren për ora an sle linie pì afolà.
 Sostenibilità: fé ch'a sia na solussion ambientalment bon-a.
 Finansiament: trovè ij fond për la manutension e l'amodernament.

 Esempi 'd sistema feroviari ant ël mond 

 Euròpa: Rèj motobin densa e interconëttùa. Ël sistema ERTMS a l'é në sfòrs për unifiché la segnalasson.
 Giapon: Shinkansen, un sistema d'àuta velocità motobin precis e afidàbil, separà da la rèj tradissional.
 Cin-a: La pì longa rèj d'àuta velocità dël mond, costruìa an pòchi desen-e d'agn.
 Stat Unì: Sistema motobin sbilancià vers ël trasport ëd mërcansìe, con na rèj passeger limità (Amtrak).
 India: Un dij sistema pì grand e complicà dël mond, con milion ëd passeger minca di.

 Futur 
Le neuve tendense a comprendo:
 Automassion completa (tren sensa condutor).
 Maglev (levitassion magnética).
 Hyperloop (sistema a autissima velocità an tub a bassa pression).
 Digitalisassion (Internet of Things për la manutension preditiva).
 Mobilità integrà (coleghé mej tren, bus, biciclëtte e car sharing).

 Vëdde 'dcò 
 Traspòrt feroviari
 Ferovìa
 Treno a àuta velocità
 Signal feroviari
 ERTMS

 Arferiment 



 Ligure esterne 
 International Union of Railways (UIC)
 European Union Agency for Railways

Categorìa:Traspòrt
Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI