Rasor d'Occam

Ël Rasor d'Occam (o Prinsipi ëd parsimònia) a l'é 'n prinsipi metodològich e filosòfich ch'a fortiss che, an tra vàire spiegassion possìbij për un fenòmeno, cola pì sempia a l'é da preferisse. Ël prinsipi a l'é atribuì al frà franciscan e filòsof inglèis Vielm ëd Occam (c. 1287-1347), ch'a l'ha formulalo an manera sistemàtica.

 Enonsià dël prinsipi 
Ël Rasor d'Occam as peul esprime an vàire manere:
 "Entia non sunt multiplicanda praeter necessitatem" (J'esse a devo nen esse multiplicà sensa necessità)
 "Tra vàire spiegassion, cola ch'a deuvra men ipòtesi a l'é da preferì"
 "La natura a l'é essensialment sempia"

 Significà e aplicassion 
Ël prinsipi a fortiss nen che la spiegassion pì sempia a sia për fòrsa vera, ma che:
 A l'é da preferì fin-a a tant che l'evidensa a la sosten
 A l'é 'n criteri eurìstich për serne an tra vàire ipòtesi
 A evita d'introdùe 'd congeture inùtij o complicassion superflue

 Esempi 
 An astronomìa: La rivolussion copernican-a a l'ha preferì 'l model eliocèntrich a col geocèntrich përchè a l'era pì sempi e a spiegava ij moviment dij pianeta sensa dabzògn 'd complicà epicli.
 An biologìa: La teorìa dl'evolussion për selession natural a spiega la diversità dle specie sensa dovré 'd fòrse vitaj o 'd proget inteligent.
 An medzin-a: Prima 'd diagnostiché 'd maladìe ràire, as deuv consideré le cause pì comun-e.

 Stòria 
L'idèja dla parsimònìa a l'era già present an filòsofìa prima d'Occam:
 Aristòtil'': "La natura a fà gnente d'inùtil"
 Ptolemeo: "As dev serché 'd modej geométrich sempi për ij moviment selestiaj"

Guglielmo ëd Ockham a l'ha dovrà 's prinsipi për critiché la scòla scolàstica, ch'a multiplicava j'esse e le distinsion sensa necessità.

 Crìtiche e lìmit 
Ël Rasor d'Occam a l'é pa na lege assolùa e a peul esse criticà:
 La natura a peul esse complicà: Vàire vire ij fenòmen pì complicà a ciamo dë spiegassion complicà.
 Sogetività: Lòn ch'a l'é "sempli" a peul dipende dal contest e da le concession ëd partensa.
 Amprecision: A l'é nen sempe ciàir lòn ch'a conta com "nùmer d'ipòtesi".

 Aplicassion an àutri camp 
Ël Rasor d'Occam a l'é dovrà an:
 Siensa: Për serne an tra vàire teorìe
 Anteligensa artifissial: An programassion e an proget ëd sistema
 Lògica: An semplifiché j'argument
 Lengage''': An linguìstica, për spieghé l'evolussion dle lenghe

 Arferiment stòrich 
Ël termo "rasor" a ven da l'idèja che ël prinsipi a "rasa" vìa j'ipòtesi superflue, lassand mach l'essensial.

 Vos corelà 
 Vielm ëd Occam
 Métod sientìfich
 Epistemologìa
 Teorìa dle decision
 Eurìstica

 Arferiment 

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Stòria dla filosofìa
Categorìa:Epistemologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI