Malware

Ël malware (contrassion d'"malicious software", visadì "programa malissios") a l'é qualsëssìa programa o còdes informàtich progetà për dësrangé, infiltré, o ciapé d'atension nen autorisà an sistema ëd càlcol, ret ëd computer, o dispositiv mòbij. A comprend virus, worm, ransomware, spyware, e àutri tipo ëd programa dannos. Ël malware a l'é un dij prinsipal arzigh për la sicurëssa an ligna.

 Stòria 
 Ani 1970: Ij prim esempi ëd malware (es. Creeper) a son stàit creà për dimostré vulnerabilità dij sistema.
 1986: Ël prim virus për PC, Brain, a infeta dischet DOS.
 Ani 1990: Espansion dij macro virus ant ij document ëd Microsoft Office.
 2000: Ël worm ILOVEYOU a causa dann për $15 miliard.
 2010s: Nàssita dël ransomware (es. WannaCry) e malware polimòrfich.
 2020s: Malware basà su AI e atach a la catena d'aprovigionament (es. SolarWinds).

 Strutura e Component 
Un malware a peul avèj:
 Vetor d'anfession: Përsuade l'utent a deurbe n'alegà (phishing) o aprofité d'un bug (exploit).
 Payload: L'assion dannosa (es. cripté dat, robé ciav).
 Técniche d'evasion: Cambié còdes për nen esse rilevà (polimorfism).
 C&C (Command and Control): Server lontan për comandé ël malware.

 Tipologìe 
 Virus: A s'ataca a d'àutri programa për replichesse.
 Worm: A l'ha soa propagassion sensa dipendensa da d'àutri archivi.
 Trojan: A smija a n'aplicassion legìtima ma a deurbe pòrte vietà.
 Ransomware: A blòca l'acess ai dat e a ciama un riscat.
 Spyware: A spia l'atività dl'utent (es. Pegasus).
 Adware: A mostra reclam nen vorsù.
 Rootkit: A stërma soa presensa ant ël sistema.
 Botnet: Ret ëd computer infetà controlà da n'atacant.

 Usagi 
Ij malware a son dovrà për:
 Cibercriminalità: Robé dat finansiari (es. carte ëd crédit).
 Spionagi: Ciapé anformassion confidensiaj (govern, amprese).
 Sabotagi: Dësativé infrastruture crìtiche (es. Stuxnet).
 Frode: Manipolé sistema ëd vot o transassion.

 Avantagi e Svantagi 
 Avantagi (për l'atacant):
 Arvangn financé o stratégich.
 Possibilità ëd colpì an manera mirà.
 Svantagi (për la vitima):
 Pèrdita ëd dat o sòld.
 Dëstrussion ëd reputassion.
 Cost àut ëd riparassion e sicurëssa.

 Evolussion Tecnològica 
 Ani 2000: Malware për mobile (es. Cabir për Symbian).
 Ani 2010: Fileless malware ch'a travaja an memòria sensa archivi.
 Al di d'ancheuj:
 AI-driven malware: A adata soe técniche për scapé a j'antividrus.
 Supply chain attack: Anfeté programa legìtim prima dla distribussion.
 IoT malware: Atach a dispositiv conness (es. camere ëd surveliansa).

 Vardé ëdcò 
 Antivirus  
 Firewall  
 Phishing  
 Ransomware  

 Arferiment   
 Harley, D. (2011). *Malware: Fighting Malicious Code*. Prentice Hall.  
 Skoudis, E. (2004). *Malware: Rootkits & Botnets*. Addison-Wesley.  

 Ligam esterne   
 Sentr antërnassional ëd sicurëssa (CISA)  
 Guida a la prevension dal malware (Kaspersky)  

Categorìa:Informàtica
Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI