Filosofìa medieval

La filosofìa medieval a comprend ël pensé filosòfich ch'a l'é dësvlupasse an Euròpa e ant ël Mediterani durant l'Età ëd Mes, da la fin ëd l'Antichità (sécol V) fin-a al Rinassiment (sécol XV). A l'é caraterisà da la fusion ëd la tradission filosòfica grech-roman-a con le religion ebraiche (Cristianésim, Islam, Ebraism).

 Periodisassion 
La filosofìa medieval as peul divid-se an tre perìod prinsipaj:
 Aut Medi-ev (sécoj V-IX): patrìstica e prime elaborassion
 Medi-ev central (sécoj XI-XIII): scolàstica e nàssita dle università
 Bass Medi-ev (sécoj XIV-XV): crisi dla scolàstica e preparassion al Rinassiment

 Contest stòrich e cultural 
La filosofìa medieval a l'é dësvlupasse ant un contest ëd:
 Passagi da l'Imperi Roman a jë stat medievaj
 Afermesse dël Cristianésim coma religion dominanta
 Fondassion dle prime università (Bològna, Paris, Oxford)
 Contat con la filosofìa islàmica e ebràica
 Preservassion dël savèj antich ant ij monasté

 Scòle e corent prinsipaj 

 Patrìstica 
Ij prim pensator cristian ch'a fondo la filosofìa medieval:
 Sant Agustin (354-430): uniss Platonism e Cristianésim
 Boessi (480-525): tradussion e coment d'Aristòtil
 Pseudo-Dionigi l'Aeropagita: teologìa negativa

 Scolàstica 
La scòla filosòfica dominanta ant le università medievaj:
 Anselm d'Osta (1033-1109): argoment ontològich
 Pietr Abelard (1079-1142): lògica e teologìa
 Tomà d'Aquin (1225-1274): sìntesi antra Aristòtil e Cristianésim
 Duns Scòto (1266-1308): volontarism teològich
 Vielm ëd Occam (1288-1347): nominalism e rason

 Filosofìa islàmica 
 Al-Kindi (801-873): prim filòsof islàmich
 Avicënna (980-1037): aristotelism islàmich
 Averoé (1126-1198): comentador d'Aristòtil

 Filosofìa ebràica 
 Maimonide (1135-1204): sìntesi antra ebraism e aristotelism

 Tema prinsipaj 
 Contrast antra fede e rason
 Preuva dl'esistensa ëd Dé
 Natura dj'universaj (debat realism/nominalism)
 Problema dël mal ant un mond creà da Dé
 Natura dël temp e dl'eternità
 Lìber arbitri e predestinassion

 Métod filosòfich 
 Dìsputa scolàstica (quaestio)
 Coment dj'autorità (Aristòtil, Bibia)
 Sìntesi antra font diverse
 Usagi dla lògica aristotélica

 Eredità e anfluensa 
La filosofìa medieval a l'ha:
 Conservà e tramudà la tradission filosòfica antica
 Dàit nassita a la università moderna
 Anfluensà ël pensé modern (Cartesio, Leibniz)
 Dësvlupà la lògica formal
 Butà le base dla siensa moderna

 Autor amportant 
 Sant Agustin d'Ipona (354-430)
 Boessi (480-525)
 Anselm d'Osta (1033-1109)
 Tomà d'Aquin (1225-1274)
 Bonaventura ëd Bagnoregio (1221-1274)
 Duns Scoto (1266-1308)
 Guglielm ëd Ockham (1288-1347)
 Avicënna (980-1037)
 Averoé (1126-1198)
 Maimonide (1135-1204)

 Opere fondamentaj 
 La Sità 'd Dé ëd Sant Agustin
 La Consolassion ëd la Filosofìa ëd Boessi
 Summa Theologica ëd Tomà d'Aquin
 Proslogion d'Anselm d'Aosta
 Ël Lìber ëd la Guida për ij Përdù ëd Maimonide

 Vëdde ëdcò 
 Filosofìa antica
 Filosofìa dël Rinassiment
 Teologìa
 Scolàstica
 Università medieval

 Bibliografìa 
 Gilson, É. La filosofia nel Medioevo, 1973
 Copleston, F.C. Storia della filosofia medievale, 1962
 Bianchi, L. La filosofia nelle università medievali, 1997

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Stòria dla filosofìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI