Fenomenologìa (filosofìa)

La fenomenologìa a l'é un moviment filosòfich ch'a l'é dësvlupasse an Euròpa a l'inissi dël sécol XX. A l'é na metodologìa filosòfica ch'a serca ëd descrive j'esperiense tal e qual as presento a la cossiensa, sensa ipòtesi prèvia o teorìe esplicative.

 Definission 
La fenomenologìa a peul esse definìa 'me:
 La siensa dij fenòmen tal e qual as manifesto
 Un métod për studié la strutura dl'esperiensa cossient
 N'aprossimassion ch'a buta an parèntesi le ipòtesi sientìfiche
 Na filosofìa ch'a torna a le còse mideme

 Stòria 

 Fondassion 
La fenomenologìa a l'é stàita fondà da:
 Edmund Husserl (1859-1938): pare dla fenomenologìa
 Arche ëd la siensa (1900-1901): euvre fondamentaj
 Scòla ëd Gotinga e Mùnich: prim dissépoj

 Svilup 
 Martin Heidegger (1889-1976): fenomenologìa esistensial
 Max Scheler (1874-1928): fenomenologìa dij valor
 Maurice Merleau-Ponty (1908-1961): fenomenologìa dla përcussion

 Difusion 
 An Fransa: Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir
 An Belgi: H.L. Van Breda e l'Archivi Husserl
 An América e an tut ël mond

 Prinsipi fondamentaj 

 Andé a le còse mideme 
 Artorn a l'esperiensa direta
 Arfud dle teorìe a priori
 Descrission dij fenòmen sensa pregiudissi

 La redussion fenomenològica 
 Buté an parèntesi le credense
 Sospension dël giudissi an sla realtà esterna
 Concentrassion an sla cossiensa dij fenòmen

 L'intensionalità 
 La cossiensa a l'é sempe cossiensa 'd cheicòs
 Relassion essensial antra cossiensa e oget
 Strutura fondamental dl'esperiensa

 Métod fenomenològich 

 Descrission 
 Descrive l'esperiensa sensa spieghé
 Evité le teorìe sientìfiche
 Arpresenté l'esperiensa vivùa

 Anàlisi eidética 
 Serca dl'essensa dij fenòmen
 Anàlisi dle struture necessarie
 Identificassion dj'element essensiaj

 L'esemplificassion 
 Usagi d'esempi concret
 Anàlisi dij cas particolar
 Generalisassion a parte da j'esempi

 Scòle e corent 

 Fenomenologìa trassendental 
 Edmund Husserl: redussion radical
 Serca dij fondament assolù
 Costitussion dël mond ant la cossiensa

 Fenomenologìa esistensial 
 Martin Heidegger: esse-ant-ël-mond
 Jean-Paul Sartre: l'esse e ël néant
 Atension a l'esistensa uman-a

 Fenomenologìa dla carn 
 Maurice Merleau-Ponty: ël còrp vivent
 La carn com dimension fondamental
 Përcussion e corporeità

 Autor amportant 

 Edmund Husserl 
 Arche ëd la siensa (1900-1901)
 Idèje I (1913)
 Crisi dle siense europee (1936)

 Martin Heidegger 
 Esse e temp (1927)
 La crìtica dl'idealism
 L'esse-ant-ël-mond

 Maurice Merleau-Ponty 
 Fenomenologìa dla përcussion (1945)
 Ël còrp com soget dël mond
 L'esperiensa ant 'l mond vivù

 Aplicassion 

 An psicològìa 
 Psicologìa fenomenològica
 Studi dl'esperiensa sogetiva
 Anàlisi djë stat ëd cossiensa

 An psichiatrìa 
 Karl Jaspers: psicopatologìa general
 Ludwig Binswanger: anàlisi esistensial
 Comprension dij disorder mentaj

 An sj'art 
 Fenomenologìa dl'art
 Anàlisi dl'esperiensa estética
 Studi dla përcussion artìstica

 An siensa cognitiva 
 Crìtica dël redussionism
 Valorissassion dl'esperiensa sogetiva
 Anfluensa an sla teorìa dla ment

 Concet sentraj 

 Lë spantiament ëd cossiensa 
 La cossiensa a l'é sempe an relassion con ël mond
 Strutura temporal dla cossiensa
 Continuament present-passà-futur

 L'ambient ëd vita 
 Ël mond com ambient ëd nòstre esperiense
 Strutura significativa dël mond
 Relassion antra soget e ambient

 L'intersogetività 
 L'esistensa dj'àutri soget
 La costitussion dël mond social
 Esperiensa condivisa dla realtà

 Crìtiche 

 Sogetivism 
 Arzigh ëd solipsism
 Dificoltà 'd fondé l'ogetività
 Problema dj'àutre ment

 Mancansa d'ogetività 
 Descrission sogetiva
 Dificoltà 'd verifiché le descrission
 Assensa d'un criteri ëd validità

 Dificoltà metodològica 
 La redussion a l'é difìcil da realisé
 Problema dl'epoché radical
 Buté an parèntesi le credense stabilìe

 Anfluensa 

 An filosofìa 
 Preparassion dl'esistensialism
 Anfluensa an sël post-struturalism
 Eredità an sjë studi contemporani

 Ant le siense uman-e 
 Antropologìa fenomenològica
 Sociologìa dla conossensa
 Studi dla religion e dla coltura

 An architetura 
 Fenomenologìa dlë spassi
 Esperiensa dj'ambient costruì
 Design fenomenològich

 Eredità contemporania 

 Continuassion 
 Arserca fenomenològica an vàire pais
 Archivi Husserl an Belgi
 Publicassion e studi continuà

 Svilup recent 
 Fenomenologìa neuro-cognitive
 Aplicassion an psicologìa clìnica
 Anfluensa an sjë studi ëd cossiensa

 Vëdde 'dcò 
 Esistensialism
 Filosofìa dla cossiensa
 Ermanentologìa
 Filosofìa continental
 Edmund Husserl

 Bibliografìa 
 Husserl, E., Idèje për na fenomenologìa pura, 1913
 Heidegger, M., Esse e temp, 1927
 Merleau-Ponty, M., Fenomenologìa dla përcussion, 1945

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Stòria dla filosofìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI