Paradòss

Un paradòss a l'é na proposission o na sentensa ch'a smija contut che a conten-a na contradission lògica o a va contra al bon sens, ma che an efet a peul conten-e na vrità pì fonda. An filosofìa, ij paradòss a son ëd strument amportant për analisé ij lìmit dël pensé e dël lengage.

 Tichëtte prinsipaj 
Un paradòss as presenta quand na conclusion a smija derivé da 'd premise bon-e o da 'd rasonament ch'a smijo giust, ma ch'a men-a a na conseguensa ch'a l'é contraditòria o assurda. Ij paradòss a sfido nòstre convinsion e a òbligo a arvëdde ij concet fondamentaj.

 Sòrt ëd paradòss 
A-i son vàire sòrt ëd paradòss:
 Paradòss lògich: A son coj ch'a men-o a 'd contradission an tra 'd preposission lògiche.
 Paradòss semàntich: A rivo da 'd problema an relassion al significà dle paròle e a le definission.
 Paradòss epistemològich: A rivo da 'd problema an relassion a la conossensa e a la chërdensa.
 Paradòss metafìsich: A toco 'd question ëd natura dla realtà.

 Esempi avosà ëd paradòss 
 Ël paradòss dël busiard 
Sto paradòss a l'é atribuì a Epimènide ëd Creta, ch'a l'avrìa dit: "Tùit ij cretèis a son ëd busiard". Ël problema a nass se Epimènide a l'é chiel midem cretèis. S'a dis la vrità, alora a l'é un busiard (e donca a dis ëd busiardà). S'a dis na busia, alora soa afirmassion a l'é fàussa, e donca ij cretèis a diso la vrità.

 Ël paradòss d'Achil e la tartaruga 
Sto paradòss, creà da Zenon d'Elea, a dis che Achil, ël coridor pì lest, a peul mai sorpassé na tartaruga s'a-j dà un vantagi inissial. Achil a deuv prima rivé al pont andoa la tartaruga a l'era, ma an col moment la tartaruga a l'é andàita un pòch pì anans, e parèj via a l'infinì.

 Ël paradòss dël barbé 
Sto paradòss a dis: "Ant un pais, ël barbé a rapa tute le përson-e ch'as rapo nen da sole." La domanda a l'é: "Chi a rapa ël barbé?" S'as rapa chiel midem, a dovrìa nen rapesse (përchè a rapa mach coj ch'as rapo nen da soj). S'as rapa nen chielbmidem, alora a dovrìa rapesse (përchè a rapa tuti coj ch'as rapo nen da soj).

 Amportansa dij paradòss an filòsofìa 
Ij paradòss a l'han avù 'n rol fondamental ant ël dësvlup dla filòsofìa e dla lògica:
 A mostro ij problema an sla natura dël temp e dël moviment (paradòss ëd Zenon).
 A sfido la coerenza dël lengage e la capacità d'esprime la vrità (paradòss dël busiard).
 A fan vëdde le dificoltà an sj'ansem infinì (paradòss ëd Russell).
 A analiso ij problema dla determinassion dël futur (paradòss dël destin).

 Sòlussion e arzultà 
Lë studi dij paradòss a l'ha mnà a d'arserve amportante:
 La teorìa dj'ansem ëd Zermelo-Fraenkel a dà na base pì sicura a la matemàtica për evité 'd paradòss.
 La teorìa dij tipo lògich ëd Russell a propon na manera për evité j'autoriferiment.
 Jë studi an semàntica e an filosofìa dël lengage a da solusion ai paradòss semàntich.

 Vos corelà 
 Lògica
 Epistemologìa
 Semàntica
 Zenon d'Elea
 Bertrand Russell
 Teorìa dj'ansem

 Arferiment 

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Stòria dla filosofìa
Categorìa:Lògica
Categorìa:Epistemologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI