Islam Sunita

L'Islam sunita a l'é ël branch pì grand ëd l'Islam, ch'a rapresenta anviron l'85-90% dij musulman an tut ël mond. Ël termo «sunita» a ven da Ahl al-Sunna wa l-Jama'a («Gent dla Sunnah e dla Comunità»), ch'a arferiss a l'adesion a j'ansegnament e a le pràtiche dël profeta Maomet (Sunnah) e a l'unità dla comunità dij credent. A l'é oponù a l'Islam Siita, ch'a divid con ij sunita le base dël chëredo ma a diferiss an sël concet ëd guida spiritual (imam).

Stòria
La division antra sunita e siita a nass apress la mòrt dël profeta Maomet (632 d.C.), an sla question ëd chi a dovèissa sucedje coma leader dla comunità (califa). Ij sunita a aceto ij prim quatr calif (Rashidun: Abu Bakr, Omar, Othman e Ali) com legìtim, antant che ij siita a chërdo che la guida a spetèissa mach a la famija dël Profeta (Ahl al-Bayt).

Durant ij sécoj, ij sunita a l'han dësvlupà na strutura giurìdica e teològica basà an sl'interpretassion dël Coran, dla Sunnah e dël consens dij dot (ijma). Le scòle ëd pensé (madhhab) a son formasse ant ël sécol VIII-IX, stabilend ij prinsipi për l'aplicassion dla lej islàmica (Sharia).

Dotrin-e e Prinsipi
Ij sunita a fondo soa fede an sëj «Sinch Pilastr ëd l'Islam»:
 Profession ëd fede (Shahada): «A-i é pa d'àutr dio che Allah, e Maomet a l'é sò profeta».
 Preghiera (Salat): Sinch vòlte al di.
 Limòsna (Zakat): Contribussion ai pòver.
 Digiun (Sawm): Durant ël mèis ëd Ramadan.
 Peregrinagi (Hajj): A la Meca almanch na vira ant la vita.

An dzorpì, a chërdo ant:
 L'unità e l'eternità d'Allah (Tawhid).
 J'àngej, ij lìber sacrà, ij profeta e ël Di dël Giudissi.
 La predestinassion (Qadar), combinà con la responsabilità uman-a.

Scòle giurìdiche (Madhhab)
Ij sunita a séguito quatr scòle prinsipaj d'interpretassion dla Sharia, tuti arconossù com egalment vàlide:
 Hanafita: Pì flessìbil, anfluent an Asia, Turchìa e Balcan.
 Malichita: Basà an sl'usagi locaj (amal), present an Àfrica setentrional.
 Shafi'ita: Sistemà an sël rasonament analògich (qiyas), an Indonesia e Egit.
 Hanbalita: Pì literalista, arpresentà dal Wahhabism (Arabia Saudita).

Pràtiche e Liturgìa
La preghiera dël vënner (Jumu'ah) a l'é menà da n'imam, ch'a l'é pa un prèive ma na guida dla comunità.

Le feste prinsipaj a son l'Eid al-Fitr (fin dël Ramadan) e l'Eid al-Adha (sacrifissi).

L'istitussion dl'Ulama (dot) a l'ha na fonsion sentral ant l'anterpretassion religiosa.

Demografìa
Ij pais a magioransa sunita a comprendo:
 Arabia Saudita, Egit, Pakistan, Indonesia (ël pais con pì musulman dël mond), Turchia e Bangladesh.
 An Euròpa, le comunità pì numerose a son an Fransa, Germania e Regn Unì.

Sfide e Division antërne
Estremism: Chèiche grup salafita o jihadista a son criticà për soa vision rìgida.

Rapòrt con ij siita: Tension stòriche, dzortut an Iran, Iraq e Siria.

Modernità: Discussion an sla democrassìa, dij drit ëd le fomne e dij drit LGBT.

Riformism: Sforz për adaté l'Islam a la società contemporania (es. Ijtihad).

Conclusion
L'Islam sunita a l'é na realtà diversificà, con na richëssa cultural e teològica ch'a l'ha marcà la stòria ëd numeros pais. An facia a le tension globaj, vàire comunità a travajo për na coesistensa pacìfica e për n'Islam ch'a diàloga con ël mond modern.

Categorìa:Religion
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI