Duns Scòto

Gioann Duns Scòto (c. 1266 – 8 novèmber 1308), ciamà ël Dotor Sutil, a l'é stàit un frà franciscan, filòsof e teòlogh scossèis, un dij pì amportant pensator dla Scolàstica. A l'é avosà për soa anàlisi sutila e s-ciassa e për soe contribussion a la metafìsica, a l'epistemologìa e a la teologìa.

 Vita 
Duns Scòto a l'é nassù an Scòssia (da sì sò nòm) vers ël 1266. A l'é intrà ant l'Órdin dij Frà Minor (Franciscan) e a l'ha studià a Oxford e a Paris, andoa a l'ha dotorasse. A l'ha mostrà a Oxford, a Paris e a Colònia, andoa a l'é mòrt dël 1308.

 Pensé filòsofich 
 L'ùnich ëd l'esse 
Scòto a fortiss che l'esse a l'é l'atribù pì fundamental e unìvoch (ch'a val për tut) ëd tut lòn ch'a esist. Sòn a veul dì che l'esse a l'é l'istess për Dé e për le creature, combin che a sio diferent an tut ël rest.

 La distinsion formal 
Scòto a introduv la "distinsion formal" antra j'atribù ëd Dé. Costa a l'é na distinsion ch'a l'é nen real (coma cola antra 'd còse diferente) ma a l'é ëdcò nen mach mental. Për esempi, la sapiensa e la bontà 'd Dé a son distinte formalment, ma a co-incido ant l'esse real.

 L'andividuassion 
Scòto a spiega l'andividuassion (lòn ch'a fà che na còsa a l'é cola-lì e nen n'àutra) për mojen dl'"haecceitas" o "ëstès-sì" (thisness). A l'é col "quàich ëd pì" ch'a fà che Sòcrate a sia Sòcrate e nen Platon.

 La libertà 
Për Scòto, la libertà a l'é la caraterìstica pì amportanta dla volontà uman-a. La volontà a l'é lìbera an manera assoluta e a peul sempe serne 'd fé 'l bin o 'l mal.

 Pensé teològich 
 L'Imacolà Concession 
Scòto a l'é stàit un dij prim teòlogh a dësvlupé na teorìa coerenta për sosten-e che Maria a sia stàita concepìa sensa pecà original. Soa argomentassion a l'é stàita crucial për l'aprovassion dë sta dotrin-a da part dla Cesa.

 La natura dla teologìa 
Për Scòto, la teologìa a l'é na siensa pràtica, përchè soa fin a l'é nen mach ëd conòsse Dé, ma ëd porté le përson-e a la salvëssa.

 Eredità e anfluensa 
Duns Scòto a l'ha fondà na scòla ëd pensé ciamà "Scotism", ch'a l'é stàita amportanta ant ij sécoj apress. Soa euvra a l'ha anfluensà:
 La filòsofìa moderna
 La fenomenologìa
 La teologìa contemporania

Ij sò sostenitor a lo ciamo "ël Dotor Sutil" për soa capacità d'anàlisi fin-a e precisa.

 Euvre prinsipaj 
 Opus Oxoniense (Comentari a j'Ouvrage ëd Përtuss)
 Reportata Parisiensia (Arport ëd Paris)
 De Primo Principio (An sël Prim Prinsipi)
 Quaestiones Quodlibetales (Question qualsëssìa)

 Vos corelà 
 Scolàstica
 Tomism
 Vielm ëd Occam
 Tomà d'Aquin
 Franciscan
 Metafìsica

 Arferiment 

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Stòria dla filosofìa
Categorìa:Teòlogh
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI