Programa për computer

Un programa për computer (an anglèis Computer Program) a l'é n'insem d'istrussion scrivùe an un lengage ëd programassion, progetà për eseguì un còmpit specìfich su un computer. A peul esse un programa ëd sistema (es. sistema Operativ), n'aplicassion (es. navigator web), o n'utilità (es. antivirus). Ij programa a son eseguì dal processor e a gestisso risòrse com memòria, archivi, e perifériche.

Stòria
Ij prim programa për computer a armonto a j'agn '40, con la màchina analìtica ëd Babbage (progetà ma mai realisà) e ël prim program scrivù da Ada Lovelace për calcolé ij nùmer ëd Bernoulli. Ant j'agn '50, con ij computer a tub a veuid, ij programa a j'ero codificà an lengagi màchina (binari). Ant j'agn '60, ij lengagi d'àut livel (Fortran, COBOL) a l'han semplificà la programassion. Ant j'agn '90, l'avent dël software open-source (Linux) e dle piataforme visuaj (Windows) a l'ha democratisà l'usagi. Ancheuj, ij programa a son ëvnù compless con l'inteligensa Artifissial e ël cloud computing.

Strutura e Component
Un programa a peul esse divis an:
 Còdes sorgiss (an test): Istrussion ëd programador (es. Python, Java).
 Compilador/Intérpret: A traduv ël còdes an lengagi màchina.
 Eseguìbil: Archivi binari pront për l'esecussion.
 Librarìe: Còdes riutilisàbil për funsion comun (es. matemàtica).
 Documentassion: Ij manual técnich për j'utent o ij programador.

Ij programa a podrìo ëdcò include:
 Algoritm: Pass lògich për risòlve un problema.
 Strutura ëd dat: Organisassion dij dat (es. liste, tàule).

Tipologìe
Software ëd sistema: Gestiss hardware e risòrse (es. Windows, Linux).

Aplicassion: Còmpit specìfich për l'utent (es. Microsoft Word, Google Chrome).

Utilità: Manteniment e sicurëssa (es. antivirus, gestionari d'archivi).

Software ëd svilup: Strument për creé d'àutri programa (es. IDE, debugger).

Malware: Programa dannos (es. virus, ransomware).

Usagi Pràtich
Ij programa a servo për
 Automassion: Contròl ëd process industriaj o robòt.
 Anàlisi ëd dat: Strument ëstatìstich (es. Excel, R).
 Comunicassion: Piataforme ëd chat o vìdeo (es. Zoom, WhatsApp).
 Intrateniment: Gieugh videolùdich o streaming (es. Netflix).
 Educassion: Cors ëdnans a distansa o simulassion.

Avantagi e Svantagi
Avantagi:
 Automatisa atività arpetitiv.
 Scalabilità an gestì dat ëd grand volum.
 Personalisassion për bisògn specìfich.

Svantagi:
 Cost àut ëd svilup e manteniment.
 Vulnerabilità a error (bug) o atach informàtich.
 Dipendent da l'agiornament e compatibilità.

Evolussion Tecnològica
Ani '70-'80: Passagi da le schede perforà a l'antërassion grafìca (GUI).

Ani 2000: Rivolussion dël web e dël mobile app (iOS, Android).

Ani 2010: Adossion ëd cloud computing e servissi SaaS (Software as a Service).

Al di d'ancheuj:
 Integrassion d'AI e machine learning (es. ChatGPT).
 Piataforme low-code/no-code për creé programa sensa programé.
 Svilup ëd software quantum e blockchain.

Vardé ëdcò
 Lengage ëd programassion

 Sistema Operativ

 Algoritm

 Antivirus

Arferiment
Turing, A. (1936). On Computable Numbers. Proceedings of the London Mathematical Society.

Raymond, E. (1999). The Cathedral and the Bazaar. O'Reilly Media.

Categorìa:Informàtica
Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI