Cossiensa

La cossiensa (dal latin conscientia, "conossensa con") an filosofìa a l'é la capacità 'd na përson-a d'esse cossienta dij sò pensé, ëd soe assion, e 'd giudiché moralman soa condòta. A l'é 'l sens intern ëd lòn ch'a l'é giust e sbalià ch'a guida le decision moraj.

 Tichëtte prinsipaj 
La cossiensa a peul esse definìa coma:
 La vos interior ch'a guida le decision moraj
 La capacità 'd giudiché moralman le proprie assion
 La conossensa dël bin e dël mal aplicà a situassion concrete
 Ël tribun interior ch'a vàluta nòstra condòta

 Sòrt ëd cossiensa 
A-i son vàire sòrt ëd cossiensa:
 Cossiensa moral: La capacità 'd giudiché moralman j'assion
 Cossiensa psicològica: L'esse cossient ëd nòstri stat mentaj
 Cossiensa religiosa: La vos ëd Dé o dël divin ant ël cheur uman
 Cossiensa sossial: La sensibilità ai valor e a le nòrme d'un grup

 La cossiensa ant la stòria dla filosofìa 
 Età clàssica 
 Sòcrate: A considerava la cossiensa com na vos divin-a (daimonion) ch'a lo avisava cand a l'era an camin ëd fé quaicòs ëd mal.
 Stòich: A vëddìo la cossiensa coma la rason ch'a guida l'òm vers la virtù.

 Cristianésim 
 Sant Agostin: A fortiss che la cossiensa a l'é la vos ëd Dé ant ël cheur ëd l'òm.
 Tomà d'Aquin: A definiss la cossiensa com l'aplicassion dël savèj moral a 'd cas particolar.

 Età moderna 
 Immanuel Kant: A considerava la cossiensa coma "ël sens interior dël dolor" ch'as rend cont dël process ëd giudissi moral.
 John Locke: A vëddìa la cossiensa coma la capacità 'd giudiché j'assion conforma a le nòrme acetà.

 Età contemporania 
 Sigmund Freud: A distinguìa an tra super-io (l'ideal moral) e cossiensa (l'aspet punitive dël super-io).
 Martin Heidegger: A descrivìa la cossiensa coma la vos dël "esse pì possìbil" ch'a ciama l'òm a soa autenticità.

 Funsion dla cossiensa 
La cossiensa a àssolv vàire fonsion:

 Giudissiativa: A vàluta moralman j'assion prima e apress ch'a sio fàite
 Normativa: A stabiliss dle régole 'd condòta
 Esortativa: A ancoragia a fé lòn ch'a l'é giust
 Reprocatriss: A rimprocia për j'assion sbalià
 Perdonativa: A dà pas interior apress l'arconossiment dj'eror

 Formassion ëd la cossiensa 
La cossiensa as forma për mojen:
 Dl'educassion e dle esperiense 'd vita
 Dla riflession përsonal
 Dël diàlogh con j'àutri
 Dla tradission cultural e religiosa
 Dle esperiense 'd lìmit e 'd patiment

 Problem filosòfich 
Ij problema prinsipaj an sla cossiensa a son:
 L'orìgin: La cossiensa a ven da la società, da la rason, o da Dé?
 L'autorità: Përchè dovrìo dovré la cossiensa?
 Ij conflit: Còsa fé quand la cossiensa a ciama a fé l'opòst dla lege o dla società?
 L'eror: Coma spieghé le cossiense "erà" ch'a porto a fé ëd mal?

 Cossiensa e libertà 
La relassion antra cossiensa e libertà a l'é essensial:
 La cossiensa a presupon la libertà 'd serne
 La libertà a deuv esse guidà da na cossiensa bin formà
 La cossiensa a l'é la condission për n'auténtica libertà

 Amportansa ant la vita uman-a 
La cossiensa a l'é fondamental për:
 La vita moral e spiritual
 L'autorealisassion dla përson-a
 La vita sossial e polìtica
 L'arserca dla vrità e dla giustissia

 Vos corelà 
 Ética
 Moral
 Libertà
 Rason pràtica
 Responsabilità
 Deontologìa
 Sòcrate
 Immanuel Kant

 Arferiment 

Categorìa:filosofìa
Categorìa:Ética
Categorìa:Psicologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI