Assensor

N'assensor (a ven da ascendere, "monté") a l'é na cabin-a mòbila che a së spòsta an vertical o quasi, travers në spassi confinà ciamà colòna, për trasporté 'd përson-e o d'oget tra ij pian d'un edifissi o d'àutre struture. A l'é un sistema essensial për la mobilità ant le costrussion àute e ant jë spassi pùblich.

 Stòria 
Ij prim mecanism ch'a arcòrdo j'assensor modern a armonto a l'antichità, con dj'angign assionà a man o con contrapèis (Archimede a l'é atribuì dël prim disegn). Ant ël Mediev, d'«assenseur» a j'ero dovrà ant le fortësse e ij monasté. La vera evolussion a l'é rivà con la Revolussion Andustrial e l'ariv dla sicurëssà ant la trassion mecànica.

Ant ël 1853, l'american Elisha Otis a presenta un mecanism ëd sicurëssa contra la calada ch'a blocava la cabin-a an cas ëd rotura ëd la còrda, rendend l'assensor assicurà për ël traspòrt ëd përson-e. Ël prim assensor pùblich për përson-e a l'é stàit instalà a New York dël 1857.

Con l'invension dël motor elétrich, a la fin dël sécol ch'a fa XIX, a son comparije j'assensor elétrich, che a l'han përmëttù d'àutre velocità e 'd contròl pì precis.

 Component prinsipaj 
 Cabin-a: ambient ch'a conten l'utensa.
 Contrapèis: un pëscant ch'a bilansa la cabin-a, riduvend la potensa necessaria al motor.
 Motor e sistema ëd trassion: a l'é 'l "cheur" ch'a fa bogé l'assensor. As treuva motobin sovens an cò dla colòna.
 Còrde o caden-e d'assel: a colego la cabin-a e 'l contrapèis al motor.
 Sistema ëd guida: dle sbare andrinta a la colòna che a guido la cabin-a.
 Porte automàtiche: a la cabin-a e a minca pian.
 Sistema ëd comand: për selessioné ij pian e gestì la marcia.
 Mecanism ëd sicurëssa: fren d'emersion, limitator ëd velocità, sistema ëd blocagi an cas d'assident.

 Sòrt d'assensor 
 Assensor idràulich: la cabin-a a l'é possà da un piston idràulich. Bon për costrussion basse (2-5 pian).
 Assensor a trassion: la cabin-a a l'é tirà da 'd còrde ch'a passo su na pulija motris. A l'é 'l pì comun për edifissi àut.
 Assensor doméstich (monta-përson-e): për ca 'd doi o tre pian, instalà andrinta a le muraje.
 Assensor panoràmich: con le muraje dla cabina trasparente, dàit la vista a l'estern.
 Assensor për mërcansìe: pi robust, sensa finidure particolar.
 Assensor a dobia cabin-a: doe cabin-e ch'a travajo ant l'istess ass, për otimisé 'l tràfich.

 Norme 'd sicurëssa 
J'assensor a son soget a 'd régole motobin severe për garantì la sicurëssa dj'utent. Le norme prinsipaj a comprendo:
 Porte automàtiche che a deurbo mach quand l'assensor a l'é al pian.
 Sistema d'alarm e comunicassion an cas ëd blocagi.
 Ventilassion adeguà.
 Manutension programà da técnich autorisà.
 Sistema ëd salvëssa che a përmëtt ëd seurte quand l'assensor a l'é blocà tra doi pian.

 Impat sossial e architetural 
L'assensor a l'ha arvolussionà l'architetura, përmëttend ëd costruì d'edifissi motobin àut (grata-ciel). A l'ha 'dcò ameliorà l'acessibilità për le përson-e a mobilità ridòta e a l'ha cambià la manera 'd vive e 'd travajé ant le sità.

 Evolussion tecnològica 
Ij model modern a son dotà ëd:
 Contròl a microprocessor për na gestion pì eficienta ëd le ciamà.
 Sistema «destination control»: l'utent a marca 'l pian prima d'intré, e 'l sistema a organisa ij viagi për minimisé jë spostament.
 Energìa dëspërdùa: recùper ëd l'energìa cinética durant la calada.

 Vëdde 'dcò 
 Scale mòbile
 Monta-përson-e
 Pian idràulich
 Elisha Otis

 Ligam da fòra 
 National Association of Elevator Contractors (NAEC)

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Traspòrt
Categorìa:Architetura
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI