Pseudo-siensa

La pseudo-siensa a l'é n'ansem ëd credense, teorìe o pràtiche ch'a pretendo d'esse sientìfiche ma ch'a manco djë standard metodològich e epistemològich ëd la siensa vera. A l'é un concet amportant an filosofìa dla siensa për ël problema dla demarcassion.

 Definission 
La pseudo-siensa a peul esse definìa com:
 N'atività ch'a pretend d'esse sientìfica ma ch'a manca dle caraterìstiche essensiaj dla siensa
 Na pretèisa ëd conossensa ch'a faliss a sodisfé ij criter dël métod sientìfich
 Un sistema ëd credense ch'a smija sientìfich ma ch'a l'é nen verificàbil o arfutàbil

 Caraterìstiche 

 Element distintiv 
 Mancansa ëd faussificabilità
 Arfud dë sfide con j'arzultà sperimentaj
 Assensa ëd progression dël savèj
 Selession dj'evidense a favor

 Técniche comun 
 Usagi d'un lengagi técnich sensa sostansa
 Arferiment a complòt o a autorità misteriose
 Confusion antra corelassion e causałità
 Arfud dij mecanism ëd revision dij par

 Esempi ëd pseudo-siense 

 Stòrich 
 Frenologìa: studi dle protuberanse dël crani
 Alchimìa: trasformassion dij metaj an òr
 Astrologìa: influensa dj'astr an sla vita uman-a

 Contemporani 
 Creassionism: negassion dl'evolussion
 Disegn inteligent: version moderna dël creassionism
 Omeopatìa: diluission estreme për le cure
 Teorìe dël complòt: spiegassion alternative dj'event

 Problema dla demarcassion 

 Ël criteri ëd Popper 
Karl Popper a l'ha propnù la faussificabilità com criteri:
 Na teorìa sientìfica a dev podèj esse arfudà
 Le pseudo-siense a son nen faussificàbij
 Esempi: marxism e psicoanàlisi

 Àutri criteri 
 Thomas Kuhn: mancansa ëd paradigma condivis
 Imre Lakatos: program ëd riserca ch'a regrediss
 Paul Thagard: mancansa ëd progress e arfud d'afronté ij problema

 Diferense con àutri concet 

 Pseudo-siensa vs siensa malavia 
 La siensa malavia a l'é siensa ch'a faliss për lìmit metodològich
 La pseudo-siensa a arfuda ël métod sientìfich

 Pseudo-siensa vs proto-siensa 
 La proto-siensa a peul dventé siensa
 La pseudo-siensa a resta sempe fòra dla siensa

 Pseudo-siensa vs religion 
 La religion a pretend pa d'esse sientìfica
 La pseudo-siensa a fa pretèise sientìfiche

 Rason psicològica 

 Bias cognitív 
 Bias ëd conferma: serché evidense ch'a confërma le credense
 Efet Forer: acetassion ëd descrission vaghe com personaj
 Ilusion ëd corelassion: vëdde d'associassion andoa a-i son pa

 Fator sociaj e culturaj 
 Bisogn ëd control e sigurëssa
 Arfud dla complessità
 Atrassio për le spiegassion semplificà

 Perìcoj e conseguense 

 Salute pùblica 
 Arfud dle vacinassion
 Sostitussion ëd le cure médiche
 Diete pericolose

 Decision polìtiche 
 Negassion dël càud global
 Polìtiche ambientaj pa basà an sij dat
 Sperper ëd risòrse pùbliche

 Educassion 
 Confusion antra siensa e pseudo-siensa
 Dësvlup ëd l'analfabetism sientìfich
 Minorassion dla qualità dl'ansegnament

 Aprocc filosòfich 

 Anàlisi epistemològica 
 Studi dij criteri ëd validità sientìfica
 Anàlisi dle struture dle teorìe pseudo-sientìfiche
 Svilup d'utiss për la demarcassion

 Filosofìa dla siensa social 
 Comprension dël contest social dle pseudo-siense
 Studi dij mecànism ëd difusio e acetassion
 Anàlisi dle relassion ëd podèj

 Combate la pseudo-siensa 

 Educassion sientìfica 
 Ansegnament dël métod sientìfich
 Svilup dël pensé crìtich
 Alfabetism sientìfich dai prim agn

 Comunicassion sientìfica 
 Spiegassion ciàira dij resultà sientìfich
 Trasparensa ant ël process sientìfich
 Diàlogh con ël pùblich

 Responsabilità dij media 
 Verìfica dle sorgiss
 Evité ël "false balance" ant ij débat
 Educassion dij giornalista sientìfich

 Débat contemporani 

 Lìmit dla siensa 
 Còsa a peul e còsa a peul pa fé la siensa?
 Ël ròl ëd la fede e dla rason
 Ij confin tra siensa e filosofìa

 Libertà 'd paròla vs responsabilità 
 Fin a che pont as peulo toleré le pseudo-siense?
 La tension antra libertà d'espression e protession dël pùblich
 Ël ròl dle piataforme an ligna

 Autor amportant 
 Karl Popper (1902-1994)
 Thomas Kuhn (1922-1996)
 Paul Feyerabend (1924-1994)
 Mario Bunge (1919-2020)
 Carl Sagan (1934-1996)
 Richard Dawkins (1941-)

 Euvre fondamentaj 
 La logica dla dëscuerta sientìfica ëd Popper
 La strutura dle arvolussion sientìfiche ëd Kuhn
 Ël mond infestà dai démon ëd Sagan

 Vëdde ëdcò 
 Métod sientìfich
 Filosofìa dla siensa
 Pensé crìtich
 Teorìa dël complòt
 Analfabetism sientìfich

 Bibliografìa 
 Popper, K., La logica dla dëscuerta sientìfica, 1934
 Sagan, C., Ël mond infestà dai démon, 1995
 Bunge, M., Filosofìa dla siensa, 1998

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Epistemologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI