Browser Web

Un browser web (an anglèis web browser) a l'é n'aplicassion ch'a përmet ëd visualisé e antëragì con document e risorse an sla rej (internet), com pàgine HTML, filmà, e figure. A fa da pont antra l'utent e ij servissi an ligna, an trasformand còdes an contnù visual. Esempi popolar a son Google Chrome, Mozilla Firefox, Apple Safari, e Microsoft Edge.

 Stòria   
 1990: Tim Berners-Lee a dësvlupa ël prim browser, WorldWideWeb, al CERN.  
 1993: Mosaic a introduv l'antërfacia grafìca e j'image an linia.  
 Ani 1990: Guèra dij browser tra Netscape Navigator e Internet Explorer.  
 2004: Firefox a nass për mejoré la sicurëssa e la libertà.  
 2008: Google Chrome a introduv na navigassion pì lesta e separassion dle schede.  
 Al di d'ancheuj: Browser modern com Brave e Vivaldi a eufro privacy e personalisassion.  

 Strutura e Component   
Un browser a l'é formà da:  
 Motor ëd visualisassion (es. Blink, Gecko, WebKit): A traduv HTML/CSS an contnù visual.  
 Motor JavaScript (es. V8, SpiderMonkey): A eseguis còdes për antërassion dinàmica.  
 Antërfacia utent: Schede, bara dj'adrësse, boton ëd navigassion.  
 Gestor dle estension: A gionta funsion (es. blocagi dij reclam).  
 Memòria temporania (cache): Memorisa dat për riduve ël temp d'atension.  

 Tipologìe   
 Browser tradissionaj: Chrome, Firefox, Safari.  
 Browser mobij: Chrome Mobile, Safari për iOS.  
 Browser minimalista: Lynx (testual), Midori (leger).  
 Browser privà: Brave, Tor Browser (protegg ël VPN).  
 Browser integrà: Component an aplicassion (es. Electron).  

 Usagi Pràtich   
Ij browser web a servo për:  
 Vardé sit e portal an ligna.  
 Visualisé filmà e sente mùsiche (YouTube, Spotify).  
 Gestì casele 'd pòsta (Gmail, Outlook).  
 Dësvlupé aplicassion web (DevTools).  
 Fé comersi eletrònich (Amazon, eBay).  

 Avantagi e Svantagi   
 Avantagi:  
 Acess global: Conession a l'anformassion an temp real.  
 Estension: Personalisassion con plugin.  
 Standards duvert: Sopòrt a HTML5, CSS3.  
 Svantagi:  
 Sicurëssa: Vulnerabilità a malware e phishing.  
 Consum ëd risorse: Memòria e CPU për schede múltiple.  
 Trassinassion: Cujìa dij dat ëd navigassion.  

 Evolussion Tecnològica   
 Ani 2000: AJAX për aplicassion dinàmiche (es. Gmail).  
 2010: HTML5 për multimojen sensa plugin.  
 Al di d'ancheuj:  
 WebAssembly: Esecussion ëd còdes ad àuta prestassion.  
 PWA (Progressive Web App): Esperiensa tipo aplicassion.  
 Web3: Integrassion con blockchain e criptomonede.  

 Vardé ëdcò   
 HTML  
 VPN  
 HTTP  

 Arferiment   
 Berners-Lee, T. (2000). *Weaving the Web*. HarperCollins.  
 Eich, B. (2008). *JavaScript: The First 20 Years*. ECMA International.  

 Ligam esterne   
 Mozilla Firefox  
 Proget Chromium  

Categorìa:Informàtica
Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI