Stassion feroviaria

Na stassion feroviaria (ò stassion dij tren) a l'é na strutura e n'ansem d'instalassion an sla linia feroviaria, dovrà për la partensa e l'ariv dij passegé e, an vàire cas, për la manutension dij tren. A l'é 'l pont d'ancontr antra la rèj feroviaria e j'utent, e a sòlit a comprend na stassion viagiator, dij binari d'arest, dij marciapé, e 'd sistema 'd segnalassion.

 Stòria 
Le prime stassion a son comparìe ant la prima mità dël sécol ch'a fa XIX, quand che le ferovìe a l'han ancaminà a esplòde. A l'ancamin, a j'ero dj'edifissi motobin sempi, sovens fàit 'd bòsch, ma con l'espansion dle linie, a son dventà dj'element architetònich amportant. An Euròpa, le stassion a l'han pijà na fòrta dimension monumental, coma la Stassion ëd Milan Sentral o la Gare du Nord a Paris, smonend ël podèj e 'l progrès dla società andustrial.

Ant ël sécol ch'a fa XX, con la concorensa dl'automòbil, vàire stassion a son ëstàite modernisà o arstruturà për fé da pòrt multimodaj, colegandse con àutri mojen 'd trasport (metro, tram, bus). Le neuve stassion d'àuta velocità (coma la Stassion ëd Lyon-Part-Dieu an Fransa) a son ëstàite progetà con në spìrit pì funsional e comersial.

 Component d'una stassion 
 Part për ij viagiator 
 Sala (hall): l'ansem ëd spassi intern andoa a-i son ij bijetari, j'anformassion, ij servissi.
 Marciapé: pont elevà andoa a monto e calo ij passegé.
 Sot-pass o sorapass: për passé da 'n marciapé a l'àutr an sicurëssa.
 Binari d'arest: numerà, andova a rivo e a parto ij tren.
 Copertura (train shed): strutura ch'a coata ij binari për protege dai fenòmen atmosfèrich.
 Servissi: bijeterìa, sala d'atèisa, bar, negòssi, servissi igiènich.

 Part técnica e operativa 
 Sala aparà (ò post ëd maneuvra): andova a son comandà ij deviator e ij signaj.
 Scambi e deviator: për mandé ij tren an sij giust binari.
 Signal: luminos o mecànich, për regolé l'ariv dij tren.
 Depòsit: për la manutension dij tren (nen sempre ant la stassion).
 Linie 'd maneuvra (siding): binari për parchegé ij tren pì nen an servissi.

 Tipo 'd stassion 
 Scond la fonsion 
 Stassion ëd tèrmin (ò capolinia): quand che tuti ij tren a rivo e a parto dal midem pont. Ij binari a fan na testa.
 Stassion ëd trànsit (ò passanta): ij tren a peulo passé sensa fermesse, o fermesse mach për servissi.
 Stassion ëd ancrosament: andova ij tren a peulo cambié diression o linia.
 Stassion 'd maneuvra: pì che për ij viagiator, a serv për formé e dësfé ij tren da càrich.

 Scond l'amportansa 
 Stassion prinsipaj (major stations): cole pì amportante 'd na region o 'd na linia.
 Stassion secondarie (halt): con pòchi servissi e arest limità.
 Fermade automàtiche: sensa përsonal, con dle màchine për ij bijet.
 Stassion fantasma: stassion sarà o pì nen dovrà.

 Ròl ant ël sistema feroviari 
Na stassion a l'ha vàire fonsion essensiaj:
 Servissi ai viagiator: acojensa, informassion, vèndita 'd bijet.
 Operassion dij tren: destinassion dij binari, maneuvre, contròl.
 Antercambi multimodaj: colegament con àutri mojen 'd trasport.
 Comersial: spassi për boteghe e atività.
 Sicurëssa: sorvejassansa e contròl dij fluss ëd përson-e.

 Architetura 
L'architetura dle stassion a l'ha marcà vàire perìod:
 Stassion romàntiche dël sécol ch'a fa XIX: stil neoclàssich o neogòtich.
 Stassion 'd la Bel Époque: con dë struture 'd fer e veuid motobin àute.
 Stassion moderne: dal sécol ch'a fa XX, con architetura funsionalista.
 Stassion contemporanie: sgnore 'd veuid, luminosità, spassi integrà.

Esempi amportant: St. Pancras International a Londra, Grand Central Terminal a New York, Antwerp Central an Belgi.

 Stassion e svilup urban 
Le stassion a l'han sempe giutà a formé 'l paisagi urban. Sovens, d'antorn a na stassion prinsipal a nasso dij quarté dij tren, con hotel, ufissi e atività comersiaj. Al di d'ancheuj, vàire sità a travërso 'd proget ëd rigenerassion urban-a ch'a buto la stassion al sènter, creand dij poli multimodaj (transportation hubs).

 Stassion d'àuta velocità 
Le neuve linie d'àuta velocità a ciamo dë stassion progetà con atension particolar:
 Binari drit e longh për lë scaricament a velocità.
 Sot-apass largh për ij fluss ëd viagiator.
 Sistema d'anformassion an temp real.
 Colegament eficent con ij mojen locaj (metro, taxi, bus).

 Sfide moderne 
Le stassion d'ancheuj a deuvo fé front a:
 Accessibilità: për le përson-e a mobilità ridovùa.
 Sicurëssa: contròl dij fluss e prevension dj'atach.
 Sostenibilità: ridussion dij consum energétich.
 Gestion dij grand event (manifestassion, fere).
 Digitalisassion: wi-fi, aplicassion, anformassion digital.

 Vëdde 'dcò 
 Traspòrt feroviari
 Ferovia
 Binari
 Marciapé
 Stassion ëd Milano Sentral

 Arferiment 



 Ligam estern 
 European Union Agency for Railways
 Network Rail – Our Stations (UK)

Categorìa:Traspòrt
Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Architetura
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI