Fonestema

Un fonestema (dal grech antich φωνή [phōnē], "son, vos", e αἴσθημα [aísthēma], "sensassion, përcession") a l'é na sequensa fònica elementar ëd na lenga, na caden-a curta 'd fonema, che a l'ha un valor semàntich o onomatopèich për sò cont.

Ës concet a l'é dovrà ant la morfologìa e la psicolenghìstica për spieghé com le paròle a peulo esse dividùe an unità pì cite e për sòn bin significative, indipendent da le régole etimològiche standard.

 Definission 
Ij fonestema a son sot-unità ëd paròle ch'a pòrto na tinta 'd significà sensa esse nì morfema, nì radis, nì afiss. A son sovens associà a 'd conotassion sensòrie o psicològiche.

Për esempi, an piemontèis (e 'dcò an vàire lenghe romanze e germàniche), ël grup consonantich str- an inissi 'd paròla a peul arciamé l'idèja 'd tension, dë s-cianch, ëd distension:
 strassé, strach, strenz, strijé, strop, strèp.

L'idèja a l'é che costa combinassion ëd son a l'ha 'n substrat psico-acùstich ch'a dà na sensassion d'angustia o dë sfòrs.

 Caraterìstiche 
 Sot-morfémich: ij fonestema a son pì cit che 'l morfema pì cit ch'a esist ant la lenga.
 Cross-paròlich: as treuvo an vàire paròle ch'a condivido 'd trat semàntich.
 Motivassion fono-simolàtica: a-i é na relassion përcepìa antra la forma fònica e 'l significà.
 Produtività limità: a son dovrà për formé dle paròle neuve, ma nen tant sistematicament coma ij morfema.

 Teorìa lenghìstica 
Ël concet ëd fonestema a l'é colegà a vàire teorìe:
 Simbolism fònich (o fonosimbolism): la teorìa ch'a sosten che a-i sia na relassion natural antra 'd serti son e dij significà.
 Morfologìa natural: ch'a studia coma la strutura fònica 'd na paròla a peul arflete 'l significà.
 Etimologìa popolar: ël process andoa 'd parlant a riantërpreto na paròla basandse an sij sò fonestema për fé 'd neuve associassion.

Ij fonestema a son vist con crìtica da vàire lenghista struturalista e generativista, përchè a son nen sempe sistemàtich e a peulo manché 'd rigor sientìfich. Contut, a l'han n'amportansa psicolenghìstica inegàbil.

 Confront con j'onomatopeja 
A l'é amportant dëstinghe ij fonestema da j'onomatopeje. J'onomatopeje a son imitassion direte 'd son dla natura (tic-tac, bau-bau, crach), mentre ij fonestema a son d'element fònich ch'a pòrto 'd conotassion pì astrate e generaj.

 Aplicassion ant l'arserca lenghìstica 
Ij fonestema a son studià për:
 Comprende la psicolenghìstica dël léssich: coma le paròle a son organisà an ment.
 Analisé la formassion dle paròle an lenghe andoa la derivassion a l'é motobin produtiva.
 Travajé an sla poesìa e la retòrica: për l'efet musical e evocativ ëd le paròle.
 Studié j'evolussion dij dialet e le tendense 'd cambiament lenghìstich.

 Vëdde 'dcò 
 Fonema
 Morfema
 Onomatopeja
 Etimologìa
 Psicolenghìstica

 Ligam estern 
 Linguistic Society of America – Sound Symbolism

Categorìa:Fonética
Categorìa:Lenghìstica
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI