Filosofìa american-a

La filosofìa american-a a l'é la tradission filosòfica ch'a l'é dësvlupasse ant jë Stat Unì da soa fondassion fin-a al di d'ancheuj. A l'é caraterisà da n'aprossimassion pràtica, empìrica e pluralista ai problema filosòfich, con n'ènfasi particolar an sle libertà individuaj, la democrassìa e l'esperiensa.

 Stòria e evolussion 
La filosofìa american-a a peul esse dividùa an quatr perìod prinsipaj:
 Perìod colonial (sécoj XVII-XVIII): teologìa e filosofìa polìtica
 Perìod dël trassendentalism (sécol XIX): Emerson, Thoreau
 Perìod dël pragmatism (fin sécol XIX - prima mità sécol XX): Peirce, James, Dewey
 Perìod contemporani (sécol XX-XXI): filosofìa analìtica, postmodernism, feminism

 Caraterìstiche generaj 
La filosofìa american-a a presenta vàire element distintiv:
 Pragmatism: valorisassion dle conseguense pràtiche
 Empirism: atension a l'esperiensa concreta
 Individualism: ènfasi an sla libertà e l'autonomìa personal
 Pluralism: acetassion ëd vàire përspetive diverse
 Democrassìa: anteresse për la vita polìtica e social

 Scòle e corent prinsipaj 

 Pragmatism 
La scòla pì amportanta dla filosofìa american-a:
 Charles Sanders Peirce (1839-1914): fondator dël pragmatism
 William James (1842-1910): psicologìa e religion
 John Dewey (1859-1952): educassion e democrassìa
 Richard Rorty (1931-2007): pragmatism e postmodernism

 Trassendentalism 
Moviment romàntich e spiritual dël sécol XIX:
 Ralph Waldo Emerson (1803-1882): autofiusa e natura
 Henry David Thoreau (1817-1862): disubidiensa sivila
 Margaret Fuller (1810-1850): feminism e emancipassion

 Naturalism 
A fortiss che la realtà a l'é mach natura:
 George Santayana (1863-1952): naturalism e materialism
 John Dewey: naturalism empìrich
 Quine (1908-2000): naturalism epistemològich

 Process Philosophy 
A vëdd la realtà com un process dinàmich:
 Alfred North Whitehead (1861-1947): filosofìa dël process

 Filosofìa analìtica 
A analisa ël lengagi e ij problema tradissionaj:
 Willard Van Orman Quine (1908-2000): critica dle distinsion
 Donald Davidson (1917-2003): teorìa dl'antërpretassion
 Saul Kripke (1940-): semàntica e metafìsica

 Tema filosòfich sentraj 

 L'esperiensa 
 Ròl sentral dl'esperiensa an tute le forme
 Conossensa com strument për l'assion
 Valor epistemològich dl'esperiensa ordinaria

 La democrassìa 
 Democrassìa com utiss për la creassion ëd comunità
 Educassion democràtica (Dewey)
 Partecipassion e deliberassion pùblica

 La libertà 
 Libertà com autonomìa personal
 Libertà com partecipassion polìtica
 Tension antra libertà individuaj e responsabilità social

 La pluralità 
 Acetassion dël dissensi e dle diferense
 Toleransa com valor fondamental
 Democrassìa com spassi për la discussion

 La natura 
 Rapòrt antra l'òm e la natura
 Ecologìa e responsabilità ambientaj
 Valor spiritual dla natura

 Autor amportant 
 Jonathan Edwards (1703-1758)
 Ralph Waldo Emerson (1803-1882)
 Henry David Thoreau (1817-1862)
 Charles Sanders Peirce (1839-1914)
 William James (1842-1910)
 John Dewey (1859-1952)
 George Santayana (1863-1952)
 Willard Van Orman Quine (1908-2000)
 Richard Rorty (1931-2007)
 Martha Nussbaum (1947-)

 Euvre fondamentaj 
 Nature d'Emerson (1836)
 Walden ëd Thoreau (1854)
 The Will to Believe ëd James (1897)
 Democracy and Education ëd Dewey (1916)
 Word and Object ëd Quine (1960)
 Philosophy and the Mirror of Nature ëd Rorty (1979)

 Anfluensa 
La filosofìa american-a a l'ha avù n'anfluensa significativa:
 An sla pedagogìa moderna (Dewey)
 An sla psicologìa (James)
 An sla semàntica e la lògica (Quine)
 An sla filosofìa polìtica contemporania
 An sjë studi cultural e literari

 Svilup recent 
Ij dësvlup contemporani:
 Feminism filosòfich: Martha Nussbaum, Judith Butler
 Filosofìa dla ment: Daniel Dennett, John Searle
 Filosofìa polìtica: John Rawls, Robert Nozick
 Filosofìa ambiental: Holmes Rolston III
 Neopragmatism: Richard Rorty, Hilary Putnam

 Vëdde ëdcò 
 Pragmatism
 Trassendentalism
 Filosofìa polìtica american-a
 Individualism
 Democrassìa

 Bibliografìa 
 West, C. The American Evasion of Philosophy, 1989
 McDermott, J.J. The Culture of Experience, 1976
 Menand, L. The Metaphysical Club, 2001

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Stòria dla filosofìa
Categorìa:Cultura american-a
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI