Chèr da guèra

Ël chèr da guèra a l'é stàit un veìcol militar a doe o quatr roe, tirà da un o pì cavaj, dovrà ant l'antichità për ël combatiment, la cassa, le cerimonie e com sìmbol dë stat. A l'ha arvolussionà la manera 'd combate e a l'é stàit n'arma stratégica ant le bataje fin da l'Età dël bronz.

 Orìgin e dësvlup 
Ij prim chèr a son comparì vers ël 2000 aGC ant la region dël Càucas e ant l'Asia Sentral. La tecnologìa a l'é dëspantiasse rapidament:
 Mesopotamia: Sumer e Assiria
 Antich Egissi: Ij Hyksos a l'han portalo an Egit vers ël 1600 aGC
 Imperi Itita: Specialisà ant la costrussion dij chèr da guèra
 Cin-a: Sota la dinastìa Shang (1200 aGC)
 Grecia e Roma: Dovrà pì che d'aut ant le cerimonie e le corse

 Costrussion 
Ij chèr a j'ero fàit 'd bòsch (rol, sàles, frasso), con:
 Roe: A quatr ragg, an bòsch massiss o con ël mojen an metal
 Scòssia: Platforma për ij combatent e 'l guidator
 Timon: Strutura ch'a tenìa ij cavaj
 Ass: An bòsch, ch'a colegava le roe
 Blindagi: Quàich vira con pere 'd còiro o 'd bronz

 Tàtica militar 
Ël chèr a l'era dovrà an vàire manere:
 Platforma mòbil d'artijarìa: Për ij bersajé con l'arch e flecia da na distansa
 Arma d'urt: Për campé 'd lanse o për rompe le linie nemise
 Traspòrt: Për porté j'ufissiaj o le trupe d'elit an bataja
 Sgoment psicològich: Ël rumor e l'aspet a provocavo tëmma

Ij chèr a j'ero pì dovrà an teren pian, e a j'ero vulneràbij an teren malfé o contra la fanterìa organisà.

 Sivilisassion ch'a l'han dovrà ij chèr 
 Egissi 
Ij chèr egissian a j'ero leger e lest, con doe roe e doj combatent: un guidator e n'arcé.

 Itita 
Ij chèr itita a j'ero pì pesant, con tre òm: guidator, arcé, e scudé.

 Cinèis 
Sota le dinastìe Shang e Zhou, ij chèr a formavo 'l cheur dl'esércit, con squàdre ëd senten-e d'unità.

 Grecia 
Ant la mitologìa greca, ij chèr a j'ero associà a j'eroj (Achil, Etor). Stòricament a j'ero dovrà pì che d'autr ant le corse (gieugh olìmpich) e ant le procession.

 Roma 
Ij roman a l'han dovrà men ij chèr për ël combatiment, preferend la fanterìa, ma a l'han mantnù le corse 'd chèr ant ij sirch coma spetàcol.

 Persia 
L'Imperi Persian a l'ha dovrà ij chèr con ël mojen a lame për tajé la fanterìa nemisa, ma a j'ero vulneràbij a le formassion sarà.

 Armament 
L'equipagiament a comprendìa:
 Arch e flecia: Arma prinsipal për ij bersajé
 Lanse: Për ij combatiment a còrt ragg
 Spade e apie: Për la dësfèisa përsonal
 Scù: Për la protession

 Declin 
Ël chèr a l'ha përdù amportansa militar vers ël sécol III aGC për vàire rason:
 Monta a caval: La cavalerìa a l'era pì flessìbil e men costosa
 Fanteria organisà: Formassion coma la falange macedònica o la legion roman-a
 Inovassion tecnològiche: Strop e sela pì efetive
 Limitassion dël teren: Pòch usàbil an montagna o foresta

 Eredità 
Malgré sò declin militar, ël chèr a l'ha lassà n'eredità duratura:
 Simbologia: Sìmbol ëd podèj e prestigi (trionf roman)
 Literatura e mitologìa: Ant le stòrie d'eroj
 Spetàcoj: Corse ant ij sirch roman
 Tecnologìa: Dësvlup ëd le roe e dij sistema 'd trasport

 Vos corelà 
 Cavalerìa
 Arcé
 Bataja antica
 Trionf (Roma)
 Chèr armà
 Età dël bronz

 Arferiment 

Categorìa:Arm
Categorìa:Stòria militar
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI