Filosofìa presocràtica

La filosofìa presocràtica a comprend ij prim filòsof grech ch'a son vivù prima ëd Sòcrate (469-399 a.C.). Costi pensator, ativ antra ij sécoj VII e V a.C., a l'han butà le base dla filosofìa ossidental an passand da le spiegassion mitològiche a cole rasonà. A son ëstàit ij prim a serché na spiegassion natural e unificà dla realtà.

 Contest stòrich 
La filosofìa presocràtica a l'é nàita ant le colònie greche d'Asia Minor (Iònia) e dl'Italia meridional (Magna Grecia) ant ël sécol VII a.C. Le sità prinsipaj a j'ero:
 Milet (anté a l'é nàita la scòla milesia)
 Efeso (assossià a Eràclit)
 Elea (scòla elèatica)
 Agrigent (assossià a Empédocle)

 Caraterìstiche generaj 
Ij presocràtich a son caraterisà da:
 Anteresse prinsipal për la cosmologìa e la metafìsica
 Serca d'un prinsipi unificador (arché) ch'a spiega la realtà
 Usagi dla rason (logos) an pì dla tradission mitològica
 Atension a la natura (physis) e ai sò process

 Scòle prinsipaj 

 Scòla milesia 
Prima scòla filosòfica, fondà a Milet:
 Talete (ca. 624-546 a.C.): l'eva a l'é l'element primordial
 Anassimandr (ca. 610-546 a.C.): l'àpeiron (l'ilimità) a l'é l'orìgin ëd tut
 Anassìmene (ca. 585-528 a.C.): l'aria a l'é ël prinsipi ëd tut

 Scòla eleàtica 
A fortiss l'unità e l'imutabilità dla realtà:
 Parménide (ca. 515-450 a.C.): "l'é" a l'é ùnich e imutàbil
 Zenon d'Elea (ca. 490-430 a.C.): paradòss për difende le tesi ëd Parménide

 Filosofìa dël cambiament 
 Eràclito (ca. 535-475 a.C.): "tut a cambia", ël feu a l'é ël prinsipi, amportansa dël logos

 Teorìa dj'atòm 
 Demòcrit (ca. 460-370 a.C.): la realtà a l'é fàita d'atòm e veuid

 Ij pluralista 
 Empédocle (ca. 495-435 a.C.): quatr element (tèra, eva, aria, feu) e doe fòrse (amor e òdi)
 Anassàgora (ca. 500-428 a.C.): la realtà a l'é fàita d'omomerìe e a l'é organisà dal nous (ment)

 Tema prinsipaj 

 L'arché 
Ël prinsipi fondamental e unificador dla realtà. Minca filòsof a l'ha proponù sò arché:
 Talet: eva
 Anassimandr: àpeiron
 Anassìmene: aria
 Eràclito: feu
 Parménide: l'Esse

 Ël problema dël cangiament 
Coma a peulo cangé le còse s'a-i é na realtà fondamental? J'eleàtich a nego ël cangiament, antant che Eràclit a lo aceta com essensial.

 La natura dla conossensa 
Prima riflession an s'a l'é possìbil conòsse la realtà e con che mojen.

 Eredità 
Ij presocràtich a l'han:
 Anventà ël pensé filosòfich ossidental
 Dàit n'apòrt decisiv a la nàssita dla siensa
 Anfluensà 'd fasson determinanta Sòcrate, Platon e Aristòtil
 Dësvlupà ij prim concet ëd lege natural e necessità

 Lìmit 
 Testimonianse framentarie (a resto mach ëd citassion an euvre pì tarde)
 Mistura 'd filosofìa e siensa ancreusa
 Lenga complicà e ambigua

 Ij presocràtich pì amportant 
 Talete ëd Milet
 Anassimandr ëd Milet
 Anassìmene ëd Milet
 Pitàgora ëd Samo
 Eràclito ëd Efeso
 Parménide d'Elea
 Zenon d'Elea
 Empédocle d'Agrigent
 Anassàgora ëd Clazomene
 Demòcrit d'Abdera

 Vëdde ëdcò 
 Filosofìa greca antica
 Sòcrate
 Cosmologìa
 Metafìsica
 Arché

 Bibliografìa 
 Kirk, G.S., Raven, J.E. & Schofield, M. I presocratici, 1993
 Guthrie, W.K.C. A History of Greek Philosophy, 1962-1981
 Barnes, J. The Presocratic Philosophers, 1982

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Filosofìa greca
Categorìa:Filòsof
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI