Parapsicologìa

La parapsicologìa a l'é lë studi pretendù sientìfich dij fenòmen psìchich ch'a smijo sfidé le lege naturaj conossùe. A l'é considerà na pseudo-siensa da la comunità sientìfica përchè a manca d'evidense empìriche robuste e a fàliss a sodisfé jë standard dël métod sientìfich.

 Definission 
La parapsicologìa a peul esse definìa com:
 Lë studi sientìfich pretendù dij fenòmen psìchich
 La siensa dij fenòmen ch'a van oltre la psicologìa normal
 La riserca dij podèj mentaj ch'a sfido le lege fìsiche conossùe

 Stòria 

 Origin 
 Termo conià dal psicòlogh alman Max Dessoir dël 1889
 Precedent ciamà "metapsìchica"
 Svilup an Fransa e Anghiltèra ant ël sécol XIX

 Svilup modern 
 Joseph Banks Rhine: fondator dël laboratòri ëd parapsicologìa a la Duke University (1930)
 Svilup dle técniche sperimentaj con le carte Zener
 Creassion ëd la Parapsychological Association (1957)

 Stat atual 
 Arconossùa da l'American Association for the Advancement of Science (1969)
 Criticà da la pì part dla comunità sientìfica
 Studi limità a pòche università e istitù privà

 Fenòmen studià 

 Percession extrasensorial 
 Telepatìa: comunicassion ëd pensé da na ment a n'àutra
 Clairvoyance: conossensa d'oget o event sensa mojen sensoriaj
 Precognission: conossensa d'event futur

 Psicocinesi 
 Influensa dla ment an sij oget fìsich
 Micro-PK: efet an sij event aleatòri
 Macro-PK: efet visìbij an sij oget

 Àutri fenòmen 
 Reincarnassion: arnàssita d'anime
 Spetr: aparense dë spirit
 Pre-mòrt: esperiense dëdnans a la mòrt

 Métod d'anvestigassion 

 Speriment con carte 
 Usagi dle carte Zener (5 sìmboj)
 Test ëd chance statìstica
 Contròj rigoros për evité le busiardarìe

 Protocoj Ganzfeld 
 Redussion dj'amponiment sensoriaj
 Test ëd telepatìa an condission isolà
 Controversie an sij resultà

 Studi ëd cas 
 Racòlta ëd testimonianse
 Documentassion ëd fenòmen spontani
 Problema dla verificabilità

 Crìtiche sientìfiche 

 Problema metodològich 
 Mancansa ëd replicabilità dj'esperiment
 Efet ëd selession dj'arzultà
 Contròj insuficient

 Spiegassion alternativa 
 Bias ëd conferma: serché mach l'evidensa positiva
 Casualità: coincidense statìstiche
 Busiardarìa: fròd ant j'esperiment

 Argument epistemològich 
 Violassion dle lege fìsiche conossùe
 Mancansa 'd mecanism esplicativ
 Compatibilità con ël model sientìfich atual

 Débat filosòfich 

 Problema dla demarcassion 
 La parapsicologìa a l'é siensa o pseudo-siensa?
 Criteri ëd Karl Popper: faussificabilità
 Posission ëd Thomas Kuhn: mancansa ëd paradigma

 Implicassion metafìsiche 
 La natura dla ment e dla materia
 La possibilità ëd podèj psìchich
 Ij lìmit dla conossensa uman-a

 Ética dla riserca 
 Responsabilità ant ël publiché ij resultà
 Protession dij soget dë studi
 Finansiament con fond pùblich

 Stat académich 

 Arconossiment limità 
 Pòche càtedre universitarie
 Publicassion an arviste specialisà
 Esclusion dai program dë studi standard

 Organisassion 
 Parapsychological Association
 Society for Psychical Research
 Istitut ëd riserca privà

 Finansiament 
 Fond privà e donassion
 Assensa ëd finansiament pùblich an pì pais
 Controversie an sl'usagi dle risorse

 Contribù amportant 

 Ricercador stòrich 
 Joseph Banks Rhine (1895-1980)
 J. B. Priestley (1894-1984)
 Charles Richet (1850-1935)

 Ricercador contemporani 
 Dean Radin (1952-)
 Rupert Sheldrake (1942-)
 Daryl Bem (1938-)

 Euvre fondamentaj 
 Extra-Sensory Perception ëd J.B. Rhine (1934)
 The Conscious Universe ëd Dean Radin (1997)
 The Sense of Being Stared At ëd Rupert Sheldrake (2003)

 Vëdde ëdcò 
 Pseudo-siensa
 Epistemologìa
 Métod sientìfich
 Fenòmen paranormaj
 Psicologìa

 Bibliografìa 
 Rhine, J.B., Extra-Sensory Perception, 1934
 Radin, D., The Conscious Universe, 1997
 Alcock, J., Parapsychology: Science or Magic?, 1981

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI