Vedanta

Ël Vedanta (an sanscrit: वेदान्त, Vedānta) a l'é un-a dle ses scòle ortodosse (āstika) dla filosofìa indian-a. Ël nòm a ven da "Veda" + "anta" (fin), a significhé "la fin dij Veda" e as arferiss a j'Upanishad, che a son la part final dij test védich. Ël Vedanta a l'é la tradission filosòfica pì anfluenta e spantià an India.

 Etimologìa 
La paròla "Vedanta" a l'é formà da doi tèrmin sànscrit:
 Veda: la conossensa sacrà
 Anta: fin, conclusion

A s'arferiss a la part final dij Veda (j'Upanishad) e a la conclusion dël pensé védich.

 Sorgiss testuaj 
Ël Vedanta as basa an sël Prasthanatrayi, le tre sorgiss autorisà:
 J'Upanishad: la part filosòfica dij Veda
 La Bhagavad Gita: poema épich-filosòfich
 Ij Brahma Sutra ëd Badarayana: aforism che a sistemiso j'ansegnament upanishàdich

 Stòria 
Ël Vedanta a l'ha soe rèis ant j'Upanishad (600-300 a.C.). Ij Brahma Sutra a son stàit compòst antra ël 200 a.C. e ël 200 d.C. La scòla a l'ha avù sò pì grand dësvlup ant ël médi-ev con:
 Adi Shankara (788-820): fondator dël Advaita Vedanta
 Ramanuja (1017-1137): fondator dël Vishishtadvaita
 Madhva (1238-1317): fondator dël Dvaita

 Scòle prinsipaj 

 Advaita Vedanta 
Ël nen-dualism, fondà da Adi Shankara:
 A fortiss che Brahman (la realtà assolùa) e Atman (l'ànima individual) a son idèntich
 Ël mond a l'é Maya (ilusion)
 La liberassion a consist a arconòsse l'identità Brahman-Atman
 "Brahman a l'é la vrità, ël mond a l'é fàuss, l'ànima individual a l'é gnente d'àutr che Brahman"

 Vishishtadvaita Vedanta 
Ël nen-dualism qualificà, fondà da Ramanuja:
 A fortiss n'unità qualificà antra Brahman e j'ànime
 Brahman a l'é Dé personal (Vishnu) con d'atribut
 J'ànime e l'univers a son ël còrp ëd Dé
 La liberassion a l'é l'union con Dé, ma nen identità assolùa

 Dvaita Vedanta 
Ël dualism, fondà da Madhva:
 A fortiss na separassion eterna antra Dé, j'ànime e la materia
 Vishnu a l'é ël Dé suprem e j'ànime a son dipendente da Chiel
 A-i é na gerarchìa eterna d'ànime
 La liberassion a l'é la residensa eterna ant ël regn ëd Dé

 Àutre scòle 
 Bhedabheda: diferensa e nen-diferensa
 Shuddhadvaita: nen-dualism pur (Vallabha)
 Achintya Bheda Abheda: diferensa e nen-diferensa incomprensìbil (Chaitanya Mahaprabhu)

 Concet sentraj 

 Brahman 
La realtà assolùa e definitiva, la sorgiss e la sostansa dla realtà. An Advaita a l'é impersonal, an Dvaita a l'é Dé personal.

 Atman 
L'ànima individual, ël vèj soget. An Advaita a l'é identich a Brahman, an Dvaita a l'é separà da Dé.

 Maya 
Ël podèj d'ilusion che a fà smijé real ël mond fenomenal. An Advaita a nascond la vrità ùnica ëd Brahman.

 Moksha 
La liberassion dal cicl ëd nàssite e mòrt (samsara). As oten për conossensa (jnana) e divin amor (bhakti).

 Pràtiche 
Le pràtiche për rivé a la liberassion a comprendo:
 Shravana: scoté j'ansegnament
 Manana: reflession
 Nididhyasana: meditassion profonda
 Bhakti: devossion
 Karma Yoga: assion disinteressà

 Anfluensa 
Ël Vedanta a l'ha anfluensà:
 La cultura e la religion indian-a moderna
 Ël moviment ëd rinassita indian-a (Ramakrishna, Vivekananda)
 La filosofìa ossidental (Schopenhauer, Emerson)
 Jë studi contemporani an sla spiritualità
 Ël moviment New Age

 Rapresentant modern 
 Swami Vivekananda (1863-1902): a l'ha presentà ël Vedanta a l'Ossident
 Sri Aurobindo (1872-1950): Vedanta integral
 Ramana Maharshi (1879-1950): Advaita modern
 Sarvepalli Radhakrishnan (1888-1975): reinterpretassion moderna

 Vëdde ëdcò 
 Filosofìa indian-a
 Advaita Vedanta
 Upanishad
 Bhagavad Gita
 Misticism indian

 Bibliografìa 
 Shankara, Upadesasahasri
 Radhakrishnan, S. Indian Philosophy, Vol. II
 Deutsch, E. Advaita Vedanta: A Philosophical Reconstruction

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI