Filosofìa ossidental

La filosofìa ossidental a l'é la tradission filosòfica ch'a l'é dësvlupasse an Euròpa e ant le region culturalment colegà, da soe orìgin ant la Grecia antica fin-a al di d'ancheuj. A l'é caraterisà da n'atension particolar a la rason, a la lògica, a l'anàlisi e a la sistemàtica.

 Stòria e evolussion 
La filosofìa ossidental a peul esse dividùa an ses perìod prinsipaj:
 Filosofìa antica (sécoj VI a.C. - VI d.C.): dai presocràtich al neoplatonism
 Filosofìa medieval (sécoj VI-XV): síntesi antra Cristianésim e filosofìa grech-roman-a
 Filosofìa dël Rinassiment (sécoj XV-XVI): ritorn a j'autor clàssich
 Filosofìa moderna (sécoj XVII-XIX): epistemologìa e rassionalism
 Filosofìa contemporania (sécol XIX-XXI): crìtica e dëcostrussion

 Caraterìstiche generaj 
La filosofìa ossidental a presenta vàire element distintiv:
 Enfasi an sla rason e an sla lògica formal
 Atension a l'epistemologìa: com as peul conòsse?
 Svilup sistemàtich dle dissiplin-e filosòfiche
 Tension antra tradission e inovassion
 Ròl sentral dël soget conossent

 Perìod e scòle prinsipaj 

 Filosofìa antica 
 Presocràtich: Talete, Eràclit, Parmènide
 Perìod clàssich: Sòcrate, Platon, Aristòtil
 Elenism: stoicism, epicureism, seticism
 Neoplatonism: Plotin, Pròclo

 Filosofìa medieval 
 Patrìstica: Sant Agustin, Boéssi
 Scolàstica: Tomà d'Aquin, Duns Scòto, Ockham
 Filosofìa islàmica e ebràica: Avicënna, Averroè, Maimònide

 Filosofìa moderna 
 Rassionalism: Descartes, Spinoza, Leibniz
 Empirism: Locke, Berkeley, Hume
 Iluminism: Voltaire, Rousseau, Kant
 Idealism alman: Fichte, Schelling, Hegel

 Filosofìa contemporania 
 Esistensialism: Kierkegaard, Sartre, Camus
 Fenomenologìa: Husserl, Heidegger, Merleau-Ponty
 Filosofìa analìtica: Wittgenstein, Russell, Quine
 Postmodernism: Foucault, Derrida, Lyotard

 Dissiplin-e filosòfiche 
La filosofìa ossidental a l'ha dësvlupà vàire dissiplin-e:
 Metafìsica: studi dl'esse e dla realtà
 Epistemologìa: teorìa dla conossensa
 Ética: filosofìa moral
 Lògica: studi dël rasonament coret
 Estética: filosofìa dël bel
 Filosofìa polìtica: studi dl'órdin social

 Métod filosòfich 
La filosofìa ossidental a l'ha dësvlupà vàire métod:
 Diàlogh socràtich: question e rispòste
 Dùbit metodològich: Descartes
 Dialética: Hegel, Marx
 Anàlisi dël lengagi: filosofìa analìtica
 Dëcostrussion: Derrida

 Anfluensa e impat 
La filosofìa ossidental a l'ha:
 Dàit forma a la siensa moderna
 Anfluensà la formassion djë Stat nassion
 Creà le base dle democrassìe moderne
 Anspirà le rivolussion polìtiche
 Dësvlupà la psicologìa e la sociologìa

 Autor amportant 
 Platon (427-347 a.C.)
 Aristòtil (384-322 a.C.)
 René Descartes (1596-1650)
 Immanuel Kant (1724-1804)
 Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831)
 Friedrich Nietzsche (1844-1900)
 Ludwig Wittgenstein (1889-1951)
 Martin Heidegger (1889-1976)

 Euvre fondamentaj 
 La Repùblica ëd Platon
 La Metafìsica d'Aristòtil
 Discors sul métod ëd Descartes
 Crìtica dla rason pura ëd Kant
 Fenomenologìa dlë spìrit ëd Hegel
 Parèj a l'ha parlà Zarathustra ëd Nietzsche
 Tractatus logico-philosophicus ëd Wittgenstein

 Confront con àutre tradission 
La filosofìa ossidental as diferensia da:
 Filosofìa oriental: pì atension a la spiritualità e a la pràtica
 Filosofìa indian-a: ròl sentral dël concet ëd liberassion
 Filosofìa cinèisa: ènfasi an sla società e l'armonìa

 Sfide contemporanie 
La filosofìa ossidental al di d'ancheuj a afronta:
 La crisi dle grande narassion
 Le question ëd la globalisassion
 J'implicassion dla tecnologìa
 La question ecològica
 Ël multiculturalism

 Vëdde ëdcò 
 Filosofìa oriental
 Stòria dla filosofìa
 Epistemologìa
 Metafìsica
 Ética

 Bibliografìa 
 Copleston, F. Storia della filosofia, 1946-1975
 Russell, B. Storia della filosofia occidentale, 1945
 Reale, G. Storia della filosofia antica, 1975

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Stòria dla filosofìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI