Linux

thumb
Linux a l'é un nùcleo (kernel) lìber e duvert për sistema Operativ, dësvlupà dal programador finlandèis Linus Torvalds dël 1991. Combinà con j'utiss GNU e d'àutre component, a forma ël sistema operativ complet ciamà GNU/Linux, dovrà an server, computer personaj, dispositiv embedded, e supercomputer. Linux a l'é arnomà për soa flessibilità, stabilità, e sopòrt a vàire architeture hardware. A l'é distribuì sota licensa GPL (General Public License), ch'a garantiss la libertà d'usagi, modìfica, e condivision.

 Stòria   
 1991: Linus Torvalds a anonsia ël prim kernel Linux ant un grup ëd discussion, an basandse an sël sistema Minix.  
 1992: Linux a combin-a soe fonsion con j'utiss GNU, creand un sistema operativ complet.  
 Ani 1990: Nàssita dle prime distribussion coma Slackware, Debian, e Red Hat.  
 Ani 2000: Sucess ëd distribussion për utent com Ubuntu e aprovament ant l'ambient empresarial.  
 An ldi d'ancheuj: Linux a equipagia 90% dij server anternet, smartphone Android, e dispositiv IoT.  

 Strutura e Component   
Un sistema GNU/Linux a comprend:  
 Kernel Linux: Gestiss l'acess a l'hardware e jë strument ëd base.  
 Utiss GNU: Shell (Bash), compilador (GCC), e librarìe.  
 Gestor ëd pachet: Strument për instalé programa (es. APT, DNF, Pacman).  
 Ambient ëd desktop: GNOME, KDE, o XFCE për l'antërfacia utent.  
 Servissi ëd sistema: Demon për ret, stampa, e sicurëssa.  

 Distribussion   
 Debian-based: Ubuntu, Linux Mint (amichevoj për utent neuv).  
 Red Hat-based: Fedora, CentOS (për server e amprèise).  
 Arch-based: Arch Linux, Manjaro (për utent avansà).  
 Specialisà: Kali Linux (sicurëssa), Raspbian (për Raspberry Pi).  

 Usagi Pràtich   
 Server: Web (Apache/Nginx), database (MySQL), cloud (OpenStack).  
 Desktop: Alternativa a Windows/macOS për ufissi e multimojen.  
 Ambarà: Router, smart TV, màchine inteligente.  
 Supercomputer: 500 dij 500 supercomputer pì potent a deuvro Linux.  
 Dispositiv mobij: Android a l'é basà su un kernel Linux modificà.  

 Avantagi e Svantagi   
 Avantagi:  
 Lìber e duvert: Modìfica sensa restrission.  
 Sicurëssa: Vulnerabilità coregiùe rapidament.  
 Personalisassion: Scella da minimalista a completa.  
 Svantagi:  
 Curva d'amprendiment: Difìcil për utent nen técnich.  
 Compatibilità: Cheich programa propietari a travajo nen.  

 Evolussion Tecnològica   
 Ani 2000: Introdussion ëd kernel 2.6 con sopòrt multi-core.  
 Ani 2010: Adossion an sle piataforme cloud e mobile.  
 Al di d'ancheuj:  
 Container: Docker e Kubernetes basà su Linux.  
 Kernel Live Patching: Agiornament sensa reinissialisé.  
 IoT: Sistema operativ për sensor e dispositiv conness.  

 Vardé ëdcò   
 GNU  
 Software open source  
 Ubuntu  
 Android  

 Arferiment   
 Torvalds, L. (2001). *Just for Fun: The Story of an Accidental Revolutionary*. HarperBusiness.  
 Moody, G. (2001). *Rebel Code: Linux and the Open Source Revolution*. Basic Books.  

 Ligam esterne   
 Sit ufissial dël kernel Linux  
 Distrowatch - Guida a le distribussion  

Categorìa:Informàtica
Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI