Lampadin-a a incandessensa

La lampadin-a a incandessensa a l'é un dispositiv ëd luminosità ch'a produv lus an fasend passé na corent elétrica travers un filament ëd tungsten, fin a portelo a n'àuta temperatura (incandessensa). Stòria ch'a domina l'iluminassion dël sécol XX, ma a l'é stàita gradualmente sostituìa da tecnologìe pì efissente com ij LED e le làmpade fluoressent. Soa produssion a l'é limità o proibìa an vàire pais për motiv energétich.

 Stòria 
Ij prim esperiment con l'incandessensa elétrica a armonto a Humphry Davy, ch'a l'ha dëmostrà l'efet dël 1802 con na "lampada a arch". Ant ël 1879, Thomas Edison e Joseph Swan a l'han ësvilupà separà ij prim modèj pràtich ëd làmpade a incandessensa con filament ëd carbon. Edison a l'ha otnù un brevet ant jë Stat Unì, ma la dìsputa con Swan a l'é finìa con la creassion ëd na società conossùa com "Edison & Swan". Ant ël 1910, William David Coolidge a l'ha anventà ël filament ëd tungsten, pì durèivol. Dòp l'agn 2010, vàire nassion a l'han bandì soa vendita për sò bass efissiensa energética.

 Classificassion 
Ij tipo prinsipaj ëd lampadin-e a incandessensa a son:

 Për forma 
 A19: Forma clàssica "a pruss".
 Glòbo: Sférica, për but decorativ.
 Tubolar: Longa e cita, për aplicassion speciaj.

 Për tension 
 110-120V: Standard ant le rèj domèstiche.
 220-240V: Për pais con rèj a àuta tension.

 Për base 
 Edison (E26/E27): Base a vis àutor.
 Bayonet (B22): Base a fissura, comun an Euròpa.

 Làmpade alògen 
Na variant pì efissient, con gas alògen ch'a riduv ël calor dël filament.

+ Tàula dij tipo prinsipaj Tipo Caraterìstiche Aplicassion+ A19 Forma tradissional Iluminassion general+ Alògen Lus bianca, pì efissient Far ëd viture, negòssi+ Tubolar Dimension cita Frigo, forn

 Aplicassion 
Le lampadin-e a incandessensa a j'ero dovrà ant:
 Ca e ufissi: Ambient ëd travaj e residensiaj.
 Traspòrt: Far vej ëd viture e biciclëtte.
 Decorassion: Luminarie natalissie e lampadari antich
 Spetàcoj: Projetor cinematogràfich stòrich.

 Amportansa 
Le lampadin-e a incandessensa a l'han trasformà la società, përmëttend ël travaj e la vita social ëd neuit. Tutun, a consumo fin al 90% d'energìa an calor (përdùa) e mach ël 10% an lus. Sòn a l'ha portà a legislassion për sostituìe con tecnologie pì verd. Malgré sòn, a son ëstàite un sìmbol ëd l'inovassion otocentesca.

 Arferiment 
 Edison, T. A. (1880). Brevet ëd la lampadin-a a incandessensa. 
 Friedel, R. (1986). Edison's Electric Light: Biography of an Invention. Rutgers University Press.
 EPA (2010). Linee guida su l'efissiensa energética.

 Vos corelà 
 Lampada LED
 Lampada fluoressent
 Thomas Edison
 Energìa elétrica

Categorìa:Eletricità  
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI