Lansa

Na lansa a l'é n'arma d'asta longa e pontùa, fàita për esse tnùa an man e dovrà për pugné o campé. A l'é un-a dj'arme pì antiche e universaj, dovrà da la preistòria fin-a a l'época contemporania coma arma da combatiment, da casà, e 'dcò ant le competission spòrtive.

 Descrission 
Na lansa base a l'é formà da:
 N'asta: An bòsch, longa da 2 a 3 méter (për le lanse da combatiment) o fin-a a pì 'd 4 méter (për le lanse da cavalerìa o për le formassion).
 Na ponta: An pera, òss, bronz, fer o assel, fissà a n'estremità dl'asta.
 Contrapèis (a vire): Na còsa 'd metal o 'd pera a la fin dl'asta për balansé.

 Stòria 
 Preistòria 
Ij prim òmini a dovravo baston pontù o lanse 'd bòsch tajà për cassé.

 Antichità 
 Grecia: La lansa (dory) a l'era l'arma prinsipal dl'oplita. La falange a l'era na formassion ch'a dovrava le lanse longhe.
 Roma: Ël legionari a dovrava 'l pilum, na lansa da campé con na ponta ch'as piegava për rende inutilisàbil lë scù nemis.
 Pòpoj germànich e selt: A dovravo lanse për campé e për ël combatiment a man.

 Medi ev 
 Cavalerìa: La lansa a dventa l'arma pì amportanta dël cavalié. A l'era longa e a së tnisìa sota l'assella për l'assàut (couched lance).
 Fanterìa: Le lanse longhe (pike) a formavo 'd muraje contra la cavalerìa.

 Età Moderna e Declin 
Con l'avnì dj'arme da feu, la lansa a perd efetività. A l'é dëscomparìa da j'esércit an tra 'l sécol XVII e XVIII, gavà che për vàire regiment ëd cavalerìa ch'a l'han mantnùla tanme arma cerimonial fin-a al sécol XX.

 Utilissassion 
 Militar 
 Da pé: An formassion sarà (falange, schiltron) o për ël combatiment individual.
 Da caval: Për l'assàut an càrica.
 Da campé: Për ataché da distant.

 Ëd cassa 
Tute le tribù 'd cassador a l'han dovrà le lanse për ciapé 'd bestie.

 Sportiva 
 Atlética: Lansé ël dard a l'é na dissiplin-a olìmpica.
 Gieugh medievaj: Torneo e giostre.

 Sòrt ëd lanse 
 Giavelòt (dard): Lansa curta da campé.
 Pike: Lansa motobin longa për la fanterìa.
 Lance: Lansa për la cavalerìa.
 Assegai: Lansa curta african-a.
 Pilum: Lansa roman-a da campé.
 Sarissa: Lansa motobin longa dla falange macedòniga.

 Tàtica dle formassion con lansa 
 Falange: Formassion sarà 'd soldà con lanse longhe.
 Schiltron: Formassion sarà scossèisa.
 Pike and shot: Combinassion ëd lanse e d'archibus ant ël sécol XVI.

 La lansa ant la sìmbolica e la coltura 
 Potensa e nobiltà: L'arma dël cavalié.
 Giustissia e podèj: Present ant vàire scù e bandiere.
 Religion: La lansa dël destin (che a l'avrìa ferì Gesù an cros).
 Literatura e cine: Motobin present ant le euvre ëd fantassiensa e stòriche.

 Produssion 
La fabricassion ëd na lansa a l'é sempia: a bastava n'asta drita 'd bòsch e na ponta forgià. Le lanse 'd qualità a l'avìo d'aste sernùe con soen (sàles, frass) e ponte temperà.

 Lansa 'nt le lenghe neolatin-e 
La paròla piemontèisa lansa a ven dal fransèis antich lance, ch'a ven dal latin lancea. An piemontèis, ël verb a l'é lansé.

 Vos corelà 
 Spa
 Giavlòt (atlética)
 Cavalerìa
 Falange
 Torneo
 Pica (arma)

 Arferiment 

Categorìa:Arm
Categorìa:Stòria militar
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI