Software open source

Ël software open source (an anglèis, "software a sorgiss duverta") a l'é un tipo ëd programa për computer dont ël còdes sorgiss a l'é acessìbil a tuti për modifiché, studié, e distribuì, conforma a le license aprovà da l'Open Source Initiative (OSI). A l'é basà an sël prinsipi ëd colaborassion global e condivision dël savèj, opòst al software proprietari. Esempi famos a son Linux, Apache, e Mozilla Firefox.

 Stòria   
 Ani 1950-70: La cultura ëd condivision dël còdes a l'é comun-a ant ij laboratòri d'arserca.  
 1985: Richard Stallman a fonda la Free Software Foundation (FSF) e a crea la licensa GNU GPL.  
 1991: Linus Torvalds a publìca ël còdes ëd Linux, un sistema operativ open source.  
 1998: A nass ël termo "open source" e la Open Source Initiative për promove ël model.  
 Ani 2000: Sucess ëd proget com Apache, MySQL, e WordPress.  
 Al di d'ancheuj: Piataforme com GitHub a facìlito la colaborassion an sl'aragnà.  

 Strutura e Component   
Un proget open source a peul avèj:  
 Còdes sorgiss: Archivi testuaj (es. .c, .py) con istrussion për ij programador.  
 Licensa: Régole për l'usagi (es. GPL, MIT, Apache).  
 Comunità: Contributor volontari che a revision-o e a programo ël còdes.  
 Fork: Creassion ëd neuve version basà su proget esistent (es. LibreOffice da OpenOffice).  

 Tipologìe   
 Sistema Operativ: Linux, FreeBSD.  
 Aplicassion: LibreOffice, GIMP, Blender.  
 Strument ëd dësvlup: Git, VS Code, Eclipse.  
 Librarìe: React, TensorFlow, OpenSSL.  
 Server: Apache, Nginx, PostgreSQL.  

 Usagi Pràtich   
 Server e infrastruture: 90% dij server an ligna a deuvro Linux.  
 Educassion: Studi dël còdes për amprende programassion.  
 Govern: Adossion da govern për trasparensa (es. Germania, Brasil).  
 Dispositiv IoT: Sistema operativ com Android (basà su Linux).  

 Avantagi e Svantagi   
 Avantagi:  
 Trasparensa: Possibilità ëd verifiché la sicurëssa dël còdes.  
 Economìa: Pa ëd cost ëd licensa.  
 Flessibilità: Personalisassion për bisògn specìfich.  
 Inovassion: Contribut global.  
 Svantagi:  
 Complessità: Difìcil gestion për utent nen técnich.  
 Soport limità: Mancansa ëd servissi comerciaj (a men che pa pagà).  
 Framentassion: Proget forkà a peulo creé confusion.  

 Evolussion Tecnològica   
 Ani 2000: Nàssita dle license permissive (MIT, BSD).  
 Ani 2010: Espansion dël cloud open source (OpenStack, Kubernetes).  
 Al di d'ancheuj:  
 Open source enterprise: Società com Red Hat e IBM a monetiso sopòrt técnich.  
 AI open source: Librarìe com PyTorch e Hugging Face Transformers.  
 Open hardware: Proget com Arduino e Raspberry Pi.  

 Vardé ëdcò   
 GitHub  
 Linux  

 Arferiment   
 Stallman, R. (2002). *Free Software, Free Society*. GNU Press.  
 Raymond, E. (1999). *The Cathedral and the Bazaar*. O'Reilly.  

 Ligam estern   
 Open Source Initiative (OSI)  
 GitHub - Piataforma ëd colaborassion

Categorìa:Informàtica
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI