Feu grech

Ël feu grech (an grech bisantin: ὑγρὸν πῦρ, hygròn pŷr, "feu lìquid") a l'é stàit n'arma incendiaria segreta e motobin vajant dovrà da l'Imperi Roman d'Orient (Imperi Bisantin) da 'l sécol VII anans. Soa composission precisa a l'é restà un secret militar ben guardà, e a l'é considerà un dij prim esempi d'arma chìmica e incendiaria ant la stòria militar.

 Descrission e caraterìstiche 
Ël feu grech a l'era un compòst ch'a podìa brusé an sla surfassa dl'eva, ch'a podìa esse campà a distansa o aplicà an manera dirèita, e ch'a l'era motobin malfé dëstissé. Soe caraterìstiche prinsipaj a j'ero:

 A brusava an sla surfassa dl'eva, rendendlo ideal ant le bataje navaj.
 L'eva a podìa felo brusé pì fòrt, e as disìa che mach n'ansem ëd asil, urin-a veja, o sabia a podìa dëstisselo.
 A l'era viscos e as tacava a le còse, comprèis le përson-e.

 Utilisassion militar 
L'arma a l'era dovrà dzortut ant le bataje navaj. As deuvrava 'd siringon ëd ram pressà (siphōn) montà an sle nav bisantin-e, ch'a campavo un get ëd feu grech contra le nav nemise. A l'era dovrà 'dcò ant l'assedi dle sità, për dëfende le muraje o për ataché.

Ij Bisantin a lo dovravo con grand efet contra j'àrab, ij variagh e, dzortut, contra la marin-a islàmica e contra j'atach ëd Kiev.

 Composission segreta 
La riceta dël feu grech a l'é mai stàita butà për ëscrit ant ij detaj e a l'é portasse via con la fin ëd l'Imperi. Dle ipòtesi moderne a diso che a podìa conten-e:
 Nafta (petròli grev) o catran tanme base lìquida e combustìbil.
 Sofro tanme comburent.
 Résin-e o pèis për rendlo viscos.
 Nitrà (nitrà ëd potassi) o àutri ossidant.
 Caussin-a viva (òssid ëd caussi), ch'a podrìa avèj causà na reassion esotèrmica a contat con l'eva.

A l'era donca na sòrt d'antecedent dël napalm modern.

 Impat stòrich 
Ël feu grech a l'ha giutà l'Imperi B'santin a:
 Protege Costantinòpoli da vàire assedi (es. l'Assedi àrab dël 674-678).
 Manten-e la superiorità naval an Mediterani oriental për sécoj.
 Creé n'aura 'd misteri e tëmma an tra ij nemis.

Sò secret a l'é stàit guardà tant che ij Bisantin a j'ero dispòst a massé chi ch'a provava a ciapelo o a rivelelo.

 Dësvlup e pèrdita 
La tecnològìa a l'é peui dësparìa gradualment. Dël sécol XII, la composission a smija esse stàita përdùa o nen pì efetiva. Le càuse a peulo esse:
 La pèrdita dle region ch'a fornìo la materia prima (es. 'l petroli dël Caucas).
 La mòrt dj'espert ch'a savìo preparelo.
 L'ariv d'àutre técniche d'assedi e 'd bataja naval.

 Eredità 
Ël feu grech a l'é restà ant la legenda e ant la cultura popolar coma n'arma misteriosa e teribla. A l'é arciamà an vàire romanz stòrich e a l'ha ispirà d'arme incendiarie 'nt ël cine e ant la fantassiensa.

A l'é considerà 'l predecessor ëd tute j'arme chìmiche e incendiarie moderne.

 Vos corelä 
 Imperi Roman d'Orient
 Bataja naval
 Nafta
 Arma incendiaria
 Assedi
 Napalm

 Arferiment 

Categorìa:Stòria militar
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI