Dovèj

Ël dovèj an filosofìa a l'é 'l concet ch'a esprim l'obligassion moral ëd fé o nen fé na certa assion. A l'é un-a dle categorìe sentraj dl'ética normativa e a forma la base ëd vàire sistema moraj, dzortut an cola ética deontològica ch'a aferma che vàire assion a son bon-e o gram-e an lor mideme.

 Tichëtte prinsipaj 
Ël dovèj a peul esse definì coma:
 L'obligassion moral ëd fé o nen fé quaicòs
 La necessità ëd conformesse a na nòrma o a un prinsipi
 Lòn ch'as deuv fé për esse moralment giust
 La contrapart moral ëd la libertà

 Sòrt ëd dovèj 
A-i son vàire sòrt ëd dovèj:

 Për Immanuel Kant 
Kant a diferensia an tra:
 Dovèj përfet: Obligassion ch'a amëtto gnun-e ecession (es. "Dësmentia mai", "Busiarda mai")
 Dovèj imperfet: Obligassion ch'a lasso dë spassi a la libertà 'd giudissi (es. "Giuta j'àutri", "Dësvlupa tò talent")

 Për W.D. Ross 
Ross a l'ha elaborà na teorìa dij dovèj primàri, ch'a comprend:
 Dovèj ëd fideltà (ten-e le promësse)
 Dovèj ëd riparassion (corege ij dann causà)
 Dovèj ëd gratitùdin (arsegné ringrassiament)
 Dovèj ëd giustissia (distribuì bin e mal)
 Dovèj ëd beneficensa (amelioré la condission dj'àutri)
 Dovèj d'automijorament (amelioré soa condission)
 Dovèj ëd nen-fé 'd mal (evité 'd causé patiment)

 Natura dël dovèj 
Ij filòsof a l'han dàit vàire spiegassion dla natura dël dovèj:
 Orìgin divin-a: Ël dovèj a ven da Dé (vision religiosa)
 Orìgin rassional: Ël dovèj a deriva da la rason uman-a (Kant)
 Orìgin sossial: Ël dovèj a ven da la società e da soe nòrme
 Orìgin natural: Ël dovèj a ven da la natura uman-a

 Strutura dël dovèj 
N'assion fàita për dovèj a presenta:
 La nòrma: Ël prinsipi moral ch'a stabiliss l'obligassion
 Lagent: La përson-a ch'a l'ha l'obligassion
 Lassion: Lòn ch'a dev esse fàit o nen fàit
 Ël benefissiari: Col ch'a benefissia dl'assolviment dël dovèj

 Dovèj e libertà 
La relassion antra dovèj e libertà a l'é un dij tema sentraj:
 Për chèich filòsof, ël dovèj a lìmita la libertà
 Për d'àutri, ël dovèj a realisa la vera libertà (Kant: "La libertà a l'é l'obigassion a la lege ch'it l'has dàite da ti midem")
 Ël dovèj a presupon la libertà: as peul avèj gnun dovèj sensa la possibilità 'd serne

 Dovèj e sentiment 
La relassion antra dovèj e sentiment a l'é stàita motobin discutùa:
 Kant: L'assion moral a l'é cola fàita për rispet dël dovèj, nen për amor o për simpatìa
 David Hume: La moralità a l'é basà an sij sentiment, nen an sij dovèj rassional
 La fìsica moderna: A studia ij dovèj ch'a ven-o dai sentiment ëd compassion e 'd solidarietà

 Problem filosòfich 
Ij problema prinsipaj an sël dovèj a son:
 Conflit dij dovèj: Còsa fé quand doi dovèj a son an contradission?
 L'orìgin dl'autorità: Da andoa a ven l'autorità dël dovèj?
 L'universalità: Ij dovèj a valo për tuti e an tute le situassion?
 La motivassion: A venta fé 'l bin për rispet dël dovèj, o a basta mach fé lòn ch'a l'é giust?

 Amportansa ant la vita uman-a 
Ël dovèj a l'é fondamental për:
 La vita moral e sossial
 La convivensa civil
 L'organisassion polìtica e giurìdica
 La formassion dël caràter përsonal

 Vos corelà 
 Ética
 Ética deontològica
 Immanuel Kant
 Imperativ categòrich
 Responsabilità
 Obligassion
 Moral

 Arferiment 

Categorìa:filosofìa
Categorìa:Ética
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI