Dualism

Ël dualism a l'é na posission filosòfica ch'a fortiss che la realtà a l'é fàita 'd doi prinsipi o sostanse fondamentaj e iridussìbij. An filosofìa dla ment, a l'é la teorìa ch'a sosten che la ment e 'l còrp a son sostanse distinte.

 Definission 
Ël dualism a peul esse definì 'me:
 Na teorìa metafìsica ch'a fortiss l'esistensa 'd doi prinsipi fondamentaj
 La posission che la ment e la materia a son sostanse separà
 N'aprossimassion ch'a diferensia lë spìrit da la materia
 La chërdensa che la realtà a l'ha na natura dobia

 Stòria 

 Antichità 
 Platon (427-347 a.C.): dualism antra còrp e ànima
 Aristòtil (384-322 a.C.): distinsion antra materia e forma
 Manicheism: dualism antra bin e mal

 Età medieval 
 Sant Agustin (354-430): sìntesi cristian-a dël dualism
 Tomà d'Aquin (1225-1274): distinsion antra ànima e còrp
 Scòle gnòstiche: dualism religios

 Età moderna 
 René Descartes (1596-1650): dualism cartesian
 Baruch Spinoza (1632-1677): crìtica dël dualism
 Gottfried Leibniz (1646-1716): paralelism psicofìsich

 Forme 'd dualism 

 Dualism ëd sostansa 
 La ment e 'l còrp a son sostanse distinte
 Propietà essensiaj diferente
 Problema dl'anterassion

 Dualism ëd propietà 
 A-i é mach na sostansa (material)
 Con propietà mentaj e fìsiche diferente
 Propietà mentaj coma propietà emergente

 Dualism epistemològich 
 Distinsion antra conossensa a priori e a posteriori
 Diferenze antra siensa e matemàtica
 Natura diferente dle vrità

 Dualism cartesian 

 Le doe sostanse 
 Res cogitans: la sostansa ch'a pensa (ment)
 Res extensa: la sostansa estèisa (materia)
 Propietà fondamentaj diferente

 Ël problema dl'anterassion 
 Coma a peulo anteragì la ment e 'l còrp?
 La question dla giàndola pineal
 Crìtiche filosòfiche

 Eredità 
 Anfluensa an filosofia dla ment
 Debat contemporani an sjë stat mentaj
 Problema continuà an neuro-siense

 Aplicassion 

 An filosofìa dla ment 
 Problema ment-còrp
 Natura dla cossiensa
 Stat dij qualia

 An religion 
 Distinsion antra ànima e còrp
 Dotrin-e dl'oltra-tomba
 Debat an sla natura uman-a

 An ética 
 Dualism antra bin e mal
 Lòta moral antra fòrse opòste
 Vision manichea dla realtà

 Argument a favor 

 L'esperiensa sogetiva 
 La natura diferenta djë speriense sogetive
 Impossibilità 'd redussion dij qualia
 Diferense qualitative antra ment e materia

 L'intensionalità 
 La capacità dla ment d'esse "an sù" cheicòs
 Propietà nen locà dij contnù mentaj
 Dificoltà dë spieghé an termo fìsich

 La libertà dla volontà 
 Aparensa dël lìber arbitri
 Determinism fìsich vs libertà mental
 Problema dël determinism

 Autor amportant 

 René Descartes 
 Meditassion metafìsiche (1641)
 Le Passion ëd l'Ànima (1649)
 Fondator dël dualism modern

 Platon 
 Fedon: l'ànima imortal
 Repùblica: distinsion antra mond sensìbil e inteligìbil
 Dualism metafìsich fondamental

 Thomas Nagel 
 "Lòn ch'a l'é esse na ratavlòira?" (1974)
 Argument an sla natura dla cossiensa
 Difèisa dël dualism epistemològich

 Problema e crìtiche 

 Ël problema dl'anterassion 
 Coma a peulo la ment e 'l còrp anteragì?
 Violassion dle lege dla conservassion dl'energìa
 Mancansa 'd mecanism esplicativ

 Argoment dla causa comun 
 Le lesion cerebraj a anfluenso la ment
 Sostanse fìsiche a anfluenso jë stat mentaj
 Evidensa empìrica contra 'l dualism radical

 Parsimònia 
 Ël dualism a gionta d'entità nen necessarie
 Spiegassion pì sempie sensa dualism
 Prinsipi d'economìa filosòfica

 Dualism contemporani 

 Dualism nen redutiv 
 David Chalmers: ël problema difìcil dla cossiensa
 Arfud dël redussionism materialista
 Difèisa djë stat mentaj iridussìbij

 Propietà dualism 
 Frank Jackson: argoment dla stansia colorà
 Le propietà mentaj a son nen fìsiche
 Emergensa dla cossiensa

 Dualism an neuro-siense 
 Debat an sla natura dla cossiensa
 Problema dij qualia
 Lìmit dle spiegassion neuraj

 Confront con monism 

 Vs. materialism 
 Dualism: doe sostanse
 Materialism: mach materia
 Debat metafìsich fondamental

 Vs. idealism 
 Dualism: ment e materia
 Idealism: mach ment o ideje
 Posission metafìsiche opòste

 Vs. neutral monism 
 Dualism: doi prinsipi
 Neutral monism: na sostansa neutral
 Solussion alternativa

 Anfluensa 

 An filosofìa 
 Debat continuà an filosofìa dla ment
 Anfluensa an epistemologìa
 Contribù a la metafìsica

 An psicologìa 
 Svilup dla psicologìa cognitiva
 Studi dla cossiensa
 Anfluensa an teorìe dla ment

 Ant la coltura 
 Vision dualista dl'òm
 Anfluensa an literatura e art
 Eredità ant le religion

 Eredità 
Ël dualism a l'ha lassà:
 Un problema filosòfich fondamental
 Debat continuà an filosofìa dla ment
 Aspirassion për jë studi an sla cossiensa
 Contribù a la comprension dla natura uman-a

 Vëdde 'dcò 
 Monism
 Materialism
 Filosofìa dla ment
 Problema ment-còrp
 Cossiensa

 Arferiment 

 Bibliografìa 
 Descartes, R., Meditassion metafìsiche, 1641
 Chalmers, D., La Ment Cossienta, 1996
 Robinson, H., Dualism, 2016

Categorìa:Stòria dla filosofìa
Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI