Idealism

L'Idealism a l'é na corent filòfica ch'a aferma che la realtà a l'é fondamentalman ëspiritual o mental, o che j'ideje e la cossiensa a son la realtà primaria. A l'é l'opòst dël materialism, ch'a pensa che la materia a sia l'ùnica realtà.

 Tichëtte prinsipaj 
Ij sostenitor ëd l'idealism a chërdo che ël mond esterior a dipenda da la ment, o a l'é creà da la ment, o a l'é dël tut inseparàbil da la percession ëd chila. An d'àutre paròle, la realtà a l'é pì che d'autr un fàit ëd materia e energìa; a l'é fàita d'ideje, dë spìrit o ëd cossiensa.

 Sòrt d'idealism 
A-i son vàire forme d'idealism:

 Idealism sogetiv: Scond costa vision, real a l'é mach l'insema dle nòstre esperiense o ideje. A-i é gnun-e realtà fòra da la nòstra ment. Un dij pensator pì avosà a l'é stàit George Berkeley, ch'a disìa "esse a l'é esse percepì".

 Iidealism ogetiv: Costa corent a chërd che j'ideje a sio reaj e a esisto an manera indipendenta da le ment uman-e. Ël filòsof alman Georg Wilhelm Friedrich Hegel a l'ha dësvlupà un sistema andoa la realtà a l'é l'evolussion ëd n'Idea Assolùa.

 Idealism trassendental: Elaborà da Immanuel Kant, cost idealism a sosten che nojàutri i conossoma nen la realtà com'a l'é an chila (ël "nùmen an chiel"), ma mach com'a nojàutri an apariss (ij "fenòmen"). Nòstra ment a organisa e a dà forma a l'esperiensa sensìbil.

 Stòria 
J'orìgin ëd l'idealism as peulo trové ant la filòsofìa greca, për esempi an Platon, ch'a pensava che le "Ideje" o "Forme" eterne a fusso la vera realtà.

An temp modern, l'idealism a l'é dësvlupasse specialman an Germania con dij filòsof coma Johann Gottlieb Fichte, Friedrich Wilhelm Joseph Schelling e pì che d'autr Hegel, dont l'euvra a l'ha marcà tant la filòsofìa dl'Eutsent.

An Italia, l'idealism a l'ha avù un gran anfluss con Benedetto Croce e Giovanni Gentile.

 Anfluense 
L'idealism a l'ha avù n'anfluss profond an sj'àutre dissiplin-e, coma la psicologìa, la literadura, la religion e l'art. A l'é stàit motobin amportant për ël dësvlup dël romantissism e për la nàssita d'àutre scòle filòfiche, comprèis ël materialism stòrich ëd Karl Marx, ch'a l'ha arprovà l'idealism ëd Hegel.

 Vos corelà 
 Materialism
 Empirism
 Realism filòfich
 Platon
 Georg Wilhelm Friedrich Hegel
 Immanuel Kant

 Arferiment 

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Stòria dla filosofìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI