Mìssil

Un mìssil a l'é un projétil autopropulsiv, guidà e dotà 'd na caria esplosiva o 'd na testa 'd guèra, lansà contra 'n bërsaj terestr, naval, avion o sot-marin. A l'é n'arma ch'a rapresenta na evolussion ëd le bombe e dj'artijarìa, con la possibilità 'd corege soa rota për ciapé 'l bersaj con precision.

 Part prinsipaj 
 Testa 'd guèra (warhead): L'esplosiv o l'armament ch'a colpiss (convensional, nuclear, chìmich, ecc.).
 Sistema 'd guida (guidance system): Che a dëtèrmina la diression dël vòl e a fà le coression.
 Sistema ëd propulsion (propulsion): Un motor a reassion o a propelent sòlid ch'a lo possa.
 Sistema 'd lansament (launcher): La piataforma da andoa a part.

 Classificassion dij mìssij 
 Për bersaj 
 Mìssil anti-avion (SAM - Surface-to-Air Missile): Lansà da tèra o da nav contra avion.
 Mìssil antinaval (AShM - Anti-Ship Missile): Contra nav.
 Mìssil anticher (ATGM - Anti-Tank Guided Missile): Contra tanch e veìcoj blindà.
 Mìssil tàtich (contra bersaj a curt ragg).
 Mìssil stratégich (contra sità o instalassion a longh ragg, sovens con testa nuclear).
 Mìssil balìstich: Ch'a fa na cùrva balìstica àuta an aria, për ragg motobin longh.
 Mìssil da crosiera: Ch'a vòla bass e a longh ragg, guidà an manera precisa.

 Për pòst d'orìgin e bersaj (nòm NATO) 
 Tèra aria (Surface-to-Air)
 Aria aria (Air-to-Air)
 Tèra Tèra (Surface-to-Surface)
 Tèra aria (Surface-to-Air)
 Aria Tèra (Air-to-Surface)

 Sistema 'd guida 
A-i son vàire sistema, ancheuj sovens combinà:
 A giroscòpi (primitiv): Për manten-e la diression.
 A comand (command guidance): Un operator a lo guida për mojen ëd un fil o 'd na radio.
 A rëscontr (homing):
 A infra-ross (IR): A riva a 'l calor dël bërsaj (motor).
 A radar (radar homing): A riva a j'onde 'd radar mandà o arbatùe dal bërsaj.
 A laser (laser guidance): L'operator a "ilùmina" 'l bërsaj con un làser, ël mìssil a riva a costa lus.
 Inersiaj (inertial): Con giroscòpi e aceleròmetr ant na "piataforma inersiaj".
 Astronavigassion (stellar): Për mìssil balìstich intercontinental.
 Satelitar (GPS/GLONASS): Për corege la posission mentre ël vòl.

 Stòria 
Ij prim mìssij a son ëstàit dësvlupà ant la Sconda guèra mondial:
 Almagna: V-1 (pilot automàtich) e V-2 (prim mìssil balìstich).
 USA e URSS: A pijo la tecnologìa alman-a e a la dësvlupo ant la Guèra frèida.

La tecnologìa a l'ha fàit d'arsàut gigantesch, con mìssil che a peulo rivé an tut ël mond e con testa mùltipla (MIRV).

 Mìssil avosà 
 V-2: Prim mìssil balìstich operativ.
 Scud: Mìssil balìstich a curt ragg soviétich/russ, dovrà an vàire conflit.
 Tomahawk: Mìssil da crosiera american, guidà a satélit e a rëscontr ëd teren.
 Exocet: Mìssil antinaval fransèis, dovrà ant la Guèra dle Falkland.
 Stinger: Mìssil anti-avion portàtil american (a infra-ross).
 Kalibr: Famija 'd mìssil russ da crosiera e antinaval.
 Javelin: Mìssil antìcher american a "lansa e dësmèntia" (fire-and-forget).

 Contromisure 
Le contromisure a comprendo:
 Contromisure eletrònichhe (ECM): Perturbassion dij signal 'd guida.
 Contromisure infra-ross (flare): Sorgiss ëd calor për angané ij mìssij a rëscontr ëd calor.
 Sistema 'd difèisa ativa (CIWS - Close-In Weapon System): Mitrajatris o làser ch'a ciapo ij mìssil ch'a rivo.
 Muraja 'd mìssil (missile shield): Sistema antimìssil (es. Patriot, Iron Dome, S-400).

 Mìssil e geopolìtica 
Ij mìssij a son n'arma stratégica motobin amportanta. Soa proliferassion e 'l contròl dj'arme stratégice a l'han dàit nassensa a vàire tratà, coma:
 Tratà ant ij mìssil balìstich a mes ragg (INF)
 Tratà START për la ridussion dj'arme stratégice.

 Futur 
Le tendense a son:
 Ipersònich: Mìssil ch'a van pì 'd 5 Mach, motobin dùr da ciapé.
 Manovrabilità àuta: Për evité le difèise.
 Inteligensa artifissial: Për serne ij bersaj e cambié tàtica an vòl.
 Swarm (strop): Mìssil ch'a travajo an grup.

 Vos corelà 
 Bomba
 Mìssil balìstich
 Artijarìa
 Propulsion a arsàut
 Guèra frèida
 Mìssil da crosiera

 Arferiment 

Categorìa:Tecnologìa militar
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI