Traspòrt pùblich

Ël traspòrt pùblich a l'é l'ansem dij mojen ëd traspòrt ch'a son disponìbij a tuta la popolassion, gestì da 'd soget pùblich o privà concessionari, e ch'a son dovrà për ël moviment ëd përson-e ant le zòne urban-e, suburban-e o antra sità. A l'ha la mira d'ofrì na solussion dë spostament econòmica, sicura e sostenìbil, riduvend la dipendensa da l'automòbil privà.

 Definission e caraterìstiche 
Ël traspòrt pùblich a l'é caraterisà da:
 Acessibilità general: a l'é dovrà da qualsëssìa sìtadin ch'a paga ël tìchet o l'abonament.
 Percors e orari fissà: a l'ha d'àree ëd servissi e dij temp ëd viagi stabilì.
 Gestione pùblica o regolà: l'ufissi ëd traspòrt a l'é 'n soget pùblich o a l'é controlà da 'd régole pùbliche.
 Scalabilità: a peul servì da pòche përson-e a milen-e 'd passegé a l'ora.

 Sot-sistema e tipo 
A esisto vàire mojen ëd traspòrt pùblich, ch'as peulo classifiché scond lor capacità e l'ambit d'operassion:

 Traspòrt su sità 
 Bus e autobus: ël sistema pì comun e flessìbil.
 Trolleybus: autobus alimentà da 'd lìnie elétriche aéree.
 Tram e tranvìe: veìcoj su binari con alimentassion elétrica, sovens ant le sità.
 Metropolitan-a (metro): sistema su binari separà dal tràfich, sot-teren o an àut.
 Tren urban e suburban: colegament tra 'l sènter ëd na sità e le periferìe o le sità visin-e.
 Funicolar e cabinovìa: për superé dislivej motobin grand.

 Traspòrt marìtim e fluvial 
 Traghet e batel: për ël servissi su fium, lagh o traversà marin-e curte.

 Traspòrt avion pùblich 
 Avion ëd linia: për colegament antra sità o region lontan-e.
 Elicòter: an quàich contest (servissi medich, ìsole).

 Vantagi 
 Ridussion dël tràfich: men congestion stradal.
 Efissiensa energética: men energìa për passegé për chilòmeter.
 Men inquinament: ridussion dle emission ëd gas sèra e 'd pover fin-a.
 Acessibilità econòmica: a cost motobin men che l'automòbil privà.
 Sicurëssa: statisticament pì sicur che 'l viagi an màchina.
 Svilup urban: a incentiva un disegn ëd sità pì compat e caminàbil.

 Sfide 
 Cost d'esercissi: sovens a deuvra 'd sussidi pùblich për la gestion.
 Flessibilità limità: a peul nen rivé an tuti ij pòst a minca orari.
 Temp ëd viagi: peul esse pì longh che con ël veicol privà.
 Densità demogràfica: a l'é men econòmich ant le zòne motobin popolà.
 Confort e sovrafolament: an temp ëd ponta.

 Finansiament e gestion 
Ël traspòrt pùblich a peul esse gestì da:
 Aziende pùbliche diret.
 Concessionari privà sota contrat pùblich.
 Partnership pùblich-privà (PPP).

Ël finansiament a ven da:
 Incass dij tìchet.
 Sossidi locaj o nassionaj.
 Tasse 'd sircolassion o dël carburant destinà al setor.
 Publicità e sponsorisassion.

 Traspòrt pùblich ant ël mond 
 Euròpa: vàire sità a l'han dij sistema motobin evolù (për esempi, Paris, Londra, Berlin).
 América dël Nòrd: dipendensa da l'automòbil, ma con d'ecession (New York, Toronto, Vancouver).
 Asia: sistema motobin modern (Tokyo, Shanghai, Singapore).
 América Latina: BRT (Bus Rapid Transit) a Bogotà e Curitiba a son dj'esempi 'd sucess.

 Futur e inovassion 
Le neuve tendense a comprendo:
 Veicoj a emission zero: bus elétrich o a idrògen.
 Automassion: treno e metro sensa condutor.
 Mobilità 'd servissi (MaaS): piataforme ch'a antëgro traspòrt pùblich, car sharing, bike sharing, e taxi an n'ùnica aplicassion.
 Pagament sensa contat e digital.
 Traspòrt su domanda (on-demand) an periferìe.

 Vëdde 'dcò 
 Mobilità sostenìbila
 Metropolitan-a
 Bus Rapid Transit
 Tìchet integrà
 Traspòrt urban

 Ligam da fòra 
 International Association of Public Transport (UITP)
 American Public Transportation Association (APTA)

Categorìa:Traspòrt
Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI