Ordegn esplosiv improvisà

N'ordegn esplosiv improvisà (abrevià OEI, an anglèis Improvised Explosive Device, IED) a l'é na bomba fàita e butà an manera nen convensional, fabricà con material nen militar o con munission militar modificà. A l'é n'arma motobin dovrà ant la guèra assimétrica, ant ël terorism, e ant j'assion ëd guèrija për soa sempicità 'd costrussion e soa efetività psicològica.

 Definission 
La caraterìstica prinsipal a l'é soa natura improvisà. A l'é nen prodovù da n'industria militar, ma a l'é assemblà con:
 Material esplosiv robà, catà, o fabricà artisanalment.
 Inesch nen standard (arlògi, celular, fil).
 Un contenitor comun (borsa, màchina, biciclëtta).

 Component prinsipaj 
Un OEI a l'é formà da quatr part:
 Caria esplosiva: Pover da s-ciòp, TNT, nitrat d'amòni, o esplosiv militar robà.
 Inesch (initiator): Che a fa ancaminé la detonassion.
 Contenitor: Che a conten l'esplosiv e a peul esse fàit për prodùe dë schege.
 Sistema 'd lansament (firing system): Che a colega l'inesch a na sorgiss d'energìa e a un mecanism d'ativassion.

 Sòrt ëd OEI 
 Për posission 
 OEI dë stra (roadside IED): Për le stra, contra veicoj o patuje.
 OEI ëd veìcol (Vehicle-Borne IED, VBIED): Na màchina o n'autoveicol pien d'esplosiv.
 OEI përson-a (Person-Borne IED, PBIED o suicide vest): Portà da na përson-a.
 OEI an pressa (pressure-plate IED): Ch'a esplod quand as marca 'd pèis.

 Për inesch 
 A comand (command-wire): Ativà con un fil.
 A comand radio (RCIED): Ativà a distansa con na radio o un celular.
 A temp (time-delay): Con arlògi o timer.
 A vìtima-ativassion (victim-operated): Con sensor 'd pression, filament, o moviment.

 Stòria 
L'usagi dj'OEI a l'é motobin vej (dai partisan ant la Sconda Guèra Mondial), ma a l'é dësvlupasse an manera dramàtica ant le guère recent:
 Guèra dël Vietnam: Contro ij convòj american.
 Conflit an Sri Lanka: Da part ëd le Tigri Tamil.
 Guèra d'Iraq (2003-2011): Lë strument prinsipal dël moviment d'arsistensa.
 Guèra d'Afghanistan: Contra le fòrse NATO.
 Conflit israelo-palestinèis: Bombe dë stra.

 Contromisure (Counter-IED) 
Le fòrse militar a l'han dësvlupà vàire strategìe për fé front a sta menassa:
 Dzora 'l veìcol: Blindagi adissionaj, vetr antiprojétil, sistema 'd perturbassion radio për bloché j'inesch a distansa.
 An sle përson-e: Giache a giaca rinforzà, elm.
 Técniche ëd deminament: Robòt, unità cinòfile (can).
 Inteligensa e survejansa: Anàlisi dij pattern, identifiché le rej dj'artisan.

 Efet psicològich 
Oltra ai dann fìsich, j'OEI a l'han n'efet psicològich potent:
 A creo 'd perìcol costant e 'mprevedìbil.
 A lìmito la mobilità dle fòrse.
 A buto 'd tension ant la popolassion sivila.

 Neutralisassion e sicurëssa 
Cand un OEI a l'é trovà, le pràtiche pì comun a son:
1. Isolé l'àrea.
2. Ciamé j'espert dël deminament (EOD).
3. Neutraliselo con dë strument a distansa o an fasendlo esplode an manera controlà.

 Legislassion 
Fabriché, possede, o dovré n'OEI a l'é un crìmen sota vàire lej nassionaj e sota 'l dirit antërnassional, dzortut s'a l'é dovrà contra 'd civij.

 Vos corelà 
 Bomba
 Min-a
 Terorism
 Guèra assimétrica
 Deminament
 Esplosiv

 Arferiment 

Categorìa:Guèra
Categorìa:Tecnologìa militar
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI