Sublim (filosofìa)

Ël sublim an filosofìa a l'é 'n concet estétich ch'a descriv l'esperiensa 'd në spantiament dle possibilità 'd comprension e 'd rapresentassion, provocand un sentiment ëd grandëssa, dë spavent e d'elevassion. A l'é lòn ch'a va 'ndaré da lòn ch'a l'é semplicement bel, tocand ël grandios, l'infìnì e l'assolù.

 Tichëtte prinsipaj 
Ël sublim a peul esse definì coma:
 L'esperiensa estética dla grandëssa infinìa o dla potensa dzuman-a
 Lë spantiament dla possibilità dla comprension uman-a
 La combinassion ëd spavent e 'd dilet an facia a l'infìnì o a l'inefàbil
 L'efet estétich ëd lòn ch'a l'é grandios e potent

 Orìgin e evolussion dël concet 
 Età clàssica 
Ël concet a ven dal tratà Pì Sublim atribuì a Longin (sécol I dGC), ch'a descriv la sublimità ant la literatura coma la capacità 'd trasporté e 'd comeuve 'l letor.

 Iluminism 
Ij filòsof prinsipaj ch'a l'han dësvlupà 'l concet:
 Edmund Burke (A Philosophical Enquiry into the Origin of Our Ideas of the Sublime and Beautiful, 1757):
 Ël sublim a l'é provocà da lòn ch'a l'é grand, scur, potent, e misterios
 A dà n'esperiensa 'd spavent e 'd teror, ma con na certa distansa sigura
 Esempi: tempeste, montagne àute, abiss

 Immanuel Kant (Critica dël Giudissi, 1790):
 A distingh an tra sublim matemàtich (l'infinit quantitativ) e sublim dinàmich (la potensa dla natura)
 Ël sublim a mostra ij lìmit dla sensibilità ma la superiorità dla rason
 A l'é n'esperiensa ch'a arciama l'òm a soa dignità 'd esse rassional

 Romanticism 
Ij romàntich a valoriso 'l sublim coma esperiensa d'union con l'infìnì:
 L'art a deuv arpresenté l'infìnì ant ël finì
 La natura a dventa 'l leu privilegià d'esperiensa dël sublim
 Ël sentiment religios a l'é 'dcò associà al sublim

 Caraterìstiche dl'esperiensa dël sublim 
 Grandëssa infinìa: Montagne, océan, spassi sideraj
 Potensa dzuman-a: Tempeste, teremòt, vulcan an erussion
 Oscurità e misteri: Caverne, foreste scure, nebie
 Solitùdin: Paisage desert, isolament
 Spavent mes-cìà con dilet: ël teror a l'é doss përchè as sa ch'a-i é gnun perìcol real

 Sublim e Bel 
Kant e Burke a distinguo bin an tra ij doi concet:
 Ël Bel: A l'é limità, proporsionà, arposant, ordinà
 Ël Sublim: A l'é senza lìmit, dësproporsionà, angossant, caòtich

 Aplicassion ant le art 
Ël sublim a l'é stàit rapresentà an:
 Pitura: Paisage dramàtich ëd montagne e tempeste (Turner, Friedrich)
 Literatura: Descrission ëd forse dzuman-e e 'd paisage grandios
 Mùsica: Composission grandios e dramàtiche (Beethoven, Mahler)
 Architetura: Struture gigantesche e impressionante

 Crìtiche e evolussion contemporania =
 Jean-François Lyotard: A arpija 'l sublim për descrive l'art postmoderna ch'a sfida la rapresentassion
 Teorìe feministe: A crìtico l'associassion dël sublim con 'd valor mascolin (potensa, dominansa)
 Eco-crìtica: A studia 'l sublim an relassion a la crisi ecològica

 Sublim e società moderna =
Ant la società contemporania, l'esperiensa dël sublim a peul esse trovä:
 Ant la tecnologìa e l'angignarìa dzuman-a (grata-ciel, pont gigantesch)
 Ant lë spassi e l'astronomìa
 Ant ël cinematògraf dë spetàcol
 Ant le neuve forme d'art dij mojen

 Vos corelà 
 Estética
 Bel
 Filosofìa dl'art
 Immanuel Kant
 Edmund Burke
 Romanticism
 Infìnì

 Arferiment 

Categorìa:filosofìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI