Suite ëd protocòj Internet

La Suite ëd protocòj Internet (an anglèis Internet Protocol Suite), conossùa ëdcò com TCP/IP, a l'é n'ansem ëd protocòj ëd comunicassion ch'a përmëtto ai dispositiv ëd coleghesse an sla ragnà Internet e àutre rej. A l'é organisà an quatr livej prinsipaj (Application, Traspòrt, Internet, e Gestion dël mojen) e a definiss coma ij dat a devo esse struturà, trasmëttù, e arsèivù. TCP/IP a l'é l'infrastruta técnica ch'a sosten ël funsionament d'Internet.

 Stòria   
 Ani 1960-70: Dësvlupà da DARPA (USA) për creé na rej resilient ant ël contest militar (ARPANET).  
 1974: Vint Cerf e Bob Kahn a publìco l'artìcol seminal ch'a presentava TCP/IP.  
 1983: ARPANET a adòta TCP/IP com sò standard ùnich, marcand la nàssita d'Internet modern.  
 1985: Primi RFC (Request for Comments) ch'a definisso jë standard TCP/IP.  
 Ani 1990: Espansion global grassie al navigator web e al protocòl HTTP.  
 Al di d'ancheuj: IPv6 a sostituiss gradualment IPv4 për risòlve ël problema dj'adrësse limità.  

 Strutura a Livej   
La suite TCP/IP a l'é partagià an quatr livej:  
 Livej d'Aplicassion (Application Layer): Gestiss ij servissi diret a l'utent (es. HTTP, SMTP, DNS).  
 Livej ëd Traspòrt (Transport Layer): Control ëd fluss e garansìa ëd conession (TCP, UDP).  
 Livej Internet (Internet Layer): Gestion dj'adrësse e rotament dij pachet (IP, ICMP).  
 Livej ëd Gestion dël Mojen (Link Layer): Trasmission fìsica dij dat (Ethernet, Wi-Fi).

 Protocòj Prinsipaj   
 TCP (Transmission Control Protocol): Orientà a la conession, garantiss la spedission fidel.  
 IP (Internet Protocol): Assigna adrësse (es. IPv4: 192.168.1.1, IPv6: 2001:db8::1).  
 HTTP/HTTPS: Trasferiment ëd pàgine web.  
 DNS: Tradussion ëd nòm ëd domini an adrësse IP.  
 SMTP/POP3: Spedì e arsèive email.  
 UDP: Protocòl sensa conession për aplicassion an temp real (es. streaming).  

 Usagi Pràtich   
 Navigassion web: Acess a sit via HTTP/HTTPS.  
 Comunicassion an temp real: Ciamà VoIP (Skype) e videoconferensa (Zoom).  
 Trasferiment d'archivi: FTP për carié dat su server.  
 Gestion ëd rej locaj: DHCP për assigné adrësse IP automàticament.  

 Avantagi e Svantagi   
 Avantagi:  
 Interoperabilità: Colegament ëd dispositiv ëd marca diferente.  
 Scalabilità: Adatàbil a rej pcite o gròsse.  
 Flessibilità: Sostegn a vàire aplicassion e servissi.  
 Svantagi:  
 Sicurëssa: Vulnerabilità a j'atach (firewall e VPN a devo esse dovrà).  
 Complexità: Difìcil configurassion për rej avansà.  

 Evolussion Tecnològica   
 IPv6: Introdussion dël 1998 për sostituì IPv4 (4.3 miliard adrësse → 340 sestilion).  
 TLS/SSL: Cifradura dij dat an sij livej d'aplicassion (HTTPS).  
 QUIC: Protocol basà su UDP për HTTP/3, otimisà për velocità.  
 SDN (Software-Defined Networking): Gestion flessìbil ëd rej via software.  

 Vardé ëdcò   
 TCP  
 IP  
 HTTP  
 DNS  
 Firewall  

 Arferiment   
 RFC 791 * Internet Protocol (1981). IETF.  
 Kurose, J. F. (2017). *Computer Networking: A Top-Down Approach*. Pearson.  

 Ligam estern   
 Archivi RFC  
 Internet Society (ISOC)  
 Guida a TCP/IP (Cloudflare)  

Categorìa:Informàtica
Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI