Filosofìa greca antica

La filosofìa greca antica a l'é la tradission filosòfica ch'a l'é dësvlupasse an Grecia e ant le colònie greche tra ël sécol VI a.C. e ël sécol VI d.C. A l'é considerà ël fondament ëd la filosofìa ossidental e a l'ha dàit nassita a la pì part dle dissiplin-e filosòfiche e sientìfiche.

 Periodisassion 
La filosofìa greca antica as peul divid-se an quatr perìod prinsipaj:
 Filosofìa presocràtica (sécoj VI-V a.C.): ij prim filòsof dla natura
 Età d'òr (sécol V-IV a.C.): Sòcrate, Platon, Aristòtil
 Perìod elenìstich (sécoj IV-I a.C.): stoicism, epicureism, seticism
 Perìod roman (sécoj I a.C.-VI d.C.): dësvlup dle scòle elenìstiche e nàssita dël neoplatonism

 Contèst stòrich e cultural 
La filosofìa greca a l'é nàita ant un contèst ëd:
 Fioriment cultural dle sità-stat greche
 Contat con d'àutre siviltà (Egit, Persia)
 Passagi dal mit (mythos) al rasonament (logos)
 Dësvlup dla democrassìa e dël debat pùblich

 Scòle e corent prinsipaj 

 Filosofìa presocràtica 
Ij prim filòsof a sercavo l'arché (prinsipi) dla realtà:
 Scòla milesia: Talete, Anassimàndr, Anassìmen
 Pitàgora e soa scòla: la realtà a l'é nùmer
 Eràclito ëd Efeso: tut a cambia (panta rhei)
 Scòla eleàtica: Parménide e Zenon, l'Esse a l'é ùnich
 Atomista: Demòcrit e Leucip

 Filosofìa clàssica 
 Sòcrate: a concentra l'atension an sël concet ëd vrità e virtù
 Platon: teorìa dle Ideje, metafìsica, epistemologìa, polìtica
 Aristòtil: lògica, metafìsica, ética, polìtica, siensa natural

 Filosofìa elenìstica 
 Stoicism: Zenon ëd Cision, armonìa con la natura
 Epicureism: Epicur, arserca dla felicità për mes ëd l'atarassìa
 Seticism: Piron, arfuda la possibilità ëd conòsse la vrità assoluta
 Cinism: Diògene, arnonsia ai ben materiaj

 Neoplatonism 
 Plotin: gerarchìa dl'Esse, union con l'Un
 Procl: sistemà ël pensé neoplatònich

 Tema prinsipaj 
 La natura dla realtà (metafìsica)
 La possibilità e la natura dla conossensa (epistemologìa)
 La vita bon-a e la moral (ética)
 L'órdin polìtich ideal (filosofìa polìtica)
 Ël rapòrt antra l'òm e ël divin
 La natura dël bel (estética)

 Metod filosòfich 
 Diàlogh socràtich (maieutica)
 Argomentassion dialética
 Dimostrassion lògica
 Anàlisi concetual
 Sistemassion dël savèj

 Eredità e anfluensa 
La filosofìa greca antica a l'ha:
 Anventà la magior part dle dissiplin-e filosòfiche
 Dàit le base dle siense naturaj e matemàtiche
 Anfluensà ël pensé cristian, ebreo e islàmich
 Creà ij concet fondamentaj dla coltura ossidental
 Dàit nassita a la tradission lògica e rassional ossidental

 Autor amportant 
 Talete ëd Mileto (ca. 624-546 a.C.)
 Pitàgora ëd Samo (ca. 570-495 a.C.)
 Eràclito ëd Efeso (ca. 535-475 a.C.)
 Parménide d'Elea (ca. 515-450 a.C.)
 Sòcrate d'Atene (469-399 a.C.)
 Platon d'Atene (427-347 a.C.)
 Aristòtil ëd Stagira (384-322 a.C.)
 Epicur ëd Samo (341-270 a.C.)
 Zenon ëd Cision (334-262 a.C.)
 Plotin (204-270 d.C.)

 Opere fondamentaj 
 La Repùblica ëd Platon
 Ël Critone ëd Platon
 L'Organon d'Aristòtil
 Ël Nichomaco d'Aristòtil
 La Metafìsica d'Aristòtil
 La natura dle còse ëd Lucressi
 Le Meditassion ëd March Aureli
 J'Eneadi ëd Plotin

 Vëdde ëdcò 
 Filosofìa roman-a
 Filosofìa medieval
 Mitologìa greca
 Teatro grech antich
 Lògica aristotélica
 Platonism

 Bibliografìa 
 Reale, G. Storia della filosofia greca e romana, 2004
 Guthrie, W.K.C. A History of Greek Philosophy, 1962-1981
 Barnes, J. The Presocratic Philosophers, 1982
 Hadot, P. Che cos'è la filosofia antica?, 1995

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Filosofìa greca
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI