Silur

Un silur (dal nòm dël pess silur) a l'é n'arma autopropulsà, sot-marin-a, che a pòrta na testa 'd guèra esplosiva e a l'é lansà da na nav, un sot-marin, un avion o da la còsta për colpì 'd bërsaj navaj o sot-marin. A l'é stàita un-a dj'arme pì amportante dla guèra naval dël sécol XX e a l'é anco' essensial ant la guèra moderna.

 Stòria 
Ël silur modern a l'é stàit anventà ant ël 1866 da Giovanni Luppis, un ufissial dla marin-a austrìaca, ma a l'é stàit Robert Whitehead ch'a l'ha dësvlupalo për la prima vira coma arma pràtica. Ël prim silur, ciamà "Minenschiff", a l'ha fàit soa prima dimostrassion dël 1866.

 Part prinsipaj 
 Testa 'd guèra: L'esplosiv (TNT, PBX, torpex) ch'a esplòd a l'impat.
 Sistema 'd guida: Mecanism ëd navigassion (a giroscòpi, acùstich, a fil, ecc.).
 Motor: Propulsion (aria compressa, elétrich, a propelent sòlid o liquid).
 Contròj: Ale e timon për la manovra.
 Sensor: Sonar, magnetòmetr, o infra-ross për trové 'l bërsaj.

 Sòrt 'd silur 
 Për dimension e ròl 
 Silur pesant: Lancià da sot-marin e nav contra àutre nav o sot-marin (es. Mk 48 american).
 Silur leger: Për avion o elicòter contra sot-marin.

 Për sistema 'd guida 
 A giroscòpi (prima generassion): A va an linia drita con na rota prestabilìa.
 Acùstich passiv: As guida al rumor dël bërsaj (ël pi famos: l'alman G7e Zaunkönig dla Sconda Guèra).
 Acùstich ativ: A manda 'd signal e a scota l'eco.
 A fil: A resta colegà a la nav ch'a l'ha lancialo con un fil për la guida.
 Mist: Combinassion ëd sistema (wire+acùstich, infra-ross+radar, ecc.).

 Tàtica d'impiego 
Ij silur a son ëstàit dovrà con gròss efet an tute le guère navaj dël sécol XX. Soa aplicassion a l'ha cangià la tàtica:
 Atach an mar: Da 'd nav surfass o sot-marin contra 'd nav mercant o militar.
 Difèisa antiaèrea: Silur lancià contra formassion navaj.
 Combatiment sot-marin: Silur specialisà për ij sot-marin.

 Evolussion tecnològica 
 Guera mondial I: Silur a giroscòpi, con portà curta.
 Guera mondial II: Silur acùstich e a ossìgen, con portà pì longa.
 Guera frèida: Silur nuclear (es. Mk 45), a fil, con velocità àuta.
 Modern: Silur supercavitant (ch'a creo 'na bola 'd gas për ridùe l'atrit ëd l'eva) e a guida AI.

 Contra-misure 
Le nav e ij sot-marin a deuvro vàire técniche për difend-se dai silur:
 Decoj acùstich (noisemaker): Ch'a fan ëd rumor për angané 'l silur.
 Towed array: Sensor trassinà për rilevé ij silur a distansa.
 Sistema ëd difèisa antì-silur (ATS): Arma ch'a sent ij silur ch'a rivo.
 Manovre evasive e schinà 'd ziffel.

 Silur famos ant la stòria 
 Type 93 giaponeis ("Long Lance"): Un dij silur pì efetiv ëd la Sconda Guèra, con na portà straordinaria.
 Mark 14 american: Con problema 'd fidabilità an via dë svlup, peui diventà efetiv.
 G7 alman: Silur acùstich che a l'ha fàit tant dann ant l'Atlàntich.
 VA-111 Shkval russi: Silur supercavitant motobin lest.

 Aplicassion nen-militar 
Ij silur a son dovrà 'dcò për:
 Ricerca sot-marin-a: Veicol autònom ëd misura.
 Angegnerìa 'd le fondassion: Perforassion sot-eva.

 Futur 
Ij silur dël futur a saran:
 Pì lest (supercavitant).
 Pì silensios e con sensor pì ancreus.
 Colegà an rej con d'àutri sistema.
 Dovrand l'inteligensa artifissial për identificassion dël bërsaj.

 Vos corelà 
 Sot-marin
 Nav militar
 Arma sot-marin-a
 Sonar
 Guida 'd mìssil
 Bataja naval

 Arferiment 

Categorìa:Tecnologìa militar
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI