Energìa idroelétrica

Energìa idroelétrica a l'é l'energìa otnùa dal moviment o dal pèis dël fluss d'eva (fium, cascade, lagh) për generé eletricità. A l'é un-a dle pì veje e spantià sorgiss d'energìa renovàbil, ch'a contribuiss a apopré ël 16% ëd la produssion elétrica mondial e al 40% dël total renovàbil.  

 Stòria   
L'usagi dl'eva për generé fòrsa a armonta a l'antichità, con le roe idràuliche dovrà për maciné ël gran. La prima central idroelétrica moderna a l'é stàita realisà dël 1882 a Appleton, Stat Unì. An Piemont, la central ëd Càiri, costruìa dël 1885, a l'ha marcà l'inissi dl'idroeletricità regional. Ant ël sécol XX, grand proget com la Diga ëd Hoover (1936) e la Diga dle Tre Gole (Cin-a, 2003) a l'han dimostrà ël potensial ëd costa energìa.  

 Prinsipi ëd fonsionament   
Un sistema idroelétrich a l'é formà da:  
 Diga o presa: A ten da banda l'eva, creand un dislivel (energìa potensial).  
 Turbin-a: L'eva a passa travers a na turbin-a (es. Pelton, Francis), ch'as fa giré.  
 Generator: A trasforma l'energìa mecànica an eletricità.  

Ij tipo prinsipaj d'impiant a son:  
 A bassin: Con lagh artifissial për memorisé l'eva e regolé la produssion.  
 A fluss lìber: Sensa bassin, a deuvra ël fluss natural dël fium.  
 Ëd pompagi: A memorisa l'energìa pompand l'eva andaré a un bassin àut.  

 Aplicassion   
 Generassion d'eletricità: An Italia, l'idroeletricità a contribuiss al 15-20% ëd la produssion total.  
 Contròl dle inondassion: Le dighe a ten-o sota contròl ij fluss d'eva durant le pieuve fòrt.  
 Irigassion: L'eva memorisà a peul esse dovrà për l'agricoltura.  
 Turism: Lagh artifissiaj com ël Lagh ëd Serrù (Val ëd Lans) a son atrassion turìstiche.  

 Sfide e crìtiche   
 Ambientaj: Auterassion dj'ecosistema fluviaj, blocà dla migrassion dij pess (es. salmon).  
 Sossiaj: Spostament ëd comunità locaj për la costrussion ëd grand dighe.  
 Geològich: Arzigh ëd colass ëd dighe (es. dësastr ëd Vajont, 1963).  
 Sedimentassion: Ampiniment dij bassin con ëd rovin-e, ridovend la capacità.  

 Futur   
Le neuve sfide a ancludo:  
 Modernisassion: Agiorné ij sistema vej për aumenté l'eficensa.  
 Mini-idroeletricità: Impiant cit për comunità isolà o zòne montagnin-e.  
 Conession con àutre renovàbij: Ibridassion con solar o eòlich për na fornitura costanta.  

 Esempi ant ël Piemont   
 Central ëd Entracque: Un dij pì amportant impiant d'Europa, con na capacità ëd 1.300 MW.  
 Central ëd Malciaussia: Ant ël Parch Nassional dël Grand Paradis, ch'a dòvra l'eva d'un lagh natural.  
 Diga ëd Vajont: Ancheuj inativ, ma stòrich esempi dle conseguense d'un proget mal gestì.  

 Esempi globaj   
 Cin-a: La Diga dle Tre Gole a l'é la pì granda central idroelétrica al mond.  
 Brasil: La central ëd Itaipu, sël fium Paraná, a serv Brasil e Paraguay.  
 Canada: La provincia dël Québec a produv ël 95% ëd soa eletricità da l'idroeletricità.  

 Vardé ëdcò   
 Energìa renovàbil  
 Turbin-a idràulica  
 Diga  
 Pompagi idràulich  

 Colegament estern   
 Terna - Rete eletrica italian-a e dat sj'impiant idroelétric.  
 Associassion Mondial dl'Idroeletricità  

Categorìa:Energìa  
Categorìa:Tecnologìa  
Categorìa:Ambient  
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI