Filosofìa dla siensa

La filosofìa dla siensa a l'é na branca dla filosofìa ch'a studia ij fondament, j'implicassion e la natura dla siensa. A esàmina ij concet e ij métod sientìfich, le ipòtesi e le conclusion, e a serca ëd capì com la siensa a funsion-a e com a dësvlupa soe teorìe.

 Stòria 
La riflession filosòfica an sla siensa a armonta a l'antichità:
 Aristòtil a l'ha butà le base për l'osservassion sistemàtica e la classificassion
 Ant ël Rinassiment, Galileo Galilei a l'ha ancorporà l'esperimentassion ant ël métod sientìfich
 Francis Bacon a l'ha dësvlupà l'empirism modern
 Ant ël sécol XX, Karl Popper a l'ha introduvù ël concet ëd fausificassion
 Thomas Kuhn a l'ha rivolussionà ël camp con soa teorìa dij paradigma

 Tema prinsipaj 

 Ël métod sientìfich 
Com a deuvro ij siensià për generé conossensa? A-i son vàire apròcc:
 Dedutiv: da prinsipi general a prevision specìfiche
 Indutiv: da osservassion particolar a generalisassion
 Ipotétich-dedutiv: formulassion d'ipòtesi e test ëd conseguense

 Demarcassion 
Coma as peul distingue la siensa da la pseudo-siensa? Popper a l'ha proponù la faussificabilità com criteri.

 Realism contra antirealism 
 Realism sientìfich: le teorìe sientìfiche a descrivo la realtà com a l'é realment
 Antirealism sientìfich: le teorìe a son mach d'utiss për fé 'd prevision

 Spiegassion e prevision 
Lòn ch'a fà na bon-a spiegassion sientìfica? Ël model nomològich-dedutiv a fortiss che na spiegassion a deuvra lege generaj për deduve ël fenòmen.

 Scòle ëd pensé 

 Empirism lògich 
Ëd Rudolf Carnap e dël Sircol ëd Vien-a, a fortiss che tute le afirmassion significative a deuvo esse verificabij empiricament.

 Faussificassionism 
Ëd Karl Popper, a sosten che na teorìa a l'é sientìfica mach s'a peul esse faussificà da n'osservassion.

 Teorìa dij paradigma 
Ëd Thomas Kuhn, a descriv la siensa com na sequensa ëd paradigma, con perìod ëd siensa normal e rivolussion sientìfiche.

 Anarchism epistemològich 
Ëd Paul Feyerabend, a arfuda qualsëssìa régola fissa për la siensa, sostenend ël prinsipi "a l'é possìbil tut".

 Concet amportant 
 Paradigma: model ëd riferiment për na comunità sientìfica
 Rivolussion sientìfica: cambiment radical ëd paradigma
 Incomensurabilità: ampossibilità ëd comparé diretament teorìe ëd paradigma diferent
 Programa d'arserca: dësvlup progressiv ëd na teorìa (Imre Lakatos)

 Filòsof amportant 
 Karl Popper
 Thomas Kuhn
 Paul Feyerabend
 Imre Lakatos
 Rudolf Carnap
 Bas van Fraassen
 Nancy Cartwright

 Vëdde ëdcò 
 Epistemologìa
 Métod sientìfich
 Teorìa sientìfica
 Realism sientìfich
 Stòria dla siensa

 Bibliografìa 
 Popper, K. La logica della scoperta scientifica, 1934
 Kuhn, T. La struttura delle rivoluzioni scientifiche, 1962
 Feyerabend, P. Contro il metodo, 1975

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Siensa
Categorìa:Epistemologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI