Servel

Ël servel a l'é l'òrgo sentral dël sistema nervos e a coordina tuti ij process cognitiv, emossionaj, e fisiològich dël còrp. Situà ant ël crani, a l'é protegiù da j'òss craniaj e dal lìquid cerebrospinal. A l'é formà da milion ëd neuron e célule gliaj, ch'a comùnico antra 'd lor për traté anformassion e gestì le rispòste a jë stimoj.

Strutura dël Servel
Ël servel as divid an tre part prinsipaj:
 Servel Grand (Cerebr):
A òcupa la pì gran part dël crani.
A l'é dividù an doi emisfer (snistr e drit) con ëd division ch'a definisso ij lòb:
 Lòb frontaj (decision, rason).
 Lòb parietaj (sensibilità tàtij).
 Lòb temporaj (memòria, udì).
 Lòb oçipital (vision).
La surfassa a l'é quatà da la scòrsa serebral, na strutura pien-a ëd grinfe (gir) e scanaladure (sorgh).

 Servel Cit (Cerebel):
Localisà sota ël cerebr, a contròla l'equilibri, la coordinassion dij moviment, e ël ton muscolar.
 Tronc serebral:
Colegà a la miola spinal, a gestiss le funsion vitaj automàtiche (respirassion, batiment dël cheur, pression sanguigna).
 Diencéfal:
A comprend tàlam (stassion ëd trasmission dij signaj sensoriaj) e ipotàlam (regolassion ëd fam, set, cicl ëd seugn, e temperadura).

Fonsion prinsipaj
 Elaborassion djë stimoj sensoriaj: a cheuj e anterpreta dat da j'euj, orije, pel, e àutri sens.
 Contròl motor: Coordinassion dij mùscoj volontari e involontari.
 Memòria e amprendiment: Memorisassion ëd esperiense e conossense.
 Regolassion emossional: Gestì le rispòste emotive (gòj, tëmma, stress).
 Contròl dle funsion vitaj: Manteniment ëd l'omeòstasi (equilibri antërn).

Sòrt ëd atività cerebral
 Atività cònsie: Pensé volontari, decision, lenga.
 Atività incònsie: Funsion automàtiche (digestion, respirassion).
 Atività subcònsie: Arcòrd memorisà ma pa sempe acessìbij (esempi: abitudin).

Amportansa
Ël servel a l'é essensial për:
 La sopravivensa: Contròl dle funsion base com ël ritm cardìach.
 La cossiensa: Capacità ëd sente, pensé, e comuniché.
 L'adatament: Capacità d'amprende e fé front ai cambi ambientaj.

Patologìe comùn-e
 Colp serebral (Ictus): Blocagi o s-ciòp ëd na ven-a ant ël servel.
 Alzheimer: Pèrdita progressiva ëd memòria e abilità cognitive.
 Parkinson: Dësórdin motori (tremor, rigidëssa).
 Epilessìa: scàrie elétriche anormaj ant ij neuron.
 Meningite: Anfiamassion dle membran-e ch'a protegio ël servel.

Conservé la salute dël servel
 Esercissi mentaj: Sudoku, letura, amprendiment ëd lenghe neuve.
 Dieta equilibrà: Pess rich d'Omega-3 (salmon, sardin-e), nos, e fruta scura (mirtij).
 Dormì 7-8 ore për neuit: Arparassion dij tessù e consolidament ëd memòria.
 Evité stress crònich: Pratiché yoga o meditassion.
 Protession daj trauma: Usé ël caschet an bicicleta o ant jë sport.

Curiosità
Ël servel a consuma ël 20% dl'ossìgen e dl'energìa dël còrp, malgré a rapresenta mach ël 2% dël pèis corporal.

A produv na quantità d'energìa parèj a cola ëd na lampadin-a (20 Watt).

Categorìa:Biologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI