Respirassion (fisiologìa)

La respirassion a l'é ël process andoa che j'organism vivent a scambio gas con l'ambient, për generalità ossìgen (O₂) e diòssid ëd carbòni (CO₂). Costa funsion a l'é essensial për la sopravivensa, dagià che a përmet ëd fornì ossigen a le sélule për la produssion d'energìa e d'eliminé ël CO₂, un prodot dë scart.

Process ëd respirassion ant j'animaj
Ant j'animaj, la respirassion a comprend doi passagi prinsipaj:
 Respirassion esterna: A l'é lë scambi d'ossìgen e CO₂ antra ij polmon (o j'organ respiratòri) e l'ambient. Ant j'uman, l'aria a intra për ël nas o la boca, a passa për la trachea e a riva ai polmon, andoa che j'alvéoj (sacolin d'aria) a përmëtto l'assorbiment ëd l'ossìgen ant ël sangh.
 Respirassion interna: L'ossìgen a l'é trasportà dal sangh (mersì a l'emoglobin-a) a le sélule, antant che ël CO₂ a ven ciapà e portà via për esse butà fòra.

Ël process d'inspirassion a l'é ativà dal diaframa e dai mùscoj antërcostaj, ch'a slargo la cavità toràcica. Mentre dl'espirassion, coj mùscoj as decontrao, fasend seurte l'aria.

Respirassion célular
A livel sélular, l'oss^gen a l'é dovrà për la respirassion célular, un process biochìmich andoa che le sélule a convertisso ël glucòsi an energìa (ATP), generand CO₂ com prodot ëd derivà. Costa reassion as peul sumarisesse:

C6H12O6 + 6O₂ → 6CO₂ + 6H₂O + ATP

Respirassion ant le piante
Le piante a fan respirassion ëdcò lor, dzortut dì e neuit. Durant ël dì, a combino la respirassion con la fotosìntesi, ch'a dòvra CO₂ e a lìbera O₂. Ëd neuit, però, a consumo ossigen com j'animaj.

Amportansa dla respirassion
 Produssion d'ATP për l'energìa sélular.
 Eliminassion dël CO₂, ch'a podrìa esse tòssich.
 Equilibri dël pH ant ël sangh.
 Sostegn dle funsion metabòliche.

Problem respiratòri comun
Cheicadun-e maladìe a peulo tohé ël sistema respiratòri:
 Asma: Infiamassion dij bronch.
 Bronchite: Anfession ëd vie respiratòrie.
 Polmonite: Infiamassion dij polmon.
 BPCO: Maladìa crònica causà dzortut dal fum.

L'inquinament atmosférich e ël fum ëd sigarëtte a son fator d'arzigh prinsipaj.

Conclusion
La respirassion a l'é un process vital ch'a colegà l'ambient estern con coj sélular. So funsionament a l'é crucial për la salute, e soa comprension a giuta a combate le maladìe respiratòrie.

Categorìa:Biologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI