Colp

Ël colp (o ictus) a l'é na condission médica d'emergensa anté che ël fluss ëd sangh a na part dël servel as anteromp, causand la mòrt dle célule serebraj për mancansa d'ossìgen. A peul esse causà da n'ostrussion ëd na ven-a (colp ischémich) o da na rotura ëd na ven-a (colp emoràgich). L'ictus a l'é na dle prinsipaj càuse ëd mòrt e d'anvalidità crònica an tut ël mond.  

 Stòria 

Descrivù già ant l'Egit antich (2500 a.C.), ël colp a l'é stàit identificà com "la maladìa dël temp ch'a passa tròp ràpid" da Ipòcrat ant la Grecia antica. Dël 1658, ël mèdich anglèis Johann Jakob Wepfer a l'ha dimostrà che l'ictus a l'é colegà a problema dël fluss sanghign ant ël servel. Ant j'agn 1990, l'usagi dle tecnològje d'imagine (TAC, Risonansa Magnética) e ij tratament con fibrinolìtich (es. tPA) a l'han revolussionà la gestion.  

 Cause 

 Colp ischémich (85% dij cas):  
 Trombo: Coàgol ëd sangh formasse ant na ven-a dël servel.  
 Embolo: Coàgol ch'a riva da d'àutre part dël còrp (es. cheur  
 Colp emoràgich:  
Ematoma intracerebral: Sangh ch'a seurt da na ven-a rota ant ël servel.  
Ematoma subaracnòid: Sangh ant ël spassi antorn al servel.  

Fator d'arzigh: Ipertension, fumé, diabete, colesterol àut, aritmìe cardìache (es. fibrilassion atriaj), obesità.  

 Sìntom 

Ij sìntom a comparisso d'un colp e a dipendo da la zòna dël servel colpìa:  
 F.A.S.T.: Mnemonica për arconòsse l'ictus:  
 F (Face): Paralisi ëd la facia (bòca storta).  
 A (Arms): Dëscoordinament o debolëssa d'un brass.  
 S (Speech): Difoltà a parlé o a capì.  
 T (Time): Ciamé ël 118 ëd pressa.  
 Àutri sìntom: Pèrdita ëd vision, vertìgin, mal ëd testa grev, confusion.  

 Diagòstich 

 TAC o Risonansa Magnetica: Për identifiché s'a l'é ischémich o emoràgich.  
 Esam dël sangh: Për controlé ij coàgol o j'anfession.  
 Ecocardiograma: Për trové coàgol ant ël cheur.  
 Angiografìa: Për visualisé le ven-e dël servel.  

Temp a l'é servel: Ël tratament a dev parte an men ëd 4-5 ore për riduve ij dann.  

 Tratament 

 Colp ischémich:  
 Fibrinolìtich (tPA): Meisin-e ch'a dësblòco ij coàgol (dàit për eva ant ël prim 4,5 ore).  
 Trombectomìa mecànica: Strument për gavé ël coàgol diretament.  
 Colp emoràgich:  
 Contròl ëd la pression e dël sangh ch'a seurt.  
 Chirurgìa për gavé l'ematòma o riparé ij vas rovinà.  
 Riabilitassion: Fisioterapìa, logopedìa, terapia ocupassional për arcuperé le fonsion perdùe.  

 Prevension 

 Contròl ëd la pression arteriosa e dël colesterol.  
 Dieta san-a: Pòch sal, fruta, verdure, pòchi grass saturà.  
 Atività fìsica regolar.  
 Evité ëd fumé e limité l'alcòlich.  
 Anticoagolant (es. warfarin) për chi a l'ha fibrilassion atriaj.  
 Vacin contra l'influensa (riduv l'arzigh ëd complicanse cardìache).  

 Complicanse 

 Paralisi permanenta (es. emiplegìa).  
 Afasìa (difoltà a parlé o capì).  
 Demensa vascolar.  
 Depression o cambiamènt d'umor.  

 Riferiment 
(EN) Warlow, C.P. (2003). "Stroke: A Practical Guide to Management". *Blackwell Publishing*.

Categorìa:Biologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI