Color

Ël color a l'é na sensassion visiva generà da la lus che a colpiss la rétin-a ëd l'euj uman, an dipendensa da soa longheur d'onda ant lë spetr eletromagnétich visìbil. La percession dël color a cambia a sconda dla composission ëd la lus, dle proprietà ëd riflession dij materiaj e dij mecanism ëd processament ëd l'euj e dël servel. J'uman a peulo generalment arconòsse milion ëd color diferent, combinà da component prinsipaj com ël ross, ël verd e ël bleu (model RGB).

 Natura dël color   
Ël color a l'é nen na proprietà intrìnseca dij còrp, ma na risposta neurológica a la lus ch'a ven assorbìa, rifletùa o trasmëttùa da na surfassa. Soe caraterìstiche a dipendo da:  
 **Lus insident**: Combinassion ëd longheur d'onda emëttùa da na sorgiss (es. ël Sol, na lampadin-a).  
 **Proprietà dij materiaj**: Capacità d'un còrp d'assorbe o arflète sert ëspetr ëd lus (es. na feuja a smija vërda përchè a arflet ël verd e a assorb j'àutre longheur d'onda).  
 **Sistema visiv**: Coni ëd la retin-a sensìbij ai color (ross, verd, bleu) e processament dël servel.  

Ël model RGB (ross, verd, bleu) a l'é dovrà për creé color ant ij display, mentre ël model CMYK (cian, magenta, giàun, neir) a l'é dovrà ant la stampa.

 Produssion e Përcession   
 **Sorgiss naturaj**:  
 Ël Sol e j'àutre stèile a emëtto lus bianca (combinassion ëd tuti ij color).  
 Materiaj naturaj (mineraj, piante) con pigment specìfich.  
 Fenòmen atmosférich (arcancel, polarisassion).  
 **Sorgiss artifissiaj**:  
 Pigment e tinte sintétiche (es. colorant alimentar).  
 Scherm LCD o LED (combinassion ëd lus RGB).  

La përcession a varia tra le person-e:  
 **Daltonism**: ancapacità ëd distingue sert color (es. ross e verd).  
 **Contest cultural**: Sìmboj e significà dij color a peulo varié (es. ël bianch a l'é ëd deul an Cin-a, ma ëd purëssa an Euròpa).  

 Usagi e Simbologia   
Ël color a l'ha un ròl sentral ant:  
 **Art e Design**: Combinassion estética për comuniché emossion o mëssagi.  
 **Segnalética**: Semàfor (ross = fermé, verd = andé), color ëd sicurëssa (ross për perìcol).  
 **Marketing**: Associassion ëd color a marche (es. ross për Coca-Cola).  
 **Simbologìa**:  
 Ross: Amor, perìcol, energìa.  
 Bleu: Calma, fiusa, professionism.  
 Verd: Natura, salute, invidia.  

 Tecnologìa dij color   
 **Spassi ëd color**: Sistema për definì ij color an manera matemàtica (es. RGB, HEX, Pantone).  
 **Scherm a color**: Evolussion dai prim televisor a tub catòdich ai display OLED.  
 **Stampà dij color**: Tecniche com offset o stampa digital për riprodùe precision.  

 Stòria   
 Isaac Newton (1666): A dëscheurv che la lus bianca a peul esse dividùa an color con un prisma.  
 Johann Wolfgang von Goethe (1810): A studia la psicologìa dël color e soa influensa an sj'emossion.  
 James Clerk Maxwell (1861): Prim a dimostré la fotografìa a color con ël process RGB.  
 Sécol ch'a fa XX: Svilup ëd pigment sintétich e screen a color për la popolar cultura.  

Categorìa:Fìsica  
Categorìa:Tecnologìa  
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI