Coton

Ël coton a l'é na fibra natural otnùa dai boton ëd la pianta Gossypium. A l'é un dij tëssù pì antich e amportant al mond, dovrà për fabriché vestimente, tëssù për la ca, e prodòt andustriaj. Ël termo "coton" a ven da l'Àrab qutn. Soa produssion a l'é motobin amportanta ant l'economìa global, dzortut ant ij pais càud.

Stòria
La coltivassion dël coton a l'é ancaminà ant l'antichità, anviron 5000 a.C., ant la val ëd l'Indo (Pakistan e India d'ancheuj). J'Egissi e ij Peruvian antich a dovravo ël coton për fé vestimente e rej da pësca. Ant ël Médi Ev, ij mercant àrab a l'han spantià ël coton an Euròpa. Con la Rivolussion Andustrial dël sécol XVIII, l'anvension ëd la davanëtta dël coton (da part d'Eli Whitney, 1793) a l'ha mecanisà la separassion dle fibre da le gran-e, rendend la produssion pì rapida. An Piemont, la lavorassion dël coton a l'é dventà amportanta ant ël sécol XIX, con j'andustrie tessij ëd Biela e Turin.

Produssion
Ël process ëd produssion a comprend:
 Coltivassion: La pianta Gossypium a chërs ant ij clima càud e ùmid (es. India, Cina, Stat Unì).
 Racòlta: Ij boton a son cojù a man o con màchine.
 davanatura: Separassion dle fibre dël coton da le gran-e e ij residui.
 Filatura: Trasformassion dle fibre an filà për esse tëssù.
 Tessitura: Creassion ëd tëssù an dovrand tlé mecànich o a man.

Caraterìstiche
Fibra natural: Respiràbil, assorbent, e ipoalergénich.

Resistensa: Pì fòrt che la seda, ma men che ël lin.

Idrofilìa: A peul assorbì fin-a a 27 vòte sò pèis d'eva.

Versatilità: A peul esse mes-cià a fibre sintétiche (es. poliéster) për ameliorene la durà.

Utilisassion
Ël coton a l'é dovrà ant:
 Vestimente: Maje, braje, drapò, e biancherìa.
 Ca: Linseuj, tovaje, e tende.
 Medzin-a: Binde, mascarine, e coton idròfil.
 Andustria: Filtr, corde, e carta monetaria.

An Piemont, ij tèssuti ëd coton ëd Biela a son arnomà për soa qualità, dovrà për prodove tëssù e vestimente ëd lusso.

Salute e Ambient
Benefissi: Fibra sicura për la pel, adata a le pì sensìbij.

Sfide ecològiche: La coltivassion a deuvra tanta eva e pesticid.

Econòmia
Ij prinsipal produtor mondiaj a son Cina, India, e Stat Unì. L'Italia a l'é n'amportant esportator ëd tëssù ëd coton d'àuta qualità, con sentr piemontèis che a colaboro con le marche ëd moda globaj. La crisi dij cost ëd produssion e la concorensa dël coton sintétich a son le prinsipaj sfide dël setor.

Arferiment
The Cotton Industry: A Global Perspective (2018).

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI