Metabolism

Ël metabolism a l'é l'ansem dle reassion chìmiche ch'as dan andrinta a j'organism viv për sostnì la vita. Costi process a përmëtto ëd trasformé le sostanse ch'a intro (për esempi, ël mangé) an energìa e component ch'a servo për la creassion ëd neuve sélule o për l'alimentassion dij tessù. As divid an doi branch prinsipaj: catabolism (degradassion ëd molécole për liberé energìa) e anabolism (sìntesi ëd molécole complesse partend da component pi sempi).

Catabolism
Ël catabolism a l'é ël process ëd dëgradé sostanse com ij carboidrà, ij grass e le protein-e për produve energìa an forma d'ATP (adenosina trifosfà). Esempi clàssich a son la glicòlisi (degradassion dël glùcosi) e la respirassion selular ant ij mitocòndri.

Anabolism
L'anabolism a consuma energìa për costrùe molécole complesse, com le protein-e da j'aminoàcid o ël DNA daj nucleòtid. Costi process a son essensiaj për la chërsùa e la riparassion dij tessù.

Enzim e regolassion
Tute le reassion metabòliche a son catalisà da enzim, dle protein-e. Ël metabolism a peul esse regolà da ormon (për esempi, l'insulin-a për ël glucòsi) o da le condission dël còrp (coma la disponibilità d'ossigen).

Disordin metabòlich
Quaidun-e maladìe, coma ël diàbet o la fenilchetonuria, a dipendo da 'n metabolism malfunsionant. Coste a peulo derivé da carense d'enzim, problema genétich o sbalansi alimentar.

Fator ch'a influenso ël metabolism
L'età, ël sess, la dieta, l'atività fìsica e la genética a peulo modifiché la velocità dël metabolism. Për esempi, na përsona giovo o ativa a l'ha un metabolism pi elevà.

Vos corelà
 ATP
 Enzima
 Respirassion selular
 Diabet

Arferiment

Categorìa:Biologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI