Eletromagnetism

L'eletromagnetism a l'é na branca dla fìsica ch'a studia j'antërassion antra camp elétrich e camp magnétich, e soe aplicassion pràtiche. A l'é un dle quatr forse fondamentaj dla natura e a l'ha un ròl sentral ant la tecnologìa moderna, dai motor elétrich a j'onde radio. La teorìa clàssica dl'eletromagnetism a l'é stàita unificà da James Clerk Maxwell ant ël sécol XIX con soe equassion ëd Maxwell.

 Natura dl'eletromagnetism   
L'eletromagnetism a descriv com:  
 **Càriche eletriche** a géner-o un camp elétrich.  
 **Càriche an moviment** (corrent elétrica) a produvo un camp magnétich.  
 **Camp variàbij** a peulo generé d'onde eletromagnétiche (es. lus, onde radio).  

Ij fenòmen eletromagnétich a son governà da le equassion ëd Maxwell, ch'a colego camp elétrich (E) e magnétich (B) con le sorgiss (càriche e corent).

 Equassion ëd Maxwell   
Le quatr equassion a formo la base teòrica:  
 **Lej ëd Gauss** për ël camp elétrich: La càrica elétrica a l'é la sorgiss dël fluss elétrich.  
 **Lej ëd Gauss** për ël camp magnétich: A esisto pa ëd monopòj magnétich (tuti ij magnet a l'han nòrd e sud).  
 **Lej ëd Faraday**: Un camp magnétich variàbil a génera un camp elétrich rotassional (andussion).  
 **Lej ëd Ampère-Maxwell**: Na corent elétrica o un camp elétrich variàbil a génera un camp magnétich.  

Ste equassion a prevedo che le onde eletromagnétiche a viagio a la velocità dla lus ant ël veuid.

 Sorgiss e Fenòmen   
 **Sorgiss naturaj**:  
 Lòsna (corent elétrica an atmosfera).  
 Camp magnétich terestr (generà dal moviment dël fer fluì ant ël nùcleo dla Tèra).  
 Aurore polar (antërassion antra partìcole solar e l'atmosfera).  
 **Sorgiss artifissiaj**:  
 Eletromagnet (avolgiment d'un fil condutor dantorn a un nùcleo ëd fer).  
 Circuit elétrich (fluss ëd càriche ant un condutor).  
 Antene (emission ëd onde eletromagnétiche).  

 Usagi e Aplicassion   
L'eletromagnetism a l'é dovrà ant:  
 **Energìa**: Motor elétrich, generator, trasformator.  
 **Comunicassion**: Radio, television, sviciofonin (a travers ëd onde eletromagnétiche).  
 **Medzin-a**: Risonansa magnética (MRI), electrocardiograma.  
 **Astronomìa**: Telescòpi radio për studié l'Univers an dij longheur d'onda diferente.  

 Stòria   
 **William Gilbert** (1600): A studia ël magnetism e a conia ël termo "elétrich".  
 **Hans Christian Ørsted** (1820): A nota che na corrent elétrica a devia na bùssola, colegand eletrissità e magnetism.  
 **Michael Faraday** (1831): A dëscheurv l'andussion eletromagnética.  
 **James Clerk Maxwell** (1865): A unifica eletrissità, magnetism, e lus ant soe equassion.  
 **Heinrich Hertz** (1887): A conferma sperimentalment l'esistensa dle onde radio.  

 Efet e Impat   
 **Salute**: Camp eletromagnétich fòrt a peulo causé scaudament dij tessù (es. forn a microonde). A l'é studià l'efet a longh termin dle onde radio.  
 **Ambient**: L'inquinament eletromagnétich (es. antërferense con dij sistema eletrònich).  
 **Sicurëssa**: Protession contra la lòsna (parafulmine) o ij cort-circuit.  

Categorìa:Fìsica  
Categorìa:Tecnologìa  
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI