Polmonite

La polmonìte a l'é n'anfession ch'a càusa l'infiamassion dij sachet d'aria (alvéoj) ant un o tuti e doi ij polmon. A peul esse causà da bateri, virus, fonz o d'àutri micro-organism. A l'é un-a dle maladìe respiratòrie pì comune e grave, dzortut ant le përson-e déboj, ij vej e ij cit.

 Cause 

Le cause prinsipaj ëd polmonite a comprendo:
 Bateri: Streptococcus pneumoniae (ël pì frequent), Haemophilus influenzae, Legionella pneumophila.
 Virus: Influensa, SARS-CoV-2 (COVID-19), virus respiratòri sincissial.
 Fonz: Ràir, ma possìbij ant le përson-e imunodeprimùe (es. Pneumocystis jirovecii).
 Àutri: Aspirassion ëd sustanse tòssiche o saliva.

 Sìntom 

Ij sìmptom prinsipaj a son:
 Toss con o sensa catar.
 Frev, tërmolon e sudor.
 Dificoltà respiratòria o fià curt.
 Dolor al pèt, dzortut cand as respira.
 Confusion (ant j'ansian).
 Pèrdita d'apetit e stanchëssa.

 Diagòstica 

Ël diagòstich as basa su:
 Esam fìsich: Sente ij polmon con ël stetoscòpi për trové son anòrmaj.
 Radiografìa dël pèt: Për visualisé le zone infiamà.
 Esam dël sangh e dël catar: Për identifiché l'agent patògen.
 TAC (Tomografìa Assial Computerisà): Për cas complicà.

 Tratament 

Ël tratament a dipend da la causa:
 Polmonìte batérica: Antibiòtich com amoxicilin-a, macròlid, o cefalosporin-e.
 Polmonìte viral: Antiviràj (es. për influensa), ma dzortut arpos e idratassion.
 Polmonìte da fungh: Antifonz.
 Ossigen terapìa o ventilassion mecànica ant ij cas grave.

 Prevension 

 Vacin: Esisto vacin contra Streptococcus pneumoniae (pneumocòch) e contra l'influensa.
 Igene: Lavesse le man ëd soens, sté lontan da përson-e malavie.
 Stil ëd vita: Evité ëd fumé, mangé bin, fé atività fìsica.

 Stòria 

La polmonìte a l'é stàita identificà për la prima vira ant l'Egit antich. Ant ël 1882, ël siensià Carl Friedländer a l'ha identificà ël bateri Klebsiella pneumoniae. Prima dl'introdussion dj'antibiòtich, la polmonìte a l'era na càusa comun ëd mòrt.

 Complicanse 
Se nen tratà, la polmonìte a peul porté a:
 Sepsi: Anfession generalisà.
 Ascess polmonar: Acumulassion ëd pus ant ij polmon.
 Difoltà respiratòria crònica.

 Riferiment 

(EN) Musher, D.M. (2020). "Pneumonia". New England Journal of Medicine.

Categorìa:Biologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI