Spòrt

Lë spòrt a l'é n'atività fìsica o mental organisà con régole specìfiche, praticà për competission, divertiment, salute, o sfida përsonal. A peul esse individual o coletiv, professionista o amator, e a l'ha un ròl fondamental ant la società, an promovend la cooperassion, la salute, e l'inclusion. An Piemont, lë spòrt a l'é profondament radicà ant la cultura, con tradission antiche e manifestassion moderne arnomà an tut ël mond.

Stòria
Lë spòrt a l'ha soe orìgin ant l'antichità, quandi ch'a j'ero praticà për sopravivensa, ritual religios, o preparassion a la guèra. J'olimpiade greche (776 a.C.) a son un dj'esempi pì famos. An Piemont, le prime atività sportive a son documentà ant ël Medi Ev, con torneo cavajeresch e gare fìsiche ant ij pais. Dël sécol XIX, con l'ariv dël moviment olìmpich modern, ij prim club e federassion sportive piemontèise a son nassù, coma la Società Ginnastica Torino (1844), un-a dle pì veje d'Italia.

Sòrt dë spòrt
Spòrt fìsich: Corse, ciclism, balon, basket, alpinism.

Spòrt mental: Scach, Go, bridge.

Spòrt estrem: Paracadutism, rampigné lìber, snowboard.

Spòrt tradissionaj: Palio d'Asti (corsa dij cavaj), Gieugh dël Truch (lanci ëd bocin).

An Piemont, a son praticà dzortut:
 Spòrt invernaj: Schi, snowboard, e patinage ant le Alp (es. Sestrier, Bardonecia).
 Ciclism: Con corse famose coma ël Giro d'Italia ch'a traversa le colin-e piemontèise.
 Balon: Squadre coma la Juventus FC (Turin) e ël Turin FC a son part ëd la stòria dël calcio italian.

Significà cultural
Lë spòrt an Piemont a l'é në strument ëd coesion e identità:
 Tradission: Ël Palio d'Asti e ij Giòch Olìmpich Invernaj ëd Turin 2006 a son eveniment ch'a unisso la comunità.
 Salute: Program ëd promossion dl'esercissi ant le scòle e ij sentr comunaj.
 Economìa: Atrassion turìstica grassie a strutture coma ël Olympic Stadium ëd Turin o le pistë dë schi dël Val Susa.
 Inovassion: Sènter ëd arserche sportiva coma ël Centro di Medicina dello Sport ëd Turin.

Spòrt tradissionaj piemontèis
Palio d'Asti: Corsa medieval ëd cavaj sensa sele, anté che ij fantin a rapresento ij borgh dla sità.

Gieugh dël Truch: Antich gieugh ëd campagna andoa ch'as lancio 'd bocin ëd bòsch vers un bersaj.

Fiolet: Variant local dël jeu de paume, giugà con na rachetta e na bala ant le contrà dij pais.

Spòrtiv piemontèis famos
Costante Girardengo: Ciclista, vagnador dël Giro d'Italia dël 1919.

Deborah Compagnoni: Schiadora, tre vire campionëssa olìmpica.

Alessandro Del Piero: Fotbaleur stòrich dla Juventus e dla selession italian-a.

Regolamentassion
An Piemont, j'atività sportive a son gestì da:
 Federassion: Coni (Comità Olìmpich Nassional Italian) e sossietà locaj.
 Polìtiche regionaj: Sostegn a le struture e j'event për gioventù e lession ëd motricità.
 Legal: Sicurëssa ant le competission e lòta contra ël doping.

Arferiment
La stòria dlë spòrt piemontèis a l'é documentà ant ij musé sportiv (es. Museo Juventus), j'archivi ëd le federassion, e jë studi d'università coma cola 'd Turin. J'event stòrich coma j'Olìmpiadi dël 2006 a son registrà ant ij media locaj.

Categorìa:Cultura  
Categorìa:Stòria
Categorìa:Società
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI