Anatomìa

L'anatomìa a l'é la siensa ch'a studia la strutura dij còrp vivent, anté ch'as analiso le part ch'a-j compon-o, soe relassion e soe caraterìstiche fìsiche. Sta dissiplin-a a l'é fondamental për la medzin-a, la biologìa e j'àutri camp sientìfich, dagià ch'a dà le bas për comprende com a funsion-a la vita a livel morfològich e funsional.

Stòria dl'anatomìa
L'anteresse për l'anatomìa a l'ha d'orìgin antich. J'Egissi e ij Grech antich (coma Galen) a l'han butà le prime bas dë studi, bele che soe teorìe a fusso soens basà su speculassion pì che su osservassion direte. Ant l'Età 'd Mes, l'anatomìa uman-a a l'é stàita arvolussionà da Andrea Vesalio, ch'a l'ha scrivù "De Humani Corporis Fabrica" (1543), un travaj detajà ch'a coregìa j'eror ëd Galeno grassie a dissession direte dij còrp uman.

Ant l'Età Moderna, l'anatomìa a l'ha aprofità dël microscòpi për dëscoaté le struture pì cite, com le sélule e ij tissù, duvertand la stra a l'istologìa (studi dij tessù) e a la sitologìa (studi dle sélule).

Sot-disciplin-e
L'anatomìa as divid an vàire branch:
 Anatomìa macroscòpica: A studia le part visìbij a euj (es. òrgan, mùscoj, sistema nervos).
 Anatomìa microscòpica: A deuvra ël microscòpi për analisé le sélule (sitologìa) e ij tissù (istologìa).
 Anatomìa comparà: A confronta le struture dë specie diferente për capì l'evolussion.
 Anatomìa patològica: A esàmina le modìfiche ant ël còrp causà da maladìe.
 Anatomìa dësvlupativa: A studia com as formo j'organism da l'embrion a l'età adulta.

Anatomìa uman-a
L'anatomìa uman-a a l'é organisà an sistema prinsipaj:
 Sistema musco-schelétrich: Ëscheletr e mùscoj (sostegn e moviment).
 Sistema nervos: Servel, cordon spinaj, e nerv (coordinament dle atività).
 Sistema cardiovascolar: Cheur e vas del sangh (sircolassion).
 Sistema respiratòri: Polmon e vie aèree (respirassion).
 Sistema digerent: Stòmi, fèl, e antestin (digerission).

Terminologìa anatòmica
Për evité confusion, j'anatomista a deuvro na terminologìa spessìfica basà an sël latin e an sël grech. Le struture a son descrivùe con arferiment a na posission ëd base (posission anatomìa standard), com:
 Superior (vers la testa) / Inferior (vers ij pé).
 Anterior (dnans) / Posterior (daré).
 Medial (vers la linia medial) / Lateral (lontan da la linia medial).

Amportansa e aplicassion
L'anatomìa a l'é essensial për:
 La formassion dij mèdich e dj'inferm.
 La comprension dle maladìe e dij tratament.
 La progetassion ëd pròtesi e tècniche chirurgiche.
 La riabilitassion fisica (es. fisioterapìa).

Con l'ariv dla tecnologìa, a son ëvnùite amportante tècniche com la tomografìa assial computerisà (TAC) e la risonansa magnetica (RM) për visualisé ël còrp sensa dissession.

Conclusion
L'anatomìa a l'é na siensa dinàmica ch'a continua a evolusse con dë scoverte neuve. Soa conossensa a l'é na ciav për l'avansament dla medzin-a e për la salvaguardia dla salute.

Categorìa:Biologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI