Pieuva àcida

La pieuva àcida a l'é na precipitassion atmosférica (pieuva, fiòca, o tempesta) con un livel ëd acidità elevà, causà da l'emission ëd gas com ël diòssid ëd sorfo (SO₂) e j'òssid d'azòt (NOₓ) ant l'atmosfera. Sti gas a reagisso con l'eva, l'ossìgen, e d'àutri element, formand àcid solfòrich e àcid nìtrich, ch'a tombo peui an sla surfassa dla Tèra. La pieuva àcida a l'ha efet negativ an sl'ambient, j'anfrastruture, e la salute uman-a.

Cause
 Emission andustriaj: Central a carbon o petròli, fonderie, e fàbriche ch'a bruso combustìbij fòssij.
 Traspòrt: Motor a diesel e benzina ch'a lìbero NOₓ.
 Sorgiss naturaj: Erosion vulcànica e feu ëd bòsch.
 Agricoltura: Utilisassion ëd fertilisnt ch'a lìbero amonìaca (NH₃), ch'as trasforma an NOₓ.

Efet
Ambient naturaj:
 Acidificassion dël teren e d'eva (lagh e fium), con mòrt ëd pess e vegetaj.
 Dëgradassion ëd foreste (es. "maladìa dij bòsch" ant j'agn 1980).
 Anfrastruture: Corosion ëd monument, edifissi stòrich, e pont (es. marm e metal oxidà).
 Salute uman-a: Problem respiratòri (asma, bronchite) për via dij gas tòssich.

Prevension e Mitigassion
Contròl dj'emission:
 Tecnologìa dij filtr (scrubber) ant le ciminiere për ridùe SO₂.
 Convertidor catalìtich ant ij véicol për ridùe NOₓ.
 Polìtiche energétiche: Passagi a font rinovàbij (eòlich, solar) e ridussion dij combustìbij fòssij.
 Acòrdi antërnassional: Protocòl ëd Kyoto (1997) e Protocòl ëd Gothenburg (2012) për limité ij gas.
 Monitoragi: Stassion ëd contròl ëd la qualità dl'aria (es. ARPA Piemont).

Situassion an Piemont
Ël Piemont, essend na region andustrialisà, a l'ha storicament contribuì a l'emission ëd gas sèra:
 Àrea ëd Turin: Fàbriche automobilìstiche e central energétiche a l'han causà àcid ant l'atmosfera.
 Lagh alpin: Cheich lagh ant le Val d'Osta e Val Susa a l'han registrà acidificassion ant j'agn 1980, con dëclin dle popolassion ëd trote.
 Misure locaj: Anstalassion ëd filtr ant le andustrie e promossion dël traspòrt pùblich.

Stòria
1852: Ël siensià Robert Angus Smith a descriv për la prima vira la pieuva àcida an Anghiltèra.

1970-1980: Aument dij cas ëd bòsch mòrt ant l'Euròpa sentral e jë Stat Unì, ch'a men-a a acòrdi antërnassional.

2000s: Ridussion dël 50% dle emission ëd SO₂ an Euròpa grassie a le régole ambientaj.

Arferiment
Smith, R.A. (1872). Air and Rain: The Beginnings of a Chemical Climatology.

Categorìa:Geologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI