Stòria

La Stòria a l'é lë studi dij event passà dl'umanità, registrà për mojen ëd document, testimonianse, e anàlisi crìtiche. A l'é na dissiplin-a sossial ch'a mira a comprende l'evolussion ëd le società, ij conflit, le colture, e j'idèje ch'a l'han marcà ël cors dël temp. Ël termo a ven dal grech historia (ἱστορία), ch'a veul dì "anvestigassion" o "conossensa otnùa për anquiry".  

 Métod e Sorgiss   
La stòria as basa an sle sorgiss primarie (document originaj, testimonianse direte) e sorgiss secondarie (anterpretassion dë studios). Jë stòrich a deuvro:  
 Archeologìa: Scav d'oget material.  
 Archivi: Document scrit com tratà, litre, giornaj.  
 Stòria oral: Racont dij testimoni viv.  
 Siense ausiliarie: Cronologìa, paleografìa, numismàtica.  

 Perìod Stòrich   
La stòria as divid an perìod:  
 Preistòria: Da la comparsa dl'òmo fin a l'invension dla scritura (circa 3500 a.C.).  
 Età Antica: Da la Mesopotamia a la fin ëd l'Imperi Roman (476 d.C.).  
 Medi Ev: Dal 476 a la drocà ëd Costantinòpol (1453).  
 Età Moderne: Dal Rinassiment a la Rivolussion Fransèisa (1789).  
 Età Contemporania: Da la Rivolussion Fransèisa al di d'ancheuj.  

 Sot-dissiplin-e   
 Stòria Polìtica: Studi dij podèj e dij govern.  
 Stòria Sossial: Vita quotidian-a, class, famija.  
 Stòria Coltural: Art, religion, tradission.  
 Stòria Econòmica: Comersi, produssion, svilup.  
 Stòria Local: Anvestigassion dle comunità regionaj (es. stòria dël Piemont).  

 Amportansa dla Stòria   
 Memòria coletiva: A manten vive le rèis ëd na comunità (es. la resistensa piemontèisa).  
 Lession dal passà: Comprende j'eror për evité ëd arpet-je.  
 Identità: A giuta a definì chi ch'i soma (es. l'unità d'Italia e ël ròl dël Piemont).  

 Desfide djë Studi Stòrich   
 Ogetività: Jë stòrich a peulo esse anfluensà da pregiudissi polìtich o colturaj.  
 Sorgiss limità: Document perdù o censurà (es. archivi brusà durant le guère).  
 Memòria seletiva: Cheidun a peul strumentalisé la stòria për fin polìtich.  

 Stòria e Piemont   
Ël Piemont a l'ha un patrimòni stòrich rich:  
 Epoca roman-a: Rest ëd Augusta Taurinorum (Turin).  
 Medi Ev: Cese gòtiche e castej feodaj.  
 Risorgiment: Turin capital dël Regn d'Italia (1861-1865).  
 Andustrialisassion: Fàbriche Fiat e trasformassion sossiaj.  

Ij musé piemontèis (es. Museo Egissi ëd Turin) e j'archivi stòrich (Archivi ëd Stat) a son essensiaj për preservé sta memòria.  

 Vos Corelà   
 Stòria dël Piemont  

Categorìa:Stòria
Categorìa:Società
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI