Carn

La carn a l'é ël tessù muscolar dj'animaj, dzortut ëd bes-ce, crin, e galin-e, dovrà ant l'alimentassion uman-a për sò contnù ëd protein-e, fer, e vitamin-e. An Piemont, la carn a l'ha un ròl sentral ant la cusin-a tradissional, con dle preparassion arnomà com la carne crùa, ël brasà al Bareul, e ij salam artigianaj. La produssion ëd carn a l'é colegà a n'antica tradission d'anlev e macelassion, ch'a arflet l'identità rural dël teritòri.

Produssion
La produssion ëd carn an Piemont as basa dzortut su:
 Bestie bovin-e: La rassa Fasson-a Piemontèisa (vitel ëd cheussa) a l'é arnomà për soa carn maira e tënnra.
 Crin: Anlevà ant le campagne për fé salam, cone, e sautisse ëd la Val d'Osta.
 Crin e feja: Men comun, ma presente ant le zòne montagnose.
 Galin-a e conij: A chërso ant j'anlev famijar o industriaj.
Ij produtor piemontèis a dan priorità a le tècniche sostenìbij e al rispet dj'animaj.

Varietà
Le prinsipaj categorìe ëd carn consumà an Piemont a son:
 Carn rossa: Bovin, crin, e feje (es. costà, fricandò).
 Carn bianca: Galin-a, conij, e biro.
 Carn tratà: Salam com ël salam d'la doja, ël salam ëd patate, e la bresaola.
 Prodòt locaj: Bogia nen (muset ëd crin), sautissa ëd Bra, e tapolon (balotin-e dël Canavèis).

Usagi ant la cusin-a
La carn piemontèisa a l'é dovrà ant:
 Piat crù: Carn crùa al cotel (tajà fin) con ijtajarin.
 Cheuit al forn: Aròst, brasà, o frità mìst.
 Stufà e condiment: Ragù d'la duminica për ij tajarin.
 Bròd e bujì: Bujì mist con sàussa verda.
 Salam: Present ant j'antipast e ij panin.

Salute
La carn a l'é na sorgiss amportanta ëd protein-e complete, vitamin-a B12, e fer emìnich (assorbìbil). Contut, un consum ecessiv ëd carn rossa o tratà a peul aumenté l'arzigh ëd maladìe cardiovascolar o tumor. A consijo ëd balancé con pess, leguminose, e verdure. La carn bianca a l'é considerà pì san-a për sò contnù ëd grass pi bass.

Stòria
La consumassion ëd carn an Piemont a armonta a j'époche prëistòriche, con ij prim popoj pastoraj. Ant ël Medi Ev, ij nòbij a consumavo ëd cassa (cerv, cinghial), antramentre che ij contadin a mnavo pòch crin e galin-e. Ant ël sécol ch'a fa XIX, l'arsèta dël vitel tonà e dij salam a l'ha marcà l'ancamin ëd la fama dla cusin-a carnìvora piemontèisa.

Cultura
La carn a l'é un sìmbol ëd convivi e festa. A l'é protagonista ëd sagre com la Fera dël Beu Grass a Carrù e la Sagra dël Bujì an vàire pais. La tradission dla carne crùa, ancor viv ant j'òsto, a testimonja l'atension a la qualità e a la semplissità.

Categorìa:Mangé e bèive
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI