Sistema nervos

Ël sistema nervos a l'é na rej ëd comunicassion complicà ch'a coordina le funsion dël còrp, a elàbora j'anformassion sensoriaj, e a përmëtt ëd reagì a jë stimoj ambientaj. A l'é formà da neuron (célule nervose) e da struture ëd sostegn com le célule gliaj. As divid an doi part prinsipaj: ël sistema nervos sentral (cervel e miola spinal) e ël sistema nervos periférich (nerv e gangi).

Strutura dël sistema nervos
 Neuron:
 Dendrit: Ramificassion ch'a arsèiv ij signal dj'àutri neuron.
 Asson: Long prolongament ch'a trasmet j'ampuls elétrich.
 Sinapsi: Pont ëd comunicassion antra neuron, andoa as lìbero dij neurotransmetor.

 Sistema nervos sentral (SNS):
 Servel: Contròla pensé, memòria, emossion, e funsion vitaj (respirassion, ritm cardìach).
 Miola spinal: Trasmëtt ij signaj dal servel al còrp e a gestiss ij rifless autònom.

 Sistema nervos periférich (SNP):
 Nerv sensitiv: A pòrta j'anformassion dai sens al SNS.
 Nerv moviment: A trasmet j'órdin dal SNS ai mùscoj e a le giàndole.

Sòrt ëd sistema nervos
 Sistema nervos volontari (somàtich): Controlà con la volontà (esempi: marcé).
 Sistema nervos involontari (autònom):
 Simpàtich: A prepara ël còrp a l'assion («combat o scapa»).
 Parasimpàtich: A riprìstina l'equilibri («pòsa e digeriss»).

Fonsion prinsipaj
 Arsèive stimoj (dolor, lus, son).
 Elaboré anformassion ant ël servel.
 Coordiné rispòste (moviment, secret ëd giàndole).
 Mantnì l'omeòstasi (equilibri antërn).

Amportansa
Ël sistema nervos a l'é essensial për:
 La comunicassion antra célule e òrgo.
 L'adatament a l'ambient (aprendiment, memòria).
 La protession dël còrp (rifless, dolor com signal d'alarm).

Patologìe
Cheich problema comun:
 Maladìe neurodegenerative: Alzheimer, Parkinson (pèrdita ëd neuron).
 Sclerosi mùltipla: Dëstrussion ëd la guàina ëd mielin-a ant ël SNS.
 Epilessìa: Atività eletrìca anòrmal ant ël servel.
 Ansietà e depression: Dësbalansi dij neurotransmetor.

Conservé la salute dël sistema nervos
 Esercissi mentaj: Letura, gieugh dë strategìa, amprendiment.
 Dieta san-a: Omega-3 (pess), vitamin-a B (gran), antiossidant (fruta).
 Dormì a basta: Arparé ij dan neurològich.
 Evité stress e tossin-e: Fum, àlcool e dròghe a danegio ij neuron.

Prevenzion
Contròl médich regolar, vacinassion (es. contra la meningite), e protession dij trauma crànich (caschet).

Ël sistema nervos a l'é ël «diretor» dël còrp, na rej ëd precision ch'a l'ha da manca ëd cure e rispet për fé front a le sfide dla vita.

Categorìa:Biologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI