Biotecnologìa

La biotecnologìa a l'é l'aplicassion ëd process biològich, organism vivent, o component dë sti-sì për creé prodòt e servissi ùtij a la società. A colega la siensa dla vita (es. genética, microbiologìa) con le técniche tecnològiche (es. angignarìa genética, bioinformàtica). Ël termo a ven dal Grech bios (vita) e tekhnologia (aplicassion dël savèj). La biotecnologìa a l'ha arvolussionà la medzin-a, l'agricoltura, e l'andustria, smonend solussion a problema globaj coma le maladìe e ij cambiament climàtich.

Stòria
Le rèis dla biotecnologìa a resto andré a j'antich técniche ëd fermentassion për fé pan, bira, e formagg (6000 a.C.). Ant ël sécol XIX, Louis Pasteur a l'ha studià ël ròl dij micro-organism ant la fermentassion. Ant ël 1953, la dëscuerta dël DNA da part ëd Watson e Crick a l'ha duvertà la stra a la biotecnologìa moderna. Ant j'agn 1970, l'anvension ëd l'angignarìa genética (manipolassion dël DNA) a l'ha përmëttù ëd produve insulin-a uman-a con dij bateri. Ant ël sécol XXI, técniche coma CRISPR-Cas9 (modìfica genética) e sintesi dël genòm a son dësvlupasse, an slargand j'orison ëd la ricerca. An Piemont, sentr ëd ricerca coma ël Pòl d'Innovassion ëd Grujasch a travajo an projet biotecnològich.

Caraterìstiche
Antërdisciplinarità: A uniss biologìa, chìmica, informàtica, e angignarìa.

Tècniche avansà: Clonassion, sequensiament genòmich, coltura ëd tissù.

Sustainibilità: Produssion ëd biocombustìbij e material biodegradàbij.

Personalisassion: Medzin-a ëd precision basà an sël DNA dël passient.

Utilisassion
La biotecnologìa a l'é dovrà ant vàire àmbit:

Medicina:
 Fàrmach genétich: Terapie géniche për traté maladìe coma la fibrosi cìstica.
 Vassin: Produssion ëd vassin recombinant (es. contra ël COVID-19).

Agricoltura:
 Organism geneticament modificà (OGM): Piante resistente a j'inset o a la suitin-a.
 Agricoltura ëd precision: Utilisassion ëd sensor për otimisé ij racòlt.

Ambient:
 Bioremidiassion: Utilisassion ëd micro-organism për degradé j'inquinant.
 Bioplàstich: Material prodovù da risorse renovàbij.

Andustria:
 Enzima andustriaj: Për la produssion ëd detersiv o tessù.
 Bioenergìa: Etanòl e biodiesel da biomassa.

Crìtiche e Debat
Etica: Manipolassion genética dj'animaj e dle piante (OGM) con efet a long termo pa prevëddù.

Biosicurëssa: Arzigh ëd liberé organism modificà ant la natura.

Acess ineguaj: Le tecnologie a son disponibij dzortut ant ij pais rich.

Patent: Controversie an sl'apropriassion dël material genétich (es. genòm uman).

Arferiment
Biotechnology for Beginners ëd Reinhard Renneberg (2017).

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI