Arlògi

J'arlògi a son strument për mesuré ël temp, dovrà da l'umanità për organisé j'atività quotidian-e, marché ij ritm naturaj, e sincronisé la vita sossial. A peulo esse mecànich, eletrònich, solar, o atòmich, e a l'han evolvù soe forme e fonsion ant le époche. An Piemont, j'arlògi a l'han na stòria arfàita, colegà a l'artisanà, a l'architetura, e a le tradission locaj, con esempi stòrich e modèrn ch'a testimonio soa amportansa ant la società.

Stòria
J'arlògi a l'han soe orìgin ant l'antichità, con le prime meridian-e (arlògi solar) dovrà da j'egissi e ij roman. Ël prim arlògi mecànich a l'é comparì an Euròpa dël sécol XIII, instalà ant le tor dle cese për soné le ore. An Piemont, j'arlògi a tor a son dventà sìmboj d'orgheuj comunaj dël Medi Ev, coma col ëd la Tor Civica ëd Turin (XIV sécol). Dël sécol XVIII, ij mèistr orlòge piemontèis, coma coj ëd la Val d'Osta, a l'han dësvlupà arlògi da tàula con decorassion artìstiche.

Costrussion
J'arlògi a peulo avèj vàire struture:
 Mecànich: Con motor a pèis o mòla, ingranagi, e péndol për regolé ël moviment.
 Eletrònich: Basà an sij cristaj ëd quarz ch'a vibro a na frequensa precisa.
 Solar: Che a deuvro l'ombra proietà dal sol për indicà l'ora.
 Atòmich: Për la misura giusta, dovrà ant ij sistema globaj ëd navigassion.

Utilisassion
J'arlògi a son dovrà ant:
 Leugh pùblich: Tor comunaj, stassion, e fàbriche për sincronisé ël travaj.
 Leugh privà: Da tàula, da muraja, o da brass, për l'usagi personaj.
 Sirimònie: Sonà për festegié event com ël solstissi o ij cambi d'ora.
 Religion: Regolé le preghiere e le feste litùrgiche.

Significà cultural
An Piemont, j'arlògi a l'han marcà l'identità dij pais e dle sità. La Tor dël Relògi ëd Mondvì, costruì dël 1671, a l'é n'esempi d'architetura baròca ch'a uniss fonsion pràtica e blesse. Ant le valade, j'arlògi a son ëstàit strument ëd comunità, tacà për ciamé a la preghiera o a le riunion. An literatura, l'arlògi a l'é stàit arpresentà coma sìmbol ëd la brevità dla vita, com ant le poesìe d'Ënri ëd Càstel.

Técniche tradissionaj
Ij mèistr a l'han dësvlupà:
 Restauration d'ingranagg: Sostituì le part usurà con còpie fàite a man.
 Decorassion dij quadrant: Pitura a feu o doradura con or fin.
 Costrussion ëd pèndoj: Për arlògi mecànich, calibrà për l'ambient local.

Esempi amportant
Arlògi dla Consòla ëd Turin: Monumental, instalà ant la cesa ëd San Flip, fabricà dël 1753.

Arlògi solar ëd Venarìa: Ant ël parch ëd la Venaria Real, ch'a mostra l'ora e le stagion.

Arlògi astronòmich ëd Luserna San Gioann: Un dij pì antich dël Piemont, con indicassion ëd fas lunar.

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Società
Categorìa:Sistema d'amzura dël temp
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI