Canal

Un Canal a l'é na strutura artifissial creà për derivé o gestì l'eva, servend për irigassion, navigassion, o drenagi. A l'é stàit essensial ant lë svilup dl'agricoltura, dij comersi, e dl'andustria, da l'antichità al di d'ancheuj.  

 Stòria dij Canaj   
 Antichità  
Ij prim canaj a nasso ant la Mesopotamia (4000 a.C.) për irighé ij camp. J'Egissi a costruisso ël Canal ëd Gosen për coleghe ël Nil al Mar Ross. An Cin-a, ël Grand Canal (486 a.C.) a dventa la pì longa via d'eva artifissial dël mond.

 Medi Ev e Età Moderna  
Ant ël Medi Ev, ij monio a deuvro canaj për fé giré le roe dij molin. Ant ël sécol XV, ël Navili ëd Milan a dventa un model për ij comersi fluviaj. An Piemont, dël 1700, as progeto ij prim canaj.  

 Sécol XIX-XXI  
Con la Rivolussion Andustrial, ij canaj a dvento struture an ciman për ël trasport ëd materiaj. An Piemont, ël Canal Cavour (1866) a portava l'eva dal Pò a Vërsèj për l'irigassion dle risere. Ancheuj, ij canaj a son dovrà për ël turism e la produssion idroelétrica.  

 Sòrt ëd Canaj   
 Canal d'irigassion: Porta l'eva ai camp (es. Canal Cavour an Piemont).  
 Canal ëd navigassion: Përmët ël passage dle barch (es. Canal ëd Panama).  
 Canal ëd drenagi: Elìmina l'eva an pi (es. ij canaj ant la Pianura Padan-a).  
 Canal andustriaj: Dovrà për fé giré le turbin-e idroelétriche.  

 Técniche e Material   
 Scav manual: Métod antich con picon e angign sempi.  
 Strutura an pera o ciman: Pont, sostegn, e pòrte idràuliche për controlé ël fluss.  
 Tecnologìa moderna: Pompe elétriche e sistema automàtich për la gestion d'eva.  

 Ròl ant la Socetà   
 Economìa: A l'ha consentì ël comersi ëd seda e ris an Euròpa (es. navili lombard-piemontèis).  
 Agricoltura: Irigassion dle risere ëd Vërsèj.  
 Turism: Crociere an sij canaj stòrich (es. navigassion ant ël Lagh Magior).  

 Canaj an Piemont   
 Canal Cavour: Realisà dël 1866, a l'é longh 85 km e a nutris le risere ëd Vërsèj.  
 Navili d'Ivreja: Canal medieval che a colegavo ij lagh alpìn.  
 Canal ëd Cirié: Dël sécol XIX, për ël trasport ëd carbon e mineral.  

 Desfide Moderne   
 Conservassion: Restaur dij canaj stòrich (es. Canal Cavour) danegià da l'erosion.  
 Sostenibilità: Riduve l'evaporassion e jë sperdiment d'eva.  
 Concorënsa: Trasport su stra e ferovìe a riduv l'utilità comersial.  

 Vos Corelà   
 Irigassion  

Categorìa:Architetura  
Categorìa:Coltura piemontèisa  
Categorìa:Società piemontèisa  
Categorìa:Stòria
Categorìa:Società
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI