Àlcol

J'àlcoj a son na class ëd compost orgànich caraterisà da la presensa d'un o pi grup idrossìlich (-OH) lià a n'àtom ëd carbòni saturà (sp³). A son ëd fonsion important ant la chìmica orgànica e a l'han d'aplicassion vàire, da l'industria a la vita quotidian-a. Ël pì conossù a l'é l'àlcol etìlich (C₂H₅OH), present ant le bevande alcòliche.

Strutura e classificassion
La fòrmula general ëd j'àlcoj a l'é R-OH, anté che R a peul esse un grup alchil (caden-a saturà) o aril (aneling aromatic). As classìfico an base al nùmer ëd grup OH e a la posission dël carbòni ch'a pòrta l'idròssil:
 Primari: L'OH a l'é lià a un carbòni primari (es. etanòl, CH₃CH₂OH).
 Secondari: L'OH a l'é lià a un carbòni secondari (es. isopropanòl, (CH₃)₂CHOH).
 Ternari: L'OH a l'é lià a un carbòni ternari (es. terz-butanòl, (CH₃)₃COH).
J'àlcoj polìdrich (es. glicòl, glicerin-a) a conten-o doi o pi grup OH.

Propietà fìsiche
 Pont d'ebolission: Àut për colpa dij ligam d'idrògen tra le molécole (es. etanòl: 78°C).
 Solubilità: J'àlcoj curt a son solùbij an eva, coj longh a son pì lipofìlich.
 Odor: Variàbil, da neutr (metanòl) a piasèivol (etanòl).

Propietà chìmiche
J'àlcoj a partìssipo a vàire reassion:

Ossidassion:
 Primari → Aldeid (e peui àcid carbossìlich).
 Secondari → Cheton.
 Ternari → Pa ossidà ëd sòlit.

Esterificassion: Con j'àcid carbossìlich a formo èster (es. acetat d'etil).

Disidratassion: Pèrdita d'eva për formé alchen (es. etilen da l'etanòl).

Reassion con metall reativ: Formassion d'alcolà (es. Na + etanòl → etòssid ëd sòdi + H₂).

Aplicassion
 Medzin-a: Disinfetant (isopropanòl), solvent për meisin-e.
 Alimentar: Etanòl ant le bevande e conservant.
 Industria: Metanòl për sìntesi ëd formaldeid, etilen glicòl ant l'antigel.
 Energetich: Combustìbil (etanòl mes-cià con benzin-a).

Amportansa ant la biochìmica
Ant j'organism vivent, j'àlcoj a partìssipo a process metabolich:
 Ël gliceròl a l'é component dij lìpid.
 L'etanòl a l'é prodovù da fermentassion dij sùcher.
 J'àlcoj a son precursor për vitamin-e e ormon.

Sicurëssa
 Tossicità: Ël metanòl (CH₃OH) a l'é velenos e a peul causé la mòrt.
 Etanòl: L'abus a men-a a dëpendensa e dann al fìdich.
 Manipolassion: Da dovresse con ventilassion për evité vapor infiamàbij.

Stòria
L'usagi d'etanòl ant le bevande a armonta a l'Antichità (vin, bira).

Ant ël Médi Ev, j'àlcoj a j'ero dovrà tanme medzin-e o solvent.

Ant ël sécol XIX, la sìntesi chìmica a l'ha portà a la produssion ëd massa d'àlcoj sintétich.

J'àlcoj a son un esempi ciav ëd coma la chìmica orgànica a l'ha n'amportansa central ant la tecnologìa e la società. Soa versatilità a-j rend indispensàbij ant la vita quotidian-a.

Categorìa:Chìmica
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI