Fìdich

Ël fìdich a l'é un dj'òrgan pì important dël còrp uman, situà ant la part àuta drita dla pansa, sota ël diaframa. A l'ha fonsion vitaj ant la digestion, ël metabolism, e la disintossicassion. A l'é ël second òrgan pì gròss dël còrp (dòp la pel) e a colàbora strèit con ël sistema digestiv e sircolatòri.

Strutura dël fìdich
Ël fìdich as divid an doe part prinsipaj (lòb drita e snistra), separà dal ligament falciform. A l'é formà da milen-e d'unità ciamà lòboj, mincadun-a compòsta da cele epàtiche (epatòcit) e da canalicoj biliar. A l'é rich ëd sangh, fornì da la ven-a pòrta e da l'arteria epàtica.

Fonsion prinsipaj
 Produssion ëd la fel: Essensial për la digestion dij grass (as anmagasin-a ant la cistifelia).
 Disintossicassion: Eliminassion ëd tossin-e (es. àlcol, mëdzine) dal sangh.
 Metabolism dij nutriment: Trasformassion ëd glucòsi an glicògen, sìntesi dle protein-e (es. albumin-a), e gestion dij grass.
 Conservassion dij nutriment: Anmagasiné vitamin-e (A, D, B12) e mineral (fer).
 Fonsion imunitarie: Produssion ëd fator ëd coagulassion e eliminassion dij bater dal sangh.

Organ corelà
 Cistifelia: Anbaron-a la fe prodovùa dal fìdich për giontela a l'intestin cit.
 Pàncreas: A colàbora con ël fìdich ant ël metabolism dël glucòsi (insulin-a e glucagon).
 Ven-a pòrta: A pòrta sangh rich ëd nutriment da l'intestin cit al fìdich.

Maladìe comun-e
 Epatite: Infiamassion dël fìdich (causà da virus, àlcol, o tossin-e).
 Sìndrom ëd fìdich grass: Acumulassion ëd grass ant le cele epàtiche, associà a l'obesità.
 Ciròsi: Dëstrussion crònica dël tessù epàtich, sostituì da tessù fibros.
 Càncher epàtich: Sovens colegà a la ciròsi o a infession (epatite B/C).

Prevension
 Evité l'abus d'àlcol e dël tabach.
 Dieta equilibrà (pòch grass saturà, pì fibre).
 Vacinassion contra l'epatite B.
 Contròl regolar dle transaminase (esam dël sangh) për trové problema an temp.

Curiosità
An Piemont, ël consum tradissional ëd vin ross (es. Bareul, Barbaresch) a l'é part dla cultura, ma l'ecess a peul danegé ël fìdich. La dieta mediterania, con ël pess, l'euli d'uliva, e le nòtole, a l'é arcomandà për manten-e la salute epàtica. Ij piat com ël frit mist a deuvo esse consumà con moderassion.

Referense
Gray, H. (1918). Anatomia umana.

Categorìa:Biologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI