El Niño

El Niño a l'é un fenòmen climàtich ch'a consist ant ën surscaudament ëd la surfassa dël l'Océan Passìfich tropical oriental, con conseguense globaj ans ël temp e le stagion. A fa part dël cìcl ciamà ENSO (El Niño-Southern Oscillation) e as manifesta a intervaj irregolar, ëd sòlit minca 2-7 agn. Sò nòm a ven da "El Niño Gesù", dàit dai pëscador peruvian përchè l'efet as fà sente d'invern, vers ël di dël Natal.

Cause
El Niño as dësvlupa për via d'un dësbalans ant l'antërassion tra l'océan e l'atmosfera:
 Anvlupament dij vent alisé: Ij vent ch'a van da est a òvest ant ël Passìfich tropical as andebolisso o a cambio diression.
 Spostament d'eva càuda: L'eva càuda acumulà ant ël Passìfich ossidental as ëspantia vers l'América meridional.
 Cambi ant la pression atmosfèrica: La pression a cala ant ël Passìfich oriental e a chërs ant l'ossidental (fase ciamà Southern Oscillation).

Efet globaj
El Niño a l'ha efet diferent an sle zòne dël mond:
 América meridional: Pieuve fòrte, inondassion, e pèrdite ëd pësca (es. colassa dël stock d'anciove).
 Sud-est asiàtich e Australia: Suitin-a, tempeste ëd póer, e arzigh d'incendi.
 Àfrica oriental: Pì ùmid ant la part oriental, ma suitin-a ant ël sud.
 América dël Nòrd: Invern pì càud ant ël nòrd-òvest, tempeste pì fòrte ant ël sud.

Conseguense econòmiche:
 Pèrdita ëd coltivassion (café, cana da sùcher).
 Aument dij pressi dle materie prime.
 Dësastr naturaj (fran-e, maladìe trasmëttùe da l'eva).

Fase opòsta: La Niña
La Niña a l'é la fase opòsta dël cicl ENSO, con eva pì frèida dël normal ant ël Passìfich oriental. A peul porté a condission opòste a cole d'El Niño, com pì suitn-a ant ël Perú e pieuve fòrte ant l'Australia.

Event stòrich
 1982-1983: Un dij pì fòrt El Niño, con dann për 8 miliard ëd dòlar e 2.000 mòrt.
 1997-1998: Ël pì intens registrà, con tempeste ant jë Stat Unì e fusion dij giassé ant l'Antàrtich.
 2015-2016: El Niño ch'a l'ha contribuì al récord mondial ëd temperadura.

Monitoragi e prevision
Le organizassion com la NOAA (Stat Unì) e la WMO a ten-o sot euj El Niño con:
 Satélit për misuré la temperadura dl'ocean.
 Boe oceanogràfiche për controlé le corent.
 Model climàtich për prevëdde j'efet 6-9 mèis prima.

El Niño e ël Piemont
An Piemont, El Niño a peul influensé:
 Invern pì moderà: Meno fiòca ant le Alp për via dij vent càud.
 Stagion ùmide pì curte: Cambi ant le pieuve primaverile.

Arferiment
Philander, S.G. (1990). El Niño, La Niña, and the Southern Oscillation.

Categorìa:Meteorologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI