Fase (materia)

Na fase (dla materia) a l'é na forma distinta ant la qual la materia a peul esiste, caraterisà da propietà fìsiche e chìmiche omogenee. Le fas prinsipaj a son ël sòlid, ël lìquid, ël gas, e ël plasma, ma a esisto ëdcò d'àutre fas meno comun-e, com ël condensà ëd Bose-Einstein o la materia dij quark e gluon. Le fas a dipendo da condission com temperadura, pression, e volum, e a peulo cangesse a travers ëd process ciamà cambi ëd fase.  

 Natura dle fase   
Minca fase a l'ha caraterìstiche specìfiche:  
 **Sòlid**: Volum e forma fissà. Le partìcole a son organisà an struture rigide (cristalin-e o amòrfe) e a peulo mach vibré.  
 **Lìquid**: Volume fissà ma forma variàbil (as adata al recipient). Le partìcole a peulo score l'un-a an sl'àutra.  
 **Gas**: Gnun volum o forma fissà. Le partìcole a son lìbere e a vempio tut lë spassi disponìbil.  
 **Plasma**: Gas ionisà (con eletron e ion lìber), condutor d'eletrissità. Present ant le stèile e ij tub a lus neon.  
 **Condensà ëd Bose-Einstein**: Formà a temperadura davzin a lë zero assolù (-273.15°C), anté che le partìcole a agisso com n'onda sola.  

 Classificassion   
Le fas a peulo esse classificà an bas a soa strutura e propietà:  
 **Fas clàssiche**: Sòlid, lìquid, gas, plasma.  
 **Fas nen clàssiche**:  
 **Sòlid amorf**: Sensa strutura cristalin-a (es. véder).  
 **Lìquid cristalin**: Partìcole organisà com ant un cristal ma con mobilità (es. LCD).  
 **Supercrìtich**: Condission andoa gas e lìquid a son indistinguìbij (pressión e temperadura àute).  

 Cambi ëd fase   
Ij passage antra fase a son ciamà cambi ëd fase e a ciamo ëscambi d'energìa (calor latent):  
 **Fondiment**: Sòlid → Lìquid (es. giassa ch'a fond).  
 **Solidificassion**: Lìquid → Sòlid (es. eva ch'a dventa giassa).  
 **Evaporassion/Boiling**: Lìquid → Gas (es. eva ch'a beuj).  
 **Condensassion**: Gas → Lìquid (es. vapor ch'a deventa eva).  
 **Sublimassion**: Sòlid → Gas sensa passé për lìquid (es. giassa sëcca).  
 **Deposission**: Gas → Sòlid (es. formassion ëd brin-a).  

 Aplicassion   
La comprension dle fas a l'é vitala ant:  
 **Industria**: Siderurgìa (tratament dij metaj), produssion ëd semicondutor (cristal ëd silissi).  
 **Tecnologìa**: Sistema ëd refrigerassion, display a lìquid cristalin (LCD).  
 **Siense naturaj**: Studi dël còrp celest (plasma ant le stèile), cicl dl'eva.  
 **Medicin-a**: Crioterapìa (usagi dël frèid estrem), sterilissassion a vapor.  

 Stòria   
 **Antichità**: J'element tradissionaj (tèra, eva, aria, feu) a j'ero considerà le fas dla materia.  
 **Sécol XVII**: Robert Boyle a studia la relassion antra pression e volum dij gas.  
 **Sécol XIX**: Michael Faraday a l'ha studià la liquefassion dij gas.  
 **1924-1925**: Satyendra Nath Bose e Albert Einstein a teoriso ël condensà ëd Bose-Einstein.  
 **Sécol XX**: Dëscuerta dël plasma e dle fasi supercrìtiche.  

Categorìa:Fìsica  
Categorìa:Chìmica  
Categorìa:Tecnologìa  
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI