Fior

Na fior (dal latin flos) a l'é la part riprodutiva dle piante angiosperme, caraterisà da color viv, forme varià, e profum ch'a atira j'inset pëër la polinisassion. Ant ël Piemontèis, ël termo a comprend ëdcò le struture similar d'àutre piante, ma soens as riferiss a cole ch'a fiorisso con blessa.

Descrission sientìfica
Na fior tìpica a l'é formà da:
 Pétaj: part colorà ch'a atira j'impolinator.
 Sépaj: fojëtte verde ch'a protegio ël boton.
 Stam (òrgan mas-cc): a produv ël pòlin.
 Pistil (òrgan feminin): a conten j'ovari.
Le fior a peulo esse solitari (coma la viora) o ragrupà an infioressense (coma la pan-a dël girasol).

Le fior as divido an:
 Complet: con tute e 4 le part (pétaj, sépaj, stam, pistil).
 Incomplet: manca d'un-a o pì part.

Classificassion
Le fior as classìfico për soa strutura, colòr, e métod ëd polinisassion:
 Fior ëd camp (es. papàver, girasol): sempie, adatà a la polinisassion da vent o inset.
 Fior ëd bòsch (es. campanulin-a, prìmula): pì delicà, tìpiche dj'ambient ùmid.
 Fior coltivà (es. reusa, tulipan): sernùe për blëssa o savor.

Esempi an Piemont:
 Viora dle Alp (Viola calcarata): fior bleu viv dij pra montagnin.

Ròl ant l'ecosistema
Le fior a son ciav për:
 Polinisassion: colaborassion con avije, farfale, e àutri inset.
 Produssion ëd smens: base për la sopravivensa dle specie.
 Creassion d'habitat: nutriment për j'animaj.
Ant ij pra piemontèis, le fior salvaje (es. arnis e margriton) a sostento la biodiversità.

Fior ant la cultura piemontèisa
Simbologia:
 La margriton-a a l'é sìmbol ëd purëssa.
 Ël girasol a rapresenta la fedeltà al sol.

Medzin-a tradissional:
 Canamìa (Matricaria chamomilla): dovrà për fé té calmant.
 Malva (Malva sylvestris): për lenì j'anfiamassion.

Fior coltivà e econòmia
Ël Piemont a l'ha na tradission floricultora amportanta:
 Produssion ëd lavanda ant le colin-e d'Ast për l'essensa.
 Zafran (Crocus sativus): coltivà an vàire zòne për la spessia raira.

Fior an pericol
Chèiche fior autoctone a son an dësparission për colpa dl'agricoltura intensiva:
 Nigritela dle marne (Nigritella rubra): orchidea raira dle Alp.
 Gensian-a (Gentiana lutea): cojùa tròp për fé ël licor.

Savèj e curiosità
Ant ël Santuari ëd Crea (Monfrà), a-i son sculture antiche inspirà a le fior.

Le fior ëd cuch (Convallaria majalis) a son tradissionalment regalà ël prim ëd magg për porté boneur.

Arferiment
Laura Gallo, Botànica popolar piemontèisa, Edission Alzani, 2008.

Categorìa:Biologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI