Pariura

La pariura (o gieugh d'arzigh) a l'é l'assion d'arzighé dël dné o d'àutri ben an sël risultà d'un event incert, generalment con l'obietiv ëd vagné 'd pì. A peul comprendé gieugh ëd casinò, scomësse sportive, lotarìe, e àutre atività regolà o pa. An Piemont, la pariura a l'ha na stòria longa, che a va dai gieugh tradissionaj ant le feste paisan-e a j'operator legaj e ilegaj dël di d'ancheuj, con implicassion sossiaj, econòmiche e legaj.

Stòria
La pariura a l'é presenta ant la cultura uman-a da milen-e d'agn. J'antich egissi a giugavo a gieugh ëd dà, ij roman a organisavo scomësse ant ij circh, e ant ël Medi Ev as fasìo gare ëd cavaj con scomësse. An Piemont, le prime testimonianse a rivo dal sécol XV, con gieugh coma ël biribissi (na roa ëd fortuna) ant le fere. Con l'unificassion italian-a, le lej dël Regn ëd Sardëgna a l'han regolà la pariura, limitandla a contest autorisà. Ant ël sécol XX, ij casinò e le lotarìe a son dventà part ëd l'economia regional.

Caraterìstiche
La pariura a l'é definìa da:
 Arzigh: Possibilità ëd përdite econòmiche.
 Chance: Element ëd fortuna o incertëssa determinà dal cas.
 Premi: Arcompensa për chi a vagna.
 Regolamentassion: Lej locaj e nassionaj ch'a còntrolo le condission.

Le forme a peulo esse legaj (casinò, scomësse sportive autorisà) o ilegaj (gieugh clandestin, bische).

Utilisassion
An Piemont, la pariura a l'é present ant:
 Casinò: Com ël Casinò de la Vallée a Saint-Vincent, atrassion turìstica e sorgiss d'intrada fiscal.
 Scomësse sportive: Sël balon, le corse dij cavaj, e jë spòrt invernaj (es. alpinism).
 Lotarìe: Com ël Lòt e ij grata e vagna, vendù ant le tabacherìe.
 Feste tradissionaj: Gieugh ëd dà o carte con pòste cite, coma ant ël Carlevé ëd Ivreja.

Impat sossial e econòmich
Mentre che la pariura a génera intrà për lë stat e a crea pòst ëd travaj, a peul ëdcò porté a:
 Dipendensa: Problema ëd salute mental ch'a colpiss vàire famije.
 Débit: Crisi econòmiche për ij giugador ecessiv.
 Criminalità: Atività ilegaj colegà a le bische e a ël riciclagi ëd dné.

An Piemont, ij program ëd sostegn (coma ël SerD) a giuto coj ch'a l'han problema ëd dipendentsa.

Regolamentassion
Le lej italian-e a stabilisso:
 Lìmit d'età (18 agn).
 Tasse su le vìncite.
 Zòne vietà (es. scòle).
 Contròl contra ël gieugh ilegal.

Tradission e cultura
La pariura a l'ha marcà la cultura piemontèisa ant:
 Literatura: Arferiment ant le euvre ëd Nico Orengo e d'àutri autor.
 Cìnema: Film coma La classe operaia va in paradiso (Elio Petri), ambientà an Piemont.
 Feste locaj: Scomësse simbòliche ant le sagre (es. corse dij borich).

Técniche e stratégie
Ij giugador a peulo prové a massimisé le possibilità ëd vagné con:
 Statìstica: Studi dij risultà passà për prevede ij futùr.
 Gestì ël capital: Limité le some arzigà.
 Psicologìa: Controlé j'emossion për evité decision ëmpulsive.

Ant ij casinò, le técniche coma la strategia ëd blackjack a son dovrà, ma la chance a resta dominanta.

Arferiment
La regolamentassion dël gieugh an Piemont a l'é tratà da lege italian-e (Testo Unico sul Gioco) e document local coma coj ëd l'Osservatorio Regionale sul Gioco d'Azzardo. Jë studi sossiaj a son publicà da università coma cola 'd Turin.

Categorìa:Cultura  
Categorìa:Stòria
Categorìa:Società
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI