Polmon

Ij polmon a son ij prinsipaj òrgan dël sistema respiratòri, responsàbij dlë scambi d'ossìgen (O₂) e diòssid ëd carbòni (CO₂) antra l'aria e ël sangh. J'uman a l'han doi polmon, situà ant la gabia toràcica, protegiù da le còste e separà dal diafram. Ël polmon drit a l'é pì gròss e a l'ha tre lòb, mentre col ëd snistra a l'ha doi lòb për fé spassi al cheur.

 Strutura dij Polmon 

Ij polmon a son òrgan spongios e elàstich, formà da:  
 Bronch: Ramificassion ëd la trachea ch'a intro ant ij polmon e as partisso an bronchìoj.  
 Bronchìoj: Tubo pì cit ch'a porto l'aria a j'alvéoj.  
 Alvéoj: Milion ëd sachëtte microscòpiche andova a-i é lë scambi dij gas con ij capilar sanguign.  
 Pleura: Membrana ch'a quata ij polmon e a riduv l'atrit durant la respirassion.  
 Rete ëd capilar: A colega j'alvéoj a le ven-e e arterie.  

 Lòb Polmonar   
 Polmon drit: Dividù an lòb superior, mesan, e inferior.  
 Polmon snistr: Dividù an lòb superior e inferior, con un pòst për ël cheur (incadradura cardìaca).  

 Fonsion dij Polmon   

 Scambi ëd gas (O₂ e CO₂): Grassie a la difusion ant j'alvéoj, l'ossìgen a intra ant ël sangh e ël CO₂ a l'é eliminà.  
 Regolassion dël pH sanguign: Eliminand ël CO₂, ij polmon a giuto a manten-e l'equilibri àcid-base.  
 Filtrassion: Mùco e pèil ant le vie respiratòrie a blòc-o partissele estran-e.  
 Produssion ëd sostanse biochìmiche: Esempi: surfatant (ch'a prevnìa lë s-ciòde dj'alvéoj) e enzim për la difèisa.  

 Patologìe dij Polmon   

 Polmonite: Infession causà da bater, virus, o fungi.  
 Asma e BPCO (Maladìa polmonar ostrutiva crònica): Maladìe cròniche ch'a riduvo ël fluss d'aria.  
 Càncher ai polmon: Sovens colegà al fum ëd sigarëtte o a l'esposission a sostanse tòssiche.  
 Embolìa polmonar: Ostrussion ëd n'artéria polmonar da part ëd coagol sanguign.  
 Fibròsi polmonar: Tessù cicatrissial ch'a riduv la capacità respiratòria.  
 Pneumotorace: Presensa d'aria ant lë spassi pleural, ch'a peul causé ël colass dël polmon.  

 Tratament e Prevension   

 Antibiòtich e Antiviraj: Për combatje le anfession.  
 Ossigenoterapìa: Për passient con ipossìa (bass ossìgen ant ël sangh).  
 Trapiant ëd polmon: Solussion për maladìe terminaj.  
 Chimioterapìa e Radioterapìa: Për ël càncher.  
 Ventilassion mecànica: Apògg artifissial për la respirassion.  
 Prevension: Evité ël fum, vacinassion (es.: contra ël pneumocòch), e contròl ëd l'inquinament.  

 Curiosità   

 Ij polmon ëd n'uman adult a peulo conten-e apopré 4-6 litr d'air.  
 La surfassa total dj'alvéoj a l'é granda apopré 70 m², paragonàbil a un camp ëd tennis.  
 Durant l'esercissi fìsich, la frequensa respiratòria a peul rivé a 40-60 respirassion al minut.  

 Conclusion   

Ij polmon a son òrgan vitaj ch'a consento la sopravivensa atravèrs lë scambi d'ossìgen. Soa salute a dipend da në stil ëd vita san e da la protession da agent estern nociv. La ricerca médica a l'é sempe pì an camin ch'a dësvlupa terapìe avansà për maladìe polmonar.  

Categorìa:Biologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI