Diamant

Un diamant a l'é na forma cristalin-a dël carbòni pur, formà sota pression e temperadura àuta ant ël mantel dla Tèra. A l'é ël material natural pì dur conossù (10 an slascala ëd Mohs) e a l'é apressià tant për la giojelerìa che për j'usagi andustriaj. Sò nòm a ven dal grech ἀδάμας (adámas), ch'a veul dì "invincìbil".

Formassion
Ij diamant as formo ant ël mantel terestr, a na profondità ëd 140-190 km, con temperadura ëd 900-1300°C e pression d'almanch 45.000 atm. A peulo rivé a la surfassa grassie a erussion vulcàniche ch'a creo d'amblé ëd ròche ciamà kimberlite o lampròite. Ël process a peul pijé da 1 a 3,3 miliard d'agn.

Propietà
 Durëssa: 10 an slë scala ëd Mohs, për via dij legam fòrt antra ij carbòni.
 Condussion tèrmica: La pì àuta tra ij material naturaj.
 Lustr e dispersión ëd la lus: A smija che a "s-cianco" për sò efet ciamà brillant.
 Color: La pì part a son trasparent, ma a peulo avèj tinte (bleu, ross, giàun) për ampurësse d'àutri element (es. bòro o nitrògen).

Classificassion an giojelerìa
Ij diamant a son valutà për ij 4 C:
 Carat: Pèis (1 carat = 0,2 gram).
 Cut (Taj): Precision dël taj ch'a detèrmina ël brillant.
 Color: Scala da D (trasparent) a Z (giàun motobin visìbil).
 Clarity (Netëssa): Assensa d'ampurësse o dësfet antërn.

Usagi
 Giojelerìa: Anej, colan-e, e orcin dovrà për sò prestigi.
 Andustria: Për tajé, fé d'àutri mineraj dur, o ant le lame d'utiss.
 Tecnologìa avansà: Ant ij semicondutor e sistema ëd comunicassion òtica.

Diamant sintétich
Creà ant ij laboratòri con doi métod prinsipaj:
 HPHT (High Pressure High Temperature): ìmita le condission naturaj.
 CVD (Chemical Vapor Deposition): Deposission ëd carbòni da gas.
Ij diamant sintétich a l'han propietà sìmij a coj naturaj ma a costo meno.

Stòria
 India: Primié sit ëd minera (almanch dal 400 a.C.).
 1870: Scuverta dle minere an Sudàfrica, ch'a l'ha ancaminà l'era moderna dij diamant.
 2003: Introduusion dël Process ëd Kimberley për evité ël comersi dij "diamant dël sangh".
An Piemont: Diamant naturaj rài, ma musé come ël Museo Mineralògich Piemontèis a espon cristaj formà ant le Alp.

Diamant famos
 Cullinan: Ël pì gròss diamant trovà (3.106 carat), part ëd le coron-e anglèise.
 Hope Diamond: Bleu, con na stòria ëd maledission legendaria.
 Lesotho Promise: Trovà ant ël 2006 (603 carat), vendù për $12,4 milion.

Efet Ambientaj e Sfide
 Minere a ciel duvert: Degradassion dël paisage e consum d'eva.
 Drit uman: Diamant dël sangh (finansiament ëd guère sivij).
 Alternative sostenìbij: Diamant sintétich o riciclà da vej giojé.

Arferiment
 Harlow, G.E. (1998). The Nature of Diamonds. Cambridge University Press.
 Even-Zohar, C. (2007). From Mine to Mistress. Mining Journal Books.

Categorìa:Geologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI