Malnutrission

La malnutrission a l'é na condission ch'a riva quand che l'alimentassion a l'é pa adeguà a garantì al còrp le sostanse necessarie për la salute. A peul manifestesse tant com denutrission (mancansa ëd calorìe e nutriment) che com sornutrission (ecess ëd calorìe sensa equilibri nutrissional). A l'é un problema global, colpend tant ij pais pòver che coj rich.

Stòria
La malnutrission a l'é sempe stàita present ant l'umanità, associà a carestìe, guère, o maladìe. An Euròpa, durant le doi guère mondiaj, milion ëd përson-e a son ëstàite denutrìe. An Piemont, le carestìe dël sécol XIX (es. 1816-1817, "l'ann sensa istà") a l'han causà fam e mortalità àuta. Dël sécol XX, l'Organissassion dle Nassion Unìe (ONU) a l'ha butà la malnutrission ant j'Agenda dij Drit Uman.

Sòrt ëd Malnutrission
Denutrission:
 Aùssa: Pèrdita rapida ëd pèis (es. ant ij cas ëd guèra).
 Crònica: Deficiense ëd longa durà, ch'a men-a a rachitism o retard mental.

Sornutrission:
 Obesità: Ecess ëd grass ant ël còrp.
 Deficiense ëd vitamìn/mineraj: Anche s'a-i é n'ecess ëd calorìe (es. mancansa ëd fer ant le diete pa varià).

Càuse
 Povertà: Acess limità a mangé nutritiv.
 Guère e migrassion: Distrussion dij sistema alimentar.
 Maladìe: Dissenterìa, parassit, o AIDS ch'a riduvo l'assimilassion dij nutriment.
 Educassion limità: Conossensa scarsa ëd l'importansa ëd na dieta equilibrà.

An Piemont, la denutrission a l'é raira, ma a-i son cas ëd povertà energética (fam ëstërmà) ant le famije vulneràbij.

Efet
Fìsich:
 Stunting (arproviment dij cit).
 Sistema imunitari dësvantagià.
 Ancreus dle maladìe cardiovascolar (ant ij cas d'obesità).

Sossiaj:
 Minor possibilità d'educassion për ij cit denutrì.
 Còst elevà për ël sistema sanitari.

Tratament e Prevension
Tratament:
 Aliment terapèutich: Biscòt ad ossidà proteiche për ij cit.
 Integrador: Vitamin-a A, fer, o iodi.
 Assistensa psicològica: Për coj ch'a l'han problema d'antorn alimentar.

Prevension:
 Agricoltura sostenìbil: Coltivé aliment nutritiv (es. quinoa, lentije).
 Educassion alimentar: Campagne për mangé fruta, verdura, e proteine maire.
 Polìtiche sossiaj: Sussidi për le famije pòvre o distribussion ëd bon për mangià.

An Piemont, ël program "Mangé san për Tuti" dël 2022 a sosten le famije an dificoltà con distribussion ëd panié alimentari.

Malnutrission ant ël mond
Second l'Organissassion për l'Alimentassion e l'Agricoltura (FAO), dël 2023:
 828 milion ëd përson-e a patisso la fam.
 149 milion ëd cit a son afetà da stunting.
 39% dj'adult a son dzorpèis o obèis.

Curiosità
Ant ël Piemont dël Medi Ev, ij mëssé a distribuìo mija ëd carità a jë bzognos, combinassion ëd pan e feuje ëd verdura.

La Bataja dël Seuli (1630), ant ël Canavèis, a l'ha causà na carestìa ch'a l'ha portà a n'ondà ëd malnutrission.

An Olanda, durant la Sconda Guèra Mondial, ij cit nassù ant ël perìod ëd fam a l'han mostrà pi àut risch ëd maladìe cardìache da grand.

Arferiment
 FAO, Rapòrt sla Sicurëssa Alimentar Global (2023).
 Region Piemont, Polìtiche contra la Povertà (2022).

Categorìa:Biologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI