Sangh

Ël sangh a l'é un tessù fluid ëd color ross ch'a l'é present ant ël còrp ëd j'animaj vertebrà, comprèis j'esse uman. A l'ha na funsion vital përchè a përmet ël transport d'ossìgen, nutrient, e d'àutre sostanse antra le célule e j'òrgan. Ël sangh a l'é ëdcò essensial për la difèisa contra j'anfession e për la regolassion dël clima dël còrp.

Composission
Ël sangh a l'é fàit d'un liquid ciamà plasma e d'element célular. Ël plasma, ch'a costituiss apopré ël 55% dël volum total, a conten d'eva, protein-e (com l'albumina), saj mineraj, ormon, e dëscarie. J'element célular a son:
 Globuj ross (eritrocit): A dan al sangh sò color ross grassie a l'emoglobin-a, na protein-a ch'a cheuj l'ossìgen ant ij polmon e a lo livra a le célule.
 Globuj bianch (leucocit): A partécipo a la difèisa dël còrp contra bater, virus, e àutri agent patògen.
 Piastrin-e (trombòcit): A coopero për fé coagulé ël sangh an cas ëd ferìe, evitand ëd perde tròp sangh.

Funsion prinsipaj
 Transport: Ël sangh a pòrta l'ossìgen dai polmon a le célule, e ël diòssid ëd carbòni da le célule ai polmon. A distribuiss ëdcò nutrient (glucòsi, aminoàcid) e a gava via le dëscarie.
 Protession: Ij globuj bianch a combato j'anfession, mentre j'anticòrp e j'àutre sostanse dël plasma a giuto a neutralisé ij pericoj.
 Coagolassion: Le piastrin-e e le protein-e dël plasma a formo ëd coagoj për saré le ferìe.
 Regolassion: Ël sangh a giuta a manten-e la temperadura dël còrp e l'equilibri dij saj e dij lìquid.

Salute e maladìe
Dle vire, ël sangh a peul avej dij problema:
 Anemìa: Pòchi globuj ross o pòca emoglobin-a, con sintom ëd fiaca o palor.
 Leucemìa: Na forma ëd càncher ch'a colpiss ij globuj bianch.
 Trombòsi: Coagoj ëd sangh ch'a peulo blochesse ant le ven-e o j'artèrie.
 Emoderivà: Maladìe genétiche coma l'emofilìa, ch'a causo dificoltà ant la coagolassion.

Aspet culturaj ant ël Piemont
Ant la tradission piemontèisa, la disà "sangh ëd nos" a arferiss ai parent strèit, sotintendend l'importansa dij legam ëd famija.

Arferiment
 "Fisiologia umana" ëd J. Pol.
 "Medicina interna" ëd R. Bonòra.

Categorìa:Biologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI