De vulgari eloquentia

Ël De vulgari eloquentia a l'è un tratà an lenga latin-a, scrivù da Dante Alighieri tramés ël 1303 e l'inissi dël 1305.

Ël tìtol a significa "l'eloquensa dij volgar" an lenga piemontèisa.

 Strutura e soget 
Malgrà l'argoment a sia col dle lenghe volgar, a l'è stàit scrivù an latin, sicom a dovia esse adrëssà a j'inteletuaj dij sò temp. A l'è pa stàit finì.

L'ideja 'd Dante a l'era 'd studiè le diferente lenghe locaj italian-e për serchè cola ch'a fussa la pì adata për dvnì la lenga literaria ansima al bariolà senari italian. 
Chiel a sërcava na lenga ch'a dèissa lustr a chi la parlava, ch'a fossa na lenga pivòt, përché tute le autre lenghe a fusso vzine a cola e ch'a fussa meritévol për esse parlé ant na cort e dai nòbij.

A dovia esse, scond ël progèt original, un tratà an 4 liber, ma a la fin Dante a l'è fërmasse al capitòl XIV dël scond.
L'inissi dël prim a rësguarda ël but dle lenghe ans la mira stòrica e geògrafica.

 Lenghe analisà 
Lë scritor a l'avia analisà 14 lenghe italian-e, an partagend l'Italia an 4 part për partagé ij grup lenghìstich, an pijand 'me diviseur ël Pò e j'Apenin.

Coste a son stàite le lenghe volgar analisà da Dante Alighieri:

 ël romanesch, condiserà ël pes tra ij volgar, ël men soagnà, tant da esse për chiel mach un giargon miserabil e grossé
 ël pulièis (Lenga napoletan-a, ch'as ciamava pulièis ant l'era dël Ducà ëd Pulia e Calabria)
 l'umbr (spoletin)
 ël sardagneul a l'é pa considerà da Dante 'me lenga volgar, ma mach 'me l'imitassion dla lenga latin-a, "coma le sumie a imito j'uman"
 ël genovèis a dovra tròp la litra "Z"
 l'aquileièis (lenga furlan-a): lë scritor a dëscrive lor acent 'me bestial
 la lenga istrian-a: lë scritor a dëscrive lor acent 'me bestial e la popolassion 'me paisan
 ij dialèt toscan, definì lontan da na lenga soasìa, tutun a fusso i pi apresià dai leterà
 la lenga lombarda, ant la qual chiel a anfila ël turinèis: ch'a l'é tròp anfluensà da autre lenghe ai finagi italian për esse considerà un volgar italian
 la lenga véneta ant la qual chiel a anfila ël dialèt trentin: tròp anfluensà da autre lenghe ai finagi italian për esse considerà un volgar italian
 ël bolognèis, l'ùnich dialèt municipal stimà da chiel
 ij dialèt marchigian (l'anconetan e col ëd Camerino)
 ël sicilian a l'é stimà da lë scritor për ël dovrage ant la cort ëd Federich II
 ël romagneul, tròp cotì e fomnin 

Ël còrs, ëdcò essend na lenga italian-a, a l'é pa stàita pijà an considerassion përché a l'é stàit trascurà an agreman dël sard, përché sota Roma la Sardëgna e la Còrsica a j'ero n'ùnica provincia.https://www.corsicaoggi.com/sito/dante-la-corsica-e-il-de-vulgari-eloquentia-un-rapporto-sottinteso/

 Conclusion 
A-i é pa na lenga regional ch'a sia bastansa soasìa për esse la lengha nassional comun-a a tut jë Stat preunitari. Dante a avansa la proferta ëd batì na lenga àulica grassie a la colaborassion d'autri leterà.

 Gieugh da taula 
De Vulgari eloquentia a l'é ëdcò un gieugh da taula, ispirà al tratà ëd Dante, andoa ij giogador as cimento për batì ël volgar pi soagnà a la fin dla partìa.https://www.goblins.net/recensioni/de-vulgari-eloquentia

 Arferiment 

Categorìa:Literatura italian-a
Categorìa:Dante