Bradford

Bradford a l'é na sità metropolìtan-a e un borgh dë scasi 300.000 abitant dël Yorkshire, ant ël nòrd dël Regn Unì. A fa part dla contea serimonial dël Yorkshire ëd l'Ovest (West Yorkshire) e a l'é stàita storicament un dij sènter pì amportant për l'andiura dël tèssil al mond, arconossù dzortut për soa produssion ëd lan-a.

 Stòria 
 Orìgin 
Le prime testimonianse 'd n'insediament a Bradford a armonto a l'Età dël Fèr. Ël nòm a ven dal vej anglèis "Broad Ford", visadì "guad largh", arferiment a un passagi d'eva travers ël fium Bradford Beck.

 L'età d'òr dla lan-a 
Ant ël sécol ch'a fa XIV, Bradford a l'ha ancaminà a specialisesse ant la produssion ëd lan-a. La situassion ëd j'eve e 'l teren adat a l'anlevament dle feje a l'han favorì l'andiura. Ma a l'é stàit con la Revolussion Andustrial ch'a l'ha vivù sò apogé: dël 1800, Bradford a l'era dventà "la capital mondial dla lan-a", con senten-e 'd fàbriche e 'd mulin.

L'ariv dël canal (1774) e dla ferovìa (1846) a l'ha giutà a esporté ij prodòt dësvlupà. Durant l'andiura vitorian-a, la popolassion a l'é passà da 6.000 a 100.000 abitant, atirand imigrant da tut ël Regn Unì e da l'Euròpa (dzortut Alman e Italian).

 Declin andustrial e rinassita 
Dòp la Sconda Guèra Mondial, l'andiura dla lan-a a l'ha ancaminà a calé motobin an pressa për la concorensa dj'asiende éstere e dij materiaj sintétich. La sità a l'ha patì dësocupassion e decadensa.

Ant j'agn '80 e '90, Bradford a l'ha ancaminà na trasformassion vers un'economìa basà an sij servissi, la cultura e leducassion. D'edifissi andustriaj a son ëstàit convertì an ufissi, apartament e spassi cultural.

 Geografìa e clima 
Bradford as treuva ant na comba an sle Co Pennine, a n'autëssa 'd 100–200 méter. A l'é traversà dal fium Bradford Beck e da vàire sò afluent. Ël clima a l'é tipicament marìtim, con istà frësche e invern ùmid, ma pì frèid che an vàire part dl'Anghiltèra për via dl'autëssa.

 Demografìa 
Dël 2021, la popolassion dël borgh metropolitan (City of Bradford Metropolitan District) a l'era 'd 546.000 abitant. La sità pròpia a contava anviron 300.000 resident. Bradford a l'é un-a dle sità pì multiculturaj dël Regn Unì:
 65% bianch (con na part significativa d'orìgin irlandèisa)
 27% asiàtich britànich (dzortut d'orìgin pakistan-a, con na comunità motobin granda)
 2% nèir
 3% mistà o d'àutre etnie

La comunità pakistan-a a l'é un-a dle pì grandë fòra dël Pakistan, donand a Bradford ël nòm ëd "Little Pakistan".

 Economìa 
L'economìa moderna 'd Bradford a l'é diversificà:
 Servissi finansiari e assicurativ: vàire companìe a l'han ufissi amportant.
 Commersi al detaj: ël Bradford Broadway a l'é un dij pì gròss sènter comerciaj dël Regn Unì.
 Salute: l'NHS Bradford Teaching Hospitals a dà travaj a milen-e 'd përson-e.
 Educassion: l'Università 'd Bradford e ij colegi.
 Tecnologìa e arserca: dzortut an sl'ambient e j'energìe renovàbij.
 Turism: grassie a sò patrimòni stòrich e a 'd musé.

 Cultura e patrimòni 
 Musé e atrassion 
 National Science and Media Museum: part dël Science Museum Group, dedicà a la fotografìa, la cinematografìa e la television.
 Bradford Industrial Museum: ant na veja fàbrica 'd lan-a, a conta la stòria andustrial.
 Saltaire: na sità andustrial patrimòni UNESCO, costruìa dël sécol ch'a fa XIX dal filantrop Sir Titus Salt për ij sò ovrié.
 Cartwright Hall: galerìa d'art ant ël bel parch Lister.

 Event 
 Bradford Literature Festival: un dij festival literari pì amportant dël Regn Unì.
 Bradford International Film Festival.
 Mela Festival: festa multicultural ch'a sélebra la diversità dla sità.

 Architetura 
Bradford a l'ha 'd bej esempi d'architetura vitorian-a:
 Bradford City Hall (neogòtich).
 Wool Exchange: magnìfica strutura dël 1867, adess librarìa.
 St George's Hall: sala da concert dël 1853.

 Educassion 
 Università 'd Bradford: fondà dël 1966, conossùa për jë studi an salùt pùblica, inzegnerìa e gestion.
 Bradford College: për l'educassion superior e professional.

 Traspòrt 
 Ferovìa: Stassion ëd Bradford (Interchange e Forster Square), con colegament a Leeds, Manchester e London.
 Strà: autostrà M606 (che as gionta a l'M62).
 Aeropòrt: Leeds Bradford Airport (LBA), a 10 km.

 Sità binele 
Bradford a l'é binelà con:
  Roubaix (Fransa)

 Përson-e famose 'd Bradford 
 David Hockney – artista, un dij pì grand pitor vivent.
 J. B. Priestley – scritor e dramaturgh.
 Zayn Malik – cantant, mèmber dël grup One Direction.
 Katherine Kelly – atris.
 Darren Gough – giugador ëd cricket.
 The Bronte sisters (Charlotte, Emily, Anne) – a vivìo a Haworth, davzin a Bradford.

 Sfide atuaj 
Bradford a fa front a 'd problema 'd disugualiansa econòmica, d'integrassion social e 'd degradament ëd chèiche àree. Contut, d'inissiative 'd rigenerassion urban-a e 'd promossion dla gioventù a son an cors për amelioré la qualità dla vita.

 Vëdde 'dcò 
 Yorkshire
 Revolussion Andustrial
 Saltaire
 National Science and Media Museum

 Arferiment bibliogràfich 



 Ligam estern 
 Sit ofissial dël Consèj ëd Bradford
 Visit Bradford - Turism

Categorìa:Sità anglèise