Kelvin

Ël kelvin (sìmbol: K) a l'é l'unità dë mzura dla temperadura termodinàmica ant ël sistema antërnassional (SI). A l'é un-a dle set unità base dël SI e a l'é definì an manera indipendenta da 'd proprietà microscòpiche 'd material specìfich, ma a parte da 'd fondament termodinàmich. Sò nòm a-j ven da William Thomson, sgnor Kelvin (1824–1907), ël fìsich e angignè scossèis ch'a l'ha contribuì a fondé la siensa dla termodinàmica.

 Definission SI dël kelvin 
Ël kelvin a l'é stàit definì dël 1967 da la Conferensa general dij pèis e dle mzure (CGPM) tanme la frassion  ëd la temperadura termodinàmica dël pont tripl ëd l'eva.
Costa definission a l'é stàita an vigor fin al 2019.

Dal 20 ëd magg 2019, na neuva definission a l'é stàita adotà, ch'a dà al kelvin na definission basà an sël valor fiss ëd la costanta ëd Boltzmann (k):

andova k = 1,380649 × 10⁻²³ J·K⁻¹ a l'é fissà precis.

An pràtica, costa definission a veul dì che un kelvin a l'é 'l cangiament ëd temperadura termodinàmica ch'a corëspond a un cangiament ëd n'energìa tèrmica ëd 1,380649 × 10⁻²³ joule për partìcola (o për gré 'd libertà).

 La scala Kelvin 
La scala Kelvin a l'é na scala assoluta ëd temperadura:
 Sò zero (0 K) a corëspond a lë zero assolù, ël pont anté che l'energìa cinética molecolar (tèrmica) a l'é mìnima (teorìa dij gas).
 A l'ha pa 'd valor negativ (le temperadure tèrmiche a son sempe positive an costa scala).
 A deuvra pa 'l sìmbol ëd gré (°) che a l'é dovrà për j'àutre scale (coma °C o °F). A së scriv sempe K sensa ël gré.
 Ël pont tripl dl'eva a l'é fissà a 273,16 K (precis).

 Relassion con j'àutre scale 'd temperadura 
Le conversion prinsipaj a son:

 Da kelvin a grad celsius: 
Esempi: 0 K = −273,15 °C (zero assolù); 273,15 K = 0 °C (pont ëd fusion dl'eva); 373,15 K = 100 °C (pont ëd ebolission dl'eva).

 Da kelvin a grad fahrenheit: 

 Da kelvin a grad rankine:  (la scala Rankine a l'é la version Fahrenheit dla scala assolùa).

 Amportansa ant la siensa 
Ël kelvin a l'é essensial ant vàire branch dla fìsica e dla chìmica:
1. Termodinàmica e mecànica statìstica: a l'é l'unità natural për j'equassion ch'a colego temperadura, energìa e entropìa.
2. Spetroscopìa e fìsica dij gas: le temperadure a son sovens argionzù an kelvin.
3. Criogenìa: lë studi dle temperadura motobin basse, dzora 'd 0 K.
4. Astrofìsica e cosmologìa: la temperadura ëd fond dël còsm (la radiassion ëd fond còsmica) a l'é ëd 2,72548 ± 0,00057 K.
5. Meteorologìa sientìfica: për ij modej climàtich e la descrission dij process atmosfèrich.

 Sot-mùltipl e mùltipl 
Ant ël SI, ij prefiss métrich a s'àplico al kelvin coma a j'àutre unità. Esempi:
 mK (millikelvin): 0,001 K → dovrà ant la criogenìa.
 µK (microkelvin): 0,000001 K → ant lë studi dij gas ultrafrèid e dij condensà ëd Bose-Einstein.
 kK (chilokelvin): 1000 K → temperadure dj'astr (la surfassa dël Sol a l'é anviron 5772 K).

 Pì che 'l kelvin: la temperadura dël color 
An òtica e fotometrìa, ël kelvin a l'é dovrà 'dcò për definì la temperadura 'd color ëd na sorgiss ëd lus, basà an sël paragon con ël còrp nèir. Na candèila a l'ha na temperadura 'd color ëd apopré 1800 K, mentre la lus dël di a peul esse 'd 5500–6500 K.

 Stòria dl'unità 
La prima scala assolùa 'd temperadura a l'é stàita proponùa da William Thomson dël 1848. Soa scala, ciamà a l'ancamin "scala termodinàmica sentìgrada", a l'avìa sò zero a lë zero assolù e a dividìa l'antërval antra 'l pont ëd fusion e 'd bollision dl'eva an 100 part. Dël 1954, la 10ª CGPM a l'ha adotà la definission basà an sël pont tripl, e dël 1967 la 13ª CGPM a l'ha cambià 'l nòm da "gré Kelvin" (°K) a "kelvin" (K), e a l'ha formalisalo coma unità base.

 Vëdde 'dcò 
 Sistema antërnassional d'unità
 Scala Celsius
 Zero assolù
 Costanta ëd Boltzmann
 Pont tripl

 Arferiment bibliogràfich 



 Ligure esterne 
 BIPM – Kelvin: unità base dël SI
 NIST – Redefinition of the Kelvin

Categorìa:Fìsica