Boston

Boston a l’é na sità djë Stat Unì d'América capital dlë Stat ëd Massachusetts e dla contea ëd Suffolk. A l'é la sità pì granda dël Massachusetts e la vintiquatrésima sità pì popolà djë Stat Unì, con na popolassion stimà 'd 654.776 abitant (2023). L'àrea metropolitan-a ëd Boston (Greater Boston) a l'ha apopré 4,9 milion d'abitant, fasendne l'11-m área metropolitan-a pì granda dël pais.

A l'é un dij pì vej sènter colturaj, econòmich e educativ djë Stat Unì, ciamà "La capital dl'América për l'istrussion" për soa concentrassion ëd colegi e università. A l'é stàita fondamental ant la Stòria djë Stat Unì, con un ròl sentral ant la Rivolussion American-a.

 Stòria 
 Fondassion e perìod colonial 
Boston a l'é stàita fondà dël 17 dë stèmber 1630 da 'd colòni puritan anglèis guidà da John Winthrop. A l'ha pijà 'l nòm da la sità 'd Boston an Lincolnshire, Anghiltèra. A l'é dventà 'n pòrt amportant e 'n sènter 'd comersi e 'd coltura ant l'América colonial britànica.

 Rivolussion American-a 
Boston a l'é stàita ël sènter dle contestassion contra le tassassion britàniche:
 Massacr 'd Boston (1770): soldà britànich a l'han massà 5 sitadin.
 Boston Tea Party (1773): ij colon a l'han campà 'd cassie 'd té ant ël pòrt për protesté.
 Assedi ëd Boston (1775-1776): l'esèrcit american a l'ha ciapà la sità, obligand ij britànich a andess-ne.

 Dësvlup andustrial e imigrant 
Ant ël sécol ch'a fa XIX, Boston a l'é dventà un sènter andustrial (tessil, caussature) e a l'ha arseivù 'd gran ondà d'imigrant: prima da Irlanda (dòp la carestìa dël 1840), peui da Italia, Portogal, e Canada francèis. A l'é stàita na sità 'd gran tension ètniche ma 'dcò 'd mobilità sossial.

 Boston modern 
Ant ël sécol ch'a fa XX, Boston a l'ha diversificà soa economìa vers ij servissi finansiari, la sanità, e la tecnologìa. A l'ha subì un process ëd rigenerassion urban-a (Big Dig), che a l'ha sotrà l'autostrada elevà e a l'ha ameliorà la qualità dla vita. Ancheuj, a l'é na sità global për la ricerca e l'inovassion.

 Geografìa e clima 
Boston a l'é situà an sla baja 'd Massachusetts, an sla costa dl'Océan Atlàntich. Ël teritòri a comprend 34,3 km² 'd tèra e 79,6 km² d'eva. A l'ha vàire quarté distintiv: Back Bay, Beacon Hill, North End, South End, e Dorchester.

Ël clima a l'é continental ùmid, con istà caude e invern frèid e piovos. A l'ha fama për soe tempeste ëd fiòca (Nor'easters).

 Economìa 
Boston a l'ha n'economìa motobin diversificà:
 Educassion e ricerca: con Harvard, MIT, Boston University, Northeastern University e d'àutre.
 Salute: ospidaj 'd prim órdin (Massachusetts General Hospital, Brigham and Women's Hospital).
 Finansa e assicurassion.
 Tecnologìa e biotecnologìa: dzortut vzin a la Route 128 e an Cambridge.
 Turism: grassie a sò patrimòni stòrich e a soa oferta cultural.

 Cultura 
 Mùsica: l'Orchestra Sinfònica 'd Boston, ël Boston Pops, e la scena rock (Aerosmith, Boston).
 Sport: le franchise prinsipaj a son ij Boston Red Sox (MLB), Boston Celtics (NBA), New England Patriots (NFL), Boston Bruins (NHL).
 Art e teatro: Museum of Fine Arts, Institute of Contemporary Art, teatr stòrich.
 Festival: Boston Marathon (la pì veja maraton-a anual dël mond), Boston Harborfest, First Night.

 Monument e leu d'anteresse 
 Freedom Trail: un përcors ëd 4 km ch'a colega 16 sit stòrich, dal Boston Common a Bunker Hill.
 Faneuil Hall: ciamà "la ca dl'arnom", stòrich sènter 'd discussion.
 Quarté italian (North End): con soe cese antiche e soa cusin-a.
 Boston Common e Public Garden: ij pì vej parch urban d'América.
 Museum of Science e New England Aquarium.
 Fenway Park (1912): ël pì vej stadi 'd baseball dla MLB anco' an servissi.

 Educassion 
Boston a l'é un sènter educativ sensa paragon, con pì 'd 350.000 student universitàri ant la region. Le prinsipaj istitussion a son:
 Harvard University (Cambridge)
 Massachusetts Institute of Technology (MIT) (Cambridge)
 Boston University
 Northeastern University
 Tufts University (Medford)
 Boston College (Chestnut Hill)

 Traspòrt 
 Aeropòrt: Logan International Airport (BOS), un dij pì grand djë Stat Unì.
 Metropolitana (MBTA): ciamà "the T", la prima metropolitan-a sot-teren dël pais (1897).
 Ferovìa: tren suburban e conession a New York, Washington D.C.
 Strà: l'Interstate 93 e l'Interstate 90 (Massachusetts Turnpike) a traverso la sità.

 Sità binele 
Boston a l'é binelà con:
  Strasbourg (Fransa)

 Aministrassion 
Ël sìndich a l'é Michelle Wu (democràtich, dal 2021), la prima fomna e la prima përson-a 'd color a esse sìndich ëd Boston.

 Vëdde 'dcò 
 Massachusetts
 Rivolussion American-a
 Harvard University
 Boston Tea Party

 Arferiment bibliogràfich 



 Ligam estern 
 Sit ofissial dla Sità 'd Boston
 Boston Tourism Ofissial

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Massachusetts