Saviëssa

La Saviëssa a l'é na capacità inteletual e moral ch'a anvolv la comprension përfonda dla realtà, ël bon giudissi, e la capacità d'apliché la conossensa an manera aproprià a le situassion dla vita. A l'é pì che 'd sempia conossensa: a l'é l'arte 'd vive bin.

La saviëssa a l'é ël savèj e la virtù ëd n'esse. A caraterisa na përson-a ch'a l'é an armonìa con chiel-midem e con j'àutri, con sò còrp e soe passion, chi a l'ha coltivà soe facoltà mentaj, an armonìa con soe assion e soe paròle.

An soa acession popolar, la saviëssa a l'é atribuìa a la përson-a ch'a pija dle decission rassionaj.

 Stòria 
 La saviëssa greca  
Për ij filòsof grech e ant la tradission oriental, la saviëssa (sofia an grech) a l'é l'ideal dla vita uman-a. La saviëssa a peul esse definìa tanme në stat ëd realisassion ch'as pògia an sna conossensa d'un-midem e dël mond, as compagna a un boneur suprem e corëspond a lë stat ëd përfession pì àut al qual a peulo rivé l'òm e sò spìrit. La saviëssa a l'é ël savèj avèj gòj o ancor la siensa dël boneur.
Model dla saviëssa antica a l'é stàit Sòcrate.

Jë stòich e j'aderent d'Epicur a l'han definì la saviëssa tanme ël goern dij desideri da part ëd la rason.

Për j'Académich, as trata dl'arserca dla Bin Suprema e Aristòtil a presenta j'atività contemplative e teorétiche për riveje. Sòcrate a prédica l'arflession, l'umiltà, l'acetassion ëd soa ignoransa.
Ij sìnich a ansisto an sla nossion ëd gòj andividual. 

 Tichëtte prinsipaj 
La saviëssa a peul esse definìa coma:
 La capacità ëd comprende lòn ch'a l'é amportant ant la vita
 L'arte ëd serne ij mojen pì bon për rivé a 'd fin valoros
 La conossensa combinà con la speriensa e 'l bon sens
 La comprension dle còse pì àute e significative

 Sòrt ëd saviëssa 
A-i son vàire sòrt ëd saviëssa:
 Saviëssa teòrica: La comprension dij prinsipi fondamentaj dla realtà
 Saviëssa pràtica: La capacità ëd gestì la vita 'd minca di con giudissi
 Saviëssa moral: La comprension dël bin e dël mal e la capacità ëd serne 'l bin
 Saviëssa spiritual: La comprension dle question religiose o metafìsiche

 La saviëssa ant la filosofìa antica 
La saviëssa a l'é stàita al cheur dla filosofìa fin dai sò inissi:
 Sòcrate: A disìa che la saviëssa a consist an arconòsse ëd nen savèj ("Seu ëd savej gnente")
 Platon: A identificava la saviëssa con la conossensa dle Ideje eterne
 Aristòtil: A distinguìa an tra la saviëssa teòrica (sophia) e cola pràtica (phronesis)
 Jë Stòich: A consideravo la saviëssa com la conossensa dël còsa a l'é bin, mal, e indiferent

 Atribùt dla përson-a savia 
Na përson-a savia a l'ha coste caraterìstiche:
 Giudissi sòlid e ponderà
 Capacità ëd vëdde lòn ch'a l'é essensial
 Equilibri emossional
 Capacità ëd consijé j'àutri
 Comprension dle limitassion uman-e
 Toleransa e compassion

 Saviëssa e àutre forme 'd conossensa 
La saviëssa as distingh da:
 La conossensa: A peul esse teòrica e astràita
 Lanteligensa: A l'é la capacità ëd rasoné e d'arzòlve 'd problema
 La cultura: A l'é l'ansem dle conossense acetà

La saviëssa a ìntegra tuti costi element an aplicandje a la vita concreta.

 Oten-e la saviëssa 
La saviëssa as peul oten-e për mojen:
 Dl'esperiensa personal
 Dla riflession e dl'auto-esaminassion
 Dlë studi e dla letura
 Dël diàlogh con j'àutri
 Dël patiment e dle preuve

 La saviëssa ant le diverse colture 
Tute le colture a l'han svilupà 'd concet ëd saviëssa:
 An Orient: La saviëssa a l'é associà a l'equilibri e a l'armonìa (Confucianésim, Taoism, Buddhism)
 Ant le religion abràmiche: La saviëssa a ven da Dé e a guida la vita moral
 Ant le società tradissionaj: J'ansian a son considerà ij depositari dla saviëssa

 Amportansa ant la vita uman-a 
La saviëssa a l'é essensial për:
 Pijé 'd decision giuste
 Afronté le dificoltà dla vita
 Vive con pienëssa e significà
 Guidé j'àutri
 Creé 'd società pì giuste

 Vos corelà 
 Filosofìa
 Virtù
 Conossensa
 Prudensa
 Ética
 Sòcrate
 Aristòtil

 Arferiment 

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Stòria dla filosofìa
Categorìa:Ética
Categorìa:Antropologìa