Futurism

Ël Futurism a l’é stàit na corent artìstica italian-a dël sécol ch’a fa vint. Ant ël medésim temp, d'àutri moviment artìstich influensà dal Futurism as son dësvlupasse an d'àutri pais.

Ël Futurism a nass ant un perìod (inissi Neuv-sent) ëd grand'evolussion andova tut ël mond dl'art e dla coltura a l’era cissà da assè d'element determinant: le guère, la trasformassion sossial dij pòpoj, ij grand cambiament polìtich, le neuve dëscuerte tecnològiche e dla comunicassion ‘me ël telégraf sensa fij, la radio, j'avion, le prime màchine da filmé.
Tuti element ch'a l'han cambià completament la përcession dle distanse e dël temp, "an avzinand" antra 'd lor ij continent. Ël sécol ch’a fa vint a l’era sbardlà da un vent neuv, che mnava andrinta l'esse uman na realtà neuva: l'andi.

Manifest e prim Futurism

Ël Manifest ëd fondassion del moviment futurista a l’é stàit publicà dal poeta e editor Filippo Tommaso Marinetti per la prima vira dël 5 fërvé 1909 ant le Crònache literarie del cotidian bolognèis La gazzetta dell'Emilia, peui, dël 9 fervé 1909 ant L'Arena di Verona.
Ël Manifest futurista a l’é stàit torna publicà doe sman-e apress, dël 20 fërvé 1909, ant ël giornal ëd Paris, Le Figaro, avenda an sta manera na nòmina prestigiosa a lë strangé.

A Milan ij pitor divisionista Umberto Boccioni, Carlo Carrà, Giacomo Balla, Gino Severini e Luigi Russolo, a sot-signo ël Manifest técnich dla pitùra futurista, ch’a dà le régole: abolission ant ël figurà dla prospetiva tradissional (già prima abolìa da Picasso), an favor ëd na vision simultania për esprime ël dinamism dj'oget. Apress dël 1910 j'artista Boccioni, Carrà e Russolo, a presento a Milan le prime euvre futuriste a lEsposission d'art lìbera'' ant la fàbrica Ricordi.

Sgond Futurism

Lë sgond Futurism a l'é an sostansa spartì an doe fas, la prima a va dal 1918, doe agn apress la mort d'Umberto Boccioni, al 1928 e a l’é caraterisà da na fòrta liura con la coltura pòst-cubista e costrutivista, la sgonda nopà a va dal 1929 al 1938 e a l’é motobin lijà a j'idèje del surealism. A fan part ëd costa idèja, ch’a finiss an passand a l'ansidit Ters Futurism e che a pòrta edcò a la fin del Futurism medésim, vàire pitòr dont: Fillia (Luigi Colombo), Enrico Prampolini, Nicolay Diulgheroff, ma ëdcò Mario Sironi, Ardengo Soffici e Ottone Rosai. 
Ël Futurism a l’ha daìt ël mej ant l’espression artìstica lijà a la pitura, al mosàich e a la scoltura, antant che j'euvre literarie e teatraj, ma edcò architetòniche, a l'han pa avù l'istessa imedià fòrsa d’espression.

Mosàich

La técnica dël mosàich, basà an sl'usagi ëd téssere ëd siràmica e ëd véder, a l’é prestasse motobin a manifesté le fasson e ël dinamism dl'art futurista.

Scoltura 

Ël futurista pì ativ ant ël camp dla scoltura a l’é stàit Umberto Boccioni.

Futurista italian
 Filippo Tommaso Marinetti 
Gesualdo Manzella Frontini 
Paolo Buzzi 
Fedele Azari 
Antonio Asturi 
Francesco Cangiullo 
Sexto Canegallo 
Adone Asinari 
Roberto Marcello Baldessari 
Giacomo Balla 
Umberto Boccioni 
Uberto Bonetti 
Oswaldo Bot, stranòm d'Osvaldo Barbieri 
Anton Giulio Bragaglia 
Paolo Buzzi 
Benedetta Cappa 
Mario Carli 
Carlo Carrà
Gianni Carramusa 
Sebastiano Carta 
Primo Conti 
Bruno Corra, stranòm ëd Bruno Ginanni Corradini 
Tullio Crali 
Auro D'Alba, stranòm ëd Umberto Bottone 
Tullio D'Albisola, stranòm ëd Tullio Mazzotti 
Giulio D'Anna 
Fortunato Depero 
Mario Dessy 
Gerardo Dottori 
Julius Evola 
Farfa, stranòm ëd Vittorio Osvaldo Tommasini 
Fillia, stranòm ëd Luigi Enrico Colombo 
Luciano Folgore 
Ivanhoe Gambini 
Giacomo Giardina 
Arnaldo Ginna, stranòm d'Arnaldo Ginanni Corradini 
Corrado Govoni 
Giovanni Korompay 
Achille Lega  
Osvaldo Licini 
Michele Leskovic 
Gian Pietro Lucini
Magamal, stranòm d'Eva Emma Kühn 
Alberto Magnelli
Enzo Mainardi 
Virgilio Marchi 
Antonio Marasco 
Virgilio Marchi 
Emma Marpillero Corradi 
Armando Mazza 
Sante Monachesi 
Neri Nannetti 
Emilio Notte 
Novo, stranòm ëd Nello Voltolina 
Pippo Oriani
Ivo Pannaggi 
Vinicio Paladini 
Ugo Pozzo 
Enrico Prampolini 
Francesco Balilla Pratella 
Ram, stranòm ëd Ruggero Michaelles 
Rosa Rosà, stranòm d'Edith von Haynau 
Ottone Rosai 
Pippo Rizzo 
Luigi Russolo 
Tato (Guglielmo Sansoni) 
Thayaht, stranòm d'Ernesto Michaelles 
Antonio Sant'Elia 
Alberto Sartoris 
Gino Severini 
Ardengo Soffici 
Italo Tavolato 
Carlo Vittorio Testi 
Wladimiro Tulli 
Ruggero Vasari 
Lucio Venna, stranòm ëd Giuseppe Landsmann 
Gigiotti Zanini 
Giuseppe Zucca

Futurista russ 

Velimir Chlebnikov 
Vladimir Majakovskij 

Futurista ungherèis

Hugo Scheiber 
Béla Kádár 

Euvre prinsipajPitùraUmberto Boccioni, Tre donne (1909-1910); 
Umberto Boccioni, La città che sale (1910-1911); 
Carlo Carrà, Notturno a Piazza Beccaria (1910); 
Umberto Boccioni, La risata (1911); 
Umberto Boccioni, Stati d'animo, gli addii (1911); 
Carlo Carrà, I funerali dell'anarchico Galli (1911); 
Umberto Boccioni, Materia (1912); 
Giacomo Balla, Ragazza che corre al balcone (1912); 
Giacomo Balla, Dinamismo di un cane al guinzaglio (1912); 
Umberto Boccioni, Elasticità (1912); 
Gino Severini, La chahuteause (1912); 
Luigi Russolo, Dinamismo di un'automobile (1912-1913); 
Carlo Carrà, Cavaliere rosso (1913); 
Giacomo Balla, Automobile + velocità + luce (1913). 
Gino Severini, Ballerina in blu (1913); Scoltura'''

Umberto Boccioni, Forme uniche della continuità nello spazio (1913); 
Giacomo Balla, Il pugno di Boccioni 
Roberto Melli, Signora dal cappello nero (1913);

Categorìa:Art a contnù polìtich
Categorìa:Art figurativa e architetura