Lenga cherokee

Pais an dova a l'é parlà 
La lenga cherokee o Cherokee a fa part ëd le lenghe iroquoian e a l'é parlà dzortut ant jë Stat Unì.

 Sistem dë scritura 
Ël Cherokee a l'ha un sistem dë scritura silàbich dësvilupà, a parte dal 1809, da Sequoyah, un dël pòpol Cherokee, conossù ëdcò com Guest o George Gist.

Ël travaj ëd Sequoyah a l'é ampressionant, përchè a l'inissi a savìa pa ni lese ni scrive. Ma a l'era ampressionà daj feuj parlant e ant ël vir ëd na dosen-a d'agn a l'ha butà ansema un silabari ëd 85 segn për scrive ël Cherokee.

Prima a l'avìa pensà ëd rapresenté minca paròla con un segn, poi a l'ha decidù ëd rapresenté minca sìlaba con un segn. A l'é ispirasse ai segn ëd j'alfabet latin, grech, ebreo, con tut ch'a savìa pa les-je. Parèj ij segn silàbich a peulo smijé a le litre ëd cost alfabet, ma a l'han tut n'àutr valor fonétich.

L'usagi dël silabari a l'é spantiasse an pressa e dël 1824 tanti Cherokee a podìo già lese e scrive soa lenga. Dël 1828 ël giornal Cherokee Phoenix (peui Cherokee Advocate) a l'ha ancaminà a publiché con cost silabari, e an vers al 1850 ëdcò ël Cherokee Messenger, un giornal bilenga, a lo dovrava. Al di d'ancheuj la Cherokee Phoenix Press a pùblica dla litratura ant ël silabari ëd Sequoyah.

Ambelessì sota as peul vëddse ij valor fonétich dël silabari Cherokee:

 Vocal →Consonant ↓  a[a]~[ə]  e[e]~[ɛ]  i[i]~[ɪ]  o[o]~[ɔ]  u[u]~[ʊ]  v[ə̃] — Ꭰꭰ a  Ꭱꭱ e  Ꭲꭲ i  Ꭳꭳ o  Ꭴꭴ u  Ꭵꭵ v g[ɡ] Ꭶꭶ ga • Ꭷꭷ ka  Ꭸꭸ ge  Ꭹꭹ gi  Ꭺꭺ go  Ꭻꭻ gu  Ꭼꭼ gv h[h] Ꭽꭽ ha  Ꭾꭾ he  Ꭿꭿ hi  Ꮀꮀ ho  Ꮁꮁ hu  Ꮂꮂ hv l[l] Ꮃꮃ la  Ꮄꮄ le  Ꮅꮅ li  Ꮆꮆ lo  Ꮇꮇ lu  Ꮈꮈ lv m[m] Ꮉꮉ ma  Ꮊꮊ me  Ꮋꮋ mi  Ꮌꮌ mo  Ꮍꮍ mu  n[n] Ꮎꮎ na • Ꮐꮐ nah • Ꮏꮏ hna  Ꮑꮑ ne  Ꮒꮒ ni  Ꮓꮓ no  Ꮔꮔ nu  Ꮕꮕ nv qu[kʰw] Ꮖꮖ qua  Ꮗꮗ que  Ꮘꮘ qui  Ꮙꮙ quo  Ꮚꮚ quu  Ꮛꮛ quv s[s] Ꮝꮝ s • Ꮜꮜ sa  Ꮞꮞ se  Ꮟꮟ si  Ꮠꮠ so  Ꮡꮡ su  Ꮢꮢ sv d/t[d]/[t] Ꮣꮣ da • Ꮤꮤ ta  Ꮥꮥ de • Ꮦꮦ te  Ꮧꮧ di • Ꮨꮨ ti  Ꮩꮩ do  Ꮪꮪ du  Ꮫꮫ dv tl[t͡ɬ] Ꮬꮬ dla • Ꮭꮭ tla  Ꮮꮮ tle  Ꮯꮯ tli  Ꮰꮰ tlo  Ꮱꮱ tlu  Ꮲꮲ tlv ts[t͡s]~[d͡ʒ] Ꮳꮳ tsa  Ꮴꮴ tse  Ꮵꮵ tsi  Ꮶꮶ tso  Ꮷꮷ tsu  Ꮸꮸ tsv w[ɰ] Ꮹꮹ wa  Ꮺꮺ we  Ꮻꮻ wi  Ꮼꮼ wo  Ꮽꮽ wu  Ꮾꮾ wv y[j] Ꮿꮿ ya  Ᏸᏸ ye  Ᏹᏹ yi  Ᏺᏺ yo  Ᏻᏻ yu  Ᏼᏼ yv

Dël 2010 la Apple a l'ha anserì la lenga Cherokee ant l'iPhone e ant l'iPad.

Dël 2011 Google a l'ha anserila ant Google Web Search e dël 2012 a l'ha anserila (con lenga ch'a fà 57) ant ël sistem ëd corel eletrònich Gmail.

 Classìfica 
Në schema ëd classìfica dël Cherokee a peul esse:
 lenghe iroquoian
 lenghe iroquoian meridionaj
 lenga cherokee

 Còdes ISO 
 Còdes ISO 639-3: chr

 Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse 
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=chr

Cherokee
Cherokee