William Kingdon Clifford

Matemàtich e filòsof.
William Kingdon Clifford a l'era nassù a Exeter ai 4 ëd magg dël 1845 e a l'é mòrt a Madèira ai 3 ëd mars dël 1879. A l'é stàit un matemàtich e filòsof anglèis motobin original e anfluent, arcordà dzortut për j'àlgebre ch'a pòrto sò nòm e për soe ideje an slë spassi e sla fìsica ch'a l'han anspirà la relatività general .

 Biografìa 
Clifford a l'ha mostrà na gran promëssa fin da giovo. A l'ha studià al King's College ëd Londra (a 15 agn) e peui al Trinity College ëd Cambridge, andoa dël 1868 a l'é stàit elegiù fellow, dòp esse stàit second wrangler (second ant la classificassion) ai famos esam ëd matemàtica dël 1867 . Dël 1870 a l'ha partessipà a na spedission an Italia për osservé n'eclissi, an sopravivend a un naufragi an sla còsta dla Sicilia .

Dël 1871 a l'é stàit nominà professor ëd matemàtica e mecànica a l'University College London e dël 1874 a l'é dventà fellow dla Royal Society . Dël 1875 a l'é mariasse con la scritris Lucy Lane .

Soa salute a l'é motobin prest dësblasse për ël tròp travaj. Dël 1876 a l'ha patì n'esauriment nervos e a l'é mai pì arpijasse dël tut. Dòp un perìod ëd convalessensa an Algerìa e Spagna, a l'é torna colassà e a l'é trasferisse a Madèira për arpijesse, ma a l'é mòrt ëd tubercolòsi pòchi mèis dòp, a 34 agn .

 Matemàtica 
Clifford a l'é stàit un dij pì grand geòmetra ëd sò temp. Anfluensà da le neuve geometrìe nen euclidee, dzortut da j'idèje ëd Bernhard Riemann, a l'é anteressasse a la geometrìa diferensial e a l'ha publicà dël 1876 "On the Space-Theory of Matter", anté ch'a sugerìa che la materia e l'energìa a podrìo esse dj'efet dla curvature dlë spassi, an anticipand dë sn\' ël programa dla relatività general ëd Albert Einstein .

Sò contribut matemàtich pì amportant a l'é stàita la creassion ëd lòn ch'i ciamoma geometrìa algébrica (o àlgebra geométrica). Partend dai travaj ëd Hermann Grassmann e da la teorìa dij quaternion ëd William Rowan Hamilton, Clifford a l'ha unificà coste idèje an n'àlgebra sola, an antroduvend 'l prodòt geométrich . Coste struture a son ancheuj conossùe com àlgebre ëd Clifford e a l'han dle aplicassion amportante ant la fìsica matemàtica e ant l'anformàtica .

 Filosofìa 
An filosofìa, Clifford a l'é avosà për soa posission an sla ética dle chërdense. Ant lë scrit "The Ethics of Belief" (L'ética dla chërdensa, 1877), a l'ha sostnù ch'a l'é "sempre e dapërtut e për chiunque mal fé chërde a cheicòs an bas a dle preuve insuficente" . Cost prinsipi, ch'a l'é dventà 'n pont ëd partensa për l'evidensialism, a l'é stàit peui criticà dal pragmatista William James .

A l'ha ëdcò elaborà na concession metafìsica, ciamà mind-stuff (la "ròba dla ment"), second la qual la realtà a l'é fàita d'element ëd cossiensa, e la materia a n'é mach la manifestassion . An ética, a l'ha antroduvù l'idèja dël tribal self (ël sé tribal), ch'a spiega la cossiensa moral com l'arzultà dl'evolussion dij comportament ch'a favorisso la sopravivensa dël grup .

 Euvre prinsipaj 
 Elements of Dynamic (1878-1887) .
 Seeing and Thinking (1879) .
 Lectures and Essays (1879) .
 Mathematical Papers (1882) .
 The Common Sense of the Exact Sciences (1885, completà da Karl Pearson) .

Clifford, William Kingdon
Clifford, William Kingdon