Giacomo Puccini

Compositor d'òpere.
Giacomo Puccini a l'era nassù a Luca ai 22 dë dzèmber dël 1858 e a l'é mòrt a Brussel ai 29 ëd novèmber dël 1924.

A l'era ël quint fieul ëd Michele e Albina e la soa a l'era na famija ëd mùsich.
Sò pare a dirigìa ël conservatòri ëd Luca.
A soa mòrt dël 1864, a l'é stàit ëstabilì për ëscrit che Giacomo, che antlora a l'avìa ses agn, a l'avrìa pijà ël pòst d'organista e mèistr ëd capela ëd sò pare, pen-a ch'a l'avrìa podù felo.

As conòsso pòchi detaj dël perìod ëscolàstich dël fiolin; as sa che a l'era n'anlev mesan e ch'a ameliorava le pòche arsorse dla famija an sonand ël piano ant j'osterìe, le feste popolar e ij bal dle stassion balnear davzin-e, e l'òrgo durant le fonsion ant le cese ëd Luca.
Apress ël sucess otnù da l'arpresentassion dl'Aida ëd Giuseppe Verdi dël 1871, sò professor dël conservatòri ëd Luca a l'ha mandalo, con doi dij sò cambrada, a visité l'òpera ëd Pisa.
J'amis a l'han dovù përcore na tranten-a ëd chilòmeter a pe e d'autërtanti për torné, ma scond Puccini ij sò sfòrs a son ëstàit arcompensà; giumaj ël fieul a l'era fissasse doi but: l'òpera e Milan, andoa as trovavo ël Teatro dla Scala, dle grande ca editris musicaj e l'arnomà Conservatòri real.
Tutun jë studi a Milan a costavo car e a j'ero nen a la portà dla famija.
Puccini a podrà andeje e esse admëttù al conservatòri grassie a na borsa real e a l'agiut finansiari d'un parent.

Livrà jë studi, Puccini a l'é restà a Milan.
Dël 1884 a scriv an tre mèis, për un concors musical, soa prima òpera an n'at, Le Villi, ch'a l'é arfudà da l'editor Sonzogno con ël pretest che le nòte dla partission a j'ero ilesìbil.
Giutà da j'anfluent Gönner e Boito, Puccini a l'ha però riussì a anteressé l'editor Ricordi, con ël qual a l'ha anandià n'amicissia e na colaborassion ch'a durëran tuta la vita.

Puccini a l'era marià con Elvira, ma l'ha avù ëdcò un fieul da soa banastra, na luchèisa marià, lòn ch'a l'ha provocà në scàndol considerèivol ant la cita sità.
Dal 1884 a l'é andàit a sté davzin a Viaregg, ant la region d'armeuj ëd Torre del Lago, anté ch'a l'era malfé rivé e chiel a podìa travajé, pësché an sël lagh e andé a cassa d'anie.
A l'ancamin a l'avìa fità na ca modesta, peui a l'é fasse batì na vila a la bordura dël lagh.

 Ël sucess 
La vera cariera musical ëd Puccini a ancamin-a dël 1893, apress ël sucess ëd la prima ëd soa òpera Manon Lescaut.

Soa gran nomea e ël sucess ëd soe euvre a l'ha përmëttuje ëd fé na vita da sgnor e vàire viage.

 La maladìa e la mòrt 
Dël 1922 a-j rivo ij prim segn ëd na maladìa incuràbil e Puccini a peul nen livré soa dariera òpera, Turandot.
Dël 1924 a part për Brussel, për fesse operé.
A meuir ambelelà, ai 29 ëd novèmber ëd col ann.

 Euvre prinsipaj 
 Le Villi (1884)
 Edgar (1889)
 Manon Lescaut (1893)
 La bohème (1896)
 Ël second e ël ters at a son ëstàit ëscrit a Montecatini.
 Tosca (1900)
 Madama Butterfly (1904)
 La Fanciulla del West (1910)
 Pijà da la piessa The Girl of the golden west ëd David Belasco. A l'é la stòria ëd Minnie, na fija ëd gran cheur padron-a dël Polka-Bar ant un camp ëd mineur ai temp ëd la corsa a l'òr. Bin vorsùa da tuti, cortegià dal serif Jack Rance, chila as an-namora d'un bandì, Ramerrez, che a la fin a salvërà da la forca prima ëd chité tut për chiel. L'òpera a l'é stàita creà ai 10 dë dzèmber 1910 con Emmy Destinn e Enrico Caruso, sota la diression d'Arturo Toscanini.
 La rondine (1917)
 Il trittico (1918)
 Il tabarro
 Suor Angelica
 Gianni Schicchi
 Turandot (1926, completà da Franco Alfano dòp dla mòrt ëd Puccini)

Puccini, Giacomo