James Waddell Alexander

Matemàtich.
James Waddell Alexander II a l'era nassù a Sea Bright, ant ël New Jersey, ël 19 dë stèmber dël 1888, fieul dël pitor John Alexander, an na famija bin arnomà.
A l'é stàit anlevà a New York e a Paris, anté che ij sò a frequentavo ël mej dël mond artìstich ëd la fin dël sécol ch'a fa XIX.

A l'ha studià a l'Università ëd Princeton fin-a al 1910 (an pijand la làurea an matemàtica e an fìsica e an dotorandse), cand ch'a n'é dventane ansegnant; dël 1928 a sarà nominà professor.

Durant la prima guèra mondial a l'é anrolasse ant l'armada e, prima coma tenent, peui coma capitani, a l'é stàit assignà al Dipartiment dle munission a Aberdeen, ant ël Maryland; peui a l'é stàit mandà an Euròpa e ambelelà a l'ha rancontrà Natalia Levitzkaia, ch'a dventrà soa fomna.
Apress la guèra, Alexander a l'é tornà a Princeton.
Dagià ch'a l'avìa ardità na fortun-a considerèivol, a l'ha podù përmëtt-se ëd negossié un badò d'ansegnament pì cit con në stipendi minor.

A intra a l'Anstitù dë Studi Avansà ëd Princeton dël 1933, l'ann ch'a l'é duvertà.

Durant la sconda guèra mondial, Alexander a l'ha travajà tanme angigné sivil a l'Ufissi dl'arserca e dël dësvlup sientìfich ëd l'aviassion merican-a.
Apress, a l'é viaman artirasse dal mond.
Dël 1948 a l'ha bandonà sò pòst ëd professor a l'Anstitù dë studi avansà, dont a l'é vnù mèmber përmanent sensa stipendi, fin-a a la pension dël 1951.

Apress la mòrt ëd soa fomna, ant ël 1967, la salute d'Alexander a l'é declinà an pressa.
A l'é mòrt ëd polmonìa a Princeton ël 23 dë stèmber dël 1971.

Sò travaj
Durant la pì part ëd soa cariera, j'arserche d'Alexander a son ëstàite sentrà an sla topologìa.
Për ancaminé, con Veblen, sò magìster a Princeton, a l'ha fornì le base lògiche a l'analysis situs, che Poincaré a l'avìa pa dësvlupà assè.

Alexander a l'é un dij fondador ëd la topologìa algébrica.
A l'é anteressasse dzortut a le proprietà topològiche dle figure geométriche e a soa invariansa sota chèiche trasformassion.
Sòn a l'ha mnalo a dimostré d'arzultà amportant ansima ai nùmer ëd Betti.
A l'ha trovà un contra-esempi a un-a dle congeture ëd Poincaré.

 J'àutre passion 
Da giovo, Alexander a l'é stàit n'alpinista vajant ch'a l'ha montà an cò ëd pì che dosent sime an Colorado e peui an Euròpa.
Soa fomna e chiel a l'avìo fin-a catà na bàita davzin a Chamonix për podèj grimpé an sj'Alp e për frequenté l'àuta sossietà.
A l'era ëdcò brav a andé an sjë schi e a-j piasìa un përfond ël baseball.

Vers la fin ëd soa vita, le conseguense ëd na poliomelite a l'han obligalo a chité lë spòrt.
A l'é ocupasse antlora d'àutre passion, tanme la mùsica, la fotografìa e la radio.

A pòrto sò nòm
Polinòmi d'Alexander.

Alexander, James Waddell