Taormina

miniatura
Taormina (Taurmina an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 10.863 abitant, an provincia ëd Messin-a, scasi al confin ëd la provinsa ëd Catania.

A resta an sle còste dël mont Tauro, an sna trassa ch'as afacia an sla rivera jònica.
A l'é un-a dle distinassion torìstiche prinsipaj ëd Sicilia; a l'é dotà ëd na rej d'obergi rafinà e fonsionaj.

 Stòria 
Tauromenion a l'é stàit fondà da coj ch'a j'ero scapà e a sërcavo arpar dai massacr e da la distrussion ëd Naxos dël 404 aGC, euvra dël siracusan Dionis ël Vej.
Ël fondador ëd la sità a l'é stàit Andròmach, ël pare dlë stòrich Timeo, che dël 358 aGC a l'ha radunà jë dzorvivù ëd Naxos e a l'ha creà Tauromenion an sle còste dël mont Tauro.
La creassion d'ës neuv sit grech ant la part oriental ëd l'ìsola a l'ha arpossà ancor pì a l'anterior le gent sìcule, già obligà da l'ariv dij prim colon a bandoné le zòne costiere për anstalesse an sj'avzin riliev dij Peloritan.

Tauromenion a l'é mai stàit na sità tut afàit autònoma.
Ij grech e ij cartaginèis a l'han faje soens patì dij ravage.
A l'ancamin dla prima guèra pùnica, la sità a l'é aliasse ai roman, ch'a l'han ocupala apress la mòrt ëd Jeron II e a l'han daje ël tìtol ëd sità federà.
Durant tuta l'época roman-a, Tauromenion a l'é stàit teatro d'amportant aveniment ëstòrich, coma la guèra dij serv dël 132 aGC.

Ant ël perìod bisantin, la sità a l'é vnùita un dij prinsipaj rampar ëd l'ìsola contra ël perìcol ëd n'anvasion àraba; dël 902 na gran part ëd soa popolassion a l'é stàita massacrà da j'àrabo mnà da Ibrahim, che dnans a chèich dzorvivù a l'ha divorà ël cheur dël vësco Procòpi apress d'avèj rancalo via da sò còrp.
Tauromenion a l'ha avù un perìod ëd pas na vira arcostruì dai cristian ant ël 913.
Dël 962 a l'é passà torna sota la dominassion dj'àrabo, ch'a l'han ciamalo Almoezia, dal nòm dël conquistador Al-Muizz.

Dël 1079 Rugé d'Autavila a l'é riussì a arpijé la sità a j'àrabo, apress sinch mèis d'assedi.
Ij norman a l'han arcostruì e fàit vnì pì bela la sità ëd Taormin-a, vnùita a esse n'amportant sènter econòmich e comersial.
Dël 1282, a l'arvira dij vespr, la sità a l'é restà fidela a la Spagna, butandse da la part ëd j'aragonèis.

Durant l'arvira ëd Messin-a dël 1675, a l'é torna stàita fidela a la Spagna, bele che ocupà dai soldà fransèis ëd Luis XIV.

Durant l'arsorgiment, Filangeri a l'é dventà duca ëd Taormin-a séghit al contratach borbonèis dël 1848.

 Manifestassion 
Ant ël mèis ëd maj a-i è la Festa dël carton sicilian; d'istà as dësrolo dle manifestassion al teatro grech.

 L'artisanà 
Soa produssion artisanal a l'è bondosa: siràmiche, porslan-e, paja, bòsch, tëssù, brodarìe.

 Leu d'anteresse 
La stra dla spassgiada a l'é cors Umbert, anté ch'a-i son tanti negòssi d'artisanà ch'a smon-o dij prodot locaj e dj'arcòrd pr'ij torista.

 Palass 
Palass Corvaia
Palass Ciampoli

 Cese 
La catedral
La cesa ëd Sant Agustin

 Ël teatro grech 
'Me ch'a l'è al di d'ancheuj a l'é d'época roman-a (II sécol aGC) cand le struture atuaj as son dzorponusse a cole dël perìod elenìstich.
J'orìgin antiche dël teatro a son testimonià da dj'anscrission an sle gradinà e le reste d'un cit templi sacrificà durant l'angrandiment ëd la fòssa fàit a l'época roman-a.
A-i resto dle marche dj'adatament fàit për përmëtte jë spitàcoj dij gladiator.

 Aministrassion 
Ël sìndich a l'é Mauro Passalacqua (dal 16/06/2008).

 Anliure esterne 
 Sit istitussional