Vich Longh

Vich Longh (Vicolungo an italian) a l’é un comun d' 848 abitant  ëd la provincia ëd Noara. As treuva an sla snistra dël fium Sesia e a confin-a con Arbeu (VC), Biandrà, Casalegg, Landiona, Mandel, Riciat e San Pédar Mogeusch.

Ël pais a l'é conossù dzortut për la presenza dël Vicolungo The Style Outlets, un dij pì important seènter comersiaj dla provincia, e dël parch aquàtich Ondaland .

 Stòria 
Dël pòst a son trovase 'd repert archeològich dl'età dël bronz (crocion d'urna e frament d'òss) . Ant l'Età 'd Mes, Vich Longh a l'ha seguità le vicende dla potenta contà 'd Biandrate, fin a passé peui ai Vërslèis . Dël sécol XIV ël pais a l'é stàit dësblà durant le lòte an tra i Visconti e 'l marchèis dël Monfrà e peui prontament arcostruì con la costrussion d'un castel .

Ël feud a l'é passà a Facino Cane, capitani dl'armà ducal, e peui a la famija Rabozio, ch'a l'ha fabricà la roca an tra 'l 1455 e 'l 1464 . Dël 1539 a l'é passà ai Gritta, e dël 1687 a l'é vnù proprietà dl'Ospidal dla Carità ëd Noara, për peui dventé na cassin-a .

 Monument e leugh d'anteresse 
Ël pais a goerna vàire testimonianse d'época medieval e arnovà:

 Castel Sforsesch: as treuva an piassa, vzin a la cesa 'd San Giòrs. A l'é formà da vàire costrussion edificà ant ij sécoj . An sël canton sud-est, as leva 'n torion quadrà con caditòje e fnestre a sest avuss .
 Cesa 'd San Giòrs: d'orìgin antica, a goerna dle muraje romàniche. An sla faciada a-i é n'afresch dël sécol XV con San Giòrs, ël dragon e la prinsipëssa . A l'intern a-i é na tàula dla Madòna con Sant atribuìa a Bernardin Lanin (1580) .
 Tenuta Tor ëd Gargaregn: ant la frassion Gargaregn, a l'é 'n compless fortificà d'orìgin medieval, peui dovrà com cassin-a .
 Oratori 'd San Martin: costrussion romànica dël sécol XII, fòra dl'abità, davzin al simiteri. A l'ha l'àbsida decorà con afresch dël sécol XV (Crist Pantocrator con ij quatr evangelista) .
 Compless dij Palass: a comprend na cesa dedicà a Santa Marìa dle Grassie, fondà dël 1591 da Enrico Gritta, con decorassion e afresch dij pì important pitor novarèis (Cagnola, De Campo, Merli, Canta) .

 Economìa 
L'economìa dël pais, na vòta prevalentement agrìcola, a l'é ancheuj basà dzortut an sël comersi e 'l turism, grassie a la presenza dël Vicolungo The Style Outlets e dël parch aquàtich Ondaland.

 Aministrassion 
Ël sìndich a l'é Giuseppe Salvo (lista cìvica Vicolungo in crescita) dal 10/06/2024 .

Vichlong