FIAT

La FIAT a l'é la pì importanta fàbrica italian-a.
Ël nòm a veul dì Fabbrica Italiana Automobili Torino (Fàbrica Italian-a Viture Turin). A l'ha la sede a Turin al Lingòt. 

 Stòria 
 J'achit 
La fàbrica a l'é stàita fondà l'11 ëd luj dël 1899, con në strument dël nodar Torretta, a la Banca Sconto e Sete an contrà Alfieri 15. Ël capital dla sossietà a l'era d'800.000 lire, an 4000 assion da 200 lire mincadun-a, sot-ëscrit da tranta përson-e: vàire esponent dla noblëssa e dla rica borzoasìa turinèisa (ël marchèis Fré ëd Vintmija, ël cont Biscaret ëd Rufia, ël cont de Falicon, ël comendator Foa, monsù Damevino, ël comendator Vercellone, ël sivalié Aymonino e d'àutri) e ij dirigent ëd chèiche banche dla sità (Banca Sconto e Sete, Banca Frej Ceriana, Banca Kuster, Banca Sormani e Deslex). Ludovico Scarfiotti a l'é vnune pressident, ël cont Cacran ëd Bricheras vice-pressident, Giovanni Agnelli segretari dël consèj d'aministrassion. A smija che ël nòm a sia stàit sernù dal prim diretor técnich, l'anginié Aristide Faccioli (ch'a l'é stàit tòst sostituì da l'anginié Enrico). Ël prim ëstabiliment, ëd 10.000 méter quàder an cors Dante, a l'é stàit inaugurà ai 19 ëd mars dël 1900, an presensa dël prinsi Ferdinand e dël prinsi Tomà, duca ëd Génoa. Ël 1900 a l'é sarasse për la FIAT con un passiv ëd 18.000 lire. Dël 1901, d'lë stabiliment ëd cors Dante, anté ch'a travajavo 150 ovrié, a son surtije 73 viture, e ël passiv dla sossietà a l'é stàit ëd 9.849 lire. Ij prim ativ a son rivà ant j'agn apress: 64.000 lire ant ël 1902 (con 107 viture fabricà); 91.000 lire dël 1903 (135 viture); 48.000 lire ant ël 1904 (268 viture).

 La ciambrea dël 1906 
J'8 ëd mars dël 1906, la ciambrea dij sòcio a decid dë slarghé ël but ëd la sossietà a la fabricassion e al comersi ëd material feroviari e dij tranvaj, acessòri, angign për ël traspòrt, la navigassion e la reonàutica, e via fòrt.
As decid ëdcò ëd liquidé la veja sossietà anònima e ëd fene na neuva, con capital ëd neuv milion ëd lire, dont ël 30% versà, dividù an 90.000 assion da 100 lire.
Pì che un ters dël total a l'era ant le man ëd tre përson-e: l'agent ëd borsa Luigi Damevino (12.185), Ludovico Scarfiotti (10.000), Giovanni Agnelli (12.500).
Ma scasi n'àutr ters, 29.850 assion, a l'era a nòm dl'anginié Attilio Bossi (miraco n'òm dla Banca Comersial Italian-a).
Dël 1907 la fàbrica a l'ha 'n prim angrandiment, an contrà Chiabrera.

 La crisi dj'assion e l'ancesta 
Ant ël 1907 na crisi ëd borsa a fa droché j'assion FIAT fin-a a 17 lire.
Për sòn, Scarfiotti, Damevino, Agnelli e d'àutri a son mnà an giudissi acusà d'avèj provocà a pòsta la crisi për fé man bassa dle quòte dij cit assionista; j'amputassion a son ëd trufa, fàuss ant ij bilans, distribussion ëd ricav nen madurà, aquist d'assion soe da part dla sossietà.
Ai 25 ëd maj dël 1912 a-i riva l'assolussion, confirmà ij 6 ëd luj dël 1913.

 Mirafior 
Lë stabiliment ëd Mirafior a l'é stàit costruì a la fin dj'agn 1930, e për bomben ëd temp a l'ha arpresentà ël sìmbol dla produssion ëd viture dla FIAT.

 Viture 
La prima vitura surtìa dal porton ëd cors Dante a l'era na 3 1/2 CV.
Le viture ën produssion ancheuj a son: Panda, 500, Punto, 500 L, Bravo, Sedici, Freemont.

La Fiat a l'ha fàit vàire viture; la manera pi còmoda për ësmonje a l'é la sucession ëd tute ste viture ant ël temp. A son dividùe për segment. Ch'as arciama ch'ant j'ani prima dla guèra dël quaranta a-i era pà ancora la concession dij segment, ch'a l'é nàita dòp. Le viture ëd col'época a son ëstàite partagià conforma a soa dimension e sò pressi.

Segment A (Viture cite da sità)
Fiat 4/6/8/10 CV (1899-1901)
Fiat Topolino (1936-1955)
Fiat 500 (1957-1975)
Fiat 126 (1972-1991)
Fiat Cinquecento (1991-1998)
Fiat Seicento (1998-2009)
Fiat Neuva 500 (2007-ancheuj)

Segment A monovolum (monovolum cite per la sità)
Fiat Panda I (1980-2002)
Fiat Panda II (2003-2013)
Fiat Panda III (2012-ancheuj)

Segment B (viture compate per la sità)
Fiat 12 CV (1901-1902)
Fiat 509 (1925-1929)
Fiat 514 (1929-1932)
Fiat Balilla (1932-1937)
Fiat 600 (1955-1969)
Fiat 127 (1971-1987)
Fiat Uno (1983-1995)
Fiat Punto I (1993-1999)
Fiat Punto II (1999-2008)
Fiat Punto III (2005-ancheuj)

Segment B monovolum (monovolum compate per la sità)
Fiat 600 Multipla (1956-1966)
Fiat 850 Familiare (1966-1971)
Fiat Idea (2004-2012)
Fiat 500 L (2012-ancheuj)

Segment C (berlin-e cite)
Fiat 16-20 CV (1903-1906)
Fiat 10-12 CV (1905-1908)
Fiat Tip 1 (1908-1910)
Fiat 850 (1964-1971)
Fiat 128 (1969-1983)
Fiat Ritmo (1978-1988)
Fiat Tipo (1988-1995)
Fiat Bravo/a (1995-2001)
Fiat Stilo (2001-2007)
Fiat Bravo (2007-ancheuj)

Segment C monovolum (monovolum normaj)
Fiat Multipla I (1998-2004)
Fiat Multipla II (2004-2010)

Segment C Sport (viture grande 'mè na vitura C, ma sportive)
Fiat 850 Spider (1965-1973)
Fiat X 1/9 (1973-1989)
Fiat Barchetta e Fiat Coupè (1995-2005)

Segment D (berlin-e normal per la famija)
Fiat 20-30 CV (1908-1910)
Fiat Tip 2 (1910-1920)
Fiat Zero (1912-1915)
Fiat 70 (1915-1920)
Fiat 501/502/503 (1919-1927)
Fiat 514/515 (1929-1935)
Fiat Ardita (1933-1938)
Fiat 1100 (1939-1969)
Fiat 124 (1966-1974)
Fiat 131 (1974-1985)
Fiat Regata (1983-1990)
Fiat Tempra (1990-1996)
Fiat Marea (1996-2003)
Fiat Stilo (2002-2007)
Fiat Linea (2007-ancheuj)

Segment D monovolum (monovolum grande)
Fiat Ulysse I (1995-2002)
Fiat Ulysse II (2002-2010)
Fiat Freemont (2011-ancheuj)

Segment E (berlin-e grande)
24-32 CV (1903-1905)
28-40 CV (1905-1910)
Fiat Tip 3 (1910-1921)
Fiat 505/507 (1919-1927)
Fiat 520/521/522 (1927-1933) 
Fiat 1500 (1935-1950)
Fiat 1400 (1950-1958)
Fiat 1300 (1961-1967)
Fiat 125 (1967-1972)
Fiat 132 (1972-1981)
Fiat Argenta (1981-1985)
Fiat Croma I (1985-1996)
Fiat Croma II (2005-2010)

Segment F (berlin-e grande e elegante)
Fiat 60 CV (1904-1909)
Fiat Tip 4 (1910-1921)
Fiat 510/512 (1919-1928)
Fiat 525 (1928-1931)
Fiat 524 (1931-1934)
Fiat 2500 (1934-1936)
Fiat 2800 (1938-1944)
Fiat 1800/2100/2300 (1959-1969)
Fiat 130 (1969-1977)

Segment G (berlin-e stragròsse e spatussante)
Fiat Tip 5/6 (1910-1916)
Fiat 520/519 (1921-1927)

VDS e fòra-strà ëd tùit ij segment
Fiat Campagnola (1951-1987)
Fiat Sedici (2006-ancheuj)

World car vendùe ant ij mërcà extra-europengh
Fiat Duna (1987-1991)
Fiat Palio (1996-ancheuj)
Fiat Strada (1999-ancheuj)
Fiat Perla (2006-2008)
Fiat Neuva Uno (2010-ancheuj)
Fiat Ottimo (2013-ancheuj)

 Aministrassion 
La fàbrica, na sossietà për assion, a l'é ancora controlà d'la famija Agnelli.
Ël president a l'é John Elkann (da avril 2010) e l'aministrator delegà a l'é Sergio Marchionne.