Sità dël Vatican

thumb
La Sità dël Vatican (Status Civitatis Vaticanæ an latin; Città del Vaticano an italian) a l'é 'l pì cit ëstat indipendent dël mond për surfassa (0,44 km²) e për popolassion (anviron 800 abitant). A l'é la sede dël Papa, cap dla Cesa Catòlica, e a l'é n'enclave ant la sità ëd Roma.

 Anté ch'as treuva 
thumb

 Stòria moderna 
Ël Vatican a l'é stàit fondà con ij Pat Lateranens dël 1929, ch'a l'han arconossù la sovranità dla Santa Sede an sla sità. Prima 'd lolì, ël Papa a governava an slë Stat Pontifissi, përdù dël 1870. La Sità dël Vatican a l'é l'ùnica rimanensa temporal dël vej Stat.

 Organisassion polìtica 
Ël Vatican a l'é na monarchìa assolùa eletiva. Ël sovran a l'é 'l Papa, elegiù dal Conclave. Dël 2025 a l'é stàit elegiù Leon XIV (Robert Prevost). Ël govern a l'é delegà a la Pontifìcia Comission për lë Stat ëd la Sità dël Vatican, guidà dal Pressident dël Governatorà. La lenga ofissial a l'é l'italian, ma ij document ofissiaj a son an latin.

Ël Vatican a l'ha 'd relassion diplomàtiche con 177 pais e a l'é osservator përmanent a l'Organisassion dle Nassion Unìe dal 1964 (sensa drit ëd vot). A l'é mèmber ëd vàire agensie specialisà dl'ONU.

 Moneda 
Dal 1 ëd gené dël 2002 ël Vatican a deuvra l'Euro, con drit ëd bate soe monede (Euro dël Vatican), motobin sërcà dai colessionista. Prima as dovrava la Lira vatican-a, ancambiàbil con la lira italian-a.

 Patrimòni e cultura 
La Sità dël Vatican a l'é sede dla Basìlica 'd San Per, dla Capela Sistin-a (con j'afresch ëd Michelangelo), dij Musé Vatican e dla Biblioteca Apostòlica Vatican-a. A l'é un dij pì important patrimòni artìstich dël mond e a l'é Patrimòni dl'Umanità UNESCO dal 1984.

A l'ha sò sistema postal (ghëddo dël Vatican), soa stassion feroviaria (dovrà për le mërcansìe), e la Guardia Svìssera (fondà dël 1506), ch'a fa la protession dël Papa.

 Demografìa e società 
La popolassion a l'é compòsta da sìrich, religios, Guardie Svìssere e laich ch'a travajo për la Santa Sede. La sità a l'ha në spital, na farmacìa, na botega, e 'l Supermercà dël Vatican, un dij pì avansà d'Euròpa.