Emossion

L'emossion as peul definisse tanme na sequensa ëd cambiament dë stat ch'a l'ha sò efet an sinch sistema orgànich (cognitiv, neurofisiològich, motor, motivassional, dël consèj), ëd na fasson antërdipendenta e sincronisà, 'me rispòsta a la valutassion dla pertinensa 'd në stìmol esterior o anterior an rapòrt a n'anteresse sentral për l'organism. 

La definission ëd minca nossion psicològica a smon ëd sòlit dle dificoltà ëd dimension, e ël concet d'emossion a l'é bin leugn d'esse n'ecession a la régola. Un problema particolar ant la chestion dla definission dl'emossion a ven dal fàit che, soens, j'enonsià as arferisso mach a n'aspet dl'emossion. An efet, ël concet d'emossion a l'é dovrà ëd fasson diferenta sconda che a sia considerà an arferiment a l'aspet stìmol, a l'esperiensa përsonal, a na fase d'un process, a na variàbil antërmedia o a na rispòsta.

N'àutr problema ch'a ostàcola ij progress vers na precision pì granda ant la definission dl'emossion a rësguarda la lenga mojen dl'espression. An efet, la lenga ëd minca di e la lenga sientìfica a l'han pà ël midem but. An 'dzorpì, al di d'ancheuj ij progress sientìfich ant ës setor a eufro nen na mèj terminologìa.

Tutun, chèich autor a l'ha armarcà che a podrìa esse bin nen avèj ëd definission trop rigorose dl'"emossion", an ëtnisend an cont dla fase ëd dësvlup d'ës setor. An efet na definission precisa a l'avrìa 'me conseguense d'aussé 'd frontere an tra ij fenòmeno. As arzigrìa parèj d'esclude d'l'anàlisi j'aspet che podrìo ancor arvelesse essensiaj a la comprension dl'ansema dël process. 

 J'emossioni, da na mira evolussionista. 
La corent evolussionista, an psicologìa dj'emossion, a l'ha soa sorgiss ant ij travaj ëd Charles Darwin e ant la pubblicassion ëd sò lìber: The expression of the emotions in Man and Animals dël 1872.

Conforma a sa corent, j'emossion a son n'ardità ëd nòstri antenà. A venta antlora ciamesse përchè e an che manera as son viaman dësvlupasse. Coma a l'han arciamà Orians e Heerwagen (1992), a l'época dij cassador-arcujidor, j'òm a dovìo bogesse 'd na fasson costanta për trové da mangé. Costi spostament a-j butavo an rapòrt con ëd fenòmeno ch'a së spetavo pà (cambiament climàtich, predator, e via fòrt) ciamand na rispòsta adatativa pronta. Conforma a Tobby e Cosmides (1990), j'emossion donca as dësvlupo tanme rispòsta a diferent ansema ëd situassion ricorent. A sòn, as peul giontesse ël prim prinsipi ëd Darwin, pr' ëspieghé coma na reassion a l'ancamin volontaria a dventa, con ël passé dle generassion, spontanea e ëd rifless.

N'àutra particolarità dj'emossion a l'é soa espression, dël moro e dla vos.
Ant un lìber dedicà a Darwin (Ekman, 1973), j'arsërche presentà, ch'a rësguardo j'espression faciaj, a confermo soa ipòtesi an sl'utilità comunicativa. Ekman a dirà ëdcò che: "l'espression dël moro a l'é ël pivò dla comunicassion an tra j'òm" (Rimé e Scherer, 1989). An efet, savèj lese ans ël moro a facìlita nòstre relassion sossiaj; d'àutra part n'anterpretassion ësbalià 'd na mìmica facial a peul fene adoté un comportament nen adeguà a la situassion. Pr'esempi, tra le sumie, cand un mas-cc dominant a scassa n'àutr mas-cc e che chiel-sì fa na smòrfia (espression ëd peur), ël mas-cc dominant a chita dë scasselo. Al contrari, s'a l'é ël mas-cc dominant ch'a fa l'istessa smòrfia, a së speta che ël mas-cc subordinà a ven-a a baselo. Ant ës sens-sì, l'espression facial a përmet d'anformé l'àutr ëd nòstre antension ma ëdcò dël comportament ch'i së spetoma da chiel.

Anfin, ël darié prinsipi ëd Darwin a stabiliss l'anliura an tra emossion e sistema nervos. Belavans, Darwin a restrà mach motobin descritiv an sl'argument e a ventrà speté la teorìa dël fisiòlogh Walter Canon, ant j'agn 1920, për torna buté ël sistema nervos al senter dj'emossion (Canon, 1927). 

 Emossioni: 
 Affession; 	
 Amor; 	
 Sens ëd colpa; 	
 Fanatism; 	
 Gòj; 	
 Frustrassion; 	
 Gelosìa; 	
 Anvidia; 	
 Lussuria; 	
 Neuja; 	
 Ghignon; 	
 Passion; 	
 Pànich; 	
 Peur; 	
 Pentiment; 	
 Sodësfassion; 	
 Solitùdin; 	
 Timidëssa;	
 Umiliassion; 	
 Vërgògna.

Categorìa:Antropologìa