Siracusa

Siracusa a l'é na sità dla Sicilia ëd 123.324 abitant, capleugh dl'omònima provinsa.

La sità a së stend arlongh la còsta oriental ëd Sicilia.
A pija sò nòm dal maré Syrako lì-davzin.

A l'é na sità d'art ëd n'anteresse archeològich ëstrasordinari, n'amportant sènter torìstich, na località balnear e n'amportant sènter d'atività comersiaj e andustriaj.

 Stòria 
Conforma a lòn ch'a conta Strabon, Siracusa a l'é stàita fondà da Archias.

Con l'agrandisse ëd soa prosperità e soa potensa militar, la sità a l'é vnùita an pressa un dij sènter amportant dël bassin mediterani.
Dël 480 aGC a l'ha batù ij cartaginèis, con l'agiut dj'agrigentin.
Dël 474 aGC, sota j'órdin ëd Jeron, ij siracusan a l'han batù j'etrusch, lòn ch'a l'ha limità lë spantiament teritorial d'ës pòpol vers sud.
Dël 413 aGC a l'han batù j'atenèis.

Ai temp ëd Dionis, as son butasse a dësvlupé la strutura difensiva dla sità, con l'atension sempe vers Cartàgin.

Dël 212 aGC a l'é stàita conquistà dai roman.
Durant le violense séghit a la conquista, a l'é mòrtie ëdcò Archimede.

Ant la prima mità dël VI sécol, Siracusa a l'é stàita gionzùa a l'Amper bisantin.
A l'ha acujì la cort ëd Costans II, che ambelessì a l'é stàit massà dël 668.

Dl'878 a l'é stàita ocupà da j'àrabo, ch'a l'han gavaje ël ròl aministrativ amportant ch'a l'avìa avù fin-a a col moment.
Durant la sconda mità dël sécol ch'a fa XI a l'é stàita pijà dai norman.
A l'é peui passà a j'Angiò e, apress ij Vespr, a j'aragonèis, ch'a l'han torna daje prestis e autorità.
Dël sécol ch'a fa XV, a l'época ëd Carl V, le struture ëd difèisa dla sità a son ëstàite ancor ranforsà.

Séghit a j'acòrd d'Utrecht, a l'é passà ai Savòja, peui a j'austrìach e ai Borbon.

 Artisanà 
Antra ij prodot caraterìstich ëd l'artisanà a-i son le siràmiche ch'a arpresento sene dla vita sicilian-a, ij travaj an bòsch e an coram, j'oget tìpich an papir.

 Leu d'anteresse 
Tuti ij di an piassa Pancali as dësrola ël mërcà, ch'a eufr tute sòrt ëd vestiari e d'alimentar.

 Palass e costrussion 
Palass Bellomo
Ël palass arsivëscovil
Palass dël Senà
Castel Maniace

 Cese 
 La catedral
 La cesa ëd San Martin
 La cesa ëd Santa Marìa dij Miràcoj
 La cesa dël Colege
 La cesa ëd Santa Lussìa a la Tomba
 Ël santuari dla Vèrgin dle Larme

 Catacombe 
Catacombe ëd San Gioann
Catacombe ëd Vigna Cassia
Catacombe ëd Santa Marìa ëd Gesù

 Musé 
Galarìa regional
Musé archeològich regional

 D'àutri pòst anteressant 
 Sorgiss Aretusa 
Costa sorgiss d'eva dossa motobin antica a seurt da na balma davzin al mar.
Ambelessì la mitologìa a l'ha postà la vicenda d'Aretusa e Alfé.

 La fontan-a d'Artémide 
A resta an piassa Archimede.
A l'é euvra ëd Moschetti e a simbolisa ël mit ëd la ninfa Aretusa.

 Ël teatro grech 
Ël teatro grech a resta an slë spiuvent ëd ròca ëd Còl Temenite, con la fòssa voltà vers la pian-a siracusan-a bordà dal mar.
Realisà da l'architet Damocopos, soe orìgin a armonto al V sécol aGC.
Dël III sécol aGC, a l'época ëd Jeron II, la costrussion a l'é stàita sotponùa a n'euvra ancreusa d'arstruturassion e d'angrandiment ch'a l'ha modificane la fisonomìa original.
Dovrà për j'arpresentassion clàssiche e le ciambree pùbliche, ël teatro a l'ha constituì ël cheur ëd la vita siracusan-a dij temp antich.
Sota ij roman l'edifissi a l'é stàit torna modificà për përmëtte j'arpresentassion e jë spitàcoj tìpich dël mond roman.

Durant la prima mità dël sécol ch'a fa XV, sota Carl V, la part superiora dla fòssa e la sena a son ëstàite dësblà për fene ëd material da costrussion për le fortificassion d'Ortigia.
La granda fòssa, na vira formà da 67 órdin dë scalin, a n'ha mach pì 46, partagià an 9 setor.

 L'anfiteatro roman 
A l'é bel fé ch'a sia stàit fabricà a parte dal I sécol aGC.
A l'é a pianta elìtica e a l'é stàit realisà con dle proporsion grandiose.

 L'orija ëd Dionis 
Ciamà parèj da Caravagg, costa balma a forma ëd pavajon auricolar a arvela dle qualità acùstiche particolar.
La legenda a conta che ël tiran siracusan a-i confinava ij sò nemis e a na scotava le conversassion da fòra.

 Aministrassion 
Ël sìndich a l'é Roberto Visentin (dal 16/06/2008).

 Sità gemelà 
Siracusa a l'é gemelà con:

 Anliure esterne 
 Sit istitussional