Terni

Terni a l'é na sità dl'Umbria ëd 106.000 abitant (2024), capleugh dl'omònima provincia. A l'é la tersa sità dl'Umbria për popolassion, apress Perugia e Foligno. A l'é conossùa com la "sità d'assel" për soa tradission siderùrgica e com "sità dj'amor" për la presensa ëd monument e leugh dedicà a San Valentin (patron dla sità ansema a San Valentin ëd Terni).

 Geografìa 
Terni as treuva ant na comba pianegianta anviron 130 méter d'autëssa, an tra ij monti Sabin e ij Monti Martani. A l'é travërsà dal fium Nera e dai sò afluent (la Serra e la Velino). A l'é davzin a le cascà dle Marmore (un-a dle pì àute d'Euròpa, àuta 165 méter) e al lagh ëd Piediluco.

 Stòria 
La sità a l'é stàita fondà dai Roman dël sécol III a.C. com Interamna Nahars. A l'ha avù sò màssim dësvlup ant l'età imperial. Dòp la dominassion longobarda, a l'é passà sota lë Stat Pontifissi fin-a al 1860.

Dël 1875 a l'é nassùa l'industria Siderurgica, ch'a l'ha fàit ëd Terni un dij prim sènter industriaj d'Italia (produssion d'assel, armament, chìmica). Durant la Seconda guèra mondial a l'é stàita motobin bombardà për soa amportansa militar. Dòp la guèra, la crisi dl'industria pesanta a l'ha causà 'd problema econòmich e ambientaj.

 Monument e leugh d'anteresse 
 Palass Spada: palass baròch dël sécol XVI, sede dël comun.
 Cesa ëd San Valentin: edifissi religiosa ch'a goerna le relìchie dël sant.
 Basìlica ëd San Valentin Vej: basìca paleocristian-a.
 Anfiteàtro roman: ruin-e d'un gròss anfiteàtro (sécol I d.C.).
 Cascà dle Marmore: cascà artifissial d'età roman-a, ancheuj arzerva natural.
 Lag ëd Piediluco: lagh ëd l'antich lagh Velino.
 Museo ëd la nav: archeologìa roman-a.

 Economìa 
L'economìa a l'é stàita dominà për un sécol da l'assel, con l'Asselerìa ëd Terni (ThyssenKrupp). Ancheuj a l'é diversificà ant la mecànica, la chìmica, la tecnologìa e 'l turism (sità dj'amor e cascà).

 Aministrassion 
Ël sìndich a l'é Leonardo Latini (Lega), an càrica dal 2018, rieleggiù dël 2023. La sità a l'é spartìa an 17 quarté.

 Anliure esterne 
 Sit istitussional

 Arferiment 

Categorìa:Comun dla provincia ëd Terni
Categorìa:Capleugh ëd provincia italian