Luca

Luca (an italian Lucca) a l'é na sità dla Toscan-a d' 84.021 abitant Sorgiss: ISTAT - Bilansi demogràfich al 30/11/2008 ., capleugh ëd l'omònima provinsa.

A resta an sl'autipian drù dël Serchio, antra j'Alp Apuan-e e Mont Pisan.

 Stòria 
Ambelessì a j'ero stabilisse ij ligurin e j'etrusch.
Un leu 'd residensa ciamà con ël nòm selt-ligurin ëd Luk, ch'a veul dì maré, a esistìa già ant ël III sécol aGC e dël 180 aGC a l'é stàit trasformà an colònia roman-a con ël nòm ëd Luca.
A la crosiera ëd grande vie ëd comunicassion a dventa na sità amportanta, dont as arconòss ancora la grija a damé.
A l'é ambelessì che Céser, Pompeo e Crass as rancontro dël 56 aGC për formé ël triumvirà.

Dël 571 ij longobard a serno Luca tanme sede ëd sò ducà.
Sota ai franch la sità a resta la residensa dij margravi ëd Toscan-a.
Grassie a soa posission privilegià arlongh la via Francìgena e al comersi marìtim a travers la sità vzin-a ëd Pisa, Luca a conòss un bon dësvlup econòmich.
Dij prodot ëd lusso tanme l'òr an feuje e la seda a son vendù ant ij mërcà d'Euròpa e d'Orient.

Apress l'elession d'un cónsol dël 1080, ant ël 1162 a oten l'autonomìa sota l'imperator Federich Barbarossa.
Ëd costa época ëd pas e prosperità econòmica a armonto ij prinsipaj edifissi romànich ëd Luca.
Ant ij sécoj XIII e XIV la fòrta concorensa ëd Firense e ëd Pisa a pròvoca dle dificoltà conòmiche e polìtiche ch'a posso j'artisan locaj a emigré: scapand da na situassion a brus ëd guèra sivila, costi-sì a preferisso andé a travajé a Firense o a Venessia.
Lë sgnor Castruccio Castracani, sovran ëd Luca a parte dal 1316, a spantia soa egemonìa an s'un grand teritòri, andebolend ant l'istess temp la sità.
A la mòrt ëd chielésì, dël 1328, Luca a tomba sota 'l podèj ëd Pisa e a l'é mach quarant'agn pi tard, sota l'imperator Carl IV, ch'a oten torna soa indipendensa.
A parte dal 1400 a viv n'era ëd pas e dësvlup econòmich sota la sgnorìa dël mërcant Paolo Guinigi, dont la famija a batiss la tor ancoronà ëd set rol vërde, un dij sìmboj ëd la sità.
Apress la restaurassion ëd repùblica, dël 1430, Luca a resta l'ùnica sità indipendenta ëd Toscan-a, fin-a al 1799; Napoleon a na fà un ducà, butà sota l'autorità ëd soa seur Elisa Bacciocchi.

Al congress ëd Vien-a, Marìa Luisa ëd Borbon-Parma e l'é nominà regenta; dël 1847 sò fieul Ludovich a passa la sità al granducà 'd Toscan-a, pòch prima dl'unificassion dl'Italia.

 Feste e manifestassion 
 Luminaria ëd Santa Cros: procission con le tòrce an onor dël Moro Sant, ai 13 dë stèmber

 Leu d'anteresse 
 Ël dòm ëd San Martin
 La cesa ëd San Fredian
 San Michel an Fòro
 Palass Mansi e Pinacoteca nassional

 Ij murajon 
La sità a l'é sircondà da 'n murajon ëd forma elìtica dij sécoj XVI e XVII, livrà vers ël 1650.
A l'é longh 4,2 chilòmeter e për soa costrussion, ch'a l'ha originà dij fre stragròss, a son ëstàit dovrà anviron ses milion ëd mon.
A l'é constituì da óndes bastion ëd tèra longh 30 méter a àut 12 méter arvestì 'd mon.
Le fortificassion a son completà da 'n fossà ëd 35 méter ëd përfondità ch'a podìa esse ampinì d'eva.

An efet, costi rampar a son mai stàit assautà.

 Aministrassion 
Ël sìndich a l'é Mauro Favilla (da l'11/06/2007).

 Sità binele 
Luca a l'é binelà con:
 20px Abingdon, Regn Unì
 20px Gogolin, Almagna
 20px Schongau, Almagna
 20px Sint-Niklaas, Belgi
 20px South San Francisco, Stat Unì d'América

 Anliure esterne 
 Sit istitussional

 Arferiment