Agatha Christie

Scritris an lenga anglèisa.
Agatha Mary Clarissa Miller a l'é nassùa a Torquay, ant ël Devon (Anghiltèra), ël 15 dë stèmber dël 1890, tersa fija d'un rich merican, e a l'é mòrta a Wallingford, ant ël Berkshire, ël 12 ëd gené dël 1976.

Da masnà a l'avìa vivù an campagna, sensa andé a scòla: soa mare a l'era ancariasse 'd soa istrussion.
A l'ancamin dla guèra, ant ël 1914, a va a travajé ant n'ospidal dla Cros Rossa.
Ancor dël 1914 as maria con Archibald Christie, ch'a sarà pilòta 'd reoplan durant la prima guèra mondial.
Dl'época dla guèra a l'é sò prim romanz, The mysterious affaire at Styles, scrivù përchè sfidà a felo da soa seur pì granda, da già che Agatha a l'era passionà dle stòrie ëd Sherlock Holmes.
Dòp d'avèj divorsià, la scritris a manten ël cognòm ëd sò prim marì; as maria torna dël 1930, con l'archeòlogh Max Mallowan.
Dël 1971 a l'é nominà Dame.

A l'é arnomà dzortut për avèj scrivù pì che 80 an tra romanz polissiesch e colession dë stòrie curte, dont ij përsonage pì conossù a son Hercule Poirot e tòta Marple, ma a l'a scrivù ëdcò 19 arpresentassion ëd géner polissiesch për ël teatro e ses romanz sentimentaj, publicà con lë stranòm ëd Mary Westmacott.
Ij sò lìber a l'han vendù pì che doi miliard ëd còpie an tut ël mond.
Vàire a son ëstàit publicà dòp soa mòrt: ël romanz Sleeping murder a l'é surtì 'd col ann e da press a-i son ëvnuje soa autobiografìa e le colession dë stòrie curte Miss Marple's final cases, Problem at Pollensa Bay e While the light lasts.
Ant ël 1998 Black coffee a l'é stàit sò prim travaj teatral a esse butà an romanz da n'àutr ëscritor, Charles Osborne.

 Euvre prinsipaj 
 The mysterious affaire at Styles (1920): a l'é sò prim romanz, scrivù vers la fin dla prima guèra mondial; ambelessì a fa soa prima comparsa Hercule Poirot
 The Secret Adversary (1922)
 The Man in the Brown Suit (1924)
 The Murder of Roger Ackroyd (1926): un-a ëd soe ciadeuvre, sò prim lìber a esse butà an sena, con ël tìtol Alibi
 The mystery of the blue train (1928)
 Thirteen Problems (1928)
 The seven dials mistery (1929)
 Partners in crime (1929)
 Murder at the vicarage (1930)
 The mysterious Mr Quinn (1930)
 Peril at the End House (1931)
 Murder in the Mews (1931)
 Lord Edgware dies (1933)
 Murder on the Orient Express (1934)
 The A.B.C. Murders (1935)
 Murder in Mesopotamia (1935)
 Cards on the Table (1936)
 Dumb witness (1937)
 Three act tragedy (1937)
 Hercule Poirot's Christmas (1938)
 Sad Cypress (1939)
 Ten Little Niggers (1939)
 Evil under the sun (1940)
 Towards Zero (1944)
 Taken at the Flood (1948)
 The crooked house (1948)
 A Murder is announced (1950)
 Mrs McGinty's dead (1951)
 The Mousetrap (1952): ël travaj teatral arpresentà për pì tant temp ëd tuta la stòria
 They do it with Mirrors (1952)
 After the Funeral (1953)
 A pocket full of rye (1953)
 Hickory Dickory Dock (1955)
 Dead man's folly (1956)
 4.50 From Paddington (1957)
 Cat Among the Pigeons (1959)
 A Pale Horse (1961)
 The Mirror Crack'd From Side To Side (1962)
 The third girl (1966)
 Endless Night (1967)
 Hallowe'en party (1969)
 Nemesis (1971)
 Elephants can remember (1972)
 Curtain - Poirot's Last Case (1975)
 Sleeping Murder (scrit ant j'agn '40, publicà dël 1976, dòp dla mòrt dla scritris)

Christie, Agatha
Christie, Agatha