Nissa Marìtima

Nissa Marìtima (Nissa an dialèt nissard, Niça an provensal, Nice an fransèis), a l'é la quinta sità dla Fransa për popolassion e a conta 346.900 abitant.
As treuva ant la region Provensa-Alp-Còsta Asura e a l'é 'l capleugh dël dipartiment dj'Alp Marìtime.
Ant la tradission piemontèisa soèns a l'é ciamà Nissa dël Mar për fé diferensa con Nissa dla Paja.
A l'é na stassion balnear.

 Geografìa 
200px|right
Nissa a l'é un dij bisó dl'arnomà Còsta Asura.
As treuva a l'estremità sud-oriental dla Fransa, mach 30 km dal confin con l'Italia, a 211 chilòmeter da Marsèja.

Ël torent dël Paillon a partagia Nissa Marìtima an doi: a òvest la part moderna, a est la sità veja.

 Clima 
A Nissa Marìtima a pieuv an media 86 di a l'ann.

 Stòria 
Andoa che adess a-i é Nissa, a-i son ëstaje na sitadela ligurin-a e un pòst ëd comersi dij grech ëd Marsèja (Nikaia).
Ij roman a së stabilisso dël I sécol aGC ant ël vilage ëd Cemenelum, ch'a dventa ël capleugh ëd j'Alp Marìtime; dël II sécol as conto 20.000 abitant.
Dël 1246 a l'é antëgrà a la Provensa.

 La dominassion dij Savòja 
Dal sécol ch'a fa XIV Nissa Marìtima a l'é stàita sota la sgnorìa dij Savòja: dij 28 dë stèmber 1388, con strument arnovà quatr agn apress, la sità a l'é sotmetusse ëd fasson volontaria a Medeo VII, ël Cont Ross.
A l'é passà ëd fasson ofissial al duca 'd Savòja dël 1419.

Dël 1543 Nissa a l'é assedià dai fransèis, alià dij turch.
La difèisa guidà da Catherine Ségurane a fòrsa j'atacant a gavé l'assedi.

Carl Emanuel III a l'ha ordinà ëd fossairé ël pòrt dël 1750 (dij travaj d'angrandiment a saran fàit ant ël sécol ch'a fa XIX).

La sità a l'é restà ai Savòja fin-a al 1860, gavà vintedoi agn ëd dominassion fransèisa, dal 1792 al 1814.
Dël 1793, sota la Convension, Nissa Marìtima e sò entrotèra a dvento ël dipartiment ëd j'Alp Marìtime.
Al droché dl'Amper, dël 1814, ël re 'd Sardëgna a j'arcupera con ël tratà ëd Paris.
Dël midem ann a l'é stàit arpristinà ël privilegi dël pòrt lìber, sorgiss ëd benesse dla sità.

Dël 1821 a l'ha trovaje arpar Vitòrio Emanuel I, ch'a l'avìa abdicà.

 Ël passage a la Fransa 
Ai 24 ëd mars 1860 a l'é stàit sot-signà ël tratà ëd Turin antra Napoleon III e ël re 'd Sardëgna Vitòrio Emanuel II ch'a na trasferìa la sovranità a la Fransa.
Ël plebissit a dà 'me arzultà 25743 é e 260 nò.
Ël passage a l'é vnùit ai 14 ëd giugn, cand ël comissari sabàud Pirinoli a l'ha trasferì ij sò podèj a col fransèis Pietri.
Ai 12 dë Stèmber l'imperator e l'imperatris Genia a arsèivo dal sìndich ëd Nissa le ciav dla sità, an cola che al di d'ancheuj a l'é piassa Garibaldi.
A l'época la sità a contava 40.000 abitant.

 Ël carneval 
La tradission dël carneval ëd Nissa Marìtima a l'é già massionà dël 1294 durant ël passage dël cont ëd Provensa, Carl II.
Apress na longa anterussion durant l'Arvolussion e l'Amper, na prima sfilà ëd cher a l'é tnusse dël 1830 për selebré l'artorn al regn ëd Sardëgna.

La forma moderna dël carneval a armonta al 1873.
Al di d'ancheuj ël carneval ëd Nissa a tira tuti j'agn pì d'un milion dë spetador.
Soa Maestà ël Carneval a fa soa intrada apopré tre sman-e prima 'd màrtes grass.
Soa plancia a l'é peui brusà.
Jë spitàcoj a comprendo feu d'artifissi, bataje ëd fior e ëd coriàndoj.
Flower Parade

 Galuparìe 
La salada nissarda

 Leu d'anteresse 
Catedral ëd Santa Riparà
Cesa ëd San Fransesch ëd Pàula
Cesa ëd San Bartromé
Cesa ëd Santa Gioana d'Arch
Catedral ortodòssa russa ëd San Nicòla
Parch Phoenix

 Musé 
Musé Marc Chagall
Musé Matisse
Musé d'art moderna e d'art contemporania
Musé dle bele art Jules Chéret
Musé d'art candia Anatole Jakovsky
Musé dj'art asiàtiche
Musé dë stòria natural
Musé archeològich
Musé ëd Terra Amata

 Manifestassion 
Festin dij cougourdons (cosse sëcche e piturà), a la fin ëd mars
Festa dij maj, tute le dumìniche ëd maj
Festa dël mar e ëd san Pé, a la fin ëd giugn
Nice Jazz Festival, la sconda quindzen-a ëd luj
Festa ëd san Bartromé, a l'ancamin dë stèmber
Ant le feste ëd Natal as fa ël presepi vivent

 Mërcà 
Tute le matin, gavà ël lùn-es, a-i é ël mërcà dël pess an piassa San Fransesch.
Tuti ij di, gavà ël lun-es, mërcà dle fior, dla fruta e dla vërdura an cors Saleya.

 Aministrassion 
Ël sìndich a l'é Christian Estrosi (UMP, dal 2008).

 Sità binele 
Nissa a l’é binelà con:
 20px Edimborgh, Regn Unì
 20px Hangzhou, Cin-a
 20px Maiorca, Spagna
 20px Miami, Stat Unì d'América
 20px Norimberga, Gërmania
 20px Salonich, Grecia
 20px Santa Cruz de Tenerife, Spagna
 20px Yalta, Ucrain-a

 Anliure esterne 
 Sit istitussional

 Arferiment