Libia

thumb

La Libia (ليبيا an àrab) a l'é un pais dl'Àfrica setentrional, afacià an sël Mar Mediterani. Con na surfassa d'1.759.540 km², a l'é ël quart pais pì grand d'Àfrica për estension . A conta anviron 7 milion d'abitant .

A confin-a a nòrd-òvest con la Tunisìa, a òvest con l'Algerìa, a sud con ël Nìger e ël Ciad, a sud-est col Sudan e a est con l'Egit . La capital a l'é Trìpoli .

 Anté ch'as treuva 
thumb

 Stòria moderna 
La Libia a l'é stàita na colònia italian-a dal 1911 al 1943. Dòp la Sconda guèra mondial, a l'é stàita aministrà da Regn Unì e Fransa fin al 24 dë dzèmber dël 1951, quand a l'ha proclamà soa indipendensa 'me Regn Unì ëd Libia con Idris I 'me rè . Dël 1969, na partìa d'ufissiaj guidà da Muammar Gheddafi a l'ha esilià 'l rè e a l'ha proclamà la repùblica. Soa ditadura a l'ha durà fin-a al 2011, quand a l'é stàita ambossà durant la Primavera Àraba e na guèra sivil .

 Geografìa 
La Libia a l'ha na còsta mediterania longa apopré 1.770 km. Ël pais a l'é prevalentement pian e desert, con d'ecession dle zòne montagnose com ël massiss dël Tibesti ch'a riva a 2.267 méter. La part setentrional a l'ha na pian-a costiera, la Gefara, e dj'altopian (la Cirenaica) . Ij pòch fium ch'a-i son, com ël Ki'am e 'l Ramla, a son peren mach an Tripolitania .

 Conomìa 
La Libia a l'é ël ters pais produtor ëd petròli d'Àfrica, con d'arserve d'apopré 48,4 miliard ëd barij . Dël 2025 a l'ha prodovù anviron 1,3 milion ëd barij al di, ma a mira a rivé a 2 milion dël 2028 . La moneda ufissial a l'é ël dinar lìbich (LYD) . Dòp ël 2011, l'economìa a l'ha patì dël conflit e dla division polìtica, con problema 'd inflassion e 'd dësconossiment dla moneda .

 Organisassion polìtica 
La Libia (nòm ufissial: Stat ëd Libia) a l'é na repùblica con doe fassion polìtiche rival: ël Govern d'Unità Nassional (GUN) a Trìpoli e n'àutr a Tobruch (est). Dël 2021, a l'é stàit formà 'n govern d'union provisòri guidà da Abdul Hamid Dbeibah për porté 'l pais a j'elession, ma la division a l'é 'ncora real . La situassion a l'é complicà da presense 'd milissie e d'anteresse antërnassionaj .