Bolivia

thumb
La Bolivia a l'é un pais dl'América meridional.

A confin-a a nòrd e a est con ël Brasil, a sud-est con ël Paraguay, a sud con l'Argentin-a, a sud-òvest con ël Cile e a nòvest con ël Perù.

La capital a l'é Sucre (segrétari dël govern e podèj giudissiari), ma 'l govern e 'l podèj esecutiv a stan a La Paz.

A l'ha na surfassa d'1.098.581 km² e a conta anviron 11,5 milion d'abitant (stima 2022).
Le popolassion andìgene (quechua, aymara, guaranì e d'àutre) a arpresento lë 75% ëd la popolassion.

 Anté ch'as treuva 
thumb

 Geografia 
La Bolivia a l'é un pais senza sboch al mar (a l'ha përdù l'acess al mar durant la Guèra dël Passìfich, 1879–1884). A l'ha 'n teritòri motobin varià:
 Ande bolivian-e (àutipian dël Collao): andova as treuva ël Lagh Titicaca (ël pì àut lagh navigàbil dël mond) e la montagna Nevado Sajama (6.542 m).
 Valade inter-andin-e: clima temperà.
 Llanos orientaj (Amasonia bolivian-a): pian-e tropicaj, con foresta pluvial e savan-a.

Ël clima a l'é tropical an sle pian-e, frèid e sec an sl'àutipian.

 Stòria 
La region a l'era abità da civiltà andìgene coma j'Aymara e j'Inca. A l'é stàita conquistà da jë spagneuj dël sécol XVI e a l'ha fàit part dël Vice-regn dël Perù, peui dël Vice-regn ëd Rìo dla Plata. A l'ha proclamà soa indipendensa ël 6 d'agost 1825, con Simón Bolívar coma leader libertador (da sì 'l nòm Bolivia).

La stòria dòp-indipendensa a l'é stàita caraterisà da colp dë stat militar, guère confinaj e tension social.

Dël 2006, Evo Morales a l'é stàit elegiù 'me prim pressident andìgen, an ancaminand na fase ëd trasformassion polìtica e social (costitussion dël 2009 ch'a arconòss lë stat plurinassional). Dël 2019, Morales a l'ha bandonà 'l pais apress dle contestassion, ma dël 2020, Luis Arce, candidà dël Movement al Socialism (MAS), a l'é stàit elegiù pressident.

 Organisassion polìtica 
La Bolivia (nòm ofissial: Estado Plurinacional de Bolivia) a l'é na repùblica pressidensial.

Ël pressident a l'é Luis Arce (dal 2020).

Ël pais a l'é dividù an 9 dipartiment e a l'ha doe capitaj: Sucre (costitussional) e La Paz (sede dël govern).

 Economìa 
L'economìa boliviana as basa dzortut ansima a:
 Estrassion mineraria: argent, stagn, zinch, liti (Bolivia a l'ha le pì grand riserve mundiaj ëd liti).
 Gas natural: esportassion an Brasil e Argentin-a.
 Agricoltura: soja, cafè, castagna (d'Amasonia).
 Turism: salar d'Uyuni (ël pì grand desert ëd sal dël mond), Titicaca, sità coloniaj.
La Bolivia a l'é un dij pais pì pòver d'América meridional, con ëd disugualianse forte.

 Coltura e società 
La Bolivia a l'é un pais multicultural e multilenga.
 Lenghe ofissiaj: spagneul, quechua, aymara, guaranì e 33 àutre lenghe andìgene.
 Religion: catolicésim (ofissial) mes-cià a religion andìgene.
 Festività: Carnaval d'Oruro (Patrimòni UNESCO), Inti Raymi, Tinku.
 Mùsica e danse: vàire ritm andin (sikuri, tinku, morenada).

Categorìa:América meridional