Lenghe romanze

500px|thumb|Classificassion tra "Romània ossidental e Oriental". An nèir la "Romània përdùa" o estinta. An ross la "linia Rimini-La Spessa" com divisòria.

A së s-ciamo lenghe romanze, o lenghe neolatin-e, le lenghe che a derivo dal latin.
Le lenghe romanze as divido an lenghe romanze ossidentaj e lenghe romanze orientaj, pì o meno a l'autëssa dla linia La Spessia-Rìmin, descrivùa da Walter von Wartburg (1950).

Le lenghe romanze che a l'han avù un còdes ISO 639-3 da la relativa Registration Autority a son:

 lenghe romanze ossidentaj:
 lenghe ibériche:
 lenga mosarabica
 lenga aragoneisa
 lenga catalan-a
 lenghe asturian-e:
 lenga asturian-a
 lenga mirandèisa
 lenghe spagneule:
 lenga spagneula
 lenga giudé-ladin
 lenga estremaduran-a
 lenga spagneula/Loreto-Ucayali
 lenghe portughèise:
 lenga portughèisa
 lenga galissian-a
 lenga fala
 lenghe sardagneule
 lenga sassarèisa
 lenga galurèisa
 lenga logudorèisa
 lenga campidanèisa

 lenghe gal-romanze:
 lenga franch-provensal
 lenghe fransèise:
 lenga fransèisa
 lenga fransèis/Cajun
 lenga picarda
 lenga valon-a
 lenga zarfatica (lenga mòrta)
 lenga ossitan-a = lenga provensal/lenghe provensaj (provensal + auvergnat + gascon + limousin + lengadocian + vivaro-alpin)
 lenghe cisalpin-e:
 lenga emilian-romagneula
 lenga ligure
 lenga lombarda
 lenga piemontèisa
 lenga véneta
 lenga istrian-a
 lenghe ladin-e:
 lenga furlan-a
 lenga ladin-a
 lenga rumantsch-grischun

 lenghe romanze orientaj
 lenghe italian-e
 lenga italian-a
 lenga còrsa
 lenga giudé-italian
 lenga napoletan-a
 lenga sicilian-a
 lenghe romen-e
 lenga romen-a
 lenga istro-romen-a
 lenga macedo-romen-a
 lenga megleno-romen-a

 lenga dalmàtica (lenga mòrta)

 Lenghe romanze

 Destribussion Geogràfica 

A l'orìgin le lenghe romanze a son nassùe e a son dësvlupasse ant l'Euròpa meridional (o Euròpa dë sota), un temp conquistà e colonisà dai vej Roman. 

Tutavia, grassie a la fas ëstòrica dl'espansionism teritorial europengh, al conseguent colonialism dij sécoj XVI-XVIII e dzortut dòp l'espansion imperialista dle grand potense europenghe ant ël cors dl'Eutsent, le lenghe romanze a son ëdcò spantiàse an América, an Àfrica, an Asia e an Oceania, an dventand un-a dle famije lenguìstiche pì parlà al mond.

Dal pont ëd vista dij parlant lenga mare, ël spagnöl a l'é l'idiòma pì parlà, daré ël portoghes e ël fransèis. Për lòn ch'a rësguarda nopà ël nùmer ëd Pais anté ch'a l'é parlà, la lenga pì spantià a l'é ël fransèis, present an Fransa, Svìssera, Bèlgi, Cànada, Caràib, ant vàire Stat dl'Àfrica e ant j'arsipélagh dl'Òcean Passìfich. Lë spagnöl a l'é parlà an Spagna e ant l'América Latin-a, antramentre che ël portoghes a l'é present (an pì che ant ël sò Portugal nativ) ant ël Brasil; ël portoghes a l'é ofissial ëdcò ant chèich pais african.

Na diffusion ëd riliev a livel europengh a l'han ëdcò ël romen, parlà an Romanìa e an Moldavia, e ëdcò pì l'italian, ofissial an Italia, a San Marin, an Svìssera (Canton Tessin e Canton Grison), ant la Sità dël Vatican e ant la Region Istriana (Croassia), teritòri a coj ch'as gionto ëdcò vàire ìsole lenguìstiche an Slovenia (anté chèich comun a lo adòta coma sconda lenga ofissial), a Fium, an Dalmassia, a Malta, an Còrsica, a Nissa, ant ël  Prinsipà ëd Mònaco (andoa nopà a l'ha pì pa gnun arconossiment ofissial), an Albanìa e an Montnèigr.