Carl Friedrich Gauss

Stranomà ël prinsi dij matemàtich, Carl Friedrich Gauss a l'era nassù a Braunschweig ël 30 d'avril dël 1777 da na famija modesta.
Fin da motobin giovo a l'é fasse armarché për soa anteligensa.
Mersì a l'anteressament dël duca ëd Brunswick a l'ha podù andé anans a studié: dël 1792 a l'é intrà al colege Carolin e dël 1795 a l'é anscrivusse a l'Università ëd Göttingen, peui a l'Università ëd Helmstädt andoa a l'ha arseivù ël dotorà dël 1798.

Dël 1807 a l'é stàit nominà diretor dl'osservatòri ëd Göttingen.

A l'é mòrt a Göttingen ël 23 ëd fërvé dël 1855.

 Soe contribussion 
Për chiel, l'aritmética a l'era l'argin-a dla matemàtica.

A disneuv agn a l'ha dimostrà che ël polìgon regolar ëd 17 bande as peul costruisse con riga e compass.
An soa tesi dël 1799 a l'ha smonù la prima dimostrassion rigorosa dël teorema fondamental ëd l'àlgebra, nonsià dël 1629 da Girard e dimostrà, an manera nen completa, da d'Alembert e peui da Euler.
Pì tard, Gauss a l'ha dàit d'àutre tre dimostrassion dël teorema.

A l'ha tratà la teorìa dij determinant.

Ant ij prim agn dël sécol ch'a fa XIX a l'é ocupasse d'astronomìa, an predisend, mach an fasend dij cont, l'esistensa dël pianeta Cérere, lòn ch'a l'é stàit peui confirmà ai 7 dë dzèmber 1801 da l'astrònom Zach.

 A pòrto sò nòm 
 Antregh ëd Gauss
 Curvadura gaussian-a
 Dëscomposission ëd Gauss
 Distribussion ëd Gauss
 Fórmola ëd Gauss-Bonnet
 Gauss (unità dë mzura)
 Lej ëd Laplace-Gauss
 Pian d'Argand-Gauss
 Serie ipergeométrica ëd Gauss
 Sistema d'unità dë mzura ëd Gauss
 Teorema ëd d'Alembert-Gauss
 Teorema ëd Gauss
 Teorema ëd Gauss-Jacobi

 Euvre prinsipaj 
 Disquisitiones arithmeticae (1801). Ciamà da Theodore Merz ël gran lìber dij set sigij e da Leopold Kronecker ël lìber ëd tuti ij lìber, cost test a l'é stàit n'arferiment për tut ël sécol ch'a fa XIX e ancor apress, tanme ideal d'esposission an materia ëd notassion, problema e métod.
 Disquisitiones generales circa superficies curvas (1827).

Gauss, Carl Friedrich