Enna

Enna a l'é na sità dla Sicilia ëd 28.181 abitant, dal 1926 capleugh dl'omònima provinsa.

 Posission 
Enna a resta an sn'autipian a 931 méter, ant un pòst motobin panoràmich.
A l'é ël capleugh ëd provinsa pì àut ëd Sicilia.
Për soa posission geogràfica, scasi ant ël mes ëd l'ìsola, ant l'antichità a l'é stàita dita nombril ëd Sicilia.

 Stòria 
Postà an na posission amportanta da na mira stratégica, la sità a l'é stàita abità fin da la preistòria.
La tradission literaria a la presenta tanme antich sènter dij sican e peui dij sìcuj; a parte dal sécol ch'a fa VII aGC a intra ant ël reu coltural grech, an acujend j'anfluense ch'a vnisìo da Gela e da Siracusa.
A riess comsëssìa a goerné dle prerogative autonomiste, butà an discussion na prima vira dal siracusan Agatòcle dël IV sécol aGC, peui da Cartàgin.

 Le guère pùniche 
Alià ai roman durant la prima guèra pùnica, la sità a l'é stàita batùa dai cartaginèis dël 259 aGC e liberà tòst dël 258 aGC.
Tutun, durant la sconda guèra pùnica, ël cónsol roman a l'ha fàit massé tuti j'abitant, ch'a l'avìo strenzù n'acòrd con ij cartaginèis.

 La dominassion roman-a 
Sota ij roman, la sità a l'ha goernà soa caraterìstica ëd fortëssa militar e ëd sènter aministrativ d'un gròss teritòri.
Durant ël II sécol aGC a-i é staje n'arvira djë s-ciav ch'a l'é stàita strompà.

A l'época amperial a l'é vnùita munissipi.

 Ël perìod bisantin 
Cand la potensa roman-a a l'ha declinà, a l'é stàita conquistà dai bisantin.
Sota ij bisantin Enna a l'é restà fortëssa militar anté ch'a j'ero consentrà j'armade ancarià d'oponse a l'anvasion àraba.
Soa posission ëstratégica a l'ha përmëttuje d'arziste motobin ëd temp.
Tutun, apress n'assedi durà pì che vint agn, dl'859 Enna a l'é drocà ant le man d'Abbâs Ibn Fadhl, ch'a l'ha fala ravagé.

 L'ocupassion àraba 
La sità a l'ha avù un perìod ëd prosperità; ant ël sécol ch'a fa X a l'é stàita sede ëd n'emirà, sènter d'arzistensa contra ij conquistador norman, ai quaj as rend dël 1087.
Ant ij sécoj apress, ël Castrum Iohannis a resta sota j'Angiò e j'aragonèis, a sconda dj'aveniment sicilian.

Dël 1926 la sità, che fin-a a col moment a l'avìa goernà la denominassion ëd Castrogiovanni, a l'ha pijà ël nòm d'Enna e a l'é vnùita cap-leugh ëd provinsa.

 Artisanà 
Antra ij prodot tìpich ëd l'artisanà, a-i son j'artìcoj an fer forgià, an aram e d'àutre lije, le brodarìe e le siràmiche.

 Leu d'anteresse 
Contrà 'd Roma e le piasse Vitòrio Emanuel e Umbert I a son ij leu ëd rancontr.
Tuti ij di an contrà Mërcà Sant Antòni as dësrola ël mërcà dj'alimentar, ch'a smon dij prodot caraterìstich coma le sautisse e ij prodot dël làit.
Na vira a la sman-a, an piassa Euròpa, a-i é ël mërcà dla fruta, dla vërdura e dle veste.

 Costrussion 
Castel ëd Lombardìa
Palass Pollicarini

 Musé 
Musé Alessi

 Cese 
La catedral
La cesa ëd San Fransesch
La cesa ëd San Tomà
La cesa ëd Santa Ciàira

 Aministrassion 
Ël sìndich a l'é Gaspare Agnello (dal 17/05/2005).

 Anliure esterne 
 Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia d'Enna
Categorìa:Capleugh ëd provincia italian
Categorìa:Enna