Penélope Cruz

Penélope Cruz Sánchez, mej conossùa tanme Penélope Cruz, a l'é n'atris e 'd vire modela, nà ël 28 d'avril dël 1974 a Madrid, an Spagna.

 Biografìa 
Penélope Cruz a l'é nà da Encarna Sánchez, na pruchera, e Eduardo Cruz, un mërcant. A l'ha doi frel pì cit: la cantanta Monica Cruz e l'ator Eduardo Cruz. Fin da masnà, a l'ha mostrà na grand passion për la dansa e l'art dramàtica. A l'ha studià dansa clàssica al National Conservatory of Spain për neuv agn, e dansa spagneula con la famosa Cristina Hoyos. A 15 agn, a l'ha vagnà un concors ëd talent e a l'ha ancaminà a travajé ant la television spagneula tanme presentatris e atris, an partessipand a vàire programa e serie.

Dël 1992, a l'ha fàit soa prima part amportanta ant ël film Jamón, jamón ëd Bigas Luna, ch'a l'ha daje 'n sucess nassional. Soa colaborassion con ël regista Pedro Almodóvar a l'ha marcà soa cariera: a l'ha travajà an Carne trémula (1997), Todo sobre mi madre (1999) e Volver (2006), për l'ùltim a l'é stàita nominà a l'Òscar për la mej atris.

A la fin dj'agn 1990, a l'ha ancaminà na cariera ant ël cine anglòfon, an recitand an film com All the Pretty Horses (2000), Blow (2001), Vanilla Sky (2001) e Sahara (2005). Dël 2009, për soa part an Vicky Cristina Barcelona ëd Woody Allen, a l'ha vagnà l'Òscar për la mej atris ëd sostegn, dventand la prima atris spagneula a vagné n'Òscar.

Dël 2010, a l'ha marià l'ator spagneul Javier Bardem, che a l'avìa conossù an sël set ëd Jamón, jamón e che a l'avìa arpijà la relassion ant ël 2007. La cobia a l'ha doi fieuj: Leo (n. 2011) e Luna (n. 2013).

 Atività artìstica 
Penélope Cruz a l'é conossùa për soa versatilità, an recitand an film dramàtich, comedie, e 'd vie ant ël cine d'autor. A l'ha travajà con ij regista pì amportant dël mond, coma Pedro Almodóvar, Woody Allen, Fernando Trueba, Bigas Luna, e Rob Marshall. A l'é 'dcò stàita testimonial ëd vàire marche 'd lusso, an particolar ëd L'Oréal.

Ant j'ùltim agn, a l'ha colaborà torna con Almodóvar an Los amantes pasajeros (2013), Madres paralelas (2021) e an d'àutri proget.

 Premi e arconossiment 
Penélope Cruz a l'ha vagnà vàire premi antërnassionaj, an tra 'i quaj:
 Òscar për la mej atris ëd sostegn (2009) për Vicky Cristina Barcelona
 Premi BAFTA (midem film)
 Premi dël Cinemà Europengh për la mej atris (për Volver, 2006)
 Tre Premi Goya (për Volver, Los amantes pasajeros, Madres paralelas)
 Na stèila an slë Hollywood Walk of Fame (2011)

A l'ha 'dcò arseivù la Medaja d'òr al Mérit ant le Art dël Minister ëd la Coltura spagneul (2018).

 Angagg social 
Penélope Cruz a l'é angagià an vàire càuse umanitarie. A l'é ambassadris ëd bon-a volontà për l'UNESCO e a sosten d'organisassion ch'a bato contra ël càncher e për ij drit ëd le fomne. Dël 2020, durant la pandemìa ëd COVID-19, a l'ha donà 1,5 milion d'euro a j'ospidaj ëd Madrid.

 Filmografìa 
 Ann  Tìtol original  Regista  Përsonagi 2007  The Good Night  Jake Paltrow  Anna 2006  Volver  Pedro Almodóvar  Raimunda 2006  Bandidas  Joachim Roenning e Espen Sandberg  Maria 2005  Chromophobia  Martha Fiennes  Gloria 2005  Sahara  Breck Eisner  Eva Rojas 2004  Head in the Clouds  John Duigan  Mia 2004  Noel  Chazz Palminteri  Nina Vasquez 2004  Non ti muovere  Sergio Castellitto  Italia 2003  Gothika  Mathieu Kassovitz  Chloe Sava 2003  Fanfan la tulipe  Gérard Krawczyk  Adeline La Franchise 2003  Masked and Anonymous  Larry Charles  Pagan Lace 2001  Vanilla Sky  Cameron Crowe  Sofia Serrano 2001  Sin noticias de Dios  Agustín Díaz Yanes  Carmen Ramos 2001  Captain Corelli's Mandolin  John Madden  Pelagia 2001  Blow  Ted Demme  Mirtha Jung 2000  All the Pretty Horses  Billy Bob Thornton  Luisa 2000  Woman on Top  Fina Torres  Isabella Oliveira 1999  Volavérunt  Bigas Luna  Pepita Tudó 1999  Todo sobre mi madre  Pedro Almodóvar  Seur María Rosa Sanz 1998  The Hi-Lo Country  Stephen Frears  Josepha O'Neil 1998  La niña de tus ojos  Fernando Trueba  Macarena Granada 1998  Talk of Angels  Nick Hamm  Pilar 1998  The Man with Rain in His Shoes  María Ripoll  Louise 1998  Don Juan  Jacques Weber  Mathurine 1997  Abre los ojos  Alejandro Amenábar  Sofia 1997  Carne trémula  Pedro Almodóvar  Isabel Plaza Caballero 1997  Et hjørne af paradis  Peter Ringgaard  Doña Helena 1996  El amor perjudica seriamente la salud  Manuel Gómez Pereira  Diana, Caterina 1996  La Celestina  Gerardo Vera  Melibea 1996  Brujas  Álvaro Fernández Armero  Patricia 1995   Entre rojas  Azucena Rodríguez  Lucìa 1994  Todo es Mentira  Álvaro Fernández Armero  Lucìa 1994  Alegre ma non troppo  Fernando Colomo  Salomé 1993  La Ribelle  Aurelio Grimaldi  Enza 1993  El Laberinto Griego  Rafael Alcázar  Elise 1993  Per amore, solo per amore  Giovanni Veronesi  Mary 1992  Belle epoque  Fernando Trueba  Luz 1992  Jamón, jamón  Bigas Luna  Silvia

Cruz, Penélope