Madrid

Madrid a l’é la capital dël Regn dë Spagna e dla Comunità autònoma 'd Madrid.

A l’é la sità pì granda dla Spagna për popolassion, con 3.332.000 abitant (2024) e anviron 6,8 milion s'as conta tuta l'àrea metropolitan-a (la tersa dl'Union Europenga apress Paris e Berlin). As treuva ant la part sentral dla penìsola Ibérica, an sël fium Manzanarre, a 650 méter d'autëssa, e a l'é un-a dle capital pì àute d'Euròpa.

 Stòria 
La sità a l'é stàita fondà dël sécol IX da l'emir Muhammad I ëd Còrdova 'me fortëssa (Mayrit). Dël 1083 a l'é stàita conquistà dal re Alfons VI ëd Castija. Dël 1561, Filipp II a l'ha tramudà la cort da Toledo a Madrid, ch'a l'é dventà capital dl'imperi. Da antlora, a l'é chërsùa e a l'ha dësvlupà sò patrimòni artìstich e monumental, dzortut ant ël sécol XVIII con ij Borbon e ant l'Eutsent.

 Monument pi amportant 
 Palass Real (Palacio Real de Madrid): residensa ofissial dij re dë Spagna, un dij pì grand d'Euròpa.
 Templo de Debod: templ egissi antich (sécol II a.C.) donà da l'Egit a la Spagna.
 Catedral dl'Almudena: catedral neuva (consacrà dël 1993).
 Cesa ëd San Francisco el Grande: basìlica dël Setsent con na cùpola tra le pì grande dla cristianità.
 Cesa ëd San Jerónimo el Real
 Fuente de Cibeles: fontan-a e sìmbol ëd la sità.
 Fuente de Neptuno
 Puerta de Alcalá: antìca pòrta dël Setsent.
 Puerta de Toledo
 Fábrica de Tabacos
 El Pardo: palass real e sit d'istat.
 Teatro Real: teatro dl'òpera.
 Banco de España
 Pont ëd Toledo e Pont ëd Segovia: pont baròch.

 Musé 
 Musé dël Prado: un dij pì important musé d'art dël mond, con euvre 'd Velázquez, Goya, El Greco, Rubens e Tician.
 Musé Thyssen-Bornemisza: arte dal sécol XIII al XX.
 Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía: art modern e contemporani, con ël quader "Guernica" ëd Pablo Picasso.
 Museo Arqueológico Nacional
 Museo de América
 Museo Naval
 Real Academia de Bellas Artes de San Fernando

 Educassion 
Madrid a l'é 'n gròss sènter universitari, con 6 università pùbliche e privà. Le pì amportante a son l'Università Complutense (un-a dle pì veje dël mond, fondà dël 1293) e l'Università Autònoma.

 Economìa e servissi 
Madrid a l'é 'l prim sènter econòmich e finansiari dla Spagna, con sede dle pì grande amprèise nassionaj (Telefónica, Iberia, Banco Santander, BBVA, Repsol) e dle multinassionaj. A l'é 'n gròss sènter ëd comersi, congress e turism. Sò aeropòrt Adolfo Suárez Madrid-Barajas a l'é 'l sest d'Euròpa për tràfich.

 Aministrassion 
Ël sìndich a l'é José Luis Martínez-Almeida (PP), an càrica dal 2019. La Comunità ëd Madrid a l'é guidà da Isabel Díaz Ayuso (PP). La sità a l'é spartìa an 21 distret.

 Sità binele 
Madrid l’é binelà con:
 20px Asunción, Paraguaj
 20px Berlin, Gërmania
 20px Bùdapest, Ungherìa
 20px Bogotà, Colombia
 20px Brussel, Belgi
 20px Buenos Aires, Argentin-a
 20px Caràcas, Venessuela
 20px Sità ëd Guatemala, Guatemala
 20px L'Avan-a, Cuba
 20px La Paz, Bolivia
 20px Lisbon-a, Portugal
 20px Managua, Nicaragua
 20px Manila, Filipin-e 
 20px Sità dël Méssich, Méssich
 20px Miami, Stat Unì d'América
 20px Montevideo, Uruguaj  border|20px Mosca, Russia
 20px New York, Stat Unì d'América
 20px Nouakchott, Mauritania
 20px Pechin, Cin-a
 20px Quito, Equador
 20px Rabat, Maròch
 20px Rio de Janeiro, Brasil
 20px San Juan, Porto Rico
 20px Santo Domingo, Repùblica Duminican-a
 Tegucigalpa, Honduras

 Anliure esterne 

 Sit istitussional