Rhode Island

Ël Rhode Island a l'é në stat federal djë Stat Unì. A l'ha na surfassa ëd 4.005 km² (a l'é lë stat pì cit djë Stat Unì) e na popolassion d' anviron 1.097.379 abitant (stima 2020).

As treuva ant la macroregion ciamà comunement Northeast (Nòrd-est). A confin-a a nòrd e a est col Massachusetts, a òvest col Connecticut, a sud con l'Ocean Atlàntich. A l'ha 'dcò na frassion ëd confin marìtim con lë stat ëd New York.

La capital a l'é Providence (anviron 190.000 abitant), ch'a l'é ëdcò la sità pì popolà dlë stat.

 Geografìa 
Ël nòm ufissial a l'é "State of Rhode Island and Providence Plantations", bele che 'l nòm comun a sia mach "Rhode Island". A l'é formà da na part continental e da vàire ìsole, la pì granda ëd le quaj a l'é pròpi Rhode Island (conossùa 'dcò com Aquidneck Island). Le còste a son frastajà, con vàire ansenadure naturaj (la pì amportanta a l'é la Narragansett Bay) e sabie.
Ël teritòri a l'é dzortut pian, con ëd colin-e motobin basse ant l'intern. Ël clima a l'é ùmid continental, con istà càude e invern frèid.

 Stòria 
La region a l'era abità da le tribù algonchin-e, tanme ij Narragansett. Ël prim europeo a rivé a l'é stàit l'esplorador italian Giovanni da Verrazzano dël 1524. Dël 1636, Roger Williams, un dissident religios ch'a scapava dal Massachusetts, a l'ha fondà Providence, ch'a dventrà un rifugi për la libertà 'd cossiensa. Dël 1663, Rhode Island a l'ha otnù na carta real che a garantìa la libertà religiosa.
Rhode Island a l'é un dij tërdes ëstat originari dl'Union e a l'ha ratificà la Costitussion djë Stat Unì dël 29 ëd magg 1790, dventand ël 13 stat a intré ant l'Union. Durant la Rivolussion American-a, a l'ha giugà un rol amportant, dzortut ant la marin-a. Ant l'Eutsent, a l'é dventà un sènter amportant për j'industrie, specialment ant la filatura.

 Organisassion polìtica 
Rhode Island a contribuiss con 4 grand eletor a j'elession pressidensiaj dl'Union.
La capital a l'é Providence, ma lë stat a l'é dividù an 5 contà (counties). La legislatura (General Assembly) a l'ha na Ciambrea djë Stat (Senà) e na Ciambrea dij Rapresentant. A l'ha na reputassion dë stat pì liberal e progressista.

 Economìa 
Stòricament, l'economìa a l'é basà ansima a la pësca, al comersi marìtim e a l'industria téssil. Al di d'ancheuj, ël setor dij servissi a dòmina, con la salute, l'educassion e 'l turism. A l'é famos për soe spiage (com Newport e Narragansett) e për le "ca grandiose" (Gilded Age mansions) ëd Newport. A-i é 'dcò n'industria tecnològica e finansiaria an dësvlup.

 Coltura 
Rhode Island a l'ha na coltura rica, influensà da le tradission anglèise, portughèise, italian-e e irlandèise. A l'é ciamà "lë Stat ëd l'Océan". Ël Rhode Island School of Design (RISD) e la Brown University a Providence a son d'anstitussion amportante. A-i son vàire festival, com ël WaterFire a Providence e l'Newport Jazz Festival.

 Galarìa 

 Vardé 'dcò 
 Providence
 Newport
 Tërdes Colònie