La Sorbon-a

La Sorbon-a a l'é la prima università ëd Paris, un-a dle pì vèje dël mond.
A pija ël nòm da Robert de Sorbon, caplan ëd San Luis, che dël fërvé 1256 a l'avìa fondà un colege për j'ansegnant e jë student ëd teologìa pòver.
Ël nòm ëd Sorbon-a a l'é vnù peui a esse dovrà për tuta la facoltà ëd teologìa.
A l'ancamin cost colege, an sla riva snistra dla Sen-a, a l'era mach un dij vàire colege universitari, ma a l'é tòst ëdventà un pont ëd rancontr për tuti jë student dl'università ëd Paris, ch'a vnisìo a scoté le lession dij pì arnomà teòlogh dl'época: Guillaume de Saint Amour, Eudes de Douai, Laurent l'Anglèis, Pierre d'Ailly.
A la fin dël sécol a l'é stàit organisà an na facoltà ëd teologìa completa, ch'a dasìa ij tìtoj ëd bacelié, licensià e dotor; ël rigor dij sò esam a l'ha dàit un valor ecessional ai sò diplòma.
Ij professor dla Sorbon-a a dventavo un pont d'arferiment amportant ant le question dogmàtiche e canòniche.
An efet La Sorbon-a a l'ha avù un ròl motobin amportant ant ij debà religios dël pais, contra ij gesuita ant ël sécol ch'a fa XVI e contra ij giansenista ant ël sécol ch'a fa XVII.

Dël 1627, Richelieu, pagand chiel, a l'ha fala arcostruì da J. Lemercier.
Sota la cùpola dla cesa, ancaminà dël 1635 da Lemercier, a-i é la tomba ëd Richelieu, scurpìa da F. Girardon ant ël 1694.
La cesa dla Sorbon-a a l'é tut lòn ch'a-i resta al di d'ancheuj dla Sorbon-a ëd Richelieu.

Sarà ant ël 1792, l'università a l'é stàita duvertà torna dël 1808 ant ij locaj dl'antica Sorbon-a.
Antra 'l 1816 e 'l 1821 a l'han butaje le facoltà ëd teologìa, litre e siense.
Dël 1852 la Sorbon-a a l'é dventà proprietà dla sità ëd Paris.
Ant j'agn 1885-1900 a l'é stàita d'autut trasformà da l'architet P. Nénot.
An në stil neoclàssich-eclétich, la Sorbon-a as duverta an sla contrà dle Scòle con n'intrada grandiosa an na fassada a doi fronton e a l'é delimità da contrà San Giaco, contrà Cujas e piassa dla Sorbon-a.
Na granda scalinà, decorà da L. Flameng con la grandor dla facoltà ëd litre e da Th. Chatran con la grandor dla facoltà ëd siense, a men-a a la sala granda anté che, an sël fond, as dësvlupo j'alegorìe literarie dël Bòsch Sacrà ëd P. Puvis de Chavannes.

Le sale dla Sorbon-a a son ëstàite 'l cheur dël '68 fransèis.
Dal 1968 l'università a l'é stàita assè decentrà, ma a resta ël cheur dël Quarté Latin a Paris.
Ancheuj a La Sorbon-a as mostro dzortut literatura, stòria, geografìa, drit e lenghe.

 Përsonalità arnomà ëd La Sorbon-a 

Vàire përsonagi famos a l'han frequentà La Sorbon-a
 Tomà d'Aquin
 Habib Bourguiba
 Honoré de Balzac
 Simone de Beauvoir
 Henri Bergson
 Claude Bernard
 Nicolas Boileau 
 Egon Börger
 Giovanni Calvino
 Victor Cousin
 Marie Curie
 Pierre Curie
 Gilles Deleuze
 Jacques Diouf
 Erasm ëd Rotterdam
 Ignassi ëd Loyola
 Louis Laloy
 Claude Lévi-Strauss
 François Mauriac
 Marsili ëd Pàdoa
 Jean Piaget
 Raymond Queneau 
 Paul Ricoeur
 Jean-Paul Sartre
 Benjamin Tammuz
 Giuseppe Ungaretti 
 Elie Wiesel

Sorbon-a
Sorbon-a