Ameisen

Ämänze 250pxÄmänz un Blattleis Syschdematik Schdamm:  Gliederfießer (Arthropoda) Ïwwerklass:  Sechsfießer (Hexapoda) Klass:  Insekde (Insecta) Unnerklass:  Fluginsekte (Pterygota) Ïwwerordnung:  Neifliggler (Neoptera) Ordnung:  Hautfliggler (Hymenoptera) Unnerordnung:  Talljewefze (Apocrita) Deilordnung:  Schdeschimme (Aculeata) Ïwwerfamilje:  Vespoidea Familje:  Ämänze Biologischi Nomenklatur Formicidae
Latreille, 1802

Ämänze (Formicidae) sin e Familje vun Hautfliggler un ghere zu de Schdaadebildende Insekde. Die Familje wärd in 16 Unnerfamilje mit 297 Gaddunge ufgedeild un es sin bis heit uf da Welt ugfähr 12.000 Arde bekannd. In Deitschland lewe 111 Arde. Äni vun de bekanndschde Arde is di Rot Waldämänz. Di Middeleiropäische Ämänze ghere zu vier Unnerfamilje: Schubbeämänze (Formicinae), Ur- un Schdeschämänze (Ponerinae), Knodeämänze (Myrmicinae) un Drieseämänze (Dolichoderinae).

 Lewensweis 


Zur Nahrung vun de Ämänze ghere Viescher. Des sin selwer gejagde Insekde un Schbinne, awwer aa dode Viescher. In weiderer Bschdanddeil vun der Nahrung sin Planzedeile wie Saame, Frischde un Polle. Vun de Blattlais holle se sich Honischdau, also Planzesaft wo dursch di Verdauung vun de Blattlais gange is. Mansche Arde traare Schdigge vun Blädder in ihr Neschd, mache in Brei draus un zischde do druf Pilz, wu ene dann als Nahrung diene.

Di Schdaade zähle einische Hunnert bis ïwwer 20 Milliune Tiere. Ihre Neschder ligge meischdens unnder der Erd, mansche Arde baue awwer aa Haife uf odder schneide ihr Gäng un Kammern in morsches Holz.

 Wie ma im Rhoifränggische zu de Ämänze sescht 

Wie vielfäldisch des Pälzische is un wie sisch mansches uf engem Raum ännerd, sieht ma zum Baischbiel dodrå, wie viel Wärder s allää fä di Ämänze gibt* Badisches Wörterbuch
 Hessisches Wörterbuch
 Pfälzisches Wörterbuch, 1965-1998 Lemma: Ameise
 BayDat (Bayerische Dialektdatenbank). Insgsåmd hot ma mähner wie hunnad vaschiedene erfaßt. Di Lischt do is gõnz bschdimmd no net vollschdännisch.

 Weschtpalz/Saalånd: Ämenz, Ämes, Amesl, Amez, Ämez, Ämezl, Äms, Emeel, Emenz, Emes, Emesel, Emetz, Emetzel, Emezl, Ems, Ewenz, Imez, Omesl, Rorems, Sächäms, Sächems, Sächims 

 Siedpalz: Äjmez, Äims, Amez, Ämez, Amis, Amix, Äms, Emais, Emas, Emez, Ems, Imäx, Imes, Ims, Odims, Rotims, Sächäms, Sächems, Sächhaims, Sächims, Sächmins, Umes, Wormims 

 Vorderpalz: Amais, Amenz, Ämenz, Ames, Ämes, Amez, Ämez, Aminz, Äminz, Ämis, Emenz, Emes, Emez, Eminz, Emis, Imenz, Imes, Imez, Iminz, Ims, Omais, Omenz, Omenzl, Omes, Omez, Ominz, Ominzl, Umenzl, Umes, Umez, Umezl, Uminz

 Badische un hessische Palz: Äjmäjns, Äjmuds, Ämääns, Ämäns, Ämänz, Ämeds, Ämens, Eelmäs, Eelmees, Eemäjns, Eemees, Eemends, Eeminds, Eemins, Ejlmeds, Ejmeds, Ejmejns, Elmees, Elmens, Emedds, Emeens, Emends, Emenz, Emiis, Iiminds, Imeds, Iminz, Sächems, Uumees

 Bayrischer Dail vum Kurpälzisch-Siedhessische Schbroochgebied: Amais, Eemads, Pedseem, Pedseemeds, Pedseemes

 Buchenlõndpälzer (Bukowina, Rumänie) und Galiziepälzer (Pole): Amends, Oomenz, Oomenzl, Oomes, Oometz, Oometzl, Umenz, Umetz, Uminzl

 Batschkapälzer (Ungan): vor allem Ämetz, seldener Umeds

 Banatpälzer (Rumänje, Ungan): Omends, Omeds

 Schwazmeerpälzer (Ukraine): Imes, Iminds

 Pennsylfaniepälzer (USA): Iminz, U(n)mends

 Pälzer in Louisedorf bai Kleve (Nordrhoi-Weschdfale): Omenzl

Awwer aa im iwwarische Rhoifränggische hawwe di Ämänze viel unnerschiedlische Nåme* Lemma Ämetz im Wörterbuch der deutsch-lothringischen Mundarten
 A wie Aempisde: Mundartgruppe Frankenau bietet neues Platt-Buch an (Hessische/Niedersächsische Allgemeine, 17.12.2015)
 Digitales Wörterbuch der Kasseler Mundart
 http://www.oberhessisch.com
 Wörterbuch Wittgensteiner Platt
 Imitz, Umitz im Flerschemer Werrderbuch
 Rheingauer Wörterbuch:

 Lothringisch: Ämetz, Ämetzel, Äimets, Äms, Ämeïs, Omas, Omes
 Nochthessisch: Aempisd, Ohmies
 Owwerhessisch: Uumuuz, Aambees, Aampeez
 Sidhessisch: Imitz, Umitz, Ems, Oomutz

Im Siede vum pälzische Schbroochgebied find ma di Bezaischnunge mid „Säch-“. Die kumme dodevu, daß wõnn di Ämänze zur Vataidischung ihr Saire schbridze, ma määne kennt, die dede sääche.

 Im Netz 

 Ameisenwiki

 Ameisen.eu

 Oinzlnochwais 

Kategorie:Zooloschie
Kategorie:Wort