Diwata (Mitolohiya Filipino)

Ing Divata (a kilala mu naman antimong Duwata, Dewata, Ruwata, Diya, Dewa, at aliwa pang kaparehong lagyu) metung yang daung lagyu a gagamit para king Diwata, metung a pangkalahatang katagang gamit king Filipinas para karelang diyos, diyosa, espiritu ning kalikasan, nimpa, at engkantada o engkantado. Deng aliwang espiritu a e pa milalang tau, makiiba la kareng aliwang pangkat-etnolinguistiko at tawad dang diwata. Reng diwata a reni makasakop la manibat kareng simple espiritung mamantabe o mamantabe kareng bague, tanaman, hayupan, o lugar, anggang kareng diyos a talatandanan da reng abstraktung konseptu at likas a pangyayari, at maging kareng banal a nilalang a kabage kareng panteon  

 Etimolohiya 
Ing katagang divata (ampong deng kaparehung salita antimong dewatu, duwata, diya, dwata) mibait ya manibat king salita a Sanskrit a devatā (देवता) o deva (देव), a kayang kayabe ing kay meaning a “diyos” o “banal a nilalang”. Ing pamana ning amanung iti bunga ne ning e deretsung palitang kultural at religiosu king pagitan da ring Kapulungan ning Pilipinas at ning Timog Asya, a pepakitna da reng Hindu-Buddhist a kaharian king Timog-Silangan Asya antimong Srivijaya Empire ampong Majapahit Empire.
King Tagalog, ing kaparehong kataga a diwa kayang kayabe ing meaning a “espiritu” o “esensya”, a makapokus king espiritwal a kahulugan.

 Katangian 
Paniwalang manuknangan deng divata kareng ali-aliwang karinan ampong larangan ning kalikasan at ning espiritwal a yatu. Ing karelang gampanan ampong katangian dakal at e pare-pareho:

Deng espiritu ning kalikasan: deng tagapangalaga da reng pun, ilug, bunduk, o hayupan.

Deng engkantada: king makabayung Tagalog, ing diwata kayabe ing kay meaning a engkanta o nimpa. Tumutukoy la kareng espiritu ning kalikasan ampong deng engkantada o diwata a atin dakal a kagandahan, antimong i Maria Makiling.Perdon, Renato (2012). Pocket Tagalog Dictionary: Tagalog-English English-Tagalog. Tuttle Publishing, 2012. Lanuza, Michelle, The Legend of Maria Makiling, archived from the original on 2007-10-02, retrieved September 30, 2007

Deng diyos ning abstraktung konseptu: antimong kasaganaan, digmaan, o kalusugan.

Deng miyembro ning panteon: deng matas a ranggung diyos a kilala da reng aliwang etnikung grupo, at atin lang makasulap a ritwal ampong handog.

Atin deng divata a mabuti a kaladwa, a telatawag para king pamangalaga at bendisyon, dapot atin namang e man makaba't keng mabuting layun, rason nung bakit lalapit la reng tau kareng ritwal a pangpakalme o handog.

 Mitolohiyang Pilipino 

King Mitolohiyang Pilipino, deng Diwata tumutukoy la kareng engkantada, espiritu ning kalikasan, metung a nilalang a makalangit, at deng diyos ning mitolohiya. King relihiyung bayan, lalong tumutukoy la kareng espiritu at banal a nilalang a e pa milalang tau. Pwede lang maging tagapangalaga da reng bague, halaman, hayupan, o metung a diyos a tatambal kareng puwersa ning kalikasan, kaisipan, o dakal pang diyos kareng panteon.

Ing Pagdiwata metung yang ritwal ning pamagparangal, pamangadyi, ampong pamagsamba kareng diyos at espiritu ning kalikasan.

Ing makabayung pamanigaral da reng Pilipinu king “diwata” kayabe ne deng kay meaning a antimong engkantada, musa, nimpa, diyosa ning kakahuyan, o maging metung a diyos o diyosa. Paniwalang mibait ya ing salita manibat king Sanskrit a devata (diyos o diyosa).

King alamat ampong mitolohiya, deng diwata kadalasan a mekapantay o mekaugnay kareng engkanta a teluki lambana.

King makabayung Tagalog, ing diwata kayabe ing kay meaning a engkantada o nimpa. Tumutukoy la kareng espiritu ning kalikasan a atin dakal a kagandahan, antimong i Maria Makiling.Perdon, Renato (2012). Pocket Tagalog Dictionary: Tagalog-English English-Tagalog. Tuttle Publishing, 2012. Lanuza, Michelle, The Legend of Maria Makiling, archived from the original on 2007-10-02, retrieved September 30, 2007
Deng espiritu a e pa milalang tau mekaiba la kareng aliwang etniko bilang diwata. Pwede la maging simple espiritu ning metung a bague, halaman, hayupan, o lugar,hal. Nuno sa punso, metung a anitu a anti-mong duwende a manuknangan kareng punso; at i Dayang Masalanta, ing Tagalog a diwata ning Bundok Makiling anggang maging deng diyos a tatambal kareng abstraktung konseptu ampong likas a penomena,hal. Mayari, ing diyosa ning bulan da reng Tagalog; Barangaw, ing Bisayang diyos ning bahaghari; ampong Makapatag, Bisayang diyos ning pamangiganti at maging deng diyos a kayabe kareng panteon.hal. Bathala, ing pinakadakul a diyos da reng Tagalog; Magbabaya, ing kataas-taasang Lalang da reng Lumad; ampong Pilandok, metung a trickster spirit da reng Maranao

Kilalanan da naman la king ali-aliwang lagyu antimong dewatu, divata, duwata, ruwata, dewa, dwata, diya, ampong aliwa pa kareng amanung Pilipinu (kayabe ing Tagalog a diwa, a kabang kayabe meaning “espiritu” o “esensya”); nganing makasulhi la kareng Sanskrit a devata () o devá (), a kayabe meaning “diyos o diyosa”. Deng katagang iti bunga da ning pagsasanib da reng paniniwalang Hindu-Budista king pamamilatan ning palitang kultural (king pa-itan da reng Srivijaya ampong Majapahit) king pagitan ning Pilipinas ampong Timog Asya.

E mu rin pare-pareho deng nilalang a itinuturing a diwata kareng aliwang etniko. King aliwa antimong B'laan, Cuyonon, Visayans, ampong Tagalog, ing Diwata tumutukoy ya king kataas-taasang diyos king karelang panteon,Mekaiwa da reng Tagalog i Diwata, ing unibersal a kataas-taasang nilalang, kang Bathala, ing diyos ning bie a itinuturing dang dakal a diyos (Hislop, 1971) rason nung bakit atin lang aliwang lagyu para kareng espiritung e tau.

Antimong kareng espiritu ning ninunu, telatawag deng diwata king pamamilatan da reng magalang a pamagat ning kapamaganakan nung lalapit la direkta, antimong apo (“matua”) o nunu (“ninunu”).


 Reperensya