ਰਾਜੀਵ ਤਾਰਾਨਾਥ

ਰਾਜੀਵ ਤਾਰਾਨਾਥ (17 ਅਕਤੂਬਰ 1932-11 ਜੂਨ 2024) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਜਿਹੜੇ ਇੱਕ ਸਰੋਦ ਵਾਦਕ ਸਨ। ਰਾਜੀਵ ਤਾਰਾਨਾਥ ਉਸਤਾਦ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਦਾ ਚੇਲਾ ਸੀ।

 ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ 
ਰਾਜੀਵ ਤਾਰਾਨਾਥ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਅਕਤੂਬਰ 1932 ਨੂੰ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਪੰਡਿਤ ਤਾਰਾਨਾਥ ਤੋਂ ਵੋਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤਾਲੀਮ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਉਦੋਂ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ। ਰਾਜੀਵ ਤਾਰਾਨਾਥ ਨੇ ਵੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਲਈ ਗਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ  ਸੀ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਾਜੀਵ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਖੇਤਰੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ, ਤਿਰੂਚਿਰਾਪੱਲੀ (ਆਰਈਸੀ-ਟੀ) ਜਿਸ ਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਤਿਰੂਚਿੱਰਾਪੱਲੀ (ਐਨਆਈਟੀ-ਟੀ) ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ , ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਲਕੱਤਾ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਰਾਜੀਵ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਖਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ, ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਦੇਵੀ, ਨਿਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ ਅਤੇ ਆਸ਼ਿਸ਼ ਖਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ 2019 ਦਾ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲੇ। ਉਸ ਨੇ ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ (1989 ਤੋਂ 1992) ਵਜੋਂ ਮੈਹਰ-ਅਲਾਉਦੀਨ ਘਰਾਣੇ ਦੀਆਂ ਅਧਿਆਪਨ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਵੀ ਕੀਤੀ।

ਤਾਰਾਨਾਥ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਰਾਗ ਕਿਓਂਕੀ ਉਸ ਨੇ ਅਪਣੇ ਸਟਰੋਕ ਦੀ ਧੁਨੀ ਵਿੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਨੇ ਤਕਨੀਕੀ ਉੱਤਮਤਾ, ਕਲਪਨਾਸ਼ੀਲ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਸਾਉਂਡਸਕੇਪ ਵਿਖੇ ਰਾਜੀਵ ਤਾਰਾਨਾਥ ਦੇ ਸਰੋਦ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ।" 

ਤਾਰਾਨਾਥ ਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਯੂਰਪ, ਯਮਨ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਕਾਰ, ਕੰਚਨਾ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਕਦਵੂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1995 ਤੋਂ 2005 ਤੱਕ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਗੀਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਤਾਰਾਨਾਥ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਮੈਸੂਰ, ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਤੇ ਪਡ਼੍ਹਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅਦਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਪਡ਼ਾਇਆ। ਤਾਰਾਨਾਥ ਦੀ ਮੌਤ 11 ਜੂਨ 2024 ਨੂੰ 91 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

 ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ 
ਤਾਰਾਨਾਥ ਨੇ ਕਈ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨਃ 

 ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚਃ ਰਾਗ ਬਾਗੇਸ਼ਰੀ ਕਾਨਹੜਾ, ਮੰਜ ਖੰਮਜ ਅਤੇ ਭੈਰਵੀ (ਆਈ. ਐੱਮ. ਪੀ. ਯੂ. 2020) 
 ਹਮਦਰਦ-ਪੁਰੀਆ ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ, ਚੰਦਰਨ (ਬਿਹਾਨ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ 2015) 
 ਪ੍ਰਿਜ਼ਮ-ਗੌਡ ਸਾਰੰਗ, ਮਧੁਵੰਤੀ, ਭੈਰਵੀ (ਬਿਹਾਨ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ 2014) 
 ਸਵਰ ਕਲਿਆਣ (ਨਵਰਸ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ 2011) 
 ਸੰਧਿਆ (ਬਿਹਾਨ ਰਿਕਾਰਡਜ਼2011) 
 ਮਨਨ "ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ": ਰਾਗ ਬਿਹਾਗ ਅਤੇ ਭੈਰਵੀ (ਨਵਰਸ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ 2008) 
 ਹਾਰਮਨੀਃ ਸਿੰਧੂ ਭੈਰਵੀ ਰਾਗਮਾਲਾ (2007) 
 ਰਾਗਾ ਕਾਫੀਃ ਕੁਝ ਪਹਿਲੂ (2007) 
 ਰਸਰੰਗ (2004) 
 ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਵਿਚਾਰਃ ਰਾਗਸ ਤੋਡੀ ਅਤੇ ਕਾਫੀ (2003)  
 ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਾਲ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਕਲਾ (2002) 
 ਸਵੇਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੋਮਬੱਤੀ ਦਾ ਅੰਤ (2002) 
 ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ (2001) 
 ਰਾਗ ਨਟ ਭੈਰੋ, ਰਾਗ ਕੌਸ਼ੀ ਭੈਰਵੀ, ਭੈਰਵੀ (1995) 
 ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਉੱਪਰਃ ਰਾਗ ਚੰਦਰਾਨੰਦਨ (1993)  
 ਰਾਗ ਅਹੀਰ ਭੈਰਵ/ਰਾਗ ਚਾਰੁਕੇਸ਼ੀ (1991) 
 ਯਮਨ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਸ਼ਾਨ (1987) 
 ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚਃ ਰਾਗ ਬਸੰਤ ਮੁਖਾਰੀ, ਰਾਗ ਕਿਰਵਾਨੀ (1987)  
 ਰਾਗ ਕਾਫੀ
 ਰਾਗ ਕੋਮਲ ਦੁਰਗਾ
 ਰਾਗ ਪੁਰੀਆ ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ

 ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ 

 ਬਾਸਵਾਸ਼ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2021
 ਐੱਸ. ਵੀ. ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ, 2020
 ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ, 2019
 ਕੰਨਡ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਨਡੋਜਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2018
 ਸੰਗੀਤ ਵਿਧਵਾਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2018
 ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 1999-2000
 ਸੰਗੀਤਾ ਰਤਨ ਮੈਸੂਰ ਟੀ. ਚੌਦੀਆ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ 1998 (ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ, ਭਾਰਤ) 
 ਸੰਗੀਤ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 1993
 ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤੀ, 1996
 ਕੇਮਪੇ ਗੌਡ਼ਾ ਅਵਾਰਡ, 2006
 ਗਾਇਨਾ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਰਤਨ
 ਜਯੋਤੀ ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ
 ਬ੍ਰਹਮਰੰਬਾ ਐੱਨ. ਨਾਗਰਾਜਾ ਰਾਓ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ
 ਵੀ. ਟੀ. ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ

 ਹਵਾਲੇ 

 ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 


 - ਇੱਕ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਸੱਚ-ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਹਿੰਦੂ 2013
 Rajeev Taranathਤੇਆਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ
 Rajeev Taranathਉੱਤੇ ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀਚਰਚਾ

 ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ
 ਇੰਡੀਆ ਕਰੰਟਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 2018 ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਵਿਊ
 ਦ ਹਿੰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ 2006 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ
 2007 ਵਿੱਚ 'ਦ ਹਿੰਦੂ' ਵਿੱਚ ਲੇਖ
 ਕਵਿਤਾ ਛਿੱਬਰ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ
 Concert Review, India 2006[usurped]
 2007 ਵਿੱਚ 'ਦ ਹਿੰਦੂ' ਵਿੱਚ ਲੇਖ
 ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਸਮੀਖਿਆ
 ਡੈੱਕਨ ਹੈਰਲਡ ਅਖਬਾਰ 2005 ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਵਿਊ 
 ਲੇਖ-ਤਾਰਾਨਾਥ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਮਨਾਉਣਾ
 ਹਿੰਦੂ ਵਿੱਚ ਲੇਖ-ਸਫਲਤਾ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ 2011
 ਮੈਸੂਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਸਟਾਰ 2010 ਵਿੱਚ ਲੇਖ 
 ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ 2010 ਬਾਰੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਰਿਲੀਜ਼
 ਲੇਖ-ਰਾਜੀਵ ਤਾਰਾਨਾਥ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਕਿਤਾਬ ਬੈਸਟਸੈਲਰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ
 ਲੇਖ-ਸ਼ਿਮੋਗਾ 2010 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2024
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1932