ਮਨੀਪੁਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ

ਮਨੀਪੁਰ ਰਾਜ ਅਜਾਇਬ ਘਰ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Manipur State Museum) ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਇੰਫਾਲ, ਮਨੀਪੁਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਲਾਤਮਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ, ਨਸਲ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਗੈਲਰੀਆਂ ਹਨ।

 ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ 
ਮਨੀਪੁਰ ਰਾਜ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਨੀਪੁਰ, ਮੱਧਕਾਲੀ ਮਨੀਪੁਰ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਗਹਿਣੇ, ਕੱਪੜਾ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੇ ਘਰ। ਇਹ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਮਨੀਪੁਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

 ਇਤਿਹਾਸ 
ਮਨੀਪੁਰ ਰਾਜ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 23 ਸਤੰਬਰ 1969 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਮੰਤਵੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਭਾਗ ਅਤੇ ਉਪ-ਭਾਗ ਹਨ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਗ ਨਸਲੀ ਗੈਲਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਗੈਲਰੀ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 20 ਜਨਵਰੀ 2001 ਨੂੰ ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਰਾਜਪਾਲ ਵੇਦ ਮਾਰਵਾਹ ਦੁਆਰਾ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

 ਸੰਗ੍ਰਹਿ 
ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਟੁਕੜਾ ਇੱਕ ਹਿਯਾਂਗ ਹੀਰੇਨ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਇਲਟੀ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਲੰਬਾਈ 78 ਫੁੱਟ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਹੋਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਨੀਪੁਰ, ਮੱਧਕਾਲੀ ਮਨੀਪੁਰ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਸਿੱਕੇ, ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ, ਯੰਤਰ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ, ਪਹਿਰਾਵੇ, ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁਰਲੱਭ ਆਰਕਿਡ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 472 ਆਰਕਿਡਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਈ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਓਰਕਿਡ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਇੰਨੀ ਕਿਸਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਜਿੰਨੀ ਕਿ ਮਨੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਸ਼ਾਹੀ ਹਾਵਦਾ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਮਨੀਪੁਰ ਰਾਜ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੈ, ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰ ਮੇਡਿੰਗੰਗੂ ਚੁਰਾਚੰਦ ਸਿੰਘ ਕੇਸੀਐਸਆਈ (1891-1941 ਈ.), ਸੀਬੀਈ, ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

 ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ 
ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਥੀਮ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਬਾਇਲੀ ਗਹਿਣੇ, ਮੀਤੇਈ ਗਹਿਣੇ, ਹੈੱਡਗੇਅਰ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਦ, ਘਰੇਲੂ ਸੰਦ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਸੰਦ, ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਪਾਈਪ ਅਤੇ ਲਾਈਟਰ, ਟੈਰਾਕੋਟਾ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ, ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ, ਪੋਲੋ ਕਾਠੀ, ਰਵਾਇਤੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਾਈਪ, ਮੀਤੇਈ ਟੈਕਸਟਾਈਲ, ਮੀਤੇਈ ਸਮਾਂ ਮਾਪਣ ਵਾਲਾ ਯੰਤਰ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮਾਸਕ, ਤਾਬੂਤ, ਸਵਾਰ ਰਹਿਤ ਘੋੜੇ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰ, ਟੋਕਰੇ, ਕਬਾਇਲੀ ਪੁਸ਼ਾਕ, ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

"ਤਾਨਯੇਈ ਪੁੰਗ" ਅਤੇ "ਤਾਨਯੇਈ ਚੀ" ਵਰਗੇ ਸਮਾਂ ਮਾਪਣ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਨੀਪੁਰ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੀਟੀਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ।

ਸ਼ਾਹੀ ਹਾਵੜਾ ਸਰ ਚੁਰਾਚੰਦ ਸਿੰਘ ਕੇਸੀਐਸਆਈ (1891-1941 ਈ.), ਸੀਬੀਈ, ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵੀ ਮਨੀਪੁਰ ਰਾਜ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੈ।

ਮਨੀਪੁਰ ਰਾਜ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਰਵਾਇਤੀ ਮਨੀਪੁਰੀ ਮੂਰਤੀਕਾਰਾਂ ਲਈ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਦਾ ਵੀ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ - ਯਾਦਗਾਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ।

 ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 

 ਇੰਫਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ
 ਆਈਐਨਏ ਯੁੱਧ ਅਜਾਇਬ ਘਰ
 ਕਾਕਚਿੰਗ ਗਾਰਡਨ
 ਕੀਬੁਲ ਲਮਜਾਓ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ - ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਨੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਤੈਰਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ।
 ਖੋਂਗਮਪਤ ਆਰਕੀਡੇਰੀਅਮ
 ਲੋਕਤਕ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ
 ਮਨੀਪੁਰ ਜ਼ੂਲੋਜੀਕਲ ਗਾਰਡਨ
 ਫੁਮਦੀ - ਮਨੀਪੁਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦੇ ਬਾਇਓਮਾਸ
 ਸੇਕਟਾ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਜੀਵਤ ਅਜਾਇਬ ਘਰ
 ਯਾਂਗੂਪੋਕਪੀ-ਲੋਕਚਾਓ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੈੰਕਚੂਰੀ

 ਹਵਾਲੇ