ਆਸਤਿਕ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕ

ਆਸਤਿਕ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: आस्तिक, IAST : आस्तिक) ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: नास्तिक, IAST: ਨਾਸਤਿਕ) ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਝ ਹਿੰਦੂ, ਬੋਧੀ ਅਤੇ ਜੈਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਸਤਿਕ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਵਾਦਿਤ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸਹਿਮਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਅੰਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਮੱਧਯੁਗੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਸਤਿਕ ਸਕੂਲ ਵੇਦਾਂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਾਸਤਿਕ ਸਕੂਲ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।    ਹਾਲਾਂਕਿ, ਤੇਲਗੂ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਮੌਜੂਦਾ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਤਰੀਕਾ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਆਸਤਿਕ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼ ਦਾ ਅਰਥ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ' ਆਸਤਿਕ ' ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼ 'ਨਾਸਤਿਕਤਾ' ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਫਿਰ ਵੀ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਸਾਂਖਯ ਦੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਿ ਗੈਰ-ਈਸ਼ਵਰਵਾਦੀ ਹੈ (ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ), ਆਸਤਿਕ (ਵੇਦ -ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਦਰਸ਼ਨ ਵਜੋਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ "ਰੱਬ" ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇਸਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚੇਤਨਾ (ਪੁਰਸ਼) ਲਈ ਇੱਕ ਉਪਨਾਮ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਾਸਤਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹਿੰਦੂ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਆਸਤਿਕ ਦਰਸ਼ਨ, ਮੂਲ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਕਸਰ ਹਿੰਦੂ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਦਰਸ਼ਨ ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ। 

ਆਸਤਿਕ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: आस्तिक; ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: ਅਸਤਿ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ 'ਉੱਥੇ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ') ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਉਹ ਜੋ ਕਿਸੇ ਸਵੈ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਆਦਿ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:GS Ghurye, Indian Sociology Through Ghurye, a Dictionary, Ed: S. Devadas Pillai (2011), , page 354

 ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਜਿਹੜੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ;
 ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਜੋ ਆਤਮਨ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ;
 ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਜੋ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਨਾਸਤਿਕ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: नास्तिक; ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: न, 'ਨਹੀਂ' + ਆਸਤਿਕ ਤੋਂ), ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਆਸਤਿਕ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਵੈ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ।

ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਛੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਆਸਤਿਕ ਸਕੂਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸਕੂਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਨ ਨਿਆਯ, ਵੈਸ਼ੇਸ਼ਿਕ, ਸਾਂਖਯ, ਯੋਗ, ਮੀਮਾਂਸਾ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ । ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨਾਸਤਿਕ ਸਕੂਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਹੇਟਰੋਡੌਕਸ ਸਕੂਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਨ ਬੁੱਧ ਧਰਮ, ਜੈਨ ਧਰਮ, ਚਾਰਵਾਕ, ਆਜੀਵਿਕਾ ਅਤੇ ਅਜਨਾਨ। "By  reasoning, the material principle itself simply evolves into complex forms, and there is no need to hold that some spiritual power governs the material principle or its ultimate source."Literature review of secondary references of Buddha as Dashavatara which regard Buddha to be part of standard list: ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਆਰਥੋਡਾਕਸ-ਹੇਟਰੋਡੌਕਸ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਪੱਛਮੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਹਾਲੀਆ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਅਧਿਐਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਸਤਿਕ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕ ਦੇ ਕਈ ਧਰਮ-ਵਿਰੋਧੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਨੁਕਸਦਾਰ ਹਨ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ