ਮੁਗਲ ਗਲੀਚੇ

ਮੁਗਲ ਗਲੀਚੇ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Mughal carpets; ਮੁਗਲ ਜਾਂ ਮੁਗਲ ਗਲੀਚੇ) ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਫਰਸ਼ ਦੇ ਢੱਕਣ ਸਨ ਜੋ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਮੁਗਲ ਕਾਲੀਨ ਅਤੇ ਗਲੀਚੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 16ਵੀਂ ਅਤੇ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਮੁਗਲ ਗਲੀਚੇ ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਸਨ ਜੋ ਵਿਲੱਖਣ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਲੈਂਡਸਕੇਪਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉੱਨ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਗਲੀਚੇ ਅਤੇ ਗਲੀਚੇ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਗਲੀਚੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਲੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੰਢਾਂ ਦੀ ਘਣਤਾ 300 ਗੰਢਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।

ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਸਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤੀਜੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ, ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸ਼ਾਹੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਲਗਾਈਆਂ। ਉਸਨੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਾਰਪੇਟਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗ ਸੀ।'' Farrash khana ( furniture tents and carpets ) '' Page 174 Karkhanas Under the Mughals, from Akbar to Aurangzeb: A ...books.google.co.in › books Tripta Verma · 1994

 ਉਤਪਾਦਨ 
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਗਲ ਕਾਲੀਨ ਆਗਰਾ, ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਫਤਿਹਪੁਰ ਸੀਕਰੀ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਗਲੀਚੇ, ਗਲੀਚਿਆਂ, ਤੰਬੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਢੱਕਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਫਰਸ਼ ਖਾਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਗਲੀਚਿਆਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਸੁਧਰੀਆਂ ਪਸੰਦਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਾਲਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕਲਾਤਮਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੂੰ ਫਰਸ਼-ਏ-ਚਾਂਦਨੀ, ਇੱਕ ਚੰਦਨ ਦੇ ਰੰਗ ਦੀ ਕਾਰਪੇਟ ਸ਼ੈਲੀ, ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਹੇਨਰਿਕ ਬਲੋਚਮੈਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਚੰਦਨ ਦੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਮਸਮ ਉਦ ਦੌਲਾ ਸ਼ਾਹ ਨਵਾਜ਼ ਖਾਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਗਲੀਚਾ ਕਿਹਾ।

ਫਰਸ਼-ਏ-ਚਾਂਦਨੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੁਗਲ ਹਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਤਿਮਾਦ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਜਾਵਟ ਵਾਲੀ ਛੱਤ ਅਤੇ ਫਰਸ਼ ਦੇ ਰੰਗ ਫਰਸ਼-ਏ-ਚਾਂਦਨੀ ਗਲੀਚੇ ਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਸੁਹਜ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਝਲਕ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਫੈਸ਼ਨ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

 ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ 
ਗਿਰਡਲਰ ਦਾ ਕਾਰਪੇਟ ਮੁਗਲ ਕਾਰਪੇਟਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

 ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 

 ਗਰਡਲਰ ਦਾ ਕਾਰਪੇਟ
 ਮੁਗਲ ਕਾਰਖਾਨੇ

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਗਲ ਕਲਾ