ਲੋਭ (ਚੋਰ)

ਲੋਭ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Lobh; ਗੁਰਮੁਖੀ: ਲੋਭ; ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ लोभ) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ "ਲੋਭ" ਹੈ; ਇਹ ਦੁਨਿਆਵੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ 'ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਬੁਰਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਬੁਰਾਈ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲੋਭੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਅਨੁਵਾਦ 
ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਲਾਲਚ" ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਲਾਲਚ, ਲੋਭ ਜਾਂ ਕਾਮ-ਪ੍ਰੇਮ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।

 ਵੇਰਵਾ 
ਇਹ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਜਦੋਂ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਪੂਰੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤਰੱਕੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਨੈਤਿਕ ਸੁਧਾਰ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਲੋਭ ਪੰਜ ਚੋਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਤੇ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਲੋਭ ਭੌਤਿਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਲੋਭ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਾਮ, ਜਿਨਸੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਅਤਿ ਇੱਛਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਲੋਭ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੁਆਰਥੀ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਫਰਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਬੇਅੰਤ ਸੰਸਾਰਿਕ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਇਹ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਨਾ, ਅਮੀਰ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਗਲਤ ਹੈ। ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਹੁਣ ਪਰਮਾਤਮਾ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਹੋਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ।

ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਲੋਭ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਕੇ ਹਉਮੈ ਵਿੱਚ ਖੁਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਦੌਲਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਲਾਲਚੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ।

ਲੋਭ ਮਨ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੁਰਾਹੇ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ "ਝੂਠਾ ਬੋਲਣਾ, ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ" ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਫਾਰਮ 
ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੋਭ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ: 

 ਫਜ਼ੂਲ ਖਰਚੀ - ਕਿਸੇ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦਾ ਫਜ਼ੂਲ ਆਨੰਦ ਲੈਣਾ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਫਜ਼ੂਲ ਖਰਚੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੁਖਵਾਦੀ 
 ਕੰਜੂਸ - ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨਾ। ਦੌਲਤ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ 

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਲੋਭ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: 

 ਹੱਲ 
ਲੋਭ ਦਾ ਇਲਾਜ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਜਾਂ ਸੰਤੋਖ ਹੈ। ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਲੋਭ ਦੇ ਹੱਲ ਵਜੋਂ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਤਿਆਗ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ, ਯਾਨੀ ਕਿ ਇੱਕ ਆਮ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭੌਤਿਕ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰਨ ਤਿਆਗ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਸੰਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਭੌਤਿਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੌਲਤ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਖੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ:Singh, Harbans (2011). The Encyclopaedia of Sikhism. Vol. 2: E-L (3rd ed.). Patiala: Punjabi University. pp. 573–74. ISBN 978-81-7380-204-1.
Category:CS1: long volume value

 ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹਵਾਲੇ 
ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦ ਇਸ ਮੁੱਖ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ:

 ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸਮਝ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੈ;ਉਹ ਬਸ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਉਹ ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। (ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੰਨਾ 27 ਲਾਈਨ 1129)
 ਦੁਨੀਆਂ ਧਨ, ਜਵਾਨੀ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਧੋਖਾ ਅਤੇ ਲੁੱਟੀ ਗਈ ਹੈ। (ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੰਨਾ 61 ਪੰਗਤੀ 2477)
 ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕਾਮ ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਮੋਹ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹੋ, ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਲਚੀ ਕੰਜੂਸ ਹੋ; ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਲਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ; ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਕਾਤਲ ਸ਼ੈਤਾਨ ਹੋ ..... ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਫਿਰ ਸਰਵਉੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਬਚ ਜਾਓਗੇ। ((4)) (ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੰਨਾ 70 ਪੰਗਤੀ 2828)
 ਅੰਦਰ ਲਾਲਚ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਹਨੇਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਅਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ((7)) (ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੰਨਾ 130 ਲਾਈਨ 5300)
 ਬੇਰਹਿਮੀ, ਭੌਤਿਕ ਮੋਹ, ਲੋਭ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਨਾਨਕ! ਮਨੁੱਖ ਕੇਵਲ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਫੜੀ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਬਚਦਾ ਹੈ। ((2)) (ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੰਨਾ 147 ਪੰਗਤੀ 6072)
 ਤੂੰ ਲਾਲਚ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਝੂਠ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਸਰੀਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਧੂੜ ਵਾਂਗ ਉੱਡਦੇ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ((1)) (ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੰਨਾ 154 ਪੰਗਤੀ 6435)
 ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਾਲਚ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਗੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਗੰਦਗੀ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗੰਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਝੱਲਦੇ ਹਨ। (ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੰਨਾ 1062 ਪੰਗਤੀ 45337)
 ਕਬੀਰ, ਜਿੱਥੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਝੂਠ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਪਾਪ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਲਾਲਚ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮੌਤ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਮਾਫ਼ੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਖੁਦ ਹੈ। ((155)) (ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੰਨਾ 1372 ਪੰਗਤੀ 58353)

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ