ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ

ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ 11,400 ਫੁੱਟ (3,475 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਲੱਦਾਖ ਲੇਹ ਅਤੇ ਕਾਰਗਿਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ।

 ਅੰਦਰੂਨੀ ਲਾਈਨ ਪਰਮਿਟ 
ਗੁਆਂਢੀ ਤਿੱਬਤ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ, ਜੋ ਕਿ ਚੀਨ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਟਿਸਤਾਨ, ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਲਈ ਕੋਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਸਰਹੱਦ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਲੇਹ ਅਤੇ ਕਾਰਗਿਲ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਸਮੇਤ ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਗਿਆ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਅੰਦਰੁੂਨੀ ਲਾਇਨ ਪਰਮਿਟ (ਆਈਐੱਲਪੀ) ਜੋ ਕਿ ਔਨਲਾਈਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ "ਇਨਰ ਲਾਈਨ" ਖੇਤਰਾਂ, ਭੂ-ਰਣਨੀਤਕ ਸੀਮਤ ਫੌਜੀ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨੁਬਰਾ ਵੈਲੀ ਪੈਂਗੋਂਗ ਸੋ ਅਤੇ ਦੁਰਬੁਕ ਬਲਾਕ (ਚਾਂਗ ਲਾ ਪਾਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸੋ-ਮੋਰਿਰੀ ਅਤੇ ਸੋ ਕਾਰ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਦਾਹ ਅਤੇ ਹਨੁ ਪਿੰਡ ਖਾਲਤਸੇ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਉਪਸ਼ੀ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।

ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵੀ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਪਰਮਿਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਸਿਵਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਐੱਲ. ਓ. ਸੀ. ਅਤੇ ਐੱਲ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੈਂਗੋਂਗ ਝੀਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਅਤੇ ਮਾਨ ਅਤੇ ਮੇਰਾਕ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਫੋਬਰਾਂਗ ਜਾਂ ਚੁਸ਼ੁਲ ਪਿੰਡਾਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ-ਉਹ ਮਾਹੇ ਪੁਲ ਤੋਂ ਸਿੰਧੂ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਨੁਬਰਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿਰਫ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪਨਾਮਿਕ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਤੁਰਤੁਕ ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

 ਆਵਾਜਾਈ 
ਲੇਹ ਦੇ ਕੁਸ਼ੋਕ ਬਕੁਲਾ ਰਿੰਪੋਚੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਸਾਲ ਭਰ ਇੰਡੀਗੋ, ਵਿਸਤਾਰਾ, ਗੋਫਰਸਟ ਅਤੇ ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਦੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਹਨ। ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਲਈ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਉਡਾਣਾਂ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨਿਰਮਾਣ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਦਮਪੁਰ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਬਾਹਰੋਂ ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਸੜਕਾਂ ਹਨ ਐੱਨਐੱਚ-1 ਸ੍ਰੀਨਗਰ-ਕਾਰਗਿਲ-ਲੇਹ ਹਾਈਵੇਅ ਵਾਇਆ ਜੋਜ਼ੀਲਾ ਪਾਸ ਅਤੇ ਉੱਚਾਈ 'ਤੇ ਮਨਾਲੀ-ਲੇਹ ਹਾਈਵੇ ਵਾਇਆ ਅਟਲ ਸੁਰੰਗ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ। ਨਿੰਮੂ-ਪਦਮ-ਦਾਰਚਾ ਸੜਕ ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਤੀਜੀ ਸੜਕ ਹੈ। ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੜਕਾਂ ਨਿੰਮੂ-ਪਦਮ-ਦਾਰਚਾ ਰੋਡ, ਚਿਸੁਮਲੇ-ਡੇਮਚੋਕ ਰੋਡ ਆਦਿ ਹਨ। ਖਾਰਦੁੰਗ-ਲਾ ਪਾਸ ਤੋਂ ਨੁਬਰਾ ਤੱਕ ਸਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਬੰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੈਂਗੋਂਗ ਝੀਲ ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਚਾਂਗ-ਲਾ ਪਾਸ ਘੱਟ ਹੀ ਬੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਬੱਸਾਂ ਲੇਹ ਅਤੇ ਕਾਰਗਿਲ ਕਸਬਿਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਜਾਦੀਆਂ ਹਨ। ਟੈਕਸੀਆਂ ਲੇਹ ਅਤੇ ਕਾਰਗਿਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਲਾਕ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਜਿਵੇਂ ਤੰਗਸੇ, ਦਿਸਕਿਤ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਨੁਬਰਾ, ਕਾਰਗਿਲ, ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਅਤੇ ਜ਼ਾਂਸਕਰ ਲਈ ਸਾਂਝੀਆਂ ਟੈਕਸੀਆਂ ਸਵੇਰੇ ਲੇਹ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

 ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਖੇਤਰ 
ਲੱਦਾਖ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ- ਪੱਛਮੀ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ।

 ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ 
ਕਾਰਗਿਲ, ਦ੍ਰਾਸ, ਸ਼ੰਕੂ ਅਤੇ ਜ਼ਾਂਸਕਰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ। ਕਾਰਗਿਲ, ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨਾਂ, ਮੱਠਾਂ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਹਸ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਜ਼ਿਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਰੂ ਘਾਟੀ ਅਤੇ ਨੂਨ-ਕੁਨ ਚੋਟੀਆਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਦ੍ਰਾਸ ਵਾਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਕਾਰਗਿਲ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ। ਫੁਗਤਾਲ ਮੱਠ ਜ਼ਾਂਸਕਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਫ਼ਾ ਮੱਠ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰੂ ਘਾਟੀ, ਹਰੇ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਨਦੀਆਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਹਰੀ ਘਾਟੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੂਨ ਅਤੇ ਕੁਨ ਚੋਟੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ। ਨਨ-ਕੁਨ ਚੋਟੀਆਂ ਟ੍ਰੈਕਰਾਂ ਅਤੇ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਆਮ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹਨ। ਰੰਗਦੁਮ ਮੱਠ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੱਠ ਹੈ। ਮੁਲਬੇਖ ਮੱਠ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੱਠ ਹੈ ਜੋ ਘਾਟੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਡ੍ਰਾਂਗ-ਡ੍ਰੰਗ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਲੜੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਸੰਕੂ ਪਿੰਡ, ਸੁਰੂ ਘਾਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੈਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿੰਦੂ ਹੈ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਲਈ ਇੰਕ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਪਨੀਖਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ-ਪੱਖੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਅਤੇ ਸਾਹਸੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਮੌਕੇ ਹਨ।

ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਦੁਰਬੁਕ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਸ਼ਯੋਕ ਪਿੰਡ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਭੂ-ਰਣਨੀਤਕ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ 235 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੇ ਦੁਰਬੁਕ ਸ਼ਯੋਕ ਰੋਡ 'ਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਭਾਰਤੀ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਚੀਨ ਸਰਹੱਦ' ਤੇ 225 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਦੌਲਤ ਬੇਗ ਓਲਡੀ ਹੈ।

 ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤਰ 
ਚੁਸ਼ੂਲ, ਜਿੱਥੇ ਬਿਨਾਂ ਪਰਮਿਟ ਦੇ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ, ਕੇਂਦਰੀ ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਥਿਕਸੇ ਮੱਠ ਕੇਂਦਰੀ ਲੱਦਾਖ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੱਠ ਹੈ।

ਕਰਜ਼ੋਕ ਅਤੇ ਹਾਨਲੇ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਹੈਨਲੇ ਤੋਂ ਡੇਮਚੋਕ ਤੱਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ਼ ਹੀ ਉੱਥੇ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

 ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸ਼ਹਿਰ 
ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੇਹ, ਦ੍ਰਾਸ ਘਾਟੀ, ਸੁਰੁ ਘਾਟੀ ਕਾਰਗਿਲ, ਜਾਸ਼ਕਾਰ, ਜ਼ਾਗਲਾ, ਰੰਗਦੁਮ, ਪਦਮ, ਫੁਕਥਲ, ਸਾਨੀ ਮੱਠ, ਸਟੋਂਗਡੇ, ਸ਼ਯੋਕ ਘਾਟੀ, ਸ਼ੰਕੂ, ਸਾਲਟ ਘਾਟੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। , ਮਾਰਖਾ ਘਾਟੀ, ਲੱਦਾਖ ਮੱਠ ਦਾ ਸਫ਼ਰ, ਦੱਖਣੀ ਜ਼ਾਂਗਸਕਰ, ਟ੍ਰਾਂਸ-ਜ਼ਾਂਗਸਕਾਰ ਮੁਹਿੰਮ, ਸਪੀਤੀ ਤੋਂ ਲੱਦਾਖ਼, ਸਪੀਤੀ ਤੋ ਪਿਟੋਕ ਤੋਂ ਹੇਮਿਸ, ਰੂਪਸ਼ੂ, ਮਹਾਨ ਨਮਕ ਝੀਲਾਂ, ਚਾਦਰ ਆਈਸ ਟ੍ਰੇਕ 

 ਲੇਹ 
ਲੇਹ ਲੱਦਾਖ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਹਿਲਾਂ, ਮੱਠਾਂ, ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ, ਜੰਗੀ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਅਤੇ ਈਕੋ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਲੇਹ ਮਹਿਲ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਅੱਗੇ, ਮਹਿਲ ਚੰਬਾ ਮੰਦਰ ਹੈ, ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੈਤਰਿਆ ਬੁੱਧ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਮਾ ਮਸਜਿਦ ਨੂੰ ਹਰੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ੰਕਰ ਮੱਠ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੀਹ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

 ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸੜਕਾਂ 

 ਲੱਦਾਖ ਤੱਕ ਸੜਕ ਪਹੁੰਚ- ਇਹ ਲੱਦਾਖ਼ ਦੇ 4 ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਹਨ।

 ਐੱਨਐੱਚ-1 ਸ੍ਰੀਨਗਰ-ਕਾਰਗਿਲ-ਲੇਹ- ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਹੀਂ
 ਐੱਨਐੱਚ-3 ਕੁੱਲੂ-ਕੀਲੋਂਗ-ਮੀਰੂ-ਲੇਹ- ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਹੀਂ
 ਨਿੰਮੂ-ਪਦਮ-ਦਾਰਚਾ ਰੋਡ 
 ਕਿਆਟੋ-ਕਰਜ਼ੋਕ ਰੋਡ, ਜੋ ਕਿ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਪੀਤੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਕਿਆਟੋ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕੀਆ ਨਾਲ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ੋਕ ਪਿੰਡ ਤੱਕ (ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਸੋ ਮੋਰਰੀਰੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਟਾਕਲਿੰਗ ਲਾ (5575 ਮੀਟਰ ਜਾਂ 18,290 ਫੁੱਟ, ਲੱਦਾਖ਼, ਹਿਮਾਚਲ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ) 125 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਹਰ ਮੌਸਮ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਹੈ ਜੋ ਬੀ. ਆਰ. ਓ. ਦੁਆਰਾ ਲੱਦਾਾਖ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਦਲਵੇਂ ਰਸਤੇ ਵਜੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਰਵੇਖਣ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੀਆਰਓ ਨੇ ਟਾਕਲਿੰਗ ਲਾ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸੜਕ ਅਤੇ ਸੁਰੰਗ ਲਈ ਡੀਪੀਆਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬੋਲੀਆਂ ਮੰਗੀਆਂ ਹਨ. ਇਹ ਕਰਜ਼ੋਕ, ਨੂਰਬੋ, ਸੁਮਡੋ, ਪਰੰਗਲਾ ਅਤੇ ਕਾਜ਼ਾ ਨੂੰ ਜੋੜੇਗਾ।

ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ

 "ਮੇਰਕ-ਲੋਮਾ ਬੇਂਡ ਰੋਡ", ਪੈਂਗੋਂਗ ਸੋ 'ਤੇ ਮੇਰਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਚੁਸ਼ੂਲ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਡੂੰਗਟੀ ਅਤੇ ਹਾਨਲੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲੋਮਾ' ਤੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਐ। ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਚੁਸ਼ੁਲੇ-ਡੇਮਚੋਕੇ ਰਾਜਮਾਰਗ ਦੁਆਰਾ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
 "ਚੁਸ਼ੂਲ-ਮਾਹੇ ਰੋਡ" ਚੁਸ਼ੁਲ, ਕਰਤਸੰਗਲਾ ਅਤੇ ਮਾਹੇ ਰਾਹੀਂ।
 ਦੁਰਬੁਕ-ਸ਼ਚੂ-ਥਾਰੂਕ-ਸਾਤੋ ਕਾਰਗੀਅਮ-ਪਰਮਾ-ਏਰਾਥ-ਚੁਸ਼ੁਲ-ਲੋਮਾ ਤੋਂ ਹਾਨਲੇ ਤੱਕ "ਦੁਰਬੁਕ-ਹਾਨਲੇ ਰੋਡ"।
 "ਅਘਮ-ਸ਼ਯੋਕ-ਦੁਰਬੁਕ ਰੋਡ"
 "ਚਾਂਗਚੇਨਮੋ-ਤ੍ਸੋਗਟਸਾਲੂ ਰੋਡ" (ਸੀ. ਟੀ. ਆਰ.) ਚਾਂਗਚੇਨਮੋ ਅਤੇ ਸ਼ਯੋਕ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੋਂ ਤਸੋਗਟਸਾਲੂ ਤੱਕ 55 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਹੈ। 
 "ਫੋਬਰਾਂਗ-ਮਾਰਸਿਮਿਕ ਲਾ-ਤ੍ਸੋਗਟਸਾਲੂ-ਹੌਟ ਸਪ੍ਰਿੰਗਜ਼ ਰੋਡ" (ਪੀ. ਐੱਮ. ਟੀ. ਐੱਚ. ਆਰ. ਜਾਂ "ਮਾਰਸਿਮਿਕ ਲ ਰੋਡ" (ਐੱਮਐੱਲਆਰ) ਵਾਇਆ ਫੋਬਰਾਂਗ, ਮਾਰਸਿਮਿਕ, ਲਾ-ਤ੍ਸੌਗਸਟਲੂ ਤੋਂ ਹੌਟ ਸਪਰਿੰਗਜ਼ ਤੱਕ।

 ਕੁਝ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਮਾਰਗ ਹਨ
"ਹਾਨੂਥਾਂਗ-ਤੁਰਤੁਕ ਰੋਡ" (HT ਰੋਡ) ਜਾਂ "ਹਾਨੂਥਾਂਗ-ਹੰਦਨਬਰੋਕ-ਜ਼ੁੰਗਪਾਲ-ਤੁਰਤੁਕ ਰੋਡ" (HHZT ਰੋਡ), 26.6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਗ੍ਰੀਨਫੀਲਡ ਸੜਕ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਹਨੂਥਾਂਗ ਅਤੇ ਹੰਦਨਬਰੋਕ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸ਼ਯੋਕ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ੁੰਗਪਾਲ-ਤੁਰਤੁਕ ਤੱਕ ਸਟੱਕਪੁਚਨ (ਸਕੁਰਬੁਚਨ) ਪਹਾੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਪਾਰ ਅੰਤਰ-ਵਾਦੀ ਸੰਪਰਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਹ ਤੋਂ ਤੁਰਤੁਕ ਦੀ ਦੂਰੀ ਨੂੰ 334 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ 7 ਘੰਟੇ ਘਟਾ ਦੇਵੇਗਾ, 395 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ 61 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਜਾਂ ਮੌਜੂਦਾ 10 ਘੰਟਿਆਂ ਤੋਂ 2 ਘੰਟੇ ਅਤੇ 30 ਮਿੰਟ ਤੱਕ, ਮੌਜੂਦਾ ਲੰਬੇ ਖਾਰਦੁੰਗ ਲਾ ਰੂਟ ਨੂੰ ਬਾਈਪਾਸ ਕਰਕੇ। ਨਿਰਮਾਣ ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਦਸੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

"ਕਾਰਗਿਲ-ਹਮਬੋਟਿੰਗਲਾ-ਬਟਾਲਿਕ ਰੋਡ" (ਕੇਐਚਬੀ ਰੋਡ) ਜਾਂ "ਕਾਰਗਿਲ-ਡਮਗਿਲ ਰੋਡ" (ਕੇਡੀ ਰੋਡ), 50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਵਿੱਚ ਹੰਬੋਟਿੰਗਲਾ ਕਾਰਗਿਲ ਤੋਂ ਬਟਾਲਿਕ ਤੱਕ ਇੱਕ ਸੁਰੰਗ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਿੰਗਲ-ਲੇਨ ਸੜਕਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ ਮਿਆਰ ਵਿੱਚ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਨਾ ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।

"ਬਟਾਲਿਕ-ਖਾਲਸੇ ਰੋਡ" (ਬੀਕੇ ਰੋਡ), 78 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਸੜਕ ਯਾਲਡੋਰ ਸਬ ਸੈਕਟਰ ਅਤੇ ਬਟਾਲਿਕ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਆਰੀਅਨ ਘਾਟੀ ਦੇ ਸੈਲਾਨੀ ਪਿੰਡਾਂ ਡਾਹ, ਹਨੂ, ਗਾਰਕੋਨ, ਦਾਰਚਿਕ, ਆਦਿ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਿੰਗਲ-ਲੇਨ ਸੜਕਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ ਮਿਆਰ ਵਿੱਚ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਨਾ ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।

"ਖਾਲਸਰ-ਅਘਮ-ਸ਼ਯੋਕ ਰੋਡ" (ਕੇਏਐਸ ਰੋਡ), 70 ਕਿਲੋਮੀਟਰ।  ਇਸ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਿੰਗਲ-ਲੇਨ ਸੜਕਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ ਮਿਆਰ ਵਿੱਚ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਨਾ ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।[17][18]

"ਟਾਂਗਤਸੇ-ਲੁਕੁੰਗ ਰੋਡ" (ਟੀਐਲ ਰੋਡ), 31 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਪੈਂਗੋਂਗ ਤਸੋ ਅਤੇ ਮਾਰਸੀਮਿਕ ਲਾ ਤੱਕ। ਇਸ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਿੰਗਲ-ਲੇਨ ਸੜਕਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ ਮਿਆਰ ਵਿੱਚ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਨਾ ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।

"ਲੁਕੁੰਗ-ਚਾਰਟਸੇ ਰੋਡ" (ਐਲਸੀ ਰੋਡ), 32 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਸੜਕ ਪੈਂਗੋਂਗ ਤਸੋ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।

"ਚਾਂਗਚੇਨਮੋ-ਸੋਗਤਸਾਲੂ ਰੋਡ" (ਸੀਟੀਆਰ), 55 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ: 55 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਸੜਕ, ਚਾਂਗਚੇਨਮੋ ਅਤੇ ਸ਼ਯੋਕ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੋਂ ਸੋਗਤਸਾਲੂ ਤੱਕ।

"ਫੋਬਰਾਂਗ-ਮਾਰਸਿਮਿਕ ਲਾ-ਸੋਗਤਸਾਲੂ-ਹੌਟ ਸਪ੍ਰਿੰਗਸ ਰੋਡ" (PMTHR) ਜਾਂ "ਮਾਰਸਿਮਿਕ ਲਾ ਰੋਡ" (MLR) ਚਾਂਗਚੇਨਮੋ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ, ਫੋਬਰਾਂਗ ਅਤੇ ਮਾਰਸਿਮਿਕ ਲਾ ਰਾਹੀਂ, ਇੱਕ ਮੋਟਰੇਬਲ ਬਲੈਕ-ਟੌਪਡ ਸੜਕ ਹੈ ਜੋ ਪੈਂਗੋਂਗ ਤਸੋ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।[15] ਇਹ "ਫਿੰਗਰ-4 ਰੋਡ" ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

"ਫਿੰਗਰ-4 ਰੋਡ" (F4R), ਪੈਂਗੋਂਗ ਤਸੋ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ "ਫਿੰਗਰ-4" ਤੱਕ ਇੱਕ ਬਲੈਕ ਟਾਪ ਮੋਟਰੇਬਲ ਸੜਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ 2025 ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

"ਸੁਰਟੋਕ-ਕਾਕਸਟੇਟ-ਚੁਸ਼ੁਲ ਰੋਡ" (CKC ਰੋਡ), ਪੈਂਗੋਂਗ ਤਸੋ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ, ਸਪੈਂਗਮਿਕ, ਮੈਨ ਅਤੇ ਮਰਕ ਤੋਂ ਚੁਸ਼ੁਲ ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਰਸਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸਾਸੋਮਾ-ਸਾਸੇਰ ਲਾ ਰੋਡ: ਸਾਸੋਮਾ-ਸਾਸੇਰ ਲਾ-ਸਾਸੇਰ ਬ੍ਰਾਂਗਸਾ-ਗਪਸਮ-ਦੌਲਤ ਬੇਗ ਓਲਡੀ ਰੋਡ (SSSG-DBO ਰੋਡ) 131 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਸੜਕ 17,800 ਫੁੱਟ (5,400 ਮੀਟਰ) ਉੱਚੀ ਸਾਸੇਰ ਲਾ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ 18 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੈਸਰ ਬ੍ਰਾਂਗਸਾ-ਮੁਰਗੋ ਰੋਡ (SBM ਰੋਡ) ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।

"ਚੁਸ਼ੁਲ-ਡੁੰਗਤੀ-ਫੁਕਚੇ-ਡੇਮਚੋਕ ਹਾਈਵੇ" (CDFD ਰੋਡ), ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋ ਕਿ LAC ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ 31 ਮਾਰਚ 2025 ਤੱਕ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ-ਲੇਨ 7.45 ਮੀਟਰ ਚੌੜੀ 135 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਪੱਕੀ ਮੋਢੇ ਵਾਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਈਵੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਚੁਸ਼ੁਲ ਅਤੇ ਫੁਕਚੇ ਹਵਾਈ ਪੱਟੀਆਂ ਇਸ ਹਾਈਵੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।  ਇਹ ਨਯੋਮਾ ਏਅਰਬੇਸ ਤੱਕ ਤੇਜ਼ ਪਹੁੰਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲੇਗਾ।[

"ਮਾਹੇ-ਚੁਸ਼ੁਲ ਰੋਡ" (MCR), ਕਾਰਤਸਾਂਗਲਾ ਰਾਹੀਂ, BRO ਦੁਆਰਾ ਦਸੰਬਰ 2023 (ਅਗਸਤ 2023 ਅੱਪਡੇਟ) ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

"ਲਿਕਾਰੂ-ਮਿਗ ਲਾ-ਫੁਕਚੇ ਰੋਡ" (LMLF ਰੋਡ), 19,400 ਫੁੱਟ ਮਿਗ ਲਾ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਐਲਾਨ BRO ਦੁਆਰਾ 15 ਅਗਸਤ 2023 ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ "ਚਿਸੁਮਲੇ-ਡੇਮਚੋਕ ਰੋਡ" (ਉਮਲਿੰਗ ਲਾ ਰਾਹੀਂ, 19,300 ਫੁੱਟ) ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੋਟਰਯੋਗ ਸੜਕ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਮਲਿੰਗ ਲਾ ਰਾਹੀਂ ਸੜਕ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ, ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਬੇਸ ਕੈਂਪ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਲੰਘਦੀ ਹੈ।[26]

"ਚਿਸਮੁਲੇ-ਕੋਯੂਲ-ਉਮਲਿੰਗ ਲਾ-ਡੇਮਚੋਕ ਰੋਡ" (CKUD ਰੋਡ): ਕੋਯੂਲ ਲੁੰਗਪਾ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਚਿਸਮੁਲੇ ਤੋਂ ਡੇਮਚੋਕ ਤੱਕ ਇੱਕ ਨਵੀਂ 86 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਸੜਕ 2017 ਵਿੱਚ ਬਾਰਡਰ ਰੋਡਜ਼ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਉਮਲਿੰਗ ਲਾ ਪਾਸ (32.6964°N 79.2842°E) ਰਾਹੀਂ 19,300 ਫੁੱਟ (5,900 ਮੀਟਰ) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸੜਕ ਡੇਮਚੋਕ ਨੂੰ ਕੋਯੂਲ, ਹੰਲੇ ਅਤੇ ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਹੋਰ ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਬਾਰਡਰ ਰੋਡਜ਼ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ "ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੋਟਰੇਬਲ ਸੜਕ" ਹੈ, ਇੱਕ ਸਿਰਲੇਖ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਗਲਤੀ ਨਾਲ 17,600 ਫੁੱਟ 'ਤੇ ਖਾਰਦੁੰਗ ਲਾ ਸੜਕ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

"ਹਾਨਲੇ-ਫੁਕਚੇ-ਕੋਯੂਲ-ਡੇਮਚੋਕ ਰੋਡ" (HFKD ਰੋਡ) ਬੀਆਰਓ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਕੋਯੂਲ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

"ਕੋਯੂਲ-ਚਿਸੁਮਲੇ-ਜ਼ੁਰਸਰ ਰੋਡ" (KCZ ਰੋਡ) ਦਸੰਬਰ 2023 ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

"ਹਾਨਲੇ-ਕਾਜ਼ਾ-ਤਾਬੋ ਰੋਡ" (HKT ਰੋਡ) ਬੀਆਰਓ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦੀ ਸੜਕਾਂ (ICBR) ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

"ਹਾਨਲੇ-ਜ਼ੁਰਸਰ-ਇਮਿਸ ਲਾ ਰੋਡ" (HZI ਰੋਡ) ਦਸੰਬਰ 2023 ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

"ਚੁਮਾਥੰਗ-ਚੁਸ਼ੁਲ ਰੋਡ" (ਸੀਸੀ ਰੋਡ) ਦਸੰਬਰ 2023 ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

 ਨਿੰਮੂ-ਪਦੁਮ-ਦਰਚਾ ਸੜਕ 

ਟ੍ਰੇਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ- ਮਨਾਲੀ ਤੋਂ ਲੱਦਾਖ, ਨੁਬਰਾ ਘਾਟੀ, ਪੈਂਗੋਂਗ ਸੋ, ਤ੍ਸੋ ਮੋਰਿਰੀ, ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ, ਮਰਖਾ ਘਾਟੀ, ਲੱਦਾਖ਼ ਮੱਠ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਦੱਖਣੀ ਜ਼ਾਂਗਸਕਰ, ਟ੍ਰਾਂਸ-ਜ਼ਾਂਗਸਕਾਰ ਮੁਹਿੰਮ, ਸਪੀਤੀ ਤੋਂ ਲੱਦਾਖ, ਸਪੀਤੀ ਤੋ ਪਿਟੋਕ ਤੋਂ ਹੇਮਿਸ, ਰੂਪਸ਼ੂ, ਮਹਾਨ ਨਮਕ ਝੀਲਾਂ-ਚਾਂਗਥਾਂਗ ਪਠਾਰ ਉੱਤੇ ਝੀਲਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਨਾਮ, ਚਾਦਰ ਟ੍ਰੇਕ (ਨਿੰਮੂ-ਪਦਮ-ਦਾਰਚਾ ਰੋਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ, ਹੋਰ ਟ੍ਰੇਕ ਹਨ ਪਦਮ-ਮਨਾਲੀ, ਪਦਮ-ਫੁਕਤਾਲ, ਪਦਮ-ਦਾਰਛਾ, ਪਨੀਖਰ-ਹੈਨਿਸਕੋਟ, ਲਾਮਾਯੂਰ-ਮਾਰਟਸੇਲਾਂਗ, ਲਾਮਾਯੂਰੂ-ਅਲਚੀ, ਕਾਲਾ ਪੱਟਰ ਟ੍ਰੇਕ, ਅਤੇ ਪਹਿਲ।

ਸਾਲ 2018 ਵਿੱਚ, ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਰਹਿਣ ਦੇ ਨਾਲ 4 ਟਰੇਲਾਂ ਨੂੰ ਗੋ- ਦੁਆਰਾ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

 ਫਿਆਂਗ-ਡੋਕਲਾ-ਹੁੰਡਰਡੌਕ ਟਰੈਕ
 ਟੇਮਿਸਗਾਮ-ਲਾਰਗਿਆਪ-ਪੰਚਥੰਕ-ਸਕੁਰੂ ਟਰੈਕ
 ਬਾਸਗੋ-ਨੀ-ਹੰਡਰ-ਹੰਦਰ ਟਰੈਕ
 ਸਾਸਪੋਲ-ਸਾਸਪੋਚੀ-ਰਾਕੁਰਾਲਾ-ਸਕੁਰੂ ਟਰੈਕ


 ਸਾਹਸੀ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ 
ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੰਚੇ ਪਹਾੜੀ ਪਾਸਾਂ ਵਾਲੇ ਉੱਚੇ-ਉੱਚੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਲੱਦਾਖ, ਸਾਹਸੀ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਦੇ ਕਈ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਿਆਚਿਨ ਬੇਸ ਕੈਂਪ ਅਤੇ ਕੁਮਾਰ ਪੋਸਟ ਵਿਖੇ ਐਕਸਟ੍ਰੀਮ ਐਡਵੈਂਚਰ ਇੱਕ ਫੌਜ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ 30 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਲਾਨਾ ਮੁਹਿੰਮ ਹੈ ਜੋ ਸਿਆਚਿਨ ਬੇਸ ਕੈਂਪਸ ਤੋਂ ਕੁਮਾਰ ਬੇਸ ਤੱਕ (16,000 ਫੁੱਟ) ਤੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਹੈ।

 ਐਸਟ੍ਰੋ ਟੂਰਿਜ਼ਮ 

 ਹਾਨ੍ਲੇ: ਭਾਰਤੀ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ (ਆਈਏਓ)

 ਬੋਧੀ ਮੱਠ 
ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਬੇਸਿਨ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਆਲ ਲੱਦਾਖ ਗੋਨਪਾ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਏ. ਐੱਲ. ਜੀ. ਏ.) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕਈ ਬੋਧੀ ਮੱਠ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਸਰਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੱਠਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬੰਜਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੈਂਡਸਕੇਪਿੰਗ ਲਈ ਮਾਹਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕਦਮ ਕੇਂਦਰ ਵੱਲੋਂ ਫੰਡ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਲੇਹ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 65 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਜ਼ਾਂਸਕਰ ਨਦੀ ਵੱਲ 3500 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸੁਮਦਾ ਚੁਨ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਸੁਮਦਾ-ਚੁਨ ਦਾ ਮੱਠ ਲੱਦਾਖ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਚੇ ਹੋਏ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤਿੱਬਤੀ ਬੋਧੀ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

 ਬੁੱਧ ਚੰਬਾ- ਮੈਤਰਿਆ ਬੁੱਧ ਦੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ-ਚੱਟਾਨੀ-ਕੱਟੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੂਰਤੀਆਂ 
ਮੈਤਰੇਆ ਬੁੱਧ (ਉਹ ਬੁੱਧ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰ ਲੈਣਗੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ "ਚੰਬਾ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੀਆਂ ਤਿੱਬਤੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ 1 ਸਦੀ ਬੀ. ਸੀ. ਈ. ਤੋਂ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਸੀ. ਈ, ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬਾਮੀਆਂ ਦੇ ਬੁੱਧ, ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚੋਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ 3 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨਦੀ ਦੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਕਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਾਮਿਆਨ ਬੁੱਧਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਅਜਿਹੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਬਚੀਆਂ ਹਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬੁੱਧ ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਜੇ ਵੀ ਬਚੀਆਂ ।

 ਅਪਾਤੀ ਮੈਤਰੇਆ ਬੁੱਧ ਦੀ ਮੂਰਤੀ 
ਕਾਰਗਿਲ-ਲੇਹ ਐੱਨਐੱਚ1 ਰਾਜਮਾਰਗ ਤੋਂ 38 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਕਾਰਗਿਲ ਦੇ ਮੂਲਬੇਖ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਨ ਸਾਮਰਾਜ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਗੰਧਾਰ ਕਲਾ ਵਿੱਚ 9 ਮੀਟਰ ਉੱਚੀ (30 ) "ਮੁਲਬੇਖ ਮੈਤਰੇਆ ਬੁੱਧ ਮੂਰਤੀ" ਜਾਂ "ਮੁਲਬੇਖ਼ ਚੰਬਾ" ਰਾਜਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੋਮਪਾ 1975 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੂਰਤੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਬਾਹਾਂ ਹਨ ਜੋ "ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪੱਤੇ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਮਣਕਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਤਰ, ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਮੰਡਲ, ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ"।

ਕਾਰਗਿਲ-ਸੰਕੂ-ਬਾਰਸੂ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਕਾਰਗਿਲ ਤੋਂ 48 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਇੱਕ ਚੱਟਾਨ ਉੱਤੇ ਸਲੇਟੀ-ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਚੱਟਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਕਰੀ 7 ਮੀਟਰ ਉੱਚੀ (23 ) 7ਵੀਂ-8ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ "ਖਰਤਸੇ ਖਾਰ ਬੁੱਧ ਮੂਰਤੀ" ਜਾਂ "ਖਾਰਟਸੇ ਖਾਰ ਚੰਬਾ" ਹੈ। ਸੰਕੂ ਕਾਰਗਿਲ ਤੋਂ 42 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ, ਫਿਰ ਬਾਰਸੂ ਰੋਡ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੁਰੂ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਖਾਰਤਸੇ ਖਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੜਕ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਮੂਰਤੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। "ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਛੇਕ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਚਿਹਰੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਵੇਰਵੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਕੈਫੋਲਡਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ. ਬੁੱਧ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਅਭਯਮਦਰ  ਬਣਾਇਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨੇ ਇੱਕ ਕਮੰਡਲ ਚੁੱਕਿਆ. ਮੈਂ ਇੱਕ ਰੁਰੁਦਰਕਸ਼ਾ ਮਾਲਾ (ਗੁੱਟ ਅਤੇ ਬਾਂਹ ਦੁਆਲੇ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਮਣਕੇ), ਨਾਲ ਹੀ ਜਨੇਉ ਅਤੇ ਕਰਾਧਨੀ ਵੀ ਰੁਦਰਕਸ਼ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ।

ਅਪਾਤੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਕੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ "ਅਪਾਤੀ ਮੈਤਰੇਆ ਬੁੱਧ ਮੂਰਤੀ" ਜਾਂ "ਅਪਾਤੀ ਚੰਬਾ" ਕਾਰਗਿਲ-ਬਟਾਲਿਕ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਕਾਰਗਿਲ ਤੋਂ 16 ਤੋਂ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਕਾਰਗਿਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ 3 ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਕਾਰਗਿਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੁਦਰਕਸ਼ਾ ਹਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਕਮੰਡਲ ਹੈ।

 ਬੋਧੀ ਗੁਫ਼ਾ ਕਲਾ 
ਸਸਪੋਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਐਨਐਚ-1 ਕਾਰਗਿਲ-ਲੇਹ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਖਾਲਸੀ ਅਤੇ ਨਿੰਮੂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲੇਹ ਤੋਂ 76 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਸਪੋਲ ਗੁਫਾਵਾਂ, ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਦੁਰਲੱਭ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਦੇ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਗੁਫਾ ਮੰਦਰ ਹਨ ਜੋ 15 ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਨ-ਨੀਲਾ-ਫੁਕ ਗੁਫ਼ਾ ਮੰਦਰਾਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਹਿਣ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਸਮਾਰਕ ਵਾਚ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ। ਪੰਜ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ, ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਲਾਲ ਬਾਹਰੀ ਗੁਫ਼ਾ, ਅਨੁਤਰਯੋਗ ਤੰਤਰ ਦੀਆਂ ਦੁਰਲੱਭ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਮੁੱਖ ਗੁਫ਼ਾ ਹੈ। 

 ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਚੱਟਾਨ ਕਲਾ 
ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੇ ਯੁੱਗ, ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਯੁੱਗੇ, ਕੁਸ਼ਨ ਕਾਲ (ID1) ਅਤੇ 15 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ 5000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਕਈ ਪੈਟੋਗਲਾਈਫ ਹਨ। ਫ੍ਰੈਂਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸਾਇੰਟਿਫਿਕ ਰਿਸਰਚ (ਸੀ. ਐਨ. ਆਰ. ਐਸ.) ਨੇ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਚੱਟਾਨੀ ਚਿੱਤਰ ਲੱਭੇ ਹਨ।

 ਈਕੋ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ 
ਬਰਫ਼ ਚੀਤੇ ਚੀਤਿਆਂ, ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਭੂਰੇ ਰਿੱਛ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ ਹੇਮਿਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ, ਚਾਂਗਥਾਂਗ ਕੋਲਡ ਡੈਜ਼ਰਟ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈਂਚੁਰੀ, ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ਼ ਸੈਂਚੁਰੀ ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਮਾਉਂਟੇਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਲੱਦਾਖ ਈਕੋਲਾਜੀਕਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਗਰੁੱਪ ਅਤੇ ਸਨੋ ਲੇਪਾਰਡ ਕੰਜ਼ਰਵੈਂਸੀ "ਪੇਂਡੂ ਲੱਦਾਖ਼ ਵਿੱਚ ਈਕੋ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਦੇ ਮੌਕੇ" 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਈਕੋਟੂਰਿਜ਼ਮ ਨੂੰ ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਅਤੇ ਹੈਲੇਨਾ ਨੋਰਬਰਗ-ਹੌਜ ਅਤੇ ਥਿਨਲਸ ਚੋਰੋਲ ਵਰਗੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

 ਤਿਉਹਾਰ 
ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਗਮ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨਃ

 ਗੱਦਨ ਨਾਮਚੋਟ ਰਵਾਇਤੀ ਬੋਧੀ ਤਿਉਹਾਰ
 ਮਹਾਨ ਤਿੱਬਤੀ ਮੈਰਾਥਨ
 ਲੱਦਾਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ (ਐੱਲ. ਆਈ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼.) 
 ਲੱਦਾਖ ਮੈਰਾਥਨ
 ਲੋਸਰ ਬੋਧੀ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ
 ਸਿੰਧੂ ਦਰਸ਼ਨ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਲੇਹ ਵਿਖੇ ਸਾਲਾਨਾ 3 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਤਿਉਹਾਰ।
 ਸਿੰਧੂ ਪੁਸ਼ਕਰਮ ਤਿਉਹਾਰ, ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਹਰ 12 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧੂ ਅਤੇ ਜ਼ਾਂਸ੍ਜ਼ਾਂਸਕਰ ਨਦੀ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਨੀਮੂ ਵਿਖੇ 12 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਜੁਪੀਟਰ (ਐਕੁਆਰੀਅਸ) ਦੇ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

 ਪਥਰਾਟਾਂ 
ਬਰਟਸ ਵਿਖੇ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਾਸ਼ਨ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੈਸਟ੍ਰੋਪੌਡਜ਼ (ਨਹੁੰ ਵਰਗੇ ਮੋਲਸਕਸ) ਬਾਈਵਲਵਜ਼ (ਸ਼ੈਲਫਿਸ਼ ਅਤੇ ਫੋਰਾਮਿਨਿਫੇਰਾ (ਮਾਈਕਰੋਸਕੋਪਿਕ ਜੀਵ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਈਓਸੀਨ ਯੁੱਗ (56 ਤੋਂ 33,9 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ) ਤੋਂ ਬਰਟਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 16,000 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਪਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਬਰਟਸ ਟੈਥਿਸ ਸਾਗਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਯੂਰੇਸ਼ੀਅਨ ਪਲੇਟ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਖਿਸਕ ਗਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ 40 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਾਡ਼ਾਂ ਨੂੰ ਫੋਲਡ ਕਰਕੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਾ ਗਠਨ ਹੋਇਆ ਸੀ "ਟੈਕਟੋਨਿਕ ਤਾਕਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਲਛਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੇਡ਼ਲੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਚਾਈਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ. ਟੈਥਿਸ ਦਾ ਫਰਸ਼ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਧੱਕਿਆ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਓਫਿਓਲਾਈਟਸ (ਸਮੁੰਦਰੀ ਕ੍ਰਸਟ) ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

 ਗਰਮ ਝਰਨੇ 

 ਉਪਸ਼ੀ-ਨਿਓਮਾ ਰੋਡ ਚੁਮਾਥਾਂਗ ਗਰਮ ਚਸ਼ਮੇ. "ਮੇਰੂ-ਸੋ ਕਰ-ਮਾਹੇ ਰੋਡ" ਉੱਤੇ ਸੋ ਕਰ ਝੀਲ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪੁਗਾ ਗਰਮ ਝਰਨੇ ਹਨ।
 ਚੁਮਾਥਾਂਗ ਗਰਮ ਝਰਨੇ.
 "ਮੇਰੂ-ਸੋ ਕਰ-ਮਾਹੇ ਰੋਡ" ਉੱਤੇ ਸੋ ਕਰ ਝੀਲ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪੁਗਾ ਗਰਮ ਝਰਨੇ ਹਨ।
 ਸਿਆਚਿਨ 
 ਪਨਾਮਿਕ ਗਰਮ ਝਰਨੇ, ਸਾਸੋਮਾ ਦੇ ਨੇਡ਼ੇ।
 ਦਰਬੁਕ-ਸ਼ਯੋਕ-ਡੀ. ਬੀ. ਓ. ਰੋਡ (ਡੀ. ਐਸ.-ਡੀ. ਬਿ. ਓ. ਸਡ਼ਕ ਮੁਰਗੋ ਹੌਟਸਪ੍ਰਿੰਗ [1]
 ਮੁਰਗੋ ਹੌਟਸਪ੍ਰਿੰਗ
 ਐਲ. ਏ. ਸੀ. ਹੌਟ ਸਪ੍ਰਿੰਗਜ਼, ਚਾਂਗ ਚੇਨਮੋ ਵੈਲੀ ਗੋਗਰਾ ਹੌਟ ਸਪਰਿੰਗਜ਼, ਚਂਗਲੁੰਗ ਵੈਲੀ
 ਹੌਟ ਸਪ੍ਰਿੰਗਜ਼, ਚਾਂਗ ਚੇਨਮੋ ਵੈਲੀ
 ਗੋਗਰਾ ਹੌਟ ਸਪ੍ਰਿੰਗਜ਼, ਚਾਂਗਲੁੰਗ ਵੈਲੀ
 ਜਿਆਨਾਨ ਪਾਸ-ਕੁਗਰਾਂਗ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਹੱਦੀ ਪਾਸ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ "ਹੌਟ ਸਪ੍ਰਿੰਗਜ਼" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
 ਡੈਮਚਕ ਸੈਕਟਰ
 ਡੈਮਕੋਕ ਗਰਮ ਬਸੰਤ

 ਝੀਲਾਂ 
ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਝੀਲਾਂ ਹਨਃ

 ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਐੱਲ. ਏ. ਸੀ.: ਪੈਂਗੋਂਗ ਸੋ ਅਤੇ ਸਪਾਂਗਗੁਰ ਸੋਸਪਾਂਗੁਰ ਤ੍ਸੋ
 ਚਾਂਗਥਾਂਗ ਪਠਾਰਃ ਸੋ ਕਾਰ, ਸਟਾਰਟਸਪੁਕ ਸੋ, ਕਿਕਿਆਗਰ ਤ੍ਸੋ, ਸੋ ਮੋਰਿਰੀ, ਚਿਲਿੰਗ ਸੋ, ਰੀਯੂਲ ਝੀਲ।
 ਚੁਮਾਥਾਂਗ ਖੇਤਰਃ "ਚੁਮਾਥਾਂਗ-ਚੁਸ਼ੂਲ ਰੋਡ" ਉੱਤੇ ਯਾਯਾਇਆ ਤ੍ਸੋ ਅਤੇ ਮਿਰਪਾਲ ਸੋ।
 Nubra: ਯਾਰਾਬ ਸੋਯਾਰਾਬ ਤ੍ਸੋ

 ਅਜਾਇਬ ਘਰ 

 ਕਾਰਗਿਲ ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਹੁੰਡਰਮੈਨ ਬੂਕ ਵਿੱਚ ਕਾਰਗਿਲ ਹਰਕਾ ਬਹਾਦੁਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਹੁੰਡਰਮਨ-ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਮੈਮੋਰੀਜ਼।[1] ਕਾਰਗਿਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਕਾਰਗਿਲ ਵਪਾਰ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦਾ ਮੁਨਸ਼ੀ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਭੱਟ ਅਜਾਇਬ ਘਰ।
 ਹਰਕਾ ਬਹਾਦੁਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ
 ਕਾਰਗਿਲ ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਹੁੰਡਰਮੈਨ ਬੌਕ ਵਿੱਚ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ। 
 ਕਾਰਗਿਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਕਾਰਗਿਲ ਵਪਾਰ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦਾ ਮੁਨਸ਼ੀ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਭੱਟ ਅਜਾਇਬ ਘਰ।
 ਲੇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੇਹ ਵਿਖੇ ਲੇਹ ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਜਾਇਬ ਘਰ। ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਲੇਹ-ਕਾਰਗਿਲ ਰੋਡ 'ਤੇ ਲੇਹ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ, ਜੰਗੀ ਯਾਦਗਾਰ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ। ਲੱਦਾਖ ਰੌਕਸ ਐਂਡ ਮਿਨਰਲਜ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਲੇਹ ਲੱਦਾਖ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਮੀਡੀਆ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ, ਨਾਮਗਿਆਲ ਪੈਲੇਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਓਲਡ ਟਾਊਨ, ਲੇਹ। ਲੇਹ ਵਿੱਚ ਪੋਲੋ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਦਾਖ ਦਾ ਸਟੋਕ ਪੈਲੇਸ ਅਤੇ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ।
 ਲੇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੇਹ ਵਿਖੇ ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਜਾਇਬ ਘਰ।
 ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਲੇਹ-ਕਾਰਗਿਲ ਰੋਡ 'ਤੇ ਲੇਹ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ, ਜੰਗੀ ਯਾਦਗਾਰ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ। 
 ਲੱਦਾਖ ਰੌਕਸ ਐਂਡ ਮਿਨਰਲਜ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਲੇਹ
 ਲੱਦਾਖ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਮੀਡੀਆ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ, ਨਾਮਗਿਆਲ ਪੈਲੇਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਓਲਡ ਟਾਊਨ, ਲੇਹ।
 ਸਟੌਕ ਪੈਲੇਸ ਅਤੇ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ
 ਲੇਹ ਵਿੱਚ ਪੋਲੋ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਦਾਖ ਦਾ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਅਜਾਇਬ ਘਰ।
 ਤੁਰਤੁਕ ਬਾਲਟੀ ਹੈਰੀਟੇਜ ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ

 .ਜੰਗੀ ਯਾਦਗਾਰਾਂ 

 ਕਾਰਗਿਲ ਵਿਜੈ ਦਿਵਸ ਯਾਦਗਾਰਃ ਕਾਰਗਿਲ ਸ਼ਹਿਰ। ਹਰਕਾ ਬਹਾਦੁਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ [1] ਟੋਲੋਲਿੰਗ ਦੀ ਲਡ਼ਾਈ ਅਤੇ ਟਾਈਗਰ ਹਿੱਲ ਦੀ ਲਡ਼ਾਈ ਵੀ ਦੇਖੋ।
 ਕਾਰਗਿਲ ਵਿਜੈ ਦਿਵਸ ਯਾਦਗਾਰਃ ਕਾਰਗਿਲ ਸ਼ਹਿਰ।
 ਹਰਕਾ ਬਹਾਦੁਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ  ਟੋਲੋਲਿੰਗ ਦੀ ਲਡ਼ਾਈ ਅਤੇ ਟਾਈਗਰ ਹਿੱਲ ਦੀ ਲਡ਼ਾਈ ਵੀ ਦੇਖੋ।
 ਲੇਹਃ 
 ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਲੇਹ-ਕਾਰਗਿਲ ਰੋਡ 'ਤੇ ਲੇਹ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ, ਜੰਗੀ ਯਾਦਗਾਰ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ। 
 ਐੱਲ. ਏ. ਸੀ. ਚੁਸ਼ੂਲ ਖੇਤਰਃ ਰੇਜ਼ਾਂਗ ਲਾ ਵਾਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ, ਚੁਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਡੁੰਗਟੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਾਸਾਕਾ ਲਾ ਰੋਡ। ਚਾਂਗ ਚੇਨਮੋ ਨਦੀ ਚਾਂਗ ਚੇਨਮੋ ਹੌਟ ਸਪ੍ਰਿੰਗਜ਼ ਪੁਲਿਸ ਵਾਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ, 1959 ਦੀ ਕੋਂਗਕਾ ਪਾਸ ਘਟਨਾ ਵੀ ਦੇਖੋ।[2] ਗਲਵਾਨ ਨਦੀ ਗਲਵਾਨ ਜੰਗੀ ਯਾਦਗਾਰ, ਗਲਵਾਨ ਘਾਟੀ। ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 2020-2021 ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਝਡ਼ਪਾਂ।
 ਚੁਸ਼ੂਲ ਖੇਤਰਃ ਰੇਜ਼ਾਂਗ ਲਾ ਵਾਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ, ਚੁਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਡੁੰਗਟੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਾਸਾਕਾ ਲਾ ਰੋਡ।
 ਰੇਜ਼ਾਂਗ ਲਾ ਵਾਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ, ਚੁਸ਼ੁਲ ਅਤੇ ਡੁੰਗਟੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਸਾਕਾ ਲਾ ਰੋਡ।
 ਚਾਂਗ ਚੇਨਮੋ ਨਦੀ 
 ਚਾਂਗ ਚੇਨਮੋ ਹੌਟ ਸਪ੍ਰਿੰਗਜ਼ ਪੁਲਿਸ ਵਾਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ, 1959 ਦੀ ਕੋਂਗਕਾ ਪਾਸ ਘਟਨਾ ਵੀ ਦੇਖੋ।
 ਗਲਵਾਨ ਨਦੀ
 ਗਲਵਾਨ ਜੰਗੀ ਯਾਦਗਾਰ, ਗਲਵਾਨ ਘਾਟੀ। ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 2020-2021 ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਝਡ਼ਪਾਂ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ