ਮਧੁਰੰਜਨੀ

ਰਾਗ ਮਧੁਰੰਜਨੀ ਦਾ ਪਰਿਚੈ :-

ਰਾਗ-ਮਧੁਰੰਜਨੀ

ਥਾਟ- ਕਾਫੀ

ਸਮਾਂ-ਦਿਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਰ

ਸੁਰ -ਰਿਸ਼ਭ(ਰੇ) ਅਤੇ ਧੈਵਤ(ਧ) ਵਰਜਿਤ

ਜਾਤੀ-ਔਡਵ-ਔਡਵ  

ਆਰੋਹ- ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ 

ਅਵਰੋਹ-ਸੰ ਨੀ ਪ ਮ ਗ ਸ 

ਵਾਦੀ ਸੁਰ-ਪੰਚਮ (ਪ)

ਸੰਵਾਦੀ ਸੁਰ- ਸ਼ਡਜ (ਸ)

ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਰਾਗ-ਸਰੋਤਸ੍ਵਿਨੀ 

ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਰਾਗ - ਪਟਦੀਪ,ਗੌਰੀਮਨੋਹਰੀ,ਉਦੈਰਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕਾ,ਮਧੁਵੰਤੀ

ਮਧੁਰੰਜਨੀ (ਮਧੁਰੰਜਨੀ ਜਾਂ ਮਧੂ ਰੰਜਨੀ, ਕਾਫੀ ਥਾਟ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਔਡਵ-ਔਡਵ ਜਾਤੀ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ, (ਮਤਲਬ ਅਰੋਹ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪੰਜ-ਪੰਜ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ)। ਮਧੁਰੰਜਨੀ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰਾਗ ਸ਼੍ਰੋਤਾਸਵਿਨੀ ਜਾਂ ਉਦਯਾਰਾਵਿਚੰਦਰਿਕਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਰਾਗ ਮਧੁਰੰਜਨੀ ਉਦੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਮਲ ਨੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸ਼ੁੱਧ ਨੀ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਗ ਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਭ(ਰੇ) ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਕੁਝ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਮਧੁਵੰਤੀ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਰਾਗਾ ਸ਼ਿਵਰੰਜਨੀ ਵਾਲੇ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਰਾਗ ਪਟਦੀਪ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ ਜੇਕਰ ਧੈਵਤ (ਧ) ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਭ (ਰੇ) ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਗ ਸਰੋਤਾਸਵਿਨੀ ਤੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਲਈ ਸਵਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੁਮੇਲ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਾਫੀ ਦਾ ਨੀ ਕੋਮਲ ਵੀ ਜੋਡ਼ਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

 ਥਿਊਰੀ 
ਆਰੋਹ- ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ 
ਅਵਰੋਹ-ਸੰ ਨੀ ਪ ਮ ਗ ਸ 

ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ
ਧਾਰਨਾਵਾਂ

ਸ਼ਰੁਤੀ*ਸੁਰ*ਰਾਗ*ਤਾਲ*ਘਰਾਣਾ*ਸਾਜ਼ 

ਸ਼ੈਲੀਆਂ

ਧਰੁਪਦ*ਧਮਰ*ਖਿਆਲ*ਤਰਾਨਾ*ਠੁਮਰੀ*

ਦਾਦਰਾ*ਕੱਵਾਲੀ*ਗ਼ਜ਼ਲ

ਥਾਟ

ਬਿਲਾਵਲ*ਖਮਾਜ*ਕਾਫੀ*ਆਸਵਾਰੀ*ਭੈਰਵ*
ਭੈਰਵੀ*ਤੋੜੀ*ਪੂਰਵੀ*ਮਾਰਵਾ*ਕਲਿਆਣ
ਰਾਗ ਮਧੂਰੰਜਨੀ ਦੇ ਅਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ 

 ਆਰੋਹ- ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ 
 ਅਵਰੋਹ-ਸੰ ਨੀ ਪ ਮ ਗ ਸ

ਮਧੁਰੰਜਨੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸੁਰ ਗੰਧਾਰ(ਗ) ਕੋਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਔਡਵ-ਔਡਵ ਜਾਤੀ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਰੋਹ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪੰਜ-ਪੰਜ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਰਾਗ ਮਧੁਰੰਜਨੀ ਉਦੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਾਗ ਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਕੋਮਲ ਨਿਸ਼ਾਦ(ਨੀ) ਦੀ ਬਜਾਏ ਸ਼ੁੱਧ ਨਿਸ਼ਾਦ(ਨੀ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਭ(ਰੇ) ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"Madhuranjani | SgmPNS | Hindustani Raga Index | 365+ Ragas". —Rāga Junglism—. Retrieved 22 November 2024. ਮਧੁਰੰਜਨੀ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰਾਗ ਸ਼੍ਰੋਤਾਸਵਿਨੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਕੁਝ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇਸ ਰਾਗ ਲਈ ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਮਧੁਵੰਤੀ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਰਾਗ  ਸ਼ਿਵਰੰਜਨੀ ਵਾਲੇ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ "Raag : Madhuranjani | sangtar.com". www.sangtar.com. Retrieved 22 November 2024.

 ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦੀ 

 ਵਾਦੀ -ਪੰਚਮ (ਪ)
 ਸੰਵਾਦੀ -ਸ਼ਡਜ (ਸ)

 ਪਕੜ ਜਾਂ ਚਲਣ 

 ਪਕੜ ਜਾਂ ਚਲਣ- ਨੀ ਸੰ ਗ ਮ ਪ ਗ,ਮ ਗ ਸੰ ਨੀ ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ ਪ ਗ ਸੰ ਸੰ 

 ਰਾਗ ਮਧੂਰੰਜਨੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ- 
ਬੰਦਿਸ਼ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਰਾਗ ਮਧੁਰੰਜਨੀ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਅਤੇ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁੱਝ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ:-

 ਪੰਡਿਤ. ਜਿਤੇਂਦਰ ਅਭਿਸ਼ੇਕੀ ਨੇ 1980 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ 
 ਪੰਡਿਤ. ਸ਼ਰਦ ਸੁਤਾਓਨੇ ਮਧਲਿਆਲੇ ਏਕਤਾਲ ਬੰਦੀਸ਼ 
 ਸਾਵਨੀ ਸ਼ੰਦੇ ਧਰੁਥ ਤੀਨ ਤਾਲ 'ਚ ਬੰਦਿਸ਼ 
 ਪੰਡਿਤ. ਉਸਤਾਦ ਰਸ਼ੀਦ ਖਾਨ 

 ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
 ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

 ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

 ਬੰਦਿਸ਼ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ 

ਬੰਦਿਸ਼ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਰਾਗ ਮਧੁਰੰਜਨੀ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

 ਪੰਡਿਤ ਜਿਤੇਂਦਰ ਅਭਿਸ਼ੇਕੀ ਨੇ 1980 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ 
 ਪੰਡਿਤ ਸ਼ਰਦ ਸੁਤਾਓਨੇ ਮਧਲਿਆਲੇ ਦੁਆਰਾ ਏਕਤਾਲ ਵਿੱਚ ਬੰਦੀਸ਼ 
 ਸਾਵਨੀ ਸ਼ੰਦੇ ਦੁਆਰਾ ਤੀਨਤਾਲ ਵਿੱਚ ਬੰਦੀਸ਼ 
 ਪੰਡਿਤ ਉਸਤਾਦ ਰਸ਼ੀਦ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਬੰਦਿਸ਼