ਹਕੀਕਤ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹਈਆ

ਹਕੀਕਤ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹਈਆ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Haqiqat Singh Kanhaiya; ਮੌਤ 1784) ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹਈਆ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਨ੍ਹਈਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਨੇਤਾ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਗੁਰੀਲਾ ਮਿਲਸ਼ੀਆ ਵਾਲਾ ਸਮੂਹ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੰਗਤਪੁਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

 ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਹਕੀਕਤ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ (ਮੌਜੂਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਕਾਨ੍ਹਾ ਕੱਚਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਜੁਲਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਧੂ ਜਾਟ ਸੀ। ਹਕੀਕਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹਈਆ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ।

 ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ 
1778 ਵਿਚ, ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹਈਆ ਅਤੇ ਹਕੀਕਤ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹਈਆ ਨੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿਚ, ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਾਂਸੀ ਅਤੇ ਹਿਸਾਰ ਦੇ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿਚ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਬ੍ਰਿਜ ਰਾਜ ਦੇਵ ਜੰਮੂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਦਸਤਾਰਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਭਾਈਚਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਬ੍ਰਿਜ ਰਾਜ ਦੇਵ ਭੰਗੀਆਂ ਤੋਂ ਕਰੀਆਂਵਾਲਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਰਘਨੇ ਵਾਪਸ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਹਕੀਕਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਵੀ ਮਦਦ ਮੰਗੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਲਗਭਗ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹਈਆ ਨੇ ਇੱਕ ਭੰਗੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਤੀਜੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਹਕੀਕਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਇਨਾਮ ਗੁਆਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਜੰਮੂ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਬ੍ਰਿਜ ਰਾਜ ਨੇ ਖੁਦ ਕਰੀਆਂਵਾਲਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਪੈਸੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਕੀਕਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਪਰਘਨੇ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਵੀ ਬ੍ਰਿਜ ਰਾਜ ਦੇਵ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਹਕੀਕਤ ਸਿੰਘ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਹਾਰ ਗਏ। ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਕੀਕਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ 50,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਕਮ ਦੇ ਕੇ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰ ਲਈ। ਬ੍ਰਿਜ ਰਾਜ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ 30,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਨਜ਼ਰਸਾਨੀ ਦੇਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਕੀਕਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ।

ਹਕੀਕਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਜ ਰਾਜ ਦੇਵ ਤੋਂ 30,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਮੰਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਉਹ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦੇਵੇਗਾ, ਹਕੀਕਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੰਮੂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਿਜ ਰਾਜ ਦੇਵ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੰਮੂ ' ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲੁੱਟ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਵੰਡਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ ਕਿ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਰਚ ਦਾ ਦਿਨ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1784 ਵਿੱਚ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦਿਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਜੰਮੂ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤਾਂ ਜੰਮੂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਿਆ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਲੁੱਟ ਦਾ ਮਾਲ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਹਕੀਕਤ ਸਿੰਘ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦਿਨ ਜੰਮੂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਅਤੇ ਖੰਡਰ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ।

 ਮੌਤ 
ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੱਦਾਰੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਝੰਜੋੜ ਦਿੱਤਾ। 1784 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਾ। ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰਾਣੀ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ