ਰਾਗ ਪੂਰਵੀ

ਰਾਗ ਪੂਰਵੀ ਦਾ ਪਰਿਚੈ:-

ਸੁਰ ਦੋਂਵੇਂ ਮਧ੍ਯਮ 
ਰਿਸ਼ਭ ਤੇ ਧੈਵਤ ਕੋਮਲ 
ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਸ਼ੁੱਧ ਜਾਤੀ ਸੰਪੂਰਣ-ਸੰਪੂਰਣ (ਵਕ੍ਰ)ਥਾਟ ਪੂਰਵੀ ਵਾਦੀ-ਸੰਵਾਦੀ ਗੰਧਾਰ-ਨਿਸ਼ਾਦ ਸਮਾਂ ਦਿਨ ਦਾ ਚੌਥਾ ਪਹਿਰ ਠੇਹਿਰਾਵ ਦੇ ਸੁਰ ਸ ਗ ਪ-ਸੰ ਪ ਗ ਮੁੱਖ ਅੰਗ ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਰੇ ਗ;ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਰੇ ਗ ;ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗ ; ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਧ ਪ ; ਨੀ ਧ ਪ  ; ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਧ ; ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗਅਰੋਹ ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਰੇ ਗ;ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਧ ਨੀ ਸੰ ਅਵਰੋਹ ਸੰ ਨੀ ਧ ਪ ; ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਮ (ਤੀਵ੍ਰ) ਰੇ ਸ ; ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਰੇ ਸ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਰਾਗ ਪੁਰਵਾੰਗ ਵਿੱਚ ਪਰਾਜ ਤੇ ਉਤਰਾਂਗ ਵਿੱਚ ਪੂਰਿਆ ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ
ਰਾਗ ਪੂਰਵੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ-

 ਰਾਗ ਪੂਰਵੀ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸੰਧੀ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਮੇਂ ਗਾਉਣ-ਵਜਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰਾਗ ਹੈ।
 ਰਾਗ ਪੂਰਵੀ ਪੁਰਵਾੰਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਗ ਹੈ।
 ਰਾਗ ਪੂਰਵੀ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਮੰਦਰ ਤੇ ਮੱਧ ਸਪਤਕ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
 ਰਾਗ ਪੂਰਵੀ ਦਾ ਸੁਭਾ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਰਹਸਮਈ ਰਾਗ ਹੈ।
 ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸੁਰ ਮ ਦੇ ਦੋਂਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਯਾਨੀ ਕਿ ਤੀਵ੍ਰ ਮ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਮ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਪਰ ਸੁਰ ਸ਼ੁੱਧ ਮ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸਿਰਫ ਅਵਰੋਹ 'ਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਵਕ੍ਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਿੰਵੇਂ- ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਮ ਗ ਮਤਲਬ ਸ਼ੁੱਧ ਮਧ੍ਯਮ (ਮ) ਗੰਧਾਰ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਰਾਗ ਦੀ ਵਾਚਕ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਵੀ ਹੈ। ਪੰਚਮ (ਪ) ਤੇ ਜਿਆਦਾ ਨਾ ਰੁੱਕ ਕੇ ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਮ ਗ ਵਾਲੀ ਸੁਰ ਸੰਗਤ ਲਗਾ ਕੇ ਰਾਗ ਪੂਰਿਆ ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
 ਰਾਗ ਪੂਰਵੀ 'ਚ ਮੀੰਡ ਅਤੇ ਗਮਕ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
 ਰਾਗ ਪੂਰਵੀ 'ਚ ਵੱਡਾ ਖਿਆਲ,ਛੋਟਾ ਖਿਆਲ,ਮਸੀਤਖਾਣੀ  ਗਤ ਤੇ ਰਜਾਖਾਨੀ ਗਤ ਬਹੁਤ ਮਧੁਰ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ।
 ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਇਹ ਰਾਗ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਆਮ ਨਹੀਂ ਹੈ।
 ਰਾਗ ਪੂਰਵੀ ਨੂੰ ਉਸਤਾਦ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਪੂਰਵੀ ਉਭਰਦਾ ਹੈ।

 ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਰੇ ਗ,ਰੇ ਮ --ਗ
 ਗ ਮ ਗ ਰੇ ਗ ਰੇ ਸ 
 ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਰੇ ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਧ ਪ -- ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਮ -- ਗ
 (ਪ) ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਧ ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗ ਮ ਗ ਰੇ ਗ ਰੇ ਮ ਗ 

ਰਾਗ ਪੂਰਵੀ 'ਚ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ -
ਗੀਤ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤਕਾਰ  ਗਾਇਕ ਗੀਤਕਾਰਕਰੁਣਾ ਸੁਨੋ ਸ਼ਿਆਮ ਮੋਰੇ ਮੀਰਾ ਪੰਡਿਤ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮ ਮੀਰਾ  ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਕਰੀਆ ਬਦੀ ਮੇਹਰਬਾਨੀ <b>ਏਕ ਮੁਸਾਫਿਰ ਏਕ ਹਸੀਨਾ</b> ਓ ਪੀ ਨਈਅਰ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਅਤੇ ਆਸ਼ਾ ਭੌਂਸਲੇ ਐਸਐਚ ਬਿਹਾਰੀ

+ਗੀਤ ਫਿਲਮ ਕੰਪੋਜ਼ਰ ਗਾਇਕ ਗੀਤਕਾਰ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਕਰੀਆ ਬਦੀ ਮੇਹਰਬਾਨੀ ਏਕ ਮੁਸਾਫਿਰ ਏਕ ਹਸੀਨਾ ਓਪੀ ਨਈਅਰ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਅਤੇ ਆਸ਼ਾ ਭੌਂਸਲੇ ਐਸਐਚ ਬਿਹਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

 ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ  

 ਭਾਸ਼ਾਃ ਹਿੰਦੀ 
+ਗੀਤ.ਫ਼ਿਲਮਸੰਗੀਤਕਾਰਗਾਇਕਗੀਤਕਾਰਬਹੂਤ ਸ਼ੁਕਰੀਆ ਬਡ਼ੀ ਮੇਹਰਬਾਨੀਏਕ ਮੁਸਾਫਿਰ ਏਕ ਹਸੀਨਾਓ. ਪੀ. ਨਈਅਰਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਅਤੇ ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇਐੱਸ. ਐੱਚ. ਬਿਹਾਰੀ

 ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
ਗੀਤ.ਫ਼ਿਲਮਸੰਗੀਤਕਾਰਗਾਇਕਅੰਬਾ ਮਾਨਮਕਨਿੰਧੂਸ਼ਿਵਕਾਵੀਪਾਪਨਾਸਮ ਸਿਵਨਐਮ. ਕੇ. ਤਿਆਗਰਾਜ ਭਾਗਵਤਰਯੇਜ਼ੂ ਸਵਰੰਗਲੁਕੁਲ (ਸਿੰਧੂਬੈਰੀ ਨਾਲ ਰਾਗਮਾਲਿਕਾ, ਖੰਬੋਜੀ) ਅਪੂਰਵਾ ਰਾਗੰਗਲਐਮ. ਐਸ. ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮਨੀਰਾਡਾ ਨੇਰਾਮਵੈਰ ਨੇਜਮਅਰਪੁਧਾ ਕਲੈਧਨਈਧਿਆ ਨਯਾਗਨਦੇਵਾਇੰਥਾ ਨਿਮਿਸ਼ਮਹੈਲੋ (1999 ਫ਼ਿਲਮ) ਹਰੀਹਰਨ, ਕੇ. ਐਸ. ਚਿਤਰਾਥੇਨਥੂਵਮ ਵਸੰਧਮਵੈਦੇਹੀ ਕਲਿਆਣਮਮਨੋ, ਕੇ. ਐਸ. ਚਿਤਰਾਰੋਜਾਵਾਈ ਥਾਲੱਟਮਨਿਨੈਵੇਲਮ ਨਿਤਿਆਇਲਯਾਰਾਜਾਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਐੱਸ ਜਾਨਕੀਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਕਾਧਲ ਐਨਮ ਕਵੀਅਮਵੱਤਥੁਕੁਲ ਚਾਦੁਰਮਜਿਕੀਪਿਰਾਈ ਪਿਰਾਈਪਿਥਮਗਨਮਧੂ ਬਾਲਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨਓਮ ਸਿਵੋਹਮਨਾਨ ਕਦਵੁਲਵਿਜੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਿੰਨੈਚਕਰਨ ਅਡੈਂਥੇਨਭਾਰਤੀਬੰਬੇ ਜੈਸ਼੍ਰੀਯੇਨਾ ਵਰਮ ਵੈਂਡਮਨੰਧਵਨਾ ਥਰੂਮਾਨੋ, ਲੇਖਾ, ਸਿੰਧੂ ਦੇਵੀਸ੍ਰੀ ਰਾਮਾਵਰਾਈਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਰਾਜਮਚਿਨਮਈ, ਸਾਕਯਥਨਲਮ ਪਾਡੂਵੇਨਕਨਮਨੀਏ ਪੇਸੂਰਵਿੰਦਰਨਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਹੇ ਰਾਮ।ਰੰਗੀਲਾਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨਹਰੀਹਰਨ, ਸਵਰਨਲਤਾਸਵਰਨਾਲਥਾਅਥੀਨੀ ਸਿਥੀਨੀਤਦਾਲੀਹਰੀਹਰਨ, ਚਿਤਰਾ ਸ਼ਿਵਰਮਨ, ਕਮਲ ਹਾਸਨਮਾਚਾ ਮੱਛੀਨੀਏਸਟਾਰਉਨਨੀ ਮੈਨਨਓਹ ਨੀਜਾਮੇਪਾਸਕਨਾਲਐਸ. ਏ. ਰਾਜਕੁਮਾਰਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ, ਸੁਨੰਦਾਆਦਿ ਕਦਲ ਐਨਪਥੂਐਨਨਾਵੈਲਹਰੀਹਰਨਐਨ ਵਨਮ ਨੀਥਾਨਾਦਿਨਮਧੋਰਮਓਵੀਅਨਐਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਸ਼ਿਨੋਏ ਬਲੇਸ਼ਜਾਂ ਆਯੀਰਾਮ ਯਾਨਾਈਨੰਦਾਯੁਵਨ ਸ਼ੰਕਰ ਰਾਜਾਪੀ. ਉਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨਅੰਮਾ ਐਂਡਰਲਇਲਯਾਰਾਜਾਪੂਵਮ ਮਲਾਰਨਥਿਡਾਸਵਰਨਾਮਖੀਸਵਰਾਜਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਸਵਰਨਲਤਾਸਵਰਨਾਲਥਾਕੰਗਲ ਥੀਡੂਥੇਮਨਾਥੋਡੂ ਮਜ਼ਹੈਕਲਮਕਾਰਤਿਕ ਰਾਜਾਸਾਧਨਾ ਸਰਗਮ, ਜੱਸੀ ਗਿਫਟਜੈਸੀ ਤੋਹਫ਼ਾਜਾਂ ਮਿਰੂਗਮਪਰੇਸ਼ੀਜੀ. ਵੀ. ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੁਮਾਰਵੀ. ਵੀ. ਪ੍ਰਸੰਨਾ, ਪ੍ਰਗਤੀ ਗੁਰੂਪ੍ਰਸਾਦ