ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਖਾਵਤ

ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਖਾਵਤ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: Kripal Singh Shekhawa; 1922–2008) ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਰੀਗਰ ਅਤੇ ਸਿਰੇਮਿਸਟ ਸਨ। ਉਹ ਜੈਪੁਰ ਦੀ ਬਲੂ ਪੋਟਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਲਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
1922 ਵਿੱਚ ਮਾਊ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਉਸਨੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਟੋਕੀਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਓਰੀਐਂਟਲ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ।

ਉਹ ਜੈਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸਵਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਸ਼ਿਲਪਾ ਕਲਾ ਮੰਦਰ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਬਲੂ ਪੋਟਰੀ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਸਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1974 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2002 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਿਲਪ ਗੁਰੂ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਮੂਲ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 15 ਫਰਵਰੀ 2008 ਨੂੰ ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

 ਕਲਾ 
ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕਲਾਕਾਰ, ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਕਾਵਿਕ ਹਨ। ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾਜ਼ੁਕ ਅਤੇ ਸੁਧਰੇ ਹੋਏ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਲੇਰ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੇ ਜੈਵਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਵੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਿਰਜ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਛੀਆਂ, ਕੱਪੜੇ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦਿਖਾਏ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਸਮਰਪਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

 ਵਿਰਾਸਤ 
ਉਸਨੇ ਕਮਲਾਦੇਵੀ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਅਤੇ ਰਾਜਮਾਤਾ ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ ਵਰਗੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਨੀਲੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਲਗਭਗ ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਕਲਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭੇਦ ਸਿੱਖੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਅਭਿਆਸ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ। ਉਸਦੀ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਨੇ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।

ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਅਫਵਾਹਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਖਾਵਤ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਟੂਡੀਓ, ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਕੁੰਭ ਅਜੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਸੱਜਣ ਕੰਵਰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਉਸਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ, ਮਿਨਾਕਸ਼ੀ, ਹਿਮਾਨੀ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦ ਰਾਠੌਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

 ਕੰਮ 

 ਸ਼ਰਮਾ, ਭਵਾਨੀ ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਖਾਵਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 2007। ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਖਾਵਤ: ਰੇਖਾ ਅਤੇ ਰੰਗ ਦਾ ਗੁਣ । ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਖਾਵਤ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਰੰਗੀਨ ਪ੍ਰਜਨਨ; ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪਾਠ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
 ਖੰਡੇਵਾਲਾ, ਕਾਰਲ ਜੇ., ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਖਾਵਤ। 1974। ਅੰਬਰ ਤੋਂ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰ । ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਖਾਵਤ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹੁਣ ਖਰਾਬ ਹੋਏ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਵਾਲਾ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ।
 ਸ਼ੇਸ਼, ਹੇਮੰਤ। 1984। ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਖਾਵਤ (ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ): ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਫ, ਜੈਪੁਰ: ਰਾਜਸਥਾਨ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

 ਹਵਾਲੇ 

 ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 


 ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਨੀਲੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਲੋਕ