ਟੀਪੂ ਦਾ ਟਾਈਗਰ

ਟੀਪੂ ਦਾ ਸ਼ੇਰ, ਜਾਂ ਟੀਪੂ ਟਾਈਗਰ (Tipu's Tiger) 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਆਟੋਮੇਟਨ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੈਸੂਰ ਰਾਜ (ਮੌਜੂਦਾ ਕਰਨਾਟਕ) ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪੇਂਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਲੱਕੜ ਦੀ ਛੱਤ ਇੱਕ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਲਗਭਗ ਅਸਲ ਆਕਾਰ ਦੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਕੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਆਦਮੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਆਦਮੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ ਵਿੱਚੋਂ ਘੂਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਟਾਈਗਰ ਦੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਫਲੈਪ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਮੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ 18 ਨੋਟਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਪਾਈਪ ਆਰਗਨ ਦੇ ਕੀਬੋਰਡ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।

ਇਸ ਆਟੋਮੇਟਨ ਵਿੱਚ ਟੀਪੂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ, ਬਾਘ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਉਸਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੀ ਨਫ਼ਰਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ 1799 ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਟੀਪੂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ । ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ, ਲਾਰਡ ਮੌਰਨਿੰਗਟਨ, ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਘ ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਦੇ ਟਾਵਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1808 ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ 1880 ਵਿੱਚ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਅਤੇ ਐਲਬਰਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਹੁਣ "ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰਾਂ" 'ਤੇ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ ਲੰਡਨ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤੱਕ, ਟੀਪੂ ਦਾ ਟਾਈਗਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਕਰਸ਼ਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।


 ਵੇਰਵਾ 
ਟੀਪੂ ਦਾ ਟਾਈਗਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਗੀਤਕ ਆਟੋਮੇਟਾ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੱਥ ਲਈ ਵੀ ਕਿ ਇਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

71.2 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (28.0 ਇੰਚ) ਉੱਚੀ ਅਤੇ 172 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (68 ਇੰ) ਲੰਬੀ ਵਸਤੂ ਲਈ ਸਮੁੱਚੇ ਮਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਜੀਵਨ-ਆਕਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਲੱਕੜ ਦਾ ਸ਼ੈੱਲ ਸ਼ਾਇਦ ਹਿੰਦੂ ਧਾਰਮਿਕ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਗਭਗ ਅੱਧਾ ਇੰਚ ਮੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬੰਬ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਦਰੋਂ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਰ ਦੇ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਪੇਂਟ ਕੀਤੀਆਂ ਬਾਘ ਦੀਆਂ ਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅੰਦਰ ਪਾਈਪਾਂ ਤੋਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਾਘ "ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਰ" ਹੈ। ਬਾਘ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪੇਚਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਮਕੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਚਿੱਤਰ ਦੀ ਬਣਤਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ ਪਰ ਲੱਕੜ ਬਹੁਤ ਮੋਟੀ ਹੈ। V&A ਸੰਭਾਲ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨੇ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਪੇਂਟ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਬਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਓਵਰਪੇਂਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮਨੁੱਖੀ ਚਿੱਤਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਰੇ ਮਤਭੇਦ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਜਾਂ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ; V&A ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਟੈਕਸਟ ਚਿੱਤਰ ਨੂੰ "ਯੂਰਪੀਅਨ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।Tippoo's Tiger on Victoria & Albert Museum website ; to Ord-Hume he is "a European soldier" (Part 1, 21), but to de Almeida and Gilpin he is "an English gentleman" (p. 35)

ਕ੍ਰੈਂਕ ਹੈਂਡਲ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਟੀਪੂ ਦੇ ਟਾਈਗਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧੌਂਕਣੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਆਦਮੀ ਦੇ ਗਲੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਪਾਈਪ ਰਾਹੀਂ ਹਵਾ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਰਸਤਾ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਰਲਾਪ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੀੜਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਕੈਨੀਕਲ ਲਿੰਕ ਕਾਰਨ ਆਦਮੀ ਦਾ ਖੱਬਾ ਹੱਥ ਉੱਠਦਾ ਅਤੇ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਰਿਆ 'ਵੈਲ ਪਾਈਪ' ਦੀ ਸੁਰ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਘ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਧੀ ਦੋ ਸੁਰਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪਾਈਪ ਰਾਹੀਂ ਹਵਾ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਘ ਦੀ ਗਰਜ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ "ਨਿਯਮਤ ਗਰੰਟਿੰਗ ਆਵਾਜ਼" ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਘ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਲੈਪ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ-ਸਟਾਪ ਪਾਈਪ ਅੰਗ ਦਾ ਛੋਟਾ ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਦਾ ਕੀਬੋਰਡ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧੁਨਾਂ ਵਜਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।.

ਸ਼ੈੱਲ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ, ਅਤੇ ਅੰਗ ਦੇ ਅਸਲ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਪਾਈਪਾਂ (ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਦਲੇ ਗਏ ਹਨ) ਦੀ ਧਾਤ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਘ ਸਥਾਨਕ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਸੀ। ਟੀਪੂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਫੌਜ ਦੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਆਟੋਮੇਟਨ ਦੇ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਇਨਪੁੱਟ ਸੀ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ