ਗੋਆ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਿਵਸ

ਗੋਆ ਇਨਕਲਾਬ ਦਿਵਸ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Goa Revolution Day) ਜੂਨ 1946 ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਿਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਗੋਆ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਸਾਲ 18 ਜੂਨ ਨੂੰ 18 ਜੂਨ 1946 ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੋਆ ਮੁਕਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਨੇਤਾ ਰਾਮ ਮਨੋਹਰ ਲੋਹੀਆ ਅਤੇ ਗੋਆ ਦੇ ਬਸਤੀਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਜੂਲਿਓ ਮੇਨੇਜ਼ੇਸ ਨੇ ਕੀਤੀ।

 ਇਤਿਹਾਸ 

 ਪਿਛੋਕੜ 
1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਗੋਆ ਮੁਕਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਧੀ ਹੋਈ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।

ਲੰਬੀ ਕੈਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਰਾਮ ਮਨੋਹਰ ਲੋਹੀਆ ਅਪ੍ਰੈਲ 1946 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਲਈ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਜੂਲਿਓ ਮੇਨੇਜ਼ੇਸ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਮੇਨੇਜ਼ੇਸ ਨੇ ਲੋਹੀਆ ਨੂੰ ਗੋਆ ਦੇ ਅਸੋਲਨਾ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸਿਹਤਯਾਬ ਹੋਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।

 ਗੋਆ ਪਹੁੰਚਣਾ 
ਲੋਹੀਆ ਅਤੇ ਮੇਨੇਜ਼ੀਸ 10 ਜੂਨ 1946 ਨੂੰ ਅਸੋਲਨਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਦੋਂ ਏਵਾਗ੍ਰੀਓ ਜੋਰਜ ਨੇ ਓ ਹੇਰਾਲਡੋ ਦੇ 12 ਜੂਨ ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲੋਹੀਆ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਇਸਨੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਕਾਕੋਡਕਰ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਸਥਾਨਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੇਨੇਜ਼ੇਸ ਦੇ ਘਰ ਜਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।

ਫਿਰ ਮੇਨੇਜ਼ੇਸ ਅਤੇ ਲੋਹੀਆ ਨੇ ਸਿਵਲ ਨਾਫ਼ਰਮਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 15 ਤੋਂ 17 ਜੂਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੰਗਿਮ ਅਤੇ ਮੋਰਮੁਗਾਓ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਜਨਤਕ ਮੀਟਿੰਗਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ 18 ਜੂਨ ਨੂੰ ਮਾਰਗਾਓ ਵਿੱਚ ਗੋਆ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨਗੇ। ਉਹ 17 ਜੂਨ ਨੂੰ ਮਾਰਗਾਓਂ ਵਾਪਸ ਆਏ ਅਤੇ ਦਮੋਦਰ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਵਿਖੇ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਸੀ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਅਸੋਲਨਾ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮਾਰਗਾਓ ਦੇ ਹੋਟਲ ਰਿਪਬਲਿਕਾ ਵਿੱਚ ਰੁਕੇ। 

 ਪੁਲਿਸ ਕਾਰਵਾਈ 
18 ਜੂਨ 1946 ਨੂੰ, ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸਾਲਸੇਟ ਤਾਲੁਕਾ (ਮਾਰਗਾਓ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ) ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਟੈਕਸੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰਗਾਓ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮਾਰਗਾਓ ਵਿੱਚ ਉਸ ਮਨੋਨੀਤ ਮੈਦਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਘੇਰ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਇਕੱਠ ਹੋਣਾ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਉਮੀਦ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮੇਨੇਜ਼ੇਸ ਅਤੇ ਲੋਹੀਆ ਘੋੜਾ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਗਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਦੋਵੇਂ ਸਮਾਗਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਨੇ ਕੀਤਾ ਜੋ ਨਾਅਰੇ ਲਗਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਰ ਪਹਿਨਾਏ। ਕੈਪੀਟਾਓ ਫਾਰਚੁਨਾਟੋ ਮਿਰਾਂਡਾ (ਜਾਂ ਤਾਂ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖੀ ਜਾਂ ਤਾਲੁਕਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ) ਨੇ ਲੋਹੀਆ ਨੂੰ ਰਿਵਾਲਵਰ ਨਾਲ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ। ਲੋਹੀਆ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਚਾਨਕ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਭੀੜ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਗਈ। ਅੰਦਾਜ਼ਨ 600-700 ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ।

ਮਿਰਾਂਡਾ ਨੇ ਫਿਰ ਲੋਹੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਿਵਾਲਵਰ ਨਾਲ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਲੋਹੀਆ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਮਿਰਾਂਡਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬੰਦੂਕ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਡਰਾਉਂਦੀ। ਫਿਰ ਮਿਰਾਂਡਾ ਨੇ ਮੌਜੂਦ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁੱਕਣ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਭੀੜ ਨੂੰ ਖਿੰਡਾਉਣ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਾਰੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਸਥਿਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਬੂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਲੋਹੀਆ ਨੂੰ ਥਾਣੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਲੋਹੀਆ ਨੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ: 

"ਗੋਮੰਤਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲ ਇਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਬੁਰਾ ਸੁਪਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਲੰਘ ਜਾਵੇਗਾ. ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਰਾਜ ਆਵੇਗਾ। ਸਾਡੇ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ... ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਸੁੱਟਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਆਵੇਗਾ... ਗੋਮੰਤਕ ਲੋਕ, ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਸੋਚੋ, ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਬੋਲੋ, ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਲਿਖੋ..."

 ਨਤੀਜੇ 
ਲੋਹੀਆ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਫਿਰ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ, "ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗੋਆ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਹਸਤੀ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।"

ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਨੇਜ਼ੇਸ ਅਤੇ ਲੋਹੀਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਯਤਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਨੂੰ ਅਸਫਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 1,500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਗੋਆ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 1961 ਵਿੱਚ ਗੋਆ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੋਈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਜਾਰਜ ਵਾਜ਼ ਨੇ ਇਸ ਦਿਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "18 ਜੂਨ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਲਾਈਟ ਹਾਊਸ ਵਾਂਗ ਸੀ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਸੀ," ਲੋਹੀਆ ਨੇ ਕਈ ਗੋਆ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਇਸਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ।
 ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 

 ਗੋਆ ਮੁਕਤੀ ਦਿਵਸ

 ਹਵਾਲੇ