ਭਾਈ ਮਹਾਵੀਰ

ਭਾਈ ਮਹਾਵੀਰ (30 ਅਕਤੂਬਰ 1922 - 3 ਦਸੰਬਰ 2016) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਜੋ ਅਪ੍ਰੈਲ 1998 ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2003 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ (RSS) ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਗਵਰਨਰਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਵਾਰ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਅਤੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ (LLB) ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।

 ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਭਾਈ ਮਹਾਵੀਰ ਭਾਈ ਪਰਮਾਨੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਮੋਹਿਆਲ ( ਸਾਰਸਵਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ) ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਸਭਾ ਦੇ ਨੇਤਾ ਸਨ। ਉਹ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜੀ ਪਿਛੋਕੜ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਦਯਾਨੰਦ ਐਂਗਲੋ-ਵੈਦਿਕ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਪੁਰਖੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਹੀਦ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਈ ਮਤੀਦਾਸ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸਤੀਦਾਸ।

ਮਹਾਵੀਰ 1938 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਭਾਉ ਪਟੁਰਕਰ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਆਰਐਸਐਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਉਹ 1942 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਬਣੇ, ਅਤੇ 2 ਸਾਲ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1944 ਅਤੇ 1947 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਆਰਐਸਐਸ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਰਹੇ। ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1956 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

1950 ਦੇ ਅੰਤ ਵੱਲ ਸ਼ਿਆਮਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਭਵਿੱਖੀ ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਭਾਈ ਮਹਾਵੀਰ ਇਸ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਵਸੰਤ ਰਾਓ ਓਕ ਅਤੇ ਬਲਰਾਜ ਮਧੋਕ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ, ਸਾਰੇ ਆਰਐਸਐਸ ਪ੍ਰਚਾਰਕ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ 27 ਮਈ 1951 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਜਨ ਸੰਘ ਦੀ ਪੰਜਾਬ-ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 21 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ 'ਭਾਰਤੀ' ਜਨ ਸੰਘ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ। ਮਹਾਵੀਰ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1952 ਵਿੱਚ ਦੀਨਦਿਆਲ ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ। ਉਹ ਜਨ ਸੰਘ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰ ਆਰਐਸਐਸ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇ ਜੋ ਜਨ ਸੰਘ ਦੀ ਨੀਤੀ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। 1953 ਵਿੱਚ ਮੁਖਰਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਆਰਐਸਐਸ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਅਗਲੇ ਚੁਣੇ ਗਏ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੌਲੀ ਚੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਨ ਸੰਘ ਦਾ ਪੂਰਾ ਕੰਟਰੋਲ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ।

ਮਹਾਵੀਰ ਜਨ ਸੰਘ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਰਹੇ। ਉਹ 1968-74 ਅਤੇ 1978-84 ਦੌਰਾਨ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1998 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਪਾਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 2003 ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਨਿਭਾਇਆ।

 ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਭਾਈ ਮਹਾਵੀਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਦਸੰਬਰ 2012 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਭਾਈ ਮਹਾਵੀਰ ਦੀ ਮੌਤ 3 ਦਸੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਹੋਈ ਸੀ।

 ਹਵਾਲੇ 
ਸਰੋਤ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਪ੍ਰਚਾਰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1921
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ