ਰਵੀ (ਫਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)

ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਸ਼ਰਮਾ (ਜਨਮ 3 ਮਾਰਚ 1926-ਦੇਹਾਂਤ 7 ਮਾਰਚ 2012), ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਰਵੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕਈ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫਲ ਕੈਰੀਅਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਮ ਲਿਆ ਅਤੇ 1982 ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਨਾਮ ਬੰਬੇ ਰਵੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ।

 ਜੀਵਨੀ 
ਰਵੀ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਮਾਰਚ 1926 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਈ, ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਭਜਨ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸੁਣ ਸੁਣ ਕੇ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ। 1947 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ ਜੋ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ ਸਮਾਰੋਹ ਸਮਾਰੋਹ 'ਜਸ਼ਨ ਏ ਜਮ੍ਹੂਰਿਯਤ' ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨੇਸ਼ਨ ਹੋਟਲ, ਫਤਿਹਪੁਰ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਰਫੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਵੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਯੰਤਰ ਵਜਾਉਣਾ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਸ਼ੀਅਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸੰਨ 1950 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੰਬਈ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਗਾਇਕ ਬਣਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।ਬੰਬਈ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਰਵੀ ਬੇਘਰ ਸੀ ਉਸਨੂੰ  ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਲਾਡ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ' ਤੇ ਸੌਣਾ ਪੈਂਦਾ  ਸੀ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਿਆ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਓਹ ਇੱਕ ਟੀਨ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ।

ਰਵੀ ਦੀ ਖੋਜ ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ ਨੇ 1952 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਆਨੰਦ ਮਠ (1952 ਦੀ ਫਿਲਮ) ਤੋਂ ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ ਵਿੱਚ ਬੈਕਿੰਗ ਵੋਕਲ ਗਾਉਣ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜਾਣੂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਰਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਸੀ।

ਰਵੀ ਨੇ ਕਈ ਹਿੱਟ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂਃ ਚੌਧਵੀਂ ਕਾ ਚਾਂਦ (1960) ਦੋ ਬਦਨ (1966) ਹਮਰਾਜ਼ (1967) ਆਂਖੇ (1968) ਅਤੇ ਨਿਕਾਹ (1982) । ਉਹਨਾਂ ਨੇ 'ਘਰਾਨਾ' (1961) ਅਤੇ 'ਖਾਨਦਾਨ' (1965) ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਕਤ, ਨੀਲ ਕਮਲ ਅਤੇ ਗੁਮਰਾਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ 'ਆਜ ਮੇਰੇ ਯਾਰ ਕੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੈ', 'ਬਾਬੁਲ ਕੀ ਦੁਆਏਂ ਲੇਤੀ ਜਾ', 'ਡੌਲੀ ਚੱਢ ਕੇ ਦੁਲਹਨ ਸਸੁਰਾਲ ਚਲੀ' ਅਤੇ 'ਮੇਰੇ ਯਾਰ ਬਨਾ ਹੈ ਦੁਲ੍ਹਾ' ਵਿਆਹ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ।

ਰਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਤੋਰਾ ਮਨ ਦਰਪਣ ਕਹਿਲਾਏ', 'ਆਗੇ ਭੀ ਜਾਨੇ ਨਾ ਤੂ' ਅਤੇ 'ਸੁਨ ਲੇ ਪੁਕਾਰ ਆਈ' ਵਰਗੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰ ਨੂੰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। 1950 ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫਲ ਕਰੀਅਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1970 ਤੋਂ 1982 ਤੱਕ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਬਰੇਕ ਲਿਆ। ਸੰਨ 1982 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਨਿਕਾਹ' ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸਲਮਾ ਆਗਾ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤਾਂ 'ਦਿਲ ਕੇ ਅਰਮਾਨ ਅਨੁਓਂ ਮੈਂ ਬੇਹ ਗਏ' ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਬੈਸਟ ਫੀਮੇਲ ਪਲੇਬੈਕ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।

1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ (ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਬੇ ਰਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੰਚ। 1986 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਮਲਿਆਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਰੀਹਰਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਵਾਪਸੀ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਪੰਚਗਨੀ ਸੀ। ਸਾਗਰੰਗਲੇ ਅਤੇ ਆ ਰਾਤਰੀ ਮਾਂਜੂ ਪੋਈ (ਯਸ਼ੁਦਾਸ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਗੀਤ) ਹਿੱਟ ਸਨ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਹਰੀਹਰਨ ਦੀ 'ਨੱਖਕਸ਼ਥੰਗਲ' ਵੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾ ਨੇ ਉਸੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ 'ਮੰਜਲਪ੍ਰਸਾਦਵੁਮ' ਲਈ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਸਾਲ 1989 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਵੈਸਾਲੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਸੁਪਰ ਹਿੱਟ ਰਹੇ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾ ਨੇ ਇਸੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ ਇੰਦੂਪੁਸ਼ਪਮ ਚੂਡੀ ਨੀਲਕੁਮ ਲਈ ਆਪਣਾ ਤੀਜਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਰਵੀ ਹਰੀਹਰਨ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨੂੰ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਵੀ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਬੈਨਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਕੰਪੋਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈਃ ਘੁੰਘਟ, ਘਰਾਨਾ ਗ੍ਰਿਹਸਤੀ, ਔਰਤ, ਸਮਾਜ ਕੋ ਬਦਲਾਲੋ (ਜੇਮਿਨੀ ਮੇਹਰਬਾਨ, ਦੋ ਕਾਲੀਆਂ (ਏਵੀਐਮ) ਭਰੋਸਾ, ਅਤੇ ਖੰਡਨ (ਵਾਸੂ ਫਿਲਮਾਂ) ।

ਰਵੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਚੋਪੜਾ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਗੁਮਰਾਹ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਗੀਤਕਾਰ ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 'ਵਕਤ', 'ਹਮਰਾਜ਼', 'ਆਦਮੀ ਔਰ ਇਨਸਾਨ', 'ਧੁੰਦ', 'ਨਿਕਾਹ' ਅਤੇ 'ਦੇਹਲੀਜ਼' ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਲ ਟਾਈਮ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ। ਉਹ 'ਸਾਹਿਰ' ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਹਿਜ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਆਜ ਔਰ ਕਲ', 'ਕਾਜਲ', 'ਅੰਖੇ', 'ਨੀਲਕਮਲ', 'ਦੋ ਕਲਿਆਂ', 'ਅਮਾਨਤ', 'ਗੰਗਾ ਤੇਰਾ ਪਾਣੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ' ਅਤੇ 'ਏਕ ਮਹਿਲ ਹੋ ਸਪਨਾ ਕਾ' ਲਈ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਧੁਨਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।

 ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਰਵੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕਾਂਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ 1946 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਦੀ 1986 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਵੀਨਾ ਅਤੇ ਛਾਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਜੈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਵੱਖ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਅਜੈ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵਰਸ਼ਾ ਉਸਗਾਓਂਕਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਕਾਰਨ ਉਹ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।

ਰਵੀ ਦੀ ਮੌਤ 7 ਮਾਰਚ 2012 ਨੂੰ 86 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

 ਪੁਰਸਕਾਰ 

 ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 1971 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 
 ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ (1994) ਪਰਿਣਯਮ, ਸੁਕਰੁਥਮ
 ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ (1986,1992) ਨੱਖਸ਼ਥੰਗਲ, ਸਰਗਮ 
 ਸਰਬੋਤਮ ਪਿਛੋਕਡ਼ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ (1993) 
 ਬੈਸਟ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ-ਮਲਿਆਲਮ ਪਰੀਨਾਮ-1994 
 ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ, (1962,1966) ਫਿਲਮਾਂ ਘਰਾਨਾ ਵਿੱਚ (1961) 
 ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਕਲਾਸ਼੍ਰੀ ਅਵਾਰਡ (ਆਈ. ਡੀ. 1) -ਚੇਨਈ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ

 ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 

 ਤੇਲਗੂ 

 ਸਰੀਗਾਮਾਲੂ (1994) 

 ਪੰਜਾਬੀ 

 ਸੱਜਣ ਠੱਗ (1981) 
 ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂ (1983) 

 ਹਿੰਦੀ 
ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਹਿੱਟ ਧੁਨਾਂ ਦਾ ਸੇਹਰਾ ਰਵੀ ਦੇ ਸੈਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। "ਚੰਦਾ ਮਾਮਾ ਦੂਰ ਕੇ" ਦੀ ਧੁਨ ਨੇ  ਫਿਲਮ ਤੇਜਾਬ ਦੇ ਹਿੱਟ ਗੀਤ "ਏਕ ਦੋ ਤੀਨ" ਦੀ ਧੁਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਰਵੀ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, "ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲਿਖਤੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ।

 ਵਚਨ (1955) 
 ਅਲਬੇਲੀ (1955) 
 ਇੰਸਪੈਕਟਰ (1956) ਸੰਗੀਤ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ
 ਏਕ ਸਾਲ (1957) 
 ਨਰਸੀ ਭਗਤ (1957) 
 ਦਿੱਲੀ ਕਾ ਠੱਗ (1958) 
 ਦੁਲਹਨ (1958) 
 ਘਰ ਸੰਸਾਰ (1958) 
 ਮਹਿੰਦੀ (1958) 
 ਚਿਰਾਗ ਕਹਾਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕਹਾਂ  (1959) 
 ਜਵਾਨੀ ਕੀ ਹਵਾ (1959) 
 ਨਈ ਰਾਹੇਂ (1959) 
 ਅਪਨਾ ਘਰ (1960) 
 ਚੌਧਵੀਂ ਕਾ ਚਾਂਦ (1960) 
 ਘੁੰਘਟ (1960) 
 ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਔਰ ਸਹੀ (1960) 
 ਮੋਡ੍ਰ੍ਨ ਗਰਲ (1961) 
 ਘਰਾਨਾ (1961) 
 ਨਜ਼ਰਾਨਾ (1961) 
 ਪਿਆਰ ਕਾ ਸਾਗਰ (1961) 
 ਵਾਂਟੇਡ (1961) 
 ਸਲਾਮ ਮੇਮਸਾਹਿਬ (1961) 
 ਚਾਈਨਾ ਟਾਊਨ (1962) 
 ਬਾਜੇ ਘੁੰਗਰੂ (1962) 
 ਰਾਖੀ (1962) 
 ਟਾਵਰ ਹਾਊਸ (1962) 
 ਗਲਰਜ਼ ਹੋਸਟਲ (1962) 
 ਇਸੀ ਕਾ ਨਾਮ ਦੁਨੀਆ ਹੈ (1962) 
 ਬੰਬੇ ਕਾ ਚੋਰ (1962) 
 ਆਜ ਔਰ ਕਲ (1963) 
 ਗਹਿਰਾ ਦਾਗ (1963) 
 ਗੁਮਰਾਹ (1963) 
 ਪਿਆਰ ਕਾ ਬੰਧਨ (1963) 
 ਨਰਤਕੀ (1963) 
 ਉਸਤਾਦੋਂ ਕੇ ਉਸਤਾਦ (1963) 
 ਯੇ ਰਾਸਤੇ ਹੈਂ ਪਿਆਰ ਕੇ (1963) 
 ਭਰੋਸਾ (1963) 
 ਮੁਲਜ਼ਿਮ (1963) 
 ਪਿਆਰ ਕੀਆ ਤੋ ਡਰਨਾ ਕੀਆ (1963) 
 ਗ੍ਰੈਹਸਥਿ (1963) 
 ਕੌਨ ਅਪਨਾ ਕੌਨ ਪਰਾਇਆ (1963) 
 ਦੂਰ ਕੀ ਆਵਾਜ਼ (1964) 
 ਸ਼ਹਿਨਾਈ (1964) 
 ਕਾਜਲ (1965) 
 ਖਾਨਦਾਨ (1965) 
 ਵਕਤ (1965) 
 ਬਹੂ ਬੇਟੀ (1965) 
 ਦੋ ਬਦਨ (1966) 
 ਦਸ ਲਾਖ (1966) 
 ਫੂਲ ਔਰ ਪੱਥਰ (1966) 
 ਸਗਾਈ (1966) 
 ਯੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿਤਨੀ ਹਸੀਨ ਹੈ (1966) 
 ਔਰਤ (1967) 
 ਹਮਰਾਜ਼ (1967) 
 ਮੇਹਰਬਾਨ (1967) 
 ਨਈ ਰੋਸ਼ਨੀ (1967) 
 ਆਂਖੇਂ (1968) 
 ਦੋ ਕਲੀਆਂ (1968) 
 ਗੌਰੀ (1968) 
 ਮਨ ਕਾ ਮੀਤ (1968) 
 ਨੀਲ ਕਮਲ (1968) 
 ਪੈਸਾ ਯਾ ਪਿਆਰ (1969) 
 ਆਦਮੀ ਔਰ ਇਨਸਾਨ (1969) 
 ਅਨਮੋਲ ਮੋਤੀ (1969) 
 ਬੜੀ ਦੀਦੀ (1969) 
 ਡੋਲੀ (1969) 
 ਏਕ ਫੂਲ ਦੋ ਮਾਲੀ (1969) 
 ਸਮਾਜ ਕੋ ਬਦਲ ਡਾਲੋ (1970) 
 ਚਿੰਗਾਰੀ (1971) 
 ਬਾਬੁਲ ਕੀ ਗਲੀਆਂ (1972) 
 ਧੜਕਨ (1972) 
 ਨਾਗ ਪੰਚਮੀ (1972) 
 ਧੁੰਦ (1973) 
 ਮਹਿਮਾਨ (1973) 
 ਸੋਨੇ ਕੇ ਹਾਥ (1973) 
 ਘਟਨਾ (1974) 
 ਏਕ ਮਹਿਲ ਹੋ ਸਪਨਾ ਕਾ (1975) 
 ਵੰਦਨਾ (1975) 
 ਅਮਾਨਤ (1977) 
 ਆਦਮੀ ਸਡ਼ਕ ਕਾ (1977) 
 ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ (1980) 
 ਨਿਕਾਹ (1982) 
 ਆਜ ਕੀ ਆਵਾਜ਼ (1984) 
 ਮੁਝੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੋ (1984) 
 ਹਮ ਦੋ ਹਮਾਰੇ ਦੋ (1984) 
 ਤਵਾਈਫ (1985) 
 ਖਾਮੋਸ਼ ਨਿਗਹੇਂ (1986) 
 ਦਹਲੀਜ਼ (1986) 
 ਅਵਾਮ (1987) 
 ਘਰ ਕਾ ਸੁਖ (1987) 
 ਮੇਰਾ ਸੁਹਾਗ (1987) 
 ਏਕ ਅਲਗ ਮੌਸਮ (2003) 

 ਮਲਿਆਲਮ (ਜਿਵੇਂ ਬੰਬੇ ਰਵੀ ਅਤੇ ਰਵੀ ਬੰਬੇ) 

 ਪੰਚਗਨੀ (1986) 
 ਨੱਖਕਸ਼ਥੰਗਲ (1986) 
 ਵੈਸ਼ਾਲੀ (1988) 
 ਓਰੂ ਵਡੱਕਨ ਵੀਰਗਾਥਾ (1989) 
 ਵਿਦਿਅਰੰਭਮ (1990) 
 ਸਰਗਮ (1992) 
 ਗ਼ਜ਼ਲ (1993) 
 ਪਥੇਮ (1993) 
 ਪਰਿਣਯਮ (1994) 
 ਸੁਕਰੁਥਮ (1994) 
 ਕਾਲੀਵਾਕੂ (ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ) (1996) 
 ਪੰਜ ਤਾਰਾ ਹਸਪਤਾਲ (1997) 
 ਮਨਸਿਲ ਓਰੁ ਮੰਜੂਥੁਲੀ (2000) 
 ਮਯੂਕਹਮ (2005) 

 ਗ਼ੈਰ-ਫ਼ਿਲਮ ਆਡੀਓ ਐਲਬਮ (ਮਲਿਆਲਮ) 

 ਆਵਨੀ ਕਨਵੁਕਲ (1997) 

 ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 

 ਹਿੰਦੀ 
ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਿੱਟ ਗੀਤ ਰਚਣ ਦਾ ਸੇਹਰਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਰਾਵੀ ਦੇ ਸਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। "ਚੰਦਾ ਮਾਮਾ ਦੂਰ ਕੇ" ਵਰਗੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਗਾਣਿਆਂ ਨੇ 1988 ਦੀ ਫਿਲਮ ਤੇਜਾਬ ਦੇ ਹਿੱਟ ਗੀਤ "ਏਕ ਦੋ ਤੀਨ" ਦੀ ਧੁਨ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਰਵੀ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਹਾ ਸੀ , "ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲਿਖਤੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਰਚਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾ ਵਿੱਚ ਰਵੀ ਨੇ ਅਪਣਾ ਸੰਗੀਤਿਕ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ :-

 ਵਚਨ (1955) 
 ਅਲਬਲੀ (1955) 
 ਇੰਸਪੈਕਟਰ (1956) ਸੰਗੀਤ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ
 ਏਕ ਸਾਲ (1957) 
 ਨਰਸੀ ਭਗਤ (1957) 
 ਦਿੱਲੀ ਕਾ ਠੱਗ (1958) 
 ਦੁਲਹਨ (1958) 
 ਘਰ ਸੰਸਾਰ (1958) 
 ਮਹਿੰਦੀ (1958) 
 ਚਿਰਾਗ ਕਹਾਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕਹਾਂ  (1959) 
 ਜਵਾਨੀ ਕੀ ਹਵਾ (1959) 
 ਨਈ ਰਾਹੇਂ (1959) 
 ਅਪਨਾ ਘਰ (1960) 
 ਚੌਧਵੀੰ  ਕਾ  ਚਾਂਦ  (1960) 
 ਘੁੰਘਟ (1960) 
 ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਔਰ ਸਹੀ (1960) 
 ਮੋਡ੍ਰਨ ਗਰਲ (1961) 
 ਘਰਾਨਾ (1961) 
 ਨਜ਼ਰਾਨਾ (1961) 
 ਪਿਆਰ ਕਾ ਸਾਗਰ (1961) 
 ਵਾਂਟੇਡ (1961) 
 ਸਲਾਮ ਮੇਮਸਾਹਿਬ (1961) 
 ਚਾਈਨਾ ਟਾਊਨ (1962) 
 ਬਾਜੇ ਘੁੰਗਰੂ (1962) 
 ਰਾਖੀ (1962) 
 ਟਾਵਰ ਹਾਊਸ (1962) 
 ਗਰਲਜ਼ ' ਹੋਸਟਲ (1962) 
 ਇਸੀ ਕਾ ਨਾਮ ਦੁਨੀਆ ਹੈ (1962) 
 ਬੰਬੇ ਕਾ ਚੋਰ (1962) 
 ਆਜ ਔਰ ਕਲ (1963) 
 ਗਹਿਰਾ ਦਾਗ (1963) 
 ਗੁਮਰਾਹ (1963) 
 ਪਿਆਰ ਕਾ ਬੰਧਨ (1963) 
 ਨਰਤਕੀ (1963) 
 ਉਸਤਾਦੋਂ ਕੇ ਉਸਤਾਦ (1963) 
 ਯੇ  ਰਾਸਤੇ ਹੈਂ ਪਿਆਰ ਕੇ (1963) 
 ਭਰੋਸਾ (1963) 
 ਮੁਲਜ਼ਿਮ (1963) 
 ਪਿਆਰ ਕਿਆ ਤੋ ਡਰਨਾ ਕਿਆ (1963) 
 ਗ੍ਰੈਹਸਥੀ (1963) 
 ਕੌਨ ਅਪਨਾ ਕੌਨ ਪਰਾਇਆ (1963) 
 ਦੂਰ ਕੀ ਆਵਾਜ਼ (1964) 
 ਸ਼ਹਿਨਾਈ (1964) 
 ਕਾਜਲ (1965) 
 ਖਾਨਦਾਨ  (1965) 
 ਵਕਤ (1965) 
 ਬਹੂ ਬੇਟੀ (1965) 
 ਦੋ ਬਦਨ (1966) 
 ਦਸ ਲਾਖ (1966) 
 ਫੂਲ ਔਰ ਪੱਥਰ (1966) 
 ਸਗਾਈ (1966) 
 ਯੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿਤਨੀ ਹਸੀਨ ਹੈ (1966) 
 ਔਰਤ (1967) 
 ਹਮਰਾਜ਼ (1967) 
 ਮੇਹਰਬਾਨ (1967) 
 ਨਈ ਰੋਸ਼ਨੀ (1967) 
 ਆਂਖੇਂ (1968) 
 ਦੋ ਕਲੀਆਂ (1968) 
 ਗੌਰੀ (1968) 
 ਮਨ ਕਾ ਮੀਤ (1968) 
 ਨੀਲ ਕਮਲ (1968) 
 ਪੈਸਾ ਯਾ ਪਿਆਰ (1969) 
 ਆਦਮੀ ਔਰ ਇਨਸਾਨ (1969) 
 ਅਨਮੋਲ ਮੋਤੀ (1969) 
 ਬੜੀ ਦੀਦੀ (1969) 
 ਡੋਲੀ (1969) 
 ਏਕ ਫੂਲ ਦੋ ਮਾਲੀ (1969) 
 ਸਮਾਜ ਕੋ ਬਦਲ ਡਾਲੋ (1970) 
 ਚਿੰਗਾਰੀ (1971) 
 ਬਾਬੁਲ ਕੀ ਗਲੀਆਂ (1972) 
 ਧੜਕਨ (1972) 
 ਨਾਗ ਪੰਚਮੀ (1972) 
 ਧੁੰਦ (1973) 
 ਮਹਿਮਾਨ (1973) 
 ਸੋਨੇ ਕੇ ਹਾਥ (1973) 
 ਘਟਨਾ (1974) 
 ਏਕ ਮਹਿਲ ਹੋ ਸਪਨੋਂ ਕਾ (1975) 
 ਵੰਦਨਾ (1975) 
 ਅਮਾਨਤ (1977) 
 ਆਦਮੀ ਸੜਕ ਕਾ (1977) 
 ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ (1980) 
 ਨਿਕਾਹ (1982) 
 ਆਜ ਕੀ ਆਵਾਜ਼ (1984) 
 ਮੁਝੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੋ (1984) 
 ਹਮ ਦੋ ਹਮਾਰੇ ਦੋ (1984) 
 ਤਵਾਈਫ (1985) 
 ਖਾਮੋਸ਼ ਨਿਗਾਹੇਂ (1986) 
 ਦਹਲੀਜ਼ (1986) 
 ਅਵਾਮ (1987) 
 ਘਰ ਕਾ ਸੁਖ (1987) 
 ਮੇਰਾ ਸੁਹਾਗ (1987) 
 ਏਕ ਅਲਗ ਮੌਸਮ (2003) 

 ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ (ਬੰਬੇ ਰਵੀ ਅਤੇ ਰਵੀ ਬੰਬੇ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ) 

 ਪੰਚਗਨੀ (1986) 
 ਨੱਖਕਸ਼ਥੰਗਲ (1986) 
 ਵੈਸ਼ਾਲੀ (1988) 
 ਓਰੂ ਵਡੱਕਨ ਵੀਰਗਾਥਾ (1989) 
 ਵਿਦਿਅਰੰਭਮ (1990) 
 ਸਰਗਮ (1992) 
 ਗ਼ਜ਼ਲ (1993) 
 ਪਥੇਮ (1993) 
 ਪਰਿਣਯਮ (1994) 
 ਸੁਕਰੁਥਮ (1994) 
 ਕਾਲੀਵਾਕੂ (ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ) (1996) 
 ਫਾਈਵ ਸਟਾਰ ਹੋਸਪਿਟਲ (1997) 
 ਮਨਸਿਲ ਓਰੁ ਮੰਜੂਥੁਲੀ (2000) 
 ਮਯੂਕਹਮ (2005) 

 ਪੰਜਾਬੀ 

 ਸੱਜਣ ਠੱਗ (1981) 
 ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂ (1983) 

 ਤੇਲਗੂ 

 ਸਰੀਗਾਮਾਲੂ (1994) 

 ਗ਼ੈਰ-ਫ਼ਿਲਮ ਆਡੀਓ ਐਲਬਮ (ਮਲਿਆਲਮ) 

 ਆਵਨੀ ਕਨਵੁਕਲ (1997) 
 ਹਵਾਲੇ 

 ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 


 ਹਿੰਦੂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ
 ਬੰਬੇ ਰਵੀ ਐਮ. ਐਸ. ਆਈ. (ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ) 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ