ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਕਲਾ

{{Multiple image
| align             = right
| direction         = horizontal
| header            = ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਕਲਾ
| total_width       = 300
| caption_align     = center
| image1            = Amohaasi_Bodhisattva,_Mathura.jpg
| caption1          = "ਕਟਰਾ ਸਟੀਲ" ਅਭਯਾ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਬੋਧੀਸਤਵ ਸ਼ਾਕਿਆਮੁਨੀ ਬਿਰਾਜਮਾਨ, ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦੇ ਨਾਲ "''ਅਮੋਹਾ-ਅਸੀ (...) ਨੇ ਇਸ ਬੋਧੀਸਤਵ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ'।ਉੱਤਰੀ ਸਤਰਾਪਸ, ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦਾ ਅੰਤ। ਇਹ ਅਖੌਤੀ "ਕਪਾਰਦੀਨ" ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।.
| footer_align      = center
}}ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਕਲਾ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Art of Mathura''') ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਚੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਿ ਮੱਧ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਥੁਰਾ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਧਰਮ, ਜੈਨ ਧਰਮ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਧੇ-ਫੁੱਲੇ ਸਨ। ਮਥੁਰਾ "ਤਿੰਨਾਂ ਧਰਮਾਂ ਲਈ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਕਲਾਤਮਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ", ਅਤੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਗੁਪਤਾ ਕਾਲ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ।"But what made Mathura pre-eminent among its peers, is the incomparable role it played as a major centre of religious art as well. Indeed no other ateliers are known to have produced at the same time so many images pertaining to all the three principal religious system of India: Brahmanism, Buddhism and Jainism. The unquestionable supremacy of the Mathura sculptor, at least till the beginning of the Gupta period, is further documented by the discovery of his handiwork from far-flung points of the Indian subcontinent" in 

ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਥੁਰਾਨੀ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਮੌਰੀਆ ਕਲਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਕਲਾ (322 ਅਤੇ 185 ਈਸਾ ਪੂਰਵ) ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਿਛਲੀ ਮੌਰੀਆ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ "ਤਿੱਖਾ ਵਿਛੋੜਾ" ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਪੈਮਾਨੇ, ਸਮੱਗਰੀ ਜਾਂ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ। ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਮਥੁਰਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਲਾਤਮਕ ਉਤਪਾਦਨ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਇਸਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਛਾਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲਾਲ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਈ ਅੰਗ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਬਾਹਾਂ ਦੇਣ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੋਇਆ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਗੰਧਾਰ ਦੀ ਯੂਨਾਨੀ-ਬੋਧੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਤੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਬੁੱਧ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਹਰੇਕ ਸਕੂਲ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਹੈ। ਬੁੱਧ ਦੀ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸ਼ਾਇਦ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸਪਾਸ, ਭਾਰਤੀ ਬੋਧੀ ਕਲਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰੂਤ ਜਾਂ ਸਾਂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਨਿਕੋਨਿਕ ਸੀ, ਬੁੱਧ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਜਾਂ ਬੋਧੀ ਰੁੱਖ, 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਸੀ।

ਚੌਥੀ ਤੋਂ ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਗੁਪਤ ਕਲਾ ਤੱਕ, ਜੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਹੀਂ, ਮਥੁਰਾ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਹਿੰਦੂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦਾ ਸੀ।









 ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 

 ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ
 ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ
 ਇੰਡੋ-ਯੂਨਾਨੀ ਕਲਾ
 ਗੁਪਤਾ ਕਲਾ
 ਮੌਰੀਆ ਕਲਾ
 ਕੁਸ਼ਾਣ ਕਲਾ
 ਹੋਇਸਲਾ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ
 ਵਿਜੇਨਗਰ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ
 ਯੂਨਾਨੀ-ਬੋਧੀ ਕਲਾ
 ਚੋਲ ਕਲਾ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ
 ਪੱਲਵ ਕਲਾ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ
 ਬਦਾਮੀ ਚਾਲੂਕਿਆ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੂਰਤੀਕਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੂਰਤੀਕਲਾ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ