ਪੱਛਮ ਭਾਰਤ

ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਢਿੱਲਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਭਾਰਤ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਜ਼ੋਨਲ ਕੌਂਸਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਗੋਆ, ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ ਨਗਰ ਹਵੇਲੀ ਅਤੇ ਦਮਨ ਅਤੇ ਦੀਉ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਪਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਪਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵੀ ਅਕਸਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ, ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਅੱਧ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਚੇਨਈ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ, ਕੇਰਲ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਰਾਜ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਦਯੋਗਿਕ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਬਾਦੀ ਹੈ। ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਥਾਰ ਮਾਰੂਥਲ, ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿੰਧਿਆ ਪਹਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਥਾਰ ਮਾਰੂਥਲ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੱਕਨ ਪਠਾਰ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ, ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹਵੇਨ ਥਾਸਾਂਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਰਥਾਤ ਸਿੰਧ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਸਿੰਧ ਦੀ ਪੂਰੀ ਘਾਟੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡੈਲਟਾ ਅਤੇ ਕੱਛ ਟਾਪੂ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ), ਗੁਰਜਾਰਾ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਪੂਤਾਨਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮਾਰੂਥਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ), ਅਤੇ ਬਲਭੀ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਤੱਟ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਨਾਲ)। ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਇਲਾਕੇ ਵੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।Blurton, T. Richard, Hindu Art, p. 187, 1994, British Museum Press, ; Michell, George (1990), The Penguin Guide to the Monuments of India, p.262, Volume 1: Buddhist, Jain, Hindu, 1990, Penguin Books,  ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਨਾਲੋਂ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ।

ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
 ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ
 ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ
 ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ
 ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ
 ਮੱਧ ਭਾਰਤ
 ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵਿਭਾਗ
 ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ
 ਪੱਛਮੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ

ਹਵਾਲੇ

 ਗ੍ਰੰਥ ਸੂਚੀ 








 ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 



ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੇਤਰ