ਰਾਗ ਦੇਸ਼ਕਾਰ

ਰਾਗ ਦੇਸ਼ਕਾਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਧੁਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਾਗ ਹੈ।

 ਰਾਗ ਦੇਸ਼ਕਾਰ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਚੇ - 
ਰਾਗ ਦੇਸ਼ਕਾਰ ਬਿਲਾਵਲ ਥਾਟ ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਔਡਵ-ਔਡਵ(ਵਕ੍ਰ) ਜਾਤੀ ਵਾਲਾ ਰਾਗ ਹੈ ਕਿਓਂਕੀ ਇਸ ਦੇ ਅਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਮਧਯਮ (ਮ) ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦ (ਨੀ) ਵਰਜਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਵਾਦੀ ਸੁਰ ਧੈਵਤ (ਧ) ਅਤੇ ਸੰਵਾਦੀ ਸੁਰ ਗੰਧਾਰ (ਗ) ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਗਾਉਣ-ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿਨ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਹਿਰ ਹੈ।

 ਰਾਗ ਦੇਸ਼ਕਾਰ ਦੀ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ- 
ਰਾਗ ਦੇਸ਼ਕਾਰ ਸੁਰ ਮਧਯਮ (ਮ) ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦ (ਨੀ) ਵਰਜਿਤ। ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਸ਼ੁੱਧ।ਜਾਤੀਔਡਵ-ਔਡਵ(ਵਕ੍ਰ)ਥਾਟ ਬਿਲਾਵਲਵਾਦੀ ਸੁਰ ਧੈਵਤ (ਧ)ਸੰਵਾਦੀ ਸੁਰ ਗੰਧਾਰ (ਗ)ਸਮਾਂਦਿਨ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਹਿਰਠਹਿਰਣ ਵਾਲੇ ਸੁਰ ਸ ਪ ਧ - ਸੰ ਧ ਪ ਮੁੱਖ ਅੰਗ ਸ ਰੇ ਗ ਪ ਧ ; ਧ ਗ ਪ ; ਸੰ  ਧ  ; ਪ ਧ ਗ ਪ ;  ਗ ਰੇ ਸ ; ਰੇ ਧ ਸ ;ਅਰੋਹਸ ਰੇ ਗ ਪ ਧ ਸੰ  ਅਵਰੋਹਸੰ ਧ ਪ ਧ ਗ ਪ ਗ ਰੇ ਸ ਪਕੜਗ ਪ ਧ ਪ ਧ 

 ਰਾਗ ਦੇਸ਼ਕਾਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ - 

 1) ਰਾਗ ਦੇਸ਼ਕਾਰ , ਰਾਗ ਭੂਪਾਲੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਰਾਗ ਭੂਪਾਲੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।ਰਾਗ ਦੇਸ਼ਕਾਰ 

    ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਰਾਗ ਭੁਪਾਲੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਿਸ਼ਭ (ਰੇ) ਨੂੰ ਵਰਜਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
ਰਾਗ ਦੇਸ਼ਕਾਰ ਦੇ ਸੁਰ- ਗ ਪ ਧ ਪ ਧ,ਪ,ਜਿਪਿ,ਗ ਰੇ ਸ ।

ਰਾਗ ਭੂਪਲੀ ਦੇ ਸੁਰ- ਗ ਪ ਧ ਪ ਗ, ਪ ਗ , ਸ ਰੇ ਧ(ਮੰਦਰ) ਸ ।

2) ਰਾਗ ਦੇਸ਼ਕਾਰ ਇੱਕ ਉੱਤਰਾਂਗ ਪਰਧਾਨ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਚਲਣ ਮੱਧ ਅਤੇ ਤਾਰ ਸਪਤਕ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

3) ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਪੰਚਮ (ਪ), ਧੈਵਤ (ਧ) ਅਤੇ ਤਾਰ ਸਪਤਕ ਦਾ ਸ਼ਡਜ (ਸੰ) ਬਹੁਤ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।

4) ਕੁਝ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ 'ਪ ਰੇ' ਦੀ ਸੁਰ ਸੰਗਤਿ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੁਝ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।

5) ਇਸ ਦਾ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਰਾਗ ਭੂਪਾਲੀ ਅਤੇ ਜੈਤ ਕਲਿਆਣ ਹੈ।

ਰਾਗ ਦੇਸ਼ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਸੁਰ ਸਂਗਤੀਆਂ-

ਗ ਪ ਧ ਪ ਧ ; ਗ ਪ ਧ ; ਪ ਧ ਸੰ ਪ ਧ  ; ਸੰ ਧ ਪ ਧ ; ਸ ਗ ਰੇ ਸ ; ਧ(ਮੰਦਰ) ਧ (ਮੰਦਰ) ਸ ; ਸ ਰੇ ਗ ਪ ਧ ; ਧ ਗ ਪ ; ਪ ਧ ਸੰ ; ਧ ਪ ਧ ਗ ਪ ; ਗ ਪ ਧ ਪ ਗ ਰੇ ਸ ;

ਰੇ ਧ(ਮੰਦਰ) ਧ(ਮੰਦਰ) ਸ ;  ਪ ਧ ਪ ਗ ਪ ਧ ਪ ਧ ਗ ਪ ਧ ਸੰ ਸੰ  ;ਧ ਪ ; ਪ ਧ ਗ ਪ ; ਗ ਪ ਧ ਪ ਗ ਰੇ ਸ ਰੇ ; ਧ(ਮੰਦਰ) ਸ

ਰਾਗ ਦੇਸ਼ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅਲਾਪ -

1) ਸ, ਗ ਪ, ਗ ਪ ਧ ਪ, ਸ ਰੇ ਗ ਪ ਧ ਪ ,ਗ ਪ ਧ ਪ ਗ ਰੇ ਸ 

2) ਗ ਪ ਧ, ਧ ਪ ,ਗ ਪ ਧ ਪ, ਗ ਪ ਧ ਸੰ,ਪ ਪ ਧ ਗ ਪ, ਗ ਪ ਗ ਪ ਧ ,ਗ ਪ ਧ ਸੰ

3) ਗ ਪ ਧ ਸੰ ,ਸੰ ,ਧ ਸੰ ਰੇਂ ਸੰ ਗੰ ਰੇਂ ਸੰ ਪੰ ਗੰ ਰੇਂ ਸੰ ਧ ਸੰ ਰੇਂ ਸੰ ਪ ਧ ਗੰ ਪ , ਗੰ ਪ ਧ ਪ ਧ ਪ ਗੰ ਪ, ਗੰ ਰੇ ਸ