ਮੋਹਨਕਲਿਆਣੀ ਰਾਗਮ

ਮੋਹਨਕਲਿਆਣੀ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗਮ ਹੈ (65ਵੇਂ ਮੇਲਕਾਰਤਾ ਰਾਗ  ਮੇਚਾਕਲਿਆਨੀ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਰਾਗ । ਇਹ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਅਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ (ਸੰਗੀਤਕ ਨੋਟਸ) ਲਗਦੇ। ਇਹ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਰਾਗ ਮੋਹਨਮ ਅਤੇ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਕਲਿਆਣੀ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ।ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ 29ਵੇਂ ਮੇਲਕਾਰਥਾ ਧੀਰਸ਼ੰਕਰਭਰਣਮ ਦੇ ਜਨਯ ਬਿਲਾਹਾਰੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮੋਹਨਕਲਿਆਣੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ ਭੂਪ ਕਲਿਆਣ ਜਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਕਲਿਆਣ ਭੂਪ ਕਲਿਆਣ' ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਥਾਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਮੋਹਨਕਲਿਆਣੀ  ਵਾਂਗ , 'ਭੂਪ ਕਲਿਆਣ'' ਭੂਪ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਖੋਜ  ਸਵਾਤੀ ਤਿਰੂਨਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।

 ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ ਮੋਹਨਕਲਿਆਣੀ  ਇੱਕ ਅਸਮਰੂਪ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਮੱਧਮਮ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ। ਇਹ ਇੱਕ ਔਡਵ-ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗਮ (ਜਾਂ ਓਡਵ ਰਾਗਮ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਸਕੇਲ) ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ)  ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈਃ

 ਅਰੋਹਣ:    ਸ ਰੇ2  ਗ3  ਪ  ਧ2 ਸੰ [a]  
 ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ2 ਪ ਮ2 ਗ3 ਰੇ2 ਸ [b]  

ਇਸ ਰਾਗ  ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ ਹਨ ਸ਼ਡਜਮ, ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਪੰਚਮ ਅਤੇ ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਧੈਵਤਮ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚੋ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ, ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ।

 ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਮੋਹਨਕਲਿਆਣੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਓਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। 

 ਸੰਗੀਤਾ ਸਮਰਾਜਿਆ ਸੰਚਾਰੀਨੀ-ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਰਾਮਮੂਰਤੀ ਰਾਓ
 ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਵਾਤੀ ਤਿਰੂਨਲ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤਮ ਮੁਥੀਆ ਭਾਗਵਤਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਧੀ ਵਿਨਾਇਕਮ ਸੇਵੇਹਮ ਅਤੇ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰੀਆ ਸ੍ਰੀ ਧਰਮ ਸ਼ਸਤਰਮ-ਥੁਲਸੀਵਨਮ ਆਰ. ਰਾਮਚੰਦਰਨ ਨਾਇਰ
 ਲਾਲਗੁਡੀ ਜੈਰਾਮਨ ਦੁਆਰਾ ਠਾਕਾ ਥਾਜਨੂ ਥੀਮਾਥਾ, ਇੱਕ ਥਿਲਾਨਾ
 ਐੱਮ. ਐੱਲ. ਵਸੰਤਕੁਮਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਅੰਬੁਜਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਆਦਿਨੇ ਕੰਨਾ 
 ਲਾਲਗੁਡ਼ੀ ਗੋਪਾਲ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਤਮੱਦਮ ਤੱਗਦਈਆ ਹਰੀਆ ਭਜਨੇ ਮਡੋ ਅਤੇ ਬਾਰੋ ਮੁਰਾਰੀ-ਵਾਦੀਰਾਜਾ ਤੀਰਥ

 ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 

 ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
ਗੀਤ.ਫ਼ਿਲਮਸੰਗੀਤਕਾਰਗਾਇਕਅਮੁਦਮ ਥੈਨਮਥਾਈ ਪਿਰੰਧਲ ਵਾਜ਼ੀ ਪਿਰੱਕਮਕੇ. ਵੀ. ਮਹਾਦੇਵਨਸੀਰਕਾਝੀ ਗੋਵਿੰਦਰਾਜਨਮਸਿਲਾ ਉਨਮਾਈ ਕਥਾਲੇਅਲੀਬਾਬਾਵਮ 40 ਥਿਰੂਦਾਰਗਲਮਸੁਸਰਲਾ ਦੱਖਣਮੂਰਤੀਏ. ਐਮ. ਰਾਜਾ, ਭਾਨੂਮਤੀਚੇਲਾਕਿਲਿਗਲਮ ਪਾਲੀਇਲਅੰਗਾ ਮੰਮੀਐਮ. ਐਸ. ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨਟੀ. ਐਮ. ਸੁੰਦਰਰਾਜਨਪੁਧੀਆ ਵਾਨਮਅੰਬੇ ਵਾਉਲੰਗਲ ਓਂਦਰਾਗੀਪੁਨਾਰ ਜਨਮਮਟੀ. ਚਲਪਤੀ ਰਾਓਏ. ਐਮ. ਰਾਜਾ, ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾਚਿੰਨਾ ਚਿੰਨਾ ਕੈਨੀਲੇਫਿਰ ਨੀਲਵੂਏ. ਐਮ. ਰਾਜਾਥਨੀਮਾਈਇਲ ਇਨਿਮਾਈਆਦਿ ਪੇਰੂਕੂਥੁਲਾਥਾ ਮਾਨਮਮਕਲਿਆਣਾ ਪਰੀਸੂਜਿਕੀਥੇਨਮਾਲੀ ਪੂਵਤਿਆਗਮਇਲਯਾਰਾਜਾਟੀ. ਐਮ. ਸੁੰਦਰਰਾਜਨ, ਐਸ. ਜਾਨਕੀਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਕਾਲਈ ਥੰਦਰਲ ਪਾਡੀ ਵਰੂਮਉਯਾਰੰਧਾ ਉੱਲਮਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾਨਾਨ ਸਿਰੀਥਲਨਾਇਕਨਕੇ. ਜਮੁਨਾ ਰਾਣੀ, ਐਮ. ਐਸ. ਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀਪੱਟੂ ਥਲਾਈਵਨ ਪੈਡੀਨਲਇਦਯਾ ਕੋਵਿਲਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਐੱਸ ਜਾਨਕੀਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਓਹ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲਾਇਦਯਾਮਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਾਸੁਦੇਵਨਮੁਤਾਲ ਮੁਥਮਪੁਥੀਰਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ, ਐਸ. ਜਾਨਕੀਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਮਰਗਾਥਾ ਵੀਨਾਈਮਰਗਾਥਾ ਵੀਨਾਈਪਾਰਿਜਥਾ ਪੂਵਐਨ ਰਾਸਵਿਨ ਮਨਸਾਈਲੇਐੱਸ. ਐੱਨ. ਸੁਰੇਂਦਰ, ਕੇ. ਐੱਸ ਚਿੱਤਰਾਕੇ. ਐਸ. ਚਿਤਰਾਓਰੂ ਕਾਨਮ ਓਰੂ ਯੁਗਮਾਗਾਨਾਡੋਡੀ ਥੈਂਡਰਲਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਐਸ. ਜਾਨਕੀਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਨਿਨੈਕਕਾਥਾ ਨੇਰਾਮਿਲਈਥੰਗਾਕਿਲੀਮਾਨੋ, ਐਸ. ਜਾਨਕੀਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਵਨੀਲਾ ਥਨੀਲਾਕਵਿਤਾਈ ਪਾਦੁਮ ਅਲੈਗਲਮਨੋ, ਕੇ. ਐਸ. ਚਿਤਰਾਕੇਲਾਡਾ ਮਨੀਦਾਭਾਰਤੀਰਾਜਕੁਮਾਰ ਭਾਰਤੀਵਾਨਮਤੀਏਅਰਨਮਨਾਈ ਕਿਲੀਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਪਨੀਰੀਲ ਨਾਨੈਂਥਾਯੂਰੀ ਉਨੱਕਾਗਾਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇਲਾਲਯੂਰੀਅਰ ਯੂਰੀਅਰਇੰਨਿਆਵਾਲੇਦੇਵਾਹਰੀਹਰਨ, ਸਵਰਨਲਤਾਸਵਰਨਾਲਥਾਕੂਕੂ ਕੂਈਲੀਆਗਯਾ ਪੂਕਲਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸਕੰਡੁਪੀਡੀ ਅਵਨਾਈ ਕੰਡੂਪੀਡੀ
(ਰਾਗਮ ਵਸੰਤੀ ਵਿੱਚ ਚਰਨਾਮ) ਉਨਨੂਦਨਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਹਰੀਨੀਮੁਧਨ ਮੁਧਲਾਗਾਐਂਗਲ ਅੰਨਾਹਰੀਹਰਨ, ਸਾਧਨਾ ਸਰਗਮਏਥਿਰਵੀਤੂ ਜੰਨਾਲਔਰ ਮਰੀਯਾਧਾਈਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਾਸੁਦੇਵਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਰਾਜਚਿੰਨਾ ਵੀਡੂ ਚਿੱਤਰਾਥਾਈ ਪੋਰਨਥਾਚੂਸਬਸ਼ਉਈਰ ਵਾਜ਼ਗਿਰੇਨਵਾਇਕਰਾਈ ਪੁੱਕਲਦੇਵੇਂਦਰਨਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ (1) ਕੇ. ਐੱਸ ਚਿੱਤਰਾ (2) 

 ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਗੀਤ 
ਗੀਤ.ਫ਼ਿਲਮਸੰਗੀਤਕਾਰਗਾਇਕਕਾਲੇਂਦੀ ਤੀਰਮ ਥਾਨਿਲ18 ਅਪ੍ਰੈਲਏ. ਟੀ. ਉਮਰਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ, ਐਸ. ਜਾਨਕੀਦੇਵੀਐੱਸ ਜਾਨਕੀਦੇਵੀਮਲੇਅਮਥਾਚੋਲੀ ਵਰਗੀਜ਼ ਚੇਕਾਵਰਸ਼ਰੇਥਕੇ. ਐਸ. ਚਿਤਰਾ

 ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

 ਸਕੇਲ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ 

 ਮੋਹਨਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਮਿਤੀ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਸਕੇਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸੁਰ  ਮੋਹਨਕਲਿਆਣਿ ਦੇ ਅਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਸਕੇਲ) ਵਰਗੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਦੀ  ਬਣਤਰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੈ : ਸ ਰੇ2 ਗ3 ਪ ਧ2 ਸੰ- ਸੰ ਧ2 ਪ ਗ3 ਰੇ2 ਸ ਹੈ। 
 ਬਿਲਾਹਾਰੀ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਵਰੋਹ (ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਮ ਹੈ (ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਯਮ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ੰਕਰਾਭਰਣਮ ਦਾ ਉਤਰਦਾ ਪੈਮਾਨਾ) । ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਦੀ ਬਣਤਰ ਸ ਰੇ2 ਗ3 ਪ ਧ2 ਸੰ - ਸੰ  ਨੀ3 ਧ2 ਪ ਮ1 ਗ3 ਰੇ2 ਸ ਹੈ। 

 ਨੋਟਸ 

 ਹਵਾਲੇ 


 ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ 

ਮੋਹਨਕਲਿਆਣੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।  ਮੋਹਨਕਲਿਆਨੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ  ਹਨ।

 ਸੰਗੀਤਾ ਸਮਰਾਜਿਆ ਸੰਚਾਰੀਨੀ-ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਰਾਮਮੂਰਤੀ ਰਾਓ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ 
 ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਵਾਤੀ ਤਿਰੂਨਲ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਸੇਵ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤਮ ਮੁਥੀਆ ਭਾਗਵਤਾਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਸਿੱਧੀ ਵਿਨਾਇਕਮ ਸੇਵੇਹਮ ਅਤੇ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰੀਆ ਸ੍ਰੀ ਧਰਮ ਸ਼ਸਤਰਮ-ਥੁਲਸੀਵਨਮ ਆਰ. ਰਾਮਚੰਦਰਨ ਨਾਇਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ 
 ਲਾਲਗੁਡੀ ਜੈਰਾਮਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਠਾਕਾ ਥਾਜਨੂ ਥੀਮਾਥਾ, ਇੱਕ ਥਿਲਾਨਾ
 ਐੱਮ. ਐੱਲ. ਵਸੰਤਕੁਮਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਗਾਈ ਗਈ ਅੰਬੁਜਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਆਦਿਨੇ ਕੰਨਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਬੰਦਿਸ਼ 
 ਲਾਲਗੁਡ਼ੀ ਗੋਪਾਲ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਤਮੱਦਮ ਤੱਗਦਈਆ ਹਰੀਆ ਭਜਨੇ ਮਡੋ ਅਤੇ ਬਾਰੋ ਮੁਰਾਰੀ''-ਵਾਦੀਰਾਜਾ ਤੀਰਥ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ