ਮਾਰਵਾ (ਥਾਟ)

ਮਾਰਵਾ ਜਾਂ ਮਾਰਵਾ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਤੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਦਸ ਮੂਲ ਥਾਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਥਾਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਰਾਗ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਹੈ। 

ਮਾਰਵਾ ਥਾਟ 'ਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਸੁਰ-

ਸ ਰੇ ਗ ਮ(ਤੀਵ੍) ਪ ਧ ਨੀ 

 ਵਰਣਨ 
ਕਲਿਆਣ ਥਾਟ ਵਿੱਚ ਕੋਮਲ ਰਿਸ਼ਭ ਜੋੜ ਕੇ ਮਾਰਵ ਥਾਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਵਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ  ਹੈ।

 ਮਰਵਾ ਥਾਟ ਦੇ ਰਾਗ 
ਮਾਰਵਾ ਥਾਟ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਰਾਗ: 

 ਮਾਰਵਾ
 ਪੁਰੀਆ
 ਸੋਹਣੀ
 ਲਲਿਤ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਪੂਰਵੀ ਥਾਟ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)
 ਬਿਭਾਸ (ਬਿਭਾਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਭੈਰਵ ਥਾਟ ਜਾਂ ਪੂਰਵੀ ਥਾਟ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ)
 ਪੰਚਮ (ਹਿੰਡੋਲ ਪੰਚਮ)
 ਮਾਲੀਗੌੜਾ
 ਪੂਰਬਾ (ਪੁਰਬਿਆ)
 ਪੂਰ੍ਵਕਲਿਆਣ
 ਜੈਤ (ਜੈਤ) ( ਜੈਤ ਕਲਿਆਣ ਨਾਲ ਉਲਝਣ ਵਿਚ ਨਹੀਂ)
 ਵਾਰਤਿ (ਰਾਗ)
 ਭਟਿਆਰ
 ਭੰਕਰ
 ਲਲਿਤਾ ਗੌਰੀ (ਕਈ ਵਾਰ ਪੂਰਵੀ ਥਾਟ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ)
 ਸਾਜ਼ਗਿਰੀ

ਓ. ਠਾਕੁਰ  ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਵਾ ਕਲਿਆਣ ਜੇ ਸੁਰ ਪ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਕੋਮਲ ਰੇ 'ਤੇ ਘੱਟ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਮਾਰਵਾ  ਹੈ। ਆਰ ਝਾਅ ਭਾਟੀਆ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰਵਾ ਅਤੇ ਮੰਡ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਰਾਗ ਮਾਰਵਾ ਗਉੜੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਲੇਖਕ (ਬੀ. ਸੁਬਾ ਰਾਓ) ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮਉਟਲ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ।  ਮਾਲੀ ਗੌਰਾ ਵਿੱਚ ਮਾਰਵਾ ਦੇ ਪਹਿਲੂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 

 ਰਾਗ  
ਮਾਰਵਾ ਥਾਟ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ : 

 ਮਾਰਵਾ
 ਪੂਰੀਆ
 ਸੋਹਨੀ
 ਲਲਿਤ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਪੂਰਵੀ ਥਾਟ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
 ਬਿਭਾਸ (ਦੋ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਬਿਭਾਸ ) ਭੈਰਵ ਥਾਟ ਜਾਂ ਪੂਰਵੀ ਥਾਟ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
 ਪੰਚਮ (ਹਿੰਡੋਲ ਪੰਚਮ) 
 ਮਾਲੀਗੌਰਾ
 ਪੂਰਬਾ (ਪੂਰਬੀਆ) 
 ਪੂਰਵਕਲਿਆਣ
 ਜੇਤ (ਜੇਤ ਕਲਿਆਣ ਨਾਲ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪੈਣਾ) 
 ਵਰਤੀ (ਰਾਗ)
 ਭਟਿਆਰ
 ਭੰਕਰ
 ਲਲਿਤਾ ਗੌਰੀ (ਕਦੇ-ਕਦੇ ਪੂਰਵੀ ਥੱਟ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) 
 ਸਾਜ਼ਗਿਰੀ

ਓ. ਠਾਕੁਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂਰਵਾ ਕਲਿਆਣ 'ਪਾ' ਦੇ ਨਾਲ 'ਮਾਰਵਾ' ਹੈ ਅਤੇ 'ਕੋਮਲ ਰੇ' 'ਤੇ ਘੱਟ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਰ. ਝਾਅ [ਪੂਰਾ ਹਵਾਲਾ ਲੋਡ਼ੀਂਦਾ] ਭਟਿਆਰ  ਨੂੰ ਮਾਲਵਾ ਅਤੇ ਮਾਂਡ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਲੇਖਕ (ਬੀ. ਸੁੱਬਾ ਰਾਓ) ਇੱਕ ਰਾਗ ਮਾਰਵਾ ਗੌਰੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੌਤਲ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਮਾਲਵਾ ਦੇ ਪਹਿਲੂ ਮਾਲੀ ਗੌਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
 ਹਵਾਲੇ