ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਣਬੂਵਾ ਵਾਜ਼ੇ

ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਣਬੂਵਾ ਵਾਜ਼ੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਜ਼ੇਬੂਵਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, (ਜਨਮ 28 ਨਵੰਬਰ 1871-ਦੇਹਾਂਤ 5 ਮਈ 1945) ਗਵਾਲੀਅਰ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਜੋ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੱਗੀਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਨਾਟਯਗੀਤ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

 ਪਿਛੋਕੜ 
1871 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਵਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਵਾਜੇ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਅਕਾਦਮਿਕਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਕੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਕਰਕੇ, ਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕਈ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਕਈ ਸਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ। ਉਸ ਨੇ ਬਲਵੰਤਰਈ ਪੋਹਰੇ ਅਤੇ ਮਾਲਵਨ ਦੇ ਵਿੱਥੋਬਾ ਹਡਪ ਵਰਗੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ। ਵਿਆਹੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,ਵਾਜ਼ੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਫੜੀ।

 ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ 

 ਸਿਖਲਾਈ 
ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਿਆਲ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਘਰ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪੁਣੇ, ਬੰਬਈ, ਇੰਦੌਰ, ਉਜੈਨ ਅਤੇ ਬਨਾਰਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਾਜ਼ੇ ਨੇ ਨੱਥੇ ਖਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬੜੇ ਨਿਸਾਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਚੇਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਪਰ ਵਾਜ਼ੇ ਸੰਗੀਤ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਰਹੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦੁਰਲੱਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ।  [<span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2021)">citation needed</span>]

 ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ 
ਉਸ ਨੂੰ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

 ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ 

 ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ 
1933 ਵਿੱਚ ਕਈ 78 ਆਰਪੀਐੱਮ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਧੀ।

 ਨਾਟਯ ਸੰਗੀਤ 
1920 ਅਤੇ 1931 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ,ਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਲਲਿਤਕਲਾਦਰਸ਼ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਮੰਡਲੀ ਅਤੇ ਬਲਵੰਤ ਸੰਗੀਤ ਮੰਡਲੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਦਾਕਾਰ-ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ "ਗੰਭੀਰ ਸੰਗੀਤ" ਅਤੇ ਦੁਰਲੱਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ  ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

 ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ 
ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਵਾਜ਼ੇ ਨੇ ਲਯਕਾਰੀ, ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਗਮਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਇੰਨੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਬੀ. ਆਰ. ਦਿਓਧਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ "ਵਾਜ਼ੇ ਗਾਇਕੀ" ਕਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਘੱਟ ਪਰਚਲਿਤ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਰਚਲਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਤੇਜ਼ ਟੈਂਪੋ ਵਿੱਚ ਬੰਦਿਸ਼ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੌੜ ਕਲਿਆਣ, ਗੌਡ਼ਗਿਰੀ ਅਤੇ ਨਟ ਬਿਲਾਵਲ ਵਰਗੇ ਦੁਰਲੱਭ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।  [<span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2021)">citation needed</span>]

 ਵਿਰਾਸਤ 
ਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਉੱਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਨ।

ਵਾਜ਼ੇ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਗਿਰਦਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਕੋਰਸ ਉੱਤੇ ਅਮਿੱਟ ਨਿਸ਼ਾਨ ਛੱਡੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੰਚ ਸ਼ਿਵਰਾਮਬੂਵਾ ਵਾਜ਼ੇ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੇਸ਼ਵਰਾਓ ਭੋਸਲੇ, ਬਾਪੁਰਾਓ ਪੰਢਾਰਕਰ, ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਗੁਰੂਰਾਓ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ, ਵਿਨਾਇਕਰਾਓ ਪਟਵਰਧਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਅਤੇ ਵਾਜ਼ੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ।

 ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਵਿਲਖਣ ਕਲਾਕਾਰ  ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। 5 ਮਈ 1945 ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

 ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ 
ਐਲਬਮਸਾਲ.ਕਿਸਮਤਿਲਕ ਕਮੋਦ, ਮੀਆਂ ਮਲਹਾਰ ਭੈਰਵ ਬਹਾਰ, ਜੌਨਪੁਰੀ ਨਟ ਬਿਹਾਗ, ਮਾਲਵਾ ਬਰਵਾ, ਭਜਨ ਖੰਬਾਵਤੀ, ਤਿਲੰਗ ਠੁਮਰੀ ਭਾਟੀਆਰ, ਗਾਰਾ ਬਾਗੇਸ਼ਰੀ 193278 ਵਜੇਤੋੜੀ, ਸ਼ਤਰਗਾ (ਖਤ ਬ੍ਰਿੰਦਾਵਨੀ ਸਾਰੰਗ, ਖਮਾਜ ਭਟਿਯਾਰ, ਕਾਫੀ ਕਾਹਨੜਾ) 1939ਐੱਲ. ਪੀ.

 ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ 

 ਸੰਗੀਤ ਕਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (1938, ਦੋ ਖੰਡ) 

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1945
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1871
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ