ਮੁਰੂਦ-ਜੰਜੀਰਾ

ਮੁਰੂਦ-ਜੰਜੀਰਾ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Murud-Janjira) ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਏਗਡ਼੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮੁਰੂਦ ਦੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨ ਦਾ ਸਥਾਨਕ ਨਾਮ ਹੈ। ਮਲਿਕ ਅੰਬਰ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਰੂਦ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੰਜੀਰਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1567 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਜੰਜੀਰਾ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਰਾਠਿਆਂ, ਮੁਗਲ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਮਲੇ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੀਦੀਆਂ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਸੀ।

 ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ 
ਜੰਜੀਰਾ ਸ਼ਬਦ "ਜਜ਼ੀਰਾ" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਹੈ "ਟਾਪੂ"। ਮੁਰੂਦ ਨੂੰ ਕਦੇ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਹਬਸਨ ("ਹਬਸ਼ੀ" ਦਾ, ਯਾਨੀ ਕਿ ਅਬੀਸੀਨੀਅਨ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਮ ਕੋਂਕਣੀ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਸ਼ਬਦਾਂ, "ਮੁਰੂਦ" ਅਤੇ "ਜੰਜੀਰੀ" ਦਾ ਜੋੜ ਹੈ। "ਮੋਰੋਦ" ਸ਼ਬਦ ਕੋਂਕਣੀ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਹੈ।

 ਇਟਬਾਰਾਓ ਕੋਲੀ ਅਤੇ ਜੰਜੀਰਾ ਦੇ ਮਲਿਕ ਅੰਬਰ 
ਇਟਬਾਰਾਓ ਕੋਲੀ ਜੰਜੀਰਾ ਟਾਪੂ ਦਾ ਪਾਟਿਲ ਸੀ ਅਤੇ ਕੋਲੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਖੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੋਲੀਆਂ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰੀ ਡਾਕੂਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਇਹ ਟਾਪੂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਗੈਰੀਸਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾਪੁਰੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸਥਾਨਕ ਮਛੇਰਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਡਾਕੂਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੱਟਾਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਲੱਕੜ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਨਿਜ਼ਾਮ ਸ਼ਾਹੀ ਸੁਲਤਾਨ ਇਸ ਲੱਕੜ ਦੀ ਗੈਰੀਸਨ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਰਣਨੀਤਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਜਰਨੈਲ ਪੀਰਮ ਖਾਨ ਨੇ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਮਲਿਕ ਅੰਬਰ - ਉਸਦਾ ਬੁਲਾਰੇ ਜੋ ਸਿੱਦੀ ਮੂਲ ਦਾ ਇੱਕ ਅਬੀਸੀਨੀਅਨ ਰੀਜੈਂਟ ਵੀ ਸੀ - ਨੇ ਅਸਲ ਲੱਕੜ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਠੋਸ ਚੱਟਾਨ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਜ਼ੀਰਾ ਮਹਿਰੂਬ ਜਜ਼ੀਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।[5][6][7][8][9]

 ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ 
ਮੁੱਖ ਲੇਖ: ਜੰਜੀਰਾ ਰਾਜ

ਮੁਰੂਦ-ਜੰਜੀਰਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤੀ ਤੱਟਰੇਖਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ 165 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (103 ਮੀਲ) ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਬੰਦਰਗਾਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮੁਰੂਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਤੱਟ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅੰਡਾਕਾਰ-ਆਕਾਰ ਦੀ ਚੱਟਾਨ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜੰਜੀਰਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਤੱਟਵਰਤੀ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾਪੁਰੀ ਜੈੱਟੀ ਤੋਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਰਾਜਾਪੁਰੀ ਵੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉਦੋਂ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਸ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 40 ਫੁੱਟ (12 ਮੀਟਰ) ਦੂਰ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਚਣ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿਛਲਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ।

ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 26 ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੇ ਟਾਵਰ ਅਜੇ ਵੀ ਬਰਕਰਾਰ ਹਨ। ਮੀਨਾਰ ਉੱਤੇ ਦੇਸੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਧਾਤਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਜੰਗਾਲ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਖੰਡਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਆਪਣੇ ਉੱਚੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਜੀਵਤ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੈਰਕ, ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਲਈ ਕੁਆਰਟਰ, ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ, ਦੋ ਛੋਟੇ 60 ਫੁੱਟ ਡੂੰਘੇ (18 ਮੀਟਰ) ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਤਲਾਅ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ। ਮੁੱਖ ਗੇਟ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਬਾਹਰੀ ਕੰਧ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਘ ਵਰਗੇ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੰਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀਆਂ ਫੜੀ ਹੋਈ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ।

ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਆਕਰਸ਼ਣ 3 ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੋਪਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਕਲਾਲ ਬਾਂਗੜੀ, ਚਾਵਰੀ ਅਤੇ ਲੰਡਾ ਕਸਮ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਪਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਰੇਂਜ ਲਈ ਡਰਾਉਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਦਰਿਆ ਦਰਵਾਜ਼ਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁਰੂਦ-ਜੰਜੀਰਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 32 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (20 ਮੀਲ) ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਘੋਸਲਗੜ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਜੰਜੀਰਾ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਚੌਕੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਸੈਲਾਨੀ ਤੱਟ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਰਾਜਾਪੁਰੀ ਤੋਂ ਜੰਜੀਰਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸਵਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਰਾਹੀਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਿਲ੍ਹਾ ਆਮ ਆਇਤਾਕਾਰ ਜਾਂ ਵਰਗਾਕਾਰ ਆਕਾਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅੰਡਾਕਾਰ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੈ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਕੰਧ ਲਗਭਗ 40 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 19 ਗੋਲ ਬਰਾਂਡੇ ਜਾਂ ਕਮਾਨਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ 'ਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਤੋਪਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੋਪ ਕਲਾਲ ਬਾਂਗੜੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਤੋਪਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ, ਇੱਕ ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਤੋਂ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਬਣੇ ਇਸ਼ਨਾਨਘਰ ਦੇ ਖੰਡਰ ਹਨ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਸਬੂਤ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਾਹੀ ਔਰਤਾਂ ਇੱਥੇ ਕੁਆਰਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਖੂਹ, ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤਾਜ਼ਾ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਟਾਪੂ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਕੰਧ 'ਤੇ ਇੱਕ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਮਹਿਲ, ਨਵਾਬ ਦਾ ਮਹਿਲ ਹੈ। ਜੰਜੀਰਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਨਵਾਬ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਜੰਜੀਰਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

 ਇਤਿਹਾਸ 
1100 ਈਸਵੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਅਬੀਸੀਨੀਅਨ ਸਿਦੀਆਂ ਨੇ ਜੰਜੀਰਾ ਅਤੇ ਜਾਫਰਾਬਾਦ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

1539 ਵਿੱਚ, ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਐਡਮਿਰਲ ਫਰਨਾਓ ਮੈਂਡੇਸ ਪਿੰਟੋ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਓਟੋਮੈਨ ਬੇੜਾ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਚੇ ਪਹੁੰਚਿਆ (ਕੁਰਤੋਗਲੂ ਹਿਜ਼ਿਰ ਰੀਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਆਚੇ ਲਈ ਓਟੋਮੈਨ ਮੁਹਿੰਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ), ਵਿੱਚ ਜੰਜੀਰਾ ਤੋਂ 200 ਮਾਲਾਬਾਰ ਮਲਾਹ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਜੋ ਬਟਕ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, 1621 ਵਿੱਚ, ਜੰਜੀਰਾ ਦੇ ਸਿੱਦੀ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਣ ਗਏ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕਿ ਜੰਜੀਰਾ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ, ਸਿੱਦੀ ਅੰਬਰ ਛੋਟਾ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਮਲਿਕ ਅੰਬਰ ਦੀ ਉਸਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਟਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਦੀ ਅੰਬਰ ਛੋਟਾ ਨੂੰ ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਜੰਜੀਰਾ ਰਾਜ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਵਾਬ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਟਾਪੂ ਕਿਲ੍ਹਾ ਇਬਰਾਹਿਮ II ਦੇ ਰਾਜ ਤੱਕ ਬੀਜਾਪੁਰ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਆਦਿਲ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਦੋਂ ਜੰਜੀਰਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸਿੱਦੀਆਂ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁਰੂਦ-ਜੰਜੀਰਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਦੀ ਹਿਲਾਲ, ਯਾਹੀਆ ਸਾਲੇਹ ਅਤੇ ਸਿਦੀ ਯਾਕੂਬ ਵਰਗੇ ਆਦਮੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

1600 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ, ਸਿਦੀ ਯਾਕੂਤ ਨੂੰ 400,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਸਬਸਿਡੀ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਕੋਲ 300-400 ਟਨ ਭਾਰ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਸਨ। ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਯੂਰਪੀਅਨ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਲੜਨ ਲਈ ਅਯੋਗ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਨੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਉਭਰੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਲਈ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ।

ਪੁਰਤਗਾਲੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਮਰਾਠਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਟਾਪੂ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਯਤਨ ਟਾਪੂ ਦੇ ਸਿੱਦੀ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾੜਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ। ਸਿੱਦੀ ਖੁਦ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।

ਅਜਿਹੇ ਅਸਫਲ ਹਮਲੇ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ 10,000 ਸੈਨਿਕਾਂ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰਾਠਾ ਪੇਸ਼ਵਾ ਮੋਰੋਪੰਤ ਤ੍ਰਿੰਬਕ ਪਿੰਗਲੇ ਨੇ ਭੇਜਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1676 ਵਿੱਚ ਜੰਜੀਰਾ ਫੌਜ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਮਰਾਠਾ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ, ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੇ 12-ਮੀਟਰ ਉੱਚੀਆਂ (39 ਫੁੱਟ) ਗ੍ਰੇਨਾਈਟ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ। ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਛਤਰਪਤੀ ਸੰਭਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸੁਰੰਗ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਅਸਫਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਨੇ ਮਰਾਠਾ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਭਾਜੀ ਨੂੰ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਅਤੇ ਮਰਾਠਾ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ। ਉਸਨੇ 1676 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਦਮਦੁਰਗ ਜਾਂ ਕਾਸਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੰਜੀਰਾ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਲਈ। ਇਹ ਜੰਜੀਰਾ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਦਮਦੁਰਗ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ 22 ਸਾਲ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਇਹ 22 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

1736 ਵਿੱਚ, ਮੁਰੁਦ-ਜੰਜੀਰਾ ਦੇ ਸਿੱਦੀਆਂ ਨੇ ਪੇਸ਼ਵਾ ਬਾਜੀ ਰਾਓ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ। 19 ਅਪ੍ਰੈਲ 1736 ਨੂੰ, ਮਰਾਠਾ ਯੋਧੇ ਨਾਨਾਜੀ ਸੁਰਵੇ ਅਤੇ ਚਿਮਾਜੀ ਅੱਪਾ ਨੇ ਰੇਵਾਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਿੱਦੀਆਂ ਦੇ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਫੌਜਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਚਿਮਾਜੀ ਅੱਪਾ ਨੇ ਸਿੱਦੀ ਸਤ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਾਨਾਜੀਰਾਓ ਨੂੰ ਉਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਰਹਿਮ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਪਰ ਸਿੱਦੀ ਸਤ ਨੇ ਨਾਨਾਜੀਰਾਓ ਸੁਰਵੇ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਗਰਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਨਾਨਾਜੀਰਾਓ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਅਤੇ ਸਿੱਦੀ ਸਤ ਦਾ ਸਿਰ ਉਸਦੇ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਕਲਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨਾਨਾਜੀਰਾਓ ਸੁਰਵੇ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਕੁਸਗਾਓ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਟਕਰਾਅ ਖਤਮ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਸਿੱਦੀ ਸਤ ਸਮੇਤ 1,500 ਸਿੱਦੀਆਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਸਤੰਬਰ 1736 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਈ, ਪਰ ਸਿੱਦੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਜੰਜੀਰਾ, ਗੋਵਾਲਕੋਟ ਅਤੇ ਅੰਜਨਵੇਲ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹਿ ਗਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਗਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੰਜੀਰਾ 1947 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਤੱਕ ਅਜੇਤੂ ਰਿਹਾ।

 ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ