ਰਸ਼ੀਦ-ਉਨ-ਨੀਸਾ

ਰਸ਼ੀਦ ਉਨ ਨੀਸਾ (1855-1929) ਜਾਂ ਰਸ਼ੀਦਾਤੁੰਨੀਸਾ, ਰਸੀਦਨ ਬੀਬੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਉਰਦੂ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲ ਇਸਲਾਮ ਉਨ ਨਿਸਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਕੂਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ 
ਰਸ਼ੀਦ ਉਨ-ਨਿਸਾ ਦਾ ਜਨਮ 1855 ਵਿੱਚ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮਸੁਲ ਉਲਮਾ ਸਈਦ ਵਹੀਦੁਦੀਨ ਖਾਨ ਬਹਾਦੁਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਕੀਲ ਮੌਲਵੀ ਮੁਹੰਮਦ ਯਾਹਯਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।

 ਜੀਵਨ 
13 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਸ਼ੀਦ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ, ਇਸਲਾਹ-ਉਨ-ਨਿਸਾ, ਨੂੰ 1881 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚੁਣੌਤੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਰੱਦ ਕੀਤੇ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੁਹੰਮਦ ਸੁਲੇਮਾਨ ਦੀ ਕੀਮਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਚਾਅ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਈ।  ਧੰਨਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ, ਲੇਖਕ ਆਪਣੀ ਉਮੀਦ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਲ੍ਹਾ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਉੱਚ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਪਿਛੋਕੜ ਤੋਂ ਆਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰਸ਼ੀਦ ਉਨ-ਨਿਸਾ ਨੇ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ। ਉਸ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ ਮਿਰਤ-ਉਲ-ਉਰਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਵਲ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।

 ਇਸਲਾਹ-ਉਨ-ਨਿਸਾ 
ਇਸਲਾਹ ਉਨ-ਨਿਸਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਿਲੀਜ਼ 1894 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1968 ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸੰਸਕਰਣ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੀਜਾ ਸੰਸਕਰਣ 2001 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਲ 2006 ਵਿੱਚ ਪਟਨਾ ਦੀ ਖੁਦਾਬਖ਼ਸ਼ ਓਰੀਐਂਟਲ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਚਲਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ। ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਵਕੀਲ, ਰਸ਼ੀਦ ਉਨ-ਨੀਸਾ ਨੇ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲੇਡੀ ਸਟੀਫਨਸਨ ਨੇ ਰਸ਼ੀਦ ਦੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1929