ਡੈਮਚੇੋਕ ਸੈਕਟਰ

ਡੈਮਚੋਕ ਸੈਕਟਰ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਡੈਮਚੋਕ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਡੈਮਚੋਕ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਚਾਰਡਿੰਗ ਨਾਲਾ ਅਤੇ ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਚੀਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਡੇ ਚੀਨ-ਭਾਰਤੀ ਸਰਹੱਦੀ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੋਵੇਂ ਵਿਵਾਦਿਤ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰਡਿੰਗ ਨਾਲਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਸਲ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਸਥਿਤ ਹੈ।

1684 ਵਿੱਚ ਲੱਦਾਖ ਰਾਜ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤ ਦੀ ਗੈਂਡੇਨ ਫੋਡਰਾਂਗ ਸਰਕਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਸੰਧੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰਡਿੰਗ ਨਾਲੇ ਨੂੰ "ਲਹਰੀ ਧਾਰਾ" ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀਮਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਵੇਖਣਾਂ ਨੇ 1847 ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਿਆਸਤ ਅਤੇ ਕਿੰਗ ਤਿੱਬਤ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਹੱਦ ਨੂੰ ਇਸ ਧਾਰਾ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ 1868 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਡੈਮਚੋਕ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਰਹੱਦ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। 1947 ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਜਲ-ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੀਮਾ ਵਜੋਂ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਵਿਰੋਧ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਆਫ਼ ਚਾਈਨਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ 1962 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਜੰਗ ਲੜੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡੈਮਚੋਕ ਖੇਤਰ ਅਸਲ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਦੇ ਪਾਰ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਰਿਹਾ।
ਘਾਟੀ ਦੇ ਤਲ 'ਤੇ, ਚਾਰਡਿੰਗ ਨਾਲਾ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹੋਏ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਚੌੜੇ ਡੈਲਟਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਡੈਲਟਾ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਡੈਮਚੋਕ ਸੀ। ਦੱਖਣੀ ਪਿੰਡ ਮੁੱਖ ਪਿੰਡ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਯਾਤਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਚੀਨੀ ਲੋਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਡੈਮਕੋਗ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਯਾਤਰਾ ਲੇਖਕ ਰੋਮੇਸ਼ ਭੱਟਾਚਾਰਜੀ ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਪਿੰਡ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਸੀ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਨੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਦੇ ਵੀ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਡੇਮਕੋਗ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਵਪਾਰਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਨ। ਭਾਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਚੀਨੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਕੋਲ ਚਾਰਡਿੰਗ ਨਾਲੇ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਘਾਟੀ ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਟਰੈਕ ਸੜਕਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਚਾਰਡਿੰਗ-ਨੀਲੁੰਗ ਨਾਲਾ ਜੰਕਸ਼ਨ (CNNJ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ। CNNJ ਵਿਖੇ ਦੋਵਾਂ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਟਕਰਾਅ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕੋਯੂਲ ਲੁੰਗਪਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਾਟਰਸ਼ੈੱਡ, ਕੋਯੂਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਵਿਵਾਦਿਤ ਸੈਕਟਰ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਸੀਮਾ 'ਤੇ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਚੀਨ ਦੀ ਦਾਅਵਾ ਰੇਖਾ ਰਿਜ ਤੇ ਸਿਖਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। 

ਆਧੁਨਿਕ ਚੀਨੀ ਸਰੋਤ ਡੈਮਚੋਕ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਵਿਵਾਦਿਤ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਰਿਗਾਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਤਿੱਬਤੀ ਨਾਮ ਪਾਲੀਕਾਸੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਕੈਂਪਿੰਗ ਸਾਈਟ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਲੱਦਾਖੀਆਂ ਲਈ ਸਿਲੁੰਗਲੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਚੀਨੀ ਸਰੋਤ ਵਿਵਾਦਿਤ ਖੇਤਰ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ 1,900 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (730 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਇਸਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਕੋਨੇ, ਡੇਮਕੋਗ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ 450 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (170 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।

 ਇਤਿਹਾਸ 

 ਮੁਢਲਾ ਇਤਿਹਾਸ 
ਡੇਮਚੋਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਧੁਨਿਕ ਲੱਦਾਖ ਰਾਜ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮੈਰੀਉਲ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨਿਆਮਾਗੋਨ, ਜਿਸਨੇ ਪੱਛਮੀ ਤਿੱਬਤੀ ਰਾਜ ਨਗਾਰੀ ਖੋਰਸੁਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਪਲਗੀਗੋਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇ ਲੱਦਾਖ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਲੱਦਾਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਗੁਗੇ-ਪੁਰੰਗ ਅਤੇ ਜ਼ੰਸਕਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਲੱਦਾਖ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮੈਰੀਉਲ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ ਡੈਮਚੋਕ ਕਾਰਪੋ, ਲੱਦਾਖੀ ਡੈਮਚੋਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿਰਾਮਿਡਲ ਚਿੱਟੀ ਚੋਟੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਜੋਂ ਹੈ। ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਮਿਸ ਪਾਸ ("ਯਿਮਿਗ ਚੱਟਾਨ") ਅਤੇ ਰਾਬਾ ਡਮਾਰਪੋ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਅਣਜਾਣ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਆਧੁਨਿਕ ਲੱਦਾਖ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰੁਦੋਕ ਵੀ ਇਸਦੇ ਗਠਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੈਰੀਉਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਇਹ ਅਣਜਾਣ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲੱਦਾਖ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਤਸੇਵਾਂਗ ਨਾਮਗਿਆਲ (ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ 1575–1595) ਅਤੇ ਸੇਂਗੇ ਨਾਮਗਿਆਲ (ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ 1616–1642) ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਨਗਾਰੀ ਖੋਰਸੁਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੇ ਲਦਾਖ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੱਤੀ। ਸੇਂਗੇ ਨਾਮਗਿਆਲ ਨੂੰ ਡੇਮਚੋਕ ਤੋਂ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (19 ਮੀਲ) ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਤਾਸ਼ੀਗਾਂਗ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਡ੍ਰੁਕਪਾ ਮੱਠ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਹੇਮਿਸ ਅਤੇ ਹਨਲੇ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੱਠ ਵੀ ਬਣਾਏ, ਅਤੇ ਡੇਮਚੋਕ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਬਕਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

 ਟਿੰਗਮੋਸਗੈਂਗ ਦੀ ਸੰਧੀ (1684) 
ਲੱਦਾਖ ਇਤਿਹਾਸ (ਲਾ-ਦਵਾਗਸ-ਰਗਿਆਲ-ਰਬਸ) ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਕਿ, 1684 ਵਿੱਚ ਤਿੱਬਤ-ਲਦਾਖ-ਮੁਗਲ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਤਿੱਬਤ ਅਤੇ ਲੱਦਾਖ ਟਿੰਗਮੋਸਗਾਂਗ ਦੀ ਸੰਧੀ 'ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਪੱਛਮੀ ਤਿੱਬਤ (ਨਗਰੀ) ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਲੱਦਾਖ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦ "ਡੇਮਚੋਕ ਵਿਖੇ ਲਹਾ-ਰੀ ਧਾਰਾ" 'ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਟਿੰਗਮੋਸਗਾਂਗ ਦੀ ਸੰਧੀ ਦਾ ਅਸਲ ਪਾਠ ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਟਕਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋਵਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰਵਾਇਤੀ ਸਰਹੱਦ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।

ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਕਨਿੰਘਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਸੀਮਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪੱਥਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਡੇਚੋਗ [ਡੇਮਚੋਕ] ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਕਾਰਬੋਨਸ ਪਹਾੜੀ ਤੱਕ ਸੀਮਾ ਰੇਖਾ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ।"

ਟਿੰਗਮੋਸਗਾਂਗ ਦੀ ਸੰਧੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 160 ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਲੱਦਾਖ ਡੋਗਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਡੋਗਰਾ-ਤਿੱਬਤੀ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਯੁੱਧ ਇੱਕ ਰੁਕਾਵਟ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋਇਆ। 1842 ਵਿੱਚ ਚੁਸ਼ੂਲ ਦੀ ਸੰਧੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਧਿਰਾਂ "ਪੁਰਾਣੀਆਂ, ਸਥਾਪਿਤ ਸਰਹੱਦਾਂ" ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈਆਂ।

 ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੀਮਾ ਕਮਿਸ਼ਨ (1846-1847) 
ਡੋਗਰਾਆਂ ਦੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1846-1847 ਵਿੱਚ ਤਿੱਬਤ ਨਾਲ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪੀ. ਏ. ਵੈਨਸ ਐਗਨਿਊ ਅਤੇ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਕਨਿੰਘਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸੀਮਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਭੇਜਿਆ। ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਵਾਲੀ ਸਰਹੱਦ ਲਈ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਚੀਨੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਰਹੱਦ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਨਵੀਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੀਮਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਕੀਤਾ। ਇਸਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

"ਨਦੀ" ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਾਰਡਿੰਗ ਨਾਲਾ ਹੈ। ਤਿੱਬਤੀ ਸਰਹੱਦੀ ਗਾਰਡਾਂ ਨੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਦੀ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਵਰਜਿਆ। ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਡੈਮਚੋਕ ਵਿਖੇ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ 'ਤੇ ਸਰਹੱਦ ਬਣਾਈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਜਲ-ਨਿਗਰਾਨੀ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਜਾਰਾ ਲਾ ਅਤੇ ਚਾਂਗ ਲਾ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸੀਮਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਲ-ਨਿਗਰਾਨੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
1847 ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 1864 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਰਵੇਖਣ (ਕਸ਼ਮੀਰ, ਲੱਦਾਖ, ਅਤੇ ਬਾਲਟਿਸਤਾਨ ਜਾਂ ਛੋਟਾ ਤਿੱਬਤ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ) ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ 1868 ਦੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਐਟਲਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਤ੍ਰਿਕੋਣਮਿਤੀ ਸਰਵੇਖਣ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੀਮਾ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਐਟਲਸ ਨੇ ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਮਾਯੋਜਨ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡੈਮਚੋਕ ਸੈਕਟਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਲੈਂਬ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ:

ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਸੀਮਾ ਕਿਸਨੇ ਅਤੇ ਕਿਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਤੈਅ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਵੇਖਣ ਟੀਮ ਦੇ ਨੇਤਾ ਟੀ. ਜੀ. ਮੋਂਟਗੋਮੇਰੀ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਡੈਮਚੋਕ ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਇਸਦਾ ਦੋਸ਼ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਵੇਖਣਕਾਰਾਂ ਦੇ ਲੱਦਾਖ ਬਾਰੇ ਮੁੱਢਲੇ ਗਿਆਨ 'ਤੇ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ - ਉਹ ਪਿਛਲੀਆਂ ਸੰਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਾਲੀਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸਨ, ਅਤੇ ਚਰਾਗਾਹ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਾ ਵਿਵਾਦ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਲੈਂਬ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ "ਸਮਝੌਤਾ" ਵਜੋਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਡੈਮਚੋਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਇਲਾਕਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਸਪਾਂਗੁਰ ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।

1868 ਦੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਐਟਲਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੱਦਾਖ ਬਾਰੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਹੜ੍ਹ ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਡੈਮਚੋਕ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸੋਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਲੈਂਬ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 1918 ਅਤੇ 1947 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਐਟਲਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਡੈਮਚੋਕ ਨੂੰ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਲਾਟ ਕੀਤਾ।: 39 ਦੋ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਚੀਨ ਸਮੇਤ) ਦੇ ਕੁਝ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਉਹੀ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦਿਖਾਈਆਂ।

ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਨਕਸ਼ੇ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਡੈਮਚੋਕ 'ਤੇ ਤਿੱਬਤੀ ਦਾਅਵੇ ਕਾਇਮ ਰਹੇ। ਲੈਂਬ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "1947 ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕੁਝ ਵੀ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।"

1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ, ਭਾਰਤੀ ਨਕਸ਼ੇ 1846-1847 ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਜਾਂ 1868 ਦੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਐਟਲਸ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ: ਭਾਰਤੀ ਦਾਅਵੇ ਡੈਮਚੋਕ ਤੋਂ 3 ਮੀਲ (4.8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ 1846-1847 ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੀਮਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਰਹੱਦ ਨੂੰ ਡੈਮਚੋਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 1860 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਸਰਹੱਦ ਨੂੰ ਡੈਮਚੋਕ ਤੋਂ 10 ਮੀਲ (16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਦਿਖਾਇਆ ਸੀ। 48 ਚੀਨੀ ਦਾਅਵੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡੈਮਚੋਕ ਤੋਂ16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਰਹੱਦ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਚੀਨੀ ਦਾਅਵੇ 1945 ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਜੀਓਗ੍ਰਾਫਿਕ ਅਤੇ 1955 ਦੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਆਰਮੀ ਮੈਪ ਸਰਵਿਸ ਦੇ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।

1962 ਦੀ ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਡੈਲਟਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਹੱਦੀ ਚੌਕੀ ("ਨਵੀਂ ਡੈਮਚੋਕ ਪੋਸਟ") ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਚੌਕੀ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਇਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਤਿੱਬਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ "ਚਿੱਟੀ ਲਹਿਰੀ" ਅਤੇ "ਡੇਮਚੋਕ ਲਾਰੀ ਕਾਰਪੋ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

1962 ਦੀ ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡੇਮਚੋਕ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡੇਮਚੋਕ, ਲੱਦਾਖ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਡੇਮਕੋਗ, ਤਿੱਬਤ ਆਟੋਨੋਮਸ ਖੇਤਰ, ਚੀਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਵੰਡ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਿਵਾਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਸਰੋਤ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹਨ ਕਿ ਵੱਡਾ ਖੇਤਰ ਚੀਨ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ।

 ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 

 ਅਕਸਾਈ ਚਿਨ
 ਚੁਮਾਰ