ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਆਂਚਲ

ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਆਂਚਲ (9 ਅਕਤੂਬਰ 1932-20 ਅਗਸਤ 2017)  ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। 

 ਜਨਮ 
ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਆਂਚਲ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਅਕਤੂਬਰ 1932 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਕਿਰਪਾਲ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਪਿੰਡ ਪਧਿਆਣਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਬੀਏ ਕਰ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲੀਸ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐੱਮਏ ਪੰਜਾਬੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਹੀ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਆਪ ਹੀ ਗੀਤ ਲਿਖਣ ਦਾ ਤੇ ਲਿਖ ਕੇ ਆਪ ਗਾਉਣ ਦਾ। ਉਸ ਦਾ ਗਾਉਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ ਤੇ ਗੀਤਕਾਰੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ੌਕ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਪਸ਼ ਫੜ ਗਿਆ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਿੱਲੀ ’ਚ ਹੀ ਬੀਤੀ, ਪਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੰਮੇ ਜਾਏ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ’ਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਹੀ ਤਸਵੀਰ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦੀ ਸੀ।

 ਗੀਤਕਾਰੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ 
ਉਸ ਨੇ ‘ਸੱਧਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ’ (1959), ‘ਬਿਰਹੋਂ ਪਿਆ ਸਾਡੇ ਖ਼ਿਆਲ’ (1967), ‘ਦਿਲ ਦੇ ਦਾਗ’ (1976), ‘ਆਹਾਂ ਤੇ ਅੱਥਰੂ’ (1988), ‘ਦਰਦ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਹਾਲ’ (1990) ਅਤੇ ‘ਨਹੀਂ ਰੀਸਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ’ (1993) ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ।

ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਆਂਚਲ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇਕ ਪ੍ਰਚਲਤ ਗੀਤ ਇਕ 1974 ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਬੋਲ ਸਨ;

ਪੈਰੀਂ ਨਵੀਆਂ ਝਾਂਜਰਾਂ ਪਾਈਆਂ

ਲੰਬੜਾਂ ਦੀ ਬੰਤੋ ਨੇ

ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ 

ਮਹਿਰਮ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਮਾਹੀ, ਮੋੜੇਂਗਾ ਕਦ ਮੁਹਾਰਾਂ

ਦਿਨ ਰਾਤ ਤੜਪਦੇ ਨੇ, ਅਰਮਾਨ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰਾਂ

ਸਾਲ 1980 ਵਿੱਚ ਐੱਚਐੱਮਵੀ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਅੱਠ ਗੀਤਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੋਗਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਗਾਇਕ ਜੋੜੀਆਂ ਦੇ ਦੋਗਾਣੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਸਦੀਕ-ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ, ਕੇ. ਦੀਪ- ਜਗਮੋਹਣ ਕੌਰ, ਦੀਦਾਰ ਸੰਧੂ-ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਏ. ਐੱਸ. ਕੰਗ-ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਏ. ਐੱਸ. ਕੰਗ ਅਤੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਗੀਤ, ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਆਂਚਲ ਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦੋਗਾਣੇ ਦੇ ਬੋਲ ਸਨ;

ਮੈਨੂੰ ਹੀਰ ਕਹਿ ਕੇ ਫੇਰ ਨਾ ਬੁਲਾਈਂ ਮੁੰਡਿਆ

ਵੇ ਰਾਹ ਜਾਂਦੀ ਨਾ ਬਲਾ ਗਲ ਪਾਈਂ ਮੁੰਡਿਆ

ਆਂਚਲ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲੀਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਤਰੱਕੀਆਂ ਮਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਫ ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਇਆ। ਆਪਣੇ ਸੇਵਾਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਸਕੂਲਾਂ ਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਵੈ-ਰੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵੀ ਲਈਆਂ। ਸੀਬੀਐੱਸਈ ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨੌਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਨਾਂ’ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਲੇਖ ‘ਸਵੈ ਰੱਖਿਆ’ ਸਿਲੇਬਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 20 ਅਗਸਤ 2017 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਦਾ ਇਹ ਰਾਂਗਲਾ ਆਂਚਲ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਿਆ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ