ਪਿਤਲਖੋਰਾ

ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਦੇ ਸਤਮਾਲਾ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪਿਤਲਖੋਰਾ ਗੁਫਾਵਾਂ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Pitalkhora Caves), ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬੋਧੀ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 14 ਚੱਟਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮਾਰਕ ਹਨ ਜੋ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੱਟਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟੀਆਂ ਗਈਆਂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਏਲੋਰਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ, ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਇੱਕ ਝਰਨੇ ਤੋਂ ਪਾਰ, ਕੰਕਰੀਟ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਚੜ੍ਹਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।Pitalkhora Caves  at Archaeological Survey of India.

 ਵੇਰਵਾ 
ਗੁਫਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇਸਾਲਟ ਚੱਟਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਗੁਫਾਵਾਂ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। 14 ਵਿੱਚੋਂ, ਚਾਰ ਚੈਤਯ ਹਨ (ਇੱਕ ਵੋਟ ਸਟੂਪ, ਇੱਕ ਅਪਸੀਡਲ ਅਤੇ ਸਿੰਗਲ-ਸੈੱਲ) ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਵਿਹਾਰ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬੋਧੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕਾਫ਼ੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਮਹਾਯਾਨ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੋ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, 10 ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਚਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੀ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਟਲਖੋਰਾ ਨੂੰ ਟਾਲਮੀ ਦੇ "ਪੇਟ੍ਰੀਗਾਲਾ" ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਬੋਧੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਮਹਾਮਾਯੂਰੀ ਦੇ "ਪਿਟਾਂਗਲਿਆ" ਨਾਲ ਵੀ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਲਗਭਗ 250 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਤੀਜੀ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਦੇ ਹਨ।Pitalkhora Caves  at Archaeological Survey of India.

ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਦੋ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਠੀਕ ਹੈ, ਇੱਕ ਖਰਾਬ ਗਜ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪ੍ਰਤੀਕ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ।Pitalkhora Caves  at Archaeological Survey of India. ਇਹ ਗੁਫਾਵਾਂ ਅਜੰਤਾ-ਏਲੋਰਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

 ਚੈਤਯ ਹਾਲ ਦਾ ਕਾਲਕ੍ਰਮ (ਗੁਫਾ 3) 
ਪਿਤਲਖੋਰਾ ਦੀ ਗੁਫਾ 3, ਚੈਤਯ ਹਾਲ, ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੈਤਯ ਹਾਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਾਰਕਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚੈਤਯ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ: ਪਹਿਲਾਂ, ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ, ਕੋਂਡੀਵਾਈਟ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿਖੇ ਗੁਫਾ 9 ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਜਾ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿਖੇ ਗੁਫਾ 12, ਜੋ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਅਜੰਤਾ ਦੀ ਗੁਫਾ 10 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ, ਅਜੰਤਾ ਦੀ ਗੁਫਾ 10 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਾਲਕ੍ਰਮਿਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ: ਪਿਟਲਖੋਰਾ ਵਿਖੇ ਗੁਫਾ 3, ਕੋਂਡਾਨਾ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿਖੇ ਗੁਫਾ 1, ਅਜੰਤਾ ਵਿਖੇ ਗੁਫਾ 9, ਜੋ ਕਿ, ਆਪਣੇ ਵਧੇਰੇ ਸਜਾਵਟੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਬਾਅਦ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਨਾਸਿਕ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿਖੇ ਗੁਫਾ 18, ਅਤੇ ਬੇਦਸੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿਖੇ ਗੁਫਾ 7, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਰਲਾ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿਖੇ ਮਹਾਨ ਚੈਤਯ ਦੀ "ਅੰਤਮ ਸੰਪੂਰਨਤਾ" ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ