ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ

ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ (ਵਿਕਲਪਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਵਜੋਂ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ) 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਯੋਧਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਸਿੱਖ ਸੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਮਿਸਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਨੇ 29 ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ 1 ਦਸੰਬਰ, 1764 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਅਫਗਾਨ ਅਤੇ ਬਲੋਚ ਫੌਜਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਆਖਰੀ ਸਟੈਂਡ ਲਿਆ। ਇਸ ਝੜਪ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ 29 ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।

 ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1688 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਲੀਲ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਦਸੌਂਧਾ ਅਤੇ ਮਾਈ ਲੱਛਮੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ 10ਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ। 1699 ਦੀ ਵੈਸਾਖੀ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਮਿਸਲ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰੇਗਾ ਜੋ ਮੁਗਲ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨ ਫੌਜਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ। 

 ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਸਟੈਂਡ (1764) 
1763 ਤੋਂ 1764 ਤੱਕ, ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਲਾਹੌਰ ' ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲੈਣਗੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਦਰਾਜਤ ਤੱਕ ਵਧਾ ਲੈਣਗੇ। ਇਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਉੱਤੇ ਅਫਗਾਨ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਉੱਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।

ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਐਮਨਾਬਾਦ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇਹ ਐਮਨਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਸੀ ਕਿ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਬਲੋਚ ਸਹਿਯੋਗੀ ਨਾਸਿਰ ਖਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ 18,000 ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਾਸਿਰ ਖ਼ਾਨ ਨੇ 12,000 ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਫ਼ਗਾਨ ਅਤੇ ਬਲੋਚ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਝੜਪ ਹੋ ਗਈ। 

ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਸਿੱਖ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ ਹਨ। ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ 1 ਦਸੰਬਰ 1764 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਫਗਾਨ ਫੌਜਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਈਆਂ।  ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ, ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ, ਬਸੰਤ ਸਿੰਘ, ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ 26 ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਅਫਗਾਨ ਅਤੇ ਬਲੋਚ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਖਰੀ ਸਟੈਂਡ ਲੜਨ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰੁਕੇ ਸਨ।

ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ 30 ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਫਗਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਝੜਪ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ 29 ਸਿੱਖ ਰਾਖੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।   

 ਵਿਰਾਸਤ 
ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦਗੰਜ ਨਾਮਕ ਯਾਦਗਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਯੋਧੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ