ਦਯਾਰ-ਏ-ਦਿਲ (ਨਾਵਲ)

ਦਯਾਰ-ਏ-ਦਿਲ (  ) ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਲਪ ਲੇਖਕ ਫਰਹਤ ਇਸ਼ਤਿਆਕ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜੋ 2010 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਦਯਾਰ-ਏ-ਦਿਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਸਿਕ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਸ਼ੁਆ ਡਾਇਜੈਸਟ  ਦੇ ਮੁਕੰਮਲ ਨਾਵਲ ਭਾਗ ਵਿੱਚ  ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਮੇਰੇ ਹਮਦਮ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਸੀ। 2010 ਵਿੱਚ, ਦੋਵੇਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇਲਮ-ਓ-ਇਰਫਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਇੱਕੋ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

 ਪਲਾਟ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਸਾਰ 
ਨੌਜਵਾਨ ਡਾਕਟਰ ਫਰਾਹ ਘਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਝਗੜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਰੁਹੀਨਾ ਕਰਾਚੀ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਫਰਾਹ ਅਤੇ ਵਾਲੀ ਦੇ ਤਲਾਕ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰੁਹੀਨਾ ਉਸਦੇ ਸਹੁਰੇ ਤੋਂ ਜਾਇਦਾਦ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਫਰਾਹ ਜਾਇਦਾਦ ਲੈਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਲਈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਾਲੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਤਲਾਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਵੀ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ,  ਦੇਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਲਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਫਰਾਹ ਫਿਰ ਵਲੀ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ  ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਆਗ਼ਾ ਜਾਨ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਿਚ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿ ਜੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮੰਨ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਵੀ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ। ਘਬਰਾਈ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਝਿਜਕਦੇ ਝਿਜਕਦੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੱਸੇ ਉਹ ਅਤੇ ਵਲੀ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਬਿਮਾਰ ਆਗ਼ਾ ਜਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਤਕੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਮਝ ਨਾ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਲੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੀ ਵਿਗੜਦੀ ਸਿਹਤ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਲਿਆਇਆ ਹੈ। ਐਪਰ, ਉਸਨੇ ਇਕਰਾਰ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਗਈ। ਆਗ਼ਾ ਜਾਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫਰਾਹ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਰੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਫਿਰ ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ, ਬਖ਼ਤਿਆਰ ਖਾਨ ਇੱਕ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਬੇਹਰੋਜ਼ ਅਤੇ ਸੁਹੇਬ ਸਨ। ਬੇਹਰੋਜ਼ ਦੀ ਸਗਾਈ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਦੀ ਧੀ ਅਮੀਨਾ ਨਾਲ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਹੀ ਉਮਰ 'ਤੇ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਪਰ, ਹਾਲਾਤ ਉਦੋਂ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਬੇਹਰੋਜ਼ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਹਿਪਾਠੀ ਰੁਹੀਨਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਗ਼ਾ ਜਾਨ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਠੁਕਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਗ਼ਾ ਜਾਨ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸੁਹੈਬ ਉਸਦੀ ਭਤੀਜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰੇਗਾ, ਸੁਹੈਬ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੰਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੇਹੋਰਜ਼ ਨੇ ਰੁਹੀਨਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਬੇਟੀ ਫਰਾਹ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੁਹੈਬ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਵਲੀ ਅਤੇ ਜ਼ਰਮੀਨ ਹਨ। ਸੁਹੈਬ ਨੇ ਬੇਹਰੋਜ਼ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਹਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਗਿਆ। ਸੁਹੈਬ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੋੜਨ ਲਈ ਬੇਹੋਰਜ਼ ਦੀ ਧੀ ਦੀ ਫਰਾਹ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰੇ। 18 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਬੇਹਰੋਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਉਸਨੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਰੁਹੀਨਾ ਨੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਬੱਚੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਝਗੜਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਰੁਹੀਨਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ  ਬਾਵਜੂਦ ਫਰਾਹ ਨੇ ਵਾਲੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਉਹ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਉਣ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਰੁਹੀਨਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ, ਅਚਾਨਕ ਬੇਹੋਰਜ਼ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਰੁਹੀਨਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਦਮਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਦੁੱਖ ਆਗਾ ਜਾਨ ਲਈ ਨਫ਼ਰਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਤਲਾਕ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਰਾਹ ਲਈ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਗਾ ਜਾਨ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਫਰਾਹ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਸਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸੀ। ਰੁਹੀਨਾ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰਨ ਲਈ ਫਰਾਹ ਅਤੇ ਆਗਾ ਜਾਨ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਣ ਦਾ ਹਰ ਤਰੀਕਾ ਲੱਭਦੀ ਹੈ, ਲਗਾਤਾਰ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰੁਹੀਨਾ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਕਾਰਨ ਫਰਾਹ ਨੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੋਚਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਗਾ ਜਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਖਸਤੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰੁਹੀਨਾ ਤਲਾਕ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਫਰਾਹ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਰੁਹੀਨਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਭਤੀਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਰਾਹ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕੋਈ ਜਾਇਦਾਦ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ। ਫਰਾਹ ਨੇ ਖੁਦ ਆਗਾ ਜਾਨ ਅਤੇ ਵਾਲੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤਲਾਕ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਆਗਾ ਜਾਨ ਲਈ ਅਸਹਿ ਹੈ। ਆਗਾ ਜਾਨ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਹੋਰ ਬੀਮਾਰ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੁਹੀਨਾ ਜੋ ਸੋਚਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਧੀ ਉਸਦਾ ਪੱਖ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਹੀ, ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਕੋਲ ਕੈਨੇਡਾ ਚਲੀ ਗਈ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ