ਰਾਨੂ ਮੁਖਰਜੀ

ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਪ੍ਰੀਤੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਰਾਨੂ ਮੁਖਰਜੀ ਦਾ ਜੱਦੀ ਘਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਾਦੀਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਤੁੰਗੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ 18 ਅਕਤੂਬਰ, 1907 ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
 ਟੈਗੋਰ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ 
11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਰਾਨੂ ਨੇ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (ਗੋਲਪੋਗੁਚਾ) ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਦੋਂ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਖੇ ਥੀਓਸੋਫੀਕਲ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਸੀ। ਇਹ 1918 ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਦੋਂ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਰਾਨੂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਿਤਿਮੋਹਨ ਸੇਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ, ਆਸ਼ਾ ਆਰਿਆਨਾਇਕਮ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਕੈਦੀ ਸਨ। ਟੈਗੋਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੋਰਾ, ਨੌਕਾਡੂਬੀ, ਚਿੰਨਾਪੱਤਰ ਅਤੇ ਡਾਕਘਰ, ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਨੂ ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਫਟ ਹੋ ਗਈ। ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੰਦਲਾਲ ਬੋਸ ਅਤੇ ਸੁਰੇਂਦਰਨਾਥ ਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।Bangali Charitavidhan, by Anjali basu, vol. 2, 4th ed., Language: Bengali, Kolkata: Sahitya samsad – 2016, pp. 347-348, . ਜਲਦੀ ਹੀ, ਉਹ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਾਰਾਣਸੀ ਤੋਂ ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਵੁਕ ਪਾਠਕ ਵਜੋਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਇੱਕ ਡੂੰਘੇ ਖਾਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਰਾਨੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ 'ਭਾਨੂਦਾਦਾ' ਕਿਹਾ, ਇਹ ਨਾਮ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਉਪਨਾਮ, ਭਾਨੂਸਿੰਘ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਨੂਸਿੰਘ ਠਾਕੁਰਰ ਪਦਾਬਲੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਇੱਕ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਟੈਗੋਰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਮਧੁਰਲਤਾ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਵਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਰਾਨੂ ਨੇ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਕਾਵਿਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ, ਉਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੰਗੀਤਕ, ਕਾਦੰਬਰੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਈ। ਟੈਗੋਰ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਜੋਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਟੈਗੋਰ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਰਾਣੂ ਨੂੰ ਲਿਖੇ 208 ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਰਾਣੂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਲਿਖੇ 68 ਪੱਤਰ ਇਸ ਖਾਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਲਤ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਚਿੱਠੀਆਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਰਾਨੂ ਨੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰਾਨੂ ਕਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਗਈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਾਂਗ ਵੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਸ਼ੇਸ਼ੇਰ ਕੋਬਿਤਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1920 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਟੈਗੋਰ ਦਾ ਨਾਟਕ "ਬਿਸਰਜਨ" ਐਂਪਾਇਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਜੈਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਨੂ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਅਪਰਣਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।
 ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ 
ਲੇਡੀ ਰਾਨੂ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ 1933 ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਗਭਗ 1952 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਰਾਨੂ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਜੋ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਬਿੰਦਰਾ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਉਸਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਭਾਨੁਸਿੰਘ ਠਾਕੁਰ ਪਦਾਬਲੀ ਦੀਆਂ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ, ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਡਾ. ਬਿਧਾਨ ਚੰਦਰ ਰਾਏ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ, ਸਰ ਬੀਰੇਂਦਰਨਾਥ ਮੁਖਰਜੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ। ਅਕੈਡਮੀ, ਉਸਦੀ ਯੋਗ ਟਰੱਸਟੀਸ਼ਿਪ ਹੇਠ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਲਾ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ 1997 ਤੱਕ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਨੇੜਲਾ ਸਬੰਧ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਰਬਿੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਲੀਜਨ ਡੀ'ਆਨਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

 ਮੌਤ 
ਰਾਨੂ ਮੁਖਰਜੀ ਦੀ ਮੌਤ 15 ਮਾਰਚ 2000 ਨੂੰ ਹੋਈ।Bangali Charitavidhan, by Anjali basu, vol. 2, 4th ed., Language: Bengali, Kolkata: Sahitya samsad – 2016, pp. 347-348, .

 ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ 

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2000
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1907