ਉਆਇੰਦੁੱਤ ਬੋਲੀ

ਉਆੰਦਾਤ  ,  ਉਆਇੰਦੁੱਤ , ਨਵੀਂ ਉਂਦਤ, ਨਵੀਂ ਪੇਤੁੰਨ , ਕ਼ੁਇੰਦਤ ਜਾਂ ਹਰੌਨ ਭਾਸ਼ਾ ਇੱਕ ਹੁੱਦੇਨੌਸੋਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨੇਟੇ ਉਂਦਤ ਲੋਕ ਬੋਲਦੇ ਸਨ , ਜੋ ਤਿਓਨੁੰਤਾਤੀਆਂ ਤੋਂ ਆਇ ਸਨ ।ਇਹ ਉਆਂਦਤ ਦੀ ਭੈਣ ਭਾਸ਼ਾ ਜਿਆ ਉਆਂਦਤ ਤੋਂ ਆਈ , ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣਾ ਔਖਾ ਹੈ । ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਇੰਨੂ ਉਆਂਦਤ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਜਾਂ ਇਹਦੀ ਧੀ । ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਹੁਰੌਨ-ਉਆਂਦਤ ਮੁਲਖ ਦੇ ਸੀ । ਇਹ ਨਵੇਂ ਜ਼ਮਾਨੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਖੀਰਲੀ ਵਾਰ ਜਿਆਦਾਰ ਬੋਲੀ ਗਈ ਸੀ ਓਕਲਾਹੋਮਾ ਅਤੇ ਕਿਊਬਿੱਕ’ਚ । 
ਉਆਇੰਦੁੱਤ ਬੋਲਣੂ ਖਤਮ ਹੋਣ ਚਿਲੀ ਸੀ ੧੯੭੨’ਚ ਜਦੋਂ ਅਖੀਰਲੀ ਇਨਸਾਨ ਜਿੰਨ ਉਆਇੰਦੁੱਤ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਲੱਗੀ ਸੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ । ਪਰ ਹੁਣ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਬੋਲੇ ਜਾਵੇ : 

 ਓਕਲਾਹੋਮਾ ਦੀ ਉਆਇੰਦੁੱਤ ਲੋਕ ਦੇ ਸਰਕਾਰ ਉਆਇੰਦੁੱਤ ਦੀਆਂ ਕੑਲਾੱਸਾਂ ਲਾਉਂਦਿਆਂ ਨਰਸਰੀ ਤੋਂ ੪ ਕਲਾਸ ਤੱਕ । ਇਹ ਉਆਇੰਦੁੱਤ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰੀਸਕੂਲ’ਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਉਆਇੰਦੁੱਤ ਸਿਖਾਉਂਦੀ, “ਟ੍ਰੑਟੑਲ ਟੌਟੑਸ” ਓਕਲੇਹੋਮੇ’ਚ , ਅਤੇ ਇਹਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਨੈੱਟ ਲਈ ਕੌਰਸ ਵੀ ਬਣਾਇ ਆਪੇ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ।
 ਕਿਊੱਬਿਕ ਦੀ ਹਰਨ-ਉਆਂਦਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਡਿਆਂ ਅਤੇ ਨਿਆਣਿਆਂ ਲਈਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਦਹਿੰਦੀਆਂ ਪਿੰਡ ਉਏਂਦਾਕੇ ਦੇ ਸਕੂਲ’ਚ । 

 ਇਤਿਹਾਸ 
ਉਆਂਦਤ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ
ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਕਹਿ ਕਿ ਉਆਇੰਦੁੱਤ ਉਆਂਦਤ’ਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ , ਪਰ ਸਦੀਆਂ ਬਾਦ ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ , ਜਿਦਾਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਹੋਲੀ-ਹੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬਣੀ ਸੀ । ਇਹ ਉਆਇੰਦੁੱਤ ਲਈ ~੧੭੪੦~ ਲਾਗੇ ਹੋਇਆ ਸੀ , ਜਦੋਂ ਜੇਸੁਇਟ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਪੀਏਰ ਪੋਤੀਯਏ ( ੧੭੦੮ - ੧੭੮੧ ) ਪੇਤੁੰਨ ਕਿਸਮ ਉਆਂਦਤ ਦੀ ਕੰਨੇਡੇ’ਚ , ਅਤੇ ~੧੮੪੦~’ਚ । ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅੱਥੑਨੌਗ੍ਰਫਰ ਮੇਰਿਉਸ ਬਾਰੑਬੋਮੈਦਅ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਇਹਦੇ ਬੀਰੇ ੧੯੧੧-੧੨’ਚ , ਉਆਇੰਦੁੱਤ ਵੱਖਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ।  

ਉਆਂਦਤ ‘ਤੇ ਉਆਇੰਦੁੱਤ ‘ਚ ਵਾਵਾ ਫ਼ਰਕ ਮੂੰਹ ਦੇ ਅੱਖਰ , ਅੱਖਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਹੋਰ’ਚ ਵੀ ਪਿਆ ਸੀ । ਇਹਦੇ ਸਾਬ ਨਾਲ , ਉਆਇੰਦੁੱਤ ਨਵੀਂ ਉਆਂਦਤ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਇਤਿਹਾਸ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਕਿ ਉਆਇੰਦੁੱਤ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇਓਂ ਆਈਆਂ । ਉਆਇੰਦੁੱਤ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਕਈ ਹਰਨੀ ਲੋਕ ਤੋਂ ਆਏ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਚਣ, ਕਠੇ ਹੋਕੇ ਇੱਕ ਬਣ ਗਏ ਸੀ । ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਓਹ ਉਨ੍ਹਾਂਦੇ ਕੰਨੇਡਾਈ ਧਰਤੀ , ਉਾਸੇਯਾਗਮੀ - ਉਈਕੁਏਦ* ,  ਤੋਂ ਕੱਢਾਏ ਗਏ ਸਨ , ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਤੁਰਪਏ । ਪਹਿਲੇ ਓਹਾਇਓ  ‘ਚ , ਫਿਰ ਬਾਚ ਕੈਂਸਸ ਅਤੇ ਓਕਲਾਹੋਲਾ ਦਾ ਵਿੱਚ । ਜਿਆਦੇ-ਜਿਆਦੇ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਪੇਤੁੰਨ ਸੀ । ਇਹਦੇ ਲਈ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ  ਉਆਇੰਦੁੱਤ ਜਿਆਦਾ ਨਵੀਂ ਪੇਤੁੰਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ।  

ਬਾਰਬੋ ਦੀ ਕੰਮ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਕ੍ਰੱਗ ਕੌਪ੍ਰਿਸ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਉਆਇੰਦੁੱਤ ਦੇ ਗ੍ਰੈਮਰ ਅਤੇ ਡਿੱਕਸ਼ੰਨ੍ਰੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ । ਇਹ ੧੯੭੨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ( ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ) ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਸਰਚ ਸੀ ਓਕਲਾਹੋਮਾ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ( ਜਿਆ ਜਿਦਾਂ ਨੇਟੇ ਕਹਿੰਦੇ , “ਨੀਂਦ” ) ।

 ਹਵਾਲੇ