ਬੀੜ ਭੁਨਰਹੇੜੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ

+ਬੀੜ ਭੁਨਰਹੇੜੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ ਦੇਸਭਾਰਤਰਾਜਪੰਜਾਬਜ਼ਿਲਾਪਟਿਆਲਾਵਿਭਾਗਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ,ਪੰਜਾਬਮੰਡਲਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਮੰਡਲ, ਪਟਿਆਲਾਰੇਂਜਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੇਂਜ, ਪਟਿਆਲਾਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰਪਟਿਆਲਾ

ਬੀੜ ਭੁਨਰਹੇੜੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੰਰੱਖਣ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਰੱਖ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਪਟਿਆਲਾ–ਦੇਵੀਗੜ੍ਹ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਕਰੀਬ 661.66 ਹੈਕਟੇਅਰ ਸਰਕਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

 ਇਤਿਹਾਸ 
ਬੀੜ ਭੁਨਰਹੇੜੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ ਦਾ ਦਰਜਾ 28 ਫਰਵਰੀ 1952 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਸੰਘ (PEPSU) ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸੂਚਨਾ ਨੰਬਰ F-150/50 ਅਧੀਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਰੱਖ ਨੂੰ Preservation of Faunae of Patiala Rules, 1896 ਦੇ ਤਹਿਤ ਸੰਰੱਖਿਅਤ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੰਪਦਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਸੀ।

 ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਆਵਾਸ 
ਇਹ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੈਦਾਨੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ, ਕੁਦਰਤੀ ਘਾਹ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦਾ ਸੰਯੋਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਆਵਾਸ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਸਥਾਨਕ ਪਰਿਆਵਰਣੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਵਨਸਪਤੀ 
ਬੀੜ ਭੁਨਰਹੇੜੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਕੀਕਰ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਦੇਸੀ ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਘਾਹ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਵਨਸਪਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਜੋ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

 ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ 
ਇਸ ਰੱਖ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਥਲੀ ਜੀਵ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

ਸਤੰਧਰੀ ਜੀਵ:

 ਹੋਗ ਹਿਰਨ (Hog Deer)
 ਨੀਲਗਾਇ / ਰੋਜ਼ (Blue Bull)
 ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ (Black Buck)
 ਸਾਂਬਰ (Sambar)
 ਸੂਅਰਕਾਂਟਾ (Porcupine)
 ਜੰਗਲੀ ਬਿੱਲੀ (Jungle Cat)
 ਗਿੱਦੜ (Jackal)
 ਰੀਸਸ ਬਾਂਦਰ (Rhesus Monkey)

ਪੰਛੀ:

 ਮੋਰ (Peafowl)
 ਕਾਲਾ ਅਤੇ ਸਲੇਟੀ ਤਿੱਤਰ
 ਕਬੂਤਰ (Dove)
 ਧੱਬੇਦਾਰ ਉੱਲੂ (Spotted Owlet)

 ਵਾਤਾਵਰਣਿਕ ਮਹੱਤਤਾ 
ਬੀੜ ਭੁਨਰਹੇੜੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਅਹੰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਆਵਾਸ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪਰਿਆਵਰਨ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੈ।

 ਸੰਰੱਖਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ 
ਬੀੜ ਭੁਨਰਹੇੜੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪੰਜਾਬ ਜੰਗਲਾਤ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਹਨ।

 ਹਵਾਲੇ