ਮੱਧਮਾਵਤੀ ਰਾਗ

ਮੱਧਮਾਵਤੀ (ਮੱਧਯਮਾਵਤੀ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਔਡਵ ਰਾਗ (ਜਾਂ ਔਡਵਾ ਰਾਗ) ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਸਕੇਲ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ (ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਕੇਲ) ਹੈ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮਧਿਆਮਾਵਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮਧੂਮਦ ਸਾਰੰਗ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਰਾਗ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੇਘ ਅਤੇ ਮੇਘ ਮਲਹਾਰ ਆਦਿ।

ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਰਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੱਧਮਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੀਤ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਗੀਤ ਦਾ ਅੰਤ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਅੰਤਰਾਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵਿਸਤਾਰ ਅਤੇ ਖੋਜ ਲਈ ਬਹੁਤ ਢੁਕਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਸਕੇਲ ਪੰਜਵੇਂ ਸ,ਪ ਅਤੇ ਰੇ2 ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਸ, ਮ1 ਅਤੇ ਨੀ2 ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।

 ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
ਮੱਧਮਾਵਤੀ ਇੱਕ ਸਮਰੂਪ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੰਧਾਰਮ ਜਾਂ ਧੈਵਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਰਗੀਕਰਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਸਕੇਲ (ਔਡਵ-ਔਡਵ ਰਾਗਮ) ਹੈ-ਔਡਵ ਭਾਵ '5' ਦਾ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ  (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

 ਆਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ2 ਮ1 ਪ ਨੀ2 ਸੰ [a]  
 ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ2 ਪ ਮ1 ਰੇ2 ਸ [b] 

ਇਹ ਸਕੇਲ ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਮ, ਪੰਚਮਮ ਅਤੇ ਕੈਸਿਕੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੱਧਮਾਵਤੀ ਨੂੰ ਖਰਹਰਪ੍ਰਿਆ, 22ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਹੋਰ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰੱਗਾਂ, ਚਾਰੁਕੇਸੀ, ਨਟਭੈਰਵੀ ਜਾਂ ਹਰਿਕੰਭੋਜੀ ਤੋਂ, ਗੰਧਾਰਮ ਅਤੇ ਧੈਵਤਮ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।  [<span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2018)">citation needed</span>]

 ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਮੱਧਮਾਵਤੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਵਿਸਤਾਰ ਭਾਵ ਅਲਾਪ ਲੈਣ ਅਤੇ ਮੁਆਕੇ ਤੇ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਬਹੁਤ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹਨ।

 ਭਾਗਿਆਦਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਾਰੰਮਾ ਪੁਰੰਦਰਾ ਦਾਸਾਰੂ ਦੁਆਰਾ ਕੰਨਡ਼ ਵਿੱਚ (ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗਮ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ) 
 ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਾ ਨੰਦਾ ਕੁਮਾਰ, ਸੰਸਕਰਿਤ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੰਕਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ ਅਤੇ ਤਮਿਲ ਵਿੱਚ ਓਥੁਕਾਡੂ ਵੈਂਕਟ ਕਵੀ ਦੁਆਰਾ ਅਡਾਥੂ ਅਸੰਗਾਥੂ ਵਾ ਕੰਨਾਊਤੁੱਕਾਡੂ ਵੈਂਕਟ ਕਵੀ
 ਈਸ਼ਤੂ ਸਹਸਾਵੰਤ, ਸੇਵਾਕਨੇਲੋ ਨਾਨੂ, ਵਾਦਿਰਾਜਾ ਤੀਰਥ ਦੁਆਰਾਵਾਦੀਰਾਜਾ ਤੀਰਥ
 ਬਾਰੋ ਗੁਰੂ ਰਾਘਵੇਂਦਰ-ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਾ ਵਿੱਤਲਾ ਦਾਸਾਰੂ
 ਵਿਆਸਤਿਰਥ ਦੁਆਰਾ ਏਡੁਰਰਾਈ ਗੁਰੂਵੇ
 ਮਾਰੂਲੂ ਮਦੀਕੋਂਡੇ, ਮਕੁਟਕੇ ਮੰਗਲਮ, ਏਲਨੂ ਬਲੇ, ਕੰਡੇ ਕੰਡੇ ਰਾਜਾਰਾ, ਇੰਦੂ ਨਾਨੇਨੂ ਸੁਕਰੁਤਵਾ, ਏਨੂ ਪੇਲਾਲੀ ਥਾਂਗੀ, ਬੰਡੂ ਨਿੰਤੀਹਾ ਨੋਦੀ, ਸ਼ਿਵ ਦਾਰੂਸ਼ਣ ਪੁਰੰਦਰਾ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ
 ਟੋਲੂ ਟੋਲੂ ਰੰਗਾ, ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਦਾਬਹਾਰ ਗੀਤ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੱਧਮਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
 ਨਿੰਨਾ ਓਲੂਮਿੰਡਾ, ਵਿਆਸ ਬਦਰੀ ਨਿਵਾਸ ਵਿਜੈ ਦਾਸ ਦੁਆਰਾਵਿਜੈ ਦਾਸਾ
 ਕਨਕ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾ ਦਾਸਾਨਾਗੂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗੂ
 ਨਿਆਈਰੂ ਕਾਇਆਥੂ, ਕਵੀ ਕਯਾਮਨਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਧਮ-ਸਿੰਫਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤਮਿਲ ਕੁਰੰਟੋਕਾਈ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਰਾਜਨ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਤਮਿਲ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ
 ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਵਿਨਾਇਕੂਨੀ, ਨਾਗੁਮੋਮੂ ਗਲਵਾਨੀ, ਰਾਮ ਕਥਾ ਸੁਧਾ, ਅਲਕਲਾਲਾ, ਨਡੁਪਈ ਅਤੇ ਮੁਚਡ਼ਾ ਬ੍ਰਹਮਾ
 ਧਰਮ ਸੰਵਰਧਿਨੀ, ਮਹੱਤਰੀਪੁਰਸੁੰਦਰੀ ਮਾਮਾਵਾ ਜਗਦੇਸ਼ਵਰੀ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ
 ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲਿੰਚੂ ਕਾਮਾਕਸ਼ੀ
 ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਦੁਆਰਾ ਕੋਸਲੇਂਦਰ ਮਾਮਾਵਮਿਤਾ, ਭਵਏ ਪਦਮਨਾਭਮ ਇਹ, ਸਰਸਮੁਖ ਸਰਸੀਜਨਭ
 ਮੈਸੂਰ ਵਾਸੂਦੇਵਾਚਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਰਾਮਬੀਰਮਾ
 ਸ੍ਰੀ ਰਮਾਨੀ ਜਯਾ ਤ੍ਰਿਭੂਵਨ-ਗੁਰੂ ਮਹਿਪਤੀ ਦਾਸਾ
 ਤਮਿਲ ਵਿੱਚ ਪਾਪਨਾਸਾਮ ਸਿਵਨ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਰਵਨਭਵ ਗੁਹਾਣੇ ਅਤੇ ਕਰਪਾਗਮੇ ਕਾਨਤਾਮਿਲ
 ਅਖਿਲੰਦ ਨਾਇਕ-ਥੁਲਾਸੀਵਨਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ
 ਸ਼੍ਰੀ ਚਾਮੁੰਡੇਸ਼ਵਰਿਮ ਭਜੇਹਮ ਸੰਤਤਮ ਜੈਚਾਮਾਰਾਜੇਂਦਰ ਵੋਡੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ
 ਸੰਤ ਗਿਆਨਾਨੰਦ ਤੀਰਥ ਦੁਆਰਾ ਵਿਦਾਚੀ ਸੁਖਿਮਪਵੇ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ (ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਓਗਿਰਾਲਾ ਵੀਰਾ ਰਾਘਵ ਸਰਮਾ) 
 ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਅੰਨਾਮਾਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਮਰਾਲੀ ਮਰਾਲੀ ਜੈਮੰਗਲਮ, ਅਦਿਵੋ ਅਲਾਡੀਵੋ, ਚੂਡਰਮਾ ਸਤੁਲਾਲਾ, ਅਲਾਰਾ ਚੰਚਲਾ
 ਕਲਿਆਣੀ ਵਰਦਰਾਜਨ ਦੁਆਰਾ ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਮਾਤਾ
 ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰਮ ਚਿਨਮਯਾ ਤਵਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਜਯਾ ਭੂਮਾ, ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਸੁੰਦਰੀ ਅੰਬਾ ਮੁਥੀਆ ਭਾਗਵਤਾਰ ਦੁਆਰਾ
 ਭਜਮਹੇ ਸ਼੍ਰੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਸੁੰਦਰੀ ਹਰੀ ਸੁੰਦਰੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ
 ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਵਿਨਾਇਕੁਨੀ ਵੈਲੇਨੂ
 ਈਸ਼ਾ ਯੋਗ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਚੋਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੁਆਰਾ ਮੱਧਾਮਵਤੀ (ਸਾਜ਼-ਸਾਮਾਨ) ।
 ਰਾਧਾ ਵਧਾਨ ਜੈਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਸ਼ਟਪਤੀ
 ਮੁਰੂਗਾ ਏਨਾਧਾਰੂਏਅਰ ਵਰਨਮ-ਪੇਰੀਆਸਾਮਿਤੂਰਨ

 ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
ਕੰਨਡ਼ਃ

 "ਸਵਾਮੀ ਦੇਵਨੇ ਲੋਕਾ ਪਲਾਨੇ (ਸਕੂਲ ਮਾਸਟਰ) "
 "ਕਮਲਾਡਾ ਮੋਗਡੋਲੇ ਕਮਲਾਡਾ ਕੰਨੋਲੇ (ਹੋਸਾ ਇਤਿਹਾਸ) "
 "ਮਦੁਵੇ ਗੰਡੀਡੂ ਨੋਡਾਮਾ (ਅੱਡਾਡਾਰੀ) "
 "ਪੰਧਾਰਾਪੁਰਵੇਮਬਾ ਡੋਡਾ ਨਗਰ (ਦਸਾਰਾ ਪਦ) "
 "ਪਾਟਾ ਪਾਟਾ ਗਲੀ ਪਾਟਾ (ਆਪਤਾ ਮਿੱਤਰਾ) "
 "ਈਸ਼ਾ ਨਿੰਨਾ ਕਰਾਨਾ ਭਜਨੇ ਆਸੇ ਇੰਦਾ (ਭਜਨੇ) "
 "ਕਾਸ਼ੀ ਇੰਦਾ ਬੰਦਾਨੀਲੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ (ਭਗਤੀ ਗੀਤੇ) "
 "ਯਵ ਸ਼ਿਲਪੀ ਕੰਡਾ ਕਨਾਸੋ ਨੀਨੂ (ਜਨਮ ਜਨਮਦਾ ਅਨੁਬੰਧ) "
 "ਬਰੇਡੇ ਨੀਨੂ ਨਿੰਨਾ ਹੇਸਰਾ (ਸੀਤਾ) "
 "ਐਲੀ ਨਿੰਨਾ ਭਗਤਰੋ ਐਲੇ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਭਗਤੀ ਗੀਤੇ) "
 "ਕੇਮਪਡਾਵੋ ਏਲਾ ਕੇਮਪਡਾਵੋ (ਐਲਿੰਡਾਲੋ ਬੰਡਵਾਰੂ) "
 "ਜਗਦੀਸ਼ਾ ਮਲੇਸ਼ਾ ਸਰਵੇਸ਼ਾ ਗੌਰੀਸ਼ਾ (ਬਡੁਕੂ ਬੰਗਾਰਾਵੈਤੂ) "
 "ਚੇਲੁਵਾਇਆ ਚੇਲੁਵੋ ਤਾਨੀ ਤੰਡਾਨਾ (ਜਨਪਦ) "
 "ਕੋਡਾਗਾਨਾ ਕੋਲੀ ਨੁੰਗਿੱਟਾ (ਤਤ੍ਵਾ ਪਦ"
 "ਕਲੀਤਾ ਹੁਦੁਗੀ ਕੁਦੁਰੇ ਨਾਦੀਗੀ (ਜਨਪਦ) "
 "ਨੰਮੂਰਾ ਮੰਦਰਾ ਹੂਵ (ਅਲੇਮਾਨੇ) "
 "ਅਡਵੀ ਦੇਵੀਆ ਕਾਡੂ ਜਨਗਲਾ (ਰਾਇਰੂ ਬੰਡਾਰੂ ਮਵਾਨਾ ਮਨੇਗੇ) "
 "ਹ੍ਰੁਦਯਾਵੇ ਨਿੰਨਾ ਹੇਸਰੀਗੇ (ਬੈਲੀ ਮੋਡਾਗਾਲੁ) "
 "ਸੁਵਵੀ ਸੁਵਵੀ ਸੁਵਾਲਮਾ (ਸਵਾਤੀਮੁੱਟੂ) "
 "ਅੱਟੀਟਾ ਨੋਦਾਦਿਰੂ (ਭਾਵਗੀਤ) "
 "ਸ਼ਿਵਨੂ ਭਿਕਸ਼ੱਕੇ ਬੰਦਾ (ਫ਼ੋਲਕ) "
 "ਮੁੱਟਾ ਮੁੱਟਾ ਚਿਨਾਰੀ ਮੁੱਟਾ (ਚਿਨਾਰੀ ਮੁਟਾ) "
 "ਭਾਗਯਾਦਾ ਬਲੇਗਾਰਾ (ਫ਼ੋਲਕ) "
 "ਮੁਨੀਸੂ ਤਰਾਵੇ ਮੁਗਡੇ (ਭਾਵਗੀਤੇ) "
 "ਹਰਿਵਰਾਸਨਮ (ਭਗਤੀ ਗੀਤੇ) "
 "ਅਸਤੂ ਸਾਹਸਵੰਤ ਨੀਨੇ ਬਾਲਵੰਤ (ਭਗਤੀ ਗੀਤੇ) "
 "ਦਾਸਾਨਾਨੁ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗੂ (ਦਾਸ ਪਦ) "
 "ਇੰਦੂ ਸ਼ੁਕਰਵਾਰਾ ਸ਼ੁਭਵ ਤਰੁਵਾ ਵਾਰਾ (ਭਗਤੀ ਗੀਤ) "
 "ਵਾਰਾ ਬੰਤਮਮਾ (ਭਗਤੀ ਗੀਤੇ) "
 "ਭਾਗਯਾਦਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਾਰੰਮਾ (ਦਾਸ ਪਦ) "
 "ਸਦਾ ਕੰਨਾਲੇ ਓਲਵੀਨਾ (ਕਵਿਰਤਨ ਕਾਲੀਦਾਸ) "
 "ਬੇਲਾਦਿੰਗਲਾਗੀ ਬਾ (ਮਿਸ਼ਰਾ, ਹੁਲੀਆਹਾਲੀਨਾ ਮੇਵੂ) "

 ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
ਗੀਤ.ਫ਼ਿਲਮਸੰਗੀਤਕਾਰਗਾਇਕਅਰਬੂਥਾ ਲੀਲਾਈਗਲਾਈਸ਼ਿਵਗਾਮੀਕੇ. ਵੀ. ਮਹਾਦੇਵਨਐਮ. ਕੇ. ਤਿਆਗਰਾਜ ਭਾਗਵਤਰਐਂਗੀਰੰਥੋ ਵੰਥਨਪਡੀਕੱਡਾ ਮੇਧਈਸਿਰਕਾਜ਼ੀ ਗੋਵਿੰਦਰਾਜਨਥਿਰੂਮਲ ਪੇਰੂਮਾਈਕੂ
(ਰਾਗਮਾਲਿਕਾ) ਥਿਰੂਮਲ ਪੇਰੂਮਾਈਟੀ. ਐਮ. ਸੁੰਦਰਰਾਜਨਮਲਾਰੋਡੂ ਵਿਲਾਇਆਡਮਦੇਵਾ ਬਾਲਮਅਸਵਥਾਮਾਪੀ. ਬੀ. ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ, ਐਸ. ਜਾਨਕੀਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਮੁਥੁਕ੍ਕਲੋ ਕੰਗਲਨੇਜੀਰੁੱਕੁਮ ਵਰਈM.S.Viswanathanਟੀ. ਐਮ. ਸੁੰਦਰਰਾਜਨ, ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾਪਚਾਇਕਿਲੀ ਮੁਥੁਚਾਰਮਉਲਾਗਮ ਸੁੱਤਰਮ ਵਾਲਿਬਾਨਵੇਲੇਲ ਵਿਜ਼ੀਗਲਐਨਾਈ ਪੋਲ ਓਰੁਵਨਸੰਧਾਨਾਥਿਲ ਨਾਲਾ ਵਾਸਮਪ੍ਰੈਪਥਮਕਾਨਾ ਕਾਨੁਮਅਗਨੀ ਸਾਕਸ਼ੀਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਸਰਿਤਾਸਰੀਥਾਆਗਯਾ ਗੰਗਾਈਧਰਮ ਯੁੱਧਮਇਲੈਅਰਾਜਾਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਾਸੁਦੇਵਨ, ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਆਨੰਦਮ ਫਿਰ ਸਿੰਧੂਮਮਾਨ ਵਾਸਨਾਈਨੀਲਾ ਕਯੂਥੂ
(ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗਮ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹਨ) ਸਕਲਕਲਾ ਵਲਵਨਆਦਿ ਪੇਨੀਮੁਲਮ ਮਲੇਰਮਜੈਨ੍ਸੀ ਐਂਥਨੀਧਗਮ ਐਡੁਕਿਰਾ ਨੇਰਮਐਨਾਕਾਗਾ ਕਾਥੀਰੂਉਮਾ ਰਮਨਨਐਨ ਕਲਿਆਣਾਅਜ਼ਹੇ ਉੱਨਈ ਅਰਥਿਕਿਰੇਨਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮਸੋਲਾਈਕੁਇਲਪੋਨੂ ਉਰੂੱਕੂ ਪੁਧੁਸੂਐਸ. ਪੀ. ਸੈਲਜਾਈਰਾਮਨਾ ਰੋਜਾਵੇਇਲਾਮਾਈ ਕਾਲੰਗਲਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ, ਐਸ. ਜਾਨਕੀ (ਛੋਟੀ ਕੁਡ਼ੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼) ਥਾਜ਼ਮ ਪੂਵੇ ਵਾਸਮਕਾਈ ਕੋਡੁਕਮ ਕਾਈਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਐੱਸ ਜਾਨਕੀਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਓਹ ਮਾਨੋਂ ਮਾਨੋਂਵੇਲਾਈ ਰੋਜਾਸੇਵਵੰਤੀ ਪੂਕਲਿਲਮੇਲਾ ਪੇਸੁੰਗਲਦੀਪਨ ਚੱਕਰਵਰਤੀ, ਉਮਾ ਰਾਮਾਨਨਉਮਾ ਰਮਨਨਕੁਈਲ ਕੁਇਲਆਨ ਪਾਵਮਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਾਸੁਦੇਵਨ, ਕੇ. ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾਪੂਵ ਪੂਵ ਪੋਨੰਮਾਪਾੱਟੂੱਕੂ ਨਾਨ ਆਦਿਮਾਈਏਜਮੰਨ ਕਲਾਦੀਇਜਮਾਨਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਾਸੁਦੇਵਨਅਜ਼ਗਾਨਾ ਮੰਚ ਪੁਰਾਏਲਾਮੇ ਐਨ ਰਸਾਥਨਮਾਨੋ, ਐਸ. ਜਾਨਕੀਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਨੀ ਠਾਣੇ ਐਥਨਨਿਨੈਵੇਲਮ ਨਿਤਿਆਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮਥੁਲਲੀ ਥੁਲਲੀਸਿਪਿਕਕੁਲ ਮੁਥੂਕਵੀਥਾਈ ਪਾਡੂਥੰਡਰੇਲ ਐਨਾਈ ਥੋਡੂਥੰਗਾ ਨੀਲਾਵੁਕੁਲਰਿਕਸ਼ਾ ਮਾਂਵਨਮੇਲਮ ਸ਼ੇਨਬਾਗਾਪੂਨਾਡੋਡੀ ਪੱਟੂਕਕਰਨਕੋਟੂ ਮੇਲੰਗਲਮੱਕਲ ਅੱਚੀਕੇ. ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾਪੁਥੀਥਾਈ ਕੇਟਕੁਮਰਮਨ ਅਬਦੁੱਲਾਸੇੰਬਰੂਥੀ ਪੇਨੋਰੁਥੀਐਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਕੇ. ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾਪੋਨਮੇਨੀ ਉਰੁਗੁਥੇਮੂੰਡਰਮ ਪਿਰਾਈਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਆਦਿ ਆਦਿਵਰਮ ਪੱਲਾਕੂਮੈਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।ਕਦਲ ਵੇਨੀਲਾਲਕਸ਼ਮੀ ਵੰਧਾਚੂਰਵਿੰਦਰਨਸਿਰਾਈਯਿਨਿਲ ਵੀਨਾਈਕਾਲਾਇਯੁਮ ਨੀਏ ਮਲਾਇਯੁਮ ਨੇਏਦੇਵੇਂਦਰਨਪੋਨ ਵਨੀਲੀਕੂਚਮਗੰਗਾਈ ਅਮਰਨਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸਏਨ੍ਨਾਦੀ ਮੁਨਿਆਮਾਵਾਂਗਾ ਮਪਿੱਲਈ ਵਾਂਗਾਸ਼ੰਕਰ-ਗਣੇਸ਼ਟੀ. ਕੇ. ਐਸ. ਨਟਰਾਜਨਥੋਲਵੀ ਨੀਲਯੇਨਾਊਮਾਈ ਵਿਜ਼ੀਗਲਮਨੋਜ-ਗਿਆਨਪੀ. ਬੀ. ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ, ਅਬਵਨਨਜਲੱਕੂ ਜਲੱਕੂਐਂਡਰੈਂਡਰਮ ਕਦਲਸੁਜਾਤਾ ਮੋਹਨ, ਐਸ. ਐਨ. ਸੁਰੇਂਦਰਐੱਸ. ਐੱਨ. ਸੁਰੇਂਦਰਥੌਮ ਕਾਰੂਵਿਲ ਇਰੰਡਮਸਟਾਰਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨਸ਼ੰਕਰ ਮਹਾਦੇਵਨਥਾਈਯਾ ਥਾਈਯਾਯੂਅਰਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਮਾਲਗੁਡੀ ਸੁਭਾ, ਪਲੱਕਡ਼ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮਚੰਧੀਰਨਾਈ ਥੋਟਾਧੂ ਯਾਰ
(ਹਰਿਖੰਬੋਜੀ ਵਿੱਚ ਚਰਣਮ) ਰਤਚਗਨਹਰੀਹਰਨ, ਸੁਜਾਤਾ ਮੋਹਨਵਾਨ ਵਰੁਵਾਨ (ਸ਼ੁੱਧ ਧਨਿਆਸੀ ਦੇ ਨਾਲ) ਕਾਤ੍ਰੂ ਵੇਲਿਈਦਾਈਸ਼ਾਸ਼ਾ ਤਿਰੂਪਤੀਥੰਬੀ ਥੂਲਾਲ
(ਅਬੇਰੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ) ਕੋਬਰਾਨਕੁਲ ਅਭਿਆਨਕਰ, ਸ਼੍ਰੇਆ ਘੋਸ਼ਾਲਆਨੰਦਮ ਆਨੰਦਮਮੁਰਾਈ ਮਮਨਵਿਦਿਆਸਾਗਰਪੀ. ਉਨਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, ਸੁਜਾਤਾ ਮੋਹਨ, ਮਨੋਰਮਾਅਯਾਰੇਤੂਮਾਜਾਸ਼ੰਕਰ ਮਹਾਦੇਵਨ, ਅਨੁਰਾਧਾ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮਵਾਦੀ ਵਾਦੀ ਨੱਟੂ ਕੱਟਾਆਲੀ ਥਾਂਧਾ ਵਾਨਮਸ਼ੰਕਰ ਮਹਾਦੇਵਨ, ਸੁਜਾਤਾ ਮੋਹਨਪਚਾਈ ਕਾਤਰੇਅਭੀਯੂਮ ਨਾਨੁਮਸਾਧਨਾ ਸਰਗਮਐਧੇਡੋ ਕਰਪਾਨਈਵਾਈ ਕੋਜ਼ੂਪੂਚੰਦਰਬੋਸਟੀ. ਐੱਲ. ਤਿਆਗਰਾਜਨ, ਲਲਿਤਾ ਸਾਗਰੀਵਿਜ਼ਹਾਲੇ ਇਰੂਕਾ ਮੁਡੀਯੂਮਾਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੰਬਰ 1ਐਮ. ਐਮ. ਕੀਰਵਾਨੀਐਸ. ਪੀ. ਚਰਨ, ਕੇ. ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾਨਾਟੂ ਨਾਟੂਆਰਆਰਆਰਰਾਹੁਲ ਸਿਪਲੀਗੁੰਜ, ਯਾਜ਼ਿਨ ਨਿਜ਼ਾਰਆਦਿਲੇ ਸੇਧੀਐਨ ਆਸਾਈ ਮਚਨਦੇਵਾਕੇ. ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾਮਮਰਕੁਕੁਇਲ ਮਮਰਕੂਇਲਐਨ ਆਸਾਈ ਰਾਸਵੇਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਸਵਰਨਲਤਾਸਵਰਨਾਲਥਾਸੈਮੀਨਾ ਵਿਨਮੀਨਾਅਨੰਤਾ ਪੂੰਗਟਰੇਹਰੀਹਰਨਉਥੂ ਉਥੂ ਪਾਕਥਿੰਗਾਵੀਰਮ ਵਿਲਾਂਜਾ ਮੰਨੂਪੀ. ਉਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, ਸਵਰਨਾਲਥਾਗਰੁਡ਼ ਗਰੁਡ਼ਨਟਪੁਕਾਗਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਰਾਜ, ਸੁਜਾਤਾਵਾ ਵਾ ਐਨ ਥਲਾਈਵਾਸੰਧੀਥਾ ਵੇਲਾਈਹਰੀਨੀ, ਪੀ. ਉਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, 'ਮਹਾਨਦੀ' ਸ਼ੋਭਨਾਯੇੰਦੀ ਸੂਦਾਮਨੀ (ਸ਼ੁੱਧ ਧਨਿਆਸੀ ਦੇ ਨਾਲ) ਪੰਮਲ ਕੇ. ਸੰਬੰਦਮਅਨੁਰਾਧਾ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮਅਥੀਪਾਜ਼ਮ ਸਿਵੱਪਾਰਾਜਾ ਪੰਡੀਐਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਕੇ. ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾਪਾਥੀ ਨੀਲਾਕਾਮਾਰਾਸੂਐਸ. ਏ. ਰਾਜਕੁਮਾਰਵਾ ਵਨਮ ਇੰਗੂ ਥੂਰਾਮਿਲਈਮਾਈਨਰ ਮੈਪਿੱਲਈਈਸਵਾਨਨਕਾਤ੍ਰੁਕੂ ਕਾਤ੍ਰੁਕੂਕਥੂਲੁਵਧੋ ਇਲਾਮਾਈਯੁਵਨ ਸ਼ੰਕਰ ਰਾਜਾਹਰੀਸ਼ ਰਾਘਵੇਂਦਰ, ਹਰੀਨੀ, ਫੈਬੀ ਮਨੀ, ਸੁੰਦਰ ਰਾਜਨਚੈਂਬਰੂਥੀ ਪੂਵਿਨੁਕਮ ਮੰਨੁਕਮਸਰਪੀਅਰੁਣਮੋਝੀ, ਕੇ. ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾਚਿੰਨਾ ਚਿੰਨਾ ਇਡੰਗਲਾਈਚਿੰਨਾ ਮੈਡਮਮਨੋ, ਸੁਜਾਤਾ ਮੋਹਨਰਾਗਸਿਆਮੰਤੂ ਕਦਲਕੋਡੰਬਕਮਹਰੀਸ਼ ਰਾਘਵੇਂਦਰ, ਹਰੀਨੀਆਤੀ ਵਾਦਾਈਲੇਸਿੰਧੂ ਨਾਥੀ ਪੂਸੌਂਦਰਿਆਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ, ਆਸ਼ਾ ਲਤਾਯੇਥੋ ਯੇਥੋਥੂਲੁਰਾ ਵਾਯਾਸੂਕਾਰਤਿਕ ਰਾਜਾਕਾਰਤਿਕ (ਪੁਰਸ਼ ਵਰਜ਼ਨ ਸੁਜਾਤਾ ਮੋਹਨ) ਨਧੀਯੋਰਮਸਿਕੰਦਰਪੀ. ਉਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, ਭਵਥਾਰਿਨੀਵਸੰਤਾ ਸੈਨਾਸ੍ਰੀਟੀ. ਐਸ. ਮੁਰਲੀਧਰਨਹਰੀਸ਼ ਰਾਘਵੇਂਦਰ, ਕੇ. ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾਕੰਨਮ ਕੰਨਮਸੁੰਧਰਾ ਯਾਤਰਾਭਰਾਨੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣਰਾਜਕੰਗਲ ਨੀਏਮੁਪ੍ਪੋਜ਼ੁਦਮ ਉਨ ਕਰਪਨਾਇਗਲਜੀ. ਵੀ. ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੁਮਾਰਸਿਤਾਰਾਕਾਨ ਇਰਾਂਡੀਲਉਥਮਪੁਥਿਰਨਵਿਜੇ ਐਂਟਨੀਨਰੇਸ਼ ਅਈਅਰਨਾਨ ਆਦਿਚਾਵੈਟੀਕਾਰਨਸ਼ੰਕਰ ਮਹਾਦੇਵਨਕੁੱਟੀ ਪੁਲੀ ਕੂਟਮਥੁੱਪੱਕੀਹੈਰਿਸ ਜੈਰਾਜਹਰੀਹਰਨ, ਟਿੱਪੂ, ਨਾਰਾਇਣਨ, ਸੱਤਿਆਨ, ਰਾਣੀਨਾ ਰੈੱਡੀਸਿਰਾਗੀ ਉਨ ਸਿਰੀਪਾਲਾਮਹਿੰਦੀ ਸਰਕਸਸੀਨ ਰੋਲਡਨਸੱਤਿਆਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਲਲਿਤਾ ਸੁਧਾਉੱਨਈ ਪਾਰਥਾ ਨੇਰਮਆਲ ਇਨ ਆਲ ਅਜ਼ਗੂ ਰਾਜਾਐੱਸ. ਥਮਨਵਿਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ, ਸ਼੍ਰੀਵਰਧਿਨੀਵਾਯਾਦੀ ਪੇਠਾ ਪੁੱਲਾਕਾਨਾਢਿਬੂ ਨਿਨਾਨ ਥਾਮਸਆਰਾਧਨਾ ਸ਼ਿਵਕਾਰਥੀਕੇਯਨ, ਵਾਇਕੋਮ ਵਿਜੈਲਕਸ਼ਮੀ, ਸ਼ਿਵਕਾਰਥੀਕੀਅਨਸ਼ਿਵਕਾਰਥੀਕੇਅਨਸਾਮੀ ਸਾਮੀਪੁਸ਼ਪਾਃ ਦ ਰਾਈਜ਼ਦੇਵੀ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਸੈਂਥਿਗਨੇਸ਼ਮੈਨਾਰੂ ਵੈਟੀ ਕੱਟੀਦਸਹਿਰਾਸੰਤੋਸ਼ ਨਾਰਾਇਣਨਅਨਿਰੁਧ, ਧੀਘੀ

 ਭਾਸ਼ਾਃ ਕੰਨਡ਼ 
ਗੀਤ.ਫ਼ਿਲਮਸੰਗੀਤਕਾਰਗਾਇਕਨਾਮਮੋਰਾ ਮੰਦਰਾ ਹੂਵਆਲਮੈਨਸੀ. ਅਸ਼ਵਥਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮਹ੍ਰੁਦਯਾਵੇ ਨਿੰਨਾਬੈਲੀ ਮੋਡਾਗਾਲੂਉਪੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ, ਮਨੋਮਾਨੋਕੋਡਾਗਾਨਾ ਕੋਲੀ ਨੁੰਗੀਥਾਸਾਂਤਾ ਸ਼ਿਸ਼ੁਨਾਲਾ ਸ਼ਰੀਫਾਸੀ. ਅਸ਼ਵਥਸੀ. ਅਸ਼ਵਥਸਕਲ ਕਾਰੀਆ ਕਰਾਨਿਗੇਮਲਾਇਆ ਮਾਰੂਥਾਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸਵਿਜੈ ਨਰਸਿਮਹਾ

 ਭਾਸ਼ਾਃ ਤੇਲਗੂ 
ਗੀਤ.ਫ਼ਿਲਮਸੰਗੀਤਕਾਰਗਾਇਕਕਸ਼ਮੀਰੂ ਲੋਯਲੋ ਕੰਨਿਆ ਕੁਮਾਰੈਲੋ ਓ ਚੰਦਮਾਮਾਪਾਸਿਵਾਡ਼ੀ ਪ੍ਰਣਾਮਕੇ. ਚੱਕਰਵਰਤੀਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮਮਾਨਸੂ ਆਗਧੂ ਵਾਯਾਸੂ ਥੱਗਾਧੂਬੰਗਾਰੂ ਬੁਲੋਡੂਰਾਜ-ਕੋਟੀਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮਸਵਾਤੀ ਲੋ ਮੁਤਿਆਮੰਤਾ ਮੁੱਡੂਲਾਬੰਗਾਰੂ ਬੁਲੋਡੂਰਾਜ-ਕੋਟੀਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮਵਾਸਤਾ ਨਾ ਰਾਜੂ ਈ ਰੋਜ਼ੂਅਲੂਰੀ ਸੀਤਾਰਾਮਾ ਰਾਜੂਪੀ. ਆਦਿਨਾਰਾਯਣ ਰਾਓਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾਨੀਡੇ ਈਨਾਡੇਬਾਲੇ ਥੰਮੁਡੂਟੀ. ਵੀ. ਰਾਜੂਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ, ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾਮੱਬੂਲੋ ਯੇਮੁੰਦੀਲਕਸ਼ਧੀਕਾਰੀਟੀ. ਚਲਪਤੀਘੰਟਾਸਾਲਾ, P.Susheelaਚੀਤੀਕੀ ਮਾਤਿਕੀਭਾਲੇ ਅਮਾਇਲੂਸਲੂਰੀ ਰਾਜੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓਨੀਨੂੰ ਨੀਨੂੰਜਗਦੇਕਾ ਵੀਰੂਨੀ ਕਥਾYennallako ила инннне коилаਮਾਂ ਆਵਦਾ ਮੀਦਾ ਓੱਟੂ ਮੀ ਆਵਦਾ ਚਲਾ ਮੰਚਿਦੀਪਦਦਾਨੰਦੀ ਪ੍ਰੇਮਾਲੋ ਮਾਰੀਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੰਬਰ 1ਐੱਮ. ਐੱਮ ਕੀਰਵਾਨੀਜਵਾਲਥ ਕਰਾਲਾਪਾਂਡੁਰੰਗਾਡੂਈ ਵਿਸਾਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤਨੀਰਜਨਮਐਮ. ਐਸ. ਰਾਮਾ ਰਾਓਰਘੂੰਨੰਦਨਾ ਰਘੂ ਰਘੂੰਨਨੰਦਨਾਹਾਨੂ ਮੈਨਗੌਰਾ ਹਰੀ

 ਗ਼ੈਰ-ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
ਗੀਤ.ਭਾਸ਼ਾਐਲਬਮਸੰਗੀਤਕਾਰਗੀਤਕਾਰਗਾਇਕਆਡੀਓ ਲੇਬਲਨਾਗੇਂਦਰ ਹਰਾਏਸੰਸਕ੍ਰਿਤਸ਼ਿਵ ਸਟੋਟਰਮਮਹੇਸ਼ ਮਹਾਦੇਵਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆਮਹੇਸ਼ ਮਹਾਦੇਵ, ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਿਨੀਪੀ. ਐੱਮ. ਆਡੀਓਜ਼ਪਾਲੀਸੋ ਸ੍ਰੀ ਹਰੀ ਐਨਾ ਨੇ ਪਾਲੀਸੋਕੰਨਡ਼ਦਾਸਾਮਰੁਤਾਹਰਪਨਹੱਲੀ ਭੀਮਵਾਪੀ. ਐੱਮ. ਆਡੀਓਜ਼ਮਾਈ ਰਾਧਾ ਬਾਂਕੇ ਨਾਚੁੰਗੀ
(ਲੋਸਲੀ ਅਧਾਰਿਤ) ਹਿੰਦੀਦੀਪਤੀਮਾਨ ਸਾਰੰਗੀਅਭੈ ਕੁਮਾਰ ਰਾਏਅਭਿਲਿਪਸਾ ਪਾਂਡਾ

 ਸਬੰਧਤ ਰਾਗ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

 ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ 
ਜਦੋਂ ਮੱਧਮਾਵਤੀ ਦੇ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ 4 ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਰਾਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ, ਮੋਹਨਮ, ਹਿੰਡੋਲਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਸਾਵੇਰੀ ਅਤੇ ਉਦਯਾਰਵਿਚੰਦਰਿਕਾ (ਸ਼ੁੱਧ ਧਨਿਆਸੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) । ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਦਮ ਹੈ ਜੋ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਦਜਮ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਮੋਹਨਮ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਵੇਖੋ।

 ਸਕੇਲ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ 

 ਕੇਦਾਰ ਗੌਲ਼ਾ ਰਾਗਮ ਦਾ ਆਰੋਹ ਰਾਗ ਮੱਧਮਾਵਤੀ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਰਾਗ ਹਰਿਕਂਭੋਜੀ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ I ਇਸ ਰਾਗ  ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:-ਆਰੋਹ- ਸ ਰੇ2 ਮ1 ਪ ਨੀ2 ਸੰ, ਅਵਰੋਹ-ਸੰ ਨੀ2 ਧ2 ਪ ਮ1 ਰੇ2 ਸ ਹੈ I  
 ਮਨਿਰੰਗੁ ਰਾਗ ਦੇ ਆਰੋਹ ਵਿੱਚ ਗ ਅਤੇ  ਧ  ਸੁਰ ਵਰਜਿਤ ਹਨ ਪਿਆਰ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਗ ਸੁਰ ਵਰਜਿਤ ਹੈ I ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:-ਆਰੋਹ- ਸ ਰੇ2 ਮ1 ਪ ਨੀ2 ਸੰ, ਅਵਰੋਹ-ਸੰ ਨੀ2 ਪ ਮ1 ਗ2 ਰੇ2 ਸ ਹੈ I   : 
 ਰੇਵਤੀ ਰਾਗ ਦੇ ਆਰੋਹ ਵਿੱਚ ਚਤੁਸ਼੍ਰੁਤਿ ਰਿਸ਼ਭਮ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਰਾਗ ਮੱਧਮਾਵਤੀ ਵਾਲੇ ਲਗਦੇ ਹਨ I ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:-ਆਰੋਹ- ਸ ਰੇ1 ਮ1 ਪ ਨੀ2 ਸੰ, ਅਵਰੋਹ-ਸੰ ਨੀ2 ਪ ਮ1 ਰੇ1 ਸ ਹੈ I : 
 ਰਾਗ ਬਰਿੰਦਾਵਨ ਸਾਰੰਗ  ਮੱਧਮਾਵਤੀ ਰਾਗ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ I ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:-ਆਰੋਹ- ਸ ਰੇ1 ਮ1 ਪ ਨੀ2 ਸੰ, ਅਵਰੋਹ-ਸੰ ਨੀ2 ਪ ਮ1 ਰੇ1 ਸ ਹੈ I  : 
 ਰਾਗ ਅੰਦੋਲਿਕਾ ਦੇ ਆਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪੰਚਮ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਚਤੁਸ਼੍ਰੁਤਿ ਧੇਵਤਮ  ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਰਾਗ ਮੱਧਮਾਵਤੀ ਵਾਲੇ ਲਗਦੇ ਹਨ I ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:-ਆਰੋਹ- ਸ ਰੇ1 ਮ1 ਪ ਨੀ2 ਸੰ,ਅਵਰੋਹ-ਸੰ ਨੀ2 ਧ2 ਮ1 ਰੇ1 ਸ ਹੈ I 
 ਰਾਗ ਨਾਗਗਂਧਾਰੀ  ਦਾ ਆਰੋਹ ਰਾਗ ਮੱਧਮਾਵਤੀ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ  ਅਵਰੋਹ ਮੇਲਕਾਰਤਾ ਨਟਭੈਰਵੀ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਰ ਵਕਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਗਦੇ ਹਨ I ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਤਰ ਨੇ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕੀਰਤਨ ਰਚੇ ਹਨ I ਇਸ ਰਾਗ  ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:-ਆਰੋਹ- ਸ ਰੇ2 ਮ1 ਪ ਨੀ2 ਸੰ, ਅਵਰੋਹ-ਸੰ ਨੀ2 ਧ1 ਪ ਮ1 ਗ2 ਰੇ2 ਸ ਹੈ I: 

 ਨੋਟਸ 

 ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ 
ਮੱਧਮਾਵਤੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਵਿਸਤਾਰ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੂਰੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਹੇਠਾਂ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ  ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

 ਵਿੰਨਾਵਿੰਪਵੇ ਏ ਦਾਰੂਵੂ-ਸਾਹਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ 
 ਭਾਗਿਆਦਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਾਰੰਮਾ ਪੁਰੰਦਰਾ ਦਾਸਾਰੂ ਦੁਆਰਾ ਕੰਨਡ਼ ਵਿੱਚ (ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗਮ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ) 
 ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਾ ਨੰਦਾ ਕੁਮਾਰ, ਸੰਸਕਰਿਤ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੰਕਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ, ਤਮਿਲ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਦੇ ਪੋਂਗਲਾਦੀ ਅਤੇ ਤਮਿਲ ਵਿੱਚੋਂ ਓਥੁਕਾਡੂ ਵੈਂਕਟ ਕਵੀ ਦੁਆਰਾ ਅਡਾਥੂ ਅਸੰਗਾਥੂ ਵਾ ਕੰਨਾਊਤੁੱਕਾਡੂ ਵੈਂਕਟ ਕਵੀ
 ਈਸ਼ਤੂ ਸਹਸਾਵੰਤ, ਸੇਵਾਕਨੇਲੋ ਨਾਨੂ, ਵਾਦਿਰਾਜਾ ਤੀਰਥ ਦੁਆਰਾਵਾਦੀਰਾਜਾ ਤੀਰਥ
 ਬਾਰੋ ਗੁਰੂ ਰਾਘਵੇਂਦਰ-ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਾ ਵਿੱਤਲਾ ਦਾਸਾਰੂ
 ਵਿਆਸਤਿਰਥ ਦੁਆਰਾ ਏਡੁਰਰਾਈ ਗੁਰੂਵੇ
 ਮਾਰੂਲੂ ਮਦੀਕੋਂਡੇ, ਮਕੁਟਕੇ ਮੰਗਲਮ, ਏਲਨੂ ਬਲੇ, ਕੰਡੇ ਕੰਡੇ ਰਾਜਾਰਾ, ਇੰਦੂ ਨਾਨੇਨੂ ਸੁਕਰੁਤਵਾ, ਏਨੂ ਪੇਲਾਲੀ ਥਾਂਗੀ, ਬੰਡੂ ਨਿੰਤੀਹਾ ਨੋਦੀ, ਸ਼ਿਵ ਦਾਰੂਸ਼ਣ ਪੁਰੰਦਰਾ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ
 ਟੋਲੂ ਟੋਲੂ ਰੰਗਾ, ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਦਾਬਹਾਰ ਗੀਤ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੱਧਮਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
 ਨਿੰਨਾ ਓਲੂਮਿੰਡਾ, ਵਿਆਸ ਬਦਰੀ ਨਿਵਾਸ ਵਿਜੈ ਦਾਸ ਦੁਆਰਾਵਿਜੈ ਦਾਸਾ
 ਕਨਕ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾ ਦਾਸਾਨਾਗੂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗੂ
 ਨਿਆਈਰੂ ਕਾਇਆਥੂ, ਕਵੀ ਕਯਾਮਨਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਧਮ-ਸਿੰਫਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤਮਿਲ ਕੁਰੰਟੋਕਾਈ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਰਾਜਨ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਤਮਿਲ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ
 ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਵਿਨਾਇਕੂਨੀ, ਨਾਗੁਮੋਮੂ ਗਲਵਾਨੀ, ਰਾਮ ਕਥਾ ਸੁਧਾ, ਅਲਕਲਾਲਾ, ਨਡੁਪਈ, ਏਵਰਿਰੀਚਾਰਾ ਸਾਰਾ, ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਾ ਨਿੰਨੂ ਸੇਵਿੰਪਾ ਅਤੇ ਮੁਚਚਦਾ ਬ੍ਰਹਮਾ
 ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਧਰਮ ਸੰਵਰਧਿਨੀ, ਮਹਾ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਸੁੰਦਰੀ ਮਾਮਾਵਾ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰੀ ਅਤੇ ਪੰਨਾਗਾ ਸ਼ੈਨਾ ਪਦਮਨਾਭ
 ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲਿੰਚੂ ਕਾਮਾਕਸ਼ੀ
 ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਦੁਆਰਾ ਕੋਸਲੇਂਦਰ ਮਮਾਵਮਿਤਾ, ਭਵਏ ਪਦਮਨਾਭਮ ਇਹ, ਸਰਸਮੁਖ ਸਰਸੀਜਨਭ
 ਮੈਸੂਰ ਵਾਸੂਦੇਵਾਚਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਰਾਮਬੀਰਮਾ
 ਸ੍ਰੀ ਰਮਾਨੀ ਜਯਾ ਤ੍ਰਿਭੂਵਨ-ਗੁਰੂ ਮਹਿਪਤੀ ਦਾਸਾ
 ਤਮਿਲ ਵਿੱਚ ਪਾਪਨਾਸਾਮ ਸਿਵਨ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਰਵਨਭਵ ਗੁਹਾਣੇ ਅਤੇ ਕਰਪਾਗਮੇ ਕਾਨਤਾਮਿਲ
 ਅਖਿਲੰਦ ਨਾਇਕ-ਥੁਲਾਸੀਵਨਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ
 ਸ਼੍ਰੀ ਚਾਮੁੰਡੇਸ਼ਵਰਿਮ ਭਜੇਹਮ ਸੰਤਤਮ ਜੈਚਾਮਾਰਾਜੇਂਦਰ ਵੋਡੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ
 ਸੰਤ ਗਿਆਨਾਨੰਦ ਤੀਰਥ ਦੁਆਰਾ ਵਿਦਾਚੀ ਸੁਖਿਮਪਵੇ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ (ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਓਗਿਰਾਲਾ ਵੀਰਾ ਰਾਘਵ ਸਰਮਾ) 
 ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਅੰਨਾਮਾਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਮਰਾਲੀ ਮਰਾਲੀ ਜੈਮੰਗਲਮ, ਅਦਿਵੋ ਅਲਾਡੀਵੋ, ਚੂਡਰਮਾ ਸਤੁਲਾਲਾ, ਅਲਾਰਾ ਚੰਚਲਾ
 ਕਲਿਆਣੀ ਵਰਦਰਾਜਨ ਦੁਆਰਾ ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਮਾਤਾ
 ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰਮ ਚਿਨਮਯਾ ਤਵਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਜਯਾ ਭੂਮਾ, ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਸੁੰਦਰੀ ਅੰਬਾ ਮੁਥੀਆ ਭਾਗਵਤਾਰ ਦੁਆਰਾ
 ਭਜਮਹੇ ਸ਼੍ਰੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਸੁੰਦਰੀ ਹਰੀ ਸੁੰਦਰੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ
 ਈਸ਼ਾ ਯੋਗ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਚੋਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੁਆਰਾ ਮੱਧਾਮਵਤੀ (ਸਾਜ਼-ਸਾਮਾਨ) ।
 ਰਾਧਾ ਵਧਾਨ ਜੈਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਸ਼ਟਪਤੀ
 ਮੁਰੂਗਾ ਏਨਾਧਾਰੂਏਅਰ ਵਰਨਮ-ਪੇਰੀਆਸਾਮਿਤੂਰਨ
 ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ