ਰਾਗ ਗੌੜ ਮਲਹਾਰ

ਰਾਗ ਗੌੜ ਮਲਹਾਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਾਗ ਹੈ।

 ਰਾਗ ਗੌੜ ਮਲਹਾਰ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਪਰਿਚੇ - 
ਰਾਗ ਗੌੜ ਮਲਹਾਰ ਖਮਾਜ ਥਾਟ ਦਾ ਜਨਯ ਰਾਗ ਹੈ।ਇਸ ਦੀ ਜਾਤੀ ਸੰਪੂਰਣ-ਸੰਪੂਰਣ ਵਕ੍ਰ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਸ਼ੁੱਧ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਗਾਉਣ-ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਰਾਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਹਿਰ ਹੈ।

 ਰਾਗ ਗੌੜ ਮਲਹਾਰ ਦੀ ਵਿਸਤਾਰ 'ਚ ਜਾਣਕਾਰੀ - 
ਰਾਗ ਗੌੜ ਮਲਹਾਰਸੁਰ ਦੋਵੇਂ ਨਿਸ਼ਾਦ (ਨੀ ਸ਼ੁੱਧ,ਨੀ ਕੋਮਲ)ਜਾਤੀਸੰਪੂਰਣ-ਸੰਪੂਰਣ ਵਕ੍ਰਥਾਟ ਖਮਾਜ ਵਾਦੀ  ਸੁਰ ਮਧਯਮ (ਮ)ਸੰਵਾਦੀ ਸੁਰ ਸ਼ਡਜ (ਸ)ਸਮਾਂ ਰਾਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਹਿਰਠਹਿਰਾਵ ਵਾਲੇ ਸੁਰ ਸ ; ਮ ; ਪ ;- ਸੰ ; ਪ ; ਮ ;  ਮੁੱਖ ਅੰਗ ਸ ਰੇ ਗ ਮ ; ਰੇ ਗ ਮ ਗ ਮ ; ਗ ਰੇ ਗ (ਰੇ) ਸ  ;ਮ ਪ ਢ ਨੀ ਪ ; ਮ ਪ ਢ ਨੀ ਸੰ ;ਅਰੋਹ ਸ, ਰੇ ਗ ਰੇ ਮ ਗ ਰੇ ਸ ,ਰੇ ਮ ਪ ,ਧ ਨੀ ਸੰ ਅਵਰੋਹਸੰ ,ਧ ਨੀ ਪ ਮ , ਗ ਮ ਰੇ ਸ ਪਕੜਰੇ ਗ ਰੇ ਮ ਗ ਰੇ ਸ , ਰੇ ਪ ਮ ਪ ਧ ਸੰ ਧ ਪ ਮ 

 ਰਾਗ ਗੌੜ ਮਲਹਾਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ - 

 1) ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋ ਰਾਗਾਂ (ਗੌੜ ਅਤੇ ਮਲਹਾਰ) ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ ਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ। 

 2) ਰਾਗ ਗੌੜ ਮਲਹਾਰ ਦੇ ਥਾਟ ਨੂੰ ਲਈ ਕੇ ਮੱਤ-ਭੇਦ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਥਾਟ ਖਮਾਜ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਥਾਟ  ਦਾ ਜਨਯ 

    ਰਾਗ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। 

 3) ਮਲਹਾਰ ਦੀਆਂ ਦੂਜਿਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ 'ਰੇ ਪ' ਦੀ ਸੁਰ ਸੰਗਤਿ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। 

 4) ਰਾਗ ਗੌੜ ਮਲਹਾਰ ਇੱਕ ਮੌਸਮੀ ਰਾਗ ਹੈ। ਬਰਸਾਤ ਦੀ ਰੁਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਕਦੀ ਵੀ ਗਈਆ-ਵਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਬਰਖਾ ਰੁਤ ਦਾ 

    ਵਰਣਨ ਬਹੁਤ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 

 5) ਰਾਗ ਗੌੜ ਮਲਹਾਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੀਠਾ ਰਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਵੀ ਹੈ। 
6) ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਨਿਸ਼ਾਦ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਨਿਸ਼ਾਦ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਧਾਇਵਤ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਮਲ ਨਿਸ਼ਾਦ ਨੂੰ ਵਕ੍ਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ 

ਜਿਵੇਂ- ਮ ਪ ਧ ਨੀ ਸੰ , ਸੰ ਧ ਨੀ ਪ,ਮ ਪ ਮ

ਰਾਗ ਗੌੜ ਮਲਹਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਰ ਸਂਗਤੀਆਂ-

ਰੇ ਗ ਰੇ ਮ ਗ ਰੇ ਸ 

ਮ ਪ ਧ ਸੰ ਧ ਪ ਮ 

ਸੰ ਧ ਨੀ ਪ , ਮ ਪ ਮ