ਪਕਸ਼ਧਾਰਾ ਮਿਸ਼ਰਾ

ਪਕਸ਼ਧਾਰ ਮਿਸ਼ਰਾ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: Pakshadhara Mishra; ਉਪਨਾਮ ਜੈਦੇਵ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਮਿਥਿਲਾ ਖੇਤਰ ਤੋਂ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ ਅਤੇ ਗੰਗੇਸ਼ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਨਿਆਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ। ਉਹ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੌਰਾਨ ਨਿਆਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਭਿਆਸੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਿਥਿਲਾ ਵਿੱਚ ਓਇਨੀਵਰ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਭੈਰਵ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਸੂਦੇਵ ਸਰਵਭੌਮ ਅਤੇ ਰਘੂਨਾਥ ਸਿਰੋਮਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 

ਉਸਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਲੋਕ ਜਿਸਨੇ ਤੱਤਵਚਿੰਤਾਮਣੀ 'ਤੇ ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਅਲੋਕ ਨੂੰ ਖੁਦ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ 1465-75 ਈਸਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ 
ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਪੰਦਰਵਾੜੇ ਚੱਲੀ ਬਹਿਸ (ਪਕਸ਼) ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਪਕਸ਼ਧਾਰ ਮਿਸ਼ਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।

 ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਪਕਸ਼ਧਾਰ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਮਿਥਿਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਥਿਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਵਟੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਮਹੋਪਾਧਿਆਏ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਮਧੂਬਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਰਿਸਵ ਪਾਹੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।

 ਪਕਸ਼ਧਾਰਾ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੀ ਅਕੈਡਮੀ 
ਪਾਕਧਾਰਾ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੀ ਅਕੈਡਮੀ ਨਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਇਹ ਬਿਹਾਰ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਧੂਬਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਭੌਰ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਹ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਸਰਸਾਵ ਪਾਹੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਉੱਘੇ ਨਿਆਇਕ ਵਾਸੁਦੇਵਾ ਸਰਵਭੂਮਾ ਅਤੇ ਰਘੁਨਾਥ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਨੇ ਪਾਕਧਾਰਾ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੀ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਨਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।

 ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਪਕਸ਼ਧਾਰ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਇੱਕ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਤੱਤਵਨਿਰਣਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦ੍ਰਾਵਯ ਪਦਰਥ ਅਤੇ ਲੀਲਾਵਤੀ ਵਿਵੇਕਾ ਗ੍ਰੰਥ ਵੀ ਲਿਖੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸਨੇ ਜਾਮਸਾਮ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪੁਰਾਣ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਕਰਣ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜੋ ਮਿਥਿਲਾ ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਮਰਾਵਤੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਪਟਨਾ ਰਿਸਰਚ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ