ਪੁਤਲੀਬਾਈ (ਡਕੈਤ)

ਪੁਤਲੀ ਬਾਈ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Putli Bai; ਹਿੰਦੀ: पुतली बाई) (1926 ਜਾਂ 1929 - 1958) ਇੱਕ ਖ਼ੌਫ਼ਨਾਕ ਔਰਤ ਡਾਕੂ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ " ਭਾਰਤੀ ਡਾਕੂ ਰਾਣੀ " ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਡਾਕੂ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਡਕੈਤੀ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚੰਬਲ ਘਾਟੀ ਸੀ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਡਾਕੂਆਂ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਰਿਹਾ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਡਾਕੂ ਨਹੀਂ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਸ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ ਡਕੈਤੀ - ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ - ਉਸਦਾ ਆਖਰੀ ਸਹਾਰਾ ਬਣ ਗਈ।

ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੋਰੇਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੌਹਰ ਬਾਨੋ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਨੱਚਣ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ, ਉਸਨੂੰ ਪੁਤਲੀਬਾਈ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਇਹ ਨਾਮ ਇੱਕ ਆਮ ਭਾਰਤੀ ਕਠਪੁਤਲੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਕ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਕਲਾਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨੱਚਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਨੁਮਾਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੱਖ ਦੀਆਂ ਪੁਤਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਖਿਸਕਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਨਾਮ ਹੈ।

 ਅਗਵਾ 
ਸੁਲਤਾਨਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨੇ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਪੁਤਲੀ ਨਾਚ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਲਗਭਗ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੁਲਤਾਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਔਰਤਾਂ ਬੁਰੀ ਪਰਤਾਵੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਲਿਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਪੁਤਲੀਬਾਈ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵਹਾ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਧੌਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੁਤਲੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਵਾਰ ਬਚ ਨਿਕਲੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਚੁਣਿਆ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ (ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਵੇਸਵਾਘਰ) ਹੇਠ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਬੋਰ ਅਤੇ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।

 ਟੈਨੋ 
ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਹੋਇਆ। ਪੁਤਲੀਬਾਈ ਨੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਤੰਨੋ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਉਸਨੂੰ ਆਗਰਾ ਦੇ ਅਸ਼ਗਰੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਖੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ।

 ਮੌਤ 
ਇੱਕ ਦਿਨ ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੁਤਲੀ ਦੇ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਕੂਹਣੀ ਤੋਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਆਪਣੀ ਸਿਹਤਯਾਬੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੱਲਾ ਨੇ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਹਰੇਕ ਛਾਪੇਮਾਰੀ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾੜੀ ਪਹਿਨਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੁਲਿਸ ਦੀਆਂ ਅਫਵਾਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਖੂਨ ਦਾ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਦਾਗ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਦੇ ਬਚਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸੀ। ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ। , ਪੁਤਲੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਰਾਈਫਲ ਫੜੀ, ਆਪਣੀ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਸਥਿਰ ਫੜੀ, ਉਸਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਅਜੇ ਵੀ ਸਹੀ ਸੀ। ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਪੁਤਲੀ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਪਛਾਣਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਅਫਵਾਹ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨਾ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ।

23 ਜਨਵਰੀ, 1958 ਨੂੰ, ਬਾਈ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਚੰਬਲ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਵਗਦੀ ਕੁੰਵਾਰੀ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਨੱਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਨਦੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਵੱਲ ਘਸੀਟ ਕੇ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1958