ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ

ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: पुरुषोत्तम, ਪੁਰਸ਼ ਤੋਂ "person" ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਤੋਂ ਉੱਚਾ "उत्तम", "highest") ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਇੱਕ ਨਾਮ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਕ ਹਨ। ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਮੋਕਸ਼ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ।

 ਵਿਉਂਤਪਤੀ 
ਇਸ ਨਾਮ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਕ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਸਰਵਉੱਚ ਪੁਰਸ਼", "ਸਰਬਉੱਚ ਵਿਅਕਤੀ", ਜਾਂ "ਸਰਬਉਚ ਪਰਮਾਤਮਾ"।

ਇਸ ਦਾ ਬਦਲਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਅਰਥ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈਃ “ਉਹ ਜੋ ਸਰਬਉੱਚ ਪੁਰਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ— ਭਾਵ, ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ਰ (ਵਿਨਾਸ਼ਯੋਗ—ਭਾਵ, ਆਤਮਨਾ)”

 ਸਾਹਿਤ 
ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਹਿਸ੍ਰਨਾਮ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਦੇ 24ਵੇਂ ਨਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਵਜੋਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਰਿਆਦਾ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਲੀਲਾ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ, ਚੈਤੰਨਿਆ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਅਤੇ ਠਾਕੁਰ ਅਨੁਕੁਲਚੰਦਰ ਨੂੰ ਯੁਗ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ 
ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ 10.15 ਵਿੱਚ, ਅਰਜੁਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਲੋਕ ਦੇਖੋ:

ਸ਼ਲੋਕ 15.18 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਨੂੰ ਦੋ ਪੁਰਸ਼ਾਂ, ਕਸ਼ਰ (ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਯੋਗ) ਅਤੇ ਅਕਸ਼ਰਾ (ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਯੋਗ) ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

 ਹਰਿਵਮਸ਼ਾ 
ਹਰੀਵਮਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈਃ 

 ਗਰੁਡ਼ ਪੁਰਾਣ 

ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਨੂੰ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਹਰਿਦਾਸ ਚੌਧਰੀ (1913-1975) ਨੇ ਉਸ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ਯੋਗ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਜੋਂ ਸਮਝਾਇਆ ਸੀ ਜੋ ਨਿਰਵਿਘਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੈ।

 ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼੍ਣੁ ਅਵਤਾਰ

 ਸਾਹਿਤ 

ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਹਿਸ੍ਰਨਾਮ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਦੇ 24ਵੇਂ ਨਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਵਜੋਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਰਿਆਦਾ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਲੀਲਾ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ, ਚੈਤੰਨਿਆ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਅਤੇ ਠਾਕੁਰ ਅਨੁਕੁਲਚੰਦਰ ਨੂੰ ਯੁਗ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਵਿੱਚ 
ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ 10.15 ਵਿੱਚ, ਅਰਜੁਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਲੋਕ ਦੇਖੋ:

ਸ਼ਲੋਕ 15.18 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਨੂੰ ਦੋ ਪੁਰਸ਼ਾਂ, ਕਸ਼ਰ (ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਯੋਗ) ਅਤੇ ਅਕਸ਼ਰਾ (ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਯੋਗ) ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

 ਹਰੀਵਮਸ਼ਾ 
ਹਰੀਵਮਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈਃ 

ਇਹ ਉਪਨਾਮ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪੰਜਾਰਾਮ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮੰਤਰ ਹੈ : 

ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਹਰੀਦਾਸ ਚੌਧਰੀ (1913-1975) ਨੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਨੂੰ ਉਸ ਅਕਥਨੀ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਵਜੋਂ ਸਮਝਾਇਆ ਜੋ ਅਭੇਦ ਈਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੈ।