ਭੁਪੇਸ਼ਵਰੀ

ਰਾਗ ਭੁਪੇਸ਼ਵਰੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਗ ਹੈ।

 ਮੂਲ 
ਭੁਪੇਸ਼ਵਰੀ ਰਾਗ ਕੋਈ ਰਵਾਇਤੀ ਰਾਗ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 1990 ਅਤੇ 2000 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਦੀਆ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਭਰਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਕਿਰਾਨਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਪੰਡਿਤ ਮਣੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।।

ਇੱਕ ਔਡਵ ਰਾਗ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਕੀ ਨੋਟ/ਸੁਰ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਮੂਲ ਰਾਗ ਜਾਂ ਸਕੇਲ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਭਾਤਖੰਡੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਟ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦਾ। ਇਹ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਚੱਕਰਵਮ, ਮੇਲਾਕਾਰਟ ਮਰਾਰੰਜਨੀ, ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਚਾਰੁਕੇਸੀ ਅਤੇ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਸਰਸੰਗੀ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

'ਭੁਪੇਸ਼ਵਰੀ' ਨਾਮ ਰਾਗ ਭੋਪਾਲੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮ ਹਨ। ਪੰਡਿਤ. ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਾਂਸੁਰੀ ਵਾਦਕ ਹਰਿਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ ਰਾਗ ਭੂਪਕਲੀ ਨਾਮ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਰਾਗ ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭੁਪੇਸ਼ਰੀ, ਭੂਪਸ਼ਰੀ ਆਦਿ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ, ਰਾਗ ਨੂੰ ਰਾਗ ਵਾਸੰਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਤਕਨੀਕੀ ਵੇਰਵਾ 
ਇਸ ਦੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਮੂਲ ਅਤੇ ਨਾਮਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਗਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਭੋਪਾਲ/ਦੇਸ਼ਕਾਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨੋਟ ਹਨ, ਪਰ ਸ਼ੁੱਧ ਧ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੋਮਲ ਧ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

 ਅਰੋਹ- ਸਾ ਰੇ ਗ ਪ ਧ ਸੰ  
 ਅਵਰੋਹ- ਸੰ ਧ ਪ ਗ ਰੇ ਸ 
 ਵਾਦੀ -ਪੰਚਮ (ਪ) ਹੈ।
 ਸੰਵਾਦੀ- ਸ਼ਡਜ (ਸ) ਹੈ।

 ਸਮਾਂ 
ਰਾਗ ਭੁਪੇਸ਼ਵਰੀ ਸਵੇਰ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮਾਂ ਸਵੇਰੇ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਹਰ ਹੈ, ਸਵੇਰੇ 6 ਤੋਂ 9 ਵਜੇ ਤੱਕ।

 ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 
ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਦੀ ਹਾਲੀਆ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਰਾਗ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਗੀਤ, ਹਲਕੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਾਗ ਭੁਪੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨਃ

 ਪੰਡਿਤ ਮਨੀ ਪ੍ਰਸਾਦ  ਦੁਆਰਾ ਰਾਗ ਭੁਪੇਸ਼ਵਰੀ 
 ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਅਸ਼ਵਨੀ ਭਿਡ਼ੇ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਦੁਆਰਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ । 
 ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦੁਆਰਾ 'ਮਾਲਵੁਨ ਟਾਕ ਦੀਪ'
 ਅਬ ਕੇ ਬਿਛੜੇ ਮੇਹਦੀ ਹਸਨ ਦੁਆਰਾ ਗਈ ਗਈ ਗ਼ਜ਼ਲ 
 ਅਜ਼ੀਜ਼ ਨਾਜ਼ਾਨ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਚੜਤਾ  ਸੂਰਜ

ਗੀਤ.ਫ਼ਿਲਮਸੰਗੀਤਕਾਰਗਾਇਕਤਡਪ ਤਡਪਹਮ ਦਿਲ ਦੇ ਚੁਕੇ ਸਨਮਇਸਮਾਈਲ ਦਰਬਾਰਕੇ. ਕੇ.ਡੋਮਿਨਿਕ ਸੇਰੇਜੋ

 ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ 

 ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
ਸਾਲਫ਼ਿਲਮਗੀਤ1975ਅਵੰਧਨ ਮਨੀਧਨਅਨਬੂ ਨਾਦਾਮਾਦੁਮ1978ਤਿਆਗਮਨਲਵਰਕਕੇਲਮ1980ਨੇਜਾਥਾਈ ਕਿੱਲਾਥੇਪਰੂਵਾਮੇ (ਚਰਣਮ) 1982ਪੁਥੁਕਾਵਿਥਾਈਵਾ ਵਾ ਵਸੰਤਮੇ1984ਥੰਬੀਕੂ ਐਥਾ ਉਰੂਕੈਥਲਿਨ ਦੀਪਮ ਓਨਰੂ (ਰਾਗਮ ਚਾਰੁਕੇਸੀ ਨੇ ਵੀ ਛੋਹਿਆ1985ਉਦੈ ਗੀਤਮਪਾਡੂ ਨੀਲਵੇਗੀਤਾਂਜਲੀਮਲਾਰੇ ਪੇਸੂ (ਮੋਹਨਮ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਪੱਲਵੀ) 1986ਨੀਲਵੇ ਮਲਾਰੇਸੋਂਧੰਗਲਾਈ 
(ਪੱਲਵੀ, ਅਨੁਪਲਵੀ ਸਿਰਫਆਯੀਰਾਮ ਪੂੱਕਲ ਮਲੇਰਟਮਕਦਲ ਨੀਲਾ ਥੀਨਥਾਥੋ1987ਮੇਗਾਮ ਕਰੂਥਥਿਰੁਕੂਅਜ਼ਗਾਨਾ ਪੁਲੀ ਮਾਨੇਵੇਲੂੰਡੂ ਵਿਨੈਇੱਲਈਅਨਵਿਨਿਲੇ ਨੰਜੂ ਵੈਥਨਮਪਰਮ ਦੇਵੀਅਰਥਨੇਰਿਲ ਓਰੂ ਪੌਰਨਾਮਨੀ ਥਿੰਗਲ1991ਅਬੂਰਵਾ ਨਾਨਬਰਗਲਓਹ ਵਾ ਵਾਨਾਮੇਆਈਰਾਮਨਾ ਰੋਜਾਵੇਅਧੋ ਮੈਗਾ ਉਰਵਲਮ (ਰਾਗਮ ਹਮਸਾਦਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਅਲਪਨਾ) 1992ਪੁਥੂਸਾ ਪਡੀਕਿਰਨ ਪੱਟੂਇਲੈਯਾ ਮਾਨਮ ਸਿਰਗਾਈ ਵਿਰਿਕਿਰਾਥੇ1994ਮਣੀ ਰਤਨਮਕਦਲ ਇਲਾਥਾਥੂ1999ਐਂਡਰੈਂਡਰਮ ਕਦਲਨਾਡੋਦੀ ਨੰਬਾਕੰਨੂਪਦਾ ਪੋਗੁਥਾਈਆਮੂਕੁਥੀ ਮੁਤਾਜ਼ਗੂਮੁਧਲਵਨਕੁਰੂਕੂ ਚਿਰੁਤਥਵਾਲੇਊਟੀਊਟੀ ਮਲਾਈਤਾਜ ਮਹਿਲਆਦਿ ਮੰਜਕੇਲਾਂਗੇ2001ਪਾਰਥਲੇ ਪਰਵਸਮਮਨਮਾਧਾ ਮਾਸਮ (ਚਰਣਮ) 2002ਰਾਜਾਚਿੰਨਾ ਚਿੰਨਾ2005ਮੂੰਗਿਲ ਨੀਲਾਕਦਲ ਇਨਬਾਮ ਇਨਬਾਮ (ਹਮਸਧਵਨੀ ਨਾਲ ਐਲਬਮ ਗੀਤ) 2006ਵਰਲਾਰੂਥੀਇਲ ਵਿਜ਼ੁੰਥਾ ਥੈਨਾ2008ਵਲੁਵਨ ਵਾਸੁਕੀਨੀਨੂੰ

 ਭਾਸ਼ਾਃ ਹਿੰਦੀ 
ਸਾਲ.ਫ਼ਿਲਮਗੀਤ.ਸੰਗੀਤਕਾਰਗਾਇਕ1999ਹਮ ਦਿਲ ਦੇ ਚੁਕੇ ਸਨਮਤੜਪ ਤੜਪ ਇਸਮਾਈਲ ਦਰਬਾਰਕੇ. ਕੇ., ਡੋਮਿਨਿਕ ਸੇਰੇਜੋ
 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ