ਸ਼ਿਵਨੇਰੀ ਗੁਫਾਵਾਂ

ਸ਼ਿਵਨੇਰੀ ਗੁਫਾਵਾਂ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Shivneri Caves) ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਬੋਧੀ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਪੁੱਟੀ ਗਈ ਨਕਲੀ ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਹੁਣ ਸ਼ਿਵਨੇਰੀ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹਨ, ਲਗਭਗ 2 ਜੁੰਨਾਰ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਕਿ.ਮੀ. ਜੁੰਨਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੋਰ ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਨ: ਮਨਮੋਦੀ ਗੁਫਾਵਾਂ, ਲੇਨਿਆਦਰੀ, ਅਤੇ ਤੁਲਜਾ ਗੁਫਾਵਾਂ।

 ਵੇਰਵਾ 
ਸ਼ਿਵਨੇਰੀ ਬੋਧੀ ਗੁਫਾਵਾਂ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਸ਼ਿਵਨੇਰੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ 60 ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਗੁਫਾਵਾਂ ਬੋਧੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕੇਂਦਰ ਸਨ। ਗੁਫਾਵਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰਾਂ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਸੈੱਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਚੈਤਿਆ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਗੁਫਾਵਾਂ ਸ਼ਿਵਨੇਰੀ ਪਹਾੜ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਪੱਛਮ-ਪੂਰਬ-ਦੱਖਣੀ ਤਿਕੋਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਾਸੇ ਖਿੰਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।Buddhist Cave Temples of India, by RS Mauchope, 1933 

ਗੁਫਾਵਾਂ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖਿੰਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ: ਪੂਰਬੀ ਸਮੂਹ (1, 2 ਅਤੇ 3), ਪੱਛਮੀ ਸਮੂਹ, ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸਮੂਹ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਅਸੀਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ:

 ਗੁਫਾ 26 – ਇੱਕ ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਵਿਹਾਰ
 45 ਦੀ ਗੁਫਾ - "ਬਾਰਾ-ਕੋਟਰੀ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸੀ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਲਈ 12 ਕੋਠੜੀਆਂ ਹਨ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਫਾਵਾਂ