ਸੰਗੀਤ ਸਮਰਾਟ ਤਾਨਸੇਨ

ਸੰਗੀਤ ਸਮਰਾਟ ਤਾਨਸੇਨ (ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਰਾਜਾ-ਤਾਨਸੇਨ) 1962 ਦੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਬਾਇਓਪਿਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਐਸ. ਐਨ. ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੁਰ ਸਿੰਗਾਰ ਚਿਤਰਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਇਸ ਦੇ ਗੀਤ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਅਤੇ ਸਵਾਮੀ ਹਰਿਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਐਸ. ਐਨ. ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ਰਾਗ ਸੋਹਨੀ ਵਿੱਚ "ਝੂਮਤੀ ਚਲੀ ਹਵਾ" ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਕੇਸ਼ ਨੇ ਭਾਰਤ ਭੂਸ਼ਣ ਲਈ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਭੂਸ਼ਣ, ਅਨੀਤਾ ਗੁਹਾ, ਸਬਿਤਾ ਚੈਟਰਜੀ, ਡੇਵਿਡ, ਸਪਰੂ ਅਤੇ ਮੁਕਰੀ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਰਬਾਰੀ ਗਾਇਕ ਮੀਆਂ ਤਾਨਸੇਨ ਦੀ ਬਾਇਓਪਿਕ ਹੈ, ਜੋ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਨਵਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

 ਪਲਾਟ 
ਤਾਨਸੇਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਮਤਾਨੂ ਜਾਂ ਤਨੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਗੂੰਗਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਮਤਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਉਸ ਗੂੰਗੇ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਗਾਉਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹਾਸਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬ੍ਰਿੰਦਾਬਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਵਾਮੀ ਹਰਿਦਾਸ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਧਰੁਪਦ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਸਵਾਮੀ ਹਰਿਦਾਸ ਤਨੂੰ ਨੂੰ ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪਡ਼੍ਹਨ ਲਈ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹੰਸਾ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਸਾਲ ਬੀਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੌਸ ਨੇ ਤਨੂੰ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਰਾਮਚੰਦਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਹ ਤਨੁ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਹੰਸਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਮਹਿਲ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਤਾਨਸੇਨ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਰਬਾਰੀ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਉਹ ਸਮਰਾਟ ਦੇ ਅਸਧਾਰਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਨੌਂ ਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰੀ ਹੰਸਾ ਨਾਲ ਗ਼ਲਤਫ਼ਹਿਮੀਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਗਾਉਣ ਦੇ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਹੰਸਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਜੁੜਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।

 ਅਦਾਕਾਰ 

 ਭਾਰਤ ਭੂਸ਼ਣ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ/ਸੰਗੀਤ ਸਮਰਾਟ ਤਾਨਸੇਨ 'ਤਨੂ' ਵਜੋਂ
 ਹੰਸਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਨੀਤਾ ਗੁਹਾ
 ਮੁਕਰੀ ਉਸਤਾਦ ਫਤਿਹ ਖਾਨ ਵਜੋਂ
 ਮੁਹੰਮਦ ਫੌਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਅਬਰਾਹਮਮੁਹੰਮਦ ਖੌਜ
 ਡੀ. ਕੇ. ਸਪਰੂ ਰਾਜਾ ਰਾਮਚੰਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
 ਸਬਿਤਾ ਚੈਟਰਜੀ-ਨਾਜ਼ ਪ੍ਰਵੀਨ
 ਕੁਮਾਰ
 ਪ੍ਰੇਮ ਸਾਗਰ
 ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ
 ਰਾਧਸ਼ਿਆਮ
 ਐੱਸ. ਐੱਨ. ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਅਕਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ (ਅਣ-ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ) 

 ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਨਸੇਨ 
ਤਾਨਸੇਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਦੋ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਪਹਿਲੀ ਕੇ. ਐਲ. ਸਹਿਗਲ ਸਟਾਰਰ 'ਤਾਨਸੇਨ' (1943) ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਬਾਨੋ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਸਫਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਦੂਜਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਰਾਟ ਤਾਨਸੇਨ ਸੀ। ਸੁਰੇਂਦਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਤਾਨਸੇਨ ਨੂੰ ਬੈਜੂ ਬਾਵਰਾ (1952) ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਬੈਜੂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ 
ਐੱਸ. ਐੱਨ. ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਨੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਅਤੇ ਸਵਾਮੀ ਹਰਿਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ, ਜੋ ਰਾਰਾਗ ਯਮਨ ਕਲਿਆਣ (ਜਾਂ ਅਦਭੁਤ ਕਲਿਆਣ) ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਗਏ "ਸਪਤਾ ਸੁਰਨ ਤੀਨ ਗ੍ਰਾਮ" ਦੇ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਰਾਗ-ਅਧਾਰਤ ਕੁਝ ਗਾਣੇਃ "ਰਾਗ ਭੈਰਵ ਪ੍ਰਥਮ ਸ਼ਾਂਤ ਰਾਸ" ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਹਰਿਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਰਾਗਮਾਲਾ ਗਾ ਕੇ ਤਾਨਸੇਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਰਾਗ ਦੀਪਕ ਵਿੱਚ "ਦੀਪਕ ਜਲਾਓ ਜਯੋਤੀ ਜਗਾਓ" ਅਤੇ "ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ", ਰਾਗ ਝਿੰਝੋਟੀ ਵਿੱਚ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ "ਬਦਲੀ ਬਦਲੀ ਦੁਨੀਆ ਹੈ ਮੇਰੀ", ਅਤੇ ਮੁਕੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਰਾਗ ਸੋਹਨੀ ਵਿੱਚ' ਝੂਮਤੀ ਚਲੀ ਹਵਾ "।

 ਗੀਤ ਸੂਚੀ 
#ਸਿਰਲੇਖਗਾਇਕਗੀਤਕਾਰ1"ਸਪਤਾ ਸੁਰਨ ਤੀਨ ਗ੍ਰਾਮ"ਮੰਨਾ ਡੇਸਵਾਮੀ ਹਰਿਦਾਸ2"ਰਾਗ ਭੈਰਵ ਪ੍ਰਥਮ ਸ਼ਾਂਤ ਰਾਸ ਜੇਕ"ਮੰਨਾ ਡੇਸਵਾਮੀ ਹਰਿਦਾਸ3"ਬਦਲੀ ਬਦਲੀ ਦੁਨੀਆ ਹੈ ਮੇਰੀ" (ਯੁਗਲ ਗੀਤ) ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰਸ਼ੈਲੇਂਦਰ4"ਸਖੀ ਕੈਸੇ ਧਰੂੰ ਮੈਂ ਧੀਰ"ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰਸ਼ੈਲੇਂਦਰ5"ਕਾਂਤਾਧਾ ਕਾਂਤਾਧਾ "ਮੰਨਾ ਡੇਸ਼ੈਲੇਂਦਰ6"ਝੂਮਤੀ ਚਲੀ ਹਵਾ"ਮੁਕੇਸ਼ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ7"ਮਿਤਵਾ ਲੌਟ ਆਏ ਮੇਰੀ"ਮੰਨਾ ਡੇਸ਼ੈਲੇਂਦਰ8"ਸੁਧ ਬਿਸਾਰ ਗਈ ਆਜ"ਮੰਨਾ ਡੇ, ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀਸ਼ੈਲੇਂਦਰ9"ਦੀਪਕ ਜਾਲਾਓ ਜਯੋਤੀ ਜਗਾਓ"ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀਸ਼ੈਲੇਂਦਰ10"ਮੇਘਾ ਆਓ ਰੇ ਘਿਰ ਘਿਰ ਕੇ ਛਾਓ ਰੇ"ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਮੰਨਾ ਡੇ, ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇਸ਼ੈਲੇਂਦਰ11"ਹੇ ਨਟਰਾਜ ਗੰਗਾਧਰ ਸ਼ੰਬੂ"ਕਮਲ ਬਾਰੋਟ, ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰਸ਼ੈਲੇਂਦਰ12"ਲੋਗ ਜਾਗੇ ਪਵਨ ਜਾਗੇ"ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ13"ਕੁਹੂ ਕੁਹੂ ਪੀ ਕਹਨ"ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ14"ਯੇ ਜਹਾਂ ਹੈ ਤੇਰੀ ਕੁਦਰਤ"ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ15"ਟੂਟ ਗਈ ਮੇਰੇ ਮਨ ਕੀ ਬੀਂਨਾ ਟੂਟ ਗਈ"ਪੂਰਨਾ ਸੇਠ, ਪੰਧਾਰੀਨਾਥ ਕੋਲਹਾਪੁਰੇਸ਼ੈਲੇਂਦਰ16"ਬਦਲੀ ਦੁਨੀਆ ਹੈ ਮੇਰੀ" (ਮਹਿਲਾ) ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰਸ਼ੈਲੇਂਦਰ17"ਤੂੰ ਹੈ ਯ ਨਹੀ ਹੈ"ਮੰਨਾ ਡੇ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀਸ਼ੈਲੇਂਦਰ

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1960 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ