ਸਾਵੇਰੀ ਰਾਗ

ਸਾਵੇਰੀ (ਉਚਾਰਨ ਸਾਵੇਰੀ) ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ 15ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਮਯਾਮਾਲਵਗੌਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਕਰੁਣਾ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਇਹ ਦਯਾ ਦਾ ਰਸ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ  ਹੈ।

 ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
ਇਹ ਰਾਗ ਇੱਕ ਔਡਵ-ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗਮ ਹੈ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਨੋਟ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਨੋਟ) ।

 ਆਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ1 ਮ1 ਪ ਧ1 ਸੰ [a] 
 ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ1 ਪ ਮ1 ਗ3 ਰੇ1 ਸ [b] 

ਉੱਚੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ ਉਤਰਾਈ ਵਿੱਚ ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ, ਸ਼ੁੱਖ ਧੈਵਤਮ, ਸ਼ੁਧ ਮੱਧਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਖ ਰਿਸ਼ਭਮ ਨੋਟ ਹਨ। ਰਾਗ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਸਵਰ ਰੇ  (ਰਿਸ਼ਭਮ) ਅਤੇ ਧ (ਧੈਵਤਮ) ਹਨ।

 ਰਚਨਾਵਾਂ ਚੁਣੋ 

 ਸਰਸੂਦਾ, ਕੋਟਵਾਸਲ ਵੈਂਕਟਾਰਾਮ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਤਨਵਰਨਮ, ਆਦਿ ਤਾਲ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆਆਦਿ ਤਾਲਤਲ
 ਸ਼ਵੇਰੀਹਾ, ਆਦਿ ਤਾਲ ਅਤੇ ਵਨਜੱਕਸ਼ਾ ਲਈ ਇੱਕ ਪਦਵਰਨਮ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਅਤ ਤਾਲ ਲਈ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਤਾਨਵਰਨਮ
 ਸ਼ਿਆਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਰੀ ਸੰਕੁਰ, ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ ਮੁਖ, ਦੁਰਸੁਗਾ ਕ੍ਰਿਪਾ ਜੂਚੀ, ਸਰਸਾਕਸ਼ੀ ਸਦਾ ਪਹਿਲਮ (ਗੀਤਮ) ਅਤੇ ਜਨਨੀ ਨਟਜਨਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।
 ਭਵਯਾਮੀ ਰਘੂਰਾਮਮ (ਇਸ ਰਾਗਮਾਲਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਗਃ ਅੰਜਨੇਆ ਰਘੂਰਾਮ, ਪਰੀਪਹੀ ਗਣਧੀਪਾ, ਪਾਹਿਮਮ ਸ਼੍ਰੀਪਦਮਨਾਭਾ, ਪਾਈ ਸਾਰਾਸਨਾਭਾ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਪਾਵਨੇ (ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਦੁਆਰਾ ਨਵਰਾਤਰੀ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਤੀ) 
 ਰਾਮ ਬਾਨਾ, ਤੁਲਸੀ ਜਗਜਨਾਨੀ, ਇੰਥਾ ਥਾਮਸਮਾਇਥੇ, ਪਰਾਸ਼ਕਤੀ ਮਨੁਪਾਰਦਾ, ਚਾਲੂ ਚਾਲੂ ਨੀ, ਬਾਲਾਮੂ ਕੁਲਾਮੂ ਇਲਾ ਰਾਮ ਭਗਤੀ, ਕਰਮਮੇ ਬਾਲਵੰਤਾਮਏ ਅਤੇ ਦਰੀਦਾਪੂ ਲੇਕਾ-ਸਦਗੁਰੂ ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆਸਵਾਮੀ
 ਤੀਸਰਾ ਏਕਮ ਵਿੱਚ ਕਾਰੀ ਕਲਾਭਾ ਮੁਖਮ ਅਤੇ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜਗੋਪਾਲ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ
 ਏਟੂ ਨਾਮਮੀਨਾਵੋ ਮਾਨਸ-ਪਟਨਾਮ ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਅਈਅਰ
 ਆਈਰਾਈਮਨ ਥੰਪੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਹਿਮਮ ਗਿਰੀਥਾਨੇ ਅਤੇ ਸੋਮਾਪੋਮਾਇਰਾਇੰਮਨ ਥੰਪੀ
 ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਵੇਲਾਇਆ ਦਯਾ
 ਭਦਰਚਲ ਰਾਮਦਾਸੁ ਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮੁਲਾ ਦਿਵਿਆਨਾਮਾ
 ਮੁਰੂਗੂ ਮੁਰੂਗਾ-ਪੇਰੀਆਸਾਮੀ ਥੂਰਨ
 ਪੁਰੰਦਰਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਵੈਂਕਟਰਮਨ ਬਾਰ, ਪਰਕੁਮਾਦਾਦੇ, ਬਰਈਆ ਵੈਂਕਟਰਮਣ
 ਭਾਸੁਰੰਗੀ ਬਾਲੇ ਅਤੇ ਹੇਮੋਪਾਮੇਆੰਗੀ ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਪਦਮ
 ਜਨਕਾਸੁਥਾ ਏ ਗੀਤਮ
 ਕਪਾਲੀ ਇਰੁਕਾ, ਮੁਰੁਗਾ ਮੁਜ਼ੂਮਤੀ-ਪਾਪਾਨਸਮ ਸਿਵਨ

 ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

 ਸਕੇਲ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ 

 ਕਰਨਾਟਕ ਸ਼ੁੱਧ ਸਾਵੇਰੀ ਇੱਕ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਸਕੇਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਰੂਪ ਉਤਰਨ ਵਾਲਾ ਸਕੇਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਵੇਰੀ ਦੇ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਸਕੇਲ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਵੇਰੀ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਨਾ ਉਤਰਨ ਵਾਲਾ ਪੈਮਾਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਦੀ  ਬਣਤਰ ਸ ਰੇ1 ਮ1 ਪ ਧ1 ਸੰ - ਸੰ ਧ1 ਪ ਮ1 ਰੇ1 ਸ ਹੈ। 
 ਮਲਹਾਰੀ ਇੱਕ ਔਡਵ-ਸ਼ਾਡਵ ਸਕੇਲ ਹੈ (5 ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਅਤੇ 6 ਉੱਪਰ ਉੱਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਿ ਸਾਵੇਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਨੂੰ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਦੀ  ਬਣਤਰ ਸ ਰੇ1 ਮ1 ਪ ਧ1 ਸੰ: ਸੰ  ਧ1 ਪ ਮ1 ਗ3 ਰੇ1 ਸ ਹੈ। 

 ਨੋਟਸ 

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ