ਖੀਰ (ਬੰਗਾਲੀ ਮਿਠਾਈ)

ਖੀਰ ਜਾਂ ਮੇਓ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Kheer/Meoa; ਬੰਗਾਲੀ: ক্ষীর) ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਬੰਗਾਲ ਖੇਤਰ ਦੀ ਇੱਕ ਮਿੱਠੀ ਡਿਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿੱਠਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਿਠਾਈਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅੰਸ਼ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਖੀਰ (ਪੇਸਮ) ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹਲਵਾ ਹੈ। ਪਰ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ, ਉਸੇ ਸਪੈਲਿੰਗ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਖੀਰ ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਪਕਵਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਖੋਆ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦਾ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਸੁਆਦ ਅਤੇ ਬਣਤਰ ਹੈ। ਖੀਰ, ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਦੁੱਧ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਾਂ ਜਾਂ ਮੱਝ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਬਾਲਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਇਸਦੇ ਅਸਲ ਆਕਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਤੱਕ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਦੁੱਧ ਦੇ ਇਸ ਸੰਘਣੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਖੀਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ, ਮਿਠਾਸ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਸੁਆਦ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਬਾਲਣ ਦੌਰਾਨ ਖੰਡ, ਐਰੋਰੂਟ, ਜਾਂ ਸੂਜੀ (ਸੂਜੀ) ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਮਿਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਖੀਰ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਸਕਰਣ, ਇਹਨਾਂ ਜੋੜਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਸੁਆਦ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਤਿਆਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 
ਖੀਰ (ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਦੁੱਧ) ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਗਾਂ ਜਾਂ ਮੱਝ ਦਾ ਦੁੱਧ ਮੁੱਖ ਸਮੱਗਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਬਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸਦੀ ਅਸਲ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਸਕੇ। ਇਹ ਖੀਰ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਵਧੇਰੇ ਮਿੱਠਾ ਅਤੇ ਵੱਖਰਾ ਸੁਆਦ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਖੰਡ, ਐਰੋਰੂਟ, ਸੂਜੀ ਨੂੰ ਉਬਾਲਣ ਵੇਲੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਿਲਾਵਟ ਰਹਿਤ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਸੁਆਦ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸੁਆਦ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 

ਖੋਆ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਉਬਾਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਅਸਲ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਚੌਥਾਈ ਜਾਂ ਪੰਜਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਖੋਆ ਖੀਰ ਨਾਲੋਂ ਸਖ਼ਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਠੋਰਤਾ ਸੁਆਦ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਖੋਆ (ਦੁੱਧ ਦੇ ਠੋਸ ਪਦਾਰਥ) ਅਤੇ ਖੀਰ (ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੁੱਧ) ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਹੈ।

 ਵਰਤੋਂ 
ਬੰਗਾਲ ਵਾਂਗ, ਖੀਰ ਮਠਿਆਈਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਬਹੁਤ ਮੰਗ ਹੈ। ਕਠੋਰਤਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:

 ਖੋਆ - ਸਖ਼ਤ ਖੀਰ
 ਖੀਰ - ਅਰਧ-ਤਰਲ ਖੀਰ

ਖੋਏ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੁਝ ਬੰਗਾਲੀ ਮਿਠਾਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਨਸਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖੀਰ ਨੂੰ ਰੋਸਮਲਈ ਵਾਂਗ ਮਠਿਆਈਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਛੀਨੇ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਗੋਲੇ ਖੀਰ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

 ਕੁਝ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਿਠਾਈਆਂ 

 ਖੀਰਕਦਮ (ক্ষীরকদম) ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਖੁਲਨਾ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਮੇਹਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਇੱਕ ਮਿਠਾਈ।
 ਕਾਂਸਤ (ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਿਠਾਈ)
 ਖੀਰ ਏਰ ਬੋਰਫੀ (ਦਾਰੇ ਬਰਫੀ) ਖੀਰ ਤੋਂ ਬਣੀ ਬਰਫੀ
 ਪਤ ਖੀਰ (পাতক্ষীর) ਦਾ ਆਰੰਭ ਬਿਕਰਮਪੁਰ ਤੋਂ ਹੋਇਆ

 ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਖੀਰ 
ਅਬਨਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਦੋ ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ ਖੀਰ ਏਰ ਪੁਤੁਲ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਖੀਰ ਨਾਲ ਬਣੀ ਇੱਕ ਗੁੱਡੀ । ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਰਚੁਅਲ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਖੀਰ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਤੀ ਠਾਕੁਰ (ਇੱਕ ਦੇਵੀ ) ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਇਹ ਗੁੱਡੀ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਉਸ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਾਣਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਖਾਣਾ