ਕੇਲੂਚਰਨ ਮੋਹਾਪਾਤਰ

ਕੇਲੁਚਰਣ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ (ਜਨਮ 8 ਜਨਵਰੀ 1926-ਦੇਹਾਂਤ 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2004) ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਓਡੀਸੀ ਨਾਚ ਦਾ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਣ ਦਾ  ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਓਡੀਸ਼ਾ ਤੋਂ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ।

ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਵੀ ਇਸ ਗੁਰੂ 'ਤੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈਃ ਸਾਂਗੋ-ਪੰਗਾ-ਸੁਭੰਗੀ-ਲਾਸਿਆ-ਮਧੁਰਮ ਸਮਤਿਰਨਾ-ਨਰੁਤਿਆਰਨਵਮ, ਜਿਸਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ-"ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨ੍ਰਿਤ ਸਰੀਰ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਪੋਜ਼ ਅਤੇ ਆਸਣ ਸਰਵਉੱਚ ਮਿਠਾਸ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ 
ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਕੇਲੁਚਰਣ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ ਨੇ ਗੋਟੀਪੁਆ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਚ ਰੂਪ ਜਿੱਥੇ ਨੌਜਵਾਨ ਮੁੰਡੇ ਭਗਵਾਨ ਜਗਨਨਾਥ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਲਈ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ-। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੋਟੀਪੁਆ ਅਤੇ ਮਹਾਰੀ ਨਾਚ ਉੱਤੇ ਵਿਆਪਕ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਓਡੀਸੀ ਨਾਚ ਦਾ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਕੇਲੁਚਰਣ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ ਨੇ ਪਰ੍ਕਸ਼ਨ ਯੰਤਰਾਂ-ਮਰਦਾਲਾ ਅਤੇ ਤਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਾਚ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਵਾਇਤੀ ਪੱਟਾਚਿੱਤਰ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਸ਼ਲ ਸੀ।

ਕੇਲੁਚਰਣ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਲਕਸ਼ਮੀਪ੍ਰਿਆ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ, ਜੋ ਖੁਦ ਇੱਕ ਡਾਂਸਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਤਿਕਾਂਤ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ ਨਾਲ 1993 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਜਨ ਬਣਾਇਆ। ਕੇਲੁਚਰਣ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸੰਨ 1981 ਵਿੱਚ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਗੰਧਰਵ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਾ ਮੰਡਲ ਦੁਆਰਾ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

 ਸ਼ਗਿਰਦ 
ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਗਿਰਦਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨਃ

 ਸੰਜੁਕਤਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹੀ
 ਕੁਮਕੁਮ ਮੋਹੰਤੀ
 ਮਾਧਵੀ ਮੁਦਗਲ
 ਸੋਨਲ ਮਾਨ ਸਿੰਘ
 ਦੇਬੀ ਬਾਸੂ
 ਪ੍ਰੋਟੀਮਾ ਬੇਦੀ
 ਜੇਹਲਮ ਪਰਾਂਜਪੇ
 ਰਤਿਕਾਂਤ ਮਹਾਪਾਤਰਾ
 ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ
 ਸੁਜਾਤਾ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ
 ਸ਼ੈਰਨ ਲੋਵੇਨ
 ਸ਼ੁਭਦਾ ਵਰਾਡਕਰ
 ਦਕਸ਼ ਮਸ਼ਰੂਵਾਲਾ।

 ਪੁਰਸਕਾਰ 

 ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 1966
 ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ, 1974 
 ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ, 1988 
 ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ, 1991
 ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ, 2000 
 ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਕਾਲੀਦਾਸ ਸਨਮਾਨ

 ਕੇਲੁਚਰਣ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਹਵਾਲੇ 

 "ਓਡੀਸੀ ਮਹਿਜ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਾਚ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲਕਿ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜ਼ਰੀਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਬਲਕਿ ਹਮਦਰਦੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ 'ਰੂਪ' ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ।"
 "ਅਸਲੀ ਨਾਚ ਨੂੰ ਅਟੁੱਟ ਹੋਂਦ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਇੱਕ ਦਰਸ਼ਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵੇਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ"।

 ਹਵਾਲੇ 

 ਹੋਰ ਪਡ਼੍ਹੋ 

 ਇਲਿਆਨਾ ਸਿਤਾਰਸਤੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣਃ ਕੇਲੁਚਰਣ ਮਹਾਪਾਤਰਾ, ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਮਨੋਹਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ, 2001.  ISBN 81-7304-369-8. 
 ਡਾਂਸਿੰਗ ਫੀਨੋਮੈਨਨਃ ਪਾਗਲ ਮੁੰਡਾ, ਸ਼ੈਰਨ ਲੋਵੇਨ, ਕੇਲੁਚਰਣ ਮਹਾਪਾਤਰਾ, ਅਵਿਨਾਸ਼ ਪਸਰੀਚਾ ਦੁਆਰਾ। ਲੁਸਟਰ ਪ੍ਰੈੱਸ, ਰੋਲੀ ਬੁੱਕਸ, 2001.  ISBN 81-7436-179-0. 

 ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 


 Rediff.com 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ

 ++



ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926