ਸੁਚਰਿਤਰਾ ਰਾਗ

ਸੁਚਰਿਤਰਾ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 67ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਕਰਸ਼ਕ ਰਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸੰਤਾਨਾ ਮੰਜਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
ਇਹ 12ਵੇਂ ਚੱਕਰ ਆਦਿੱਤਿਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ  ਨਾਮ ਆਦਿੱਤਿਆ-ਪਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਸਾ ਰੂ ਗੁ ਮੀ ਪਾ ਧਾ ਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

 ਅਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ3 ਗ3 ਮ2 ਪ ਧ1 ਨੀ1 ਸੰ [a] 
 ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ1 ਧ1 ਪ ਮ2  ਗ3 ਰੇ3 ਸ [b] 

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਰੂਥੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੁਚਰਿਤਰਾ, ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ <i id="mwSA">ਸੰਪੂਰਨਾ</i> ਰਾਗਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਯਮ, ਯਗਪ੍ਰਿਆ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 31ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਸਕੇਲ ਹੈ।

 ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
ਇਸ ਵੇਲੇ ਸੁਚਰਿਤਰ ਕੋਲ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਕੋਈ ਜਨਯ ਰਾਗਮ (ਉਤਪੰਨ ਸਕੇਲ) ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹੋਰ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

 ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਸੁਚਰਿਤਰ ਸਕੇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈਃ

 ਪੁਰੰਦਰਾ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾ ਹਰੀਨਾਮਦਾ ਅਰਾਗਿਨੀਯੂਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ
 ਚਿੰਤਯਾਮੀ ਸੰਤਤਮ ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ
 ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਵੇਲੂ ਮਯਿਲ
 ਸੰਤਾਨਾ ਮੰਜਰੀ-ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ

 ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸੁਚਰਿਤਰਾ ਦੇ ਸੁਰ ਜਦੋਂ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੇਲਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ, ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਦਜਮ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ।

 ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ 

ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਚਰਿਤਰ ਰਗਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈਃ

 ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਹਰਿਨਾਮਦਾ ਅਰਾਗਿਨਿਅਉ
 ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਚਿਨਤਯਾਮੀ ਸੰਤਾਤਮ
 ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ  ਵੇਲੂ ਮੇਇਲ
 ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਸੰਤਨਾ ਮੰਜਰੀ