ਨੰਦ ਰਿਸ਼ੀ

ਨੰਦ ਰਿਸ਼ੀ/ਸ਼ੇਖ਼ ਨੂਰ-ਉਦ-ਦੀਨ-ਵਲੀ (1377-1440) ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸੰਤ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੇਖ਼-ਉਲ-ਆਲਮ ਅਤੇ ਅਲਮਦਾਰ-ਏ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਕੀਮੂ (ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ ਕਤੀਮੂਸ਼ਾ), ਜਿਲ੍ਹਾ ਕੁਲਗਾਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਸ਼ੇਖ਼ ਸਲਾਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਸਦਰਾ ਸੀ । ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਕੰਮਾਂ-ਧੰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਪਰ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰਾਮ ਹੋ ਗਏ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰੱਬੀ ਮਸਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੋਵੇਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦਾ ਪੈਗ਼ਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਚੌਦਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੈਵ ਸੰਤ-ਕਵੀ, ਲਾਲ ਦੇਦ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

 ਜਨਮ ਅਤੇ ਹੋਰ 
ਨੰਦ ਰਿਸ਼ੀ/ਸ਼ੇਖ਼ ਨੂਰ-ਉਦ-ਦੀਨ-ਵਲੀ ਦਾ  ਜਨਮ 24 ਸਤੰਬਰ 1377 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਕੁਲਗਾਮ ਦੇ ਕੈਮੋਹ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਲਾਰ ਸੰਜ਼ ਅਤੇ ਸਦਰਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਸਦਰਾ ਮੋਜੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਸ਼ੇਖ ਸਲਾਹ-ਉਦ-ਦੀਨ ਕਿਸ਼ਤਵਾੜ ਤੋਂ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਬਚਪਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਵੇਰਵਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨੰਦ ਰਿਸ਼ੀ ਬਹੁਤ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸਨ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਉਲਝਣ ਦੇ ਇੱਕ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਾਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਦੌਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੈਤਿਕ ਗਿਰਾਵਟ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਨੰਦ ਰਿਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਤ ਕਵਿਤਰੀ ਲਾਲੇਸ਼ਵਰੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਲਾਲ ਦੇਦ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। ਨੰਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਨ। ਨੰਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਰੁਕ (4 ਤੋਂ 6 ਲਾਈਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਇਤਾਂ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੰਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਰਾਨ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੰਦ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਲਾਲ ਦੇਦ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ।

ਨੂਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਨੇ 30 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸੰਸਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਕੈਮੋਹ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ 10 ਫੁੱਟ ਡੂੰਘੀ ਹੈ। 1440 ਵਿੱਚ 63 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ, ਸੁਲਤਾਨ ਜ਼ੈਨ-ਉਲ-ਆਬਿਦੀਨ ਨੇ ਵੀ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਚਰਾਰ-ਏ-ਸ਼ਰੀਫ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਹ ਲਈ ਕਬਰ ਬਣਵਾਈ। ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹਿੰਦੂ ਵੀ ਇਸ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

 ਹਵਾਲੇ