ਗਿਆਨਮਤੀ

ਗਿਆਨਮਤੀ ਮਾਤਾ ਜੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Gyanmati Mataji) ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਜੈਨ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂ ਆਰਯਿਕਾ (ਨਨ) ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਉੱਘੀ ਲੇਖਕ ਹੋਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿਖੇ ਜੰਬੂਦੀਪ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਅਯੋਦਿਆ ਜੈਨ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੰਗੀ ਤੁੰਗੀ ਵਿਖੇ ਅਹਿੰਸਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਜੈਨ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

 ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਗਿਆਨਮਤੀ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਅਕਤੂਬਰ 1934 ਨੂੰ ਮੋਹਿਨੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਚੋਟੇਲਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਜੈਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਰਾਬੰਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਟਿਕੇਤ ਨਗਰ ਵਿੱਚ 1934 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪਦਮਨੰਦੀ ਪੰਚਵਿੰਸ਼ਟਿਕਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜੈਨ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਸੀ ਜੋ ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ 'ਤੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2 ਅਕਤੂਬਰ 1952 ਨੂੰ, ਸ਼ਰਦ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਦਿਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਗੰਬਰਾ ਜੈਨ ਆਚਾਰੀਆ ਦੇਸ਼ਭੂਸ਼ਣ ਦੁਆਰਾ ਬਾਰਾਬੰਕੀ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰਿਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

 ਸਿੱਖਿਆ 
ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ, ਗਿਆਨਮਤੀ ਨੇ ਕਟੰਤਰ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਲਿਪੀ ਨਾਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਈਂਡਰਾ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਗ੍ਰਾਮਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਗੋਮਤਸਰ, ਅਸ਼ਟਸਹਸ੍ਰੀ, ਤੱਤਵਰਥ ਵਰਤਿਕਾ (ਰਾਜਵਰਤਿਕਾ), ਮੂਲਾਚਾਰ, ਤ੍ਰਿਲੋਕਸਰ, ਸਮਯਸਾਰਾ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਜੈਨ ਸਾਹਿਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਪੜਚੋਲ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਹਿੰਦੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ, ਕੰਨੜ, ਮਰਾਠੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਉਹ ਅਕਸਰ ਸਭ ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਆਚਾਰੀਆ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।

 ਲੇਖਕ 
ਗਿਆਨਮਤੀ ਨੇ "ਸਹਸਤ੍ਰਨਮ" ਦੇ 1008 ਮੰਤਰ ਲਿਖਣ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਕਸ਼ੁੱਲਿਕਾ ਜਾਂ ਜੈਨ ਸਾਧਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਕਈ ਜੈਨ ਸਾਹਿਤ, ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਕੀਤਾ। ਗਿਆਨਮਤੀ 1969 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਗ੍ਰੰਥ ਨਿਆਯ-ਅਸ਼ਟਸਹਸ੍ਰੀ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਭ ਹਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਖੰਡਾਂ ਤੱਕ, 450 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਰਚੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ 200 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ  ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੋਵਾਂ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।Bakker, Hans (1990), The History of Sacred Places in India As Reflected in Traditional Literature, BRILL, ISBN 9004093184 ਉਸਨੇ ਸ਼ਤਖੰਡਗਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀਆਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੂਤਰਾਂ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਟੀਕਾ (ਟਿੱਪਣੀ) ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। 

 ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 5 ਫਰਵਰੀ 1995 ਨੂੰ ਅਵਧ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਫੈਜ਼ਾਬਾਦ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਲੈਟਰਜ਼ (ਡੀ. ਲਿਟ.) ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ।
 ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਖੋਜਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਅਤੇ ਜੈਨ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ 8 ਅਕਤੂਬਰ 1998 ਨੂੰ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿਖੇ।

 ਆਰਯਿਕਾ ਵਜੋਂ ਦੀਖਿਆ 
ਸ਼ਾਂਤੀਸਾਗਰ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਮਾਧੋਰਾਜਪੁਰਾ ਵਿਖੇ 1956 ਦੇ ਵੈਸਾਖ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੂਜ 'ਤੇ ਵੀਰਸਾਗਰ ਦੁਆਰਾ ਆਰਿਕਾ ਦੇ ਦਰਜੇ 'ਤੇ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।Wiley, Kristi L. (2004), Historical Dictionary of Jainism, Scarecrow Press, ISBN 9780810850514

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934