ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ

ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ ਜਨਮ ਦਿੱਲੀ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ. 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਲਈ ਭੂਗੋਲਿਕ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ, ਪੋਰਟਰੇਟ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਕੰਮ 
ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ।  ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ ਪੇਂਟਿੰਗ ਕਰੀਅਰ 1817 ਤੋਂ 1852 ਤੱਕ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ   ਉਹ ਆਖਰੀ ਸ਼ਾਹੀ ਮੁਗਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। 

 ਕਰੀਅਰ 
ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੂਜੇ (ਸ਼ਾਸਨ 1806–1837 ਈਸਵੀ) ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੂਜੇ (ਸ਼ਾਸਨ 1837–1858 ਈਸਵੀ) ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸਨ।  ਸ਼ਾਹੀ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨੂੰ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਰਨਲ ਜੇਮਜ਼ ਸਕਿਨਰ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਿਲੀਅਮ ਫਰੇਜ਼ਰ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਅਦਾਲਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਝੱਜਰ ਅਤੇ ਅਲਵਰ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਕਮਿਸ਼ਨ ਮਿਲੇ। ਉਸਦੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁਗਲ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ੈਲੀ  ਵਧੇਰੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕੰਪਨੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ।

 ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ 
ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਮੂਰਤੀ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ।  ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਨੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।  ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਪਹਿਲੀ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ 1817 ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਨ-ਏ ਖਾਨ ਹੈ । Sharma, Yuthika. "In the Company of the Mughal Court, the Delhi Painter Ghulam Ali Khan". W Dalrymple and Y Sharma, Eds. Princes and Painters in Mughal Delhi 1707-1857, Yale University Press. ਇਸ ਜਲ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਤੰਬੂ ਸਮਰਾਟ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸਟੈਂਡ-ਇਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ 1827 ਤੋਂ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਦਰਬਾਰੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਅਕਬਰ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਲੀਮ ਲਈ ਪੋਰਟਰੇਟ ਬਣਾਏ ਸਨ। Losty, Jeremiah. "Two Important Late Mughal Group Portraits". Booklet published by Oliver Forge and Brendan Lynch, London, 2014. ਖਾਨ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਪੋਰਟਰੇਟਾਂ ਨੂੰ "ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਚਿੱਤਰਕਾਰ" ਅਤੇ "ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਸਮਰਪਿਤ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸੇਵਕ" ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ।  ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਬਾਅਦ 1837 ਵਿੱਚ ਖਾਨ ਨੇ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜਗੱਦੀ ਦੇ ਪੋਰਟਰੇਟ ਬਣਾਏ  ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਜ਼ਫਰ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਅੱਗ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ।  ਉਸਨੇ 1851 ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਸਾਮਰਾਜੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉੱਚੇ ਸਮਰਾਟਾਂ ਦੇ ਪੋਰਟਰੇਟਸ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ  ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀਆਂ ਦਰਬਾਰੀਆਂ, ਤਵਾਇਫ਼ਾਂ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਿਰਜ਼ਾ ਫਖਰੂਦੀਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਫਰ ਮਹਿਲ, 1852 ਦੇ ਇੱਕ ਸੈਲੂਨ ਵਿੱਚ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

 ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪੇਂਟਿੰਗ 
1827 ਵਿੱਚ ਖਾਨ ਨੇ ਕਰਨਲ ਸਕਿਨਰ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਐਲਬਮ ਲਈ ਸਕਿਨਰ ਦੇ ਘੋੜਸਵਾਰ ਦੇ ਪੋਰਟਰੇਟ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿੰਨ-ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਲੜੀ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। Sharma, Yuthika. "In the Company of the Mughal Court, the Delhi Painter Ghulam Ali Khan". W Dalrymple and Y Sharma, Eds. Princes and Painters in Mughal Delhi 1707-1857, Yale University Press. ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੰਗ ਅਤੇ ਗੌਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। Losty, Jeremiah. "Two Important Late Mughal Group Portraits". Booklet published by Oliver Forge and Brendan Lynch, London, 2014. ਖਾਨ ਨੇ 1830 ਵਿੱਚ ਕਰਨਲ ਦਾ ਪੋਰਟਰੇਟ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਕਿਨਰ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ  ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫਰੇਜ਼ਰ ਐਲਬਮ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜੋ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ।

ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ 1840 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦੀ ਰਹੀ। Losty, Jeremiah. "Two Important Late Mughal Group Portraits". Booklet published by Oliver Forge and Brendan Lynch, London, 2014. 1840-1853 ਤੱਕ ਖਾਨ ਨੇ ਅਲਵਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲਈ ਗੁਲਿਸਤਾਨ (ਜਿਸਨੂੰ ਗੋਲਿਸਤਾਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 1840-1845 ਤੱਕ ਖਾਨ ਨੇ ਬੰਨੀ ਸਿੰਘ ਲਈ ਅਲਵਰ ਗੱਦੀ ਦਾ ਜਲ-ਰੰਗ ਵੀ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। Sharma, Yuthika. "In the Company of the Mughal Court, the Delhi Painter Ghulam Ali Khan". W Dalrymple and Y Sharma, Eds. Princes and Painters in Mughal Delhi 1707-1857, Yale University Press. ਉਸਨੇ ਅਲਵਰ ਦਰਬਾਰ ਲਈ ਹੋਰ ਕਮਿਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਅਲਵਰ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵਾਬ 'ਅਬਦ ਅਲ-ਰਹਿਮਾਨ ਖਾਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਵਾਬ 'ਅਬਦ ਅਲ-ਰਹਿਮਾਨ ਖਾਨ ਅਲਵਰ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਕੈਪਟਨ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਹੀਦਰਲੀ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਨਾਲ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ, 1852) ਅਤੇ ਝੱਜਰ ਦੇ ਨਵਾਬ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਝੱਜਰ ਦੇ ਨਵਾਬ ਇੱਕ ਪਾਲਤੂ ਸ਼ੇਰ 'ਤੇ ਸਵਾਰ, 1849-50) ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ । 

 ਕੰਮ 

 ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 

 ਫਰੇਜ਼ਰ ਐਲਬਮ
 ਦਿੱਲੀ ਕਿਤਾਬ

 ਹਵਾਲੇ 

 ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 





 ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ