ਡੈਨੀਅਲ ਰਦਰਫੋਰਡ

ਡੈਨੀਅਲ ਰਦਰਫੋਰਡ FRSE FRCPE FLS FSA (ਸਕਾਟ) (3 ਨਵੰਬਰ 1749 – 15 ਨਵੰਬਰ 1819) ਇੱਕ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਡਾਕਟਰ, ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ ਜੋ 1772 ਵਿੱਚ 
ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜੀਵਨ
ਰਦਰਫੋਰਡ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਨਵੰਬਰ 1749 ਨੂੰ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਐਨੀ ਮੈਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜੌਨ ਰਦਰਫੋਰਡ (1695-1779) ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਸਨੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੈਸਟ ਬੋਅ ਉੱਤੇ ਮੁੰਡੇਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਐਡਿਨਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮ ਕੁਲਨ ਅਤੇ ਜੋਸੇਫ ਬਲੈਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਦਵਾਈ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ,  1772 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ (MD) ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਇਆ। 1775 ਤੋਂ 1786 ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਐਡਿਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ।

12 ਅਪ੍ਰੈਲ 1782 ਨੂੰ ਰਦਰਫੋਰਡ ਹਾਰਵੇਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਐਡਿਨਬਰਗ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ 1787 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। 1783 ਵਿੱਚ ਉਹ ਏਡਿਨਬਰਗ ਦੀ ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ। 1784 ਵਿੱਚ ਉਹ ਏਸਕੁਲੇਪੀਅਨ ਕਲੱਬ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਰਾਇਲ ਮਾਈਲ ਉੱਤੇ ਹਾਈਂਡਫੋਰਡ ਕਲੋਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀEdinburgh Post Office Directory 1784  ਇੱਕ ਘਰ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ (ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ) ਡਨਬਰ ਡਗਲਸ, ਸੇਲਕਿਰਕ ਦੇ ਚੌਥੇ ਅਰਲ ਤੋਂ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ।

ਉਹ 1786 ਤੋਂ 1819 ਤੱਕ ਏਡਿਨਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਰਾਇਲ ਬੋਟੈਨਿਕ ਗਾਰਡਨ ਏਡਿਨਬਰਗ ਦਾ 5ਵਾਂ ਰੈਜੀਅਸ ਕੀਪਰ ਸੀ। ਉਹ 1796 ਤੋਂ 1798 ਤੱਕ ਐਡਿਨਬਰਗ ਦੇ ਰਾਇਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਫਿਜ਼ੀਸ਼ੀਅਨਜ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ।

ਉਸਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੈਨਫਾਈਨ ਦੇ ਥਾਮਸ ਬ੍ਰਾਊਨ ਅਤੇ ਵਾਟਰਹਾਊਸ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

1805 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਉਹ ਲੀਥ ਵਾਕ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ 20 ਪਿਕਾਰਡੀ ਪਲੇਸ 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਟਾਊਨਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਡਫੋਰਡਸ ਕਲੋਜ਼ ਤੋਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਰਿਹਾ।Edinburgh Post Office Directory 1818

15 ਨਵੰਬਰ 1819 ਨੂੰ ਐਡਿਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਦੀ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਭੈਣ (ਸਕਾਟ ਦੀ ਮਾਂ) ਦੀ ਮੌਤ ਸਿਰਫ ਸੱਤ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਹੋਈ।Grant's Old and New Edinburgh vol.2 p.274

ਪਰਿਵਾਰ
ਉਹ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸਰ ਵਾਲਟਰ ਸਕਾਟ ਦਾ ਚਾਚਾ ਸੀ।

1786 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮਿਡਲਟਨ ਦੇ ਹੈਰੀਏਟ ਮਿਸ਼ੇਲਸਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।

ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦਾ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ
ਰਦਰਫੋਰਡ ਨੇ 1772 ਵਿੱਚ ਕਣ ਨੂੰ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕਰਕੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ।See:
  Daniel Rutherford (1772) "Dissertatio Inauguralis de ere fix, at mephitic" (Inaugural dissertation on the air [called] fixed or mephitic), M.D. Dissertation, University of Edinburgh, Scotland.
  English translation:  Leonard Dobbin (1935) "Daniel Rutherford's inaugural dissertation", Journal of Chemical Education, 12 (8): 370–375.
  See also:  James R. Marshall and Virginia L. Marshall (Spring 2015) "Rediscovery of the Elements:  Daniel Rutherford, nitrogen, and the demise of phlogiston", The Hexagon (of Alpha Chi Sigma), 106 (1) : 4–8.  Available on-line at:  University of North Texas. ਜਦੋਂ ਜੋਸਫ ਬਲੈਕ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੋਮਬੱਤੀ ਨਹੀਂ ਬਲਦੀ। ਬਲੈਕ ਨੇ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਰਦਰਫੋਰਡ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਰਦਰਫੋਰਡ ਨੇ ਇੱਕ ਚੂਹੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸਨੇ ਬਚੀ ਹੋਈ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਮਬੱਤੀ ਜਲਾ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਬੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ. ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫਾਸਫੋਰਸ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਸੜਦਾ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਹਵਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਸੋਖਣ ਵਾਲੇ ਘੋਲ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਾਇਆ ਗਿਆ। ਹਵਾ ਦਾ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਬਲਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੂਹਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਸੀ।

ਰਦਰਫੋਰਡ ਨੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਗੈਸ ਨੂੰ "ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹਵਾ" ਜਾਂ "ਫਲੋਜਿਸਟਿਕਡ ਹਵਾ" ਕਿਹਾ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇਗੀ)। ਰਦਰਫੋਰਡ ਨੇ 1772 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਅਤੇ ਬਲੈਕ ਫਲੋਗਿਸਟਨ ਥਿਊਰੀ ਦੀ ਵੈਧਤਾ ਦੇ ਕਾਇਲ ਸਨ, ਇਸਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ।

ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਹਵਾਲਾ
ਮਿਆਰੀ ਲੇਖਕ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਰਦਰਫ, ਕਿਸੇ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਨਾਮ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹਵਾਲੇ

External links

Biographical note at “Lectures and Papers of Professor Daniel Rutherford (1749–1819), and Diary of Mrs Harriet Rutherford” 

Category:Scottish antiquarians
Category:1749 births
Category:1819 deaths
Category:Discoverers of chemical elements
Category:Founder fellows of the Royal Society of Edinburgh
Category:Fellows of the Linnean Society of London
Category:Industrial gases
Category:Academics of the University of Edinburgh
Category:Members of the Philosophical Society of Edinburgh
Category:Presidents of the Royal College of Physicians of Edinburgh
Category:Scientists from Edinburgh
Category:People educated at James Mundell's School
Category:Alumni of the University of Edinburgh
Category:18th-century Scottish botanists
Category:19th-century Scottish botanists
Category:18th-century British chemists
Category:19th-century Scottish chemists
Category:18th-century Scottish medical doctors
Category:19th-century Scottish medical doctors
Category:Fellows of the Society of Antiquaries of Scotland
Category:Fellows of the Royal Society of Edinburgh
Category:Medical doctors from Edinburgh
Category:Office bearers of the Harveian Society of Edinburgh
Category:Members of the Harveian Society of Edinburgh