ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਸੰਤੋਖ

ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਸੰਤੋਖ (28 ਅਗਸਤ 1938 - 2016)  ਇੰਗਲੈਂਡ (ਰੀਡਿੰਗ) ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸੀ।https://punjabi.ajitweekly.com/%E0%A8%87%E0%A9%B0%E0%A8%97%E0%A8%B2%E0%A9%88%E0%A8%82%E0%A8%A1-%E0%A8%B5%E0%A9%B1%E0%A8%B8%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A9%80-%E0%A8%95%E0%A8%B5%E0%A9%80/ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ 10 ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਅਖੀਰਲੀ ਕਿਤਾਬ ਮੋਹ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ2016 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਸੰਤੋਖ 1963 ਵਿਚ ਸਾਊਥਾਲ ਵਿਚ ਬਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

ਜੀਵਨੀ
ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਜਨਮ ਉਸਦੇ ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਬਿਲਗਾ ਵਿਖੇ 28 ਅਗਸਤ 1938 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਏ ਖ਼ਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੁਸਾਂਝ ਤੋਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੋ ਭਰਾ ਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਠਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਦਾਦਾ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਕ ਲੱਤ ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਨਕਾਰਾ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਰਿਟਾਇਰ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁਰੱਬੇ ਮਿਲਦੇ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪੁਸ਼ਤਾਂ ਤੱਕ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਮਿਲ਼ੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਤੋਖ ਤੱਕ ਆਉਣੀ ਸੀ। 1919 ਨੂੰ ਲੱਗੀ ਪੈਨਸ਼ਨ 15 ਰੁਪਏ ਮਹੀਨਾ ਹੀ ਰਹੀ, ਇਸਲਈ ਸੰਤੋਖ ਨੇਕਲੇਮ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।

ਸੰਤੋਖ ਦੀ ਪਹਿਲੀਆਂ ਚਾਰ ਜਮਾਤਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। 1962 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲਾ ਗਿਆ।  

ਰਚਨਾਵਾਂ
ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ  ਨਜ਼ਮ ਦੀਆਂ ਛੇ ਅਤੇ ਨਸਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਲਹੂ ਦੇ ਨਕਸ਼ (ਡਾ. ਜਗਤਾਰ) ਅਤੇ  ਤਨ-ਤਬੂੰਰ (ਅਹਿਮਦ ਸਲੀਮ) ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਖਤ ਅਤੇ ਰੱਤਕਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਕਾਲੇ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਛਪੀਆਂ ਹਨ।

ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਉਜਲੇ ਹਨੇਰੇ (1968)
ਰੰਗ ਰੂਪ (1972)
ਲਾਲ-ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਲਾ ਚੌਕ (1978)
ਯੋਧਾ (1987) 
ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਪਿਆਸ (1998) 
ਇਹ ਦਿਨ (2012) 
ਲਹੂ ਦੇ ਨਕਸ਼, ਡਾਕਟਰ ਜਗਤਾਰ (ਸੰਪਾਦਤ)
ਤੰਨ ਤੰਬੂਰ, ਅਹਿਮਦ ਸਲੀਮ (ਸੰਪਾਦਤ)

ਵਾਰਤਿਕ 
ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਖਤ (1987)
ਰੱਤਕਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਕਾਲੇ (ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰ) 

ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਪਿਆਸ ਅਤੇ ਰੱਤਕਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਕਾਲੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਪੇ ਹਨ। 

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ