ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ

ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ( TKDL ) ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਡਿਜੀਟਲ ਗਿਆਨ ਭੰਡਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਚਿਕਿਤਸਕ ਪੌਦਿਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਦਵਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਫਾਰਮੂਲਿਆਂ ਗਿਆਨ ਭੰਡਾਰ ਹੈ।

 ਇਤਿਹਾਸ 
2001 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (CSIR) ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲੇ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਬਾਇਓਪਾਈਰੇਸੀ ਅਤੇ ਅਨੈਤਿਕ ਪੇਟੈਂਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਟੈਂਟ ਵਰਗੀਕਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗੈਰ-ਪੇਟੈਂਟ ਡੇਟਾਬੇਸ ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਆਧੁਨਿਕ ਖੋਜ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਪਚਾਰਾਂ ਜਾਂ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਿਆਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਸਰਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

2010 ਤੱਕ ਇਸਨੇ ਆਯੁਰਵੇਦ, ਯੂਨਾਨੀ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਯੋਗਾ ਬਾਰੇ 148 ਕਿਤਾਬਾਂ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ।, 34 ਮਿਲੀਅਨ ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਪੰਜ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ 80,000 ਫਾਰਮੂਲੇ, ਯੂਨਾਨੀ ਵਿੱਚ 1,000,000 ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਵਿੱਚ 12,000 ਦਾ ਡੇਟਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ TKDL ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਟੈਂਟ ਦਫਤਰਾਂ ਦੇ ਪੇਟੈਂਟ ਪ੍ਰੀਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਪੇਟੈਂਟ ਖੋਜ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਲਈ TKDL ਡੇਟਾਬੇਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਕੇ, ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਬਾਇਓਪਾਈਰੇਸੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਯੂਰਪੀਅਨ ਪੇਟੈਂਟ ਦਫਤਰ (EPO), ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਅਤੇ ਪੇਟੈਂਟ ਦਫਤਰ (UKPTO) ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਪੇਟੈਂਟ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਦਫਤਰ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਟੈਂਟ ਦਫਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤੇ ਕੀਤੇ ਹਨ।"Know Instances of Patenting on the UES of Medicinal Plants in India". PIB, Ministry of Environment and Forests. May 6, 2010.

1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਪੇਟੈਂਟ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਦਫਤਰ (USPTO) ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਲਦੀ ਅਤੇ ਬਾਸਮਤੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪੇਟੈਂਟ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਪੇਟੈਂਟ ਦਫਤਰ (EPO) ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਨਿੰਮ ਪੇਟੈਂਟ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਰੱਦ ਕਰਨ ਜਾਂ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਇਓਪਾਇਰੇਸੀ ਅਤੇ ਅਨੈਤਿਕ ਬਾਇਓਪ੍ਰੋਸਪੈਕਟਿੰਗ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਹੋਰ ਪੇਟੈਂਟ ਦਾਅਵੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈ ਗਿਆਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਹਿੰਦੀ, ਅਰਬੀ, ਫਾਰਸੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਵਰਗੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਟੈਂਟ ਦਫਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੀਖਿਅਕਾਂ ਲਈ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨਾ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਜਰਬੇ ਨੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਆਯੁਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ (TKDL) ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ (ਭਾਵ, ਆਯੁਰਵੇਦ, ਯੂਨਾਨੀ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਯੋਗਾ ), ਪੇਟੈਂਟ ਪ੍ਰੀਖਿਅਕਾਂ, ਆਈਟੀ ਮਾਹਰਾਂ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2001 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਟ੍ਰਾਂਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਜੋ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਫਾਰਮੂਲੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਗਿਆਨ ਸਰੋਤ ਵਰਗੀਕਰਣ (TKRC) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੇਟੈਂਟ ਪ੍ਰੀਖਿਅਕ ਲਈ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਪੂਰੇ 34 ਮਿਲੀਅਨ ਪੰਨਿਆਂ ਦਾ ਟੈਕਸਟ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਜਰਮਨ, ਫ੍ਰੈਂਚ, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।"About TKDL". TKDL website.  

ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਡੇਟਾਬੇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ 2006 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਖੁਲਾਸਾ ਧਾਰਾ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਪੇਟੈਂਟ ਦਫਤਰ (EPO) ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਸਮੇਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਟੈਂਟ ਦਫਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਪੇਟੈਂਟ ਪਰੀਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਪੇਟੈਂਟ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ "ਨਵੀਆਂ" ਕਾਢਾਂ ਵਜੋਂ ਪੇਟੈਂਟ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।"CSIR wing objects to Avesthagen patent claim". Live Mint. Apr 28, 2010.

ਫਰਵਰੀ 2009 ਵਿੱਚ EPO ਨਾਲ ਜਨਵਰੀ 2010 ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਅਤੇ ਪੇਟੈਂਟ ਦਫਤਰ (UKPTO) ਨਾਲ, ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2010 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਸਿਖਰ ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ US ਪੇਟੈਂਟ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਦਫਤਰ (USPTO) ਨਾਲ ਸਮਝੌਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਪੇਟੈਂਟ ਜਾਂਚਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ TKDL ਡੇਟਾਬੇਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਅਨੈਤਿਕ ਪੇਟੈਂਟ ਦਾਅਵਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਕੇਸ ਲਈ ਕਈ ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਖਰਚਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।. European Patent Office (EPO). 2009-02-24. Archived from the original  on 2010-02-17. 2009 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ EPO ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 36 ਪੇਟੈਂਟਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ।

ਯੋਗਾ ਵਿੱਚ 1500 ਆਸਣਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 2008 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਝੂਠੇ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਯੋਗਾ ਮਾਸਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪੇਟੈਂਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ 2007 ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 131 ਯੋਗਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੇਟੈਂਟ ਲੱਭੇ ਗਏ ਸਨ। ਸੰਸਦ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਹੰਗਾਮੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ USPTO ਕੋਲ ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਉਠਾਇਆ।  ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੌਂ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (CSIR) ਦੇ 200 ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ, ਮਹਾਭਾਰਤ ਅਤੇ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਅਤੇ ਪਤੰਜਲੀ ਦੇ ਯੋਗ ਸੂਤਰ ਸਮੇਤ 35 ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਕੈਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਹਰੇਕ ਮੂਲ ਆਸਣ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। 2009 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 1500 ਆਸਣ ਜੋੜੇ ਜਾਣੇ ਸਨ।

2010 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੰਤਰੀ, ਜੈਰਾਮ ਰਮੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 7 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਤ ਲਾਗਤ ਨਾਲ 34 ਮਿਲੀਅਨ ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; EPO ਦੁਆਰਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 36 ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ USPTO ਦੁਆਰਾ TKDL ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 40 ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਜੋਂ, ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਐਕਟ 2002 ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਲੋਕ ਰਜਿਸਟਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।  

2014 ਵਿੱਚ TKDL ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਆਦੇਸ਼ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਆਯੂਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

 ਹਵਾਲੇ 

 ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 

 ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੈਡੀਕਲ ਐਥਨੋਬੋਟਨੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ