ਪੀਲੂ (ਰਾਗ)

ਰਾਗ ਪੀਲੂ  ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਤੇ ਮਧੁਰ  ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਹਲਕੇ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਥੁਮਰੀਸ ।

 ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ 
ਸੁਰ ਅਰੋਹ 'ਚ ਰਿਸ਼ਭ ਤੇ ਧੈਵਤ ਵਰਜਿਤ।
ਅਵਰੋਹ 'ਚ ਦੋਂਵੇਂ ਗੰਧਾਰ,ਦੋਂਵੇਂ ਧੈਵਤ ਅਤੇ ਦੋਂਵੇਂ ਨਿਸ਼ਾਦ।
ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਸ਼ੁੱਧ।ਜਾਤੀ ਔਡਵ-ਸੰਪੂਰਣਥਾਟ ਕਾਫੀ ਵਾਦੀ-ਸੰਵਾਦੀ ਗੰਧਾਰ-ਨਿਸ਼ਾਦ ਸਮਾਂ ਦਿਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪਹਿਰ ਠੇਹਿਰਾਵ ਦੇ ਸੁਰ ਸ,ਗ,ਪ,ਨੀ-ਨੀ,ਪ,ਗ ਮੁੱਖ ਅੰਗ ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ ; ਨੀ ਧ ਪ  ; ਮ ਪ ਨੀ ਧ ਪ ; ਮ ਗ ਰੇ ਸ ;ਪ ਰੇ ਸ ; ਪ ਗ  ਰੇ ਸ;ਨੀ;ਸ ਗ ਰੇ ਸ ਅਰੋਹਨੀ(ਮੰਦਰ)ਸ ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ ਅਵਰੋਹ ਸੰ ਨੀ ਧ ਪ,ਗ ਮ ਧ ਪ ਗ - ਰੇ ਸ 
ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਦੀ ਖਾਸਿਅਤ-

 ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਵਿੱਚ ਕਦੀ ਕਦੀ ਕਈਆਂ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਝਲਕ ਦਿਖਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਕੀਰਣ ਜਾਤੀ ਦਾ ਰਾਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
 ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਰ ਸੁਭਾ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ।ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਠੁਮਰੀ, ਟੱਪਾ. ਭਜਨ ਆਦਿ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹ੍ਨ।
 ਚੰਚਲ ਸੁਭਾ ਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਵਿੱਚ ਧ੍ਰੁਪਦ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਨਹੀ ਮਿਲਦਾ।
 ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਅਤੇ ਮਨ ਭਾਉਂਦਾ ਰਾਗ ਹੈ।
 ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਪੁਰਵਾੰਗ ਵਾਦੀ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਸਪਤਕ ਦਾ ਚਲਣ ਬਹੁਤ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
 ਬੇਸ਼ਕ ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਔਡਵ-ਸੰਪੂਰਨ ਹੈ ਪਰ ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸੱਤੇ ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਕ੍ਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
 ਬੇਸ਼ਕ ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਗਾਉਣ-ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪਹਿਰ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਇੰਨਾ ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਾਗ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੀਂ ਵੀ ਗਾਇਆ-ਵਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
 ਪ,ਨੀ(ਮਨ੍ਦ੍ਤਰ)  ਸ ਗ ,ਗ ਰੇ ਸ,ਨੀ(ਮੰਦਰ) ;ਨੀ (ਮੰਦਰ) ਸ -ਇਹ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਰੂਪ ਦਿਖਾਂਦੀ ਹੈ।
 ਰਾਗ ਪੀਲੂ 'ਚ ਫਿਲਮੀ ਗਾਨੇ ਬਹੁਤ ਸੁਰ ਬੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਗੀਤ ਫਿਲਮ/ਸਾਲਸੰਗੀਤਕਾਰ/ਗੀਤਕਾਰ ਗਾਇਕ/ਗਾਇਕਾ ਧੜਕਤੇ ਦਿਲ ਕਿ ਤਮੰਨਾ ਹੋ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਹੋ ਤੁਮ ਸ਼ਮਾ/1961ਗ਼ੁਲਾਮ ਮੁੰਹਮਦ/ਕੈਫ਼ੀ ਆਜ਼ਮੀ ਸੁਰੇਯਾਅਬ ਕੇ ਬਰਸ ਭੇਜੋ ਭੈਯਾ ਕੋ ਬਾਬੁਲਬੰਦਿਨੀ/1963ਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨ/ਸ਼ੈਲੇਂਦਰਆਸ਼ਾ ਭੋੰਸਲੇਅੱਲ੍ਹਾ ਮੇਘ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਛਾਯਾ ਦੇ ਗਾਇਡ/1965ਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨ/ਸ਼ੈਲੇਂਦਰਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨਕਾਲੀ ਘਟਾ ਛਾਏ ਮੋਰਾ ਜੀਆ ਤਰਸਾਏਸੁਜਾਤਾ/1959ਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨ/ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨ ਪੁਰੀਗੀਤਾ ਦੱਤਨਦਿਆ ਕਿਨਾਰੇ ਹਰਾਏ ਆਈ ਕੰਗਨਾ ਅਭਿਮਾਨ/1973 ਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨ/ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨ ਪੁਰੀਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰਇਸ਼ਕ ਪਰ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਇਸ਼ਕ ਪਰ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ/1970ਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨ/ਆਨੰਦ ਬਕਸ਼ੀ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰਤੇਰੇ ਬਿਨ ਸੂਨੇ ਨਯਨ ਹਮਾਰੇਮੇਰੀ ਸੂਰਤ ਤੇਰੀ ਆਂਖੇਂ/1963 ਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨ/ਸ਼ੈਲੇਂਦਰਆਜ ਕਿ ਰਾਤ ਬੜੀ ਸ਼ੋਖ ਬੜੀ ਨਟਖਟ ਹੈ ਨਈ ਉਮਰ ਕਿ ਨਈ ਫਸਲ/ 1966ਰੋਸ਼ਨ/ਨੀਰਜ ਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀ ਮੈਨੇ ਸ਼ਾਯਦ ਤੁਮਹੇਂ ਪਹਲੇ ਭੀ ਕਹੀਂ ਦੇਖਾ ਹੈ ਬਰਸਾਤ ਕਿ ਰਾਤ/1960ਰੋਸ਼ਨ/ਸਾਹਿਰ  ਲੁਧਿਆਨਵੀਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀਢੂਂਢੋ ਢੂੰਢੋ ਰੇ ਸਾਜਨਾ ਗੰਗਾ ਜਮੁਨਾ/1961ਨੌਸ਼ਾਦ/ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਉਣੀਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਝੂਲੇ ਮੇਂ ਪਵਨ ਕੇ ਆਈਬਹਾਰ ਬੈਜੂ ਬਾਵਰਾ/1952ਨੌਸ਼ਾਦ/ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਉਣੀਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀ/ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਭੀ ਤੂ ਹੈ ਯੇ ਬਹਾਰ ਭੀ ਤੂ ਹੈ ਸਾਥੀ/1968ਨੌਸ਼ਾਦ/ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨ ਪੁਰੀ ਮੁਕੇਸ਼/ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰਮੋਰੇ ਸੈਂਯਾਂ ਜੀ ਉਤਰੇੰਗੇ ਪਾਰਉੜਨ ਖਟੋਲਾ/1955ਨੌਸ਼ਾਦ/ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਉਣੀਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਤੇ ਕੋਰਸਨਾ ਮਾਨੂੰ ਨਾ ਮਾਨੂੰ ਨਾ ਮਾਨੂੰ ਰੇ ਦਗਾਬਾਜ਼ ਤੋਰੀ ਬਤਿਆਂਗੰਗਾ ਜਮੁਨਾ/1961ਨੌਸ਼ਾਦ/ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਉਣੀਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਬੜੀ ਦੇਰ ਭਯੀ ਕਬ ਲੋਗੇ ਖ਼ਬਰ ਮੋਰੀ ਰਾਮ ਬਸੰਤ ਬਹਾਰ/1959ਸ਼ੰਕਰ ਜੈ ਕਿਸ਼ਨ/ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀਦਿਨ ਸਾਰਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਤੋਰੇ ਅੰਗਨਾ  ਜੰਗਲੀ/1961 ਸ਼ੰਕਰ ਜੈਕਿਸ਼ਨ/ਹਸਰਤ ਜੈ ਪੁਰੀ ਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀ/ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰਸੁਰ ਨਾ ਸਜੇ ਕਿਆ ਗਾਊਂ ਮੈਂ ਬਸੰਤ ਬਹਾਰ/1959ਸ਼ੰਕਰ ਜੈ ਕਿਸ਼ਨ/ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰਮੰਨਾ ਡੇਮੈਨੇ ਰੰਗ ਲੀ ਆਜ ਚੁਨਾਰਿਆ ਦੁਲਹਨ ਏਕ ਰਾਤ ਕੀ/1966ਮਦਨ ਮੋਹਨ/ਰਾਜਾ ਮੇਹੰਦੀ ਅਲੀ ਖਾਨਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰਐ ਮੇਰੀ ਜੋਹਰੇ ਜ੍ਬੀੰ ਤੁਝੇ ਮਾਲੂਮ ਨਹੀਂਵਕ਼ਤ/1965 ਰਵੀ/ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਨਵੀਮੰਨਾ ਡੇਨਾ ਝਟਕੋ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਸੇ ਪਾਣੀ ਸ਼ੇਹਨਾਈ/1964 ਰਵੀ/ਰਾਜੇਂਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਕਾ ਆਸਰਾ ਚਾਹਤਾ ਹੂੰ ਧੂਲ ਕਾ ਫੂਲ/1959ਦੱਤਾ ਨਾਇਕ/ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਨਵੀਮਹੇਂਦਰ ਕਪੂਰ/ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰਤੂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਸੁਰ ਮੇਂ ਸੁਰ ਮਿਲਾ ਲੇਚਿਤਚੋਰ/1976ਰਵਿੰਦਰ ਜੈਨ/ਰਵਿੰਦਰ ਜੈਨਯੇਸੁਦਾਸ/ਹੇਮ ਲਤਾ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

 ਆਰੋਹ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ 

 ਆਰੋਹ 
ਪ(ਮੰਦਰ) ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ 

ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ 

ਸ ਗ ਮ ਪ ਧ  ਸੰ

ਸ ਰੇ ਮ  ਪ ਨੀ ਸੰ 

 ਅਵਰੋਹ 
ਸੰ ਨੀ ਧ ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਗ ਰੇ ਸ ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ 

ਸੰ ਨੀ ਸੰ ਧ ਨੀ ਧ ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਰੇ ਸ ਨੀ (ਮੰਦਰ) ਸ 

ਕੁੱਝ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੀਵ੍ਰ ਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ।

 ਆਰੋਹ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ 

          ਇਸ ਲੇਖ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਰਾਗ ਹੈ।

ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।          

ਰਾਗ ਪੀਲੂ  ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਤੇ ਮਧੁਰ  ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਹਲਕੇ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਥੁਮਰੀਸ ।

ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਪਰਿਚਯ
ਸੁਰ ਅਰੋਹ 'ਚ ਰਿਸ਼ਭ ਤੇ ਧੈਵਤ ਵਰਜਿਤ।
ਅਵਰੋਹ 'ਚ ਦੋਂਵੇਂ ਗੰਧਾਰ,ਦੋਂਵੇਂ ਧੈਵਤ ਅਤੇ ਦੋਂਵੇਂ ਨਿਸ਼ਾਦ।
ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਸ਼ੁੱਧ।ਜਾਤੀ ਔਡਵ-ਸੰਪੂਰਣਥਾਟ ਕਾਫੀ ਵਾਦੀ-ਸੰਵਾਦੀ ਗੰਧਾਰ-ਨਿਸ਼ਾਦ ਸਮਾਂ ਦਿਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪਹਿਰ ਠੇਹਿਰਾਵ ਦੇ ਸੁਰ ਸ,ਗ,ਪ,ਨੀ-ਨੀ,ਪ,ਗ ਮੁੱਖ ਅੰਗ ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ ; ਨੀ ਧ ਪ  ; ਮ ਪ ਨੀ ਧ ਪ ; ਮ ਗ ਰੇ ਸ ;ਪ ਰੇ ਸ ; ਪ ਗ  ਰੇ ਸ;ਨੀ;ਸ ਗ ਰੇ ਸ ਅਰੋਹਨੀ(ਮੰਦਰ)ਸ ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ ਅਵਰੋਹ ਸੰ ਨੀ ਧ ਪ,ਗ ਮ ਧ ਪ ਗ - ਰੇ ਸ 
ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਦੀ ਖਾਸਿਅਤ-

 ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਵਿੱਚ ਕਦੀ ਕਦੀ ਕਈਆਂ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਝਲਕ ਦਿਖਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਕੀਰਣ ਜਾਤੀ ਦਾ ਰਾਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
 ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਰ ਸੁਭਾ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ।ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਠੁਮਰੀ, ਟੱਪਾ. ਭਜਨ ਆਦਿ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹ੍ਨ।
 ਚੰਚਲ ਸੁਭਾ ਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਵਿੱਚ ਧ੍ਰੁਪਦ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਨਹੀ ਮਿਲਦਾ।
 ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਅਤੇ ਮਨ ਭਾਉਂਦਾ ਰਾਗ ਹੈ।
 ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਪੁਰਵਾੰਗ ਵਾਦੀ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਸਪਤਕ ਦਾ ਚਲਣ ਬਹੁਤ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
 ਬੇਸ਼ਕ ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਔਡਵ-ਸੰਪੂਰਨ ਹੈ ਪਰ ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸੱਤੇ ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਕ੍ਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
 ਬੇਸ਼ਕ ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਗਾਉਣ-ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪਹਿਰ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਇੰਨਾ ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਾਗ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੀਂ ਵੀ ਗਾਇਆ-ਵਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
 ਪ,ਨੀ(ਮਨ੍ਦ੍ਤਰ)  ਸ ਗ ,ਗ ਰੇ ਸ,ਨੀ(ਮੰਦਰ) ;ਨੀ (ਮੰਦਰ) ਸ -ਇਹ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਰੂਪ ਦਿਖਾਂਦੀ ਹੈ।
 ਰਾਗ ਪੀਲੂ 'ਚ ਫਿਲਮੀ ਗਾਨੇ ਬਹੁਤ ਸੁਰ ਬੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਗੀਤ ਫਿਲਮ/ਸਾਲਸੰਗੀਤਕਾਰ/ਗੀਤਕਾਰ ਗਾਇਕ/ਗਾਇਕਾ ਧੜਕਤੇ ਦਿਲ ਕਿ ਤਮੰਨਾ ਹੋ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਹੋ ਤੁਮ ਸ਼ਮਾ/1961ਗ਼ੁਲਾਮ ਮੁੰਹਮਦ/ਕੈਫ਼ੀ ਆਜ਼ਮੀ ਸੁਰੇਯਾਅਬ ਕੇ ਬਰਸ ਭੇਜੋ ਭੈਯਾ ਕੋ ਬਾਬੁਲਬੰਦਿਨੀ/1963ਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨ/ਸ਼ੈਲੇਂਦਰਆਸ਼ਾ ਭੋੰਸਲੇਅੱਲ੍ਹਾ ਮੇਘ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਛਾਯਾ ਦੇ ਗਾਇਡ/1965ਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨ/ਸ਼ੈਲੇਂਦਰਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨਕਾਲੀ ਘਟਾ ਛਾਏ ਮੋਰਾ ਜੀਆ ਤਰਸਾਏਸੁਜਾਤਾ/1959ਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨ/ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨ ਪੁਰੀਗੀਤਾ ਦੱਤਨਦਿਆ ਕਿਨਾਰੇ ਹਰਾਏ ਆਈ ਕੰਗਨਾ ਅਭਿਮਾਨ/1973 ਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨ/ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨ ਪੁਰੀਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰਇਸ਼ਕ ਪਰ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਇਸ਼ਕ ਪਰ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ/1970ਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨ/ਆਨੰਦ ਬਕਸ਼ੀ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰਤੇਰੇ ਬਿਨ ਸੂਨੇ ਨਯਨ ਹਮਾਰੇਮੇਰੀ ਸੂਰਤ ਤੇਰੀ ਆਂਖੇਂ/1963 ਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨ/ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ  ਆਜ ਕਿ ਰਾਤ ਬੜੀ ਸ਼ੋਖ ਬੜੀ ਨਟਖਟ ਹੈ ਨਈ ਉਮਰ ਕਿ ਨਈ ਫਸਲ/ 1966ਰੋਸ਼ਨ/ਨੀਰਜ ਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀ ਮੈਨੇ ਸ਼ਾਯਦ ਤੁਮਹੇਂ ਪਹਲੇ ਭੀ ਕਹੀਂ ਦੇਖਾ ਹੈ ਬਰਸਾਤ ਕਿ ਰਾਤ/1960ਰੋਸ਼ਨ/ਸਾਹਿਰ  ਲੁਧਿਆਨਵੀਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀਢੂਂਢੋ ਢੂੰਢੋ ਰੇ ਸਾਜਨਾ ਗੰਗਾ ਜਮੁਨਾ/1961ਨੌਸ਼ਾਦ/ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਉਣੀਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਝੂਲੇ ਮੇਂ ਪਵਨ ਕੇ ਆਈਬਹਾਰ ਬੈਜੂ ਬਾਵਰਾ/1952ਨੌਸ਼ਾਦ/ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਉਣੀਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀ/ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਭੀ ਤੂ ਹੈ ਯੇ ਬਹਾਰ ਭੀ ਤੂ ਹੈ ਸਾਥੀ/1968ਨੌਸ਼ਾਦ/ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨ ਪੁਰੀ ਮੁਕੇਸ਼/ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰਮੋਰੇ ਸੈਂਯਾਂ ਜੀ ਉਤਰੇੰਗੇ ਪਾਰਉੜਨ ਖਟੋਲਾ/1955ਨੌਸ਼ਾਦ/ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਉਣੀਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਤੇ ਕੋਰਸਨਾ ਮਾਨੂੰ ਨਾ ਮਾਨੂੰ ਨਾ ਮਾਨੂੰ ਰੇ ਦਗਾਬਾਜ਼ ਤੋਰੀ ਬਤਿਆਂਗੰਗਾ ਜਮੁਨਾ/1961ਨੌਸ਼ਾਦ/ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਉਣੀਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਬੜੀ ਦੇਰ ਭਯੀ ਕਬ ਲੋਗੇ ਖ਼ਬਰ ਮੋਰੀ ਰਾਮ ਬਸੰਤ ਬਹਾਰ/1959ਸ਼ੰਕਰ ਜੈ ਕਿਸ਼ਨ/ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀਦਿਨ ਸਾਰਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਤੋਰੇ ਅੰਗਨਾ  ਜੰਗਲੀ/1961 ਸ਼ੰਕਰ ਜੈਕਿਸ਼ਨ/ਹਸਰਤ ਜੈ ਪੁਰੀ ਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀ/ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰਸੁਰ ਨਾ ਸਜੇ ਕਿਆ ਗਾਊਂ ਮੈਂ ਬਸੰਤ ਬਹਾਰ/1959ਸ਼ੰਕਰ ਜੈ ਕਿਸ਼ਨ/ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰਮੰਨਾ ਡੇਮੈਨੇ ਰੰਗ ਲੀ ਆਜ ਚੁਨਾਰਿਆ ਦੁਲਹਨ ਏਕ ਰਾਤ ਕੀ/1966ਮਦਨ ਮੋਹਨ/ਰਾਜਾ ਮੇਹੰਦੀ ਅਲੀ ਖਾਨਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰਐ ਮੇਰੀ ਜੋਹਰੇ ਜ੍ਬੀੰ ਤੁਝੇ ਮਾਲੂਮ ਨਹੀਂਵਕ਼ਤ/1965 ਰਵੀ/ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਨਵੀਮੰਨਾ ਡੇਨਾ ਝਟਕੋ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਸੇ ਪਾਣੀ ਸ਼ੇਹਨਾਈ/1964 ਰਵੀ/ਰਾਜੇਂਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਕਾ ਆਸਰਾ ਚਾਹਤਾ ਹੂੰ ਧੂਲ ਕਾ ਫੂਲ/1959ਦੱਤਾ ਨਾਇਕ/ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਨਵੀਮਹੇਂਦਰ ਕਪੂਰ/ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰਤੂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਸੁਰ ਮੇਂ ਸੁਰ ਮਿਲਾ ਲੇਚਿਤਚੋਰ/1976ਰਵਿੰਦਰ ਜੈਨ/ਰਵਿੰਦਰ ਜੈਨਯੇਸੁਦਾਸ/ਹੇਮ ਲਤਾ 
;

 ਆਰੋਹ 
ਪ(ਮੰਦਰ) ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ 

ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ 

ਸ ਗ ਮ ਪ ਧ  ਸੰ

ਸ ਰੇ ਮ  ਪ ਨੀ ਸੰ 

 ਅਵਰੋਹ 
ਸੰ ਨੀ ਧ ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਗ ਰੇ ਸ ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ 

ਸੰ ਨੀ ਸੰ ਧ ਨੀ ਧ ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਰੇ ਸ ਨੀ (ਮੰਦਰ) ਸ 

ਕੁੱਝ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੀਵ੍ਰ ਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ।
SongMovieComposerSingersDhadakate Dil Ki TamannaShama (1961film)Ghulam Mohammed (composer)SuraiyaAb Ke Baras Bhejo Bhaiya Ko BabulBandini (film)S. D. BurmanAsha BhosleAllah Megh De, Pani De Chaaya De Ra Rama Megh DeGuide (film)S. D. BurmanS. D. BurmanKali Ghata Chhaye Mora Jiya TarasayeSujata (1959 film)S. D. BurmanGeeta DuttNadiya Kinare Harayee Aayee KangnaAbhimaan (1973 film)S. D. BurmanLata MangeshkarIshq Par Zor NahinIshq Par Zor NahinS. D. BurmanLata MangeshkarTere Bin Soone Nayan HamareMeri Surat Teri AnkhenS. D. BurmanLata Mangeshkar & Mohammed RafiKahe Gumana KareTansen (film)Khemchand PrakashK. L. SaigalPrabhujiHospital (1943 film)Kamal DasguptaKanan DeviZindagi Khwab HaiJagte RahoAnil Biswas (composer)Mukesh (singer)Aaj ki Raat Badi Shokh Badi Natkhat HaiNai Umar Ki Nai FasalRoshan (music director)Mohammed RafiBaharon Ne Mera Chaman Loot KarDevarRoshan (music director)Mukesh (singer)Maine Shayad Tumhen, Pahle Bhi Kahin Dekha HaiBarsaat Ki RaatRoshan (music director)Mohammed RafiVikal Mora Manva, Tum Bin HaiMamta (1966 film)Roshan (music director)Lata MangeshkarApni Kaho Kuchh Meri Suno, Kya Dil Ka Lagana Bhul GayeParchhainC. RamchandraLata Mangeshkar & Talat MahmoodDheere Se Aaja Ri Akhiyan Mein Nindiya MenAlbela (1951 film)C. RamchandraLata MangeshkarNaina Kahe Ko LagayeJoru Ka BhaiJaidevAsha BhosleChandan Ka Palna Resham Ki DoriShabaab (film)NaushadHemant KumarDhoondho Dhoondho Re SaajnaGunga JumnaNaushadLata MangeshkarHai Hai Rasiya Tu Bada BedardiDil Diya Dard LiyaNaushadAsha BhosleJhule Mein Pavan Ki Ayi BaharBaiju Bawra (film)NaushadLata Mangeshkar & Mohammed RafiMera Pyar Bhi Tu Hai Yeh Bahar Bhi Tu HaiSaathi (1968 film)NaushadLata Mangeshkar & Mukesh (singer)More Sainya Ji Utarenge Paar Nadiya Dhire BahoUran Khatola (film)NaushadLata Mangeshkar & ChorusNa Manu Na Manu Dagabjaaz Tori Batiya Na Manu ReGunga JumnaNaushadLata MangeshkarPyari DulhaniyaMother IndiaNaushadShamshad BegumPaa Laagoon Kar Jori ReAap Ki Sewa MeinDatta DavjekarLata MangeshkarMat Maro Shyam PichkariDurgesh NandaniHemant KumarLata MangeshkarNa Jao Saiyan Chhuda Ke BaiyanSahib Bibi Aur GhulamHemant KumarGeeta DuttBadi Der Bhai Kab Loge KhabarBasant Bahar (film)Shankar–JaikishanMohammed RafiBanwari Re Jeene Ka SaharaEk Phool Char KanteShankar–JaikishanLata MangeshkarDin Sara Guzara Tore AnganaJunglee (1961 film)Shankar–JaikishanLata Mangeshkar & Mohammed RafiDin Sara Guzara Tore AnganaNew Delhi (1956 film)Shankar–JaikishanLata MangeshkarSur Na Saje Kya Gaon MainBasant Bahar (film)Shankar–JaikishanManna DeyMaine Rang Li Aaj Chunariya Sajana Tore Rang MeDulhan Ek Raat KiMadan Mohan (composer)Lata MangeshkarJaiye Aap Kahan JayengeMere SanamO. P. NayyarAsha BhosleKabhi Aar Kabhi PaarAar PaarO. P. NayyarShamshad BegumKaisa Jadoo Balama Tune12 O'Clock (film)O. P. NayyarGeeta DuttMain Soya Ankhian MeechePhagun (1958 film)O. P. NayyarAsha Bhosle & Mohammed RafiMain Soya Ankhian MeechePhagun (1958 film)O. P. NayyarAsha Bhosle & Mohammed RafiAi Meri Johara Zabeen, Tujhe Maaloom NahinWaqt (1965 film)Ravi (composer)Manna DeyNa Jhatko Zulf Se PaniShehnai (1964 film)Ravi (composer)Mohammed RafiMore Kaanha Jo Aaye Palat KeSardari BegumVanraj BhatiaArati Ankalikar-TikekarTere Pyar KaDhool Ka PhoolDatta NaikLata Mangeshkar & Mahendra KapoorChura Liya Hai Tumne Jo Dil KoYaadon Ki BaaraatR. D. BurmanMohammed Rafi & Asha BhosleTu Jo Mere Sur MenChitchorRavindra JainK. J. YesudasDe De Pyar DeSharaabiBappi LahiriKishore KumarMainu Ishq Da Lag Gaya RogDil Hai Ke Manta NahinNadeem–ShravanAnuradha Paudwal