ਰੇਵਾਗੁਪਤੀ ਰਾਗ

ਰੇਵਾਗੁਪਤੀ (ਬੋਲ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਰੇਵਾਗੁਪਟੀ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਸਕੇਲ (ਔਡਵ ਰਾਗਮ) ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗਮ ਹੈ (ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਕੇਲ) ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ ਨਹੀਂ ਪੰਜ ਸੁਰ (ਸੰਗੀਤਕ ਨੋਟਸ) ਲਗਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਸਵੇਰ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ  ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰੀਵਾ ਅਤੇ ਬਿਭਾਸ  ਬਹੁਤ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਰਾਗ ਹਨ।

 ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
ਰੇਵਾਗੁਪਤੀ ਇੱਕ ਸਮਰੂਪ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੱਧਮਮ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਰਗੀਕਰਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਮਿਤੀ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਸਕੇਲ (ਔਡਵ-ਔਡਵ ਰਾਗਮ) ਹੈ-ਔਡਵ ਭਾਵ '5' ਦਾ।  ਇਸ ਦੇ ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ (ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ)ਬਣਤਰ) ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈਃ

 ਆਰੋਹਣਃ   ਸ ਰੇ1 ਗ3 ਪ ਧ1 ਸੰ [a] 
 ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਧ1 ਪ ਗ3 ਰੇ1 ਸ [ਬੀ]

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ ਸ਼ਡਜਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਪੰਚਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤਮ ਹਨ, ਜੋ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸੁਰਾਂ  ਦੇ ਕਾਇਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ। ਰੇਵਾਗੁਪਤੀ ਨੂੰ 15ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ, ਮਾਇਆਮਲਾਵਾਗੌਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਮੱਧਮਮ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ 5 ਹੋਰ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਗਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

 ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਇੱਥੇ ਰੇਵਾਗੁਪਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਕੁਝ ਗੀਤ ਹਨ।

 ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕ੍ਰਿਤੀ ਗੋਪਾਲਕਾ ਪਾਹੀਮਮ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਦੁਆਰਾ ਰਾਗ ਭੂਪਲਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
 ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਗ੍ਰੀਹਾ ਬਾਲਾ ਮੀਮੀ
 ਸਦਾ ਵਿਨਤਾ ਸਦਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਵਣ ਭਵ ਗੁਰੂਗਾਮ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ
 ਅੰਨਾਮਾਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਨੀ ਵੇਰਾ ਗੰਨੀਧੀ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮੂਦਾ
 ਸੀਤਾ ਰਮਨ ਦੁਆਰਾ ਵਰਨਮ-ਅਰਵਿੰਦਾ ਮਲਾਰਕੰਨਾ
 ਪੱਲਵੀ ਸੁੱਬਈਆ ਭਾਗਵਤਰ ਦੁਆਰਾ ਵਰਨਮ-ਸਵੇਅਮ ਵਾਰੇਨੀਅਮ
 ਐੱਨ. ਰਵੀਕਿਰਨ ਦੁਆਰਾ 'ਸ਼੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ਵਰ'

 ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 

 ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
ਗੀਤ.ਫ਼ਿਲਮਸੰਗੀਤਕਾਰਗਾਇਕਨੀ ਪੱਲੀ ਏਜ਼ੁੰਡਾਲਰਾਜਾ ਮੁਕਤੀਸੀ. ਆਰ. ਸੁਬੁਰਮਨਐਮ. ਕੇ. ਤਿਆਗਰਾਜ ਭਾਗਵਤਰਪੰਨੀਨਰ ਮੋਜ਼ੀਆਲਤਿਰੂਵਰੂਚੇਲਵਰਕੇ. ਵੀ. ਮਹਾਦੇਵਨਟੀ. ਐਮ. ਸੁੰਦਰਰਾਜਨ, ਮਾਸਟਰ ਮਹਾਰਾਜਨਸੁਗਮਾਨਾ ਸਿੰਧਨਾਈਇਲਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰਐਮ. ਐਸ. ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਐੱਸ ਜਾਨਕੀਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਕੋਜ਼ੀ ਕੂਵਮਵੰਨਾ ਵੰਨਾ ਪੁੱਕਲਇਲੈਅਰਾਜਾਦੇਗਾਮ ਪੋਨ ਦੇਗਾਮਅਨਬੁੱਲਾ ਮਲਾਰੇਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਭੂਮੀਏ ਐਂਗਾਪੁਥੂ ਪਾਟੂਮਾਨੋ, ਐਸ. ਜਾਨਕੀਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਵਿਦਿਨਥਾਥਾ ਪੋਜੂਥੂਪਿੱਲੈ ਪਾਸਮਇਲੈਅਰਾਜਾਸੈਂਥਾਜ਼ਮ ਪੂਵਿਲਮੁਲਮ ਮਲੇਰਮਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸਕਾਥੀਰਾਵਨਾਈ ਪਾਰਥੂਪੂੱਕਲ ਵਿਡੁਮ ਥੁਧੂਟੀ. ਰਾਜਿੰਦਰਪੋਨਮਾਨਾਈਮੈਥਿਲੀ ਐਨਾਈ ਕਥਾਲੀਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮਬੂਬਲਮ ਅਰੇਂਜਰਮਅਗਨੀ ਤੀਰਥਮਸ਼ੰਕਰ-ਗਣੇਸ਼ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸਪਾਰਥੂ ਸਿਰਿਕਿਥੂ ਬੋਮਾਈਤਿਰੂਮਥੀ ਓਰੁ ਵੇਗੂਮਤੀਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮਵੈਗਾਈ ਨੀਰਾਡਾਚਿਨਾਨਚਿਰੂ ਕਿਲੀਏਜੀ. ਕੇ. ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਾਸੁਦੇਵਨ, ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਕਾਲਾਈ ਵੇਇਲ ਨੇਰਾਤਿਲੇਫਿਰ ਚਿੱਤੁਗਲਵਿਜੇ ਰਮਾਨੀਪੀ. ਜੈਚੰਦਰਨਕਦਲ ਕਵਿਤਾਈ ਪਾਡਾਗਨਾਮ ਕੋਰਟਰ ਅਵਰਗਲੇਦੇਵੇਂਦਰਨਐਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਕੇ. ਐਸ. ਚਿਤਰਾਪਾਦਮ ਪਰਵੈਗਲ ਸੰਗੀਤਮਸ਼ੇਨਬਾਗਾਥੋਟਮਸਰਪੀਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ

 ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

 ਸਕੇਲ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ 

 ਭੂਪਾਲਮ ਰਾਗ ਰੇਵਗੁਪਤੀ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਗੰਧਾਰਮ  ਕਰਕੇ  ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਇਸਰਾਗ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਾਧਾਰਣ ਗੰਧਾਰਮ ਲਗਦਾ  ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਦੀ ਬਣਤਰ : ਸ ਰੇ1 ਗ2 ਪ ਧ1 ਸੰ - ਸੰ ਧ1 ਪ ਗ2 ਰੇ1 ਸ ਹੈ। 
 ਭੌਲੀ ਰਾਗਮ ਰੇਵਾਗੁਪਤੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਦੀ ਬਣਤਰ : ਸ ਰੇ1 ਗ3 ਪ ਧ1 ਸੰ - ਸੰ ਨੀ3 ਧ1 ਪ ਗ3 ਰੇ1 ਸ ਹੈ। 
 ਕਰਨਾਟਕੀ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਵੇਰੀ ਰਾਗਮ ਰੇਵਾਗੁਪਤੀ ਦੇ ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਦੀ ਬਣਤਰ : ਸ ਰੇ1 ਮ1 ਪ ਧ1 ਸੰ - ਸੰ  ਧ1 ਪ ਮ1 ਰੇ1 ਸ ਹੈ। 

 ਹਵਾਲੇ 

 ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ  

ਗੀਤ.ਫ਼ਿਲਮਸੰਗੀਤਕਾਰਗਾਇਕਨੀ ਪੱਲੀ ਏਜ਼ੁੰਡਾਲਰਾਜਾ ਮੁਕਤੀਸੀ. ਆਰ. ਸੁਬੁਰਮਨਐਮ. ਕੇ. ਤਿਆਗਰਾਜ ਭਾਗਵਤਰਪੰਨੀਨਰ ਮੋਜ਼ੀਆਲਤਿਰੂਵਰੂਚੇਲਵਰਕੇ. ਵੀ. ਮਹਾਦੇਵਨਟੀ. ਐਮ. ਸੁੰਦਰਰਾਜਨ, ਮਾਸਟਰ ਮਹਾਰਾਜਨਸੁਗਮਾਨਾ ਸਿੰਧਨਾਈਇਲਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰਐਮ. ਐਸ. ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਐੱਸ ਜਾਨਕੀਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਕੋਜ਼ੀ ਕੂਵਮਵੰਨਾ ਵੰਨਾ ਪੁੱਕਲਇਲੈਅਰਾਜਾਦੇਗਾਮ ਪੋਨ ਦੇਗਾਮਅਨਬੁੱਲਾ ਮਲਾਰੇਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਭੂਮੀਏ ਐਂਗਾਪੁਥੂ ਪਾਟੂਮਾਨੋ, ਐਸ. ਜਾਨਕੀਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਵਿਦਿਨਥਾਥਾ ਪੋਜੂਥੂਪਿੱਲੈ ਪਾਸਮਇਲੈਅਰਾਜਾਸੈਂਥਾਜ਼ਮ ਪੂਵਿਲਮੁਲਮ ਮਲੇਰਮਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸਕਾਥੀਰਾਵਨਾਈ ਪਾਰਥੂਪੂੱਕਲ ਵਿਡੁਮ ਥੁਧੂਟੀ. ਰਾਜਿੰਦਰਪੋਨਮਾਨਾਈਮੈਥਿਲੀ ਐਨਾਈ ਕਥਾਲੀਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮਬੂਬਲਮ ਅਰੇਂਜਰਮਅਗਨੀ ਤੀਰਥਮਸ਼ੰਕਰ-ਗਣੇਸ਼ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸਪਾਰਥੂ ਸਿਰਿਕਿਥੂ ਬੋਮਾਈਤਿਰੂਮਥੀ ਓਰੁ ਵੇਗੂਮਤੀਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮਵੈਗਾਈ ਨੀਰਾਡਾਚਿਨਾਨਚਿਰੂ ਕਿਲੀਏਜੀ. ਕੇ. ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਾਸੁਦੇਵਨ, ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਕਾਲਾਈ ਵੇਇਲ ਨੇਰਾਤਿਲੇਫਿਰ ਚਿੱਤੁਗਲਵਿਜੇ ਰਮਾਨੀਪੀ. ਜੈਚੰਦਰਨਕਦਲ ਕਵਿਤਾਈ ਪਾਡਾਗਨਾਮ ਕੋਰਟਰ ਅਵਰਗਲੇਦੇਵੇਂਦਰਨਐਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਕੇ. ਐਸ. ਚਿਤਰਾਪਾਦਮ ਪਰਵੈਗਲ ਸੰਗੀਤਮਸ਼ੇਨਬਾਗਾਥੋਟਮਸਰਪੀਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ