ਦਸਅਵਤਾਰਾ ਮੰਦਰ

ਦਸਅਵਤਾਰਾ ਮੰਦਿਰ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Dasavatara shrine) ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਿਰ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਦਸ ਅਵਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਉੱਕਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਦਸਵਤਾਰਾ ਮੰਦਰ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੈ।

ਦਸ਼ਾਵਤਾਰ ਸ਼ਬਦ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਦਸ ਮੁੱਖ ਅਵਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੈਨਲਾਂ ਅਤੇ ਰਾਹਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

 ਵੇਰਵਾ 
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੀ ਕਿਊਰੇਟਰ, ਅਨਾਮਿਕਾ ਪਾਠਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸਵਤਾਰਾ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਕਰੀਨ ਅਤੇ ਅਧਾਰ ਮੈਸੂਰ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਦੀ ਦਸਤਖਤ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਚੰਦਨ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੇ ਬਣੇ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਸਟੈੱਪਡ ਬੇਸ 'ਤੇ ਸਥਿਰ ਹਨ। ਆਧਾਰ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਕਈ ਨੋਬਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਦੋ ਥੰਮ੍ਹ ਵਾੜ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਦੇ ਪਰਦੇ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਲੀਦਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ ਦੋ ਛੋਟੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਕਾਲਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਅਤੇ ਅਧਾਰ ਦੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਦੀ ਪੱਟੀ ਇੱਕ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

 ਮੂਰਤੀ-ਵਿਗਿਆਨ 
ਦਸਵਤਾਰਾ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਦਸ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕੁੱਲ ਚਾਰ ਪੌੜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਮਤਸਯ ਅਵਤਾਰ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਕੂਰਮ ਅਤੇ ਵਰਾਹ ਅਵਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਨਰਸਿਮ੍ਹਾ, ਵਾਮਨ ਅਤੇ ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਅਵਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਰਾਮ, ਬਲਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਲਕੀ ਅਵਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਤਸਯ, ਕੂਰਮ, ਵਰਾਹ, ਨਰਸਿਮ੍ਹਾ ਅਤੇ ਕਲਕੀ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ-ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਸਰਵਉੱਚਤਾ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਗੁਣ ਫੜਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦੋ ਹੱਥ ਅਭਯਮੁਦਰ ਅਤੇ ਵਰਦਮੁਦਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਕਲਕੀ ਅਪਵਾਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਢਾਲ ਹੈ।

ਵਾਮਨ, ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ, ਰਾਮ, ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋ-ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਣ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਵਾਮਨ ਕੋਲ ਛਤਰੀ ਅਤੇ ਕਮੰਡਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਕੋਲ ਕੁਹਾੜੀ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਹੈ। ਰਾਮ ਕੋਲ ਇੱਕ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਤੀਰ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਲਰਾਮ ਕੋਲ ਇੱਕ ਗਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਹੱਥ ਅਭਯਮੁਦਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੋਲ ਬੰਸਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖਾ ਹੈ।

ਸਾਰੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਧੋਤੀ ਪਹਿਨ ਕੇ ਹੇਠਲੇ ਕੱਪੜੇ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਾਰ, ਚੂੜੀਆਂ, ਬਾਹਾਂ, ਅਤੇ ਕਿਰੀਟਾਮੁਕੁਟ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਤਾਜ, ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਤਾਜ ਦੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

 ਹਵਾਲੇ