ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਨੀ ਰਾਗਮ

ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਣੀ (ਉਚਾਰਨ ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਨੀ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 70ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਨਾਸਾਮਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਨੀ 12ਵੇਂ ਚੱਕਰ ਆਦਿੱਤਿਆ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ ਆਦਿੱਤਿਆ-ਭੂ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਸਾ ਰੂ ਗੁ ਮੀ ਪਾ ਧੀ ਨੀ ਹੈ। ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਣੀ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈਃ

 ਅਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ3 ਗ3 ਮ2 ਪ ਧ2 ਨੀ2 ਸੰ [a] 
 ਅਵਰੋਹਣਃਸੰ ਨੀ2 ਧ2 ਪ ਮ2 ਗ3 ਰੇ3 ਸ [b] 

ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ ਸ਼ਤਸ਼ਰੁਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ, ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਧੈਵਤਮ, ਕੈਸੀਕੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਹਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ।

ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਨੀ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਯਮ ਵਾਗਾਧੀਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 34ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ।

 ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਣੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਜਨਯ ਰਾਗਮ (ਉਤਪੰਨ ਸਕੇਲ) ਇਸ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਰਾਗਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੇਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਲਈ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

 ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਣੀ ਰਾਗਮ ਲਈ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨਃ

 ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਵੈਰੀ ਰਮਾਨੀ
 ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਥੰਡਰੁਲ ਆਇਆਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ
 ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਸਰਸਵਤੀ-ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ
 ਵਿਜੇ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾ ਆਦਿਗਲਿਗੇ ਵੰਡਿਪੇਵਿਜੈ ਦਾਸਾ
 ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਅੰਬਿਕਾਮ ਉਪਾਸ਼ੇਮ

 ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 

 ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
ਗੀਤ.ਫ਼ਿਲਮਸੰਗੀਤਕਾਰਗਾਇਕਥੈਂਡਰਲ ਐਨਮਪਾਸਾ ਕਿਲੀਗਲਵਿਦਿਆਸਾਗਰਮਧੂ ਬਾਲਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨਤਾਈਏਕੈਯੂਮ ਕਲਾਵੁਮਸਤੀਸ਼ ਰਘੁਨਾਥਨਕਾਰਤਿਕਾ ਵੈਦਿਆਨਾਥਨ

 ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਣੀ ਦੇ ਨੋਟ ਜਦੋਂ ਧੈਵਤਮ (ਧ2) ਤੋਂ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਛੋਟਾ ਮੇਲਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਸਦਵੀਦਮਾਰਗਿਨੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ, ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਦਜਮ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ।

ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਣੀ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੈਮਾਨੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਨੋਟਸ 

 ਸੰਰਚਣਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਣ 
ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਨੀ 12ਵੇਂ ਚੱਕਰ ਆਦਿੱਤਿਆ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਨਾਮ ਆਦਿੱਤਿਆ-ਭੂ ਹੈ। ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਸਾ ਰੂ ਗੁ ਮੀ ਪਾ ਧੀ ਨੀ ਹੈ। ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਣੀ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ) ਦੀ  ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈਃ

 ਅਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ3 ਗ3 ਮ2 ਪ ਧ2 ਨੀ2 ਸੰ[ਏ] 
 ਅਵਰੋਹਣਃਸੰ ਨੀ2 ਧ2 ਪ ਮ2 ਗ3 ਰੇ3 ਸ[ਬੀ] 

ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ ਸ਼ਤਸ਼ਰੁਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ, ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਧੈਵਤਮ, ਕੈਸੀਕੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਹਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ।

ਨਾਸਿਕਭੂਸ਼ਨੀ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ (ਭਾਵ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਨੋਟ ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਯਮ ਵਾਗਾਧੀਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 34ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ।
 ਹਵਾਲੇ 


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ