ਆਕਾਸ਼ (ਮਿਜ਼ਾਈਲ)

ਆਕਾਸ਼ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Akash) ਇੱਕ ਮੱਧਮ-ਰੇਂਜ ਮੋਬਾਈਲ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ (SAM) ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਜੋ ਰੱਖਿਆ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਗਠਨ (DRDO) ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਰੂਪ ਭਾਰਤ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਲਿਮਟਿਡ (BDL) ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਲਿਮਟਿਡ (BEL) ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨਿਯੰਤਰਣ ਰਾਡਾਰ, ਟੈਕਟੀਕਲ ਕਮਾਂਡ ਅਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਸੈਂਟਰ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਲਾਂਚਰ BEL, ਟਾਟਾ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਿਸਟਮ ਲਿਮਟਿਡ ਅਤੇ ਲਾਰਸਨ ਐਂਡ ਟੂਬਰੋ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਆਕਾਸ਼ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ 45 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (28 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਤੱਕ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।Akash missile successfully test fired for second day, Dated:18 November 2014  ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼, ਕਰੂਜ਼ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਹਵਾ ਤੋਂ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਮਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਵਰਗੇ ਹਵਾਈ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਅਸਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਇੱਕ ਆਕਾਸ਼ ਬੈਟਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ PESA 3D ਰਾਜੇਂਦਰ ਰਾਡਾਰ ਅਤੇ ਚਾਰ ਲਾਂਚਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਰੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਬੈਟਰੀ 64 ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 12 ਤੱਕ ਹਮਲਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਵਿੱਚ  ਉੱਚ-ਵਿਸਫੋਟਕ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਖੰਡਿਤ ਵਾਰਹੈੱਡ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੇੜਤਾ ਫਿਊਜ਼ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ ਸਿਸਟਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਚੱਲਦੇ ਕਾਫਲੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਲਾਂਚ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੂੰ ਪਹੀਏਦਾਰ ਅਤੇ ਟਰੈਕ ਕੀਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਕਾਸ਼ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ SAM ਵਜੋਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਜਾਂਚ ਇੱਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਰੱਖਿਆ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਸਟਮ 2,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (770 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਦੇ ਖੇਤਰ ਲਈ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਕਵਰੇਜ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਰਾਡਾਰ ਸਿਸਟਮ (WLR ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ) ਸਮੇਤ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਆਰਡਰਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਕੀਮਤ ₹28,800 ਕਰੋੜ (2023 ਵਿੱਚ ₹400 ਬਿਲੀਅਨ ਜਾਂ US$4.8 ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ) ਹੈ।Akash Missile System For Indian Army OK'd  ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ (MoD) ਰਿਪੋਰਟ 2018 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਆਰਡਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਯਾਤ 'ਤੇ ₹34,500 ਕਰੋੜ (2023 ਵਿੱਚ ₹460 ਬਿਲੀਅਨ ਜਾਂ US$5.5 ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ) ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਦੀ ਬਚਤ ਕੀਤੀ।

ਜੁਲਾਈ 2025 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਸਤ ਆਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਾਈਮ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਉੱਚ-ਉਚਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰੀਖਣ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਕੀਤੇ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸੰਚਾਲਨ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਸੀ।

15,000 ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰੀਖਣ ਨੂੰ ਆਰਮੀ ਏਅਰ ਡਿਫੈਂਸ ਕੋਰ ਅਤੇ ਡਿਫੈਂਸ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (DRDO) ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਅਭਿਆਸ ਦੌਰਾਨ, ਆਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਾਈਮ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਵਾਈ ਟੀਚਿਆਂ 'ਤੇ ਦੋ ਸਿੱਧੇ ਹਿੱਟ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁਰਲੱਭ ਉੱਚ-ਉਚਾਈ ਵਾਲੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਇਹ ਪ੍ਰੀਖਣ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵੱਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਹੈ ਅਤੇ ' ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਭਾਰਤ ' ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਅਤੇ ਲਚਕੀਲਾ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਰੱਖਿਆ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਟੀਚੇ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਜ਼ਾਇਲਾਂ