ਰਾਗ ਜੈ ਜੈ ਵੰਤੀ

ਰਾਗ ਜੈ ਜੈ ਵੰਤੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਾਗ ਹੈ।

 ਰਾਗ ਜੈ ਜੈ ਵੰਤੀ ਦਾ ਪਰਿਚੇ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ  :- 
ਰਾਗ ਜੈ ਜੈ ਵੰਤੀ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਪਰਿਚੇ :-

ਰਾਗ ਜੈ ਜੈ ਵੰਤੀ ਖਮਾਜ ਥਾਟ ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਯਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਗੰਧਾਰ (ਗ,ਗ) ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਨਿਸ਼ਾਦ(ਨੀ,ਨੀ) ਸਮੇਤ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਸ਼ੁੱਧ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਜਾਤੀ ਸੰਪੂਰਣ-ਸੰਪੂਰਣ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਵਾਦੀ ਸੁਰ ਰਿਸ਼ਭ (ਰੇ) ਅਤੇ ਸੰਵਾਦੀ ਸੁਰ (ਪੰਚਮ) ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਗਾਉਣ/ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਰਾਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਹਿਰ ਹੈ।

ਰਾਗ ਜੈ ਜੈ ਵੰਤੀ ਦੀ  ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਰਾਗ  ਜੈ ਜੈ ਵੰਤੀ ਸੁਰ ਦੋਵੇਂ ਗੰਧਾਰ (ਗ,ਗ) ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਨਿਸ਼ਾਦ(ਨੀ,ਨੀ) । ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਸ਼ੁੱਧ । ਜਾਤੀ ਸੰਪੂਰਣ-ਸੰਪੂਰਣਥਾਟਖਮਾਜ ਵਾਦੀ ਸੁਰ 	ਰਿਸ਼ਭ (ਰੇ) ਸੰਵਾਦੀ ਸੁਰ ਪੰਚਮ (ਪ)ਸਮਾਂ ਰਾਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਹਿਰ ਦਾ ਆਖਰੀ ਹਿੱਸਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਦੇ ਸੁਰ ਸ ਰੇ ਪ ਨੀ -ਸੰ ਪ ਰੇ ਮੁੱਖ ਅੰਗ ਧ(ਮੰਦਰ) ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਰੇ  -- ; ਰੇ ਗ ਰੇ ਸ  ; ਨੀ(ਮੰਦਰ)  ; ਰੇ ਮ ਪ ਨੀ  ;  ਨੀ ਧ ਪ  ;ਅਰੋਹਸ ਧ(ਮੰਦਰ) ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਰੇ ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ ਅਵਰੋਹਸੰ ਨੀ ਧ ਪ ਧ ਗ ਮ ਰੇ ਗ ਰੇ ਸ ਪਕੜਰੇ ਗ ਰੇ ਸ , ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਧ (ਮੰਦਰ) ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਰੇ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਰਾਗ ਦੇਸ਼ ਰਾਗ 

 ਰਾਗ ਜੈ ਜੈ ਵੰਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ - 

 1) ਰਾਗ ਜੈ ਜੈ ਵੰਤੀ ਦੇ ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪੰਚਮ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਨਿਸ਼ਾਦ (ਨੀ) ਅਤੇ ਧੈਵਤ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਮਲ ਨਿਸ਼ਾਦ (ਨੀ) ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ -ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ ,ਧ ਨੀ ਰੇਂ 
ਪਰੰਤੂ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੋਮਲ ਨਿਸ਼ਾਦ(ਨੀ) ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

2) ਰਾਗ ਜੈ ਜੈ ਵੰਤੀ ਨੂੰ ਦੋ ਅੰਗਾਂ 'ਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਦੇਸ਼ ਅੰਗ ਅਤੇ ਬਾਗੇਸ਼ਵਰੀ ਅੰਗ ਵਿੱਚ। ਦੇਸ਼ ਅੰਗ ਵਾਲੇ ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਧੈਵਤ(ਧ) ਨੂੰ ਵਰਜਿਤ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਨੀ 

ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ- ਰੈ ਗ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ, ਪਰ ਬਾਗੇਸ਼ਵਰੀ ਅੰਗ ਵਾਲੇ ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਕੋਮਲ ਨੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਅੰਗ ਵਾਲੇ ਰਾਗ ਜੈ ਜੈ ਵੰਤੀ ਵਿੱਚ 

ਕਦੀ ਕਦੀ ਬਾਗੇਸ਼ਵਰੀ ਅੰਗ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਗ ਜੈ ਜੈ ਵੰਤੀ ਵਿੱਚ ਧ(ਮੰਦਰ) ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਰੇ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਰਾਗ 

ਜੈ ਜੈ ਵੰਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਹੈ।

3) ਰਾਗ ਜੈ ਜੈ ਵੰਤੀ ਅਪਣੇ ਨਾਮ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਿਆਨ ਖਿਚਵਾਂ ਅਤੇ ਮਧੁਰ ਰਾਗ ਹੈ। 

4) ਰਾਗ ਜੈ ਜੈ ਵੰਤੀ ਗਾਉਣ/ਵਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੂੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਇਹ ਘੱਟ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।   

5) ਰਾਗ ਜੈ ਜੈ ਵੰਤੀ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਹੈ।ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਚਲਣ ਤਿੰਨਾਂ ਸਪਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 

6) ਰਾਗ ਜੈ ਜੈ ਵੰਤੀ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਖਿਆਲ,ਛੋਟਾ ਖਿਆਲ,ਧਰੁਪਦ ਅਤੇ ਧਮਾਰ ਬਹੁਤ ਮਧੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। 

7) ਰਾਗ ਜੈ ਜੈ ਵੰਤੀ ਵਿੱਚ ਪ-ਰੇ ਸੁਰਣ ਦੀ ਸੰਗਤੀ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਮਿਠਾਸ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪ ਰੇ ਵਿੱਚ  ਪ ਮੰਦਰ ਸਪਤਕ ਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

8) ਰਾਗ ਜੈ ਜੈ ਵੰਤੀ ਨੂੰ ਪਰਮੇਲ-ਪਰਵੇਸ਼ਕ ਰਾਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਓਂਕੀ ਇਸਨੂੰ ਰਾਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਹਿਰ ਦਾ ਆਖਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਕਾਫੀ ਥਾਟ ਵਾਲੇ ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।   

9) ਰਾਗ ਜੈ ਜੈ ਵੰਤੀ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਅਲਹਈਆ, ਰਾਗ ਛਾਇਆ, ਅਤੇ ਰਾਗ ਦੇਸ਼ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਰਾਗ ਅਲਹਈਆ ਦਾ ਅੰਗ- ਗ ਪ ਧ ਨੀ ; ਗ ਨੀ ; ਨੀ ਧ ਪ ਧ ਗ ਮ ਗ ਰੇ ;ਰੇ ਗ ਰੇ ਸ

ਰਾਗ ਛਾਇਆ ਦਾ ਅੰਗ - ਰੇ ਰੇ ਗ ਰੇ ; ਰੇ ਗ ਮ ਪ ; ਮ ਗ ; ਮ ਗ ਰੇ ; ਪ(ਮੰਦਰ) ਰੇ ਰੇ ਗ  ਰੇ ਸ

ਰਾਗ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਅੰਗ- ਰੇ ਰੇ ; ਮ ਪ ਨੀ ; ਨੀ ਸੰ ਰੇਂ ਨੀ ਧ ; ਪ ਧ ਮ ਗ ; ਮ ਗ ਰੇ ;ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਰੇ     

ਰਾਗ ਜੈ ਜੈ ਵੰਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਰ ਸਂਗਤੀਆਂ-

ਸ ਧ(ਮੰਦਰ) ਨੀ (ਮੰਦਰ) ਰੇ  -- ਸ ;

ਰੇ ਗ ਮ ਪ ,ਧ ਗ ਮ ਪ ,ਧ ਮ ਗ ਰੇ ਗ ਰੇ ਸ ;

ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਧ(ਮੰਦਰ) ਪ(ਮੰਦਰ) ਰੇ ਗ ਰੇ ਸ 

ਹੇਠਾਂ ਕੁਝ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਜੋ ਰਾਗ ਜੈ ਜੈ ਵੰਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਰ ਬੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ -

 ਫਿਲਮ ਸੀਮਾ(1955), ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਸ਼ਨ(ਸੰਗੀਤਕਾਰ),ਸ਼ੈਲੈਂਡਰ(ਗੀਤਕਾਰ),ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ(ਗਾਇਕਾ)-ਮਨ ਮੋਹਣਾ ਬੜੇ ਝੂਠੇ
 ਫਿਲਮ ਦੇਖ ਕਬੀਰਾ ਰੋਇਆ(1957), ਮਦਨ ਮੋਹਨ(ਸੰਗੀਤਕਾਰ),ਰਾਜੇੰਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ(ਗੀਤਕਾਰ), ਮੰਨਾ ਡੇ(ਗਾਇਕ)-ਬੈਰਨ ਹੋ ਗਈ ਰੈਨਾ
 ਫਿਲਮ ਲਾਲ ਪੱਥਰ(1971), ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਸ਼ਨ(ਸੰਗੀਤਕਾਰ),ਨੀਰਜ (ਗੀਤਕਾਰ),ਕਿਸ਼ੋਰ/ਆਸ਼ਾ (ਗਾਇਕ/ਗਾਇਕਾ)-ਸੂਣੀ ਸੂਣੀ ਸਾਂਸੋ ਕੀ ਸਿਤਾਰ ਪਰ