ਕਿਰਤ ਰਾਏ

ਕਿਰਤ ਰਾਏ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਖੰਬੂ ਰਾਏ, ਰਾਏ ਬਰਨਮਾਲਾ ਅਤੇ ਕਿਰਤ ਖੰਬੂ ਰਾਏ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦਾ ਅਬੁਗਿਦਾ (ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਖੰਡ ਲਿਖਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ) ਹੈ ਜੋ 1920 ਦੇ ਸੁਮੁੰਗ ਲਿਪਿ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿੱਕਮ  ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬੰਤਾਵਾ ਭਾਸ਼ਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੀਰਤ ਰਾਏ 31 ਮੁਢਲੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸਵਰ (ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਬੰਧਤ ਸਵਰ ਡਾਇਐਕ੍ਰੀਟਿਕਸ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ (/a/′) ਸਾਰੇ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹੈ, 31 ਵਿਅੰਜਨ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਵਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਰਮਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਵਰ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਵਰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਸਵਰ ਡਾਇਐਕ੍ਰੀਟਿਕਸ / ਉਚਾਰਣ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਇਤਿਹਾਸ 
ਖੰਬੂ ਰਾਏ ਭਾਰਤ, ਨੇਪਾਲ, ਤਿੱਬਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਲਿਪੀਆਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਰਾਏ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬੰਟਾਵਾ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਖੰਬੂ ਰਾਏ ਲੋਕ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਤੋਂ ਸਵਰਗੀ ਕ੍ਰਿਪਾਸਲੀਆਨ ਰਾਏ ਦੁਆਰਾ 1981-1982 ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਖੰਬੂ ਰਾਏ ਲਿਪੀ ਨਾਲ ਲਿਖਦੇ ਸਨ। ਖੰਬੂ-ਰਾਏ ਭਾਸ਼ਾ (ਬੰਤਾਵਾ ਭਾਸ਼ਾ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਖੰਬੂ ਰਾਏ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ 1997 ਵਿੱਚ ਸਿੱਕਮ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਿਰਤ ਰਾਏ ਲਿਪੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਸੁਮਹੁੰਗ ਲਿਪੀ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਟੀਕਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੇ ਸੁਮਹੁੰਗਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1981-82 ਵਿੱਚ ਗਿਆਲਸ਼ਿੰਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮੁੜਪੇਸ਼ਕੀਤਾ। ਕ੍ਰਿਪਾਸਲੀਆਨ ਰਾਏ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਰਾਈ ਅਕਸਾਰਕੋ ਬਰਨਮਾਲਾ ਰਾਹੀਂ ਸੁਮਹੁੰਗ ਲਿਪਿ ਨੂੰ "ਕ੍ਰਿਪਾਸਾਲੀਅਨ ਲਿਪੀ" ਵਜੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ।

 ਯੂਨੀਕੋਡ 
ਕਿਰਤ ਰਾਏ ਨੂੰ ਸਤੰਬਰ, 2024 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਕੋਡ ਸਟੈਂਡਰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਮਿਤੀ ਤੱਕ, ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਯੂਨੀਕੋਡ ਫੌਂਟ ਸੀ, ਜੋ ਐਸ. ਆਈ. ਐਲ. ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਕਿਰਤ ਰਾਏ ਲਈ ਯੂਨੀਕੋਡ ਬਲਾਕ U + 16D40-U + 16 D7F: ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀਆਂ