ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਦੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ

ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਦੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: Stone carving in Odisha) ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਕਲਾ ਅਤੇ ਉਪਯੋਗੀ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਮੂਰਤੀਮਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ। ਪੱਥਰ ਦੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਟਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪੁਰੀ, ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਲਲਿਤਗਿਰੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਮਯੂਰਭੰਜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖਿਚਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੱਥਰ ਦੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਸਤਕਾਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਕਲਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਸਟਮ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਨਾਰਕ ਦਾ ਸੂਰਜ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਲਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ 'ਤੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਉੱਕਰੀਆਂ ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹਨ। ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਦੈਗਿਰੀ ਅਤੇ ਰਤਨਾਗਿਰੀ ਦੇ ਸਟੂਪ ਅਤੇ ਜਗਨਨਾਥ, ਲਿੰਗਰਾਜ, ਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹੋਰ ਮੰਦਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

 ਪੱਥਰ 
ਕੋਨਾਰਕ ਪੱਥਰ ਦੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰੇਤਲਾ ਪੱਥਰ, ਸਾਬਣ ਪੱਥਰ, ਸਰਪੇਂਟੀਨਾਈਟ, ਮਕਰਾਨਾ ਸੰਗਮਰਮਰ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਨਾਈਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹੁਨਰਮੰਦ ਕਲਾਕਾਰ ਨਰਮ, ਚਿੱਟੇ ਸਾਬਣ ਪੱਥਰ, ਖਾਦੀਪਥਾਰਾ, ਜਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਖ਼ਤ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਕਲੋਰਾਈਟ ਜਾਂ ਕੋਚੀਪਥਾਰਾ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਗੁਲਾਬੀ ਖੰਡੋਲਾਈਟ, ਸਹਾਨਾਪਥਾਰਾ ਜਾਂ ਬੌਲਾਪਥਾਰਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤ, ਕਾਲਾ ਗ੍ਰੇਨਾਈਟ ਅਤੇ ਮੁਗੁਨੀ ਪਥਾਰਾ ਵਰਗੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

 ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 
ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਪੱਥਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਉੱਕਰੀ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਣਚਾਹੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਅੰਤਿਮ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਖ਼ਤ ਪੱਥਰਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਛਾਂਟ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਰਮ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਇੱਕ ਤਿੱਖੇ ਚਪਟੇ-ਧਾਰੀ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸੰਦ ਨਾਲ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਖੁਰਚ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹਥੌੜੇ ਅਤੇ ਛੈਣੀਆਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਮੁਨਾ, ਪਾਟੀਲੀ, ਮਾਰਚੁਅਲ, ਥੁਕ-ਥੁਕੀ ਅਤੇ ਨਿਤਾਣਾ)।

 ਉਤਪਾਦ 
ਵਿਸ਼ੇ ਅਕਸਰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਚਿੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮੋਮਬੱਤੀ ਸਟੈਂਡ, ਪੈੱਨ ਸਟੈਂਡ, ਪੇਪਰਵੇਟ, ਬੁੱਕਐਂਡ, ਲੈਂਪ ਬੇਸ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਰਗੀਆਂ ਉਪਯੋਗੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁੰਡਾ ਨਾਮਕ ਲੱਕੜ ਦੇ ਖਰਾਦ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਅਤੇ ਪਾਲਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕਾਰੀਗਰ ਸੁੰਦਰ ਪਾਲਿਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ (ਥਾਲੀ), ਡੱਬੇ (ਜੀਨਾ, ਪਥੂਰੀ), ਕੱਪ ਅਤੇ ਗਲਾਸ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ pujas, ਰਸਮੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੱਥਰ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਦਹੀਂ ਨੂੰ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤੇਜ਼ਾਬ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਲੱਕੜ ਦੇ ਅਲਮੀਰਾਹ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ