ਰਾਗ ਗੰਧਾਰੀ

ਰਾਗ ਗੰਧਾਰੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪਰਚਲਿਤ ਰਾਗ ਹੈ।

 ਰਾਗ ਗੰਧਾਰੀ ਦਾ ਪਰਿਚੇ- 
ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਆਸਵਾਰੀ ਥਾਟ ਤੋਂ ਮੰਨੀਂ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਗੰਧਾਰ (ਗ),ਧੈਵਤ(ਧ),ਨਿਸ਼ਾਦ (ਨੀ) ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਭ ਦੋਵੇਂ ਅਰਥਾਤ ਸ਼ੁੱਧ ਰੇ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਰੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਜਾਤੀ ਸ਼ਾਡਵ-ਸਂਪੂਰਣ ਹੈ ਕਿਓਂਕੀ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਗੰਧਾਰ ਵਰਜਿਤ ਹੈ ਪਰ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਗਾਣ/ਵਜਾਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿਨ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਹਿਰ ਹੈ।  

ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਵਾਦੀ ਸੁਰ ਧੈਵਤ (ਧ) ਹੈ।

ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਸੰਵਾਦੀ ਸੁਰ ਗੰਧਾਰ (ਗ) ਹੈ।

ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਅਰੋਹ ਹੈ-   ਸੰ, ਰੇ ,ਮ ,ਪ ,ਧ , ਨੀ ,ਸੰ

ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਅਵਰੋਹ ਹੈ- ਸੰ ,ਨੀ ,ਧ ,ਪ ,ਧ , ਧ , ਮ ,ਪ , ਗ , ਰੇ , ਰੇ , ਸ 

ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਪਕੜ ਹੈ - ਸ ਧ ਧ ਪ , ਧ ਮ ਪ ਗ , ਰੇ ਰੇ ਸ 

 ਰਾਗ ਗੰਧਾਰੀ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਜਾਣਕਾਰੀ - 
1) ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭ(ਰੇ) ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਕੋਮਲ ਰਿਸਭ (ਰੇ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ 

ਭੈਰਵੀ ਥਾਟ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਹੋਣ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਿਓਂਕੀ ਇਸ ਦਾ ਚਲਣ ਆਸਾਵਰੀ ਵਰਗਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਥਾਟ ਆਸਵਾਰੀ ਹੀ ਸਹੀ ਲਗਦਾ ਹੈ।

2) ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਅਰੋਹ ਜੌਨਪੁਰੀ ਵਰਗਾ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਬਿਲਾਸਖਾਣੀ ਤੋੜੀ ਵਰਗਾ ਹੈ।

3) ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਸਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

4) ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸ ਧ  ਸੁਰ ਸੰਗਤ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।ਕਈ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਤਾਂ ਇਸ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾ ਪਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਡਜ ਤੋਂ ਧੈਵਤ ਤੱਕ ਜਾਨ ਲਈ ਨਿਸ਼ਾਦ ਦਾ ਮੀਂਡਯੁਕਤ ਇਸਤੇਮਾਲ ਇਸ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

5) ਆਸਾਵਰੀ ਅਤੇ ਜੌਨਪੁਰੀ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਰਾਗ ਹਨ।

6) ਇਹ ਉਤਰਾਂਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਚਲਣ ਮੱਧ ਅਤੇ ਤਾਰ ਸਪਤਕ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕੁੱਝ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਦਾ ਵਾਦੀ ਸੁਰ ਪੰਚਮ(ਪ) ਅਤੇ ਸੰਵਾਦੀ ਸ਼ਡਜ (ਸ) ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

 ਰਾਗ ਗੰਧਾਰੀ ਵਿੱਚ ਐਲਜਿਜਿਐਨ ਵਾਲਿਆਂ ਕੁੱਝ ਖ਼ਾਸ ਸੁਰ ਸਂਗਤੀਆਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ - 

 ਸਰੇਰੇ  ਸਰੇ  ਸਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ , ਧਧ ਪਧ ਪਮ ਪ, ਰੇਂਰੇਂ ਸੰਰੇ ਸੰਨੀ ਸੰ , ਗੰਗੰ ਰੇਂਗੰ ਰੇਂਸੰ ਨੀਸੰ ਨੀਨੀ ਧਨੀ ਧਪ, 
ਮਪ ਮਗ ਰੇਸ , ਰੇਮ ਪ, ਸਰੇ ਰੇਸ ਮਮ, ਸਪ ਪਸੰ ਧਧ  ਪਧ  ਧ  ਪਪ ਮਗ ਰੇਸ, ਪਧ ਧਪ ਨੀਨੀ ਪਸੰ