ਫੁਲਝੂਰੀ ਖਾਨ

ਫੁਲਝੂਰੀ ਖਾਨ (ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਂ  ਯਾਰ ਰਸੂਲ ਖਾਨ)1920 ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ 5 ਮਈ 1982 ਨੂੰ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਤਬਲਾ ਅਤੇ ਏਸਰਾਜ ਵਾਦਕ ਸਨ । ਉਹ ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨਾਈ, ਸਿਤਾਰ ਅਤੇ ਪਖਾਵਜ ਵਾਦਕ ਵੀ ਸਨ।

ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 1920 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬੀਟਗਡ਼੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਬੀਨਗਰ ਉਪ-ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ (ਉਪ-ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ) ਬ੍ਰਾਹਮਣਬਾਡ਼ੀਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਉਹ ਲਤੀਫ ਰਸੂਲ ਖਾਨ ਅਤੇ ਬੇਗਮ ਕਮਲਾ-ਉਨ-ਨੇਸਾ ਦੇ  ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਹ ਅਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ, ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ, ਸੇਨੀ-ਮੇਹਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਾਦਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਅਲਾਉਦੀਨ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ  ਦੀ ਮਾਂ ਫਕੀਰ (ਸੰਤ ਆਫ਼ਤਾਬੂਦੀਨ ਖਾਨ, ਜੋ ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਆਯਤ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ ਸੀ।

 ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ 
ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਨਾ ਆਫ਼ਤਾਬੂਦੀਨ ਖਾਨ ਤੋਂ ਤਬਲਾ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਜ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ ਤੋਂ ਤਬਲਾ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਹਰ ਰਾਜ (ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਧੀਨ) ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਤਬਲਾ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

 ਕੈਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ 
ਮੈਹਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਖਾਨ ਦੇ ਤਬਲਾ ਵਜਾਉਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੁਲਝੂਰੀ (ਅਰਥਾਤ ਆਤਿਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ) ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਹ ਫੁਲਝੂਰੀ ਖਾਨ ਵਜੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੈਹਰ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਬਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਲਖਨਊ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਆਏ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਆਯਤ ਅਲੀ ਖਾਨ (ਆਫ਼ਤਾਬੂਦੀਨ ਖਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਭਰਾ) ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਏਸਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤਾਲੀਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਦੈਸ਼ੰਕਰ ਬੈਲੇ ਟ੍ਰੂਪ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਬਲਾ, ਪਖਾਵਜ ਅਤੇ ਏਸਰਾਜ ਵਜਾਇਆ।

ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ ਅਤੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਕਵੀ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ  ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਲਈ ਸਾਜ਼ ਵੀ ਵਜਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚਿੱਤਰਾਂਗਦਾ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਇਸਰਾਜ ਉੱਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਲੌਂਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।

ਉਹ 1949 ਤੋਂ 1975 ਤੱਕ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰੇਡੀਓ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਸਟਾਫ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਸਟੇਜ ਅਤੇ ਡਿਸਕਾਂ ਲਈ ਏਸਰਾਜ ਵੀ ਵਜਾਇਆ । ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਔਰ ਮਾਟੀ (ਦਿ ਸਕਾਈ ਐਂਡ ਦਿ ਅਰਥ) ਮੁਖ ਓ ਮੁਖੋਸ਼ (ਫੇਸ ਐਂਡ ਮਾਸਕ) ਰਾਜਧਾਨੀ ਬੁਕ (ਇਨ ਦਿ ਹਾਰਟ ਆਫ ਦਿ ਕੈਪੀਟਲ ਸਿਟੀ) ਨਟੂਨ ਸੁਰ (ਨਿਊ ਤੁਨੇ) ਸੂਰਿਆ ਸਨਨ (ਸਨ ਬਾਥ) ਅਤੇ ਸੂਰਿਆ ਗ੍ਰਹਿਣ (ਸੋਲਰ ਇਕਲਿਪਸ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

 ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 

 ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਸ਼ਿਲਪਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ (ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਫਾਈਨ ਐਂਡ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ) (1977) 
 ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ ਪੁਰਸਕਾਰ (1979) 

ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਉਸ ਉੱਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ।

 ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ 
ਖਾਨ ਦੀ ਮੌਤ 5 ਮਈ, 1982 ਨੂੰ ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਹਨਾਂ  ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ-ਮੁਹੰਮਦ ਯੂਨਸ ਖਾਨ (ਸਰੋਦ ਮੁਹੰਮਦ ਜਾਫਰ ਖਾਨ) ਮੁਹੰਮਦ ਯੂਸਫ਼ ਖਾਨ (ਸਰੋਧ ਮੁਹੰਮਦ ਇਲਿਆਸ ਖਾਨ) (ਤਬਲਾ) ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਖੈਰੁਲ ਇਸਲਾਮ ਖਾਨ (ਤਬਲਾ.

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1982
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1920