ਰਤਨ ਦੇਵੀ (ਗਵਾਹ)

ਰਤਨ ਦੇਵੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਰਤਨ ਦੇਵੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਜਨਮ ਲਗਭਗ 1891), ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

 ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 1919 
13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਨੂੰ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਗਈ। ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਕਰਫਿਊ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਮਦਦ ਪਹੁੰਚਣ ਤੱਕ ਰਾਤ ਭਰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਓ'ਡਵਾਇਰ ਬਨਾਮ ਨਾਇਰ ਲਿਬਲ ਕੇਸ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਗਵਾਹੀ ਦਿੱਤੀ।

ਦੇਵੀ ਨੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ;ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਂਸ ਦੀ ਸੋਟੀ ਮਿਲੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕੁੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਦ ਨਾਲ ਕਰਾਹਉਂਦਿਆਂ ਦੇਖਿਆ, ਇੱਕ ਮੱਝ ਬਹੁਤ ਦਰਦ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੜਕਾ, ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ 12 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ, ਦਰਦ ਨਾਲ ਬੇਹਾਲ ਸੀ, ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਨਾ ਜਾਵਾਂ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਕਪੜਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਠੰਡ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਿਛਾ ਸਕਦੀ ਹਾਂ। ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਮੰਗਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਿਆ।ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਨਾਥ ਦੱਤਾ ਦੁਆਰਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।Kaur, Gagandeep (2022). "Literature on Women during Jallianwala Bagh Massacre" (PDF). Journal of Software Engineering and Simulation. 8 (7). Quest Journals: 67–70. ISSN 2321-3809.

 ਨੋਟਸ 

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ