ਨਵਨੀਤਮ ਰਾਗ

ਨਵਨੀਤਮ (ਬੋਲ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਨਵਨੀਤਮ, ਭਾਵ ਸਦੀਵੀ ਨਵਾਂ ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 40ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ (ਮੂਲ ਸਕੇਲ) ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਨਬੋਮਾਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਨਵਨੀਤਮ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਤਾਜ਼ਾ ਮੱਖਣ। 'ਨਵਾ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਤਾਜ਼ਾ (ਨਿਊ) ਅਤੇ 'ਨੀਤਮ' ਦਾ ਅਰਥ ਮੱਖਣ ਹੈ।

 ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
ਇਹ 7ਵੇਂ ਚੱਕਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਚੌਥਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ ਰਿਸ਼ੀ-ਭੂ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਸਾ ਰਾ ਗਾ ਮੀ ਪਾ ਧੀ ਨੀ ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

 ਅਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ1 ਗ1 ਮ2 ਪ ਧ2 ਨੀ2 ਸੰ [a] 
 ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ2 ਧ2 ਪ ਮ2 ਗ1 ਰੇ1 ਸ [b] 

(ਇਹ ਪੈਮਾਨਾ ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਗੰਧਾਰਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ, ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਧੈਵਤਮ, ਕੈਸੀਕੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਣਸਪਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਯਮ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਚੌਥਾ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ।

 ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
ਨਵਨੀਤਮ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗਮ (ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਸਕੇਲ) ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਨਯ ਸਕੇਲਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਲਈ ਜਨਯਾ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

 ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਨਵਨੀਤਮ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁੱਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨਃ

 ਉਮਾਪਤੀ ਫਾਈ ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ
 ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਲੈਮਿਡੇਲਪਾ ਪੇਦਾਵਾਰੂ
 ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਸਾਮੀ ਆਈਡ ਨੱਲਾ ਸਮਯਮਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ
 ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਹਿਮਤਜੇ ਸੰਤਤਮ ਪਾਹਿਮਾਮ

 ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਨਵਨੀਤਮ ਦੇ ਸੁਰ ਜਦੋਂ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਚੱਕਰ ਦੇ ਸਾਰੇ 6 ਰਾਗ (ਸਲਾਗਮ, ਜਲਾਰਨਵਮ, ਝਾਲਾਵਰਾਲੀ, ਪਵਨੀ ਅਤੇ ਰਘੂਪ੍ਰਿਆ ਹੋਰ 5 ਰਾਗ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਇਹਨਾਂ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ, ਜੀ1 ਤੋਂ ਐਮ2 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 3 ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅਜਿਹਾ ਅੰਤਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੇਲਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ, ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਡਜਮ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ।

 ਨੋਟਸ 

 ਹਵਾਲੇ 


 ਰਚਨਾਵਾਂ 

ਨਵਨੀਤਮ  ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁੱਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨਃ

 ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਤ ਰਚਨਾ ਉਮਾਪਤੀ ਫਾਈ 
 ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਰਚਨਾ ਲੈਮਿਡੇਲਪਾ ਪੇਦਾਵਾਰੂ
 ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਰਚਨਾ ਸਾਮੀ ਆਈਡ ਨੱਲਾ ਸਮਯਮ
 ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਰਚਿਤ ਰਚਨਾ ਹਿਮਤਜੇ ਸੰਤਤਮ ਪਾਹਿਮਾਮ