ਘੋਰਾਵਾਦੀ ਗੁਫਾਵਾਂ

ਘੋੜਾਵਾੜੀ ਗੁਫਾਵਾਂ ਘੋਰਾਦੇਸ਼ਵਰ ਗੁਫਾਵਾਂ ਸ਼ੈਲਰਵਾੜੀ ਗੁਫਾਵਾਂframelessਗੁਫਾਵਾਂ 
ਘੋੜਾਵਾੜੀ ਗੁਫਾਵਾਂ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Ghorawadi caves), ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੋੜਾਦੇਸ਼ਵਰ ਗੁਫਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ੈਲਾਰਵਾੜੀ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੁਣੇ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (16 ਮੀਲ) ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬੋਧੀ ਗੁਫਾਵਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਧੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਕਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਇਹ ਪੁਣੇ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੇ NH4 ਹਾਈਵੇਅ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੁਫਾਵਾਂ ਤੀਜੀ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਇੱਕੋ ਚੱਟਾਨ ਦੀ ਬਣਤਰ ਤੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

ਚੈਤਯਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਧਿਆਨ ਲਈ ਨੌਂ ਕਮਰੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੈਤਯਗ੍ਰਹਿ "ਧਾਪਰ" ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬੁੱਧ ਅਤੇ ਸੰਘ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜੋ "ਭਦੰਤਸਿੰਘ" ਦੀ ਇੱਕ ਚੇਲੀ ਸੀ। ਚੈਤਯਗ੍ਰਹਿ ਹੁਣ ਸ਼੍ਰੀ ਘੋਰਵਦੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਗੁਫਾਵਾਂ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਕਈ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿੱਠਲ, ਰੱਖੁਮਾਈ ਅਤੇ ਸੰਤ ਤੁਕਾਰਾਮ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਤ ਤੁਕਾਰਾਮ ਘੋੜਾਵਾੜੀ ਗੁਫਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਿਗੜੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੁਰਗਾ ਟੇਕੜੀ, ਦੇਹੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਭੰਡਾਰਾ ਅਤੇ ਭਾਮਚੰਦਰ ਵਰਗੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ।

ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਹਾਂਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

 ਬੋਧੀ ਕਥਾ 
ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਚੈਤਯਗ੍ਰਹਿ ਜਾਂ ਚੈਤਗ੍ਰਿਹ (ਪਾਲੀ ਵਿੱਚ) ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬੋਧੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਗੁਫਾਵਾਂ ਬੁੱਧ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਵਿਦਵਾਨ ਧਪਰ ਦੇ ਸੰਘ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਕਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬੋਧੀ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਬੂਤ ਇੱਥੇ ਬੋਧੀ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

 ਹਿੰਦੂ ਕਥਾ 
ਗੁਫਾ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਲਿੰਗ ਇੱਕੋ ਪੱਥਰ ਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੰਦਰ ਗੁਫਾ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਮੱਧਯੁਗੀ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਨੇ ਦੱਖਣ ਪਠਾਰ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਨੇ ਫਿਰ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ। ਹਿੰਦੂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਟੱਲ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਸਮੇਤ ਆਫ਼ਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਨਦੀਆਂ ਮਰ ਗਈਆਂ, ਜੰਗਲ ਸੜਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਜੋਂ, ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਗ੍ਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਬਸਟਾਰਡ ਵਰਗੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪੰਛੀ ਅਲੋਪ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਸਖ਼ਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅਕਾਲ ਤੋਂ ਕੋਈ ਰਾਹਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੇ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਇੱਕ ਬਸਟਾਰਡ ਪੰਛੀ ਨੇ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇੱਕ ਮਾਸੂਮ ਪੰਛੀ ਦੀ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਪੰਛੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਜ, ਇੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਘੋੜਦੇਸ਼ਵਰ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਘੋੜਦ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ "ਘੋਰਾਡ" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ "ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਬਸਟਰਸ" ਹੈ ਅਤੇ "ਈਸ਼ਵਰ" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਲਾਰਡ"। ਘੋੜੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਬਸਟਰਡ ਦਾ ਮਾਲਕ।

 ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 

 ਘੋਰਾਵਦੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਫਾਵਾਂ