ਰਾਗ ਕਾਮੋਦ

ਰਾਗ ਕਾਮੋਦ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਪਰਚਲਿਤ ਅਤੇ ਮਧੁਰ ਰਾਗ ਹੈ।

 ਰਾਗ ਕਾਮੋਦ ਦਾ ਪਰਿਚੇ - 
ਸੁਰ ਦੋਵੇਂ ਮਧਯਮ। ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਸ਼ੁੱਧ।ਜਾਤੀਸੰਪੂਰਣ-ਸੰਪੂਰਣ ਵਕਰਥਾਟਕਲਿਆਣਵਾਦੀ ਪੰਚਮਸੰਵਾਦੀ ਰਿਸ਼ਭ ਸਮਾਂਰਾਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਰ ਠਹਿਰਵ ਵਾਲੇ ਸੁਰ ਸ; ਰੇ; ਪ;-ਸੰ ; ਪ ਰੇ ਮੁੱਖ ਅੰਗ ਰੇ (ਮ) ਰੇ ਰੇ ਪ ; ਗ ਮ ਪ ਗ ਮ ਰੇ ਸ ; ਸੰ  ਰੇਂ ਸੰ ; ਧ  ਧ ਪ ; ਮ ਰੇ ਪ ; ਧ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ; ਗ ਮ ਰੇ ਸ ;ਅਰੋਹਸ ਰੇ ਪ; ਗ ਮ ਰੇ ਸ; ਮ ਰੇ ਪ; ਧ ਨੀ ਸੰ 
सा' नि ध प ; म् प ध प ; ग म प ; ग म रे सा ;ਅਵਰੋਹ ਸੰ ਨੀ ਧ ਪ; ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਧ ਪ; ਗ ਮ ਪ; ਗ ਮ ਰੇ ਸ ਪਕੜਰੇ ਪ, ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਧ ਪ, ਗ ਮ ਪ ਗ ਮ ਰੇ ਸ 

 ਰਾਗ ਕਾਮੋਦ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ- 

 1) ਰਾਗ ਕਾਮੋਦ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿੱਠਾ, ਮਨਮੋਹਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਾਗ ਹੈ। 

 2) ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਮਲਹਾਰ,ਰਾਗ ਹਮੀਰ ਅਤੇ ਰਾਗ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਝਲਕ ਬਹੁਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕੇਦਾਰ ਅਤੇ ਛਾਇਆਨਟ ਵੀ 

    ਝਲਕਦੇ ਹਨ।  ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਗਾਉਣਾ-ਵਜਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
3) ਰਾਗ ਹਮੀਰ ਅਤੇ ਰਾਗ ਕੇਦਾਰ ਇਸ ਦੇ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਰਾਗ ਹਨ।

4) ਗਂਧਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਵਕਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ-ਗ ਮ ਰੇ ਸ ।

5) ਰਾਗ ਦੀ ਰਂਜਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਹਮੀਰ ਅਤੇ ਕੇਦਾਰ ਵਾਂਗ ਕੋਮਲ ਨੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

6) ਤੀਵ੍ਰ ਮਧਯਮ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪੰਚਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜਦਕਿ ਸ਼ੁੱਧ ਮਧਯਮ ਅਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਪਵਾਦ -

ਹਮੀਰ ਰਾਗ ਵਾਂਗ ਕਾਮੋਦ ਰਾਗ ਦੇ ਵਾਦੀ-ਸੰਵਾਦੀ ਸੁਰ ਸਮੇਂ ਦੇ  ਨਿਯਮ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਖਰੇ ਨਹੀਂ ਉਤਰਦੇ। ਰਾਗ ਦਾ ਇਹ ਨਿਯਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਰਾਗ ਦਿਨ ਦੇ ਪੂਰਵ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਾਦੀ ਸੁਰ ਸਪਤਕ ਦੇ ਪੂਰਵ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਾਮੋਦ ਰਾਗ ਇਸ ਨਿਯਮ ਦਾ ਅਪਵਾਦ ਮੰਨਿਆਂ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਓਂਕੀ ਇਸ ਦਾ ਗਾਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਰਾਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਰ ਹੈ ਪਿਆਰ ਇਸ ਦਾ ਵਾਦੀ ਸੁਰ ਪੰਚਮ(ਪ) ਹੈ। 

ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸੁਰ ਸਂਗਤੀਆਂ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਂਦੀਆਂ ਹਨ-

ਸ ਮ ਰੇ ਪ(ਮਲਹਾਰ ਅੰਗ); ਰੇ ਰੇ ਪ;ਗ ਮ ਪ ਗ ਮ ਰੇ ਸ (ਕਾਮੋਦ ਅੰਗ); ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਧ ਪ (ਕੇਦਾਰ ਅੰਗ) ਗ ਮ ਧ ਪ (ਹਮੀਰ ਅੰਗ); ਗ ਮ ਪ ਗ ਮ ਰੇ ਸ (ਕਾਮੋਦ ਅੰਗ)

ਪ ਧ ਪ ਸੰ ਸੰ ਰੇਂ ਸੰ (ਛਾਇਆਨਟ ਅੰਗ) ਸੰ ਰੇਂ ਸੰ ਸੰ ਧ ਧ ਪ (ਕਲਿਆਣ ਅੰਗ) ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਧ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ; ਗ ਮ ਪ ਗ ਰੇ ਸ 

ਰਾਗ ਕਾਮੋਦ ਵਿੱਚ ਸੁਰ ਬੱਧ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ ਜਿਵੇਂ- ਜਾਓ ਰੇ ਜੋਗੀ ਤੂੰ ਜਾਓ ਰੇ,  ਏ ਰੀ ਜਾਣੇ ਨਾ ਦੂੰਗੀ ,  ਠੁਮਕੋ ਦੇਖਾ ਤੋਂ ਯਹ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਰਾਗ , ਬੜੇ ਮਧੁਰ ਗੀਤ ਐਚਐਨ।