ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧੂ

ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧੂ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Inderjit Kaur Sandhu; 1 ਸਤੰਬਰ 1923 – 27 ਜਨਵਰੀ 2022), ਜਿਸਨੂੰ ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ (1975 ਤੋਂ 1977) ਦੀ ਤੀਜੀ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ, ਅਤੇ ਸਟਾਫ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਕਮਿਸ਼ਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ (1980 ਤੋਂ 1985) ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਸੀ। ਸੰਧੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ। ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।

 ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਉਹ ਕਰਨਲ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰ ਕੌਰ ਦੀ ਧੀ ਸੀ; ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਰ.ਬੀ. ਸੋਹਨ ਲਾਲ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਟੀਚਿੰਗ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਫਿਲਾਸਫੀ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਕੋਰਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬੈਚ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬੈਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੀ। 

 ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 
ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਆਪਨ ਕਰੀਅਰ 1946 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਕਾਰਨ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਆਏ ਲੋਕਾਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਦਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਹ ਸਟੇਟ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ। 27 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਸੰਧੂ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (1950-1953) ਦੀ ਗਵਰਨਿੰਗ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1958 ਤੋਂ 1967 ਤੱਕ ਬੇਸਿਕ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਕਾਲਜ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵਾਈਸ-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਣੀ। ਉਸਨੇ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

1975 ਵਿੱਚ ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਬਣੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਮਰੀਕਾ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਭਾਗ ਲਿਆ।

ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ 1980 ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਸਟਾਫ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਕਮਿਸ਼ਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਬਣੀ। ਇੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕਈ ਸੁਧਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੀਜੀਓ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਚਲੀ ਗਈ।

 ਪਰਿਵਾਰ 
ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ (1923–2007) ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਰੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਜਨਮ 1960), ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸੀਨੀਅਰ ਐਸੋਸੀਏਟ ਸੰਪਾਦਕ, ਅਤੇ ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਜਨਮ 1961), ਜੋ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਸੀ।

 ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫੈਸਟੀਵਲ 
ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਜਲੰਧਰ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਧਿਆਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ (ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ) ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਬੀਬੀਸੀ ਨੇ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਫੀਚਰ ਸਟੋਰੀ ਕੀਤੀ। "ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧੂ: ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਯਾਤਰਾ" ਕਿਤਾਬ 1 ਸਤੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਫੈਸਟਸ਼੍ਰਿਫਟ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ 30 ਲੇਖ ਹਨ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2022
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1923
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਧਿਆਪਨ