ਨਾਈ (ਜਾਤੀ)

ਨਾਈ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Nai), ਜਿਸਨੂੰ ਸੈਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਆਮ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਨਾਪਿਤਾ (नापित) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾਈ ਦੀ ਬਜਾਏ "ਸੈਨ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਈ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਛੜੀਆ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਅਸਾਮ, ਬਿਹਾਰ, ਚੰਡੀਗਡ਼੍ਹ, ਛੱਤੀਸਗਡ਼੍ਹ, ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ ਨਗਰ ਹਵੇਲੀ, ਦਮਨ ਅਤੇ ਦੀਵ, ਦਿੱਲੀ ਐਨਸੀਆਰ, ਗੋਆ, ਗੁਜਰਾਤ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਗੋਆ, ਝਾਰਖੰਡ, ਕਰਨਾਟਕ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਓਡੀਸ਼ਾ, ਪੁਡੂਚੇਰੀ, ਪੰਜਾਬ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ, ਉੱਤਰਾਚਲ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਖੇਤਰੀ ਨਾਮ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਵਿਆਹੀ ਇਕਾਈ ਹੈ।

ਕੁਝ ਨਾਈ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਾਲ ਕੱਟਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਨਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਜੀਵਨ-ਚੱਕਰ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਲੈਣਾ ਸਨ।

 ਮੂਲ 

 ਪੁਰਾਣਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ 
ਨਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਇੱਕ ਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਨਾਭੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ। 

 ਹੋਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ 
ਤਾਮਿਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਾਈ ਜਾਤੀ ਦੇ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰ ਦਵਾਈ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਬਾਥਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 

 ਕਿੱਤਾ 
ਨਾਈ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿੱਤਾ ਨਾਈ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਆਹਾਂ ਲਈ ਮੈਚ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਵਰਗੇ ਕਈ ਹੋਰ ਕਿੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਹੈ। 

 ਸੈਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ 
ਨਾਈਆਂ ਦੁਆਰਾ ਭਗਤ ਸੈਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸੈਨੀਕਰਨ ਵਜੋਂ ਸੰਕਲਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੈਨਾਚਾਰੀਆ ਸੰਸਥਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸੈਨ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਬਣਾ ਕੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੈਨ, ਜੋ ਕਿ ਕਬੀਰ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ, ਭਗਤੀ ਕਵੀ ਜਿਸਨੇ ਜਾਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਮੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਨਾਈਆਂ ਦੇ ਮਾਣ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। 1992 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਉਜੈਨ ਮਹਾਕੁੰਭ ਮੇਲੇ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨ ਭਗਤੀਪੀਠ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਚਲਾਨੰਦਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਸੈਨਾਚਾਰੀਆ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

 ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਲਈ ਯਤਨ 
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਨਾਈਆਂ ਨੇ 1921 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਠਾਕੁਰ ਅਤੇ 1931 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੱਸ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਜਿਕ ਦਰਜਾ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਜਾਤੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ 1941 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਦਾ ਨਾਮ "ਨਾਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ" ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਨੀਵੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉੱਚ ਵਰਣ ਦਰਜੇ 'ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਕਰਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ 

 ਭਗਤ ਸੈਣ, ਸੰਤ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਕਵੀ 
 ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ 
 ਭਿਖਾਰੀ ਠਾਕੁਰ, ਭੋਜਪੁਰੀ ਕਵੀ 
 ਕਰਪੂਰੀ ਠਾਕੁਰ, ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ 
 ਮੈਥਿਲੀ ਠਾਕੁਰ, ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾ

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਬੀਲੇ