ਕੇਂਦਰੀ ਕਪਾਹ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ (CICR)

ਸੈਂਟਰਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਕਾਟਨ ਰਿਸਰਚ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Central Institute for Cotton Research; ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ: CICR), ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ 1976 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਕਪਾਹ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਖੋਜ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਰਾਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨਾਲ ਕਪਾਹ 'ਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। CICR ਦੇ ਖੋਜ ਯਤਨ 1967 ਵਿੱਚ ਕੌਂਸਲ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਿਡ ਕਾਟਨ ਇੰਪਰੂਵਮੈਂਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ (AICCIP) ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੋ ਖੇਤਰੀ ਇਕਾਈਆਂ ਕੋਇੰਬਟੂਰ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਅਤੇ ਸਿਰਸਾ, ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ।

 ਕੈਂਪਸ 
CIRS ਦੇ ਦੋ ਕੈਂਪਸ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨਾਗਪੁਰ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿਰਸਾ ਵਿਖੇ ਹਨ।

 ਨਾਗਪੁਰ ਕੈਂਪਸ 
ਕੇਂਦਰੀ ਕਪਾਹ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ, ਨਾਗਪੁਰ (' CICR, ਨਾਗਪੁਰ ਜਾਂ CICRN ) ਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ, ਵਿਦਰਭ ਖੇਤਰ (ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਿਤ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਮਾਡਲ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕਪਾਹ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਕਾਸ਼ਤ ਲਾਗਤ ਘਟਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਮਾਡਲ ਸਿੱਧੀਆਂ ਕਪਾਹ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮਾਡਲ BT ਕਪਾਹ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

 ਸਿਰਸਾ ਕੈਂਪਸ 
ਕੇਂਦਰੀ ਕਪਾਹ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ, ਸਿਰਸਾ (' CICR, ਸਿਰਸਾ ਜਾਂ CICRS )') ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸਿਰਸਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਚੌਧਰੀ ਦੇਵੀ ਲਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪਾਰ NH9 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

 ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 
ਸੀਆਈਸੀਆਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਪਾਹ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਉੱਤਮਤਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਉਦਯੋਗਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਫਸਲਾਂ, ਉਤਪਾਦਨ ਵਿਧੀਆਂ, ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ, ਉਤਪਾਦਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

 ਅਧਿਐਨ 

 ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੀਟੀ ਕਪਾਹ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮੁਲਾਂਕਣ 
ਸੀਆਈਸੀਆਰ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਕਿ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬੀਟੀ ਕਪਾਹ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਕਪਾਹ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ 9% ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਕਪਾਹ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਨਿਰਯਾਤਕ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਪਾਹ ਹੇਠ ਰਕਬਾ 4.91% ਵਧਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਵੇਖਣ ਨੌਂ ਕਪਾਹ ਉਤਪਾਦਕ ਰਾਜਾਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਕਰਨਾਟਕ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਰਵੇਖਣ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਕੜਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 1-4 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ। 

 ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 
ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੀਆਈਸੀਆਰ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ, ਵਿਦਰਭ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਿਤ ਹੈ; ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀ ਮਾਡਲ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕਪਾਹ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਕਾਸ਼ਤ ਲਾਗਤ ਘਟਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀ ਮਾਡਲ ਸਿੱਧੀਆਂ ਕਪਾਹ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਬੀਟੀ ਕਪਾਹ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। 

2024 ਵਿੱਚ, ਸੀਆਈਸੀਆਰ ਨੇ ਕਪਾਹ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਬੀ ਬੋਲਵਰਮ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸਲ-ਸਮੇਂ ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ-ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (ਏਆਈ) ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ। 

 ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 

 ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਥਿੰਕ ਟੈਂਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
 ਕੇਂਦਰੀ ਕਪਾਹ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ, ਮੁਲਤਾਨ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)

 ਹਵਾਲੇ 

 ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 

 ਸੀਆਈਸੀਆਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਰਸਾ, ਹਰਿਆਣਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਇਮਾਰਤਾਂ