ਭੇਂਡੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਘਰਾਨਾ

ਭੇਂਡੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਘਰਾਨਾ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵੋਕਲ ਘਰਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1890 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਭੇਂਡੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਘਰਾਨੇ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ ਖੇਤਰ (ਹੁਣ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਖੇਤਰ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਮੁੰਬਈ ਆ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਨੇ ਨੂੰ ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ ਘਰਾਨੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਭੇਂਡੀਬਾਜ਼ਾਰ ਘਰਾਨੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।

 ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ 
ਭੇਂਡੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਘਰਾਨੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1890 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਭੇਂਡੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਛੱਜੂ ਖਾਨ, ਨਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਅਤੇ ਖਾਦਿਮ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਭਰਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਘਰਾਨੇ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਖਿਆਲ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ 'ਆਕਾਰ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਸਪਸ਼ਟ ਧੁਨੀ, ਸਾਹ-ਨਿਯੰਤਰਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ, ਇੱਕ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਹਿੱਸੇ ਗਾਉਣਾ, ਮੱਧ ਲਯ (ਮੀਡੀਅਮ ਟੈਂਪੋ) ਦੀ ਤਰਜੀਹ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਲਾਪਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੇਰੁਖੰਡ ਜਾਂ ਖੰਡਮੇਰੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਛੱਜੂ ਖਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਮਨ ਅਲੀ ਖਾਨ ਅਤੇ ਅੰਜਨੀਬਾਈ ਮਾਲਪੇਕਰ ਇਸ ਘਰਾਨੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਸਨ। ਅਮੀਰ ਖਾਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਾਹਮੀਰ ਖਾਨ ਇਸ ਘਰਾਨੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ।

 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੁਮਾਇੰਦੇ 

 ਚੌਥੀ ਪੀਡ਼੍ਹੀ-ਅਮਨ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੇ ਚੇਲੇ (1888-1953) 

 ਪੰਡਿਤ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਸ਼ੁਕਲਾ (1918-1998) 
 ਰਮੇਸ਼ ਨਾਡਕਰਨੀ (1921-1995) 
 ਟੀ. ਡੀ. ਜਨੋਰੀਕਰ (1921-2006) 

 ਪੰਜਵੀਂ ਪੀਡ਼੍ਹੀ 

 (ਸਵਰਗੀ ਨੀਲਤਾਈ ਨਾਗਪੁਰਕਰ (ਸਵਰਗੀ ਉਪੇਂਦਰ ਕਾਮਤ) (ਸਵਰਗੀ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਗਦਰੇ (ਸਵਰਗੀ) ਪੰਡਿਤ ਜਗਨਨਾਥ 'ਸੰਗੀਤਮੂਰਤੀ' ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਸੰਤੀ ਸਾਠੇ

 ਹੋਰ ਚੇਲੇ 

 ਅਮਨ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੇ ਚੇਲੇਃ ਅਸ਼ਰਫ ਹੁਸੈਨ

ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ; ਵਸੰਤਰਾਓ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ; ਮੰਨਾ ਡੇ

 ਅੰਜਨੀਬਾਈ ਮਾਲਪੇਕਰ ਦੇ ਚੇਲੇਃ

ਕੁਮਾਰ ਗੰਧਰਵ ; ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਅਮੋਨਕਰ ; ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ ; ਨੈਨਾ ਦੇਵੀ

 ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਸ਼ੁਕਲਾ ਦੇ ਚੇਲੇ

ਪੰਡਿਤ ਦਯਾਨੰਦ ਦੇਵਗੰਧਰਵ, ਮਨੋਜ ਪਟੇਲ, ਵਸੰਤੀ ਸਾਠੇ, ਮੁਕੁੰਦ ਵਿਆਸ, ਸੰਗੀਤਾ ਪੰਧਰਪੁਰਕਰ, ਅਨਿਲ ਵੈਸ਼ਨਵ, ਦਵਾਰਕਨਾਥ ਭੋਂਸਲੇ, ਪੰਡਿਤ ਈਸ਼ਵਰਵੰਦਰਾ, ਸੁਭਾਸ਼ ਦੇਸਾਈ, ਨੀਲਮ ਯਾਜ੍ਞਨਿਕ, ਮਤੀਲਾਲ ਸਿੰਘ, ਕਿਰਨ ਸ਼ੁਕਲਾ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਪਟੇਲ 

 ਨਵਰੰਗ ਨਾਗਪੁਰਕਰ ਦੇ ਚੇਲੇਃ

ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ ; ਜਿਤੇਂਦਰ ਅਭਿਸ਼ੇਕੀ ; ਸੁਮਨ ਕਲਿਆਣਪੁਰ ; ਪੰਕਜ ਉਧਾਸ

 ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ 

ਭੇਂਡੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1890 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਭੇਂਡੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਰਾਵਾਂ ਛੱਜੂ ਖਾਨ, ਨਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਅਤੇ ਖਾਦਿਮ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਘਰਾਣੇ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਖਿਆਲ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ 'ਆਕਾਰ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਸਪਸ਼ਟ ਧੁਨੀ, ਸਾਹ-ਨਿਯੰਤਰਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ, ਇੱਕ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਹਿੱਸੇ ਗਾਉਣਾ, ਮੱਧ ਲ੍ਯ (ਮੀਡੀਅਮ ਟੈਂਪੋ) ਦੀ ਤਰਜੀਹ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਲਾਪਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੇਰੁਖੰਡ ਜਾਂ ਖੰਡਮੇਰੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਛੱਜੂ ਖਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਮਨ ਅਲੀ ਖਾਨ ਅਤੇ ਅੰਜਨੀਬਾਈ ਮਾਲਪੇਕਰ ਇਸ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਹਨ। ਅਮੀਰ ਖਾਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਾਹਮੀਰ ਖਾਨ ਇਸ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੌੰਪੀ ਸੀ ।
 ਹਵਾਲੇ 

 ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 

 ਭੇਂਡੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਘਰਾਣੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
 ਆਈ. ਟੀ. ਸੀ. ਸੰਗੀਤ ਖੋਜ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿਖੇ ਭੇਂਡੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਘਰਾਣੇਆਈ. ਟੀ. ਸੀ. ਸੰਗੀਤ ਰਿਸਰਚ ਅਕੈਡਮੀ