ਰਿਚਰਡ ਲੁਬੌਕ

ਰਿਚਰਡ ਲੁਬੌਕ (ਸੀ. 1759 – 2 ਸਤੰਬਰ 1808) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਚਿਕਿਤਸਕ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਫਲੋਜਿਸਟਨ ਥਿਊਰੀ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ 1784 ਦੇ ਖੋਜ ਨਿਬੰਧ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਜੋਸਫ਼ ਬਲੈਕ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ।

ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮ
ਲੁਬੌਕ ਦਾ ਜਨਮ ਨੌਰਵਿਚ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਐਡਿਨਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਸਟਰ ਲੈਮਨ ਅਤੇ ਮਿਸਟਰ ਰਿਗਬੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਗ੍ਰਾਮਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਨਾਰਫੋਕ ਅਤੇ ਨੌਰਵਿਚ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਦਾ ਬੇਟਾ ਰੈਵਰੈਂਡ ਰਿਚਰਡ ਲੁਬੌਕ, ਜੋ ਕਿ ਏਕਲਸ ਦਾ ਰੈਕਟਰ ਬਣਿਆ, ਨੋਰਫੋਕ ਬ੍ਰੌਡਸ   ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਐਡਵਰਡ ਵੀ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਲੁਬੌਕ 76 ਸੇਂਟ ਗਿਲਜ਼ ਸਟ੍ਰੀਟ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਡਾਇਬੀਟੀਜ਼, ਕੈਟੇਲੇਪਸੀ, ਅਪੋਪਲੈਕਸੀ ਅਤੇ ਟੀਕਾਕਰਣ 'ਤੇ ਪੇਪਰ ਵੀ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਚੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਰਸਾਇਣਕ ਸਿਧਾਂਤ
ਲੁਬੌਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ, ਜਿਸਦੀ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਲੁਬੌਕ ਦਾ 1784 ਦਾ MD ਖੋਜ ਨਿਬੰਧ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਫਲੋਗਿਸਟਨ ਥਿਊਰੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਜੋਸਫ਼ ਬਲੈਕ ਨੇ ਲਵੋਇਸੀਅਰ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਛੱਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਲੁਬੌਕ ਨੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ, ਸਿਧਾਂਤ ਸੁਝਾਏ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੁਬੌਕ ਨੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਜਲਣ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਪਦਾਰਥ ਹਵਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ "ਸ਼ੁੱਧ ਹਵਾ" ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਆਕਸੀਜਨ ਲਈ "ਪ੍ਰਿੰਸੀਪੀਅਮ ਸੋਰਬਾਈਲ ਸਿਵ ਕਮਿਊਨ" ਵੀ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਗੰਧਕ, ਚਾਰਕੋਲ ਅਤੇ ਫਾਸਫੋਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਮੁਫਤ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ("ਪ੍ਰਿੰਸੀਪੀਅਮ ਏਰੀ ਪ੍ਰੋਪ੍ਰਿਅਮ" ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਪੁੰਜ ਰਹਿਤ ਸਮਝਦਾ ਸੀ) ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ "ਹਵਾ" ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਗੁਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਅਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ ਡੁਪਲੈਕਸ (AB+CD=AC+BD) ਅਤੇ ਅਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ ਸਿੰਪਲੈਕਸ (A+BC=AC+B) ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ

ਲੁਬੌਕ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਜੋਸਫ ਬਲੈਕ ਨੇ ਫਲੋਗਿਸਟਨ ਥਿਊਰੀ ਸਿਖਾਈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਸਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਥੀਸਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੁਟਨੋਟ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਲੈਕ ਨੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 1784 ਤੱਕ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 1790 ਦੀ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਦੁਆਰਾ ਸੁਝਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਬਲੈਕ ਨੇ ਲਾਵੋਇਸੀਅਰ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਲੁਬੌਕ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕੀ "ਫਲੋਜੀਸਟਨ" ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਬਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਲੁਬੌਕ ਆਖਰਕਾਰ ਬਲਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਥਿਊਰੀ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ - "ਸ਼ੁੱਧ ਹਵਾ"/ਪ੍ਰਿੰਸੀਪੀਅਮ ਸੋਰਬਾਈਲ ਸਿਵ ਕਮਿਊਨ (ਹੁਣ ਆਕਸੀਜਨ); principium aeri proprium (ਪ੍ਰਿੰਸੀਪੀਅਮ ਏਰੀ ਪ੍ਰੋਪ੍ਰੀਅਮ) (ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦਾ ਮਾਮਲਾ); ਜਲਣਸ਼ੀਲ ਪਦਾਰਥ (ਫਾਸਫੋਰਸ, ਸਲਫਰ, ਚਾਰਕੋਲ, ਕੁਝ ਧਾਤਾਂ ਆਦਿ) ਜੋ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪੀਅਮ ਏਰੀ ਪ੍ਰੋਪ੍ਰਿਅਮ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪੀਅਮ ਸੋਰਬਾਈਲ ਨੂੰ ਸੋਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਲਸੀਨੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪੀਅਮ ਏਰੀ ਪ੍ਰੋਪ੍ਰਿਅਮ (ਗਰਮੀ) ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਕਿ ਬਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਂਦੀਆਂ; principium aeri proprium (ਪ੍ਰਿੰਸੀਪੀਅਮ ਏਰੀ ਪ੍ਰੋਪ੍ਰੀਅਮ) ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁੰਜ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪੀਅਮ ਸੋਰਬਾਈਲ ਅਤੇ ਜਲਣਸ਼ੀਲ ਹਵਾ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੈਵਿਕ ਸਾਹ, ਫਰਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੜਨ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪੀਅਮ ਸੋਰਬਾਈਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ; ਅਤੇ ਐਸਿਡ ਅਤੇ ਕੈਲਸ (ਅਲਕਾਲਿਸ) ਪ੍ਰਿੰਸੀਪੀਅਮ ਸੋਰਬਾਈਲ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੁਝ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਲੁਬੌਕ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਏ।

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1808