ਦਰਬਾਰ (ਰਾਗ)

ਦਰਬਾਰ (ਉਚਾਰਨ ਦਰਬਾਰ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ(ਦਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੈ, ਸੰਭਵ ਤੌਰ ਉੱਪਰ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ।

 ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
ਇਹ ਇੱਕ ਵਕਰਾ ਰਾਗ ਹੈ ਜੋ 22ਵੇਂ ਮੇਲਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਖਰਹਰਪ੍ਰਿਯਾ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਅਤੇ ਗੰਧਾਰਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਵਰੋਹਣ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ (ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋਃ

 ਆਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ2 ਮ1 ਪ ਧ2 ਨੀ2 ਸੰ [a]
 ਅਵਰੋਹਣਃਸੰ ਨੀ2 ਧ2 ਪ ਮ1 ਰੇ2 ਗ2 ਗ2 ਰੇ2 ਸ [b] 

ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਡਜਮ, ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸਾਧਾਰਣ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਮ, ਪੰਚਮ, ਚਤੁਰਸ਼ਰੂਤੀ ਧੈਵਥਮ, ਕੈਸੀਕੀ ਨਿਸ਼ਧਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

 ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਦਰਬਾਰ ਇੱਕ ਪੈਮਾਨਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਮੱਧਮ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਟੈਂਪੋ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਰਬਾਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।

 ਚਲਮੇਲਾ, ਇੱਕ ਆਦਿ ਤਾਲ ਵਰਨਮ, ਅਤੇ ਵੀਨਾ ਕੁੱਪੈਯਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨੇ ਵੇਧਿਕਾਨੀਵੀਨਾ ਕੁੱਪਯਾਰ
 ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਗਰਾਜਧਨਿਆਮ ਅਤੇ ਹਲਸਿਆਨਾਧਮ ਭਜਮੀ

 ਤਿਆਗਰਾਜ 

 ਅਪਰਾਤਮੁਲਾਮਨ ਪਿਆਦੁਕੋਵਿਆ-ਝੰਪਾ
 ਯੋਕਾਨਾ ਕਮਲਾਲੋਚਨਾ-ਆਦਿ
 ਐਂਥੁੰਡੀ ਵੇਦਲਿਤੀਵੋ-ਤ੍ਰਿਪੂਟਾ
 ਇਲਾ ਥੇਲੀਅਲਰੋ-ਤ੍ਰਿਪੂਟਾ
 ਨਾਰਧਗੁਰਸਵਾਮੀ ਇਕਨੈਨਾ-ਆਦਿ
 ਮੁੰਧੂਵੇਨੁਕਾ ਨਿਰੂਪਰਕਲਾਥੋਡਾਈ-ਆਦਿ
 ਰਾਮਭਿਰਾਮ ਰਾਮਨੇਯਾਰਮ-ਤ੍ਰਿਪੁਟ
 ਨਿਤਯਾਰੂਪਾ ਏਵਰੀਪੰਡੀਥਯਾਮੀਮੀ-ਰੂਪਕਾ
 ਪਰਿੱਪਾਲਯਮਮ ਕੋਡਾਂਤਪਨਾਈ-ਤ੍ਰਿਪੂਟਾ
 ਰਾਮਲੋਭਮੇਲਾ ਨਾਨੁਰਾਕਸਿਮਚੂ-ਆਦਿ

 ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ 

 ਸਮਰਮਨਾਸ ਪਥਮਨਾਬਚਾਰਨਮ-ਰੂਪਕਾ ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਰਾਮ ਵਰਮਾ ਦੁਆਰਾ
 ਸ਼ੌਰ ਵਿੱਥਰਾ ਕੁਸ਼ਲਾਮਈ-ਆਦਿ ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਰਾਮ ਵਰਮਾ ਦੁਆਰਾ
 ਆਦਿਆ ਪਥਮ-ਆਦਿ ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਾਰਤੀ ਦੁਆਰਾ
 ਰਾਘਵੇਂਦਰ ਗੁਰੂ ਮਨਾਤੋਸ਼ਮੀ-ਮੈਸੂਰ ਵਾਸੂਦੇਵਚਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕੰਤਾ ਜਾਦੀ ਤ੍ਰਿਪੁਤ
 ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਵੇਣੂਗੋਪਾਲਾਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ
 ਧਾਰੀ ਥੇਲਿਆਕਾ-ਅਤ ਤਾਲ ਵਰਨਮ ਪਟਨਾਮ ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ
 ਮੀਨਾ ਨਯਨਾਨਾ ਨੀਵੁਨਾਮਿਦ-ਰੁਪਕਾ ਸੁੱਬਾਰਾਇਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੁਆਰਾਸੁੱਬਰਾਇਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
 ਨਯਾਗਨਾਈ ਨਿੰਦਰਾ-ਥਿਰੁਪਵਾਈ ਨੰਬਰ 16-ਅੰਡਾਲ ਦੁਆਰਾ
 ਅੰਬੁਜਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੁਆਰਾ ਵੇਜ਼ਾ ਮੁਗਥਾਰਸੇਅੰਬੂਜਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ

 ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਦਰਬਾਰ ਨਾਇਕੀ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

 ਨੋਟਸ 

 ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
ਗੀਤ.ਫ਼ਿਲਮਸੰਗੀਤਕਾਰਗਾਇਕਉਨਨਾਵਾ ਅਸਲੂਨਵਾਭਗਤ ਤੁਕਾਰਾਮਪੀ. ਆਦਿਨਾਰਾਯਣ ਰਾਓਘੰਟਾਸਾਲਾ (ਸੰਗੀਤ) ਅੰਮਾ ਬੰਗਾਰੂ ਥੱਲੀਪਲਨਾਤੀ ਯੁੱਧਮ (1966 ਫ਼ਿਲਮ) ਐੱਸ. ਰਾਜੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ

 ਹਵਾਲੇ 

 ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
 ਰਾਗਾਸੁਰਭੀ ਤੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ
 ਰਾਗ ਤੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ। ਆਰਗ 21 May 2019 at the Wayback Machine ਆਰਕਾਈਵ ਕੀਤਾ ਗਿਆ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

 ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ 

ਦਰਬਾਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰਾਗ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਮੱਧਮ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਟੈਂਪੋ ਵਿੱਚ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਦਰਬਾਰ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

 ਤਿਆਗਰਾਜ 

 ਅਪਰਾਤਮੁਲਾਮਨ ਪਿਆਦੁਕੋਵਾਇਯਾ-ਝੰਪਾ
 ਯੋਚਨਾ ਕਮਲਾਲੋਚਨਾ-ਆਦਿ
 ਐਂਥੁੰਡੀ ਵੇਦਲਿਤੀਵੋ-ਤ੍ਰਿਪੂਟਾ
 ਇਲਾ ਥੇਲੀਅਲਰੋ-ਤ੍ਰਿਪੂਟਾ
 ਨਾਰਧਗੁਰਸਵਾਮੀ ਇਕਨੈਨਾ-ਆਦਿ
 ਮੁੰਧੂਵੇਨੁਕਾ ਨਿਰੂਪਰਕਲਾਥੋਡਾਈ-ਆਦਿ
 ਰਾਮਭਿਰਾਮ ਰਾਮਨੇਯਾਰਮ-ਤ੍ਰਿਪੁਟ
 ਨਿਤਯਾਰੂਪਾ ਏਵਰੀਪੰਡੀਥਯਾਮੀਮੀ-ਰੂਪਕਾ
 ਪਰਿੱਪਾਲਯਮਮ ਕੋਡਾਂਤਪਨਾਈ-ਤ੍ਰਿਪੂਟਾ
 ਰਾਮਲੋਭਮੇਲਾ ਨਾਨੁਰਾਕਸਿਮਚੂ-ਆਦਿ

 ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ 

 ਚਲਮੇਲਾ, ਇੱਕ ਆਦਿ ਤਾਲ ਵਰਨਮ, ਅਤੇ ਨੀਵ ਢੱਕਣੀ-ਵੀਨਾ ਕੁੱਪੈਯਾਰ ਦੁਆਰਾ ਆਦਿ ਤਾਲਵੀਨਾ ਕੁੱਪਯਾਰ
 ਦਾਰੀ ਥੇਲਿਆਕਾ-ਅਤ ਤਾਲ ਵਰਨਮ ਪਟਨਾਮ ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ
 ਇੰਥਾ ਮੋਦੀ ਏਲਾਰਾ-ਸੁੱਬਾਰਾਮਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਅਤਾ ਤਾਲ ਵਰਨਮਸੁੱਬਰਾਮਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ
 ਤਿਆਗਰਾਜਧਨਿਆਮ-ਆਦਿ ਤਾਲ ਅਤੇ ਹਲਸਿਆਨਾਥਮ ਸਮਾਰਾਮੀ-ਆਦਿ ਤਾਲ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ
 ਸਮਰਮਨਾਸ ਪਦਮਨਾਬਚਾਰਨਮ-ਰੂਪਕਾ ਅਤੇ ਸ਼ੌਰ ਵਿੱਥਰਾ ਕੁਸ਼ਲਾਮਈ-ਆਦਿ ਤਾਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਰਾਮ ਵਰਮਾ ਦੁਆਰਾ
 ਆਦਿਆਦੀਆ ਪਥਮ-ਆਦਿ ਤਾਲ ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਾਰਤੀ ਦੁਆਰਾ
 ਰਾਘਵੇਂਦਰ ਗੁਰੂ ਮਨਾਤੋਸ਼ਮੀ-ਮੈਸੂਰ ਵਾਸੂਦੇਵਚਾਰ ਦੁਆਰਾ ਖੰਡ ਜਾਤੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਤਾਲ
 ਸ੍ਰੀ ਵੇਣੂਗੋਪਾਲ-ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਖੰਡਾ ਚਾਪੂ
 ਮੀਨਾ ਨਯਨਾਨਾ ਨੀਵੁਨਾਮਿਦ-ਰੁਪਕਾ ਸੁੱਬਾਰਾਇਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੁਆਰਾਸੁੱਬਰਾਇਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
 ਨਯਾਗਨਾਈ ਨਿੰਦਰਾ-ਥਿਰੂਪਵਈ ਨੰਬਰ 16-ਆਦਿ ਤਾਲ-ਅੰਡਾਲ ਦੁਆਰਾ (ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪਰ ਹੁਣ ਮੋਹਨਮ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)  (ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ, ਪਰ ਹੁਣ ਮੋਹਨਮ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
 ਵੇਜ਼ਾ ਮੁਗਥਾਰਸੇ-ਅੰਬੁਜਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਰੂਪਕਾਅੰਬੂਜਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ
 ਪੁਰੰਦਰਾ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾ ਹੈਟਾਮੱਕਲੂਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ
 ਨੀਵ ਨੰਨੂ-ਖੰਡਾ ਚਾਪੂ ਵਾਲਾਜਾਪੇਟ ਵੈਂਕਟਾਰਮਨ ਭਾਗਵਤਰ ਦੁਆਰਾਵੈਂਕਟਰਮਨ ਭਾਗਵਤਰ
 ਅੰਜਨੀਅਮ ਨਮਾਮਿਹਮ-ਮਿਸ਼ਰਾ ਚਾਪੂ ਗੌਰੀਸ਼ੰਕਰ ਸਥਾਪਤੀ ਦੁਆਰਾ
 ਦੇਸ਼ਮ ਥਾਨ ਨਮਧੂ-ਕੇ. ਐੱਸ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਆਦਿ ਤਾਲਾ
 ਮੋਮੂ ਜੁਪਾਵਮੀਰਾ-ਰੂਪਕਮ ਤਿਰੂਪਤੀ ਨਾਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਦੁਆਰਾ
 ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਸਿਵਨ ਦੁਆਰਾ ਇਨੀਮਲ ਆਯਿਨਮ-ਚਾਪੂ
 ਕਦੈੱਕਨ ਪਾਰਾਇਆ-ਰੂਪਕਮ ਨੀਲਕਾਂਤ ਸਿਵਨ ਦੁਆਰਾਨੀਲਕੰਠ ਸਿਵਨ
 ਵਾਚੇਵੋ ਰਾਵੋ-ਮਿਸ਼ਰਾ ਚਾਪੂ ਭਦਰਚਲ ਰਾਮਦਾਸੁ ਦੁਆਰਾ
 ਪਰਿਮਾਲਾ ਨਾਥ-ਆਦਿ ਤਾਲ ਅਤੇ ਸਿਰੁਕੀ ਮਯੱਕਮ-ਆਦਿ ਤਾਲ ਘਨਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ
 ਈਲਾਗੁਨਾ (ਜਵਾਲੀ-ਰੂਪਕਮ ਦੁਆਰਾ ਪੱਟਭਿਰਾਮਈਆਪੱਟਾਬਿਰਾਮਈਆ
 ਊਨਾਈ ਵਾਰੀਅਰ ਦੁਆਰਾ ਪੂਮਾਥੀਨੋਥਾ ਚਾਰੁਥਾਨੋ (ਪਦਮ-ਆਦਿ ਤਾਲ) ਉਨਨਾਇ ਵਾਰੀਅਰ
 ਅੱਕਰੋ ਇਪੁਦਿੰਦੂ (ਪਦਮ-ਰੂਪਕਮ ਮੇਲਾਤੁਰ ਵੀਰਾਬਾਦਰਿਆ ਦੁਆਰਾ
 ਅਰਭਿਮਾਨਮ ਰਾਗਮਾਲਿਕਾ (ਦੂਜੀ ਚਾਰਨਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲਾਈਨ-ਆਦਿ ਤਾਲ ਤਾਰੰਗਮਬਾਡ਼ੀ ਪੰਚਨਾਦਾ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ