ਭਾਈ ਲੱਖੀ ਰਾਏ ਬੰਜਾਰਾ

ਦਿੱਲੀਮੌਤ 7 ਜੂਨ 1680 ਈ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਭਾਈ ਲਖੀਸ਼ਾਹ ਬੰਜਾਰਾ (4 ਜੁਲਾਈ 1580 – 7 ਜੂਨ 1680) ਇੱਕ ਯੋਧਾ ਅਤੇ ਬੰਜਾਰਾ ਰਾਜਾ, ਏਸ਼ੀਅਨ ਵਪਾਰੀ, ਸਿਵਲ ਠੇਕੇਦਾਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਚਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ। ਉਹ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਲਈ ਸਮਾਨ ਵੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੇ ਪੋਤੇ ਬੰਜਾਰਾ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਜਨਮ 17/08/2005 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।

7 ਜੂਨ 1680 ਨੂੰ ਮਲਚਾ ਪੈਲੇਸ ਵਿਖੇ 99 ਸਾਲ 10 ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਅੱਠ ਪੁੱਤਰ, ਸਤਾਰਾਂ ਪੋਤੇ ਅਤੇ ਚੌਵੀ ਪੜਪੋਤੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ 'ਲੋਹਗੜ੍ਹ' ਕਿਲਾ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਵੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਲਖੀਸ਼ਾ ਬੰਜਾਰਾ ਦਾ ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਇਹ ਪ੍ਰੀਤਮ ਬੂ ਸ਼ਿਕਾਰਪੁਰਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

 ਜੀਵਨੀ 
thumb
ਰਾਜਾ ਲਖੀ ਰਾਏ ਬੰਜਾਰਾ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਵਪਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਚਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਮਲਚਾ, ਰਾਏਸੀਨਾ, ਬਹਾਰਕੰਬਾ ਅਤੇ ਨਰੇਲਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ। ਉਹ ਬੰਜਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਉਹ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਲਈ ਕਾਠੀ, ਚੂਨਾ ਪੱਥਰ, ਲਗਾਮ, ਰੂੜੀ ਅਤੇ ਲਗਾਮ ਸਪਲਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਲੱਖੀ ਕਪਾਹ, ਚੂਨੇ ਦੇ ਪਾਊਡਰ ਅਤੇ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਹਾਈਡ੍ਰੋਕਸਾਈਡ ਦਾ ਵਪਾਰ ਵੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਕੋਲ ਚਾਰ ਟਾਂਡੇ ਸਨ, ਹਰੇਕ ਕੋਲ 50,000 ਬਲਕ ਗੱਡੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਟਾਂਡਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ 3,00000 ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲ ਸਨ। ਉਹ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮਾਲ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਨਾਇਕ ਠਾਕੁਰ ਅਕਬਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਪਲਾਇਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲਾਲ ਕਿਲੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਠੇਕੇਦਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ 400,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ ਲਖੀਸ਼ਾਹ ਬੰਜਾਰਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਾਂ, ਉਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ-ਖੇਤਰੀ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਪਰਗਨਾ, ਸਹਿਵਾਨ, ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਭੋਟੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਕਾਈ ਨੇ ਭਾਈ ਲੱਖੀ ਬੰਜਾਰਾ ਨਾਲ ਊਠ, ਘੋੜੇ, ਬਲਦ, ਭੇਡਾਂ, ਬੱਕਰੀਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਕੇ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਆਦਾਨ -ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਪਾਰ ਕੀਤਾ। . ਬੰਜਾਰਾ ਦਾ ਟਾਂਡਾ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਟੱਬਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਟਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕੈਰੀਅਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਉਹ ਵਪਾਰਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਸਨ।

ਲਖੀਸ਼ਾਹ ਨਾਮ ‘ਸ਼ਾਹ’, ‘ਰਾਇ’ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਰਾਜਾ। ਲਖੀਸ਼ਾਹ ਬੰਜਾਰਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਏਸ਼ਿਆਈ ਮਹਾਨ ਵਪਾਰੀ ਸੀ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਉਦਾਰ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਰਾਜਾ ਵੀ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਲੱਖੀ ਬੰਜਾਰਾ ਦੇ ਕਾਫਲੇ ਨੇ ਇੱਕ ਟਨ ਤੋਂ ਦਸ ਟਨ ਭਾਰ ਢੋਇਆ। ਧੀਮੀ ਗਤੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਸਤੇ ਮਾਲ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਜਨਤਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਟਾਂਡੇ ਵਿਚ 4 ਲੱਖ ਲੋਕ ਸਨ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਮਾਲ ਢੋਣ ਲਈ ਸੌ ਬਲਦ ਸਨ। ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 9 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ (ਪ੍ਰਤੀ ਪਰਿਵਾਰ 4 ਤੋਂ 5 ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਅਨੁਪਾਤ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ)। ਬਲਦਾਂ ਦਾ ਹਰੇਕ ਸਮੂਹ 15 ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਲ ਦੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਲਈ ਭਾਰ ਚੁੱਕਦਾ ਸੀ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦਾ ਸਫ਼ਰ। ਬੰਜਾਰਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਪਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਵਪਾਰਕ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਹਰ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਖੂਹ ਅਤੇ ਛੱਪੜ ਬਣਵਾਏ ਤਾਂ ਜੋ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਭਾਈ ਲੱਖੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਤਾਲਾਬਾਂ ਅਤੇ ਖੂਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਪ੍ਰਮਾਣ ਅੱਜ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਉਸ ਨੇ ਰਾਤ ਦੇ ਠਹਿਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਕਈ ਸਰਾਵਾਂ (ਕਾਰਵਾਂਸਰਾਏ )  ਵੀ ਬਣਵਾਈਆਂ। ਅਜਿਹੇ ਯੂਨੀਫਾਈਡ ਓਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ 'ਸ਼ਾਹ' ਭਾਵ ਰਾਜਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ