ਅਰੇਨੀ-1 ਗੁਫ਼ਾ

ਅਰੇਨੀ-1 ਗੁਫ਼ਾ ਕੰਪਲੈਕਸ () ਇੱਕ ਬਹੁ-ਘਟਕ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਅਰਪਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਦੱਖਣੀ ਅਰਮੀਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅਰੇਨੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਤਾਂਬੇ-ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦੌਰ ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। 

 ਖੋਜਾਂ 
ਅਰਮੀਨੀਆ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸੰਸਥਾਨ ਦੀ ਅਰਮੀਨੀਆਈ ਪੀਐਚਡੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾਇਨਾ ਜ਼ਰਦਾਰੀਅਨ ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਜੁੱਤੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜਨਵਰੀ 2011 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਰਾਬ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵੀ ਇਸੇ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ।  ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਤੰਬਰ 2011 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਤਿਣਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਸਕਰਟ (ਘੱਗਰਾ ਨੁਮਾ ਕਮਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ ਕਪੜਾ) ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋਕਿ ਈਸਾ ਤੋਂ 3,900 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲੀਆ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਖੋਜਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ

ਦੇਰਲਾ ਚਾਲਕੋਲਿਥਿਕ (ਲਗਭਗ 4,300–3,500 ਕੈਲ BC) “ਅਰੇਨੀ” ਅਤੇ “ਗੋਦੇਦਜ਼ੋਰ” ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰੇਨੀ-1 ਗੁਫ਼ਾ ਅਤੇ ਤੇਘੁਟ ਅਤੇ ਨਰਕਿਨ ਗੋਦੇਦਜ਼ੋਰ ਦੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਸਮਾਜ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਕਲਨਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ, ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਜਟਿਲਤਾ, ਸੀਰੋ-ਮੇਸੋਪੋਟਾਮੀਆਈ (ਦੇਰਲਾ ਉਬੈਦ, ਉਰੁਕ) ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕਾਕੇਸ਼ਸ (ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਾਇਕੋਪ) ਸੰਸਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ, ਨਾਲ ਹੀ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਕੱਢਾਈ ਵਾਲੀ ਧਾਤੁ-ਕਲਾ।

ਅਰਮੀਨੀਆ (ਅਰੇਨੀ-1, ਤੇਘੁਟ, ਨਰਕਿਨ ਗੋਦੇਦਜ਼ੋਰ), ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ (ਓਵਚੁਲਾਰ ਤੇਪੇਸੀ, ਮੇਂਤੇਸ਼ ਤੇਪੇ, ਲੇਲਾਤੇਪੇ) ਅਤੇ ਜਾਰਜੀਆ (ਬੇਰਿਕਲਦੀਬੀ) ਵਿੱਚ ਦੇਰਲੇ ਚਾਲਕੋਲਿਥਿਕ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਮਾਇਕੋਪ ਅਤੇ ਉਬੈਦ-ਉਰੁਕ ਨਾਲ ਖੇਤਰੀ ਸੰਪਰਕ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਹ ਸਮਾਜ ਵਧਦੀ ਜਟਿਲਤਾ ਵੱਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:

 ਵਿਕਸਿਤ ਤਾਂਬੇ-ਅਧਾਰਤ ਧਾਤੁ-ਕਲਾ (ਢਾਂਚੇ, ਸਲੇਗ, ਇੰਗਟ, ਕਿਲਨ, ਸੁੱਚਾ ਅਤੇ ਆਰਸੇਨਿਕ ਤਾਂਬਾ),
 ਨਵੇਂ ਧਾਤੂ ਹਥਿਆਰ/ਉਪਕਰਣ (ਚਾਕੂ/ਡੈਗਰ, ਭਾਲੇ ਦੇ ਫੱਲ, ਚਪਟੇ ਕੁਹਾੜੇ),
 ਸਿਰਾਮਿਕਸ (ਕੁੰਭਾਰ ਚੱਕਰ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ),
 ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਲਾਪਿਸ-ਲਾਜੂਲੀ ਦੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤಿಷ್ಠਿਤ ਵਸਤੂਆਂ,
 ਸਟੈਂਪ-ਮੋਹਰਾਂ ਅਤੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ (ਸੇਪਟਰ),
 ਕੁਰਗਾਨ ਅਤੇ ਮਟਕਾ-ਦਫ਼ਨ,
 ਅਤੇ ਸਮਾਰਕੀ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਦੇ ਰੁਦੀਆਂ ਰੂਪ (ਤੁਲਨਾ ਕਰੋ ਬੇਰਿਕਲਦੀਬੀ ਦੇ “ਮੰਦਰ” ਨਾਲ)।

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਵਪਾਰ ਦੇ ਖਿੜਾਉ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ, ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਹੇਰਾਰਕੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।

 ਜੈਨੇਟਿਕਸ 
ਅਰੇਨੀ-1 ("ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਅੱਖ") ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਤਿੰਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੈਪਲੋਗਰੁੱਪ L1a ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜੀਨੋਮ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਲਾਲ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨੀਲੀਆਂ ਸਨ ।

 ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
 ਅਰੇਨੀ-1 ਜੁੱਤੀ
 ਅਰੇਨੀ-1 ਵਾਈਨਰੀ

 ਨੋਟਸ