ਜਵਾਲਾ ਜੀ ਮੰਦਰ (ਕਸ਼ਮੀਰ)

(ਕਸ਼ਮੀਰੀਃ ਜ੍ਵਾਲਾ ਜੀ ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਮੰਦਰ (ਕਸ਼ਮੀਰੀਃ ਜ੍ਵਾਲਾਮੁਖ ਮੰਦਰ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਪੁਲਵਾਮਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖਰੂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਹੈ।Kashmiri-language_text" id="mwFw" rel="mw:PageProp/Category"/>

ਇਹ ਮੰਦਰ ਕਈ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਕੁਲ ਦੇਵੀ, ਜਵਾਲਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।

ਹਰ ਸਾਲ ਹਾੜ ਦੇ ਮਹੀਨੇ, ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਮੇਲਾ ਮੰਦਰ ਵਿਖੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਸ਼ਮੀਰੀਅਤ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਲਈ ਸਾਂਝੀ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੋਵੇਂ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।[1]

 ਇਤਿਹਾਸ 
ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕਲਹਣ ਰਾਜਤਰੰਗਿਨੀ ਵਿੱਚ "ਖਰੂ" ਪਿੰਡ ਨੂੰ "ਖੜੂਵੀ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸੱਠ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਝਰਨੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ।[1] ਕਲਹਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਚੱਟਾਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਰਹੱਸਮਈ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।[1]

 ਨਿਰਮਾਣ 
ਜਵਾਲਾ ਜੀ ਮੰਦਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਜਾ ਦਯਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੌਲ ਨੇ ਸੌਂਪਿਆ ਸੀ। ਦੰਤਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਮੰਦਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਵਾਲਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮ ਮੌਜੂਦਗੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਰੌਸ਼ਨੀ (ਜੋਤੀ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਪਰ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਜਵਾਲਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਦਖਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਵਾਲਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਜਵਾਲ ਜੀ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ।[1]

 ਪਵਿੱਤਰ ਬਸੰਤ 
ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਝਰਨਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਦ ਨਾਗ, ਅਨੀਕ ਨਾਗ, ਅਨੂ ਨਾਗ, ਜਾਂ ਨਾਗਾਬਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[1] ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਝਰਨੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੈ।[1][2]

 ਹਵਾਲੇ 


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ