ਖੱਤਰੀ

ਖੱਤਰੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Khatri) ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਅਤੇ ਮਾਝਾ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਇੱਕ ਜਾਤੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖੱਤਰੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਯੋਧੇ ਹਨ ਜੋ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵਰਗੇ ਵਪਾਰਕ ਪੇਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਮੱਧਯੁਗੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਕਸਰ ਵਿਰਾਸਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਭੂਮੀ-ਧਾਰਕ ਵੰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ ਰੇਸ਼ਮ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਬੁਣਾਈ ਵਰਗੇ ਕਾਰੀਗਰੀ ਕਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੱਤਰੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਮੱਧਯੁਗੀ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਲਿਖਾਰੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜੋ ਖੱਤਰੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਲਾਂਡ ਲਿਪੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਰੂਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ; ਲਿਪੀ ਦੀ ਕਾਢ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੱਧਯੁਗੀ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਫਾਰਸੀ ਦੇ ਇੱਕ ਕੁਲੀਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਉਭਾਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਰਵਾਇਤੀ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੇ ਉੱਚ-ਜਾਤੀ ਦੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੱਤਰੀ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਕਾਯਸਥ ਨੇ ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੇਖਾ (ਸਿਆਕ), ਡਰਾਫਟਸਮੈਨਸ਼ਿਪ (ਇੰਸ਼ਾ) ਅਤੇ ਮਾਲ ਮੰਤਰੀ ( ਦੀਵਾਨ ) ਦੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ, ਇੱਕ ਬੇਦੀ ਖੱਤਰੀ, ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਇੱਕ ਤ੍ਰੇਹਨ ਖੱਤਰੀ ਸਨ। ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਇੱਕ ਭੱਲਾ ਖੱਤਰੀ ਸਨ। ਚੌਥੇ ਤੋਂ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਰੇ ਸੋਢੀ ਖੱਤਰੀ ਸਨ। ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੱਤਰੀਆਂ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਦਾ ਫੌਜੀ ਮੋਹਰੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਵਰਗ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦੇ ਦੀਵਾਨਾਂ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ। ਸਿੱਖ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼, ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਇੱਕ ਉੱਪਲ ਖੱਤਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਖੈਬਰ ਦੱਰੇ ਤੱਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿੱਖ ਜਿੱਤਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ। ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਅਟਕ ਵਿਖੇ ਦੁਰਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਵਨ ਮਲ ਚੋਪੜਾ ਵਰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਫਗਾਨਾਂ ਤੋਂ ਲੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਲਤਾਨ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਕੀਲਾਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੇ ਸਿੱਖ ਵਜੋਂ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। 

1947 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ, ਖੱਤਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਚਲੇ ਗਏ ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਿੰਦੂ ਅਫਗਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਅਫਗਾਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੱਤਰੀ ਅਤੇ ਅਰੋੜਾ ਮੂਲ ਦੇ ਹਨ।

ਖੱਤਰੀਆਂ ਨੇ 1947 ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਜਾਂ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਐਡਮਿਰਲ ਵਜੋਂ ਇਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਿਕਰਮ ਬੱਤਰਾ ਅਤੇ ਅਰੁਣ ਖੇਤਰਪਾਲ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਦਾ ਬਹਾਦਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪਰਮ ਵੀਰ ਚੱਕਰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। 

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਬੀਲੇ