ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਸਿਧਾਂਤ

ਇੱਕ ਆਮ ਕਾਨੂੰਨ ਜਾਂ ਨਿਯਮ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ, ਇੱਕ ਸਥਾਪਤ ਆਧਾਰ ਜਾਂ ਆਚਰਣ ਜਾਂ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਂ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ 

ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਸਿਧਾਂਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ, ਸੰਕਲਪਾਂ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ 

ਲੇਖਾਕਾਰੀ, ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸਿਧਾਂਤ ਹਨ ਜੋ ਵਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਢਾਂਚਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਕਸਾਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਹੁਣ ਆਓ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੇਖਾ ਮਿਆਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਲੇਖਾ ਧਾਰਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀਏ।

ਗੋਇੰਗ ਕਨਸਰਨ(ਨਿਰੰਤਰਤਾ)

ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਇਕਾਈ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਬਿਆਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਅਸੀਂ ਇਹ ਮੰਨ ਲਵਾਂਗੇ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਨੇੜਲੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਈ ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਧਾਰਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਅਣਮਿੱਥੇ ਸਮੇਂ ਲਈ (ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦੂਰ) ਮੌਜੂਦ ਰਹੇਗੀ, ਭਾਵ ਇਹ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗੀ।

ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਥਿਰ ਸੰਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਘਟਾਓ ਦੇ ਢੁਕਵੇਂ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸੀਂ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲਾਗਤ ਵਿਧੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਮੰਨਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮੁੱਲ 'ਤੇ ਰੱਖਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਪਰ ਚੱਲ ਰਹੀ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ/ਕਮੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ।

2. ਇਕਸਾਰਤਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ 

ਇਕਸਾਰਤਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਲੇਖਾ - ਜੋਖਾ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਦੋਰਾਨ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਜਾਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਿੱਤੀ ਸਟੇਟਮੈਂਟਾਂ ਜਾਂ ਜਾਨਕਾਰੀ ਦੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਡੇਟਾ ਤੋਂ ਅਰਥਪੂਰਨ ਸਿੱਟੇ ਕੱਢਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਸਕਣ।

ਇਕਸਾਰਤਾ ਸਿਧਾਂਤ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਰੁਝਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਾਂ - ਜੋਖਾ ਦੋਰਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਲੇਖਾ ਤੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ‌ਨੂੰ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਟੇਟਮੈਂਟਾਂ ਲੇਖਾ - ਜੋਖਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੋਰਾਨ ਤੁਲਨਾਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।

• ਅਪਵਾਦ 

ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਕਸਾਰਤਾ ਮਹਤੱਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਕੰਪਨੀਆਂ ਲੇਖਾ ਤਰੀਕਿਆਂ ‌ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ,‌‌ ਪਰ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ‌ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੁਲਨਾਤਮਕਤਾ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ‌ਸਮਝਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਲਈ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਬਿਆਨਾਂ ਵਿਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

3.ਸੰਚਯ ਧਾਰਨਾ(ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਧਾਰਨਾ)

ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਲੇਖਾ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਜਦੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਮਰਕੈਂਟਾਈਲ ਸਿਸਟਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਨਕਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਉਲਟ, ਸੰਚਤ ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਆਮਦਨ ਜਾਂ ਖਰਚ ਨੂੰ ਉਸ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਸਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਲੀਆ ਉਸ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੰਨ ਲਓ ਕਿ ਫਰਮ XYZ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 2108 ਵਿੱਚ 10,000/- ਦੀ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਵਿਕਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਤੇ 31 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ 7,000/- ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 3,000/- ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੂਰੇ 10,000/- ਨੂੰ 2017-2018 ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ, ਭਾਵੇਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਰਕਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।

4.ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਇਕਾਈ

ਵਿੱਤੀ ਸਟੇਟਮੈਂਟਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਇਕਾਈ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਕਾਰੋਬਾਰ ਖੁਦ (ਜਾਂ 'ਇਕਾਈ') ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਇਕਾਈ ਸਿਰਫ਼ ਵਿੱਤੀ ਸਟੇਟਮੈਂਟਾਂ 'ਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। 

ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਫੇਲਿਕਸ ਫੈਂਸੀ ਫਲਾਵਰਜ਼ (FFF) ਇੱਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਹੈ ਜੋ ਫੁੱਲ ਵੇਚਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਵਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਫੇਲਿਕਸ ਸਿਰਫ਼ FFF ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਕੋਈ ਨਿੱਜੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਛੁੱਟੀਆਂ ਬਿਤਾਉਣ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਸੰਕਲਪ

ਸੰਕਲਪ ਤਰਕਪੂਰਨ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਕਲਪ ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹਨ । ਹੇਠਾਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਕਲਪ:  

 1. ਰੀਅਲਾਈਜੇਸ਼ਨ ਸੰਕਲਪ (Realization Concept) 
ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਹੀ ਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਮਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ — ਨਾ ਕਿ ਨਕਦ ਮਿਲਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੇ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਆਮਦਨ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਲਈ ਇਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਇਹ ਗੱਲ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਾਭ ਜਾਂ ਆਮਦਨ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੇਖਾ ਸਚਾਈ ਦਰਸਾਵੇ।

ਉਦਾਹਰਨ: ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮਾਰਚ 2025 ਵਿੱਚ ₹20,000 ਦਾ ਮਾਲ ਕ੍ਰੈਡਿਟ 'ਤੇ ਵੇਚਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਆਮਦਨ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਏਗੀ, ਭਾਵੇਂ ਨਕਦ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਆਏ।
 2. ਲਾਗਤ ਸੰਕਲਪ (Cost Concept) 
ਲਾਗਤ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਪਤੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਖਰੀਦ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਾਗਤ 'ਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਕੀਮਤ 'ਤੇ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਲੇਖਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਨਾਲ ਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਕੀਮਤ ਦਰਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਡੌਕਯੂਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਸਾਬਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੇਖਾ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਅਤੇ ਤਰਕਸੰਗਤ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਉਦਾਹਰਨ: ਜੇ ਤੁਸੀਂ ₹1,00,000 ਦੀ ਮਸ਼ੀਨ 2023 ਵਿੱਚ ਖਰੀਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਲਾਗਤ ਲਿਖੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਭਾਵੇਂ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ₹1,50,000 ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ।
 3. ਲੇਖਾ ਅਵਧੀ ਸੰਕਲਪ (Accounting Period Concept) 
ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਾ ਇੱਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਿਆਦ (ਅਕਸਰ 12 ਮਹੀਨੇ) ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਲੇਖਾ ਅਵਧੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਆਮਦਨ, ਖਰਚ, ਨਫ਼ਾ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਟੈਕਸ ਜਾਂ ਵਿੱਤੀ ਨਤੀਜੇ ਜਾਣਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਉਦਾਹਰਨ: ਜੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਲੇਖਾ ਅਵਧੀ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 ਤੋਂ 31 ਮਾਰਚ 2025 ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਹੀ ਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ।
 4. ਮੁਦਰਾ ਮਾਪ ਸੰਕਲਪ (Money Measurement Concept) 
ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਪੈਸੇ ਵਿੱਚ ਮਾਪੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਕਦ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਾਪੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਸਫਲਤਾ ਜਾਂ ਮਾਲਕ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਇਜ਼ਤ), ਉਹ ਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ।

ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਲੇਖਾ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਮਾਪਜੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਉਦਾਹਰਨ: ਕਿਸੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੀ ਲਾਇਲਤਾ ਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ₹30,000 ਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਸੰਮੇਲਨ/ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ (Accounting Conventions)

"ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਸਥਾਪਿਤ ਵਰਤੋਂ'। ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕਤਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਕੁਝ ਤਰਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ:

1.ਰੂੜੀਵਾਦ (Conservatism)

ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਲੇਖਾਕਾਰ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੇਖਾ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਲਾਗੂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੈ ਰੂੜੀਵਾਦ ਸਿਧਾਂਤ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਦੋ ਮੁੱਲ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮੁੱਲ ਵਿੱਤੀ ਬਿਆਨ ਦੇ ਸੰਪਤੀ ਜਾਂ ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਸੰਮੇਲਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵਪਾਰਕ ਘਾਟੇ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੌਰਾਨ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਅਤੇ ਸੰਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਦੱਸਣਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਅਭਿਆਸ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿੱਤੀ ਸਟੇਟਮੈਂਟਾਂ 'ਤੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

2.ਭੌਤਿਕਤਾ(Materiality)

ਇਹ ਲੇਖਾ ਸੰਮੇਲਨ ਕਿਸੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਘਟਨਾ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਸਾਰੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ 'ਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੌਤਿਕਤਾ ਦਾ ਪਹਿਲੂ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭੌਤਿਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸੰਗਠਨ ਲਈ ਭੌਤਿਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਭੌਤਿਕਤਾ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਸੰਦਰਭ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

3.ਪੂਰਾ ਖੁਲਾਸਾ(Full disclosure)

ਪੂਰੇ ਖੁਲਾਸੇ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵਿੱਤੀ ਸਟੇਟਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ, ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਖੁਲਾਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਪੂਰਾ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਤਸੱਲੀਬਖਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, 'ਨਿਰਪੱਖ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰੀ ਵਾਲਾ ਵਿਵਹਾਰ, ਅਤੇ 'ਪੂਰਾ' ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਇਹ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਤੀ ਸਟੇਟਮੈਂਟਾਂ ਲਈ ਸਾਰੀ ਢੁਕਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

4.ਨਿਰਪੱਖਤਾ (Objectivity)

ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਸੰਮੇਲਨ ਇਹ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਇਨਵੌਇਸ, ਰਸੀਦਾਂ, ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਵਿੱਤੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿੱਤੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਤੱਥਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਤ ਹਨ ਨਾ ਕਿ ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ।

ਕਿਸੇ ਸੰਪਤੀ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਉਦੋਂ ਹੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਜਾਂ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਮਿਆਰ (Accounting Standards)

ਇੱਕ ਲੇਖਾ ਮਿਆਰ ਇੱਕ ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਲੇਖਾ ਨੀਤੀਆਂ ਜਾਂ ਵਿਆਪਕ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿੱਤੀ ਸਟੇਟਮੈਂਟਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਅਪਣਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਲੇਖਾ ਮਿਆਰ ਲੇਖਾ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਹਨ ਜੋ ਲੇਖਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਨੂੰ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਾ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿੱਤੀ ਸਟੇਟਮੈਂਟਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰਤਾ, ਤੁਲਨਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਗੁਣਾਤਮਕ ਸੁਧਾਰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।