ਅਲਪਨਾ

ਅਲਪਨਾ ਜਾਂ ਅਲਪੋਨਾ (ਬੰਗਾਲੀ алпна) ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ ਕਲਾ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੰਗੀਨ ਨਮੂਨੇ ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਆਟੇ ਤੋਂ ਬਣੇ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਫਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ' ਤੇ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਲਪੋਨਾ ਕਲਾ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਲਪਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਰੂਪ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਤਪੱਸਿਆ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਸੰਤਾਲ ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਲਪਨਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਖਿੱਚੇ ਗਏ ਜਿਓਮੈਟਰਿਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕ ਚਿੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੇਂਡੂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰ, ਅਲਪਨਾ ਰੂਪ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਮਿਨੀ ਰਾਏ, ਅਬਨਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ, ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਰਗੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਮਕਾਲੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ, ਅਲਪਨਾਜ਼ ਜਨਤਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਦੁਰਗਾ ਪੂਜਾ ਵਰਗੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

 ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਨਮੂਨੇ 
ਅਲਪਨਾ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬੰਗਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ, ਇਹ ਰਸਮ ਕਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗੋਲੀ, ਕੋਲਮ ਅਤੇ ਚੌਕ ਪੂਰਨਾ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਅਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਨਮੂਨੇ ਬ੍ਰਤਾਂ, ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਰਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਰਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਅਲਪਨਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ- ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਆਹਾਂ, ਨਾਮਕਰਨ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਜਾਵਟ ਅਤੇ ਰਸਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਅਲਪਨਾ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਦੇਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਰੂਪ ਹੋਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ, ਇੱਕ ਉੱਲੂ, ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਅਨਾਜ, ਇੱਕੋ ਸ਼ੰਕ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਆਦਿ।ਲੀਨੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫਰਸ਼' ਤੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਲਪਨਾ ਇਸ ਲਈ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,  ਕਿ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਢਾਂਚਾਗਤ ਲੇਆਉਟ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਜਿਓਮੈਟਰਿਕ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਫ੍ਰੀ-ਫਾਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਰਕੂਲਰ ਅਲਪਨਾ ਨੂੰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਲਈ ਸਜਾਵਟੀ ਪੈਡਸਟਲ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਲਪਨਾ ਦੇ ਕੰਧ ਪੈਨਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਅਲਪਨਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਸਮਾਂ ਜਾਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬ੍ਰਤ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਚਾਵਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸਟਾਈਲਾਈਜ਼ਡ ਸ਼ੀਫ਼ ਝੋਨੇ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਨ ਲਈ ਅਲਪਨਾ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਅਲਪਨਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਆਦਿ। ਸੰਤਾਲ ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਲਪਨਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਖਿੱਚੇ ਗਏ ਜਿਓਮੈਟਰਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਨਮੂਨੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਅਲਪਨਾ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਐਮ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਸ਼ਬਦ ਅਲਪਨਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਅਲੀਮਪਨਾ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਪਲਾਸਟਰਿੰਗ' ਜਾਂ 'ਕੋਟਿੰਗ'।

 ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ 
ਇੱਕ ਅਲਪਨਾ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਫਰਸ਼ ਉੱਤੇ, ਜਾਂ ਸਿੱਧਾ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ, ਚਾਵਲ ਦੇ ਆਟੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ (ਜਾਂ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਚਾਕ ਪਾਊਡਰ ਅਤੇ ਪਾਣੀ) ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਗਿੱਲਾ ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ ਅਲਪਨਾ ਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਉਂਗਲੀ ਦੇ ਸੁਝਾਵਾਂ, ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਟਹਿਣੀ, ਜਾਂ ਸੂਤੀ ਧਾਗੇ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਵੀ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ' ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਮਿਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ