ਨੀਲ ਰਤਨ ਧਰ

ਨੀਲ ਰਤਨ ਧਰ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Nil Ratan Dhar) ਐਫ.ਐਨ.ਏ, ਐਫ.ਆਰ.ਐਸ.ਸੀ. (2 ਜਨਵਰੀ 1892 - 5 ਦਸੰਬਰ 1986) ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ, ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂਮੰਡਲੀ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਥਰਮਲ ਅਤੇ ਫੋਟੋ-ਰਸਾਇਣਕ ਫਿਕਸੇਸ਼ਨ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਜੀਵਨ ਰਤਨ ਧਰ ਦੇ ਭਰਾ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਭਾਰਤੀ ਭੌਤਿਕ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪਿਤਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਧਰ ਕਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦ ਵਰਲਡ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਸ਼ੀਲਾ ਧਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸੋਇਲ ਸਾਇੰਸ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ।

 ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਉਸਦਾ ਜਨਮ 2 ਜਨਵਰੀ 1892 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ (ਹੁਣ ਜੈਸੋਰ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼) ਦੇ ਜੋਲਖੜਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਨਾ ਕੁਮਾਰ ਧਰ, ਇੱਕ ਵਕੀਲ, ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ ਧਰ, ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨਿਰੋਦੇ ਮੋਹਿਨੀ ਧਰ, ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਉਸਨੇ 1917 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਡੀਐਸਸੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1919 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੂੰ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜਾਧਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਗੋਰਖਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡੀਸੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

 ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ 
ਧਰ ਨੂੰ 1919 ਵਿੱਚ ਕੈਮੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਲੰਡਨ (FCS) ਅਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕੈਮਿਸਟਰੀ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ) ਦਾ ਫੈਲੋ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। 1935 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (FNI, ਹੁਣ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ) ਦਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫੈਲੋ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਧਰ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਵਾਰ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਕੈਮੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1933 ਤੋਂ 1934 ਅਤੇ 1935-1937 ਤੱਕ ਦੋਵਾਂ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਹੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਸੋਇਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਧਰ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਬਾਇਓਲਾਜੀਕਲ ਕੈਮਿਸਟ, ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸਨ। 1961 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਸਾਇੰਸ ਕਾਂਗਰਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਜਨਰਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1986 ਵਿੱਚ ਮਰੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1892
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਧਿਆਪਨ