ਸ਼ਾਂਤੀਪੁਰੀ ਸਾੜੀ

ਸ਼ਾਂਤੀਪੁਰੀ ਸਾੜੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Shantipuri sari; ਬੰਗਾਲੀ: শান্তিপুরী শাড়ি) ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੁਣੀ ਸੂਤੀ ਸਾੜੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਾਦੀਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤੀਪੁਰੀ ਹੈਂਡਲੂਮ ਸਾੜੀ (ਜਾਂ ਫੈਬਰਿਕ) ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਦੀ ਨਵੀਨਤਾ, ਵਾਧੂ ਬੁਣਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕਤਾਈ ਵਿਧੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਅਤੇ ਫੈਬਰਿਕ ਦੀ ਪਤਲੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਵਧੀਆ ਸ਼ਾਂਤੀਪੁਰੀ ਸਾੜੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੰਗ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤੀਪੁਰੀ ਸਾੜੀ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ ਟੈਗ ਮਿਲਿਆ।

ਸ਼ਾਂਤੀਪੁਰ ਸਾੜੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਫੋਲਡ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਟੀ ਭੰਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ 
ਸ਼ਾਂਤੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜਾ ਬੁਣਾਈ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸ਼ਾਂਤੀਪੁਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੱਪੜਾ ਬੁਣਾਈ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਾੜੀਆਂ ਇੱਥੇ ਬੁਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਸਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀਪੁਰੀ ਸਾੜੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। "ਸ਼ਾਂਤੀਪੁਰੀ" ਸ਼ਬਦ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਸੈਂਟਰ ਸ਼ਾਂਤੀਪੁਰ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

 ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ 
ਸ਼ਾਂਤੀਪੁਰ ਸਾੜੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।"Geographical Indications Journal No.29". search.ipindia.gov.in. pp. 138–143. Retrieved 17 August 2023.

 ਰੀਡ (ਸਨਾ) ਰਾਹੀਂ ਧਾਗਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਗਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਗੁਣਵੱਤਾ - ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਾੜੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਟਿਊਬ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਧਾਗੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 2-9 ਧਾਗਿਆਂ ਤੱਕ ਕਿਤੇ ਵੀ ਵਧਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਾਗੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਹੋਣ ਨਾਲ ਨਰਮ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਫਿਨਿਸ਼ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
 ਸ਼ਾਂਤੀਪੁਰੀ ਸਾੜੀਆਂ 100x100 ਧਾਗੇ ਦੇ ਮਿਆਰ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਧਾਗੇ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
 ਸ਼ਾਂਤੀਪੁਰ ਦੇ ਬੁਣਕਰ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਛੋਹਾਂ ਦੇਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਤੋਂ ਰੀਡ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸ਼ਾਂਤੀਪੁਰੀ ਅਤੇ ਫੁਲੀਆ ਸਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੁਰੀ ਲੂਮ ਸਾੜੀਆਂ ਲਈ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਸਥਾਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਉੱਪਰ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤਿੰਨ ਬੁਣਾਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਈ ਹੋਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਅਰਥਾਤ - (ਏ) ਸਾੜ੍ਹੀ ਦੇ ਆਂਚਲ (ਸਾੜ੍ਹੀ ਦਾ ਪਤਝੜ ਵਾਲਾ ਕਿਨਾਰਾ) ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੋਟਾਈ ਦੇ ਰਿਬਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਧਾਰੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਜਨਸ਼ੋਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਰੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਾਰਡਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਪੂਰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰਡਰ 'ਤੇ ਕਢਾਈ ਕੀਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਰੰਗ ਦੇ ਤਾਰੇ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਰਾਤ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। (ਬੀ) ਦਰਅਸਲ ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਸਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਰਵਿਘਨ ਬਣਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਖੌਤੀ 'ਹੀਰਾ' ਭਾਗ ਵਰਗੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਜੇ ਵੀ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਗਾਹਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। (ਸੀ) ਸ਼ਾਂਤੀਪੁਰ ਦੇ ਬੁਣਕਰ ਅਜੇ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਔਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਾਗੇ ਫੈਲਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਛਾਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।"Geographical Indications Journal No.29". search.ipindia.gov.in. pp. 138–143. Retrieved 17 August 2023.

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾੜ੍ਹੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਰਾਵਾ