ਮਲਯਾਮਰੁਤਮ ਰਾਗਮ

ਮਲਯਾਮਰੁਤਮ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗਮ ਹੈ (ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਕੇਲ) ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ (ਸੰਗੀਤਕ ਨੋਟਸ) ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਗ  ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਵੇਰ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
ਮਲਯਾਮਰੁਤਮ ਇੱਕ ਸਮਰੂਪ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੱਧਮਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਰਗੀਕਰਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੈਕਸਾਟੋਨਿਕ ਸਕੇਲ (ਸ਼ਾਡਵ-ਸ਼ਾਡਵ ਰਾਗਮ) ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

 ਅਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ1 ਗ3 ਪ ਧ2 ਨੀ2 ਸੰ [a]  
 ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ2 ਧ2 ਪ ਗ3 ਰੇ1 ਸ [b]  

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ ਹਨ ਸ਼ਡਜਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਪੰਚਮ, ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ ਕੈਸਿਕੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਹਨ। ਮਲਯਾਮਰੁਤਮ ਨੂੰ 16ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਚੱਕਰਵਾਕਮ ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਜੇਕਰ ਰਾਗ ਰਾਮਪ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਮੱਧਮਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਈਏ ਤਾਂ ਓਹ ਮਲਯਾਮਰੁਤਮ ਰਾਗਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 

 ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਮਲਯਾਮਰੁਤਮ ਇੱਕ ਮਨਮੋਹਣਾ ਰਾਗ  ਹੈ, ਪਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਹੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਲਯਾਮਰੁਤਮ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹਨ।

 ਪਟਨਾਮ ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ "ਧਨਿਆਦੇਵੂਡੋ"
 ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਸ ਏਟੁਲੋਥੂਨੇ
 ਪਾਪਾਨਸਮ ਸਿਵਨ ਦੁਆਰਾ ਕਰਪਾਗਾ ਮਨੋਹਰਾਪਾਪਨਾਸਾਮ ਸਿਵਨ
 ਕਰੁਣਾਨਿਦੀਏ ਈਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਮਰੇਨ ਓਂਡੇ ਪੁਰੰਦਰਾ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ
 ਅਰੁਣਾਚਲ ਕਵੀ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਮਾਨੇ ਸਾਮੀਕਿੰਧਾ
 ਮਯੂਰਾਮ ਵੇਦਾਨਯਗਮਪਿਲਈ ਦੁਆਰਾ ਦਇਆਈ ਪੁਰੀਆ
 ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਭਾਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਚੰਦੀਰਨ ਓਲੀ
 ਕਲਿਆਣੀ ਵਰਦਰਾਜਨ ਦੁਆਰਾ ਨਵਰਤਨ ਵਿਲਾਸ
 ਫ਼ਿਲਮ ਗੀਤ-ਊਸ਼ਾ ਕਿਰਾਨੰਗਲ (ਗੁਰੂਵਾਯੂਰ ਕੇਸਵਨ-ਜੀ ਦੇਵਰਾਜਨ ਮਾਸਟਰ) 
 ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਗੀਤਃ ਪੁਲਾਰਕਲਾ ਸੁੰਦਰਾ (ਓਰੂ ਮਯਮਾਸਾ ਪੁਲਾਰੀਇਲ) 

 ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 

 ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
ਗੀਤ.ਫ਼ਿਲਮਸਾਲ.ਸੰਗੀਤਕਾਰਗਾਇਕਕਨਮਨੀ ਨੀ ਵਾਰਾਥੰਡਰੇਲ ਐਨਾਈ ਥੋਡੂ1985ਇਲਯਾਰਾਜਾਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ, ਉਮਾ ਰਾਮਾਨਨਉਮਾ ਰਮਨਨਕੋਡੀ ਇਨਬਾਮ ਮੇਨੀ ਯੇਂਗਮਨੇਂਜਿਲ ਆਦੁਮ ਪੂ ਓਂਦਰੂਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਐੱਸ ਜਾਨਕੀਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਪੂਜਾ ਵਡ਼ਮ ਪੂਵਾਈਕਾਧਲ ਓਵੀਅਮ1982ਦੀਪਨ ਚੱਕਰਵਰਤੀਥੈਂਡਰਲ ਐਨਾਈ ਮੁਥਾਮਿੱਟਥੂਓਰੁ ਓਦਾਈ ਨਧਿਆਗਿਰਥੂ1983ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਚੰਦਰਨ, ਬੀ. ਐਸ. ਸ਼ਸ਼ਿਰੇਖਾਊਮਾਈ ਨੇਨਜਿਨ ਸੋਂਧਮਮਨੀਧਨਿਨ ਮਾਰੁਪੱਕਮ1986ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸਨਾਨ ਥੀਡਮ ਪਥਮਪੁਥੂ ਵਯਾਲ1992ਅਰਵਿੰਦਅਜ਼ਗਾਨਾ ਸੰਧੰਗਲ (ਵਲਾਜੀ ਵਿੱਚ ਚਰਨਾਮ) ਅਧੂ ਅੰਥਾ ਕਾਲਮ1988ਚੰਦਰਬੋਸਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ, ਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮਰਾਗਸਿਆਮਾਈ
(ਰਾਗਮਾਲਿਕਾਃ ਮਲਯਾਮਰੁਥਮ, ਚੱਕਰਵਗਮ) ਦਮ ਦਮ ਦਮ2001ਕਾਰਤਿਕ ਰਾਜਾਹਰੀਹਰਨ, ਸਾਧਨਾ ਸਰਗਮਪਦਥਾ ਕੁਇਲੂ ਓਨੂਆਕਾਇਆ ਪੂਕਲ1995ਦੇਵਾਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਨੀਲਗਿਰੀ ਮਾਲਾ ਓਰਾਥਿਲਾਨੰਮਾ ਅੰਨਾਚੀ1994ਐਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਕੇ. ਐਸ. ਚਿਤਰਾਵਿੱਟੂ ਵਿੱਟੂਰੁਧਰਾ1991ਗੰਗਾਈ ਅਮਰਨਮਚਨ ਕੁਰਾਈ ਪੁਦਾਵਾਈ ਓਨੂਦਿੱਲੀ ਬਾਬੂ1989ਨੇਲਾਗਿਰੀ ਪੂਵਕੁਡੰਬਮ1984ਐੱਸ. ਐੱਨ. ਸੁਰੇਂਦਰ, ਐੱਸ ਜਾਨਕੀਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਪਾਡੂ ਪਾਡੂਸੇਨਗੋਤਾਈ1996ਵਿਦਿਆਸਾਗਰਕੇ. ਐਸ. ਚਿਤਰਾਯੇਦੁਕਾਗਾ ਐਨਾਰੰਮੀ2014ਡੀ. ਇਮਾਨਸੰਤੋਸ਼ ਹਰੀਹਰਨ, ਏ. ਵੀ. ਪੂਜਾਮਾਰੁਦਾਕਾਰੀਪਾਈਮ ਪੁਲੀ2015ਦਿਵਾਕਰ

 ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

 ਸਕੇਲ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ 

 ਵਲਾਜੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਲਯਾਮਰੁਤਮ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦੋਵਾਂ ਪੈਮਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਦੀ ਬਣਤਰ: ਸ ਗ3 ਪ ਧ2 ਨੀ2 ਸੰ - ਸੰ  ਨੀ2 ਧ2 ਪ ਗ3 ਸ ਹੈ। 
 ਰਸੀਕਰੰਜਨੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਲੇਆਮਾਰੁਤਮ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਅਰੋਹਣ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹਣ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਨਹੀਂ ਹੈ।

 ਨੋਟਸ 

 ਹਵਾਲੇ