ਧਾਰਾਸ਼ਿਵ ਗੁਫਾਵਾਂ

ਧਾਰਾਸ਼ਿਵ ਗੁਫਾਵਾਂ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Dharashiv caves) ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਦੇ ਬਾਲਾਘਾਟ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਮਾਨਾਬਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 8 ਕਿਮੀ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਸੱਤ ਸ੍ਰਾਮਣੀ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਗਠਜੋੜ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਹੁਣ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਧਾਰਾਸ਼ਿਵ ਸ਼ਹਿਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦਾ ਨੋਟਿਸ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੇਮਜ਼ ਬਰਗੇਸ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਧਾਰਾਸ਼ਿਵ ਗੁਫਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

 ਇਤਿਹਾਸ 
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਾਰਸ਼ਿਵ ਗੁਫਾਵਾਂ 5ਵੀਂ-7ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਬਣੀਆਂ ਸਨ। ਪਹਿਲੀ ਗੁਫਾ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟਾਂ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਲੱਭੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੁਫਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬੋਧੀ ਹਨ ਜਾਂ ਜੈਨ ਰਚਨਾਵਾਂ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੁਫਾਵਾਂ ਜੈਨ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਖੜਗਾਸਨ ਅਤੇ ਕਯੋਤਸਰ੍ਗ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਗੰਬਰ ਤੀਰਥੰਕਰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਨ।

 ਗੁਫਾਵਾਂ 
ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਨ, ਪਹਿਲੀ ਗੁਫਾ 20 ਸਕੈਫੋਲਡਿੰਗ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਗੁਫਾ ਨੰਬਰ 2 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜੰਥਾ ਵਿਖੇ ਵਾਕਾਟਕ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 80 ਫੁੱਟ ਗੁਣਾ 80 ਫੁੱਟ ਦਾ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਹਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਲਈ 14 ਕੋਠੜੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਦਮਾਸਨ ਵਿੱਚ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵਾਲਾ ਗਰਭਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਗੁਫਾ ਪਹਿਲੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ-ਜੁਲਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਜੈਨ ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਨ।

 ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ 
ਧਾਰਸ਼ਿਵ ਗੁਫਾਵਾਂ ਬੋਧੀ ਅਤੇ ਜੈਨ ਦੋਵਾਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੇਮਜ਼ ਬਰਗੇਸ ਦੁਆਰਾ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 1200 ਗੁਫਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਖੋਜ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਧਾਰਸ਼ਿਵ ਗੁਫਾਵਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬੋਧੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਕੁਟ ਰਾਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਕੁਝ ਗੁਫਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

 ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 

 ਅਜੰਤਾ ਗੁਫਾਵਾਂ
 ਏਲੋਰਾ ਗੁਫਾਵਾਂ
 ਤੁਲਜਾ ਭਵਾਨੀ ਮੰਦਰ

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਫਾਵਾਂ