ਮਾਨਵਤੀ

ਮਾਨਵਤੀ (ਉਚਾਰਨ 'ਮਨਵਤੀ', ਭਾਵ ਦੁਲਹਨ) ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) । ਇਹ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72 ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 5ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਹੈ। ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ, 5ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਮਨੋਰੰਜਨੀ ਹੈ।

 ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਚੱਕਰ ਇੰਦੂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਨਾਮ ਇੰਦੂ-ਮਾ ਹੈ। ਯਾਦਗਾਰੀ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਸਾ ਰਾ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਧੀ ਨੂੰ ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ।(ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

 ਅਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ 1 ਗ 1 ਮ 1 ਪ ਧ 2 ਨੀ 3 ਸੰ  
 ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ  ਨੀ2 ਧ2 ਪ ਮ1 ਗ1 ਰੇ। ਸ 

(ਇਹ ਪੈਮਾਨਾ ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧਾ ਮੱਧਯਮ, ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਧੈਵਤਮ, ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤੇ ਦੇ ਸੱਤ ਸੁਰ ਅਰੋਹ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ) ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਵਨੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 41ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਹੈ।

 ਅਸਮਪੂਰਨਾ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ 
ਮਨੋਰੰਜਨੀ ਵੈਂਕਟਮਾਖਿਨ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਲਿਤ ਮੂਲ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 5ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਹੈ। ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ  ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਨ) ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਾਡਵ-ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਅਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ 6 ਸੁਰ ,ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਵਰੋਹ (ਉਤਰਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ 7 ਸੁਰ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

 ਅਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ 1 ਮ 1 ਪ ਧ 2 ਨੀ 3 ਸ[c] 
 ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ 3 ਧ 2 ਪ ਮ1 ਗ। ਰੇ1 ਸ 

 ਜਨਿਆ ਰਾਗਮ 
ਮਾਨਵਤੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਛੋਟੇ ਜਨਯ ਰਾਗਮ (ਉਤਪੰਨ ਸਕੇਲ) ਇਸ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਲਈ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

 ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਆਮ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਮਾਨਵਤੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

 ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਏਵਰਿਟੋ ਨੇ ਡੇਲਪੁਡੂ
 ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਜਾਭਕਤੀਮ
 ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਹਨੁਮਨਤਮ

ਦੋ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮਨੋਰੰਜਨੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਹਨ।

 ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਆਦਿ ਤਾਲ ਲਈ ਅਤੂ ਕਰਾਡਾਨੀ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ
 ਬਾਲੰਬਿਕਾ ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮਾਤਿਆ ਤਾਲ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ

 ਸ੍ਰੀ ਪੀ. ਬੀ. ਸ਼੍ਰੀਰੰਗਾਚਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਆਦਿ ਤਾਲ ਲਈ ਭਜ ਭਾਜਾ ਮਾਨਸ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ

 ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਮਾਨਵਤੀ ਦੇ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਾਂਤਾਮਨੀ ਰਾਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ, ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਡਜਮ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਲਈ ਮਾਨਵਤੀ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਵੇਖੋ।

 ਨੋਟਸ 

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ

 ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ 

ਰਾਗ ਮਾਨਵਤੀ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕੀ ਕਈ  ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨਃ

 ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਏਵਰਿਟੋ ਨੇ ਡੇਲਪੁਡੂ
 ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਨਿਜਾਭਕਤੀਮ
 ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਸ਼੍ਰੀ ਹਨੁਮਨਤਮ

ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਜੋ ਕਿ ਮਨੋਰੰਜਨੀ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ,ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ-

 ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਆਦਿ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਅਤੂ ਕਰਾਡਾਨੀ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ
 ਬਾਲੰਬਿਕਾ ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮਾਤਿਆ ਤਾਲ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ

 ਸ੍ਰੀ ਪੀ. ਬੀ. ਸ਼੍ਰੀਰੰਗਾਚਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਆਦਿ ਤਾਲ ਲਈ ਭਜ ਭਾਜਾ ਮਾਨਸ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ