ਗਰੁੜਾਧਵਨੀ ਰਾਗਮ

ਗਰੁਡ਼ਧਵਾਨੀ ਜਾਂ ਗਰੁਡ਼ਧਵਾਣੀ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗਮ ਹੈ (29ਵੇਂ ਮੇਲਕਾਰਤਾ ਸਕੇਲ ਸ਼ੰਕਰਾਭਰਣਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸਕੇਲ) । ਇਹ ਇੱਕ ਜਨਯਾ ਸਕੇਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਸਵਰ (ਸੰਗੀਤਕ ਨੋਟਸ) ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਸਕੇਲ ਸ਼ੰਕਰਾਭਰਣਮ ਅਤੇ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਸਕੇਲ ਮੋਹਨਮ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ।

 ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
ਗਰੁਡ਼ਧਵਾਨੀ ਇੱਕ ਅਸਮਰੂਪ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਮੱਧਮਮ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ-ਔਦਾਵ ਰਾਗਮ (ਜਾਂ ਓਵਡਾਵ ਰਾਗਮ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਉਤਰਦਾ ਸਕੇਲ) ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ) ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈਃ

 ਆਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ2 ਗ3 ਮ1 ਪ ਧ2 ਨੀ3 ਸੰ [a] 
 ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ  ਧ2 ਪ ਗ3 ਰੇ2 ਸ [b]

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ ਹਨ ਸ਼ਡਜਮ,ਚਤੁਰਥੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਮ, ਪੰਚਮਮ, ਚਤੁਰਥੀ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਧਮ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਧਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਮਾਧਿਅਮ ਨੂੰ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ, ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ।

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਵਜਾਉਣ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੁਰ ਬਿਨਾਂ ਗਮਕਾ ਦੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ (ਪਿੱਚ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ, ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ oscillation ਜਾਂ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਾਨ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਬਿਨਾਂ) ।

 ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਗਰੁਡ਼ਧਵਨੀ ਰਾਗ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਗਰੁਡ਼ਧਵਨੀ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹਨ।

 ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਆਨੰਦਸਾਗਰ ਅਤੇ ਤਤਵਮੇਰੁਗਾ
 ਗਰੁਡ਼ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜਾਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ-ਮੁਥੀਆ ਭਾਗਵਤਾਰ
 ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਤਿਲਾਨਾ
 ਲਾਲਗੁਡੀ ਜੈਰਾਮਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਵਰਨਮ (ਆਦੀ ਤਾਲਮ) 
 ਨੇਵੇਲੀ ਸੰਥਾਨਾਗੋਪਾਲਨ ਦੁਆਰਾ ਨੌਟੂਸਵਾਰਾ

 ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

 ਸਕੇਲ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ 

 ਮੋਹਨਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਮਿਤੀ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਸਕੇਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੋਟ ਗਰੁਡ਼ਧਵਾਨੀ ਦੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ  ਦੀ ਬਣਤਰ ਸ ਰੇ2 ਗ3 ਪ ਧ2 ਸੰ: ਸੰ ਧ2 ਪ ਗ3 ਰੇ2 ਸ ਹੈ। 
 ਬਿਲਾਹਾਰੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਰੁਡ਼ਧਵਾਨੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦੇ ਸਕੇਲ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਦੀ  ਬਣਤਰ ਸ ਰੇ2 ਗ3 ਪ ਧ2 ਸੰ: ਸੰ ਨੀ3 ਧ2 ਪ ਮ1 ਗ3 ਰੇ2 ਸ ਹੈ। 

 ਨੋਟਸ 

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ

 ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ 

ਗਰੁਡ਼ਧਵਾਨੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਰਚਿਆ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ  ਹਨ।

 ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਆਨੰਦਸਾਗਰ ਅਤੇ ਤਤਵਮੇਰੁਗਾ
 ਗਰੁਡ਼ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜਾਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ-ਮੁਥੀਆ ਭਾਗਵਤਾਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ 
 ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਇੱਕ ਤਿਲਾਨਾ
 ਲਾਲਗੁਡੀ ਜੈਰਾਮਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਵਰਨਮ (ਆਦੀ ਤਾਲਮ) 
 ਨੇਵੇਲੀ ਸੰਥਾਨਾਗੋਪਾਲਨ ਦੁਆਰਾ ਨੌਟੂਸਵਾਰਾ