ਵੈਲਥੀ ਹੌਨਿੰਗਰ ਫਿਸ਼ਰ

ਵੈਲਥੀ ਹੌਨਿੰਗਰ ਫਿਸ਼ਰ (18 ਸਤੰਬਰ 1879-16 ਦਸੰਬਰ 1980) ਵਿਸ਼ਵ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਖਰਤਾ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਫਰੈਡਰਿਕ ਬੋਹਨ ਫਿਸ਼ਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਮੈਥੋਡਿਸਟ ਐਪੀਸਕੋਪਲ ਚਰਚ ਦਾ ਬਿਸ਼ਪ, ਮਿਸ਼ਨਰੀ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਮੈਥੋਡਿਸ਼ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤ ਮੋਹਨਦਾਸ ਗਾਂਧੀ ਨੇ 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲਖਨਊ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਾਖਰਤਾ ਘਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।

 ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ 
ਵੈਲਥੀ ਬਲੈਕਸਲੀ ਹੋਂਸਿੰਗਰ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਸਤੰਬਰ, 1879 ਨੂੰ ਰੋਮ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।[1][2][3]

 ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੰਮ 
1900 ਵਿੱਚ ਸਾਈਰਾਕਿਊਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [1][2] ਹੋਂਸਿੰਗਰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਹੈਵਰਸਟ੍ਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਵਾਲੇ ਸਕੂਲ, ਰੋਜ਼ਬਡ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕਾ ਬਣ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ 15 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਇੰਚਾਰਜ ਸੀ। [3] 1906 ਵਿੱਚ, ਹੋਂਸਿੰਗਰ ਨਾਨਚਾਂਗ ਵਿੱਚ ਬਾਲਡਵਿਨ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਸਕੂਲ ਦੀ ਮੁੱਖ ਅਧਿਆਪਕਾ ਬਣ ਗਈ। [2] ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ, ਆਧੁਨਿਕ ਚੀਨੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਵਚਨਬੱਧ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਾਧਨ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੀਨ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਬਦਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। [4]

 ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
1924 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਫਰੈਡਰਿਕ ਬੋਹਨ ਫਿਸ਼ਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।[1][2] ਫਿਸ਼ਰਜ਼ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। 1938 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ [2] ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ।[3]

 ਸਾਖਰਤਾ ਦਾ ਕੰਮ 
1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਫਿਸ਼ਰ ਨੇ ਮੈਕਸੀਕੋ, ਪੇਰੂ, ਬੋਲੀਵੀਆ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੀਆਂ ਵਿਦਿਅਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ "ਸਮੈਸਟਰ" ਬਿਤਾਏ।[1] ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ 'ਤੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ।[2] ਦਸੰਬਰ, 1947 ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਛੇ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਫਿਸ਼ਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ।[2][1][3]

1952 ਵਿੱਚ, 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਫਿਸ਼ਰ ਈਸਾਈ ਇਵੈਂਜਲੀਕਲ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਅਤੇ ਸਾਖਰਤਾ ਪਾਇਨੀਅਰ, ਫਰੈਂਕ ਲੌਬਾਚ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਈ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸਾਖਰਤਾ ਸਿਖਲਾਈ ਗਰੀਬੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਰਣਨੀਤੀ ਹੈ, ਫਿਸ਼ਰ ਨੇ ਲੌਬਾਚ ਨਾਲ ਤੋੜ-ਵਿਛੋੜਾ ਕੀਤਾ।[1] 1953 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਸਾਖਰਤਾ ਹਾਊਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ,[2][1] ਇੱਕ ਛੋਟਾ, ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਸਕੂਲ ਜੋ ਸਾਖਰਤਾ ਨੂੰ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਸੀ।[3] 1956 ਵਿੱਚ, ਲਿਟਰੇਸੀ ਹਾਊਸ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ, [2] ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।[3]

ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਖਰਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ, ਫਿਸ਼ਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਸਾਖਰਤਾ ਪਾਇਨੀਅਰਾਂ ਨੇ ਦੋ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੰਗਠਨ, ਵਰਲਡ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ (1951 ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਿ ਵਰਲਡ ਲਿਟਰੇਸੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ) ਅਤੇ ਵਰਲਡ ਲਿਟਰੇਸੀ ਆਫ਼ ਕੈਨੇਡਾ (1955 ਵਿੱਚ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।[1][2] ਫਿਸ਼ਰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਦੋਵਾਂ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨੇੜਿਓਂ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੀ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜਾਂ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ। ਆਪਣੇ ਨੱਬੇ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਸ਼ਰ ਨੇ 101 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਾਊਥਬਰੀ, ​​ਕਨੈਕਟੀਕਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ, 1980 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।[1][3]

ਫਿਸ਼ਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਖਰਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਮਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।[1]

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1980