ਗੌਤਮਾ ਬਾਈ ਹੋਲਕਰ

ਗੌਤਮਾ ਬਾਈ ਹੋਲਕਰ (16 ਜੂਨ 1694-29 ਸਤੰਬਰ 1761) ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਵਿੱਚ ਹੋਲਕਰ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਣੀ ਸੀ। ਉਹ ਹੋਲਕਰ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮਲਹਾਰ ਰਾਓ ਹੋਲਕਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਅਹਿਲਿਆਬਾਈ ਹੋਲਕਰ ਦੀ ਸੱਸ ਸੀ, ਜੋ ਮਾਲਵਾ ਦੀ ਰਾਣੀ ਵਜੋਂ ਗੌਤਮਬਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਈ ਸੀ।

 ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਆਹ 
ਗੌਤਮਬਾਈ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਜੂਨ 1694 ਨੂੰ ਤਲੋਡੇ ਦੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਮਕਾਨ ਮਾਲਕ ਭੋਜਰਾਜ ਬਾਬਾ ਬਰਗਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੋਹਿਨੀ ਬਾਈ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਨਾਰਾਇਣ ਰਾਓ ਬਰਗਲ ਸੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ ਗਈ ਗੌਤਮਬਾਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਤਲੋਦਿਆ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ।

ਉਸ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਪਤੀ, ਮਲਹਾਰ ਰਾਓ ਹੋਲਕਰ, ਉਸ ਦੀ ਚਾਚੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਗੌਤਮਬਾਈ ਅਤੇ ਮਲਹਾਰ ਰਾਓ ਦਾ ਵਿਆਹ 1717 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

 ਰਾਣੀ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ 
ਗੌਤਮਬਾਈ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਾਜੀਰਾਵ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਗੁਰੂ ਸ਼ੋਰ ਭਾਰਮੇਂਦਰ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮਰਪਿਤ ਚੇਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਲਹਾਰ ਰਾਓ ਹੋਲਕਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਕਾਰਨ ਮਲਹਾਰ ਰਾਓ ਦੀ ਅਕਸਰ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਦੌਰਾਨ, ਗੌਤਮਬਾਈ ਨੇ ਰਾਜ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।

ਉਸ ਨੇ ਮਾਲਵਾ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਸੰਨ 1725 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਖੰਡੇਰਾਓ ਹੋਲਕਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਦਾਨੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 1729 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਸ਼ਨੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਓਮਕਾਰੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਅਹਿਲਿਆਬਾਈ ਹੋਲਕਰ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕੇਸ਼ਵਰਾਓ ਮੰਦਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

1754 ਵਿੱਚ, ਖੁੰਭੇਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨੂੰਹ, ਅਹਿੱਲਿਆਬਾਈ ਹੋਲਕਰ ਨੂੰ ਸਤੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

 ਖਾਸਗੀ ਜਾਗੀਰ 
1734 ਵਿੱਚ, ਪੇਸ਼ਵਾ ਬਾਜੀਰਾਵ ਪਹਿਲੇ ਨੇ ਗੌਤਮਬਾਈ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਖਾਸਗੀ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਜਾਇਦਾਦ ਮਰਾਠਾ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਰਾਜ ਦੇ ਮਾਲੀਏ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸੀ।

ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ, ਇਸ ਅਸਟੇਟ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਚੋਲੀ, ਇੰਦੌਰ, ਹਰਸੋਲਾ, ਦੇਪਾਲਪੁਰ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮਹਿਦਪੁਰ, ਬਾਰਲੋਈ, ਜਗੋਤੀ, ਮਕਦੋਨ, ਚੰਦਵਾਡ਼, ਅੰਬਾਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਗੌਤਮਬਾਈ ਦੀਆਂ ਖੇਤੀਬਾਡ਼ੀ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਨ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਫੀਮ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਸਲਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਖਾਸਗੀ ਜਗੀਰ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਭਿਆਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਨਕੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ ਦੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਵਫ਼ਗਾਓਂ ਵਿੱਚ ਗਾਰਗਿਆ ਦੀ ਸਾਵਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਸੰਨ 1759 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਖਸਗੀ ਜਾਗੀਰ ਉਸ ਦੀ ਨੂੰਹ ਅਹਿਲਿਆਬਾਈ ਹੋਲਕਰ ਨੂੰ 15 ਕਰੋਡ਼ ਦੀ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਨਾਲ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1859