ਚਲਾਨਾਟਾ

ਚਲਾਨਾਟਾ (ਉਚਾਰਨ ਚਲਾਨਾਟਾ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ(ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 36ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਕੁੱਝ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

 ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
ਇਹ ਛੇਵੇਂ ਚੱਕਰ ਰੁਤੂ ਵਿੱਚ ਛੇਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਨਾਮ ਰੁਤੂ-ਸ਼ਾ ਹੈ। ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਸਾ ਰੂ ਗੁ ਮਾ ਪਾ ਧੁ ਨੂੰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

 ਅਰੋਹਣਃ ਸ ਰੇ3 ਗ3 ਮ1 ਪ ਧ3 ਨੀ3 ਸੰ [ਏ] 
 ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ3 ਪ ਮ1 ਗ3 ਰੇ3 ਸ [ਬੀ] 

ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੁਰ ਸ਼ਡਜਮ, ਸ਼ਤਰੂਥੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਮ, ਪੰਚਮ, ਸ਼ਤਰੂਥੀ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ (ਜਿਸ ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਸਿਕਾਪ੍ਰਿਆ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 72ਵਾਂ (ਆਖਰੀ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ) ਹੈ।

 ਜਨਯਾ ਰਾਗਮ 
ਚਲਾਨਾਟਾ'' (ਇਸ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਵੀ ਚਲਾਨਾਟਾ) ਵਿੱਚ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਨਯਾ ਰਾਗਮ ਹਨ (ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਕੇਲ), ਅਰਥਾਤ ਨਾਟ (ਨਟਾਈ) ਅਤੇ ਘੰਬੀਰਾਨਾਟਾ (ਗੰਭੀਰਾਨਾਟਾ)। ਨਾਟ ਰਾਗ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਕਸਰ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਚਲਾਨਾਟਾ ਨੂੰ ਢੱਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚਲਾਨਾਟਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ  ਜਨਯਾ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਲਈ ਜਨਯਾ ਰਾਗਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

 ਰਚਨਾਵਾਂ ਚਲਾਨਾਟਾ ਵਿੱਚ ਰਾਚਿਯਾਂ  ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨਃ

 ਬਾਲੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜਾਧਿਰਾਜ (ਵਰਨਮ) 
 ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਾਗਤਮਾਜਾ ਮਨੋਹਰਮ ਅੰਡਾਲ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਗਾਜ਼ੀ ਥਿੰਗਲ ਮਾਧਵ ਪੰਚਕਮ ਊਤੁੱਕਾਡੂ ਵੈਂਕਟ ਕਵੀ ਦੁਆਰਾ
 ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਈਡਯਾ ਗਠੀ

 ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 

 ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਾਮਿਲ 
ਗੀਤ.ਫ਼ਿਲਮਸੰਗੀਤਕਾਰਗਾਇਕਵੈਂਟਰੀਡਵੇਨ ਉੱਨਈ (ਰਾਗਮਾਲਿਕਾ ਦਾ ਸਿਰਫ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਿੱਸਾ) ਅਗਾਥੀਆਰਕੁੰਨਾਕੁਡੀ ਵੈਦਿਆਨਾਥਨਟੀ. ਐਮ. ਸੁੰਦਰਰਾਜਨ, ਸਿਰਕਾਜ਼ੀ ਗੋਵਿੰਦਰਾਜਨਮਾਨਿੱਕਾ ਥੇਰਿਲ ਮਾਰਗਾਥਾਥੀਡੀ ਵੰਧਾ ਮਪਿੱਲਈਐਮ. ਐਸ. ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨਟੀ. ਐਮ. ਸੁੰਦਰਰਾਜਨ, ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾਮਹਾਗਣਾਪਥਿਮਸਿੰਧੂ ਭੈਰਵੀਇਲਯਾਰਾਜਾਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸਮੈਟੀਓਲੀ ਕੈਟਰੌਡ 

(ਜੋਗ ਦੇ ਹੋਰਮੈਟੀਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਐਸ. ਜਾਨਕੀ (ਸਿਰਫ ਹਮਿੰਗ) ਕਵਿਤਾਈ ਕੇਲੁੰਗਲ (ਰਾਗਮਾਲਿਕਾ) ਪੁੰਨਗਾਈ ਮੰਨਨਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮਆਲਾ ਆਸਾਥਮਕੰਨੀ ਰਾਸੀਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮਇਸਾਈ ਪਾਡੂ ਨੀਇਸਾਈ ਪਾਦਮ ਥੈਂਡਰਲਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਓਹ ਓ ਓ ਓ ਓ ਕਾਲਈ ਕੁਇਲਗਲੇਉੱਨਈ ਵਜਥੀ ਪਾਡੂਗਿਰੇਨਹੋਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰਰਾਸੁਕੁੱਟੀਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਐੱਸ ਜਾਨਕੀਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਇਨੁਮ ਏਨਾਈ (ਗੰਬੀਰਾਨੱਤਈ ਤਿਲੰਗ ਨਾਲ) ਸਿੰਗਾਰਾਵੇਲਨਪੋਡੂ ਥੰਥਾਨਥੋਮਨੱਲਾ ਨਾਲਪਾਨੀਵਿਜ਼ੂਮ ਮਲਾਰ ਵਨਮ (ਇਨ ਚਲਾਨਾਟਾਈ) ਨਿਨੈਵੇਲਮ ਨਿਤਿਆਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮਨਾਨ ਦੇਵਾ ਦੇਵੀਥੰਗਾਕਿਲੀਮਨੋ, ਸਵਰਨਲਤਾਸਵਰਨਾਲਥਾਓਰੂ ਪੱਟਮਪੋਚੀਕਦਲੂੱਕੂ ਮਰੀਯਾਧਾਈਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ, ਸੁਜਾਤਾਨਾਨ ਓਂਦਰੂ ਕੇਤਲਇਲਯਾਰਾਗਮਅਰੁਣਮੋਝੀ, ਕੇ. ਐਸ. ਚਿਤਰਾਪੇਗਲੇ ਨੰਬਾਥੇਮਹਾਨਧੀਕਮਲ ਹਾਸਨ, ਸ਼ਨਮੁਗਾਸੁੰਦਰੀਸੰਧੋਸ਼ਾ ਕਨੀਰੇਯੂਅਰਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨਸਪਾਈਡਰਮੈਨਨਵਾਂ।ਕੁਨਾਲ ਗੰਜਾਵਾਲਾ, ਸਾਧਨਾ ਸਰਗਮਨਾਰੂਮੁਗਈ ਨਾਰੂਮੁਗੈਈਇਰੂਵਰਪੀ. ਉਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, ਬੰਬੇ ਜੈਸ਼੍ਰੀਵੇਨੀਲਾ ਵੇਨੀਲਾਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇਥੌਮ ਥੌਮਆਲੀ ਥਾਂਧਾ ਵਾਨਮਵਿਦਿਆਸਾਗਰਹਰੀਹਰਨ, ਕੇ. ਐਸ. ਚਿਤਰਾਥੰਗਮਾਗਨ ਇੰਦਰੂਬਾਸ਼ਾਦੇਵਾਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ, ਕੇ. ਐਸ. ਚਿਤਰਾਦੇਵੀ ਦੇਵੀਸੰਥਾਰਪਮਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਉਮਾ ਰਾਮਾਨਨਉਮਾ ਰਮਨਨਮੁਧਲਮ ਸੰਥੀਪਿਲਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨਭਰਾਨੀਪੀ. ਉਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, ਸਵਰਨਾਲਥਾਸੋਲਾਈਗਲ ਏਲਮਪੁੱਕਲਾਈ ਪਰੀਕਥੀਰਗਲਟੀ. ਰਾਜਿੰਦਰਐਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਕੇ. ਐਸ. ਚਿਤਰਾਯੂਰੀਅਰ ਯੂਰੀਅਰਵਾਨਮ ਵਾਸੱਪਦਮਮਹੇਸ਼ ਮਹਾਦੇਵਨਹਰੀਹਰਨ, ਗੰਗਾਅਯੇਂਗਾਰੂ ਵੀਤੂ ਅਜ਼ਾਗੇਅੰਨਿਆਹੈਰਿਸ ਜੈਰਾਜਹਰੀਹਰਨ, ਹਰੀਨੀਚੇਨਈ ਸੈਂਥਾਮਿਸ (ਮਹਾਗਣਾਪਥਿਮਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ) ਐੱਮ. ਕੁਮਾਰਨ, ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰਸ੍ਰੀਕਾਂਤ ਦੇਵਾਹਰੀਸ਼ ਰਾਘਵੇਂਦਰਜਿੰਗੁਨਮਾਨੀਜਿੱਲਾਡੀ. ਇਮਾਨਰੰਜੀਤ, ਸੁਨਿਧੀ ਚੌਹਾਨਅਮੁਕੁੱਤੀਏਜੈਮਿਨੀ ਗਣੇਸ਼ਨਮ ਸੁਰੁਲੀ ਰਾਜਨਮਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ

 ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਚਲਾਨਾਟਾ ਦੇ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਸ਼ੁਭਪੰਤੁਵਰਾਲੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ, ਰਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਡਜਮ'' ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਥਿਰਕਣ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਚਲਾਨਾਟਾ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਵੇਖੋ।

 ਨੋਟਸ 

 ਹਵਾਲੇ