ਰਾਗ ਦੇਸ਼ੀ

ਰਾਗ ਦੇਸ਼ੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ।

 ਰਾਗ ਦੇਸ਼ੀ ਦਾ ਪਰਿਚੇ - 
ਰਾਗ - ਦੇਸ਼ੀ

ਥਾਟ - ਆਸਵਾਰੀ 

ਸੁਰ - ਦੋਵੇਂ ਧੈਵਤ,ਦੋਵੇਂ ਨਿਸ਼ਾਦ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਗੰਧਾਰ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਸ਼ੁੱਧ 

ਜਾਤੀ - ਸ਼ਾਡਵ-ਸੰਪੂਰਣ

ਵਾਦੀ ਸੁਰ - ਪੰਚਮ (ਪ)

ਸੰਵਾਦੀ ਸੁਰ- ਰਿਸ਼ਭ 

ਸਮਾਂ -ਦਿਨ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਹਿਰ 

ਅਰੋਹ- ਸ ਰੇ ਗ ਦ ਰੇ ਸ ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ, ਰੇ ਮ ਪ ,ਢ ਮ ਪ ,ਨੀ  ਸੰ

ਅਵਰੋਹ - ਸੰ ਪ, ਧ ਮ ਪ ਰੇ ਗ ਸ ਰੇ ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ

ਪਕੜ -ਰੇ ਗ ਸ ਰੇ ਨੀ(ਮੰਦਰ)ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ 

 ਰਾਗ ਦੇਸ਼ੀ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ - 
1) ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਬਾਰੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ 'ਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਲੇਕਿੰਦ ਉਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਵਰਤਮਾਨ ਰਾਗ ਦੇਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ 

ਮਿਲਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵਖਰਾ ਹੈ।

2) ਰਾਗ ਦੇਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੰ ਪ ਨੂੰ ਮੀਂਡ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨਾ ਬੇਹਤਰੀਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿੱਠਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਪੂਰਣ ਵੀ ਹੈ।

3) ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਗੰਧਾਰ ਵਰਜਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਵਕਰ ਸੰਪੂਰਣ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਜਾਤੀ ਸ਼ਾਡਵ-ਵਕਰ ਸੰਪੂਰਣ ਹੈ।

4) ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਧੈਵਤ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤ ਦੇ ਕੋਮਲ ਧੈਵਤ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵਰਤੋਂ 'ਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਪੰਚਮ ਦੇ ਨਾਲ 

ਅਰੋਹ -ਅਵਰੋਹ ਦੋਵਾਂ 'ਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ -ਰੇ ਮ ਪ ,ਧ ਮ ਪ, ਨੀ ਸੰ  ਅਤੇ ਸੰ ਪ, ਧ ਮ ਪ ।

5) ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਨਿਸ਼ਾਦ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਸਪਤਕ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੋਮਲ ਨਿਸ਼ਾਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਮੱਧ ਸਪਤਕ ਦੇ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ  ਵੀ ਕੋਮਲ ਨਿਸ਼ਾਦ

ਵਰਤੋਂ 'ਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

6) ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਚਲਣ ਵਕਰ ਹੈ। ਪਰ ਕਦੀ ਕਦੀ ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਚਲਣ ਸਿਧਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

7) ਇਸਦੇ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਰਾਗ ਹਨ -ਬਰਵਾ ਔਰ ਤਿਲਕ ਕਾਮੋਦ

 ਰਾਗ ਦੇਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਰ ਸਂਗਤੀਆਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ - 

 ਰੇ ਗ ਸ ਰੇ, ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ 
ਰੇ ਮ ਪ ਧ ਮ ਪ ,ਰੇ ਗ ਸ ਰੇ ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ

ਮਪਨੀ ਸੰ ਪ,ਪ ਧ ਮ ਪ, ਰੇ ਗ ਸ ਰੇ ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ

ਧਪਮਪ ਰੇ ਗ ਸ ਰੇ ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ 

ਰਾਗ ਦੇਸ਼ੀ  ਦੀਆਂ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀਆਂ ਗਾਉਂਦੇ ਵਕਤ ਕਈ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਝਲਕ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ -

1) ਰੇ ਗ ਸ ਰੇ,ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ -ਰਾਗ ਬਰਵਾ 

2) ਰੇ ਮ ਪ, ਧ ਮ ਪ ,ਨੀ ਸੰ - ਰਾਗ ਤਿਲਕ ਕਾਮੋਦ ਅਤੇ ਸਿੰਦੂਰਾਂ 

3) ਸੰ ਪ, ਧ -- ਮ ਪ - ਰਾਗ ਤਿਲਕ ਕਾਮੋਦ 

4) ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ ਰੇਂ ਗੰ ਰੇਂ ਸੰ - ਰਾਗ ਕਾਫੀ 

5) ਧ ਪ ਮ ਪ - ਰਾਗ ਆਸਵਾਰੀ 

6) ਰੇ ਮ ਪ ਧ ਮ ਪ, ਗ -- ਰੇ - ਰਾਗ ਕਾਫੀ