ਮਨੀਲਾਲ ਨਾਗ

ਪੰਡਿਤ ਮਣੀਲਾਲ ਨਾਗ (ਜਨਮ 16 ਅਗਸਤ 1939) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਿਤਾਰ ਵਾਦਕ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਬਿਸ਼ਨੂਪੁਰ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਇੱਕ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ 2020 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

 ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ 
ਪੰਡਿਤ ਮਨੀ ਲਾਲ ਨਾਗ ਦਾ ਜਨਮ ਬਾਂਕੁਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਗੋਕੁਲ ਨਾਗ ਤੋਂ ਸਿਤਾਰ ਵਜਾਉਣਾ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1953 ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸੰਗੀਤ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ,ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਮਤਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ ਤਬਲਾ ਵਜਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1954 ਤੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਨ 1973 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1979 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਸਰਕਾਰ ਦੀ 150ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਕਲਾ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਇੱਕ ਡੈਲੀਗੇਟ ਵਜੋਂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਆਉਣ  ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।ਪੰਡਿਤ ਮਨੀਲ ਲਾਲ ਨਾਗ 2005 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ ਆਈ. ਟੀ. ਸੀ. ਸੰਗੀਤ ਰਿਸਰਚ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਸਨ।ITC Sangeet Research Academy: Our Faculty .Accessed 1 July 2014

ਮਣੀਲਾਲ ਨਾਗ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਛੇਵੀਂ ਪੀਡ਼੍ਹੀ ਦੇ ਸਿਤਾਰਵਾਦਕ ਮੀਤਾ ਨਾਗ [ਡੀ] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਬਿਸ਼ਨੂਪੁਰ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ  ਹੋਏ ਹਨ।[de]

 ਪੁਰਸਕਾਰ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ 2001 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਅਲਾਉਦੀਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਬੰਗ ਬਿਭੂਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਮਹਾਸਮਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਈ. ਟੀ. ਸੀ. ਸੰਗੀਤ ਸਨਮਾਨ, ਡੋਵਰਲੇਨ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮਾਨ, ਪ੍ਰਚੀਨ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ, ਚੰਡੀਗਡ਼੍ਹ ਤੋਂ ਕੋਸਰ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਰਤਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਵਿਤਸਟਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2020 ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

 ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ 

 ਰਾਗ ਜੋਗ, ਭੈਰਵੀ (ਰੇ ਸਪੀਗਲ, ਤਬਲਾਃ ਰਾਗ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ 215) 
 ਰਾਗ ਲਲਿਤ (ਆਨੰਦ ਗੋਪਾਲ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ, ਤਬਲਾਃ ਰਾਗ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ 213.
 ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ-ਰਾਗ ਸੂਹਾ ਕਾਹਨੜਾ (ਮਹਾਪੁਰੂਸ਼ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਤਬਲਾਃ Koch World Music Library KICC 5111) ਕਿੰਗ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ (ਜਪਾਨ K30Y 5101) ।
 ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ-ਰਾਗਸ ਪੁਰੀਆ ਧਨਸ਼੍ਰੀ, ਰਾਗਸ਼੍ਰੀ (ਮਹਾਪੁਰੂਸ਼ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਤਬਲਾਃ ਕੋਚ ਵਰਲਡ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕੇ. ਆਈ. ਸੀ. ਸੀ. 5112 ਕਿੰਗ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਕੇ30ਵਾਈ 519.
 ਰਾਗ ਦਰਬਾਰੀ ਕਨਾਡ਼ਾ, ਮਿਸ਼ਰਾ ਕਾਫੀ (ਸੰਖਾ ਚੈਟਰਜੀ, ਤਬਲਾਃ ਦੁਨੀਆ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਐਫਵਾਈ 8025 (ਇਟਲੀ) 
 ਜੁਗਲਬੰਦੀ, ਇੱਕ ਸ਼ੈਨਈ ਅਤੇ ਸਿਤਾਰ ਜੋਡ਼ੀ। ਅਲੀ ਅਹਿਮਦ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਸ਼ੈਨਈ, ਸੁਭੇਨ ਚੈਟਰਜੀ ਤਬਲਾ। ਰਾਗਾ ਦੇਸ਼ਃ ਰਾਇਮ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ RCD 9805
 ਸਿਤਾਰ ਅਤੇ ਸਹਨਾਈ-ਮਨੀਲਾਲ ਨਾਗ ਅਤੇ ਅਲੀ ਅਹਿਮਦ ਹੁਸੈਨ ਸ਼ੈਨਈ, ਸੁਭੇਨ ਚੈਟਰਜੀ ਤਬਲਾ। ਮਾਰਵਾ, ਅਭੋਗੀ, ਆਨੰਦ ਕਲਿਆਣ, ਪੂਰਵੀ ਧੁਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬੀ. ਆਈ. ਐੱਸ. 115
 ਸਟਰਿੰਗਜ਼ ਦੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਵੀ ਜੀ ਜੋਗ ਵਾਇਲਿਨ, ਆਨੰਦ ਗੋਪਾਲ ਭੰਡੋਪਾਧਿਆਏ ਤਬਲਾਃ ਰਾਗ ਸ਼ਿਆਮ ਕਲਿਆਣ, ਰਾਗ ਬਸੰਤ, ਰਾਗ ਬਿਹਾਰੀ। ਵਿਸਟਾ ਇੰਡੀਆ VIST 114770
 ਰਾਗ ਚਾਰੁਕੇਸ਼ੀ (ਹੋਮ ਨਾਥ ਉਪਾਧਿਆਏ, ਤਬਲਾਃ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਸੰਗੀਤ ਚੱਕਰ ਆਰ. ਐਸ. ਐਮ. ਸੀ.-18.
 ਰਾਗਸ ਜੋਗਕੌਂਸ, ਸਰਸਵਤੀ (ਸਾਬਿਰ ਖਾਨ, ਤਬਲਾਃ ਭਾਰਤ ਦੀ ਗ੍ਰਾਮੋਫੋਨ ਕੰਪਨੀ STCS 02B 6189.
 ਜਪਾਨ ਦੇ ਸਮਾਰੋਹ, 1985-ਰਾਗਸ ਪੁਰੀਆ ਕਲਿਆਣ, ਮਿਸ਼ਰਾ ਪੀਲੂ, ਖਾਮਾਜ (ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਤਬਲਾਃ ਰਾਗ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ 103 
 ਰਾਗਸ ਆਫ਼ ਡਾਨ, 2020 (ਸਮਰ ਸਾਹਾ, ਤਬਲਾ-ਰਾਗ ਬਿਲਾਸ਼ਕਾਨੀ ਟੋਡੀ, ਰਾਗ ਭੈਰਵੀਃ ਐਮਰੇਕ (ਬਾਲਟੀਮੋਰ ਐਮਡੀ, ਯੂਐਸਏ) 

 ਹਵਾਲੇ 

 ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 

 http://www.kolkatatoday.com/wb-cm-confers-banga-bibhusan-and-banga-bhusan-to-bengal-greats/
 http://www.itcsra.org/aom/artist_ofthe_month.asp?id=132
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939