ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ

ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ (ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ) 
ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਮਨ ਦਾ ਉਹ ਕਾਰਖਾਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਟੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੈਣ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਜੇ ਪਿਛਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਜਾਂ ਖੁਦ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੋਵੇਗਾ। ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਖਰਾਬ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੁੱਲਣ ਜਾਂ ਭੁੱਲਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਬਿਮਾਰੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ “ਐਮਨੀਸਿਆ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਹ ਉਮਰ ਵਧਣ ਦੇ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਅੰਤਰਨਿਹਿਤ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਸੰਵੇਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ , ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ , ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈਂ। ਇਹ ਨਿਊਰੋਨ (ਨਾੜੀ ਕੌਸ਼ਿਕਾ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਵੇਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਾਹਰੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਰਸਾਇਣਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਉਤੇਜਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਘੋਸ਼ਿਤ, ਜਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ , ਡੇਟਾ ਦਾ ਚੇਤੰਨ ਸਟੋਰੇਜ ਅਤੇ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਘੋਸ਼ਿਤ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੇ ਤਹਿਤ ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਥਾਨਕ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ  ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਰਥ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਉਹ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥ ਨਾਲ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਕਥਾਨਕ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਉਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਸਥਾਨਿਕ ਅਤੇ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ  

ਪ੍ਰਾਈਮਿੰਗ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਚੇਤੰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਤਮਕ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਉਹਨਾਂ ਹੁਨਰਾਂ ਦੀ ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅਕਸਰ ਸਿੱਖਣ ਵੱਲ ਚੇਤੰਨ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ।

ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਕ੍ਰਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਕਾਰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ , ਸਟੋਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤਰੀਕੇ ਖਰਾਬ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਦਰਦ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਇੱਕ ਸਰੀਰਕ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਾਨਵਰ ਮਾਡਲ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਦਰਦ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦਾ ਘਟਨਾ ਜਾਂ ਖਰਾਬ ਹੋਣਾ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ. ਨਵੀਂ ਉਤੇਜਨਾ ਵੱਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਧਿਆਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਟੋਰੇਜ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ ਖਰਾਬ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਸਟੋਰੇਜ ਨਾਲ ਜੁੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਿੱਪੋਕੈਂਪਸ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਤੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਲੰਬੇ ਮਿਆਦ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ਼ ਦਾ ਘਟਨਾ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ 

 ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ 
ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ, ਬਿਨਾਂ ਰਿਹਰਸਲ ਦੇ ਕਈ ਸਕਿੰਟਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। 1956 ਵਿੱਚ, ਜਾਰਜ ਏ. ਮਿਲਰ (1920-2012), ਪ੍ਰਯੋਗ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦਾ ਭੰਡਾਰ 7 ± 2 ਚੀਜ਼ਾਂ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਵਾਲੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਇਸ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।(ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੇਪਰ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ, "ਜਾਦੂਈ ਨੰਬਰ 7 ± 2"). ਪਰ, ਆਧੁਨਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 4 ਤੋਂ 5 ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ' ਤੇ, ਜਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

 ਲੰਬੇ ਮਿਆਦ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ 
ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਸੀਮਤ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਮਿਆਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸਮਰੱਥਾ ਅਜੇ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜਾਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਲਈ ਸਟੋਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੱਸ-ਅੰਕਾਂ ਵਾਲਾ ਮੋਬਾਇਲ ਨੰਬਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਯਾਦ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਮੋਬਾਇਲ ਨੰਬਰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਜਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੰਬੇ ਮਿਆਦ ਵਾਲੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰੋਤ