ਸ਼ੁਭਪੰਤੁਵਰਾਲੀ ਰਾਗਮ

ਸ਼ੁਭਪੰਤੁਵਰਾਲੀ (ਉਚਾਰਨ ਸ਼ੁਭਪੱਤੁਵਰਾਲੀ, ਭਾਵ ਸ਼ੁਭ ਚੰਨ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 45ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਪੰਤੁਵਰਾਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੋੜੀ (ਥੱਟ) ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।Raganidhi by P. Subba Rao, Pub. 1964, The Music Academy of Madras ਇਸ ਦੀ ਧੁਨ ਉਦਾਸ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਦਾਸ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
ਇਹ 8ਵੇਂ ਚੱਕਰ ਵਾਸੂ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ ਵਾਸੂ-ਗੋ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ  ਸਾ ਰਾ ਗੀ ਮੀ ਪਾ ਧਾ ਨੁ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

 ਆਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ1 ਗ2 ਮ2 ਪ ਧ1 ਨੀ3 ਸੰ [a] 
 ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ1 ਪ ਮ2 ਗ2 ਰੇ1 ਸ [b] 

ਇਹ ਸਕੇਲ ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸਾਧਾਰਨ ਗੰਧਾਰਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਆਰੋਹ-ਅਵਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਨੋਟ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧੇਨੁਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 9ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਸਕੇਲ ਹੈ।

 ਜਨਯ ਰਾਗਮ 
ਸ਼ੁਭਪੰਤੁਵਰਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਜਨਯ ਰਾਗਮ (ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਕੇਲ) ਇਸ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸ਼ੁਭਪੰਤੁਵਰਾਲੀ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਲਈ ਜਨਯ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ।

 ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਆਮ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ੁਭਪੰਤੁਵਰਾਲੀ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

 ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਏਨਾਲੂ ਉਰਾਕੇ
 ਸ਼੍ਰੀ ਸਤਿਆਨਾਰਾਇਣਮ ਅਤੇ ਪਾਸੁਪਥੀਸ਼ਵਰਮ-ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ
 ਕਲਿਆਣੀ ਵਰਦਰਾਜਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਹਿਮਾਮ ਪੇਓਰਾਸੀ ਵਰਨਮ
 ਜੀ. ਐਨ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਨੀ ਸਮਾਨਾਮੇਵਰੁ
 ਡਾ. ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਕਰੁਣਾਨੂ ਨਾਨੂ ਕਾਪਾਦੂਮੁ
 ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਰਮਨਾ ਨਾਰਾਇਣ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਨਾਰਾਇਣ ਰਾਜੂ
 ਕੋਟੇਸ਼ਵਰ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਵੇਲਨੇ ਵੇਰੇ ਗਤੀ
 ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਵਾਸੂਦੇਵਚਾਰੀਆਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ 'ਪਰੀਪਹੀਮਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦਸਾਰਥੇ'ਮੈਸੂਰ ਵਾਸੂਦੇਵਚਾਰੀਆਰ

 ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 

 ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
ਗੀਤ.ਫ਼ਿਲਮਸੰਗੀਤਕਾਰਗਾਇਕਐਂਗੇ ਮਾਰਾਇਨਧਾਨਯੋਅਮਾਰਾ ਦੀਪਮਜੀ. ਐਨ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮਐਮ. ਐਲ. ਵਸੰਤਕੁਮਾਰੀਵਾਂਗਾ ਕਦਲਿਨਮੇਲਮਾਰੂਵਾਥੁਰ ਅਰਪੁਧੰਗਲਕੇ. ਵੀ. ਮਹਾਦੇਵਨਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮ, ਐਸ. ਪੀ. ਸੈਲਾਜਾਕਾਲਾ ਮਗਲਆਨੰਦ ਜੋਧੀਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ-ਰਾਮਮੂਰਤੀਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾਉੱਨਈ ਨਾਨ ਸੰਥੀਥੇਨਆਇਰਾਥਿਲ ਓਰੁਵਨਇੰਧਾ ਨਾਦਾਗਮਪਾਲਮ ਪਾਜ਼ਮਮਓਰੂ ਕੂਟਿਲਐਂਗਿਰੁੰਧੋ ਵੰਧਨਐਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਕੇ. ਐੱਸ. ਚਿਤਰਾਕਵੀਆ ਮੁੱਲਾਈਕਨੀਰ ਪੂਕਲਸ਼ੰਕਰ-ਗਣੇਸ਼ਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮਮਨਾਥਿਲ ਓਰੂ ਪਾੱਟੂਮਨਾਥਿਲੇ ਓਰੂ ਪਾਤੂਇਲਯਾਗੰਗਾਈਵੈਗਰਾਇਇਲ ਵੈਗੈਕਰਾਇਇਲਪਯਨੰਗਲ ਮੁਡੀਵਥਿੱਲਈਇਲਯਾਰਾਜਾਐਂਗੇ ਨਿੰਮਤੀਨਾਦੀਗਨਕੰਡੂਪੁਡੀਚੇਨਗੁਰੂ ਸਿਸ਼ਯਾਨਤੀਰਥੱਕਰਈ ਓਰਾਟਿਲੇਤੀਰਥਾ ਕਾਰਾਇਨੀਲੇਆਇਰਾਮ ਥਾਮਰਾਈਅਲੈਗਲ ਓਇਵਾਥਿਲਾਈਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਐੱਸ ਜਾਨਕੀਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਅਜ਼ਾਕਿਨਦਰਨ ਮਾਧਵਨਸ੍ਰੀ ਰਾਘਵੇਂਦਰਾਰਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਾਸੁਦੇਵਨਮੂਨੂ ਮੁਡੀਚਾਲਾ ਮੁਤਾਲਾ ਆਨੇਨਅੰਮਾਨ ਕੋਵਿਲ ਕਿਝਾਕਲੇਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਾਸੁਦੇਵਨਇਥੁਕੁਥਾਨਾ ਉਨ ਮੇਲਾ ਆਸੀਪੱਟਨਉੱਲਮ ਕਵਰੰਥਾ ਕਲਵਨਐਨਾਈ ਨੀ ਪਦਥੇਮਰਗਾਥਾ ਵੀਨਾਈਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਉੱਨਈ ਨਾਂਬੀ ਵਾਲਗਿਰੇਨਥੰਬੀ ਦੁਰਈਪ੍ਰਭੋ ਵੈਂਕਟੇਸਾਏਜ਼ੂਮੈਲਯਾਨ ਮੈਗੀਮਾਈਐਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਕੇ. ਐਸ. ਚਿਤਰਾਕਨਵੁਗਲੇ ਕਨਵੁਗਲੇਆਨੰਦ ਰਾਗਮਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸਇਰੂਹੀ ਕਿਡਾਕੁਮ ਪਾਰੀਪੁਥੁਪੱਟੀ ਪੋਨੂਥੇਏਪੋਇਇੰਦਰੀ ਮੇਯੋਡੂਸਾਰਨਮ ਅਯੱਪਾਚੰਦਰਬੋਸਵੇਥਲਾ ਮਾਦੀਚੀ ਕੋਡੁਕਾ ਆਸੀਆਪੱਟੀ ਸੋਲਾਈ ਥੱਟਥੇਐਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਕੇ. ਐਸ. ਚਿਤਰਾਆਲਮਾਰਾ ਕਿਲਾਇਨੀਲੇਕੰਨੰਮਾਐਸ. ਏ. ਰਾਜਕੁਮਾਰਸਵਰਨਾਲਥਾ

 ਭਾਸ਼ਾਃ ਮਲਿਆਲਮ 
ਗੀਤ.ਫ਼ਿਲਮਸੰਗੀਤਕਾਰਗਾਇਕਰਾਮ ਕਥਾ ਗਨਾਲਯਮਭਰਤਰਵਿੰਦਰਨਯੇਸੂਦਾਸਓਰੇ ਕਦਲ (ਸਾਰੇ ਗੀਤ) ਓਰੇ ਕਦਲਔਸੇਪਾਚਨ

 ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ 
ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁਭਪੰਤੁਵਰਾਲੀ ਦੇ ਸੁਰ  ਜਦੋਂ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ, ਚਲਾਨਾਟਾ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ, ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਦਜਮ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਚਲਾਨਾਟਾ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਵੇਖੋ।

 ਨੋਟਸ 

 ਸੰਰਚਣਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਣ 
ਇਹ 8ਵੇਂ ਚੱਕਰ ਵਾਸੂ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਨਾਮ ਵਾਸੂ-ਗੋ ਹੈ। ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਸਾ ਰਾ ਗੀ ਮੀ ਪਾ ਧਾ ਨੁ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ(ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋ):

 ਆਰੋਹਣਃ  ਸ ਰੇ1 ਗ2 ਮ2 ਪ ਧ1 ਨੀ3 ਸੰ [ਏ] 
 ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ1 ਪ ਮ2 ਗ2 ਰੇ1 ਸ [ਬੀ] 

ਇਹ ਸਕੇਲ ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸਾਧਾਰਣ ਗੰਧਾਰਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਨੋਟ ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਧੇਨੁਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 9ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਸਕੇਲ ਹੈ।
 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ