ਸਰਦਾਰ ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ

ਸਰਦਾਰ ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ (ਜਨਮ  1743) ਝੜੌਲੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਮਿਸਲ ਦਾ ਇੱਕ ਜਰਨੈਲ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਏ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਯੋਧਾ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੀ। ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ, ਉਸਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਲੜਾਈ (1764) ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜਦਾਰ, ਜ਼ੈਨ ਖਾਨ ਸਰਹਿੰਦੀ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਮਿਸਲ ਲਈ ਲੜਾਈ ਲੜੀ। ਉਸਨੇ ਮਾਰਕੰਡਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਝੜੌਲੀ, ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਅਤਰੀ, ਅਜਰਾਣਾ ਅਤੇ ਸੱਤ ਹੋਰ ਪਿੰਡ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੇ। ਉਸਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਕਰਮ ਸਿੰਘ (ਮੌਤ 1808) ਅਤੇ ਮੋਹਰ ਸਿੰਘ (ਮੌਤ 1845)। ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੋਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਝੜੌਲੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚੁੰਗ ਵਿਖੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਜਿਸਨੂੰ 1808 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੇਔਲਾਦ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਮੋਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ 1780 ਵਿੱਚ ਥਾਨੇਸਰ ਦੇ ਭੂੰਗਾ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਝੜੌਲੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਸੱਤ ਪਿੰਡ ਗੁਆ ਦਿੱਤੇ। ਝੜੌਲੀ ਜਾਇਦਾਦ 1885-1893 ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਫਿਰ 1922-1947 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਵਾਰਡਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹੀ।

 ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਸਰਦਾਰ ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 45 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪਿੰਡ ਚੁੰਗ ਤੋਂ ਆਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1743 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਸਿੰਧੂ ਜਾਟਾਂ ਦੇ ਵੜੈਚ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਵੜੈਚ ਜਾਟਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਚੁੰਗ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਅਡਾਨਾ ਮਲਿਕਾਂ (ਕਿਰਾਏਦਾਰਾਂ) ਦੇ ਸਮੇਂ ਉੱਥੇ ਵਸ ਗਏ ਸਨ।

 ਯੋਧਾ 
ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੋਤੇ, ਮਿਸਲ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਮਿਸਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਾਹਜਾ ਅਤੇ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਸੱਤ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਮਿਸਲਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਇੱਕਜੁੱਟ ਹੋ ਗਈਆਂ।

 ਸਰਹਿੰਦ ਦਾ ਪਤਨ, 14 ਜਨਵਰੀ 1764 
ਸਿੱਖ ਫੌਜ, ਦਲ ਖਾਲਸਾ, ਦੀ ਕੁੱਲ ਤਾਕਤ 50,000 ਸੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੀਆਂ ਛੇ ਮਿਸਲਾਂ ਭਾਗਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਤਾਇਨਾਤ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰ ਪੰਜ ਮਿਸਲਾਂ, ਤਰੌਣਾ ਦਲ, ਪੰਜਾ ਵਿਖੇ ਸਨ ਅਤੇ ਫੁਲਕੀਆਂ ਮਿਸਲ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਸੀ। ਜ਼ੈਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਖਿੰਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਣ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਸੀ। ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਸਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਤੋਂ ਸੱਤ ਮੀਲ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਪੀਰ ਜ਼ੈਨ ਖਾਨ ਮੁਨੈਰਾ ਵਿਖੇ ਤਰੌਣਾ ਦਲ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੀ ਰਾਤ ਸਰਹਿੰਦ 'ਤੇ ਇੱਕਜੁੱਟ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜ਼ੈਨ ਖਾਨ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਤੁਰੰਤ ਦੂਜੀਆਂ ਦੋ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ੈਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਜ਼ੈਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਲੜਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਪਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਸਵੇਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਬੰਦੂਕਾਂ, ਘੁੰਗਰੂਆਂ ਅਤੇ ਮੈਚਲਾਕ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਟੁਕੜੀਆਂ ਭੇਜਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਬਚ ਨਿਕਲ ਸਕੇ। ਉਹ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਰਿਹਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤਰਣੁਣਾ ਦਲ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਲੁੱਟ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝ ਗਿਆ। ਪਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਅੱਗੇ ਗਿਆ ਸੀ। ਜ਼ੈਨ ਖਾਨ ਆਪਣੇ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਬਚ ਗਿਆ, ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਸਦੀ ਅਫਗਾਨ ਫੌਜ ਘਬਰਾਹਟ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਗਈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਸਰਹਿੰਦ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ, 220 ਮੀਲ ਲੰਬਾ ਅਤੇ 160 ਮੀਲ ਚੌੜਾ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਇਲਾਕਾ  ਸਰਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ, ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਸ ਪਿੰਡ ਆਪਣੇ ਲਈ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਆਪਣੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ।

 ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲ 
ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਝੜੌਲੀ ਅਤੇ ਚੁੰਗ ਵਿਖੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਬੁੰਗਾ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਰਹੇ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਹੀਫਾ-ਏ-ਜ਼ਰੀਨ 1902, ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਜਾਂ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਪੰਦਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀਹ ਪਿੰਡ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉਸਨੇ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹੁਣ ਝੜੌਲੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਨਹੀਂ ਹਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ