ਰਾਗ ਤਿਆਗਰਾਜ ਮੰਗਲਮ

ਤਿਆਗਰਾਜ ਮੰਗਲਮ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਮਹੇਸ਼ ਮਹਾਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।[kn] ਮਹੇਸ਼ ਮਹਾਦੇਵ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਤਜੁਰਬੇ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਰਾਗ ਦਾ ਨਾਂ ਕਰਨਾਟਕੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਟੀ. ਐਮ. ਤਿਆਗਰਾਜਨ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 23ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਗੌਰੀ ਮਨੋਹਰੀ ਦਾ ਜਨਯ ਰਾਗ ਹੈ।

ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ  ਜੈਜ਼ ਮਾਈਨਰ ਸਕੇਲ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਛੇਵੇਂ ਨੋਟ ਨੂੰ ਅਰੋਹ(ਚਡ਼੍ਹਨ) ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਕੋਈ ਰਾਗ ਨਹੀਂ ਹੈ।

 ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ 
ਤਿਆਗਰਾਜ ਮੰਗਲਮ ਇੱਕ ਅਸਮਰੂਪ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਭਮ ਜਾਂ ਧੈਵਤਮ ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ । ਇਹ ਇੱਕ ਔਡਵ-ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗਮ (ਜਾਂ ਔਡਵ ਰਾਗਮ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਸਕੇਲ) ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।

 ਅਰੋਹਣ: ਸ ਗ2 ਮ1 ਪ ਨੀ3 ਸੰ [a]
 ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ2 ਪ ਮ1 ਗ2 ਰੇ2 ਸ  

ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੁਰ  ਹਨ ਸ਼ਡਜਮ, ਸਾਧਾਰਨ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਮ, ਪੰਚਮ ਅਤੇ ਕਾਕਾਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ। ਅਰੋਹ ਅਰਥਾਤ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ (ਉਤਰਦੇ ਹੋਏ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ  ਚਤੁਰਸ਼ਰੂਤੀ ਧੈਵਤਮ ਜੋੜੇ  ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਔਡਵ-ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਔੜਵ-ਸੰਪੂਰਣ ਰਗਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ -

ਧਿਆਨ ਮੂਲਮ-ਵਿਰੁਤਮ 

 ਨੋਟਸ 

 ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ 

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸੁਰ ਬੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਚਨਾ-

ਧਿਆਨ ਮੂਲਮ-ਵਿਰੁਤਮ 
 ਹਵਾਲੇ