ਦਿਨਕਰ ਕੌਸ਼ਿਕ

ਦਿਨਕਰ ਕੌਸ਼ਿਕ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Dinkar Kowshik; 1918-2011) ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਕ ਸੀ। ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿਖੇ ਕਲਾ ਭਵਨ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਅਭਿਆਸਾਂ ਲਈ ਮੁੜ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ।

1918 ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਧਾਰਵਾੜ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ 1940 ਅਤੇ 1946 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਲਾ ਭਵਨ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਕਰੀਅਰ ਦਿੱਲੀ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਖਨਊ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਕਰਾਫਟਸ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਲਾ ਭਵਨ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਉਹ 1978 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ।

ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿਖੇ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮਾਡਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਾਂਤੀਕੀਤਨ ਦੇ ਕਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਥੰਮ੍ਹ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏ - ਨੰਦਲਾਲ ਬੋਸ, ਬੇਨੋਦੇ ਬਿਹਾਰੀ ਮੁਖਰਜੀ ਅਤੇ ਰਾਮਕਿੰਕਰ ਬੈਜ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀਨੀਕੇਤਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਉੱਚਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਬੰਗਾਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਦੇ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀਵਾਦੀ ਮੁਹਾਵਰੇ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਗਤੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਦਿਨਕਰ ਕੌਸ਼ਿਕ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਮ ਸੀ। ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦਾ ਮੂਲ ਵਿਰੋਧ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀਨੀਕੇਤਨ ਦੇ ਕਲਾ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਜੀ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਨ ਅਤੇ ਸੋਮਨਾਥ ਹੋਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਕਲਾ ਭਵਨ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਦਿਨਕਰ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਅਭਿਆਸਾਂ ਲਈ ਮੁੜ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਸਰਬਰੀ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ, ਅਜੀਤ ਚੱਕਰਵਰਤੀ, ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕਲਾਕਾਰ ਸੋਮਨਾਥ ਹੋਰੇ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸਨਤ ਕਰ ਅਤੇ ਲਾਲੂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸ਼ਾਅ ਨੂੰ ਕਲਾ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਉਸਨੇ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨੰਦਨ ਮੇਲਾ ਲਗਾਉਣਾ ਵੀ ਸੀ। ਨੰਦਨ ਮੇਲਾ ਨੰਦਲਾਲ ਬੋਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ। "ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੇਂਟਿੰਗ, ਮੂਰਤੀ, ਸਿਰਾਮਿਕਸ, ਗ੍ਰਾਫਿਕਸ, ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਏ ਗਏ ਕਲਾ ਸਟਾਲਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਟਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਲੰਡਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਡਾਇਰੀਆਂ, ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ, ਫੈਸ਼ਨ ਗਹਿਣੇ, ਪੇਂਟਿੰਗ, ਪ੍ਰਿੰਟ, ਸਰਾਂ (ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ), ਅਤੇ ਸਿਰਾਮਿਕਸ, ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਧਾਤ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਕਿਫਾਇਤੀ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਹਨ।"

ਦਿਨਕਰ ਕੌਸ਼ਿਕ ਦਾ 13 ਫਰਵਰੀ 2011 ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਪੁਸ਼ਪਾ, ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਛੱਡ ਗਏ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1918