ਪੁੰਨਾਗਵਰਾਲੀ ਰਾਗ

ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ, ਪੁੰਨਾਗਵਰਾਲੀ, ਹਨੂਮਾਤੋੜੀ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਰਾਗ  ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 72 ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 8ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਹੈ।

ਪੁੰਨਾਗਵਰਲੀ ਰਾਗ ਕਰੁਣਾ ਰਸ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ (ਨਾਗ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸੱਪ) ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਗ ਹੈ। ਸੱਪ ਦੇ ਜਾਦੂਗਰ ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦੇ-ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਓਡਮ ਨਾਮਕ ਜੋ  ਟੁਕੜਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇਮਹੂਰਤ' ਤੇ ਗਾਈਆਂ-ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਪੁੰਨਾਗਵਰਲੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਰਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤਮਿਲ ਟੁਕੜੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨੋਂਡੀਚਿੰਦੂ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

 ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨਾ 
ਪੁੰਨਾਗਵਰਲੀ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਦੰਤਿਆ ਰਾਗ ਹੈ (ਇੱਕ ਅੱਠਵੇਂ, ਨਿਸ਼ਾਦ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੱਧਮਾ ਸ੍ਰੁਤਿ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਡ਼੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਰਿਸ਼ਭ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ। ਰਾਗ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨੋਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਸਿਕੀ ਨਿਸ਼ਾਦਾ, ਸਦਜਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭਾ, ਸਾਧਨਾ ਗੰਧਾਰ, ਸ਼ੁੱਧਾ ਮੱਧਮਾ, ਪੰਕਾਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਅਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ ਬਣਤਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਵੇਖੋਃ

 ਅਰੋਹਨਮ- ਨੀ2 ਸ ਰੇ1 ਗ2 ਮ1 ਪ ਧ1 ਨੀ2 ਸੰ 
 ਅਵਰੋਹਨਮਃ ਨੀ2 ਧ1 ਪ ਮ1 ਗ2 ਰੇ1 ਸ ਨੀ2 

 ਰਚਨਾਵਾਂ 
ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠਾਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ।

 ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੀ 'ਈਹੀ' ਅਨਾਪੋਰੀ ਆਦਿ ਤਾਲ ਲਈ ਅਤੇ ਕਮਲੰਬਿਕਾਇਆ ਸਥਵਭਕੋਹਮ ਰੂਪਕਮ ਤਾਲ ਲਈ ਤਿਆਰ
 ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੀ ਉਤਸਵ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਕ੍ਰਿਤੀ ਤਵਾਧਸੋਹਮ, ਅਤੇ ਦਿਵਯਨਾਮ ਸੰਕੀਰਤਨ-ਗੰਧਮੂ ਪੁਯਾਰੁਗਾ ਅਤੇ ਦਸਰਧਾ ਨੰਦਨਾ, ਇੰਥਾ ਭਾਗਿਆਮਨੀ, ਈਦੀ ਨਿਕੂ ਅਤੇ ਪਾਈ ਕਲਿਆਣਸੁੰਧਰਾ ਰਾਮ
 ਸ਼ਿਆਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੀ ਕੰਕਾਸ਼ੈਲਾ ਵਿਹਾਰਿਨੀ, ਐਨਰਾਮਮ ਉਨ ਪਦਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰੋਵਾਸਾਮਾਇਮਾਈਡਬ੍ਰੋਵਾਸਾਮਾਈਮਾਇਡ
 ਪਾਪਨਾਸਮ ਸਿਵਨ ਦੀ ਸ਼ਿਵ ਗੰਗਾ ਨਗਰਨਿਵਾਸਿਨੀਸ਼ਿਵ ਗੰਗਾ ਨਾਗਰਾਨੀਵਾਸਿਨੀ
 ਸ੍ਰੀ ਚੱਕਰ ਰਾਜਾ ਦਾ ਅਗਸਤਿਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਚਰਨਮ
 ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸ ਦੀ ਨਾਰਾਇਣਥੇ ਨਮੋ ਨਮੋ
 ਖੇਤਰਈਆ ਦਾ ਪਦਮ ਨਿੰਨੂ ਜੂਚੀ
 ਨੇਦੁਨੂਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਦੀ ਇਲਾ ਦਯਾਰਾਧੇ

 ਸਬੰਧਤ ਰਾਗ 
ਪੁੰਨਾਗਵਰਲੀ ਦੀ ਨਾਦਾਨਮਾਕਰੀਆ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਮਾਨਤਾ ਹੈ।

 ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 

 ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਾਮਿਲ 
ਗੀਤ.ਫ਼ਿਲਮਸਾਲ.ਸੰਗੀਤਕਾਰਗਾਇਕਐਨ ਅਪਾਨੱਲਾਵਾਨੰਦਨਾਰ1942ਐੱਮ. ਡੀ. ਪਾਰਥਸਾਰਥੀ ਅਤੇ ਐੱਸ. ਰਾਜੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓਐਮ. ਐਮ. ਡੰਡਾਪਾਨੀ ਦੇਸੀਕਰਨਾਧਰ ਮੁਦੀ ਮੇਲੀਰੁਕੁਮਤਿਰੂਵਰੂਚੇਲਵਰ1967ਕੇ. ਵੀ. ਮਹਾਦੇਵਨਟੀ. ਐਮ. ਸੁੰਦਰਰਾਜਨਯੇਲਾਂਥਾ ਪਾਜ਼ਮਪਨਾਮਾ ਪਾਸਾਮਾ1968ਐਲ. ਆਰ. ਈਸਵਾਰੀਅੰਬੇ ਸ਼ਿਵਮ ਐਂਡਰੂ
(ਰਾਗਮਾਲਿਕਾਃ ਸ਼ਿਵਰੰਜਨੀ, ਪੁੰਨਾਗਵਰਾਲੀ) ਕਰਾਈਕਲ ਅੰਮੈਅਰ1973ਕੁੰਨਾਕੁਡੀ ਵੈਦਿਆਨਾਥਨਐੱਸ. ਵਰਲਕਸ਼ਮੀਆਦਿਦੂ ਪੇਯਗਲੇਅਦੂਥਾਥੂ ਐਲਬਰਟ1985ਇਲੈਅਰਾਜਾਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਾਸੁਦੇਵਨ, ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਮਦਰਾਸਾਈ ਸੁਤੀ
(ਰਾਗਮਾਲਿਕਾਃ ਮੋਹਨਮ, ਪੁੰਨਾਗਵਰਾਲੀ) (ਮਨੋਰਮਾ ਗਾਉਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਿਰਫਮਈ ਮਾਧਮ1994ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨਸ਼ਾਹੁਲ ਹਮੀਦ, ਸਵਰਨਾਲਥਾ, ਜੀ. ਵੀ. ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਮਨੋਰਮਾਮਾਰੀ ਕਰੂਮਾਰੀਪੋਕਿਰੀ ਥੰਬੀ1992ਦੇਵਾਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਾਸੁਦੇਵਨ, ਕੇ. ਐੱਸ. ਚਿੱਤਰਾਐਮ ਮਾਨਸਿਲੀਸੀਰੀਵਰਮ ਕਾਲਈ2001ਸਰਪੀਮਾਨੋ, ਸੁਜਾਤਾਨਾ ਰੋਂਬਾ ਵਿਅਸਤਵਾਸੁਵਮ ਸਰਵਨਨਮ ਓਨਾ ਪਡੀਚਵੰਗਾ2015ਡੀ. ਇਮਾਨਨੀਤੀ ਮੋਹਨ, ਸੰਤੋਸ਼ ਹਰੀਹਰਨ, ਸ਼ਾਰਨੀਆ ਗੋਪੀਨਾਥਊ ਸੋਲਰੀਆ ਊ ਊ ਸੋਲਰੀਆਪੁਸ਼ਪਾਃ ਦ ਰਾਈਜ਼2021ਦੇਵੀ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦਐਂਡਰੀਆ ਯਿਰਮਿਯਾਹ
• ਥੇਕੁਮਕੁਰਾਦੀਆਥੀ (ਅਸ਼ਵਮੇਧਮ 1967) • ਐਂਥੁਚੇਇਐਂਡੂ (ਥੁਰੂਪੁਗੁਲਾਨ 1972) • ਆਦਿਊਸ਼ਾਸਿਲ (ਮਨੁਸ਼ਿਆਨ 1979) 

• ਮਾਨਿਕਕੁਇਲੇ (ਵਾਲਕੰਨਾਦੀ 2002 • ਪਾਲਕਦਲਿਲ ਪੱਲੀਕੋਲਮ (ਗੌਰੀਸ਼ੰਕਰਮ 2003 • ਸੁੰਦਰਨਾ (ਕਨਕ ਸਿਮਹਾਸਨਮ 2006 • ਦੁਖਾਤੀਨੁੰਡੋਰੂ (ਨਾਦਬਰਹਮ 2011) 

ਫਿਲਮ 'ਪੁਸ਼ਪਾਃ ਦ ਰਾਈਜ਼ "ਦੀ' ਊ ਅੰਤਵਾ ਊ ਅੰਤਵ" ਵੀ ਇਸੇ ਰਾਗ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।

 ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ 

ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸੁਰ ਬੱਧ ਕੀਤੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠਾਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ।

 ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੀ 'ਯਹੀ ਅੰਨਪੂਰਨ' ਆਦਿ ਤਾਲ ਵਿੱਚ  ਅਤੇ ਕਮਲੰਬਿਕਾਯਸਥਵਭਕੋਹਮ 'ਰੂਪਕਮ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ।
 ਤਿਆਗਰਾਜ ਦਾ ਥਾਵਾਧਸੋਹਮ, ਗੰਧਮੂ ਪੁਯਾਰੁਗਾ ਅਤੇ ਦਸਰਧਾ ਨੰਦਨਾ, ਇੰਥਾ ਭਾਗਿਆਮਨੀ, ਈਦੀ ਨਿਕੂ ਅਤੇ ਪਾਈ ਕਲਿਆਣਸੁੰਧਰਾ ਰਾਮ
 ਸ਼ਿਆਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੀ ਕੰਕਾਸ਼ੈਲਾ ਵਿਹਾਰਿਨੀ, ਐਨਰਾਮਮ ਉਨ ਪਦਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰੋਵਾਸਾਮਾਇਮਾਈਡਬ੍ਰੋਵਾਸਾਮਾਈਮਾਇਡ
 ਊਤੁੱਕਾਡੂ ਵੈਂਕਟ ਕਵੀ ਦਾ ਨੀਲਾ ਵਾਨਮ ਅਤੇ ਨਟਾਜਨਾ ਕਲਪਾਵਲੀ
 ਪਾਪਨਾਸਮ ਸਿਵਨ ਦੀ ਸ਼ਿਵ ਗੰਗਾ ਨਗਰਨਿਵਾਸਿਨੀਸ਼ਿਵ ਗੰਗਾ ਨਾਗਰਾਨੀਵਾਸਿਨੀ
 ਥਿਰੂਗਨਾਨਾਸੰਬੰਦਰ ਦਾ ਪੈਂਗੋਟੂ ਮਲਾਰ
 ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸ ਦੀ ਨਾਰਾਇਣਥੇ ਨਮੋ ਨਮੋ
 ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਦਾ ਪਦਮ ਤੇਲਿਵਿਆਲਮ ਮੁਖਮ/ਇਲਾ ਥਲੀਰ ਸਯਾਨੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤੀ ਭਾਵੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੋਪਾਲਮਭਵਏ ਸ਼੍ਰੀ ਗੋਪਾਲਮ
 ਕਸ਼ੇਤਰਿਆ ਦਾ ਪਦਮ ਨਿੰਨੂ ਜੂਚੀ
 ਇਲਾ ਓਨਟਿਗਾ, ਇੱਕ ਪਦਮ ਜਿਸ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨੂੰ ਖੇਤਰਈਆ, ਚੇਟੀਪੁਨੀਅਮ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਅਯੰਗਰ ਜਾਂ ਮੁਵਨਾਲੂਰ ਸੱਭਪਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਵਿਵਾਦ ਹੈ।
 ਨੇਦੁਨੂਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਦੀ ਇਲਾ ਦਯਾਰਾਧੇ
 ਵਾਦਿਰਾਜਾ ਤੀਰਥ ਦਾ ਧਵਲਾ ਗੰਗੇਆ ਗੰਗਾਧਾਰਾਧਵਾਲਾ ਗੰਗੇਆ ਗੰਗਾਧਾਰਾ
 ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ