ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)

ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ (ਜਨਮ 1908-ਦੇਹਾਂਤ 9 ਨਵੰਬਰ 1953), ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਨਰੇਰੀ ਸਿਰਲੇਖ ਮਾਸਟਰ ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਨ 1947 (ਆਜ਼ਾਦੀ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 

ਉਨਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਠੇਕੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰ ਅਤੇ ਤਾਲ ਬੱਧ ਕਰ ਕੇ ਫਿਲਮ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ । ਉਹ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ (1948 ਦੀ ਫਿਲਮ) ਵਿੱਚ ਦੇਣ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨੇ ਖੁਦ 2013 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ 84ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਨ 'ਤੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ, "ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੇਰੇ ਗੌਡਫਾਦਰ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।" ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਸਵੀਕਾਰਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਲਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ ਪਹਿਲੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਖਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਨਾਮ ਐਸ ਮੁਖਰਜੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ, ਆਖਰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਸ ਮੁਖਰਜੀ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬੈਨਰ ਬੰਬੇ ਟਾਕੀਜ਼ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਮਜਬੂਰ (1948 ਦੀ ਫਿਲਮ) ਰਾਹੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।"

 ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ ਦਾ ਜਨਮ 1908 ਵਿੱਚ ਨਾਰੋਵਾਲ, ਪੰਜਾਬ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।Karan Bali (16 April 2023). "Ghulam Haider (profile)". Upperstall.com website. Archived from the original on 5 December 2023. Retrieved 4 May 2024. ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ।"Profile of Ghulam Haider". Indian Cinema Heritage Foundation (Cinemaazi.com) website. Archived from the original on 10 December 2023. Retrieved 4 May 2024.

ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ ਮੁਸਲਿਮ ਪੰਜਾਬੀ ਖੱਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਸਨ। ਆਪਣੀ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਡਾਕਟਰ ਬਣ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਾਬੂ ਗਣੇਸ਼ ਲਾਲ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।Karan Bali (16 April 2023). "Ghulam Haider (profile)". Upperstall.com website. Archived from the original on 5 December 2023. Retrieved 4 May 2024. ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਬੇਹਦ ਰੁਝਾਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਇਸੇ ਦੌਰਾਣ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਪਿਆਨੋ ਵਾਦਕ ਵਜੋਂ ਅਲਫਰੈਡ ਥੀਏਟਰ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਥੀਏਟਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਜੇਨਾਫੋਨ (ਜੇਨੋਫੋਨ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀ) ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕਾ ਉਮਰਾਓ ਜ਼ਿਆ ਬੇਗਮ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਪੰਚੋਲੀ ਸਟੂਡੀਓਜ਼, ਲਾਹੌਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1938 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।"Profile of Ghulam Haider". Indian Cinema Heritage Foundation (Cinemaazi.com) website. Archived from the original on 10 December 2023. Retrieved 4 May 2024.

 ਕੈਰੀਅਰ 
ਹੈਦਰ ਨੇ ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਜੋੜੀ ਰੌਸ਼ਨ ਲਾਲ ਸ਼ੋਰੀ ਅਤੇ ਰੂਪ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ੋਰੀ ਨਾਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਏ. ਆਰ. ਕਰਦਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 1935 ਦੀ ਫਿਲਮ ਸਵਰਗ ਕੀ ਸੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਡੀ. ਐਮ. ਪੰਚੋਲੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ, ਗੁਲ-ਏ-ਬੱਕਾਵਲੀ (1939) ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ।Karan Bali (16 April 2023). "Ghulam Haider (profile)". Upperstall.com website. Archived from the original on 5 December 2023. Retrieved 4 May 2024. ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਿਲਮ 'ਯਮਲਾ ਜਟ' (1940) ਆਈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਟ ਗੀਤ 1941 ਵਿੱਚ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਨਾਲ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਲਮ ਖ਼ਜ਼ਾਨਚੀ (1941)  ਦਾ ਸੰਗੀਤ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਗੀਤ ਸਾਵਨ ਕੇ ਨਜ਼ਰ ਹੈ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਦੋਂ ਤੱਕ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਆਮ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਦੇ ਤਾਜ਼ਗੀ ਭਰੇ 'ਫ੍ਰੀ ਵਹੀਲਿੰਗ ਸੰਗੀਤ' ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਬਲਕਿ ਹੋਰ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਵੀ ਖਿੱਚਿਆ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਨਾਲ ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ ਨੇ ਇਹ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਦਾ ਗੀਤ ਫਿਰ ਕਦੇ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਖਾਨਦਾਨ (1942) ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੇ ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਦੇ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਲਮ ਪੂੰਜੀ (1943) ਵੀ ਸਫਲ ਰਹੀ। ਫਿਰ ਹੈਦਰ ਬੰਬਈ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੁਮਾਯੂੰ (1945) ਅਤੇ ਮਜਬੂਰ (1948) ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਵੱਡੀਆਂ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਸ਼ਹੀਦ (1948) ਅਤੇ ਕਨੀਜ਼ ਹਨ।

 ਆਗੂ ਦਾ ਕੰਮ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ, ਸੁਧਾ ਮਲਹੋਤਰਾ ਅਤੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ।"Profile of Ghulam Haider". Indian Cinema Heritage Foundation (Cinemaazi.com) website. Archived from the original on 10 December 2023. Retrieved 4 May 2024. ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਗੀਤ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ 'ਖਾਨਦਾਨ "ਵਿੱਚ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਮਾਸਟਰ ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ ਦੇ ਸਿਰ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਢੋਲਕੀ ਵਰਗੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੰਸਰਾਜ ਬਹਿਲ, ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ, ਹੁਸਨਲਾਲ ਭਗਤਰਾਮ ਅਤੇ ਫਿਰੋਜ਼ ਨਿਜ਼ਾਮੀ ਵਰਗੇ ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਮਦਨ ਮੋਹਨ, ਦੱਤਾ ਨਾਇਕ ਅਤੇ ਨਾਸ਼ਾਦ ਸਨ (ਨਾਸ਼ਾਦ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੌਸ਼ਾਦ ਦੋਵੇਂ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਹਨ)। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਏ. ਹਮੀਦ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

 ਮੌਤ 
1947 ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 1949 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਾਪਸ ਆਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਸ਼ਾਹਿਦਾ (1949) ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਬੇਕਰਾਰ' (1950) ਅਤੇ 'ਭੀਗੀ ਪਲਕੇਂ' '(1952) ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਪਰ ਇਹ ਫਿਲਮਾਂ ਫਲਾਪ ਰਹੀਆਂ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਗੁਲਨਾਰ (1953) ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਹੀ 45 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਲੇ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।Karan Bali (16 April 2023). "Ghulam Haider (profile)". Upperstall.com website. Archived from the original on 5 December 2023. Retrieved 4 May 2024.

 ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ 

 ਤਮਗਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼ (2011 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖਰੇਪਣ ਦਾ ਮੈਡਲ) "Profile of Ghulam Haider". Indian Cinema Heritage Foundation (Cinemaazi.com) website. Archived from the original on 10 December 2023. Retrieved 4 May 2024.
 2018 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ਼ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਅਵਾਰਡ 

 ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ 
ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫਿਲਮਾਂ ਹਨਃ

 ਗੁਲਨਾਰ (1953) 
 ਆਬਸ਼ਾਰ (1953) 
 ਬੇਕਰਾਰ (1950) 
 ਦੋ ਸੌਦਾਗਰ (1950) 
 ਪੁਤਲੀ (1950) 
 ਸ਼ਾਹਿਦਾ (1949) 
 ਕਨੀਜ਼ (1949) Karan Bali (16 April 2023). "Ghulam Haider (profile)". Upperstall.com website. Archived from the original on 5 December 2023. Retrieved 4 May 2024.
 ਮਜਬੂਰ (1948) "Profile of Ghulam Haider". Indian Cinema Heritage Foundation (Cinemaazi.com) website. Archived from the original on 10 December 2023. Retrieved 4 May 2024.
 ਸ਼ਹੀਦ (1948) 
 ਸ਼ਮਾ (1948) 
 ਬਰਸਾਤ ਕੀ ਏਕ ਰਾਤ (1948) 
 ਪਤਝਰ (1948) 
 ਜਗ ਬੀਤੀ (1947) 
 ਮੰਝਧਾਰ (1947) 
 ਬੁਤ ਤਰਾਸ਼ (1947) 
 ਮਹਿੰਦੀ (1947) 
 ਜਗ ਬੀਤੀ (1946) 
 ਬੈਰਾਮ ਖਾਨ (1946) 
 ਹੁਮਾਯੂੰ (1945) 
 ਫੂਲ (1945) 
 ਚਲ ਚਲ ਰੇ ਨੌਜਵਾਨ (1944) 
 ਭਾਈ (1944) 
 ਪੂੰਜੀ (1943) 
 ਖਾਨਦਾਨ (1942) 
 ਜ਼ਮੀਂਦਾਰ (1942) 
 ਚੌਧਰੀ (1941) 
 ਖ਼ਜ਼ਾਨਚੀ (1941) 
 ਯਮਲਾ ਜਟ (1940) 
 ਗੁਲ-ਏ-ਬਕਾਵਾਲੀ (1939) 
 ਮਜਨੂੰ (1935) 
 ਸਵਰਗ ਕੀ ਸੀਡੀ (1935) 
 ਇਰਾਕ ਦਾ ਚੋਰ (1934) 

 ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ 

 ਯਾਸਰਿਬ ਕੋ ਜਾਨੀ ਵਾਲੀ, ਮੇਰਾ ਸਲਾਮ ਲੇ ਜਾ-ਇੱਕ ਨਾਤ ਗੀਤ, (ਗਾਇਕਃ ਉਮਰਾ-ਓ-ਜ਼ੀਆ ਬੇਗਮ) 
 ਆਸ਼ਿਆਨੇ ਕੋ ਮੇਰੇ ਜਬ (ਫਿਲਮਃ ਇਰਾਕ ਦਾ ਚੋਰ 1934) 
 ਪੈਗਾਮ ਸਬ ਲਾਈ ਹੈ ਗ਼ੁਲਜ਼ਾਰ-ਏ-ਨਬੀ ਸੇ, ਆਯਾ ਹੈ ਬੁਲਾਵਾ ਮੁਝੇ ਦਰਬਾਰ-ਏ-ਨਬੀ ਸੇ-ਇੱਕ ਨਾਤ ਗੀਤ, (ਗਾਇਕਃ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ, ਵਲੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬੋਲ) ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਲਾਹੌਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ (1938) 
 ਸ਼ਾਲਾ ਜਵਾਨੀਆ ਮਾਨੇ, ਆਖਾ ਨਾ ਮੋੜੀਂ, ਪੀ ਲੈ (ਗਾਇਕਃ ਬੇਬੀ ਨੂਰ ਜਹਾਂ, ਫ਼ਿਲਮਃ ਗੁਲ-ਏ-ਬੱਕਵਾਲੀ 1939) "Profile of Ghulam Haider". Indian Cinema Heritage Foundation (Cinemaazi.com) website. Archived from the original on 10 December 2023. Retrieved 4 May 2024.
 ਪਿੰਜਰੇ ਦੇ ਵਿਚ ਕੈਦ ਜਵਾਨ ਮਸਤਾਨੀ (ਗਾਇਕਃ ਬੇਬੀ ਨੂਰ ਜਹਾਂ, ਫ਼ਿਲਮਃ ਗੁਲ-ਏ-ਬੱਕਵਾਲੀ 1939) 
 ਕਣਕਾਂ ਦਿਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੇ (ਗਾਇਕਃ ਨੂਰ ਜਹਾਂ, ਫ਼ਿਲਮਃ ਯਮਲਾ ਜਟ 1940) 
 ਬਸ ਬਸ ਵੀ ਢੋਲਨਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀ ਬੋਲਨਾ (ਗਾਇਕਃ ਨੂਰ ਜਹਾਂ, ਫ਼ਿਲਮਃ ਯਮਲਾ ਜਟ 1940) 
 ਸਾਵਨ ਕੇ ਨਜ਼ਰੇ ਹੈਂ, ਹਾ ਹਾ (ਗਾਇਕਃ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ, ਫ਼ਿਲਮਃ ਖ਼ਜ਼ਾਨਚੀ 1941) 
 ਏਕ ਕਲੀ ਨਾਜ਼ੋਂ ਕੀ ਪਲੀ (ਫਿਲਮਃ ਖਜ਼ਾਨਚੀ 1941) 
 ਤੂੰ ਕੌਨ ਸੀ ਬਦਲੀ ਮੇਂ, ਮੇਰੇ ਚਾਂਦ ਹੇ ਆ ਜਾ (ਗਾਇਕਃ ਨੂਰ ਜਹਾਂ, ਫ਼ਿਲਮਃ ਖੰਡਨ (1942) 
 ਮੇਰੇ ਲਿਏ ਜਹਾਂ ਮੇਂ ਚੇਨ ਹੈ ਨਾ ਕ਼ਰਾਰ ਹੈ (ਗਾਇਕਃ ਨੂਰ ਜਹਾਂ, ਫ਼ਿਲਮਃਖਾਨਦਾਨ (1942) 
 ਸਾਜਨ ਆ ਜਾ, ਰਾਜਨ ਆ ਜਾ (ਫਿਲਮਃ ਭਾਈ 1944) 
 ਚਮਕੋ ਚਮਕੋ ਬਿਜਲੀਆ, ਹਾਨ ਬਿਜਲੀਆ (ਫਿਲਮਃ ਚਲ ਚਲ ਰੇ ਨੌਜਵਾਨ 1944) 
 ਮੁਝੇ ਮਧੁਰ ਲਗਤਾ ਹੈ ਉਨਸੇ (ਫਿਲਮਃ ਚਲ ਚਲ ਰੇ ਨੌਜਵਾਨ 1944) 
 ਐ ਚਾਂਦ ਤੂ ਬਤਾ ਦੇ (ਫਿਲਮਃ ਹੁਮਾਯੂੰ 1945) 
 ਦਾਤਾ ਤੋਰੀ ਦਯਾ ਸੇ ਅੱਬ ਦੇਸ ਹਮਾਰਾ (ਫਿਲਮਃ ਹੁਮਾਯੂੰ 1945) 
 ਹੋ ਚੰਦ ਚਮਕ ਅੰਧੇਰੇ ਮੈਂ ਆਜ ਹੈ (ਫਿਲਮਃ ਹੁਮਾਯੂੰ 1945) 
 ਅਸ਼ਕੋਂ ਪੇ ਹੂਆ ਖਤਮ ਮੇਰੇ ਗਮ ਕਾ ਫਸਾਨਾਃ ਫਿਲਮਃ ਬੈਰਾਮ ਖਾਨ (1946) 
 ਗੁਲਸ਼ਨ ਪੇ ਹੈ ਬਹਾਰ, ਕੋਇਲ ਕੀ ਹੈ ਪੁਕਾਰ (ਫਿਲਮਃ ਜਗ ਬੀਤੀ (1947) 
 ਹਮ ਹੈਂ ਦੁਖੀਆ ਇਸ ਦੁਨਿਆ ਮੇ (ਫਿਲਮਃ ਜਗ ਬੀਤੀ (1947) 
 ਆਜ ਮੋਹੇ ਸਾਜਨ ਘਰ ਜਾਨਾ (ਫਿਲਮਃ ਮਝਧਾਰ 1947) 
 ਆ ਜਾਓ ਬਿਦੇਸ਼ੀ ਬਾਲਮਾ (ਫਿਲਮਃ ਪਦਮਿਨੀ (1948) 
 ਆਜਾ ਬੇਦਾਰਦੀ ਬਾਲਮਾ (ਫਿਲਮਃ ਸ਼ਹੀਦ 1948) 
 ਆਨਾ ਹੈ ਤੋ ਆ ਜਾਓ ਗਰ (ਫਿਲਮਃ ਸ਼ਹੀਦ 1948) 
 ਅਬ ਜੀ ਕੇ ਕੋਇ ਕਿਆ ਕਰੇ (ਫਿਲਮਃ ਮਜਬੂਰ (1948) 
 ਦਿਲ ਮੇਰਾ ਤੋੜਾ, ਮੁਝੇ ਕਹੀਂ ਕਾ ਨਾ ਛੋੜਾ (ਗਾਇਕਃ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ-ਫ਼ਿਲਮਃ ਮਜਬੂਰ (1948) 
 ਵਤਨ ਕੀ ਰਾਹ ਮੇਂ, ਵਤਨ ਕੇ ਨੋ-ਜਵਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ (ਗਾਇਕਃ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ, ਫ਼ਿਲਮਃ ਸ਼ਹੀਦ 1948) 
 ਲੋ, ਚਲ ਦੀਏ ਵੋ ਹਮ ਕੋ ਤਸੱਲੀ ਦੀਏ ਬਗੈਰ-ਗਾਇਕਃ ਨੂਰ ਜਹਾਂ-ਫ਼ਿਲਮ ਗੁਲਨਾਰ (1953 ਫ਼ਿਲਮ) 
 ਬਚਪਨ ਕੀ ਯਾਦਗਰੋ, ਮੈਂ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਢੂੰਢਤੀ ਹੂੰ-ਫ਼ਿਲਮ ਗੁਲਨਾਰ (1953 ਫ਼ਿਲਮ)  

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1953
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1908