ਉਸਤਾਦ ਨਿਸਾਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ

ਉਸਤਾਦ ਨਿਸਾਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ (1906-16 ਜੁਲਾਈ 1993) ਰਾਮਪੁਰ-ਸਹਿਸਵਾਨ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਉਹ ਫ਼ਿਦਾ ਹੁਸੈਨ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਗਿਰਦ ਸਨ। ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੈਰੀਅਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1971 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਹ ਬਡ਼ੌਦਾ ਵਿਖੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਿਆਜੀਰਾਓ ਗਾਇਕਵਾਡ਼ ਤੀਜੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਉੱਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਤਰਾਨੇ ਦੇ ਮਾਹਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚੇਲੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫਾ ਖਾਨ ਅਤੇ ਰਸ਼ੀਦ ਖਾਨ ਹਨ।

 ਕੈਰੀਅਰ 
ਉਸਤਾਦ ਨਿਸਾਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਨੇ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ  ਸੀ।"Tribute to a Maestro - Nisar Hussain Khan". ITC Sangeet Research Academy website. Archived from the original on 10 June 2018. Retrieved 1 January 2024. ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਡ਼ੌਦਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਤੋਂ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਅਪਣੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਨਿਸਾਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਣ। 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ, ਉਹਨਾਂ  ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਤਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਿਸਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਹੇ।

1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ, ਨਿਸਾਰ ਹੁਸੈਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਏ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।"Tribute to a Maestro - Nisar Hussain Khan". ITC Sangeet Research Academy website. Archived from the original on 10 June 2018. Retrieved 1 January 2024.

 ਗਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ 
ਖਾਨਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਧੁਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੰਡਾਰ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਮੀਰ, ਗੂੰਜਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਮਾਡਲ ਰੂਪ ਨੂੰ ਗਮਕਾਂ, ਬੋਲ-ਤਾਨ ਅਤੇ ਸਰਗਮ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਜਾਉਂਦੇ ਸੀ। ਖਿਆਲ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਤਰਾਨੇ  ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ।"Tribute to a Maestro - Nisar Hussain Khan". ITC Sangeet Research Academy website. Archived from the original on 10 June 2018. Retrieved 1 January 2024.

 ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ 
ਖਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚੇਲਾ ਉਹਨਾਂ  ਦਾ ਪਡ਼ਪੋਤਾ ਰਾਸ਼ਿਦ ਖਾਨ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ  ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਦਾਯੂੰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼,  ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵਿੱਚ  ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਈ. ਟੀ. ਸੀ. ਸੰਗੀਤ ਖੋਜ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ, ਰਵਾਇਤੀ ਮਾਸਟਰ-ਅਪ੍ਰੈਂਟਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਿਦ ਖਾਨ ਨੂੰ ਤਾਲੀਮ ਦਿੱਤੀ।"Tribute to a Maestro - Nisar Hussain Khan". ITC Sangeet Research Academy website. Archived from the original on 10 June 2018. Retrieved 1 January 2024.

ਖਾਨਸਾਹਿਬ ਦਾ ਘਰਾਨਾ, ਰਾਮਪੁਰ-ਸਹਿਸਵਾਨ ਘਰਾਨਾ, ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਸਿੰਧ ਸੈਂਆ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹਾਦੁਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ, ਇਨਾਇਤ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ, ਫੀਦਾ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਅਤੇ ਮੁਸਤਾਕ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਵਰਗੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਤ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਹੈ।"Tribute to a Maestro - Nisar Hussain Khan". ITC Sangeet Research Academy website. Archived from the original on 10 June 2018. Retrieved 1 January 2024.

 ਪੁਰਸਕਾਰ 

 ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 1971 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਪੁਰਸਕਾਰ "Padma Awards (see page 39 of 172 for his award in 1971)" (PDF). Ministry of Home Affairs, Government of India website. 2016. Archived from the original (PDF) on 15 October 2015. Retrieved 1 January 2024."Tribute to a Maestro - Nisar Hussain Khan". ITC Sangeet Research Academy website. Archived from the original on 10 June 2018. Retrieved 1 January 2024.
 ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 1970 
 ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਤਾਨਸੇਨ ਪੁਰਸਕਾਰ 

 ਅੰਸ਼ਕ ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ 

 78 ਆਰਪੀਐਮ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ (ਐਚਐਮਵੀਃ ਸੀ.  ਤੋਂ ਬਾਅਦ) 









 ਈਪੀ/ਐਲਪੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਜ਼ਃ ਐਚਐਮਵੀ 1961 





ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1993
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1909

 ਅਵਾਰਡ 

 ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 1971 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਪੁਰਸਕਾਰ 
 ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 1970 
 ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਤਾਨਸੇਨ ਪੁਰਸਕਾਰ