ਅਹੀਰ ਭੈਰਵ

ਰਾਗ ਅਹੀਰ ਭੈਰਵ, ਭੈਰਵ ਥਾਟ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ। 

ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਸਹਿਤ ਵੇਰਵਾ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 
ਅਹੀਰ ਭੈਰਵਥਾਟਭੈਰਵਸੁਰਰੇ ਅਤੇ ਨੀ ਕੋਮਲ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਸ਼ੁੱਧ ਲਗਦੇ ਹਨ ਸਮਾਂਦਿਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਰਜਾਤੀਸੰਪੂਰਨ-ਸੰਪੂਰਨਅਰੋਹਸ ਰੇ,ਗ ਮ ਪ ਧ ਨੀ ਸੰਅਵਾਰੋਹਸੰ ਨੀ ਧ ਪ ਮ ਗ ਰੇ ਰੇ ਸਪਕੜਗ ਮ ਰੇ ਰੇ  ਸ  ਨੀ(ਮੰਦ੍ਰ) ਧ(ਮੰਦ੍ਰ) ਨੀ(ਮੰਦ੍ਰ) ਰੇ ਰੇ ਸਵਾਦੀ ਮ ਸੰਵਾਦੀਸ

ਅਹੀਰ ਭੈਰਵ ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਗ ਹੈ। 

ਇਹਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਸਾਫ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਭੈਰਵ ਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਰਾਗ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਬਹੁਤ ਹੈ। ਕੁਛ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਦੁਰਲੱਭ ਰਾਗ ਅਹਿਰੀ ਜਾਂ ਅਭਿਰੀ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ, ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਭੈਰਵ ਅਤੇ ਕਾਫੀ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ।Bor 1999Kaufmann 1968, p.250  

ਭੈਰਵ ਅੰਗ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਹਰ ਅਲਾਪ ਭੈਰਵ ਅੰਗ ਤੇ ਹੀ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਵਾਇਤੀ ਰਚਨਾਵਾਂ

ਰਾਗ ਅਹੀਰ ਭੈਰਵ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਵਾਇਤੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨਃ

 ਮਨ ਰੰਗੀਲੇ (ਤੀਨ ਤਾਲ,ਵਿਲਮਬਿਤ ਲਯ) 
 ਸ਼ੰਕਰਾ ਮ੍ਹਾਰੇ ( ਦ੍ਰੁਤ ਲਯ) ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਨਾਗਰਾਜਾਰਾਓ ਹਵਲਦਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।  
 ਮੋਹੇ ਛੇਡੋ ਨਾ ਗਿਰੀਧਾਰੀ (ਦ੍ਰੁਤ ਲਯ) ਇਹ ਬੰਦਿਸ਼ ਪਰਵੀਨ ਸੁਲਤਾਨਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 

 ਸਿਧਾਂਤ 

 ਅਰੋਹ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ 
ਅਰੋਹ-  ਸ ਰੇ ਗ ਮ ਪ ਧ ਨੀ ਸੰ

ਅਵਰੋਹ-ਸੰ ਨੀ ਧ ਪ ਮ ਗ ਰੇ ਸ

ਪਕੜ - ਗ ਮ ਰੇ ਰੇ  ਸ  ਨੀ(ਮੰਦ੍ਰ) ਧ(ਮੰਦ੍ਰ) ਨੀ(ਮੰਦ੍ਰ) ਰੇ ਰੇ ਸ

ਅਰੋਹ(ਚੜਾਅ) ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਪ(ਪੰਚਮ) ਅਤੇ ਸ(ਸ਼ਡਜ) ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਵਰੋਹ(ਉਤਾਰ) ਸਿੱਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਭੈਰਵ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕੋਮਲ ਰੇ  ਉੱਤੇ ਮਾਮੂਲੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਕੇ  ਅਕਸਰ ਸੰ ਨੀ ਧ ਪ ਮ,ਗ ਮ ਗ ਰੇ ਸ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।Bor 1999

 ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸਮਵਾਦੀ 

ਵਾਦੀ -ਮ 

ਸੰਵਾਦੀ-ਸ 

 ਪਕੜ ਜਾਂ ਚਲਨ 
ਗ ਮ ਰੇ ਰੇ  ਸ  ਨੀ(ਮੰਦ੍ਰ) ਧ(ਮੰਦ੍ਰ) ਨੀ(ਮੰਦ੍ਰ) ਰੇ ਰੇ ਸ

ਕੋਮਲ ਨੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਧਾ, ਕੋਮਲ ਰੇ, ਸਾ  ਦਾ  ਚਲਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ  ਹੁੰਦਾ  ਹੈ। 

 ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧ 
ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। 

ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ 'ਚ ਰਾਗ ਚੱਕਰਵਾਕਮ ਹੈ।

ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਾਗ-

 ਭੈਰਵ
 ਨਟ ਭੈਰਵ

ਥਾਟ -ਭੈਰਵ 

 ਵਿਵਹਾਰ 
ਅਹੀਰ ਭੈਰਵ ਇੱਕ ਉੱਤਰਾਂਗਵਾਦੀਰਾਗ ਹੈ। 

 ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 
ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਰਾਗ  ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਰ ਸਵੇਰੇ 6 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸਵੇਰੇ 9 ਵਜੇ ਤੱਕ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਕਾਰਡ 
ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ, ਤਿੰਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰਾਗ  ਐੱਚ.ਐੱਮ.ਵੀ. ਐੱਲ.ਪੀ., 1957. ਅਤੇ ਐਂਜਲ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਸੀਡੀ, 2000.

ਹਰਿਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ, ਰਾਗ ਅਹੀਰ ਭੈਰਵ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਆਹ ਗੀਤ। ਨਿੰਬਸ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਸੀਡੀ, 1987.

ਨਿਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ, ਰਾਗ ਅਹੀਰ ਭੈਰਵ  ਮਲਟੀਟੋਨ ਰਿਕਾਰਡਜ਼, ਯੂ. ਕੇ. ਲਿਮਟਿਡ, 1995. ਐਲ.ਪੀ.  (Tunes 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ) 

ਵਸੀਫ਼-ਉਦ-ਦੀਨ ਡਾਗਰ,"ਚਲੋ ਸਖੀ ਬ੍ਰਜ ਰਾਜੇ " ਦਵਾਰਾ ਧਮਾਰ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਲਿਤਾ ਗਿਆ ਆਲਾਪ। ਮਯੂਜਿਕ ਟੂਡੇ  A97015. ਕੈਸਟੈ. Bagchee 1998

 ਰਾਗ ਅਹੀਰ ਭੈਰਵ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ 
+ਗੀਤਸੰਗੀਤਕਾਰ  ਗੀਤਕਾਰਗਾਇਕਫਿਲਮ
ਸਾਲ ਅਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕੀ ਉਲਝਣ ਕੋ ਕਲਯਾਣ ਜੀ ਆਨੰਦ ਜੀ ਏਮ ਜੀ.
ਹਸ਼ਮਤਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ,ਸੂਲਕਸ਼ਣਾ ਪੰਡਿਤ ਉਲਝਣ
1975 ਅਬ ਤੇਰੇ ਬਿਨ ਜੀ ਲੇਂਗੇ ਹਮ ਨਦੀਮ- ਸ਼੍ਰਵਣਸਮੀਰ,ਰਾਨੀ ਮਲਿਕ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਾਣੂ,ਅਨੁਰਾਧਾ ਪੌਡਵਾਲਆਸ਼ਿਕੀ
1990ਅਲਬੇਲਾ ਸਜਣ ਆਯੋ ਰੇ ਮਹਬੂਬ ਇਸਮਾਇਲ ਦਰਬਾਰਕਵਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਮੂਰਤਿ
ਸ਼ੰਕਰ
ਮਹਾਦੇਵਨ
ਸੁਲਤਾਨ ਖਾਨ ਹਮ ਦਿਲ ਦੇ ਚੁਕੇ ਸਨਮ
1999	ਚਲੋ ਮਨ ਘਰ ਜਾਏਂ ਅਪਣੇਸਲਿਲ ਚੌਧਰੀਗੁਲਜ਼ਾਰ ਯੇਸੁਦਾਸਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਨੰਦ
1994ਧੀਰੇ ਧੀਰੇ ਸੁਬਹ ਹੁਈਭੱਪੀ ਲਹਰੀ ਇੰਦੀਵਰਯੇਸੁਦਾਸਹੈਸੀਅਤ
1984ਹਮੇਂ ਕੋਈ ਗ਼ਮ ਨਹੀਂ ਥਾ ---ਫਯਾਜ਼ ਹਾਸ਼ੀਮੇਹੰਦੀ ਹਸਨਗ਼ੈਰ ਫਿਲਮੀ ਗ਼ਜ਼ਲਮਾਈ ਰੀ ਮੈਂ ਕਾਸੇ  ਕਹੂੰਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦਸਤਕ
1970ਮੈਂ ਤੋਂ ਕਬ ਸੇ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਣ ਮੇਂ ਹੂੰਜਯਦੇਵਨਕਸ਼ ਲਯਲਪੁਰੀਅਨੁਰਾਧਾ ਪੌਡਵਾਲ 
ਏ ਹਰੀਹਰਨ ਰਏਐਮ ਨਗਰੀ
1982ਮਨ ਆਨੰਦ ਆਨੰਦ ਛਾਯੋਅਜੀਤ ਵਰਮਣਵਸੰਤ ਦੇਵ ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ 
ਸਤਯਾਸ਼ੀਲ ਪਾਂਡੇ ਵਿਜੇਤਾ
1983  ਮੇਰੀ ਬੀਣਾ ਤੁਮ ਬਿਨ ਰੋਏਮਦਨ ਮੋਹਨ ਰਜਿੰਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ 
ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ ਦੇਖ ਕਬੀਰਾ 
ਰੋਯਾ
1957ਪੂਛੋ ਨਾ ਕੈਸੇ ਮੈਂਨੇ ਰੈਣ ਬਿਤਾਈ ਏਸ ਡੀ ਬਰਮਨਸ਼ੇਲੇਂਦ੍ਰਮੰਨਾਂ ਡੇਮੇਰੀ ਸੂਰਤ ਤੇਰੀ ਆਂਖੇਂ
1963ਰਾਮ ਕਾ ਗੁਣ ਗਾਨ ਕਰੀਏਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ 
ਖਲੇ
ਅਨਿਲ ਮੋਹਲੇਪੰਡਿਤ ਨਰੇਂਦਰ ਸ਼ਰਮਾਭੀਮ ਸੇਨ ਜੋਸ਼ੀ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰਗ਼ੈਰ ਫਿਲਮੀਰਾਮ ਤੇਰੀ ਗੰਗਾ ਮੈਲੀ ਹੋ ਗਈ ਰਵਿੰਦਰ ਜੈਨ ਰਵਿੰਦਰ ਜੈਨ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰਰਾਮ ਤੇਰੀ ਗੰਗਾ ਮੈਲੀ 
1985 ਸੋਲਹ ਬਰਸ ਕੀ ਬਾਲੀ ਉਮਰ ਕੋ ਸਲਾਮ ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਾਂਤ ਪਯਾਰੇ ਲਾਲ ਆਨੰਦ bakshiਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰਏਕ ਦੂਜੇ ਕੇ ਲਿਯੇ 
1981ਵਵਕਤ ਕਰਤਾ  ਜੋ ਵਫਾਕਲਯਾਣ ਜੀ ਆਨੰਦ ਜੀ ਇੰਦੀਵਰਮੁਕੇਸ਼ਦਿਲ ਨੇ ਪੁਕਾਰਾ 1967ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੋ ਸੰਵਾਰਨਾ ਹੋਗਾ ਜਯਦੇਵ ਡਾੱ ਰਾਹੀ ਮਾਸੂਮ ਰਜ਼ਾਯੇਸੁਦਾਸਆਲਾਪ
1977

 ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ 
ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ 16ਵਾਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਚੱਕਰਵਾਕਮ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨਾ ਜਾਤੀ ਦਾ ਰਾਗ  ਹੈ,ਅਹੀਰ ਭੈਰਵ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਰਾਗ ਹੈ।Raganidhi by P. Subba Rao, Pub. 1964, The Music Academy of Madras ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਹੀਰ ਭੈਰਵ ਰਾਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੁਝ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

 ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ  

 "ਮਨ ਆਨੰਦ ਆਨੰਦ ਛਾਇਯੋ" (ਫ਼ਿਲਮਃ ਵਿਜੇਤਾ) 
 "ਮੇਰੀ ਵੀਨਾ ਤੁਮ ਬਿਨ ਰਾਏ" (ਫਿਲਮ :ਦੇਖ ਕਬੀਰਾ ਰੋਇਆ)
 "ਕਰਨਨ" ਤੋਂ "ਉੱਲਾਥਿਲ ਨੱਲਾ ਉੱਲਮ"
 "ਪੂਛੋ ਨਾ ਕੈਸੇ ਮੈਨੇ ਰੇਨ ਬਿਤਾਈ" ਸ਼ਿਵ ਦਿਆਲ ਬਤਿਸ਼ ਅਤੇ ਮੰਨਾ ਡੇ। ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਐੱਸ. ਡੀ. ਬਰਮਨ (ਫਿਲਮ:ਮੇਰੀ ਸੂਰਤ ਤੇਰੀ ਆਂਖੇਂ)
 "ਵਕਤ ਕਰਤਾ ਜੋ ਵਫ਼ਾ ਆਪ ਹਮਾਰੇ ਹੋਤੇ"(ਫਿਲਮ : ਦਿਲ ਨੇ ਪੁਕਾਰਾ)
 "ਰਾਮ ਤੇਰੀ ਗੰਗਾ ਮੈਲੀ ਹੋ ਗਈ (ਟਾਈਟਲ ਟਰੈਕ) " (ਫਿਲਮਃ ਰਾਮ ਤੇਰੀ ਗੱਗਾ ਮੈਲੀ) 
 "ਅਬ ਤੇਰੇ ਬਿਨ ਜੀ ਲੇਂਗੇ ਹਮ" (ਫਿਲਮਃ ਆਸ਼ਿਕੀ) 
 "ਸੋਲਾਹ ਬਰਸ ਕੀ ਬਾਲੀ ਉਮਰ ਕੋ ਸਲਾਮ"(ਫਿਲਮ:ਏਕ ਦੂਜੇ ਕੇ ਲਿਏ)
 "ਅਲਬੇਲਾ ਸਾਜਨ ਆਓ ਰੇ" (ਫਿਲਮਃ ਹਮ ਦਿਲ ਦੇ ਚੁਕੇ ਸਨਮ, ਬਾਜੀਰਾਵ ਮਸਤਾਨੀ) 
 "ਔਰ ਹੋ" (ਫਿਲਮਃ ਰੌਕਸਟਾਰ) 

 ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ 
ਗੀਤ.ਫ਼ਿਲਮਸੰਗੀਤਕਾਰਗਾਇਕਉੱਲਾਥਿਲ ਨੱਲਾ ਉੱਲਮਕਰਨਨਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ-ਰਾਮਮੂਰਤੀਸਿਰਕਾਜ਼ੀ ਗੋਵਿੰਦਰਾਜਨਵਨੀਥਾਮਨੀਵਿਕਰਮਇਲੈਅਰਾਜਾਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਐੱਸ ਜਾਨਕੀ, ਕਮਲ ਹਾਸਨਵਾਨੀਲੇ ਥਨੀਲਾਕਾੱਕੀ ਸੱਤਾਈਇਲੈਅਰਾਜਾਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਐੱਸ ਜਾਨਕੀਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਚਾਲੱਕੂ ਚਾਲੱਕੂਚੈਂਬਰੂਥੀਇਲੈਅਰਾਜਾਮਾਨੋ, ਐਸ. ਜਾਨਕੀਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਨੀ ਪੱਠੀ ਨਾਨ ਪੱਠੀਕੇਲਾਡੀ ਕਨਮਾਨੀਇਲੈਅਰਾਜਾਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ, ਉਮਾ ਰਾਮਾਨਨਉਮਾ ਰਮਨਨਪੁੰਕਟਰੇਦੋਸਤਇਲੈਅਰਾਜਾਹਰੀਹਰਨਵਿਦੂ ਕਥਾਈਆਮੁਥੂਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨਹਰੀਹਰਨਈਚਮਬਾਜ਼ਮਪਵਿੱਤਰਾਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨਸ਼ਾਹੁਲ ਹਮੀਦ, ਕੇ. ਐਸ. ਚਿਤਰਾਵਾਹ ਵਾਹ ਐਨ ਵੀਨਾਈਏਸੱਤਮਗੰਗਾਈ ਅਮਰਨਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮਮੇਗੰਗਲ ਐਨਾਈ ਥੋਟੂਅਮਰਕਲਮਭਾਰਦਵਾਜਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ