ਉਦੈ ਸਿੰਘ (ਸਿੱਖ ਯੋਧਾ)

ਭਾਈ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਜੀ (ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਸੰਬਰ 1704 ਜਾਂ 1705) ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲ ਸਨ। 

 ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਉਹ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤੀਜੇ ਜੰਮੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਭਰਾ ਸਨ। ਉਹ ਮੁਲਤਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਲੀਪੁਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਮਾਰ ਰਾਜਪੂਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ ਸੀ । ਉਹਨਾਂ ਨੇ 30 ਮਾਰਚ 1699 ਨੂੰ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਪਾਹੁਲ ਸ਼ਕੀ ਸੀ। 

 ਫੌਜੀ ਕੈਰੀਅਰ 
1698 ਤੱਕ, ਓਹਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਮਸਕੀਟੀਅਰ ਹੋਣ ਦਾ ਨਾਮ ਕਮਾਇਆ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਓਹਨਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਸਕਟ ਨਾਲ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਓਹਨਾ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ 25 ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜੋ ਖਾਲਸਾ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਸਮੀਕਰਣ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤੀਕਰਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਆਨੰਦਪੁਰ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕਈ ਫੌਜੀ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।  ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਬਲੀਆ ਚੰਦ ਅਤੇ ਆਲਮ ਚੰਦ ਨਾਮਕ ਦੋ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।  ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਾ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਬਲੀਆ ਚੰਦ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦਿੱਤਾ।  

ਜਦੋਂ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਹਿਬ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ 100 ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। 1700 ਵਿੱਚ ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਘੇਰਾ ਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਕਾਰਵਾਈ ਦੌਰਾਨ, ਓਹਨਾ ਨੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਰਾਗੜ੍ਹ ਦਾ ਕਿਲਾ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਉਸ ਸਾਲ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਉਹ ਜਸਵਾਲ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕੇਸਰੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ । ਉਹ ਅੱਗੇ ਨਿਮੋਹਗੜ੍ਹ, ਬਸੋਲੀ ਅਤੇ ਕਲਮੋਟ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਬਹਾਦੁਰੀ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ । 

 ਸ਼ਹੀਦੀ 
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਦੁਆਰਾ ਅਨੰਦਪੁਰ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 50 ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਰੀਅਰ-ਗਾਰਡ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ। ਉਹ ਦਸੰਬਰ 1704 ਜਾਂ 1705 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਟਿੱਬੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ ਸਨ। ਹਮਲਾਵਾਰ ਫੌਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੱਥੇ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ।

 ਵਿਰਾਸਤ 
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਹੀ ਟਿੱਬੀ ਦੀ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 

 ਹਵਾਲੇ