ਗੰਗੌਰ

ਗੰਗੌਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰੰਗੀਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਚੇਤ (ਮਾਰਚ-ਅਪ੍ਰੈਲ) ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗੌਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਬਸੰਤ, ਵਾਢੀ, ਵਿਆਹੁਤਾ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ, ਵਿਆਹੁਤਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਹੈ।

ਗਣ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਗੌਰ ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਗੌਰੀ ਜਾਂ ਪਾਰਵਤੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੌਭਾਗਿਆ (ਵਿਵਾਹਿਕ ਅਨੰਦ) ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਅਣਵਿਆਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਪਤੀ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਲਈ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਆਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭਲਾਈ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਚਲੇ ਗਏ ਲੋਕ ਗੰਗੌਰ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਸ਼ਨ ਹੁਣ 100 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਿਉਹਾਰ ਲਈ 2023 ਦੀ ਮਿਤੀ 24 ਮਾਰਚ ਹੈ।

 ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ 
ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਹੋਲੀ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਚੇਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 16 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਨਵ-ਵਿਆਹੀ ਲੜਕੀ ਲਈ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਸਫ਼ਲ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ 18 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਰਿਵਾਜ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਅਣਵਿਆਹੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵੀ ਪੂਰੇ 16 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਵਰਤ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਿਉਹਾਰ ਚੇਤ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੇਲੇ (ਗੰਗੌਰ ਮੇਲੇ) ਪੂਰੇ 18 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਗੰਗੌਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਅਤੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਵਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

 ਚਿੱਤਰਕਲਾ 
ਤਿਉਹਾਰ ਲਈਈਸਰ ਅਤੇਪਾਰਵਤੀ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਰਾਜਪੂਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ 'ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਈ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰਿਓਂ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਜ ਅਤੇ ਗੰਗੌਰ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਫ਼ਰਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੀਜ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤਰੀ ਹੋਵੇਗੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੰਗੌਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਛੱਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।

 ਵਰਤ ਕਥਾ 
ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸ਼ਿਵ, ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਕਲੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨੇੜਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਫੈਲਾਅ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਤਾਂ ਨੀਵੇਂ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਈਆਂ। ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਖਾਧਾ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ "ਸੁਹਾਗਰਾ " ਛਿੜਕਿਆ।

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਚੇ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਭੋਜਨ ਲੈ ਕੇ ਆਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਖਾਣਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੇਠਲੇ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਲਈ " ਸੁਹਾਗਰਾ " ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ 'ਤੇ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖ਼ੂਨ ਨਾਲ ਅਸੀਸ ਦੇਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇੰਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਂਗਲੀ ਦੀ ਨੋਕ ਨੂੰ ਖੁਰਚ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਖ਼ੂਨ ਛਿੜਕ ਦਿੱਤਾ।

 ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 

 ਗੌਰਾ ਪਰਵ, ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਤਿਉਹਾਰ

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਮੇਲੇ