ਸ਼ਹਿਰਬਾਨੂ

ਸ਼ਾਹਰਬਾਨੂ (ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਬਾਨੋ) (ਫ਼ਾਰਸੀ: شهربانو; "ਲੇਡੀ ਆਫ਼ ਦ ਲੈਂਡ") ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੁਸੈਨ ਇਬਨ ਅਲੀ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜੋ ਤੀਜੇ ਸ਼ੀਆ ਇਮਾਮ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਪੈਗੰਬਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਪੋਤੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ। ਅਲੀ ਇਬਨ ਹੁਸੈਨ ਉਹ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਾਸਾਨਿਡ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਰਸ਼ੀਆ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਾਸਾਨੀ ਸਮਰਾਟ ਯਜ਼ਡੇਗਰਡ III ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਹਰਬਾਨੂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਹੋਰ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ: ਸ਼ਾਹਰਬਾਨਵਯ, ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਨ, ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ, ਜਹਾਂਸ਼ਾਹ, ਸਲਾਮਾ, ਸਲਾਫਾ, ਗ਼ਜ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਸਦਾਰਾ।

ਇਸਲਾਮੀ ਕਥਾਵਾਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਹਰਬਾਨੂ ਨੂੰ ਫਾਰਸ ਦੀ ਮੁਸਲਿਮ ਜਿੱਤ ਦੌਰਾਨ ਫਡ਼ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਅਰਬ ਕੁਲੀਨਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਚੋਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਹੁਸੈਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ੀਆ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਰਬਾਨੂ ਦੀ ਮੌਤ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਲੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਤੋਂ ਥੋਡ਼੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹੋਈ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਨਤ ਅਲ-ਬਾਕੀ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।(1) Al-Mas'udi, Ithabat al-Wasiya, p. 143. Imam Zayn 'al-Abidin, p. 18Baqir Sharif al-Qarashi. The life of Imam Zayn al-Abideen a.s. p20-21 ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁੱਝ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਰੇ ਵਿੱਚ ਬੀਬੀ ਸ਼ਹਿਰ ਬਾਨੋ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਆਰਾਮ ਸਥਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼ਹਰਬਾਨੂ ਨੂੰ ਸ਼ੀਆ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੰਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ' ਤੇ ਪੂਰਵ-ਇਸਲਾਮੀ ਫਾਰਸ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ੀਆ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਡ਼ੀ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਤਾ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਇਸਲਾਮੀ ਲੇਖਕਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਲ-ਮੁਬਾਰਦ, ਯਾਕੂਬ ਅਤੇ ਅਲ-ਕੁਲੈਨੀ ਨੇ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਹਿਰਬਾਨੂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਪਿਛੋਕਡ਼ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲੀ ਇਬਨ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਤਰੀ ਸ਼ਾਹੀ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਜੋਡ਼ਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਹਵਾਲਾ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਬਨ ਸਾਦ ਅਤੇ ਇਬਨ ਕੁਤਯਬਾਹ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੰਧ ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਇਰਾਨਿਕਾ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰਬਾਨੂ "ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਮਹਾਨ" ਸੀ।

 ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕਡ਼ 
ਸ਼ਹਰਬਾਨੂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮੀ ਇਤਿਹਾਸ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਫਾਰਸ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਾਸਾਨੀ ਸਮਰਾਟ ਯਾਜਦੇਗਰਡ III ਦੀ ਧੀ ਸੀ।Mehrdad Kia, The Persian Empire: A Historical Encyclopedia, Vol. I (2016), p. 6 ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਹੋਰ ਪਛਾਣ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮੁਹੰਮਦ ਇਬਨ ਅਹਿਮਦ ਨਯਾਸਾਬੁਰੀ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਯਾਜਦੇਗਰਦ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਿੰਸ ਸ਼ਹਰੀਆਰ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਖੋਸਰੋ ਦੂਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਇਬਨ ਸ਼ਹਿਰ ਆਸ਼ੂਬ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਾਸਕ, ਨਸੀਜਾਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਜੇ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚਾਰ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਦੇ ਯਾਜ਼ਡੇਗਰਡ ਦੀ ਧੀ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ।Moshe Gil, The Babylonian encounter and the Exilarchic House in the light of Cairo Geniza documents and parallel Arab sources, Judaeo Arabic Studies, (2013), p. 162 

ਸ਼ਹਰਬਾਨੂ ਦੀ ਮਾਂ ਬਾਰੇ ਖਾਤੇ ਚੁੱਪ ਹਨ। ਯਾਜਦੇਗਰਡ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਰਖੇਲਾਂ ਦਰਜ ਹਨ, ਅਲ-ਤਬਾਰੀ ਅਤੇ ਇਬਨ ਖਾਲਦੂਨ ਨੇ ਮਰਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜ਼ਮੀਰ ਨਕਵੀ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰਬਾਨੂ ਦੀ ਮਾਂ ਮਹ ਤਲਤ ਜਾਂ ਮਹਾ ਤਲਤ ਨਾਮ ਦੀ ਸਿੰਧੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਬੋਧੀ ਰਾਏ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਸਾਨੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਨੇ ਚੰਗੇ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਮਾਤਲੀ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਯਾਜ਼ਡੇਗਰਡ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਹਰਬਾਨੂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਲ-ਮਸੂਦੀ ਨੇ ਯਾਜ਼ਦੇਗਰਡ III ਦੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਹਨ-ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਪੇਰੋਜ਼ ਅਤੇ ਬਹਰਾਮ, ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ, ਅਦ੍ਰਾਗ ਅਤੇ ਮਰਦਾਵੰਦ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਚੀਨ ਦੇ ਤਾਂਗ ਸਮਰਾਟ ਕੋਲ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ, ਇਸਲਾਮੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰਬਾਨੂ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਫਡ਼ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।[1] ਇੱਕ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਖਲੀਫਾ ਉਮਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਬਦੁੱਲਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰੀ ਸਲੀਮ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੇ ਖਲੀਫਾ ਅਬੂ ਬਕਰ ਦੇ ਪੁੱਤ ਮੁਹੰਮਦ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੇਟੇ ਕਾਸਿਮ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣ ਗਿਆ।Shaykh Muhammad Mahdi Shams al-Din, The Authenticity of Shi'ism, Shi'ite Heritage: Essays on Classical and Modern Traditions (2001), p. 49  ਹੋਰ ਕਥਿਤ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰਬਾਨੂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਘਯਾਨਬਾਨੂ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਭੈਣ ਸੀ, ਇਜ਼ਦੁੰਦਾਦ, ਜਿਸ ਨੇ ਯਹੂਦੀ ਐਕਸਿਲਾਰਕ ਬੋਸਤਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਿਹਰਬਾਨੂ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਜੈਨ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।Peter Crawford, The War of the Three Gods: Romans, Persians and the Rise of Islam (2013), p. 207 Carla Bellamy, The Powerful Ephemeral: Everyday Healing in an Ambiguously Islamic Place (2011), p. 209 

 ਹਵਾਲੇ