ਤਰੰਗਾ ਜੈਨ ਮੰਦਰ

ਤਰੰਗਾ, ਮੇਹਸਾਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਰਾਲੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਜੈਨ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੈਨ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਅਹਾਤੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਮਾਰੂ-ਗੁਰਜਾਰਾ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ। ਅਜੀਤਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 1161 ਵਿੱਚ ਚੌਲੂਕਿਆ ਰਾਜਾ ਕੁਮਾਰਪਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੇਠ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਮੁੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਕੰਧਾਂ ਵਾਲੇ ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: ਸਵੇਤੰਬਰਾ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 14 ਮੰਦਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਰੰਗਾ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਪੰਜ ਦਿਗੰਬਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੰਦਰ ਵੀ ਹਨ।

 ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਮਾਰਕ 
ਤਰੰਗਾ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜੈਨ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਵਿਕਰਮ ਸੰਵਤ 1241 ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਗਏ ਸੋਮਪ੍ਰਭਾਚਾਰੀਆ ਦੇ ਕੁਮਾਰਪਾਲ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਬੋਧੀ ਰਾਜਾ ਵੇਣੀ ਵਤਸਰਾਜ ਅਤੇ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ ਖਪੁਟਾਚਾਰੀਆ ਨੇ ਦੇਵੀ ਤਾਰਾ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨਗਰ ਦਾ ਨਾਮ ਤਾਰਾਪੁਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਪਹਾੜੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਬੁਰਸ਼ਵੁੱਡ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਇੱਕ ਸੜਕ ਦੁਆਰਾ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਪਠਾਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਚਿੱਟੇ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਇੱਟ ਦੇ ਬਣੇ ਮੰਦਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਜੀਤਨਾਥ ਮੰਦਰ ਚੌਲੂਕਿਆ  ਰਾਜਾ ਕੁਮਾਰਪਾਲ (1143 - 1174) ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦਾ ਅਨੁਯਾਈ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

 ਬੋਧੀ ਸਮਾਰਕ 
ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਖੋਜਾਂ 1938 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਤਰੰਗਾ ਪਹਾੜੀ ਨੂੰ ਤਰੰਗਾ ਜਾਂ ਤਰੰਗਾ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਤਰਨ ਮਾਤਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਹੈ।

ਲਗਭਗ 2.5 ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਤਰਨ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਧਰਾਨ ਮਾਤਾ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਤਰਨ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਇਸਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ 8ਵੀਂ-9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਹੈ। ਧਰਾਨ ਮਾਤਾ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਧਰਾਨ ਮਾਤਾ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਜੈਨ ਤੀਰਥੰਕਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਵਲੋਕਿਤੇਸ਼ਵਰ ਪਦਮਪਾਣੀ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਬੋਧੀ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਨਦੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਬੋਧੀ ਸਟੂਪਾ ਹੈ।

ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗੁਫਾ ਆਸਰਾ ਵੀ ਹਨ। ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਗੁਫਾ, ਜੋ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੋਗੀਦਾ ਨੀ ਗਾਫਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਬੋਧੀਵਰਕਸ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਧਿਆਨੀ ਬੁੱਧਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਚਾਰ ਬੋਧੀ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ। ਇਸ ਗੁਫਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬੋਧੀ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਗੁਫਾਵਾਂ ਚੌਥੀ-5ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਹਨ।

 ਪੁਰਾਤੱਤਵ 
2009 ਵਿੱਚ, ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਤਰੰਗਾ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਕਿਲਾਬੰਦੀ ਲੱਭੀ। ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤੀਜੀ ਜਾਂ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਨਾਰਤਾ ਜਾਂ ਆਨੰਦਪੁਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੁਣ ਵਡਨਗਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

 ਤਸਵੀਰਾਂ 

 ਹਵਾਲੇ 

 ਸਰੋਤ 

 ਕਿਤਾਬ