ਤਿਲਕ ਕਾਮੋਦ

ਤਿਲਕ ਕਾਮੋਦ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਧੁਰ ਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਾਗ ਹੈ।
+ਥਾਟ ਖਮਾਜ  ਸੁਰ ਇਸ ਰਾਗ 'ਚ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਸ਼ੁੱਧ ਲਗਦੇ ਹਨ 
ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਧੈਵਤ ਵਰਜਤ ਹੈ 
ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸੱਤੇ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ ਜਾਤੀਸ਼ਾਡਵ-ਸੰਪੂਰਣ ਅਰੋਹ ਪ(ਮੰਦਰ) ਨੀ (ਮੰਦਰ) ਸ ਰੇ ਗ ਸ ਰੇ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ ਅਵਰੋਹਸੰ ਪ ਧ ਮ ਗ ਸ ਰੇ ਗ ਸ ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਪ(ਮੰਦਰ) ਨੀ(ਮੰਦਰ)ਸ ਰੇ ਗ ਸ ਪਕੜ ਪ(ਮੰਦਰ)ਨੀ (ਮੰਦਰ)ਸ ਰੇ ਗ ਸ ਰੇ ਪ ਮ ਗ ਸ ਨੀ(ਮੰਦਰ)ਵਾਦੀ ਰੇ ਸੰਵਾਦੀ ਪ ਸਮਾਂ ਰਾਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਹਿਰ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਰਾਗ ਦੇਸ਼ 
ਰਾਗ ਤਿਲਕ ਕਾਮੋਦ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤਾਰ 'ਚ ਜਾਣਕਾਰੀ:-

 ਰਾਗ ਤਿਲਕ ਕਾਮੋਦ ਦੀ ਜਾਤੀ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਮਤ ਭੇਦ ਹਨ ਕੁੱਝ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੰਧਾਰ ਤੇ ਧੈਵਤ ਦੋ ਸੁਰ ਵਰਜਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਜਾਤੀ ਔਡਵ-ਸੰਪੂਰਣ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇਸ ਦੀ ਜਾਤੀ ਔਡਵ-ਸ਼ਾਡਵ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਾਡਵ-ਸੰਪੂਰਣ ਹੈ।
 ਰਾਗ ਤਿਲਕ ਕਾਮੋਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਸ਼ੁੱਧ ਲਗਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਕੁੱਝ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਕੋਮਲ ਨੀ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
 ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਚਾਲ ਵਕ੍ਰ (ਟੇਢੀ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
 ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਅਵਰੋਹ 'ਚ ਤਾਰ ਸਪ੍ਤਕ ਦੇ ਸੰ ਤੋਂ ਪੰ ਸੁਰ ਤੱਕ  ਆਓਣਾ  ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਧੁਰ ਅਸਰ ਛਡਦਾ ਹੈ।
 ਇਹ ਰਾਗ ਇਕ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਰੋਮਾੰਟਿਕ ਸੁਭਾ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ।
 ਰਾਗ ਦਾ ਨਾਮ ਤਿਲਕ ਕਾਮੋਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਕਾਮੋਦ ਰਾਗ ਦੀ ਕੋਈ ਝਲਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ਪਰ ਇਸਦੇ ਸੁਰ ਰਾਗ ਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਹਨ ਪਰ ਦੋਨਾਂ ਰਾਗਾਂ 'ਚ ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਚਲਣ ਵਖਰਾ ਵਖਰਾ  ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਾਹੋਲ ਵੀ ਵਖਰਾ ਵਖਰਾ।
 ਰਾਗ ਤਿਲਕ ਕਾਮੋਦ ਵਿੱਚ ਰੇ ਪ ਅਤੇ ਸੰ ਪੰ  ਸੁਰ ਸੰਗਤੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
 ਇਸ ਦਾ ਸੁਭਾ ਸ਼ੋਖ ਤੇ ਚੰਚਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਖਿਆਲ ਅਤੇ ਠੁਮਰੀ ਜਿਆਦਾ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਧ੍ਰੁਪਦ ਵੀ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
 ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਨਿਸ਼ਾਦ ਤੇ ਜਦੋਂ ਠੇਹਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ  ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ 'ਚ ਹੋਰ ਵੀ ਇਜ਼ਾਫ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਠੇਹਿਰਾਵ ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵੀ ਹੈ।
 ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਤਰਾਨਾ,ਹੋਰੀ,ਗੀਤ ਅਤੇ ਗਜ਼ਲ ਵੀ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

 ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਬਰਸਾਤ 'ਚ ਵੀ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਾਗ ਤਿਲਕ ਕਾਮੋਦ 'ਚ ਆਲਾਪ :-

ਸ, ਰੇ--ਗ--ਸ--ਨੀ(ਮੰਦਰ)---ਪ(ਮੰਦਰ)ਨੀ(ਮੰਦਰ)--ਸ,

ਰੇ--ਗ--ਸ--ਰੇ ਪ ਮ ਗ-----ਸ --ਰੇ --ਗ, ਸ--ਨੀ(ਮੰਦਰ)

ਪ(ਮੰਦਰ)--ਨੀ(ਮੰਦਰ)--ਸ ਰੇ ਗ,ਸ 

ਸ, ਰੇ--ਮ--ਪ-,ਧ ਪ ਮ ਗ---- ਸਰੇਗ,ਸ ਨੀ(ਮੰਦਰ),ਸ ਰੇ ਮ ਪ ਸੰ --

ਪੜ੍ਹ --ਮ--ਪ--ਮ--ਗ--ਸ ਰੇ --ਗ--ਸ ਨੀ(ਮੰਦਰ) --ਰੇ-ਮ-ਪ ਧ,ਮਗ --ਸਰੇਗ,ਸਨੀ(ਮੰਦਰ)---ਪ(ਮੰਦਰ)ਨੀ (ਮੰਦਰ)ਸ ਰੇ ਗ---ਸ  

ਰਾਗ ਤਿਲਕ ਕਾਮੋਦ 'ਚ ਕੁੱਝ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ-
+ਗੀਤ ਸੰਗੀਤਕਾਰ/
ਗੀਤਕਾਰ ਗਾਇਕ/
ਗਾਇਕਾ ਫਿਲਮ/ਬਦਰਿਯਾ ਬਰਸ ਗਈ 
ਉਸ ਪਾਰ  ---/ਪੰਡਿਤ ਇੰਦਰ ਮੁਕੇਸ਼,ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਬੇਗ਼ਮ/ਹਮੀਦਾ ਬਾਨੋ ਮੂਰਤੀ/1945ਚਲੀ ਚਲੀ ਰੇ ਮਾਈ ਤੋ ਦੇਸ ਪਰਾਏ ਸਰਦਾਰ ਮਲਿਕ/ਭਰਤ ਵਿਆਸ ਆਸ਼ਾ ਭੋੰਸਲੇ ਸਾਰੰਗ/1960ਹਮਨੇ ਤੁਝਕੋ ਪਿਆਰ ਕਿਯਾ ਹੈ ਜਿਤਨਾਕਲਿਆਨ ਜੀ ਆਨੰਦ ਜੀ/
ਇੰਦੀਵਰਮੁਕੇਸ਼ ਦੂਲਹਾ-ਦੁਲਹਨ/1964ਹਿਯਾ ਜਰਤ ਰਹਤ ਦਿਨ ਰੈਨਪੰਡਿਤ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ/ਅਨਜਾਨਮੁਕੇਸ਼ ਗੋਦਾਨ/1963ਵਫ਼ਾ ਜਿਨਸੇ ਕੀ ਬੇਵਫਾ ਹੋ ਗਏ ਹੈਂ ਰਵੀ /ਪ੍ਰੇਮ ਧਵਨ ਮੁਕੇਸ਼ ਪਿਆਰ ਕਾ ਸਾਗਰ/196।ਮੁਝੇ ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ ਮੁਹੱਬਤਦਤ੍ਤਾਰਾਮ ਨਾਇਕ/ਗੁਲਸ਼ਨ ਬਾਵਰਾਮੁਕੇਸ਼ ਪਹਿਲਾ  ਪਿਆਰ/
196।ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਦਿਲ ਸੇ ਭੁਲਾਨੇ ਚਲਾ ਹੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਜੈਕਿਸ਼ਨ/
ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਮੁਕੇਸ਼ ਹਰਿਆਲੀ ਔਰ ਰਾਸਤਾ/1962ਠੰਡੀ ਠੰਡੀ ਸਾਵਨ ਕੀ ਸਲਿਲ ਚੌਧਰੀ/ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਆਸ਼ਾ ਭੋੰਸਲੇ ਜਾਗਤੇ ਰਹੋ/1956ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਬਿਨ ਜੀ ਨਾ ਲਾਗੇ ਘਰ ਮੇਂ ਵਨਰਾਜ ਭਾਟਿਯਾ/ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਸਾਗਰ ਭੂਮਿਕਾ/1977ਯਹ ਨੀਰਾ ਕਹਾਂ ਸੇ ਬਰਸੇ ਜੈਦੇਵ/ਪਦਮਾ ਸਚਦੇਵ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਪ੍ਰੇਮ ਪਰਬਤ/
1973ਆਓਗੇ ਜਬ ਤੁਮ ਸਾਜਨਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਂਡਲੇ/ਇਰਸ਼ਾਦ ਕਾਮਿਲ ਉਸਤਾਦ ਰਾਸ਼ਿਦ ਖਾਨਜਬ ਵੀ ਮੇੱਟ/2007

ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

 SRA on Samay and Ragas
 Sarod performance by Arnab Chakrabarty

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

 ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ  

ਗੀਤ.ਫ਼ਿਲਮਸੰਗੀਤਕਾਰਗਾਇਕਬਦਰੀਆ ਬਰਸ ਗਈ ਉਸ ਪਾਰਮੂਰਤੀ (1945) ਬੁਲੋ ਸੀ ਰਾਣੀਮੁਕੇਸ਼ (ਸਿੰਗਰ) ਅਤੇ ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਬਾਨੋ ਅਤੇ ਹਮੀਦਾ ਬਾਨੋ (ਸਿੰਗਰ) ਹਮੀਦਾ ਬਾਨੋ (ਸਿੰਗਰ) ਹੀਆ ਜੱਰਤ ਰਾਹਤ ਦਿਨ ਮੀਂਹਗੋਦਾਨਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰਮੁਕੇਸ਼ (ਸਿੰਗਰ)ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਦਿਲ ਸੇ ਭੁਲਾਨੇਹਰੀਯਾਲੀ ਔਰ ਰਸ੍ਤਾਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨਮੁਕੇਸ਼ (ਸਿੰਗਰ)ਹੋ ਗਏ ਦੋ ਰੂਜਪਿਆਰ ਕਾ ਸਾਗਰਰਵੀ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)ਮੁਕੇਸ਼ (ਸਿੰਗਰ)ਤੁਮਹਾਰੇ ਬਿਨ ਜੀ ਨਾ ਲਗੇ ਘਰ ਮੇਂਭੂਮਿਕਾ (ਫ਼ਿਲਮ)ਵਨਰਾਜ ਭਾਟੀਆਪ੍ਰੀਤੀ ਸਾਗਰਹਮਨੇ ਤੁਮਕੋ ਪਿਆਰ ਕੀਆ ਹੈ ਜਿਤਨਾਦੁਲ੍ਹਾ ਦੁਲਹਨਕਲਿਆਣਜੀ-ਆਨੰਦਜੀਮੁਕੇਸ਼ (ਸਿੰਗਰ)ਮੁਝੇ ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ ਮੁਹੱਬਤਪਹਿਲਾ ਪਿਆਰ (1961 ਫ਼ਿਲਮ) ਦੱਤਰਾਮ ਵਾਡਕਰਮੁਕੇਸ਼ (ਸਿੰਗਰ)ਚਲੀ ਰੇ ਚਲੀ ਰੇ ਮਾਈ ਤੋ ਦੇਸ ਪਰਏਸਾਰੰਗਾ (1961 ਫ਼ਿਲਮ) ਸਰਦਾਰ ਮਲਿਕਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇਤਿਲਕ ਕਾਮੋਦਖੁਦਾ ਕੇ ਲਿਏਅਹਿਮਦ ਜਹਾਂਜੇਬਅਹਿਮਦ ਜਹਾਂਜੇਬਅੱਗੇ ਜਦੋਂ ਤੂੰਜਬ ਅਸੀਂ ਮਿਲੇਸੰਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਂਡਿਲਿਆਰਸ਼ੀਦ ਖਾਨ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)

 ਭਾਸ਼ਾਃ ਤੇਲਗੂ  
SongMovieComposerSingersVeena Padave RagamayiSita Rama Kalyanam (1961 film)Gali Penchala Narasimha RaoP. SusheelaTheliyani AanandhamMangalya BalamMaster VenuP. Susheela