ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ ਹੈ ਜੋ 1858 ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ 1911 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ

 ਰਾਜਗੀਰ : 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ 460 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ ਮਗਧ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗਿਰੀਵਰਾਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 
 ਪਾਟਲੀਪੁਤਰ: ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਮਗਧ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ:
ਨੰਦਾ ਵੰਸ਼
ਮੌਰੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਗੁਪਤਾ ਖ਼ਾਨਦਾਨ
 ਪਾਟਲੀਪੁਤਰ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪਾਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
 ਬੇਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਮਥੁਰਾ: ਕੁਸ਼ਾਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
 ਅਮਰਾਵਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨਪੁਰਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਧਾਰਣੀਕੋਟਾ: ਸੱਤਵਾਹਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੀਕਾਕੁਲਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ: ਸੱਤਵਾਹਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ
ਕੰਦਾਪੁਰਾ: ਆਨੰਦ ਗੋਤਰਿਕਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ
ਰਾਜਮੁੰਦਰੀ: ਪੂਰਬੀ ਚਲੁਕਿਆ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਰੈੱਡੀ ਰਾਜ
ਵਾਂਗੀਪੁਰਮ ਜਾਂ ਪੇਡਵੇਗੀ: ਸਲੰਕਯਾਨਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਚਲੁਕਿਆ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ
ਵਿਜੇਪੁਰੀ ਦੱਖਣ ਜਾਂ ਨਾਗਾਰਜੁਨਕੋਂਡਾ: ਆਂਧਰਾ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ
ਕਲਿੰਗਨਗਰ (ਆਧੁਨਿਕ ਮੁਖਲਿੰਗਮ): ਪੂਰਬੀ ਗੰਗਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ
ਕੰਨੌਜ: ਹਰਸ਼ਵਰਧਨ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ; ਪ੍ਰਤਿਹਾਰਸ ਦਾ ਵੀ।
ਮਾਨਯਖੇਤਾ, ਅਵੰਤੀ: ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਕੁਟ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਹਾਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ।
ਗਧੀਪੁਰ: ਗੁਪਤਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ। ਜਮਵਾਲ ਰਾਜਿਆਂ ਗਾਧੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਾਜਧਾਨੀ।
ਕਰੂਰ: ਚਰਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ
ਧਾਰਪੁਰਮ: ਕੋਂਗੂ ਨਾਡੂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ
ਪੁਹਾਰ: ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚੋਲਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ।
ਮਦੁਰੈ: ਪਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ
 ਗੌੜਾ : ਪਾਟਲੀਪੁਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਲ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ
 ਸਿਗਲ: ਸਾਕਾਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਜਧਾਨੀ 70 ਬੀਸੀ -400
 ਟੈਕਸੀਲਾ: ਸਕਾਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰਾਜਧਾਨੀ 70 ਬੀਸੀ -400
 ਮਥੁਰਾ: ਸਕਾਸ ਦੀ ਤੀਜੀ ਰਾਜਧਾਨੀ 70 ਬੀਸੀ -400
 ਸਗਲਾ: ਇੰਡੋ-ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ
 ਭੀਨਮਲ: ਗੁਰਜਾਰਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ
 ਜੌਨਪੁਰ: ਸ਼ਰਕੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ (1394-1479)।

 ਮੱਧਯੁਗੀ ਕਾਲ 

ਦੌਲਤਾਬਾਦ: 1327 ਵਿਚ, ਮੁਹੰਮਦ ਇਬਨ ਤੁਗਲਕ (ਰ. 1325-1351) ਦੇ ਅਧੀਨ, ਭਾਰਤੀ ਨੇ ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਛੱਡੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਇੱਥੇ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਘੋਰ: ਘੁਰਿਦ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ
ਬੁਡਾਉਨ: ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ।
ਆਗਰਾ: ਲੋਧੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਦੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ। ਸੁਲਤਾਨ ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਦੀ (1488-1517) 1506 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਆਗਰਾ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ।
ਵਿਜੇਨਗਰ: 1571 ਤੋਂ 1585 ਤੱਕ ਵਿਜੇਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
 ਪੱਲਵਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਾਂਚੀਪੁਰਮ
 ਤੰਜਾਵੁਰ: ਚੋਲਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ
 ਇਲਾਹਾਬਾਦ: ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ ਅਤੇ 1599 ਤੋਂ 1604 ਤੱਕ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਸੀ।
 ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ: 1704 ਵਿੱਚ, ਨਵਾਬ ਮੁਰਸ਼ਿਦ ਕੁਲੀ ਖਾਨ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸੀਟ ਨੂੰ ਢਾਕਾ ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ।
 ਪੁਣੇ: 1730 ਵਿਚ, ਪੁਣੇ ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਮਰਾਠਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਇਕਲੌਤੀ ਗੈਰ-ਮੁਗਲ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਈ।
 ਮੁੰਗੇਰ: ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਅਲੀ, ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਨਵਾਬ (1760 ਤੋਂ 1764 ਤੱਕ)। 1763 ਵਿੱਚ, ਕਾਸਿਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਮੁੰਗੇਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
 ਪਟਨਾ: ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ 5 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਸਮੇਂ ਲਈ
 ਹਨਮਕੌਂਡਾ ਅਤੇ ਵਾਰੰਗਲ: ਕਾਕਤੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ
 ਅਡਾਂਕੀ: ਰੈੱਡੀ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ
 ਕੋਚੀਨ (1505-1510)
 ਪੁਰਾਣਾ ਗੋਆ (1510-1843)
 ਨੋਵਾ ਗੋਆ (1843-1961)
ਪੁਲੀਕੇਟ: 1690 ਤੱਕ ਡੱਚ ਕੋਰੋਮੰਡਲ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ (1610–1690; 1781–1795)
ਨਾਗਾਪਟਨਮ: ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਅਧੀਨ 1799 ਤੋਂ 1845 ਤੱਕ ਤੰਜੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ।
ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ: ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਰਤ ਦੌਰਾਨ ਪੁਡੂਚੇਰੀ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ।

 ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ 
 1858 ਵਿੱਚ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ (ਹੁਣ ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ) ਇੱਕ ਦਿਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਇਹ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।
 ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, 1911 ਤੱਕ, ਕਲਕੱਤਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ।
19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਸ਼ਿਮਲਾ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।Charles Allen, Kipling Sahib, London, Little Brown, 2007
 ਕਿੰਗ ਜਾਰਜ ਪੰਜਵੇਂ ਨੇ 12 ਦਸੰਬਰ 1911 ਨੂੰ 1911 ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ। ਵਾਇਸਰਾਏ, ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 1931 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ