ਦੁਧਕਲ

ਦੁਧਕਲ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Sonchus oleraceus), ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ, ਐਸਟੇਰੇਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਿਕੋਰੀਏਏ ਗੋਤ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਦਾਰ ਪੌਦੇ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਮ ਨਾਮ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮਨ ਸੋਥਿਸਟਲ, ਸੋ ਥਿਸਟਲ,Sonchus oleraceus at Plants For A Future ਸਮੂਥ ਸੋ ਥਿਸਟਲ, ਸਲਾਨਾ ਸੋ ਥਿਸਟਲ, ਖਰਗੋਸ਼ ਕੋਲਵਰਟ, ਖਰਗੋਸ਼ ਥਿਸਟਲ, ਮਿਲਕੀ ਟੈਸਲ, ਮਿਲਕ ਥਿਸਟਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 

ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੌਦਾ, ਹਾੜੀ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਦੀਨ ਵਜੋਂ ਉੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਮਲਾਵਰ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਗੜਬੜ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।Sonchus oleraceus  at Center for Aquatic and Invasive Plants  ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਆਮ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਹਮਲਾਵਰ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਸੰਕ੍ਰਮਣ ਫਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। 

ਇਸ ਦੇ ਖਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਸਬਜ਼ੀਆਂ/ਜੜੀ ਬੂਟੀਆਂ"। ਆਮ ਨਾਮ 'ਸੋ ਥਿਸਟਲ' ਸੂਰਾਂ ਲਈ ਇਸਦੀ ਆਕਰਸ਼ਕਤਾ, ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਥਿਸਟਲ ਪੌਦਿਆਂ ਲਈ ਪੱਤੇ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਨਾਮ 'ਖਰਗੋਸ਼ ਥਿਸਟਲ' ਖਰਗੋਸ਼ ਅਤੇ ਖਰਗੋਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਇਸਦੇ ਕਥਿਤ ਲਾਭਕਾਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

 ਵਰਣਨ 
ਇਸ ਸਾਲਾਨਾ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ  ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਇੱਕ ਖੋਖਲਾ, ਸਿੱਧਾ ਤਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰੀ ਧੁੱਪ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਹਰਮਾਫ੍ਰੋਡਾਈਟਿਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਮ ਪਰਾਗਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੱਖੀਆਂ ਅਤੇ ਮੱਖੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਹਵਾ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਜਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਬੀਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੈਲਦਾ ਹੈ।


 ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਗੁਣ 
ਪੋਸ਼ਣ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ 30 - 40 mg ਵਿਟਾਮਿਨ ਸੀਪ੍ਰਤੀ 100 ਗ੍ਰਾਮ ਪੌਦੇ, 1.2% ਪ੍ਰੋਟੀਨ, 0.3% ਚਰਬੀ, 2.4% ਕਾਬੋਹਾਈਡਰੇਟ। 100 ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਫ ਸੁੱਕੇ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ (ਵਧਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ) ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ: 45 ਗ੍ਰਾਮ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ, 28 ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰੋਟੀਨ, 22 ਗ੍ਰਾਮ ਸੁਆਹ, 5.9 ਗ੍ਰਾਮ ਫਾਈਬਰ, 4.5 ਗ੍ਰਾਮ ਚਰਬੀ; ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, 265 ਕੈਲੋਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਖਣਿਜ

 ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ: 1500 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ
 ਫਾਸਫੋਰਸ: 500 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ
 ਆਇਰਨ: 45.6 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ
 ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ: 0 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ
 ਸੋਡੀਅਮ: 0 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ
 ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ: 0 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ
 ਜ਼ਿੰਕ: 0 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ

ਵਿਟਾਮਿਨ

 A: 35 mg
 ਥਾਈਮਾਈਨ (ਬੀ1): 1.5 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ
 ਰਿਬੋਫਲੇਵਿਨ (B2): 5 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ
 ਨਿਆਸੀਨ: 5 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ
 B6: 0 mg
 C: 60 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ

 ਕੰਟਰੋਲ 
ਇਸ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕਟਾਈ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜੜ੍ਹ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਨਹੀਂ ਉੱਗਦਾ।Sonchus oleraceus L., Asteraceae , Pacific Island Ecosystems at Risk (PIER) ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕ ਦੁਆਰਾ ਨਦੀਨਾਂ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ, ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ, ਕੁਝ ਵਾਤਾਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਦੀਨ