ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ

ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਉਹ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ  ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਵਿਰਸਾ ਅਨਮੋਲ, ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਗਣਰਾਜ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਰਾਹੀਂ, ਹੁਣ 11 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਉਪਾਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 2004 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਕੁਝ ਖਾਸ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦ੍ਵਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲਾਭ ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ ਭੋਗ ਪਵੇਗੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਇਸ ਕਰ ਕੇ 'ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ' ਦਾ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਸਮਿਤੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ/ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸਭ ਤੋਂ ਹਾਲੀਆ ਬਦਲਾਅ ਇਸ ਸੂਚੀ' ਚ 2024 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ, ਆਸਾਮੀ, ਪਾਲੀ, ਮਰਾਠੀ, ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

 ਮਾਪਦੰਡ 

2004 ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੁਣੇ ਆਰੰਭ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਅਤੇ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਮਾਪਦੰਡ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਾਪਦੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 1000 ਵਰਸ਼ ਦੀ ਆਯੁ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

2006 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਰਿਲੀਜ਼ ਰਾਹੀਂ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ ਅੰਬਿਕਾ ਸੋਨੀ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਵੀ ਦਿੱਤੇ। ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਮਾਪਦੰਡ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ:

 ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 1500-2000 ਵਰਸ਼ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਰਾਣੇ ਲੇਖ ਜਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਉਪਸਥਿਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ
 ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਜਾਂ ਸਮਝਣ ਵਾਲ਼ੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਅਮੋਲਕ ਸਾਹਿਤਕ ਧਰੋਹਰ ਮੰਨੇ
 ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਲੱਖਣ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਨਹੀਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ
 ਇਸ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿੱਖਿਆ ਸਾਹਿਤ ਇਸ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਸਕਰਣ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਹ ਇਸ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਰਹੇ।

 ਲਾਭ 

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੰਕਲ਼ਪ ਸੰਖਿਆ 2-16/2004-US (ਅਕਾਦਮੀਆਂ) ਮਿੱਤੀ 1 ਨਵੰਬਰ 2004 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ" ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲਾਭ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ: 

 ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿੱਦ੍ਵਾਨਾਂ ਲਈ ਹਰ ਸਾਲ ਦੋ ਵੱਡੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ।
 ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਇੱਕ ਉੱਤਮਤਾ ਕੇਂਦ੍ਰ ਦੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
 ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਨੁਰੋਧ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਉੱਘੇ ਵਿੱਦ੍ਵਾਨਾਂ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਕੇਂਦ੍ਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਾਇਕ ਪੀਠ ਤਿਆਰ ਕਰਨਗੇ।

 ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 

ਭਾਸ਼ਾਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਖਾਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਤਿਥੀਦ੍ਰਾਵਿੜਦੱਖਣੀ ਦ੍ਰਾਵਿੜ
ਮੱਧ ਤਮਿਲ਼500 ਅਤੇ 300 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ  12 ਅਕਤੂਬਰ 2004 ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀਹਿੰਦ-ਆਰੀਆਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ 25 ਨਵੰਬਰ 2005 ਦ੍ਰਾਵਿੜਦੱਖਣੀ ਦ੍ਰਾਵਿੜ
ਕੰਨੜ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ370 ਈਸਵੀ31 ਅਕਤੂਬਰ 2008 ਦ੍ਰਾਵਿੜਦੱਖਣ-ਕੇਂਦਰੀ ਦ੍ਰਾਵਿੜ
ਪ੍ਰਾਰੰ‍ਭਿਕ ਤੇਲਗੂ400 ਈਸਵੀ31 ਅਕਤੂਬਰ 2008 ਦ੍ਰਾਵਿੜਦੱਖਣੀ ਦ੍ਰਾਵਿੜ830 ਈਸਵੀ23 ਮਈ 2013 ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀਪੂਰਬੀ ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ1051 ਈਸਵੀ20 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014 ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀਪੂਰਬੀ ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ10ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਈਸਵੀ3 ਅਕਤੂਬਰ 2024ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀਪੂਰਬੀ ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ9ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਈਸਵੀ3 ਅਕਤੂਬਰ 2024ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀਦੱਖਣੀ ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ739 ਈਸਵੀ3 ਅਕਤੂਬਰ 2024ਪਾਲੀ: ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀਮੱਧ ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆਤੀਜੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ3 ਅਕਤੂਬਰ 2024ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ: ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀਮੱਧ ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆਤੀਜੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ3 ਅਕਤੂਬਰ 2024

 ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 

 ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ
 ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ

 ਸੰਦਰਭ