ਮੇਘ (ਰਾਗ)

ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ 
+ਥਾਟ ਕਾਫੀਸੁਰਗੰਧਾਰ ਤੇ ਧੈਵਤ ਵਰਜਤ 
ਨਿਸ਼ਾਦ ਕੋਮਲ 
ਮਧ੍ਯਮ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਵਕ੍ਰ ਰੂਪ 'ਚ ਲਗਦਾ ਹੈਜਾਤੀ ਔਡਵ-ਔਡਵਵਾਦੀ ਸ਼ਡਜ (ਸ)ਸੰਵਾਦੀਪੰਚਮ (ਪ) ਅਰੋਹ ਸ ਮ ਰੇ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ ਅਵਰੋਹ ਸੰ ਨੀ ਪ ਮ ਰੇ ਮ ਨੀ ਰੇ ਸ ਪਕੜ ਰੇ ਰੇ ਸ ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸਮ ਰੇ ਪ ਮ ਰੇ ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਰਾਗ ਮਧ੍ਯਮਾਵਤੀ (ਕਰਨਾਟਕੀ ਰਾਗ)ਸਮਾਂਬਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ 

 ਵਿਸਥਾਰ ਵਿਆਖਿਆ 

ਮੇਘ ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ  ਰਾਗ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਮੇਘ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਬੱਦਲ’ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਰਾਗ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਾਗ ਮੇਘ ਇਕ ਪ੍ਰਚੀਨ ਰਾਗ ਹੈ।

 ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਣਕਾਰੀ 
ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ  ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ  ਗੋਵਰਧਨ ਲੀਲਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ  ਗੋਵਰਧਨ ਪਰਵਤ (ਪਹਾੜ) ਅਪਣੀ ਚੀਚੀ ਉਂਗਲੀ ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ  ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਡਮਰੂ ਧੁਨੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਜੋ ਡਮਰੂ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਉਹ ਰਾਗ ਮੇਘ ਸੀ।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਗ ਜੋ ਮੀਂਹ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਰਾਗ ਮਲਹਾਰ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੇਘ ਅਤੇ ਮਲਹਾਰ ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਾਗ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਰਾਗ ਮੇਘ ਮਲਹਾਰ ਰਖਿਆ ਗਿਆ। ਪਰੰਤੂ ਰਾਗ ਮੇਘ ਮਲਹਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਚਲਣ 'ਚ ਹੈ।

ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਚਸ਼ਮ-ਏਂ-ਬਦੂਰ ਦਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਮਧੁਰ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕ ਯੇਸੁਦਾਸ ਅਤੇ ਹੇਮੰਤੀ ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੇ ਗਾਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਰਾਜਕਮਲ ਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਇੰਦੁ ਜੈਨ ਹਨ। 

 ਹਵਾਲੇ 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ

 ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ  

 ਭਾਸ਼ਾਃ ਹਿੰਦੀ 
ਗੀਤ.ਫ਼ਿਲਮਸਾਲ.ਸੰਗੀਤਕਾਰਗਾਇਕਖਈ ਕੇ ਪਾਨ ਬਨਾਰਸਵਾਲਾਡਾਨ.1978ਕਲਿਆਣਜੀ-ਆਨੰਦਜੀਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰਤੇਰੀ ਤਸਵੀਰ ਕੋਸਾਵਨ ਕੋ ਆਨੇ ਦੋ1979ਰਾਜ ਕਮਲਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸਕਹਾਂ ਸੇ ਆਏ ਬਦਰਾਚਸ਼ਮੇ ਬੁੱਦੂਰ1981ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ, ਹੈਮੰਤੀ ਸ਼ੁਕਲਾਛਇਆਂ
ਨਦਿਲ ਸੇ..1998ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸਪਨਾ ਅਵਸਥੀਧੀਮ ਤਾ ਦੇਰੇਤਕਸ਼ਕ1999ਸੁਰਜੋ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆਮੁੰਨੀ ਬਦਨਾਮ ਹੁਈਦਬੰਗ2010ਲਲਿਤ ਪੰਡਿਤਮਮਤਾ ਸ਼ਰਮਾਸ਼ੰਕਰ ਰੇ ਸ਼ੰਕਰਤਾਨਾਜੀਃ ਦ ਅਨਸੁੰਗ ਵਾਰੀਅਰ2020ਮੇਹੁਲ ਵਿਆਸਆਦਰਸ਼ ਸ਼ਿੰਦੇ

 ਭਾਸ਼ਾਃ ਤਮਿਲ 
ਕੁਝ ਗੀਤ ਰਾਗ ਮੱਧਮਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਹੜਾ ਕੀ ਰਾਗ ਮੇਘ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ।
ਗੀਤ.ਫ਼ਿਲਮਸੰਗੀਤਕਾਰਗਾਇਕਮੁਥੁਕ੍ਕਲੋ ਕੰਗਲਨੇਜੀਰੁੱਕੁਮ ਵਰਈਐਮ. ਐਸ. ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨਟੀ. ਐਮ. ਸੁੰਦਰਰਾਜਨ, ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾਕਾਨਾ ਕਾਨੁਮਅਗਨੀ ਸਾਕਸ਼ੀਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਸਰਿਤਾਸਰੀਥਾਆਗਯਾ ਗੰਗਾਈਧਰਮ ਯੁੱਧਮਇਲੈਅਰਾਜਾਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਾਸੁਦੇਵਨ, ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀਥੋਲਵੀ ਨੀਲੇਨਾ ਨਿਨਾਇਥਲਊਮਾਈ ਵਿਜ਼ੀਗਲਮਨੋਜ-ਗਿਆਨਪੀ ਬੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ, ਅਬਵਾਨਨ, ਕੋਰਸਵੇਲਲੀ ਮਲਾਰੇਜੋਡੀਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਅਈਅਰਓਰੂ ਦੈਵਮ ਥਾਂਥਾ ਪੂਵਕੰਨਾਥਿਲ ਮੁਥਾਮਿਤਲਪੀ. ਜੈਚੰਦਰਨ, ਚਿਨਮਈਥੰਬੀ ਥੂਲਾਲ (ਅਭੇਰੀ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ) ਕੋਬਰਾਨਕੁਲ ਅਭਿਆਨਕਰ, ਸ਼੍ਰੇਆ ਘੋਸ਼ਾਲਥੌਮ ਕਾਰੂਵਿਲ ਇਰੰਥੋਮਸਟਾਰਸ਼ੰਕਰ ਮਹਾਦੇਵਨਐਨਾਈ ਕੋਂਜਾ ਕੋਂਜਾਅਥਿਆਵਿਦਿਆਸਾਗਰਹਰੀਹਰਨ, ਸੁਜਾਤਾ ਮੋਹਨ