ਭਾਰਤੀ ਸੁਧਾਰ ਸੰਘ

ਭਾਰਤੀ ਸੁਧਾਰ ਸੰਘ ਦਾ ਗਠਨ 29 ਅਕਤੂਬਰ 1870 ਨੂੰ ਕੇਸ਼ੁਬ ਚੰਦਰ ਸੇਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮੋ ਸਮਾਜ ਦੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਪੱਖ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮੋ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਦੇਸ਼ ਸੇਨ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਾ ਸੀ।"After his return to India, Mr. Sen, proceeded to put into practice some of the ideas he had imbibed during his English visit. The first practical step he took in that direction was formation of Indian Reform Association." - Sastri, pp. 154-155.

ਡੇਵਿਡ ਕੋਪ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸੇਨ ਯੂਨੀਟੇਰੀਅਨ ਸਮਾਜਕ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੁਧਾਰ ਯਤਨ ਉਸ ਨੇ ਦੇਖੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਕਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੰਡੀਅਨ ਰਿਫਾਰਮ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ "ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਸੁਧਾਰ" ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।David Kopf, The Brahmo Samaj and the Shaping of the Modern Indian Mind, 1979, pp. 16-18, Princeton University Press, 

ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਉਦੇਸ਼ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਭਾਗਾਂ - ਸਸਤਾ ਸਾਹਿਤ, ਔਰਤ ਸੁਧਾਰ, ਸਿੱਖਿਆ, ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਸੀ।Sen, P.K., Keshub Chunder Sen, 1938, pp. 104-109, Peace Cottage, Calcutta.

 ਸਸਤਾ ਸਾਹਿਤ 
ਸਸਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਸਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸਸਤੇ ਅਤੇ ਉਪਯੋਗੀ ਟ੍ਰੈਕਟਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਯੋਗੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਨਾ ਸੀ। 16 ਨਵੰਬਰ 1870 ਨੂੰ, ਇੰਡੀਅਨ ਰਿਫਾਰਮਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਬੰਗਾਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਅਖਬਾਰ,ਸੁਲਾਵਾ ਸਮਾਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੀ ਕੀਮਤ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ  ਸੀ । ਇਹ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਉੱਦਮ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਿਮਾਣੇ ਵਰਗ ਨੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਅਖਬਾਰ ਨਹੀਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸਨ।Sen, P.K., Keshub Chunder Sen, 1938, pp. 104-109, Peace Cottage, Calcutta.

 ਔਰਤ ਸੁਧਾਰ 
ਔਰਤ ਸਾਧਾਰਨ ਸਕੂਲ ਫਰਵਰੀ 1871 ਵਿੱਚ ਬਾਲਗ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਮਾਦਾ ਸੁਧਾਰ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਸਿੱਖਣਾ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਸਕੂਲ ਜੁੜ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਸਕੂਲ ਦੇ ਬਾਲਗ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਸਿੱਖ ਸਕਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਿਲੇਬਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।Sen, P.K., Keshub Chunder Sen, 1938, pp. 104-109, Peace Cottage, Calcutta.

ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਬਾਮਬੋਧਿਨੀ ਪੱਤਰਿਕਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1864 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਾਧਾਰਨ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਆਪਸੀ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਲਈ ਬਾਮਹਿਤਾਸ਼ਿਨੀ ਸਭਾ (ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸੁਸਾਇਟੀ) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਭਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਬਾਮਾਬੋਧਿਨੀ ਪੱਤਰਿਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਿਤ ਹੋਈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਸਕੂਲ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਸੀ।Sen, P.K., Keshub Chunder Sen, 1938, pp. 104-109, Peace Cottage, Calcutta.

 ਸਿੱਖਿਆ 
ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਨੇ ਕਿਰਤੀ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੱਧ ਵਰਗ ਨੂੰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕਿਆ। ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਨਜ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਤੇ ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਸਕੂਲ 28 ਨਵੰਬਰ 1870 ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ। ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਕੂਲ ਨੇ ਮੱਧ ਵਰਗ ਨੂੰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕਲਾਵਾਂ, ਜਾਂ ਤਰਖਾਣ, ਟੇਲਰਿੰਗ, ਘੜੀ ਅਤੇ ਘੜੀ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ, ਛਪਾਈ, ਲਿਥੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਉੱਕਰੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰਕ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ।Sen, P.K., Keshub Chunder Sen, 1938, pp. 104-109, Peace Cottage, Calcutta.

 ਹਵਾਲੇ