ਆਗਾ ਹੈਦਰ

ਸੱਯਦ ਆਗਾ ਹੈਦਰ (ਸਯਦ ਆਗਾ ਹੈਦਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (1876-1947) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੈਰਿਸਟਰ ਅਤੇ ਜੱਜ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 1930 ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਥਾਪਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਰਾਮ ਰਾਜਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਜੱਜ ਸਨ।

 ਪਰਿਵਾਰ 
ਹੈਦਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜ਼ਰਘਮ ਹੈਦਰ (ਜਿਸ ਦੀ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ) ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ, ਆਮੀਰ ਬਾਨੋ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਾਨੋ ਸਨ।

 ਜੀਵਨ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1876 ਵਿੱਚ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਦੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1904 ਵਿੱਚ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੈਂਚ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ 1925 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।"Appointment of the Hon'ble Mr. Justice Agha Haidar, Barrister-at-Law, as a permanent Judge of the Lahore High Court". Abhilekh-patal.in. 1931.

ਉਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਛੇਡ਼ਨ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਵਿੱਚ ਇਕਲੌਤਾ ਭਾਰਤੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।Kuldip Nayar (2000). The Martyr. Har-Anand Publications. p. 110. ISBN 9788124107003. ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰ ਜਸਟਿਸ ਜੇ. ਕੋਲਡਸਟ੍ਰੀਮ ਸਨ, ਜੋ ਪੈਨਲ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸਨ ਅਤੇ ਜਸਟਿਸ ਜੀ. ਸੀ. ਹਿਲਟਨ ਸਨ। 12 ਮਈ 1930 ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਮਵਤਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਪੁਣਛ ਹਾਊਸ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।  

ਹੱਥਕਡ਼ੀ ਲਗਾਏ ਜਾਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਬੱਸ ਤੋਂ ਉਤਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਏ। ਜਸਟਿਸ ਜੇ. ਕੋਲਡਸਟ੍ਰੀਮ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਜਸਟਿਸ ਹੈਦਰ ਨੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਦਿਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅਸਹਿਮਤੀ ਦਰਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।Kazmi, S.M.A. "Bhagat Singhs: Complaints of relatives grow".

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰੀ ਦੀ ਘਾਟ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਜਤਾਇਆ ਸੀ। ਜਸਟਿਸ ਆਗਾ ਹੈਦਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਗਵਾਹਾਂ ਤੋਂ ਨੇਡ਼ਿਓਂ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੋ ਯੂਰਪੀਅਨ ਜੱਜਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।Daniyal, Shoaib (23 March 2016). "'The man who goes on a hunger strike has a soul': When Jinnah defended Bhagat Singh". Scroll.in. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜੱਜਾਂ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤੀ ਜਤਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਜਸਟਿਸ ਹੈਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਜੱਜ ਹਾਂ, ਕਸਾਈ ਨਹੀਂ।

ਸੱਯਦ ਆਗਾ ਹੈਦਰ ਦੀ ਮੌਤ 5 ਫਰਵਰੀ 1947 ਨੂੰ ਸਹਾਰਨਪੁਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਜੱਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1947
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1876