ਬਿਆਸ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ

ਬਿਆਸ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦਰਿਆ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਦੇ 185 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਿਜ਼ਰਵ ਦਾ ਖੇਤਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 2017 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਰਿਜ਼ਰਵ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬਿਆਸ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਤਹਿ ਤੋਂ ਹਰੀਕੇ ਹੈੱਡਵਰਕਸ ਤੱਕ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਕਈ ਚੈਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰੇਡਡ ਚੈਨਲ ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਰੇਤ ਦੀਆਂ ਬਾਰਾਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅਮੀਰ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਤੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਰਿਜ਼ਰਵ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੇ ਵੈਟਲੈਂਡਜ਼ ਉੱਤੇ 1971 ਰਾਮਸਰ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਰਾਮਸਰ ਸਾਈਟ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਕ ਵਜੋਂ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਨਦੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਡੈਮਾਂ, ਬੈਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਨਹਿਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੰਡਿਤ ਹੈ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ
ਬਿਆਸ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ 90 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਰਹੀ ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਡਾਲਫਿਨ ( ਪਲੈਟਾਨਿਸਟਾ ਗੈਂਗੇਟਿਕਾ ਮਾਈਨਰ ) ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।"Beas Conservation Reserve". Ramsar Sites Information Service. 1 February 2020. Retrieved 29 September 2021. ਇਹ ਇੱਕ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਾ ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰ ਹੈ ਜੋ ਈਕੋਲੋਕੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।Indulekha Aravind (23 February 2020). "Lease of life: The 185-km long Beas Conservation Reserve is helping protect many endangered aquatic species". The Economic Times. Retrieved 29 September 2021. ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਰਹੇ ਮਸ਼ੀਰ ( ਟੋਰ ਪੁਟੀਟੋਰਾ ), ਹੌਗ ਡੀਅਰ ( ਐਕਸਿਸ ਪੋਰਸੀਨਸ ), ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੀ ਬਿੱਲੀ, ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਿਰਵਿਘਨ-ਕੋਟੇਡ ਓਟਰ ( ਲੂਟਰੋਗੇਲ ਪਰਸਪੀਸੀਲਾਟਾ )।<ref> 2017 ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੇ 47 ਲੰਬੇ-ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਘੜਿਆਲ ( ਗੈਵੀਲਿਸ ਗੈਂਗੇਟਿਕਸ ) ਨੂੰ ਬਿਆਸ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗਾਇਬ ਹੋਣ ਤੋਂ 30 ਸਾਲ ਬਾਅਦ। ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਦੀ ਡੌਲਫਿਨ ਅਤੇ ਘੜਿਆਲ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।

ਜੰਗਲਾਤ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ, ਵੈਟਲੈਂਡ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਨਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ ਐਲਾਨੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ (ਸੁਰੱਖਿਆ) ਐਕਟ ਤਹਿਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਿਜ਼ਰਵ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਪਾਰਕ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜਾਲ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਹਰਾਂ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਮਸਰ ਟਿਕਾਣੇ