ਵੇਦਾਂਗ

ਵੇਦਾਂਗ ("ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅੰਗ";) ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਛੇ ਸਹਾਇਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹਨ ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ:James Lochtefeld (2002), "Vedanga" in The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Vol. 1: A-M, Rosen Publishing, , pages 744-745

 ਵੇਦਾਂਗ ਦੀ ਸੂਚੀ 

 ਸਿੱਖਿਆ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ : शिक्षा): ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਉਚਾਰਨ। ਇਸ ਸਹਾਇਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਵੈਦਿਕ ਪਾਠ ਦੌਰਾਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ, ਲਹਿਜ਼ਾ, ਮਾਤਰਾ, ਤਣਾਅ, ਧੁਨ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
 ਚੰਦਸ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ : छन्दस्)James Lochtefeld (2002), "Chandas" in The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Vol. 1: A-M, Rosen Publishing, , page 140 ਇਸ ਸਹਾਇਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਕਾਵਿਕ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਕਵਿਤਾ ਉਚਾਰਖੰਡਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੰਖਿਆ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਕਵਿਤਾ ਮੋਰੇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੰਖਿਆ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
 ਵਿਆਕਰਨ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ : व्याकरण): ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ।W. J. Johnson (2009), A Dictionary of Hinduism, Oxford University Press, , Article on VyakaranaJames Lochtefeld (2002), "Vyakarana" in The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Vol. 2: N-Z, Rosen Publishing, , page 769 ਇਸ ਸਹਾਇਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
 ਨਿਰੁਕਤ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ : निरुक्त): ਵਿਊਤ-ਵਿਗਿਆਨ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਰਤੋਂ ਹਨ।James Lochtefeld (2002), "Nirukta" in The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Vol. 2: N-Z, Rosen Publishing, , page 476 ਇਸ ਸਹਾਇਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
 ਕਲਪ ( ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: कल्प): ਰਸਮੀ ਹਦਾਇਤਾਂ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਵੈਦਿਕ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ, ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ, ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮੌਤ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜੀਵਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਬੀਤਣ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਆਚਰਣ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਕਰਤੱਵਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ।
 ਜੋਤਿਸ਼ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ : ज्योतिष): ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਰਸਮਾਂ ਲਈ ਸਹੀ ਸਮਾਂ। ਇਹ ਸਹਾਇਕ ਵੈਦਿਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ।James Lochtefeld (2002), "Jyotisha" in The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Vol. 1: A-M, Rosen Publishing, , pages 326-327

 ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ 
ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਦਰਣਯਕ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵੇਂ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਇਹ ਸਹਾਇਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਆਇਰਨ ਏਜ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸੰਹਿਤਾੀਕਰਨ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਛੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਦੋਂ ਸੰਕਲਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਪਹਿਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਮੱਧ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਢਲਾ ਪਾਠ ਯਾਸਕਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਘੰਟੂ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦਾ ਹੈ। ਵੈਦਿਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਇਹ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਕਿਉਂਕਿ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਚੇ ਗਏ ਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਅਧਿਐਨ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਮੀਟਰਾਂ, ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਵਿਆਕਰਨ, ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸੂਝ ਨੇ ਪੋਸਟ-ਵੈਦਿਕ ਅਧਿਐਨ, ਕਲਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਕਲਪ ਵੇਦਾਂਗ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਧਰਮ-ਸੂਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ।

 ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 

 ਸਮ੍ਰਿਤੀ (स्मृति , "ਜੋ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ")

 ਹਵਾਲੇ 

 ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 

 "Vedanga" in the Hindu Encyclopedia

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ