ਮਿਸਰ ਦੀਵਾਨ ਚੰਦ

ਮਿਸਰ ਦੀਵਾਨ ਚੰਦ (1755 – 18 ਜੁਲਾਈ 1825) ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਫ਼ਸਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜਰਨੈਲ ਸੀ। ਉਹ ਮਾਮੂਲੀ ਕਲਰਕ ਤੋਂ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਅਤੇ 1816 ਤੋਂ 1825 ਤੱਕ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ Punjab History Conference, Thirty-ninth session, March 16–18, 2007: proceedings, Navtej Singh, Punjabi University.  ਅਤੇ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਥੰਮ ਸੀ। 

 ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਦੀਵਾਨ ਚੰਦ ਗੋਂਦਲਾਂਵਾਲਾ ਪਿੰਡ (ਅਜੋਕੇ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।  

 ਫੌਜੀ ਕੈਰੀਅਰ 
ਦੀਵਾਨ ਚੰਦ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਫ਼ਰ-ਜੰਗ-ਬਹਾਦੁਰ ਦੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੀਵਾਨ ਚੰਦ 1816 ਵਿਚ ਤੋਪਖ਼ਾਨੇ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਦਾ ਚੀਫ਼ ਕਮਾਂਡਰ ਬਣਿਆ। ਉਸਨੇ ਮਿੱਠਾ ਟਿਵਾਣਾ ਦੇ ਨਵਾਬ ਟਿਵਾਣਾ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। Punjab History Conference, Thirty-ninth session, March 16–18, 2007: proceedings, Navtej Singh, Punjabi University.   ਦੀਵਾਨ ਚੰਦ ਨੇ 1818 ਵਿੱਚ ਮੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ ਤੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 2 ਜੂਨ 1818 ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਗਵਰਨਰ ਮੁਜ਼ੱਫਰ ਖਾਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੇ ਗਏ।  1819 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਪੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੁਰਾਨੀ ਦੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸੂਬੇਦਾਰ ਜੱਬਾਰ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਰਾਜੌਰੀ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਫਤਿਹ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। 1821 ਵਿੱਚ ਮਾਨਕੇਰਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਨਕੇਰਾ ਤਹਿਸੀਲ  ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬਟਾਲਾ, ਪਠਾਨਕੋਟ, ਮੁਕੇਰੀਆਂ, ਅਕਾਲਗੜ੍ਹ ਆਦਿ ਵੀ ਜਿੱਤੇ, ਉਸਨੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਅਤੇ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ  ਆਪਣੇ ਇਸ ਜਰਨੈਲ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ, ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਵਪਾਰੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਹੁੱਕਾ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਸਤਿਕਾਰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਮਿਸਰ ਦੀਵਾਨ ਚੰਦ ਨੂੰ ਹੁੱਕਾ ਭੇਟ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਗਰਟ ਪੀਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। 

ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਮਿਸਰ ਦੀਵਾਨ ਚੰਦ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ  ਬਰਤਾਨਵੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਘਟਾ ਕੇ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ "ਹੁੱਕਾ-ਸਿਗਰਟ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਜਰਨੈਲ" ਦੱਸਿਆ ਹੈ।  ਇਹ ਹਕੀਕਤ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਖ਼ੁਦ ਹੁੱਕਾ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। 

 ਖ਼ਤਾਬ 
ਉਹ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਅਤੇ ਜਰਨੈਲ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫਤਹਿ-ਓ-ਨੁਸਰਤ-ਨਸੀਬ (ਜੋ ਕਦੇ ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਾਰਿਆ) ਅਤੇ ਜ਼ਫਰ-ਜੰਗ-ਬਹਾਦੁਰ  ਦਾ ਖ਼ਤਾਬ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। 

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1755
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਲੋਕ