ਦੂਨ ਘਾਟੀ

ਦੂਨ ਘਾਟੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਘੱਟ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਅਸਧਾਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੌੜੀ, ਲੰਬੀ ਘਾਟੀ ਹੈ। ਘਾਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਦੀ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

 ਭੂਗੋਲ 
ਦੂਨ ਘਾਟੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਦੋ ਅਟਕ-ਅਟਕ ਕੇ ਚਲਦੀਆਂ ਰੇਂਜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਬਾਹਰੀ ਹਿਮਾਲਿਆ (ਉਰਫ਼ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ ) ਅਤੇ ਘੱਟ ਹਿਮਾਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਸੂਰੀ ਰੇਂਜ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਸੀਮਾ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਕਲਸੀ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਮੁਨੀ ਕੀ ਰੇਤੀ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਸੂਰੀ ਇੱਕ ਅਰਧ-ਗੋਲਾਕਾਰ ਚਾਪ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਰੇਂਜ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਹਰਿਦੁਆਰ ਤੱਕ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਘਾਟੀ ਯਮੁਨਾ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵਾਟਰਸ਼ੈੱਡ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਯਮੁਨਾ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੂਨ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹਨ, ਯਮੁਨਾ ਪੱਛਮੀ ਸੀਮਾ ਬਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਪੂਰਬ ਵੱਲ। ਇਹ ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ 75 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।

ਦੂਨ ਵੈਲੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੱਖੋਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਅਮੀਰ ਹੈ। ਵਾਦੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਸੂਰੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਾਜੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਘਾਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਰਾਖਵੇਂ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਜੰਗਲ ਵੀ  ਸਖ਼ਤ ਲੱਕੜ ਦੇ ਪਤਝੜ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਂ (ਖਾਸ. ਸਲ ਜਾਂ ਸ਼ੋਰੀਆ ਰੋਬਸਟਾ, ਅਤੇ ਟੀਕ ), ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲਦਾਰ ਦਰੱਖਤ, ਕੁਦਰਤੀ ਝੀਲਾਂ, ਅਤੇ ਤਰਾਈ ਅਤੇ ਭਾਬਰ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਬੋਟੈਨਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮੀਰ ਹਨ ਕਈ ਨਦੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਸੋਂਗ, ਟੋਨ, ਸੁਸਵਾ, ਜਖਾਨ, ਰਿਸਪਾਨਾ ਅਤੇ ਆਸਨ ) ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਇਸ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮਸੂਰੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਸਾਰੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਨਦੀਆਂ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਗੰਗਾ ਜਾਂ ਯਮੁਨਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ਼ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਜਾਜੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਥਾਨਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਨ ਬੈਰਾਜ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ ਅਤੇ ਝਿਲਮਿਲ ਝੀਲ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਤ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦਾ 1000 ਏਕੜ ਦਾ ਕੈਂਪਸ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੰਛੀ ਖੇਤਰ  ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

 ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰ 
ਰਾਜਾਜੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ, ਕਾਲੇਸਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਜੌਨਸਰ-ਬਾਵਰ ਖੇਤਰ ਵੀ ਘਾਟੀ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਖੇਤਰ ਹਨ।

 ਕਸਬੇ 
ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ:

 ਦੇਹਰਾਦੂਨ
 ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਛਾਉਣੀ
 ਕਲੇਮੈਂਟ ਟਾਊਨ
 FRI ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਖੇਤਰ
 ਰਾਏਪੁਰ
 ਵਿਕਾਸਨਗਰ
 ਸਹਸਪੁਰ
 ਹਰਬਰਟਪੁਰ
 ਡਾਕਪਾਥਰ
 ਡੋਈਵਾਲਾ
 ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼
 ਧੱਲੇਵਾਲਾ
 ਮੁਨਿ ਕੀ ਰੀਤਿ
 ਵੀਰਭੱਦਰ
 ਪ੍ਰਤੀਤਨਗਰ

ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ:

 ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ

 ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 

 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
 ਨੇਪਾਲ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਰਾਈ ਘਾਟੀਆਂ

 ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ