ਮੋਹਤਰਾਮ ਐਸਕੰਦਰੀ

ਮੋਹਤਰਮ ਇਸਕੰਦਰੀ (    ; 1895 – 27 ਜੁਲਾਈ, 1924),  ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਅਤੇ ਈਰਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਇੱਕ ਮੋਢੀ ਸੀ। ਉਹ ਜਮੀਅਤ-ਏ ਨੇਸਵਾਨ-ਏ ਵਤਨਖਾਹ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਨੇਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਪਰਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਸਥਾ ਸੀ।Afary, Janet. The Iranian Constitutional Revolution, 1906 - 1911, Columbia University Press, 1996.

ਨੇਸਵਾਨ ਵਤਨ ਖਾਅ ਅਖਬਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਐਸਕੰਦਰੀ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪਰਦੇ ਹਟਾਉਣ ਸਮੇਤ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ। ਉਸਨੇ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮਾਰਚ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। Sanasarian, pages 63-64

 ਜੀਵਨੀ 
ਮੋਹਤਰਮ ਦਾ ਜਨਮ 1895  ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉਦਾਰ, ਬੌਧਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੀਵੰਤ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਮਿਰਜ਼ਾ ਇਸਕੰਦਰੀ (ਅਲੀ ਖਾਨ ਦਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ), ਇੱਕ ਸੰਵਿਧਾਨਵਾਦੀ ਅਤੇ ਅਦਮੀਤ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਨ ਅਤੇ ਦਾਰ ਉਲ-ਫੂਨਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਸਨ।  ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਖਾਨ ਮੋਹਕੀਕੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਐਸਕੰਦਰੀ ਅਤੇ ਮੋਹਕੀਕੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਨਗੇ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। Pouran Farrokhzad, pages 90 and 91 Iranian Women in the Constitutional Movement, pages 115-118

ਇੱਕ ਬਾਲਗ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਐਸਕੰਦਰੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੀ ਸੱਟ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਜ ਸਕੂਲ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 1922 ਵਿੱਚ ਜਮੀਅਤ-ਏ ਨੇਸਵਾਨ-ਏ ਵਤਨਖਾਹ, "ਈਰਾਨ ਦੀ ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਮਹਿਲਾ ਲੀਗ" ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਨਾਰੀਵਾਦ ਅਤੇ ਈਰਾਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਢਾਲਿਆ।

ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ 1922 ਵਿੱਚ, Sanasarian, pages 63-64 ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਮਹਿਲਾ ਸੰਘ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਲੈਕਚਰ ਦਿੱਤਾ, ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮਾਰਚਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਇਕ ਰੈਲੀ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪਰਚੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮੋਹਤਰਾਮ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਈਰਾਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਬਾਲਗ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦਿੱਤਾ। Pouran Farrokhzad, pages 90 and 91

ਮੋਹਤਰਾਮ ਐਸਕੰਦਰੀ ਦੀ 29 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਜੁਲਾਈ 1924 - 1925 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਪਿੱਠ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਦੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਕਾਰਨ ਉਹ ਇੱਕ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। 

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1924
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1895