ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੈਕ ਥੰਡਰ

ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੈਕ ਥੰਡਰ ਦੋ ਆਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 1980s ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਖਾੜਕੂਆਂ ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕਿਓਰਿਟੀ ਗਾਰਡਜ਼ ਦੇ 'ਬਲੈਕ ਕੈਟ' ਕਮਾਂਡੋਜ਼ ਅਤੇ ਸੀਮਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਦੇ ਕਮਾਂਡੋਜ਼ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸੀ.ਆਰ.ਪੀ. ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਹਮਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਥਿਤ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਿੱਖਾਂ 'ਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। National Security Guards 

 ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੈਕ ਥੰਡਰ 1 
ਪਹਿਲਾ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਲੈਕ ਥੰਡਰ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 1986 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।ਲਗਭਗ 200 ਸਿੱਖ ਖਾੜਕੂ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।  ਇਸ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਕੰਵਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਡੀ.ਜੀ.ਪੀ ਸਨ।  ਲਗਭਗ 300 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕਿਓਰਿਟੀ ਗਾਰਡਜ਼ ਕਮਾਂਡੋਜ਼ ਨੇ 700 ਸੀਮਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲਿਆ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 200 ਸਿੱਖ ਖਾੜਕੂਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। India Deliverance , TIME, 1986-05-12 ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਦੋ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ।  ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਅੱਠ ਘੰਟੇ ਚੱਲੇ ਇਸ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। 

ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਭਾਰੀ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਸਨ. ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਅਤੇ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ 27 ਅਕਾਲੀ ਵਿਧਾਇਕ ਬਰਨਾਲਾ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਤੋੜ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਬਰਨਾਲਾ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਬੇਦਖਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਜਿਸਨੇ ਬਰਨਾਲਾ ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਸਚਿਤ ਕੀਤਾ। Jaijee, Inderjit Singh (1999). Politics of Genocide: Punjab, 1984–1998. Ajanta Publications. ISBN 978-8120204157. OCLC 42752917. 

 ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੈਕ ਥੰਡਰ 2 
ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੈਕ ਥੰਡਰ II 9 ਮਈ 1988 Gandhi Under Pressure to Oust Sikhs From TempleThe New York Times, 1988-05-11 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 18 ਮਈ ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਧੀਨ ਸੀ ਅਤੇ 1988 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। 1988 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਰਾਵੈਲ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਬਣਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਕਮਾਂਡੋ ਨੇ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਇੱਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ। ਸਪੈਸ਼ਲ ਐਕਸ਼ਨ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਕਮਾਂਡੋਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਰੱਖਣ ਲੱਗ ਪਏ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।Jaijee, Inderjit Singh (1999). Politics of Genocide: Punjab, 1984–1998. Ajanta Publications. ISBN 978-8120204157. OCLC 42752917. 

ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਤਰੀਕ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਐਕਸ਼ਨ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਕਮਾਂਡੋਜ਼ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਰੋਡੇ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਸਟੇਟ ਸਪਾਂਸਰਡ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਫਗਵਾੜਾ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਆਰਪੀਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ 70 ਸੀਆਰਪੀਐਫ ਤਾਇਨਾਤ ਸਨ। Jaijee, Inderjit Singh (1999). Politics of Genocide: Punjab, 1984–1998. Ajanta Publications. ISBN 978-8120204157. OCLC 42752917. 

8 ਮਈ ਨੂੰ ਸੀ.ਆਰ.ਪੀ. ਦੇ ਡੀ.ਆਈ.ਜੀ (ਡਿਪਟੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ) ਸਰਬਦੀਪ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਖਾੜਕੂ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਕਾਲਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਭਾਰਤੀ ਏਜੰਟ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਕਾਲਾ ਨੇ ਹੋਰ ਖਾੜਕੂਆਂ ਨੂੰ ਤਾਅਨਾ ਮਾਰਿਆ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਰਕ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਥੇਦਾਰ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਰੋਡੇ ਗੋਲੀ ਕਾਂਡ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੁੱਜੇ। Jaijee, Inderjit Singh (1999). Politics of Genocide: Punjab, 1984–1998. Ajanta Publications. ISBN 978-8120204157. OCLC 42752917. 

11 ਅਤੇ 12 ਮਈ ਨੂੰ ਸਪੈਸ਼ਲ ਐਕਸ਼ਨ ਗਰੁੱਪ ਦੇ 1,000 ਕਮਾਂਡੋਜ਼ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਸੁਸ਼ੀਲ ਨੰਦਾ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਹੇਠ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨੰਦਾ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਗਾਰਡ ਕੰਟਰੋਲ ਰੂਮ ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਹਾਟ ਲਾਈਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। 11 ਮਈ ਨੂੰ ਰੋਡੇ ਦੋ ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਚੱਲੀ ਗੋਲੀਬੰਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ। ਰੋਡੇ ਨੇ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਕਾਉਂਕੇ, ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਖਾੜਕੂਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕਮਾਂਡੋਜ਼ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਇਨਾਤ ਸੀ.ਆਰ.ਪੀ.ਐਫ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ। Jaijee, Inderjit Singh (1999). Politics of Genocide: Punjab, 1984–1998. Ajanta Publications. ISBN 978-8120204157. OCLC 42752917. 

ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਕੰਵਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ ਕੀਤੀ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਡੀਜੀਪੀ ਸਨ। ਇਸ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਨਾਈਪਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। Troops in Punjab Enter Sikh Temple ComplexThe New York Times, 1988-05-14

ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। Indian Commandos Close In On Sikhs, The New York Times, 1988-05-18 ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਫਲ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਲਗਭਗ 200 ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕੀਤਾ, 41 ਮਾਰੇ ਗਏ। ਗਿੱਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। Sikhs Surrender to Troops at Temple, The New York Times, 1988-05-19 ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਆਨੰਦਪੁਰ ਮਤਾ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਝਟਕਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਪਿਛਲੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਪੂਰੀ ਜਨਤਕ ਜਾਂਚ ਦੇ ਅਧੀਨ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। Terrorism in context By Martha Crenshaw ਇਹ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਦੇ ਉਲਟ ਨਿਊਜ਼ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਪਹੁੰਚ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। Black Thunder’s silver lining The Hindustan Times, 2008-05-13 ਅਤਿਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਨੌਂ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। At Golden Temple of Sikhs, the Debris of BattleThe New York Times, 1988-05-20 ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਬ੍ਰੇਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 23 ਮਈ 1988 ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਕੀਰਤਨ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। At Sikh Temple, an Uncertain Song Returns, The New York Times, 1988-05-23

ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਜਾਨਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ (ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ) ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਕਾਰਨ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾੜੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ), ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੈਕ ਥੰਡਰ ਲਾਭਅੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਫਲ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਵੱਖਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਕਮਰ ਤੋੜਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਜੁਰਮਾਨੇ ਵਧਾ ਦਿੱਤੇ। India Bans the Political and Military Use of ShrinesThe New York Times, 1988-05-29

2002 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ "ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਲੈਕ ਥੰਡਰ: ਐਨ ਆਈ ਵਿਟਨੈਸ ਅਕਾਊਂਟ ਆਫ਼ ਟੈਰਰਿਜ਼ਮ ਇਨ ਪੰਜਾਬ" ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਕੰਵਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦੁਆਰਾ ਖਾਤੇ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ "ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਗਿੱਲ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ "ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੈਕ ਥੰਡਰ" ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। Now, Gill slams author of Operation Black Thunder, Rediff.com, 2002-07-29

 ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 

 ਖਾਲਿਸਤਾਨ
 ਖਾਰਕੂ
 ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ
 ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਵੁੱਡਰੋਜ਼

 ਹਵਾਲੇ 

 ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 

 ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮਈ 1988 ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਏਪੀ ਨਿਊਜ਼ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ (1947–ਵਰਤਮਾਨ)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ