ਛੱਤ੍ਰਪਤੀ ਸੰਭਾਜੀਨਗਰ

ਔਰੰਗਾਬਾਦ ( ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛਤਰਪਤੀ ਸੰਭਾਜੀ ਨਗਰ ਜਾਂ ਛਤਰਪਤੀ ਸੰਭਾਜੀਨਗਰ, ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਾਠਵਾੜਾ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਡੇਕਨ ਟ੍ਰੈਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਉੱਚੀ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ, ਔਰੰਗਾਬਾਦ 1,175,116 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸੂਤੀ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਤਪਾਦਨ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਬੇਡਕਰ ਮਰਾਠਵਾੜਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਅਜੰਤਾ ਅਤੇ ਏਲੋਰਾ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਰਗੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1983 ਤੋਂ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨਾਂ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੋਰ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਦੇ ਆਕਰਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਗੁਫਾਵਾਂ, ਦੇਵਗਿਰੀ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਗ੍ਰਿਸ਼ਨੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ, ਜਾਮਾ ਮਸਜਿਦ, ﻿ਬੀਬੀ ਕਾ ਮਕਬਰਾ, ਹਿਮਾਯਤ ਬਾਗ, ਪੰਚਕੀ ਅਤੇ ਸਲੀਮ ਅਲੀ ਝੀਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਵਿੱਚ 52 ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਨੂੰ "ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2019 ਵਿੱਚ, ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਸਿਟੀ (AURIC) ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮਾਰਟ ਸਿਟੀਜ਼ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੀਨਫੀਲਡ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਮਾਰਟ ਸਿਟੀ ਬਣ ਗਿਆ।

ਪੈਠਾਨ, ਸੱਤਵਾਹਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜਧਾਨੀ (ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ-ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਸੀਈ), ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਵਾਗਿਰੀ, ਯਾਦਵ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ (9ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ-14ਵੀਂ ਸਦੀ ਈ.), ਆਧੁਨਿਕ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹਨ। 1308 ਵਿੱਚ, ਸੁਲਤਾਨ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਲਜੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ ਸੀ। 1327 ਵਿੱਚ, ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ, ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਦੌਲਤਾਬਾਦ (ਮੌਜੂਦਾ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਵਿੱਚ) ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਦੌਲਤਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਨੇ 1334 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1499 ਵਿੱਚ, ਦੌਲਤਾਬਾਦ ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ। 1610 ਵਿੱਚ, ਇਥੋਪੀਆਈ ਫੌਜੀ ਨੇਤਾ ਮਲਿਕ ਅੰਬਰ ਦੁਆਰਾ ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਧੁਨਿਕ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਖਾਡਕੀ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗ਼ੁਲਾਮ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਸਲਤਨਤ ਮਲਿਕ ਅੰਬਰ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਫਤਿਹ ਖਾਨ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਫਤਿਹਨਗਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1636 ਵਿੱਚ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੱਕਨ ਖੇਤਰ ਦਾ ਮੁਗਲ ਵਾਇਸਰਾਏ ਸੀ, ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ। 1653 ਵਿੱਚ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ "ਔਰੰਗਾਬਾਦ" ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਦੱਕਨ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। 1724 ਵਿੱਚ, ਦੱਕਨ ਦੇ ਮੁਗ਼ਲ ਗਵਰਨਰ, ਨਿਜ਼ਾਮ ਆਸਫ਼ ਜਾਹ ਪਹਿਲੇ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਸਫ਼ ਜਾਹੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1763 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰਾਜ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਰਿਆਸਤ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ 150 ਸਾਲਾਂ (1798-1948) ਤੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰਿਹਾ। 1956 ਤੱਕ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ। 1960 ਵਿੱਚ, ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਮਰਾਠੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਮਰਾਠਵਾੜਾ ਖੇਤਰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ।

ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
 ਸ਼ਿਰਡੀ
 ਮੁੰਬਈ

ਹਵਾਲੇ

ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ



 Aurangabad District website


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰੰਗਾਬਾਦ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ