ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ

ਰਾਜਾ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ  (1810-1881) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਜਗੀਰਦਾਰ, ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਦਾਫੌਜੀ ਅਫਸਰ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਜੀਠੀਆ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। Rebels Against the British Rule: Bhai Maharaj Singh, 1810-1857, died in Singapore jail, 5th July, 1857. India, Atlantic Publishers & Distributors, 1989.

 ਜੀਵਨੀ 
ਉਹ ਮਜੀਠਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ-ਗਿੱਲ ਜੱਟ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। Samra, Mandeep Kaur. Modern Sikh Historiography: Analysis of Times of Maharaja Ranjit Singh by Baba Prem Singh Hoti. India, K.K. Publications, 2004. 1843 ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਵਾਰਸ ਬਣਿਆ। ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ। Massy, Charles Francis, and Griffin, Lepel Henry. The Panjab Chiefs: Historical and Biographical Notices of the Principal Families in the Lahore and Rawalpindi Divisions of the Panjab. Pakistan, Civil and Military Gazette Press, 1890.

ਉਹ ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਕੀਲ ਸੀ। Gazetteer of the Amritsar District, 1883-84. Pakistan, Sang-e-Meel Publications, 2000. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੁਲਤਾਨ ਛੱਡਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੀ ਇਕ ਟੁਕੜੀ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਸੌਂਪੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਦੋ ਤੋਪਾਂ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਜਲਾਲਪੁਰ ਤੱਕ ਇੱਕ ਮਾਰਚ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਵਧੀਕੀਆਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਿਨਿਓਟ ਅਤੇ ਝੰਗ ਵਿਖੇ ਮਸਜਿਦਾਂ ਨੂੰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦੋ ਲੱਖ ਸਰਕਾਰੀ ਪੈਸੇ ਦੀ ਲੁੱਟ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। Massy, Charles Francis, and Griffin, Lepel Henry. The Panjab Chiefs: Historical and Biographical Notices of the Principal Families in the Lahore and Rawalpindi Divisions of the Panjab. Pakistan, Civil and Military Gazette Press, 1890. ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਜਾਗੀਰਾਂ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ 720 ਰੁਪਏ  ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ 'ਤੇ ਬਨਾਰਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।  

1857 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਬਨਾਰਸ ਵਿੱਚ ਜਲਾਵਤਨ ਰਿਹਾ। ਜੂਨ 1857 ਵਿਚ ਬਨਾਰਸ ਵਿਚ ਬੰਗਾਲ ਨੇਟਿਵ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਦੀ 37ਵੀਂ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਇਕ ਕੋਰ 'ਤੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਵੱਲ ਬੰਦੂਕਾਂ ਸੇਧਣ ਦਾ ਇਲਜਾਮ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ । ਇਸਤੇ ਕੋਰਪਸ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਹੱਲਾ ਬੋਲਿਆ ।  ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਾਰ ਗਏ। ਨੇੜੇ ਹੀ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਬਨਾਰਸ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਲੂਕ ਸੁਣ ਕੇ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ। ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਗਾਵਤ ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ। Massy, Charles Francis, and Griffin, Lepel Henry. The Panjab Chiefs: Historical and Biographical Notices of the Principal Families in the Lahore and Rawalpindi Divisions of the Panjab. Pakistan, Civil and Military Gazette Press, 1890. ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ ਦੌਰਾਨਉਸਨੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 6 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਬਨਾਰਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਟੋਲੇ ਨੇ  ਉਸ ਦਾ ਪੱਟ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਖਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 

1857 ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ 4,800 ਰੁਪਏ ਸਾਲਾਨਾ ਪੈਨਸ਼ਨ  ਅਤੇ ਡੂਮਰੀ, ਗੋਰਖਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਗੀਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਪਰਤਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। Massy, Charles Francis, and Griffin, Lepel Henry. The Panjab Chiefs: Historical and Biographical Notices of the Principal Families in the Lahore and Rawalpindi Divisions of the Panjab. Pakistan, Civil and Military Gazette Press, 1890. 1875 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਆਨਰੇਰੀ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਜੀਠੀਆ ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ-ਨਿਆਂਇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। 1877 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜਾ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਟਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। 

1881 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਉਮਰਾਓ ਸਿੰਘ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਪੋਤੀ ਉਮਰਾਓ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀਂ ਕਲਾਕਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰ-ਗਿੱਲ ਸੀ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਬਣਿਆ। Lethbridge, Roper. The Golden Book of India: A Genealogical and Biographical Dictionary of the Ruling Princes, Chiefs, Nobles, and Other Personages, Titled Or Decorated, of the Indian Empire. United Kingdom, Macmillan, 1893.

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1881