ਕਲਿਆਣੀ ਸੇਨ

ਕਲਿਆਣੀ ਸੇਨ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Kalyani Sen; ਜਨਮ  ), ਵੂਮੈਨਜ਼ ਰਾਇਲ ਇੰਡੀਅਨ ਨੇਵਲ ਸਰਵਿਸ (WRINS), ਮਹਿਲਾ ਸਹਾਇਕ ਕੋਰ (ਇੰਡੀਆ) WAC (I) ਦੇ ਇੱਕ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਅਫਸਰ ਸੀ। 1945 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਯੂਕੇ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਸੇਵਾ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ।

ਸੇਨ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮੇਓ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। 1938 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਨਾਟਕ ਹੈਮਲੇਟ ਵਿੱਚ ਓਫੇਲੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿਨੇਮਾ ਲਈ ਲੱਭਿਆ। 1938 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਹਿਸ ਦੇ ਇੱਕ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਬੁਲਾਰੇ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਨਹੀਂ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਸ ਬਹਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਸਰ ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਮੁਖਰਜੀ ਟਰਾਫੀ ਜਿੱਤੀ।

1943 ਵਿੱਚ, ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਸੇਨ WAC (I) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ ਸੈਕਿੰਡ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਮਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

 ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਕਲਿਆਣੀ ਸੇਨ (née Gupta), ਜਿਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ 'ਬਬਲੀ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [1][2] ਦਾ ਜਨਮ 1917 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਐਸ. ਐਨ. ਗੁਪਤਾ, ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਮੇਓ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ, [1][3][4] ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਪਤਾ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਸਹਾਇਕ ਕੋਰ (ਭਾਰਤ) WAC(I) ਲਈ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਕਮਾਂਡਰ ਬਣ ਗਈ, ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ ਸੀ। [4] ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਗੇਂਦਰਨਾਥ ਗੁਪਤਾ ਸਨ। [3] ਉਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਰਡ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। [5][6] 1935 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ 13ਵੀਂ ਸਾਲਾਨਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [7] ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਓਪਨ ਏਅਰ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, [8] ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਹੈਮਲੇਟ ਵਿੱਚ ਓਫੇਲੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। [9] ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸਿਨੇਮਾ ਲਈ ਭਾਲਿਆ। [9]

1938 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। [5] ਉੱਥੇ, ਉਸਨੇ ਬਹਿਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਹਿਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਕਿ "ਖੇਡ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।" [10] ਉਸੇ ਸਾਲ, ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਯੂਨੀਅਨ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਡਿਬੇਟ ਦੇ ਇੱਕ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, "ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਪੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ" ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੁਲਾਰੇ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। [3] ਉਸ ਬਹਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਰ ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਮੁਖਰਜੀ ਟਰਾਫੀ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। [3]

 ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ 
1943 ਵਿੱਚ, ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਸੇਨ WAC (I) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ ਸੈਕਿੰਡ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਕਿੰਗ ਦਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 1945 ਵਿੱਚ, ਹੁਣ ਮਹਿਲਾ ਰਾਇਲ ਇੰਡੀਅਨ ਨੇਵਲ ਸਰਵਿਸ (WRINS) ਲਈ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ, ਉਹ 28 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਯੂਕੇ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਸੇਵਾ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਅਫਸਰ ਮਾਰਗਰੇਟ ਆਈ. ਕੂਪਰ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਅਫਸਰ ਫਿਲਿਸ ਕਨਿੰਘਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਡਬਲਯੂਆਰਐਨਐਸ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਕੇ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਰਾਇਲ ਨੇਵਲ ਸਰਵਿਸ (ਡਬਲਯੂਆਰਐਨਐਸ) ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਸੇ ਸਾਲ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਯੂਕੇ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਸੇਨ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਬਕਿੰਘਮ ਪੈਲੇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ "ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪੱਖਪਾਤ ਹੈ... ਪਰ ਔਰਤਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲਈ ਇੰਨੀਆਂ ਉਤਸੁਕ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਰੀਤ ਨੂੰ ਤੋੜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।" 3 ਜੁਲਾਈ 1945 ਨੂੰ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ ਯੂ.ਕੇ. ਛੱਡ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

 ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
1939 ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੋਰਸ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਬਲੂਚ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੇ ਕੈਪਟਨ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ-ਜਨਰਲ) ਲਿਓਨਲ ਪ੍ਰੋਤਿਪ ਸੇਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।[17] ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਧੀ, ਰਾਧਾ, ਦਾ ਜਨਮ 1941 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।[2][18] 1947 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।[19][20] 1953 ਵਿੱਚ, ਐਲ.ਪੀ. ਸੇਨ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਤਲਾਕ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।[19][20] ਫਾਰੂਖ ਢੋਂਡੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟੂਟੂ ਭਗਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।[21]

 ਫੁਟਨੋਟ 
ਰਾਇਲ ਇੰਡੀਅਨ ਨੇਵੀ (RIN) ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1939 ਵਿੱਚ, ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਗੁਪਤ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਨੂੰ ਡੀਕੋਡ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [11] WAC(I) 1942 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨੇਵਲ ਸੈਕਸ਼ਨ, WRINS, 1944 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। [12] ਇਹ WRNS ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਸੀ। [12]

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ II ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ