ਬੰਜਾਰ, ਭਾਰਤ

ਬੰਜਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਬੰਜਾਰ ਕੁੱਲੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਛੇ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਸੇਰਾਜ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਜਾਲੋਰੀ ਤੋਂ ਪਾਸ ਹੋ ਕੇ ਜੰਜ੍ਹੇਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇਵੀ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੁੱਲਾਵੀ ਦੀ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸੇਰਾਜੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਸੇਰਾਜੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਰਥਨ ਘਾਟੀ ਅਤੇ ਜਿਭੀ ਬੰਜਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹੀ ਹਿੱਸੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੰਜਾਰ ਨਗਰ ਤੀਰਥਨ ਘਾਟੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੈ।

ਤੀਰਥਨ ਨਦੀ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਕਸਬੇ ਜਿਭੀ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗਦੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਪੁਸ਼ਪਭਦਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਬੰਜਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਬੰਜਾਰ ਕਸਬਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 'ਬੰਜਾਰ ਮੇਲਾ' ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਮਈ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ 45 ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁੱਖ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਬੰਜਾਰ ਕਸਬੇ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਗਰੀ ਕਾਲਜ, ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ, ਬੱਸ ਅੱਡਾ, ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਪ ਮੰਡਲ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਹੈ।

ਬੰਜਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਕ ਥਾਂਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥਨ ਘਾਟੀ ਦੇ ਝਰਨੇ, ਦੇਵਤਾ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਚੇਹਨੀ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਦੇਵਤਾ ਬਾਲੋ ਨਾਗ ਦਾ ਬਾਲੋ ਮੰਦਰ, ਜਿਭੀ ਕਸਬਾ, ਜਲੋਰੀ ਪਾਸ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

ਦਸੰਬਰ-ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ 0° ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਡਿਗਰੀ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੂਨ-ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਸਿਖਰ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ 30-34° ਤੱਕ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਚ, ਅਪ੍ਰੈਲ, ਮਈ, ਜੂਨ, ਸਤੰਬਰ, ਅਕਤੂਬਰ, ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਨੂੰ ਹਾਈਕਿੰਗ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਰਥਨ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੰਜਾਰ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵਾਰ ਦੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਵਾਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਘਾਟੀ ਦੇ ਉਤਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ੋਜਾ, ਸ਼ਾਰਚੀ, ਜਾਲੋਰੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਤੀਰਥਨ ਨਦੀ ਦੁਆਰਾ ਘਾਟੀ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪਾਈਨ ਦੇ ਜੰਗਲ, ਮੱਧ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵਦਾਰ/ਸੀਡਰ ਦੇ ਜੰਗਲ, ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਰ/ਸਪ੍ਰੂਸ/ਓਕ/ਘੋੜਾ ਚੈਸਟਨਟ/ਰੋਡੋਡੇਂਡਰਨ ਅਤੇ ਦਰਖ਼ਤ ਲਾਈਨ ਦੇ ਉੱਪਰ ਹਰੇ ਭਰੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਰਖਤ ਦਾ ਢੱਕਣ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹਨ ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਉਦਯੋਗ ਹਨ। ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਬਾਗਬਾਨੀ ਉਪਜ ਅਨਾਰ, ਬੇਲ, ਨਾਸ਼ਪਾਤੀ, ਖੁਰਮਾਨੀ, ਪਰਸੀਮਨ, ਅਖਰੋਟ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੇਬ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਫਸਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਟਰਾਊਟ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਵੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।

 ਜਨਸੰਖਿਆ 
 ਭਾਰਤੀ census, ਬੰਜਾਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1262 ਸੀ। ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 55% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ 45% ਹੈ। ਬੰਜਾਰ ਦੀ ਔਸਤ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 84% ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ 59.5% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ; 89% ਮਰਦ ਅਤੇ 78% ਔਰਤਾਂ ਸਾਖਰ ਹਨ। 8% ਆਬਾਦੀ 6 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 52% ਮਰਦ ਅਤੇ 48% ਔਰਤਾਂ ਹਨ।

ਬੰਜਾਰ ਸਬ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੈੱਟਅੱਪ 
1Year of  creation of Sub Division19632Total  Area (Hectares)100763Total  Assembly Constituency24-Banjar4Administrative  Units4.1Tehsils14.2Sub-Tehsils14.3Blocks14.4Towns14.5Total Villages454.6Total Police  Stations/Posts25Families5.1Total  Families10,9405.2Rural Families10,5975.3Urban Families3436Literacy6.1Total70.886.2Male83.286.3Female57.997Panchyati  Raj7.1Total  Panchayats417.2Backward Panchayats77.3Zila Parishad Members27.4Panchayat Samiti  Members157.5Gram Panchayat  Members1987.6Total Panchayat  Secretaries127.7Total Panchayat  Sahyaks227.8Total Technical  Assistants108Agriculture8.1Total  Agricultural Land (Hect.)10,8588.2Net Shown Area  (Hect.)6,9358.3Anganwaris458.4Primary Schools1538.5Middle Schools208.6High Schools148.7Senior Secondary  Schools38.8Colleges19Health9.1P.H.C.39.2Sub-Centres189.3Hospitals19.4Ayurvadic Health  Centres1210Banks10.1Co-operative  Banks310.2Commercial Banks410.3Land Dev. Banks111No. of  Micro Watershed Schemes611.1Area Covered (Hect.)3,701

 ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ 
ਹਾਲਾਂਕਿ ਭੁੰਤਰ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੌਸਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਡਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਿਮਾਚਲ ਟੂਰਿਜ਼ਮ (HTPDC) ਬੱਸ ਨੂੰ ਮਨਾਲੀ ਤੱਕ ਲਿਜਾਣਾ ਤੁਹਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬਾਜ਼ੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਬੱਸ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਅਤੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।

ਇੱਕ ਬਦਲਵਾਂ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਰਸਤਾ ਸ਼ਿਮਲਾ ਰਾਹੀਂ ਹੈ। ਸ਼ੋਜਾ ਵਰਗੇ ਮਨਮੋਹਕ ਪਿੰਡਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜਾਲੋਰੀ ਪਾਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਦਿਆਰ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਲਈ ਰੇਲਗੱਡੀ (ਜਾਂ ਫਲਾਈਟ) ਵੀ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਦੀਆਂ ਲਈ ਟੈਕਸੀ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਿਕਲਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕਾਲਕਾ ਤੋਂ ਸ਼ਿਮਲਾ ਲਈ ਟੋਏ ਟ੍ਰੇਨ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਹੇਠਾਂ ਨੂੰ ਆਈਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁੱਲੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ