ਮੰਜੀ (ਸਿੱਖ ਧਰਮ)

ਮੰਜੀ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਇਕਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ  ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਵੰਡ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਸੀ। Manji: SIKH RELIGIOUS ADMINISTRATIVE UNIT, Encyclopædia Britannica ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ-ਸਾਧਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ-ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਮੰਜੀ ਉਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਚਲਾਈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 22  ਦਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੰਜੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਹਰੇਕ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਗਤੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਮਸੰਦ ਕਹਾਏ।   ਇਹ ਸੰਕਲਪਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਵਿਚ ਡਾਇਓਸੀਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ।  

ਮੰਜੀ  ਜਾਂ ਮੰਜਾ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਚਾਰਪਾਈ, ਖਾਟ ਜੋ ਆਮ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਸੌਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਫਰਨੀਚਰ ਦਾ ਇੱਕ ਨਗ ਹੈ। ਪਰ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਗੱਦੀ  ਹੈ। DS Dhillon (1988). Sikhism Origin and Development. Atlantic Publishers. pp. 207–208.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਇਕਾਈ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। 

ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ। ਉਸਨੇ ਹਰੇਕ ਮੰਜੀ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ  ਕਿਸੇ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਨੂੰ ਲਾਇਆ। ਇਸ ਮੰਤਵ ਲਈ, 146 ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 94 ਪੁਰਸ਼ ਸਨ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਇੱਕ ਮੰਜੀ ਨਾਲ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 52 ਔਰਤਾਂ ਸਨ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਮੰਜੀਆਂ
22 ਮੰਜੀਆਂ ( ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ) ਇਹ ਹਨ:
 ਸਾਵਣ ਮਲ
 ਸਚਨ ਸੱਚ 
 ਲਾਲੂ
 ਮਸਾ ਧੀਰ
 ਭੱਟ ( ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ )
 ਪਾਰੋ ( ਡੱਲਾ )
 ਖੰਨਾ ਚੂਹੜ ( ਡੱਲਾ ) 
 ਫਿਰਿਆ ਕਟਾਰਾ ( ਮਾਲਵਾ ) 
 ਗੰਗੂਦਾਸ ( ਘਗੌਣ ) 
 ਪ੍ਰੇਮਾ ( ਬਹਿਰਾਮਪੁਰ ) 
 ਬੀਬੀ ਭਾਗ ( ਕਾਬਲ ) 
 ਮਾਣਕ ਚੰਦ ਜੀਵੜਾ ( ਵੈਰੋਵਾਲ ) 
 ਮਾਈਦਾਸ ( ਨਰੋਲੀ ) 
 ਖੇਡਾ ਮੁਰਾਰੀ 
 ਮਥੋ ਮੁਰਾਰੀ 
 ਹੁੰਦਾਲ ( ਜੰਡਿਆਲਾ ) 
 ਸਾਧਾਰਨ ਲੁਹਾਰ 
 ਭੁੱਲੇ ਬੀਬੀ ਕੇ 
 ਦੁਰਗ ਭਾਈ 
 ਕਿੱਖਾਭੱਟ ( ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ) 
 ਕੇਸ਼ੋ ਪੰਡਤ 
 ਸਾਂਈ ਦਾਸ ਗੁਸਾਂਈ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 
ਮੰਜੀਆਂ (ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ) 
 ਅਲਾਹਯਾਰਖਾਂ (ਅੱਲਾਯਾਰ : ਇੱਕ ਪਠਾਣ) 
 ਸਚਨ ਸੱਚ 
 ਸਾਧਾਰਣ 
 ਸਾਵਣ ਮੱਲ 
 ਸੁੱਖਣ 
 ਹੁੰਦਾਲ 
 ਕੇਦਾਰੀ 
 ਖੇਡਾ 
 ਗੰਗੂ ਸ਼ਾਹ 
 ਦਰਬਾਰੀ 
 ਪਾਰੋ ਜੁਲਕਾਂ 
 ਫੇਰਾ ਕਟਾਰਾ 
 ਬੂਆ 
 ਮਹੇਸਾ 
 ਬਣੀ 
 ਮਾਈਦਾਸ 
 ਮਾਣਕ ਚੰਦ 
 ਮਥੋ , ਮੁਰਾਰੀ 
 ਰਾਜਾਰਾਮ 
 ਰੰਗ ਸ਼ਾਹ 
 ਰੰਗ ਦਾਸ 
 ਲਾਲੋ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ 
 ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 

 ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ
 ਮਸੰਦ
 ਪੀੜ੍ਹੀ ਸਿਸਟਮ

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ