ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲਾ

ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲਾ ਇੱਕ ਮੰਤਰਾਲਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀ ਹੈ ਜੋ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿੱਤ, ਵਿੱਤੀ ਨੀਤੀ, ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਨਿਯਮ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇੱਕ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ, ਇੱਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜਾਂ ਕੈਬਨਿਟ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਮ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਖਜ਼ਾਨਾ", "ਵਿੱਤ", "ਵਿੱਤੀ ਮਾਮਲੇ", "ਆਰਥਿਕ ਮਾਮਲੇ" ਜਾਂ "ਆਰਥਿਕ ਮਾਮਲੇ"। ਇਸ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਲਈ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਾਮ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਖਜ਼ਾਨਚੀ" ਜਾਂ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ, "ਖਜ਼ਾਨੇ ਦਾ ਕੁਲਪਤੀ"।

ਇੱਕ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਕਰਤੱਵ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿੱਤ, ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਵਿੱਤੀ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਤਰ ਹਨ:

 ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਕੋਲ ਮੁਦਰਾ ਨੀਤੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ (ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ);
 ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਨੀਤੀ ਜਾਂ ਬਜਟ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਮੰਤਰੀਆਂ (ਕੁਝ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਤ) ਦੁਆਰਾ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ;
 ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ "ਆਰਥਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ" ਜਾਂ "ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਰਥਿਕਤਾ" ਜਾਂ "ਵਣਜ" ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਮ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਹੈ;
 ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤੀ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਏਜੰਸੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਅਕਸਰ ਸੰਘੀ ਰਾਜਾਂ ਜਾਂ ਸੰਘੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉੱਤਮ ਵਿਧਾਨਿਕ ਜਾਂ ਵਿੱਤੀ ਨੀਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੈਕਸ, ਖਰਚ, ਮੁਦਰਾ, ਅੰਤਰ-ਬੈਂਕ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਣ।

ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ "ਖਜ਼ਾਨਾ ਸਕੱਤਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਅਤੇ ਅਧੀਨ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਬਜਟ ਦਫਤਰ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਜਟ ਦਾ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ, ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦਾ ਚਾਂਸਲਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਅੰਗ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੇ ਚਾਂਸਲਰ ਨੂੰ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦਾ ਦੂਜਾ ਲਾਰਡ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਕੋਲ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਲਾਰਡ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਦਵੀ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਸੀਨੀਆਰਤਾ ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਉੱਤੇ ਉੱਤਮ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 

ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ, ਸੀਨੀਅਰ ਮੰਤਰੀ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਧੇਰੇ ਜੂਨੀਅਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ, 2018 ਤੱਕ, ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਅਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸ ਵਧਾਉਣ ਜਾਂ ਖਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਕਰਨੀ ਪਵੇ। ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਧਾਰਨਾ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ ਯੂਰੋਮਨੀ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

 ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 

 ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲਾ

 ਹਵਾਲੇ