ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਜਹਾਂ (ਅਲਾਊਦੀਨ ਖਲਜੀ ਦੀ ਪਤਨੀ)

ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਜਹਾਂ ("ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ") ਸੁਲਤਾਨ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖ਼ਲਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ' ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖ਼ਲਜੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਾਸਕ। ਉਹ ਅਲਾਉਦੀਨ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਅਤੇ ਚਾਚੇ, ਸੁਲਤਾਨ ਜਲਾਲੁਦੀਨ ਖਲਜੀ, ਖਲਜੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।

 ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ 
ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਜਹਾਂ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖ਼ਲਜੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸੁਲਤਾਨ ਜਲਾਲੂਦੀਨ ਖ਼ਲਜੀ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਜਹਾਂ ਵੀ ਸੀ, ਜਲਾਲੂਦੀਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰੀ ਔਰਤ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਜਹਾਂ ਦੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਸਨ: ਖ਼ਾਨ-ਏ-ਖ਼ਾਨ, ਅਰਕਲੀ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਕਾਦਰ ਖ਼ਾਨ। ਉਸਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਤੀ, ਅਲਾਉਦੀਨ, ਜਲਾਲੂਦੀਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਸ਼ਿਹਾਬੁਦੀਨ ਮਸੂਦ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਜਹਾਂ ਨੂੰ ਅਲਾਉਦੀਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਬਣਾਇਆ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਲਾਉਦੀਨ ਨੂੰ ਜਲਾਲੁਦੀਨ ਨੇ ਪਾਲਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਅਲਮਾਸ ਬੇਗ ਨੇ ਵੀ ਜਲਾਲੂਦੀਨ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।

 ਵਿਆਹ 
ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਜਹਾਂ ਨੇ 1290 ਦੀ ਖ਼ਲਜੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਅਲਾਉਦੀਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਲਾਉਦੀਨ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ 1290 ਵਿੱਚ ਜਲਾਲੂਦੀਨ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਅਮੀਰ-ਏ-ਤੁਜ਼ੁਕ ( ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਮਾਸਟਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ) ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਲਮਾਸ ਬੇਗ ਨੂੰ ਅਖਰ-ਬੇਗ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ( ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਦਾ ਹਾਰਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ)। ਵਿਆਹ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਜਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨ ਦੀ ਧੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਮਾਣ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਲਾਉਦੀਨ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੇ ਹੰਕਾਰੀ ਵਿਵਹਾਰ ਕਾਰਨ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਲਪ ਖਾਨ ਦੀ ਭੈਣ ਮਹਰੂ, ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਤੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਈਰਖਾ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਅਲਾਉਦੀਨ ਅਤੇ ਮਹਰੂ ਇੱਕ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਸਨ ਤਾਂ ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਜਹਾਂ ਨੇ ਮਹਰੂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਅਲਾਉਦੀਨ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਕੁੱਟਮਾਰ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਜਲਾਲੂਦੀਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਪਰ ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਅਲਾਊਦੀਨ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।

ਅਲਾਉਦੀਨ ਦਾ ਆਪਣੀ ਸੱਸ ਨਾਲ ਵੀ ਬੁਰਾ ਸਬੰਧ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਲਾਲੂਦੀਨ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੁਲਤਾਨ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਸੱਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਲਾਉਦੀਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਹੀਂ ਲਿਆਂਦੀ। 1296 ਵਿੱਚ, ਅਲਾਉਦੀਨ ਨੇ ਜਲਾਲੂਦੀਨ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸੁਲਤਾਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਜਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਤਲ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਮੁਆਫ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

 ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ 
ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਜਹਾਂ ਨੂੰ ਅਦਿਤੀ ਰਾਓ ਹੈਦਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਭੰਸਾਲੀ ਦੀ ਪੀਰੀਅਡ ਫਿਲਮ ਪਦਮਾਵਤ (2018) ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਮੇਰੁਨਿਸਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਹਵਾਲੇ