ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦਾ ਸੰਗੀਤ

ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਬਾਇਲੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਹਨ। ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਰਾਜ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਬਾਇਲੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੇ ਲੰਬੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।Sharma, M. (2004). Folk India: A Comprehensive Study of Indian Folk Music and Culture. India: Sundeep Prakashan.

 ਇਤਿਹਾਸ 
ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਿਤ, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਅਮੀਰ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਗੀਤ ਕਸਬੇ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਾਚਾਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੰਵਾਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ ਕਬਾਇਲੀ ਆਬਾਦੀ ਜੋ ਕਿ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।Saraf, S. (2006). Folk Culture of Chhattisgarh through an Ethnographer's Kaleidoscope. Indian Anthropologist, 36(1/2), 115-128. Retrieved March 21, 2021, from http://www.jstor.org/stable/41920006 ਇਹਨਾਂ ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਮਰ, ਕਨਵਰ, ਗੋਂਡ, ਬਿਰਹੀ, ਬੈਗਾ, ਪਾਂਡੋ, ਉਰਾਨਵ, ਕੋਰਵਾ, ਹਲਬਾ ਅਤੇ ਬਿੰਝਵਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
alt=Tribal men group from the Chhattisgarh state of India performs a dance in which they sing and dance with different formations. They try to create a closed dome formation and dance simultaneously, this dance is one of the award-winning and high octane level performance on the stage.|right|thumb| ਭਾਰਤ ਦੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਰਾਜ ਦੇ ਕਬਾਇਲੀ ਪੁਰਸ਼ ਸਮੂਹ ਇੱਕ ਨਾਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਨੱਚਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਬੰਦ ਗੁੰਬਦ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਡਾਂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਡਾਂਸ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਅਤੇ ਉੱਚ ਓਕਟੇਨ ਪੱਧਰ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਇਸਦੇ ਪੂਰੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਪਹਿਲੂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸੰਗੀਤ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਲੋਕ, ਨੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੈ। ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਨਾਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਸਮਾਂ ਦੇ ਬਦਲਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਰਾਜ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਡੇਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਲਾਈਨ ਬਾਸਟਰ ਵਿੱਚ 10 000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵੱਖਰੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ, ਰਸਮਾਂ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਕਰਣ ਹਨ।District Administration Durg & Ministry of Electronics & Information Technology, Government of India. (2021, March 15). Culture & Heritage | District DURG, Government of Chhattisgarh | India. दुर्ग DURG Government of Chhattisgarh. https://durg.gov.in/culture-heritage/

ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੰਨੀ ਲੰਮੀ ਲਾਈਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੂਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰੋਤ ਬਣਾਉਣਾ ਅਕਸਰ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਇ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਉਣ ਅਤੇ ਮੌਖਿਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।Shukla, H. L. (1985). Social History of Chhattisgarh. India: Agam Kala Prakashan.

 ਸੰਗੀਤਕ ਰੂਪ 
2021 ਤੱਕ, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਸਮਕਾਲੀ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸੰਗੀਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੋਕ ਧੁਨੀ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਦੇਸੀ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਗੀਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਮਾਪਿਆ, ਨੱਚਣ ਵਾਲੇ ਕਦਮਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵੱਲ ਬੈਕਡ੍ਰੌਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਗੀਤ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸਿੰਫਨੀ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।Chakraborty, A. C. (2019, September 19). The Traditional Identity of The Folk Music of Chhattisgarh – Lokogandhar. Reviewed Journal on Modern Research. https://lokogandhar.com/the-traditional-identity-of-the-folk-music-of-chhattisgarh/

ਗਾਉਣਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤੱਤ ਹੈ ਜੋ ਅਕਸਰ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਏ ਜਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਤਰੀਕੇ ਹਨ। ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਦੇ ਕਈ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਰੀਕੇ ਹਨ।

 ਪਾਂਡਵਾਨੀ : ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਰੂਪ। ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ: 'ਮਹਾਭਾਰਤ', ਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਲੋਕ-ਗੀਤ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੀਵੰਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਵਰਣਨ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਹਾਇਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਪਾਤਰ ਇਹਨਾਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਫਾਰਮ ਐਪੀਸੋਡ ਨੂੰ ਐਪੀਸੋਡ ਦੱਸ ਕੇ ਐਪੀਸੋਡ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।Chakraborty, A. C. (2019, September 19). The Traditional Identity of The Folk Music of Chhattisgarh – Lokogandhar. Reviewed Journal on Modern Research. https://lokogandhar.com/the-traditional-identity-of-the-folk-music-of-chhattisgarh/ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਉੱਤੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤਨਵੀਰ ਨੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀ-ਸਟਾਇਲ ਕਹਾਣੀ ਕਥਾਨ ਫਾਰਮੈਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਫਵਾਨੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਖਾਸ ਪਹਿਲੂ ਸਨ।

 ਚੰਦੇਨੀ : ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦੇ ਭਿਵਾਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈChakraborty, A. C. (2019, September 19). The Traditional Identity of The Folk Music of Chhattisgarh – Lokogandhar. Reviewed Journal on Modern Research. https://lokogandhar.com/the-traditional-identity-of-the-folk-music-of-chhattisgarh/
 ਭਰਥਰੀ: ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਜਾ ਭਰਥਰੀChakraborty, A. C. (2019, September 19). The Traditional Identity of The Folk Music of Chhattisgarh – Lokogandhar. Reviewed Journal on Modern Research. https://lokogandhar.com/the-traditional-identity-of-the-folk-music-of-chhattisgarh/ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।

 ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ 
ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਗਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਗਾਇਕ ਅਕਸਰ ਹਲਕੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੰਡਲੀਆਂ ਨੂੰ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਸਲੀ ਯੰਤਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡਫਰਾ: ਇੱਕ ਖੋਖਲੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਨਲੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਪਰਕਸ਼ਨ ਡਰੱਮ, ਗੁਡਮ: ਇੱਕ ਝਿੱਲੀ ਵਾਲਾ ਪਰਕਸ਼ਨ ਯੰਤਰ, ਮੋਹਰੀ: ਇੱਕ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਯੰਤਰ, ਝਾਂਝ: ਝਾਂਜ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੰਜੀਰਾ: ਛੋਟੇ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜੇ, ਉੱਚੇ-ਪਿਚਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜੋੜੀ।

1980 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਘੁਮੰਤੂ ਗਾਇਕ ਇਕੱਲੇ ਜਾਂ ਰਾਗੀ ਵਰਗੇ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ: ਤੰਬਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ , ਕਿੰਗਰਾ ਬਾਜਾ, ਸਾਰੰਗੀ ਜਾਂ ਸਾਰੰਗੀ, ਬਾਣਾ, ਖੰਜਰੀ ਜਾਂ ਢਫ, ਢਫਲੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 1980 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੰਡਵਾਨੀ, ਭਰਥਰੀ, ਚੰਡਾਲੋਰਿਕ ਵਰਗੀਆਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਗਾਉਣ ਦੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਪੜਾਅ ਨੇ ਸਾਜ਼ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਰਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਂਜੋ, ਹਰਮੋਨੀਅਮ, ਤਬਲਾ, ਬੰਸਰੀ ਅਤੇ ਢੋਲਕ ਵਰਗੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਢਪਰਾ, ਨਿਸ਼ਾਨ, ਨਗਾਰਾ, ਤੁੜਬੜੀ, ਮੋਹਰੀ-ਸ਼ਹਿਨਾਈ, ਮੰਡੇਰ ਵਰਗੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾਜ਼ ਸਾਰੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਬਸਤਰ, ਸੁਰਗੁਜਾ ਅਤੇ ਰਾਏਗੜ੍ਹ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰ ਵੀ ਮੈਦਾਨੀ ਜਾਂ ਮੈਦਾਨੀ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।
ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਸਾਦੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ:

 ਬਾਂਸ : ਬਾਂਸ ਅਹੀਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬਾਂਸ ਦੇ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਜਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸੁਰੀਲਾ ਸਾਜ਼ ਹੈ। ਇਹ ਬੰਸਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਧਾਗਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਬਾਂਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਵਾਜ਼ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬਾਂਸ ਅਹੀਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਬਾਂਸ ਦੇ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਜਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੰਗਤ ਹੈ। ਇਹ ਬੰਸਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਧਾਗਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਬਾਂਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਇੰਨੀ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਾਂਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੰਡਲ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਯੰਤਰ ਨੂੰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਰੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਗੇਂਦ ਦੁਆਰਾ ਬਾਂਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾੜਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਪਾਲਿਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਣ ਨਾਲ ਬਾਂਸ ਅੰਦਰੋਂ ਇਕਸਾਰ ਪਾਲਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਂਸ ਦੇ ਯੰਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੋਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੰਜ ਛੇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

 ਢੋਲਕ : ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਾਲ ਸਾਜ਼। ਇਹ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਲੰਡਰ ਸਾਜ਼ ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਵਿਚ ਲਟਕਾ ਕੇ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਢੋਲਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਬ, ਬੀਜਾ, ਸ਼ੀਸ਼ਮ, ਸਾਗ ਜਾਂ ਨਿੰਮ ਦੀ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੰਤਰ ਵਿੱਚ ਬੱਕਰੀ ਦੀ ਖੱਲ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਰੱਸੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੁਆਰਾ ਕੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟੋਨਲ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿੰਗਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚਮੜੇ ਜਾਂ ਕਪਾਹ ਦੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਕੱਸ ਕੇ ਐਡਜਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

 ਲੋਰ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਵ 
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਰਸਮੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਇਸਦੇ ਸਬੰਧ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪਹਿਲੂ ਵਜੋਂ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਆਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੁਆਰਾ ਫਿੱਟ ਬੈਠਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਇਹ ਨਿਰਭਰਤਾ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਅਟੁੱਟ ਸਬੰਧ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਕਸਾਰਤਾ ਅਤੇ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਬੀਲਿਆਂ, ਸਮਾਜਾਂ ਅਤੇ ਨਸਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਾ ਕੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿਧਾ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਇਸ ਡੂੰਘੇ ਸਬੰਧ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫੋਕਸ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਪੇਸ਼ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸੰਗੀਤ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।Saraf, S. (2006). Folk Culture of Chhattisgarh through an Ethnographer's Kaleidoscope. Indian Anthropologist, 36(1/2), 115-128. Retrieved March 21, 2021, from http://www.jstor.org/stable/41920006

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਮੌਖਿਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਲੰਘਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।Parmar, S. (1977). Folk Music and Mass Media. India: Communication Publications.

ਇਹਨਾਂ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਕਿਸੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਕਹਾਣੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ) ਜਾਂ ਰਸਮੀ (ਕਿਸੇ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਭਾਵ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ), ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਭਾਵਨਾ (ਮੌਤ, ਆਜ਼ਾਦੀ, ਉਮੀਦ) ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ।

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਮੌਸਮਾਂ ਅਤੇ ਮੌਸਮ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕਦੋਂ ਗਾਏ/ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਬਰਸਾਤ ਅਤੇ ਗਿੱਲੇ ਮੌਸਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਾਵਨਾਹੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਰਾਮਾਸੀ ਨੂੰ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਾਗ ਨੂੰ ਬਸੰਤ ਗੀਤ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

 ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਆਮ ਕਿਸਮਾਂ 
ਸੋਹਰ ਗੀਤ:

“ਸਤੇ ਸਾਖੀ ਆਗੁ ਚਲੇ, ਸਤੇ ਸਖੀ ਚਲੇ, ਸਤੇ

ਸਾਖੀ ਹੋ ਲਲਨਾ

ਬੀਚ ਮੇ ਦਸ਼ਦਾ ਮਹਾਰਾਣੀ ਚਲੇ ਹੋ ਯਮੁਨਾ ਪਾਨੀ ਹੋ”Elwin, V. (1946). Folk-songs of Chhattisgarh (1st ed., Vol. 1). Oxford University Press.

ਸੋਹਰ ਗੀਤ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ 'ਤੇ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਗਰਭਵਤੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੀ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੀਤ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਦਰਦ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਬੰਧ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਾਣਾ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਨਣਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਬੀ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚੰਗੀ ਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਗੀਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਭੋਜਪੁਰੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਸੋਹਰ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਚੰਗਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੀਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਆਮ ਪਹਿਲੂ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਇਸਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਬੁਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਾਂਝੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਹਲਾ, ਸੋਹਲ, ਸੋਹਿਲੋ ਅਤੇ ਸੋਮਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੋਹਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਲੇਖ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਿਲੀ ਜੁਲੀ ਗਾਵੇ, ਨੰਦ ਕੇ ਜਨਮੇ, ਬਹੁਜੀ ਕੇ ਪੇਟਵਾ ਮੈਂ ਪੀਰਾ, ਗੰਗਾ ਮਾਈਆ ਕੀ ਉਂਚੀ ਅਤੇ ਜਨਮੇ ਗੋਕੁਲ ਮੈਂ ਆਦਿ।

ਵਿਵਾਹ ਗੀਤ:

“ਏਕ ਤੇਲ ਚੜ੍ਹਗੇ ਹੋ ਹਰਿਆਰ ਹਰਿਆਰ

ਮੰਡਵਾ ਮੈ ਧੁਲਾਰੁ ਕੋ ਬਦਨ ਕੁੰਮਾਲੇ ॥

ਰਾਮ ਲਖਨ ਕੇ ਹੋ ਰਾਮ ਲਖਨ ਕੇ

ਤੇਲ ਓ ਚੜ੍ਹਤ ਹੈ ਕਾਨ੍ਹਬਾ ਕੇ ਦੀਆਨਾ ਹੋਵ ਅੰਜੋਰ”Elwin, V. (1946). Folk-songs of Chhattisgarh (1st ed., Vol. 1). Oxford University Press.

ਵਿਵਾਹ ਗੀਤ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਵਾਹ ਦਾ ਹੀ ਅਨੁਵਾਦ 'ਵਿਆਹ' ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹੀ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕਈ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੰਗਨੀ: ਜਦੋਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਤੰਦੂਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਹ ਗੀਤ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮ੍ਰਿਤੂ ਗੀਤ

“ਹਮਕੋ ਉਦਾ ਦੋ ਚਾਦਰੀਆ ਕਾਲੇ ਕੇ ਬੇਰਾ ਹੈ

ਸੰਗਿ ਸਾਥਿ ਜਰਕਾਰ ਆਵੈ

ਅੰਗਨਾ ਮੈ ਖਦੇ ਬਰਤੀਆ

ਚਰਜਨੇ ਮਿਲ ਬੋਹਕਰ ਲੇ ਗਏ”Elwin, V. (1946). Folk-songs of Chhattisgarh (1st ed., Vol. 1). Oxford University Press.

ਮ੍ਰਿਤੂ ਗੀਤ ਦਾ ਅਰਥ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣਾ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਛੱਡਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਗੀਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੀਤ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮਰ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਬਿਹਵ ਗੀਤ

ਬਿਹਾਵ ਗੀਤ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ ਜੋ ਵਿਆਹ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਅਤੇ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਆਹ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਾਂਗ, ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਿਹਾਵ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥੀਸਿਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ।

ਇਹਨਾਂ ਥੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

 ਮੇਮੂਰ
 ਚੁਲਮਤੀ
 ਤੇਲਮਤੀ
 ਪਰਗਨੀ
 ਭਾਦੋਨੀ
 ਨਾਹਦੌਰੀ

ਬਿਹਾਵ ਗੀਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਇਸ ਲਈ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਸਮ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਸੁਆ ਗੀਤ

ਸੁਆ ਗੀਤ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਦਾਂਤੇਵਾੜਾ ਅਤੇ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਲੋਕ ਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੂਆ ਡਾਂਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਸੁਆ ਗੀਤ ਜਾਂ ਸੂਆ ਗੀਤ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਾਢੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਰਾਜ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਪਹਿਲੂ ਹਨ। ਸੂਆ ਗੀਤ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਤੱਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਗੀਤ, ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਰੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਹਰ ਇੱਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਕਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ, ਸੂਆ ਗੀਤ ਨੂੰ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਲਈ ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣ ਲਈ ਤੋਤੇ, ਸੂਆ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਰੂਪ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਵਜੋਂ ਇਹ ਗੀਤ ਗੋਂਡ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਟਾਈ ਕੀਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰੀ ਇੱਕ ਟੋਕਰੀ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਤੋਤੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਗੀਤ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਗਾਣੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਸਮੂਹਿਕ ਤਾੜੀਆਂ ਦੀ ਧੁਨ 'ਤੇ ਸੈੱਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੂਏ ਦੇ ਗੀਤ ਬਹੁਤ ਤਾਲਬੱਧ ਅਤੇ ਜੀਵੰਤ ਹਨ। ਅਕਸਰ, ਸੁਆ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਜਸ਼ਨ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਹਵਾਲੇ