ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਾਂਤ ਝਾਅ

ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਾਂਤ ਝਾਅ, MBE (22 ਨਵੰਬਰ 1913 – 16 ਜਨਵਰੀ 1988), ਦਰਭੰਗਾ ਜ਼ਿਲੇ, ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ 1 ਜੁਲਾਈ 1967 ਤੋਂ 3 ਮਈ 1970 ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਗਵਰਨਰ ਸਨ

 ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਾਂਤ ਝਾਅ ਦਾ ਜਨਮ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਦਰਭੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਥਿਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਦੇ 1936 ਬੈਚ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (BHU), ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਕੀਨਜ਼ ਉੱਥੇ ਪੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਝਾਅ ਨੂੰ LSE ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉੱਘੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈਰੋਲਡ ਲਾਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਝਾਅ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸਪਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਿਪਟੀ ਸੈਕਟਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ 1946 ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਇੱਕ MBE ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।London Gazette, 1 January 1946 ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਦਯੋਗ, ਵਣਜ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ (1964-66) ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ (1966-67) ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।

 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ 
ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਮੁੱਲ 10x10px2, 5, 10, ਅਤੇ 100, ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1969 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਇਹ ਨੋਟ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਦਸਤਖਤ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਦਸਤਖਤ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਭਾਸ਼ਾ, ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਰੰਸੀ ਨੋਟਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਇਸ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਨੋਟਸ 'ਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮੁੜ ਜਾਰੀ ਕਰਨ 'ਤੇ ਬੀਐਨ ਅਡਾਰਕਰ ਦੇ ਦਸਤਖਤ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿੱਚ 14 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕਾਂ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ, ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕਾਂ ਉੱਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਅਤੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਡਿਲੀਵਰੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਲੀਡ ਬੈਂਕ ਸਕੀਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਹੋਈ। ਹੋਰ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਧਾਨਿਕ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਬੀਮਾ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹਿਕਾਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਜ਼ਾ ਬੋਰਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਉਸਨੇ 1970-73 ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਜੰਗ ਲੜੀ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਇਆ। ਕਿਸਿੰਗਰ ਨੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਈਅਰਜ਼ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਕੂਟਨੀਤਕ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਝਾਅ ਨੇ ਮਿਸਟਰ ਰੈੱਡ ਟੇਪ ਅਤੇ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਰਣਨੀਤੀ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ: ਸੱਤਵੀਂ ਯੋਜਨਾ ਲਈ ਤਰਜੀਹਾਂ । ਉਹ 3 ਜੁਲਾਈ 1973 ਤੋਂ 22 ਫਰਵਰੀ 1981 ਤੱਕ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਰਹੇ। ਇੱਕ ਨਿਰਪੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਤਰ-ਦੱਖਣ ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਬ੍ਰਾਂਡਟ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਸੁਧਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸਨ। 1981-88 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦਾ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਝਾਅ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। 1990 ਵਿੱਚ, ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਐਲਕੇ ਝਾਅ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਲੈਕਚਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1988
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1913
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਗਵਰਨਰ