ਅਨੁਰੂਪਾ ਦੇਬੀ

ਅਨੁਰੂਪਾ ਦੇਬੀ (9 ਸਤੰਬਰ 1882 – 19 ਅਪ੍ਰੈਲ 1958) ( ਅਨੁਰੂਪਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਉੱਘੀ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਵੀ ਸੀ। ਦੇਬੀ ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

 ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਅਨੁਰੂਪਾ ਦੇਬੀ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਸਤੰਬਰ 1882 ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਅਤੇ ਲੇਖਕ, ਮੁਕੁੰਦਾ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ ਅਤੇ ਧੋਰਾਸੁੰਦਰੀ ਦੇਬੀ ਦੇ ਘਰ ਸ਼ਿਆਮਬਾਜ਼ਾਰ, ਕਲਕੱਤਾ (ਹੁਣ, ਕੋਲਕਾਤਾ) ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ, ਭੂਦੇਬ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਨਾਨਾ, ਨਾਗੇਂਦਰਨਾਥ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬੰਗੀਆ ਨਾਟਿਆਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ-ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸਰੂਪਾ ਦੇਵੀ (1879-1922) ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਉਪਨਾਮ, ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੀ ਸੀ।

ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸ਼ਿਖਰਨਾਥ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ, ਚਿਨਸੁਰਾ , ਹੁਗਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਮਾਂ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਮੁਜ਼ੱਫਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ।

 ਸਿੱਖਿਆ 
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਸਰੀਰਕ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਅਨੁਰੂਪਾ ਦੇਬੀ ਨੇ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਨਾਲ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਿਸਤਰ 'ਤੇ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸੁਰੂਪਾ ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕਾਸ਼ੀਦਾਸੀ ਮਹਾਭਾਰਤ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਿਵਾਸੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਨਾਲ ਹੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੇ ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮਹਾਭਾਰਤ ਅਤੇ ਰਾਮਾਇਣ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣਦੇ ਸਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਅਨੁਰੂਪਾ ਦੇਬੀ ਨੇ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਨਪੜ੍ਹ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਅਨਪੜ੍ਹ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਰਾਮਾਇਣ-ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੇਰੀ ਉਮਰ 7 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ।"

ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਤੋਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਭੂਦੇਬ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਮੁਕੁੰਦ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਵੀ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਬੰਗਾਲੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਪੱਛਮੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋ ਗਈ।

 ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ 
19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਨਪੜ੍ਹ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਪੱਧਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ 'ਅਪਰਾਧ' ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਗੰਭੀਰ ਲਿੰਗ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਦੇਬੀ ਨੇ ਇਸ ਲੜੀ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਬੰਗਾਲੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸਰੂਪਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਰੰਗੀਨ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪੱਤਰ ਭੇਜੇ ਸਨ। ਉਸ ਚਿੱਠੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਨੁਰੂਪਾ ਦੇਵੀ ਉਲਝਣ ਵਿਚ ਪੈ ਗਈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਜਵਾਬ ਦੇਵੇ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਤੋਂ ਸਲਾਹ ਲਈ, ਤਾਂ ਭੂਦੇਬ ਬਾਬੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਲਿਖਣ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ, ਅਨੁਰੂਪਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਵਾਬੀ ਪੱਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ:

ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਅਨੁਰੂਪਾ ਦੇਬੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ,

ਉਸਨੇ ਸਿਰਫ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਚੰਡੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

ਦੇਬੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਹਿਤਕ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ, ਸੁਰੂਪਾ ਦੇਵੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਉਪਨਾਮ, ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੀ ਸੀ।Some of Indira (Surupa) Devi's novels like Sparshamani (1919), Parajita (1921), Pratyabartan (1922) etc. ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਕੁੰਤਲਿਨ ਪੁਰਸ਼ਕਰ ਗ੍ਰੰਥਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਉਪਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ।

 ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਵਾਗਤ 
2013 ਵਿੱਚ, ਸਵਪਨਾ ਦੱਤਾ ਦ ਹਿੰਦੂ ਲਈ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, ਅਨੁਰੂਪਾ ਨੇ "ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ," ਅਤੇ "ਉਸਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਨਾਵਲ ਸਫਲ ਸਟੇਜ ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ।"

 ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਕੰਮ 
ਤਿਲਕੁਠੀ (1906)

ਪੋਸ਼ਯਪੁਤਰ (1912)

ਬਾਗਦੋਟਾ (1914)

ਜੋਤੀਹਾਰਾ (1915)

ਮੰਤਰਸ਼ਕਤੀ (1915)

ਰਾਮਗੜ੍ਹ (1918)

ਪਾਥਰ ਸਾਥੀ (1918)

ਰੰਗਸ਼ੰਖਾ (1918)

ਮਹਾਨਿਸ਼ਾ (1919)

ਮਾਂ (1920)

ਵਿਦਿਆਰਤਨ (1920)

ਸ਼ੋਨਰ ਖੋਨੀ (1922)

ਕੁਮਾਰੀਲ ਭੱਟਾ (1923)

ਉੱਤਰਾਯਣ (1923)

ਪਾਥਰਾ (1923)



 ਅਵਾਰਡ 

 ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਹਾਣੀ ਲਈ ਕੁੰਤਲਿਨ ਪੁਰਸਕਾਰ 
 1919: ਸ਼੍ਰੀ ਭਾਰਤ ਧਰਮ ਮਹਾਮੰਡਲ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ' ਧਰਮ ਚੰਦਰਿਕਾ' ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ।
 1935: ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਜਗਤਾਰਿਨੀ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ 

 ਹਵਾਲੇ 

 ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
 Bengali Wikisource has original text related to this article: লেখক:অনুরূপা দেবী

 ਨੋਟਸ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1958
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1882