ਸੱਤਿਆ ਰਾਣੀ ਚੱਢਾ

ਸੱਤਿਆ ਰਾਣੀ ਚੱਢਾ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Satya Rani Chadha; 1929 ca. - 1 ਜੁਲਾਈ 2014) ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਥੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਆਪਾ ਦੇ ਨਾਲ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਹੇਜ ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਔਰਤਾਂ ਉਹ ਮਾਵਾਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦਾਜ ਦੇ ਝਗੜਿਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਸ਼ਕਤੀ ਸ਼ਾਲਿਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਦਿੱਲੀ-ਅਧਾਰਤ ਸ਼ਰਨ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਦਾਜ-ਸਬੰਧਤ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਅਧਾਰਤ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ। ਚੱਢਾ ਨੀਰਜਾ ਭਨੋਟ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

 ਸ਼ਸ਼ੀ ਬਾਲਾ ਦਾ ਕਤਲ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ ਲੜਾਈ 
1979 ਵਿੱਚ, ਸੱਤਿਆ ਰਾਣੀ ਚੱਢਾ ਦੀ 20 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਧੀ, ਸ਼ਸ਼ੀ ਬਾਲਾ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੰਚਨਬਾਲਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਘਰ ਵਿੱਚ, ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਦੌਰਾਨ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੜ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਮਰ ਗਈ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਗਰਭਵਤੀ ਸੀ। ਚੱਢਾ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦਾਜ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮੰਗ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਕੂਟਰ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫਰਿੱਜ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਚੱਢਾ ਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵੱਲ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਫਰਿੱਜ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਢਾ ਦੇ ਜਵਾਈ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਾਜ (ਸਕੂਟਰ) ਦੀ ਬਾਕੀ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਨਤੀਜੇ ਭੁਗਤਣ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਸਦੀ ਧੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੋਈ, ਚੱਢਾ ਨੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਕਤਲ ਦੱਸਿਆ।

ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਬੂਤ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਿਚ ਅਣਗਹਿਲੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੰਦਰ 'ਤੇ ਕਤਲ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਦਾਜ ਰੋਕੂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ 1980 ਵਿੱਚ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਚੰਦਰਾ ਦੀ ਸਕੂਟਰ ਦੀ ਮੰਗ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਦਸ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਆਈ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਚੱਢਾ ਨੇ ਕਤਲ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਨੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਪਰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਹੋਣ ਵਿੱਚ 2000 ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਚੰਦਰਾ ਨੂੰ ਆਖਰਕਾਰ 2000 ਵਿੱਚ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਲਈ ਉਕਸਾਉਣ ਦੇ ਘੱਟ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਪੀਲ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ 2013 ਵਿਚ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਈ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2014
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1929