ਸੰਸਕਾਰ

ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ (IAST: Antyeπi, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: अन्त्येष्टि) ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ "ਅੰਤਿਮ ਬਲੀਦਾਨ", ਜੋ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮੁਰਦਿਆਂ ਲਈ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇਹ ਰਸਮ ਰਵਾਇਤੀ ਜੀਵਨ ਚੱਕਰ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦਾ ਆਖਰੀ ਸੰਸਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।Pandey, R.B. (1962, reprint 2003). The Hindu Sacraments (Saṁskāra) in S. Radhakrishnan (ed.) The Cultural Heritage of India, Vol.II, Kolkata:The Ramakrishna Mission Institute of Culture, , p.411 to 413 ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ, ਅੰਤ-ਕਿਰਿਆ, ਅਨਵਰੋਹਨਿਆ, ਜਾਂ ਵਾਹਨੀ ਸੰਸਕਾਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।Antayesti Cologne Sanskrit Digital Lexicon, Germany

ਸੰਸਕਾਰ ਰਸਮੋ-ਰਵਾਜ ਖੇਤਰ, ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹ, ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।Rajbali Pandey (2013), Hindu Saṁskāras: Socio-religious Study of the Hindu Sacraments, 2nd Edition, Motilal Banarsidass, , pp. 234-245Carl Olson (2007), The Many Colors of Hinduism: A Thematic-historical Introduction, Rutgers University Press, , pp. 99-100J Fowler (1996), Hinduism: Beliefs and Practices, Sussex Academic Press, , pp. 59-60

 ਸ਼ਾਸਤਰ 
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਸ ਆਧਾਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਜੀਵਨ ਲੜੀ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ ਦੀ ਬਣਤਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੂਖਮ ਰੂਪ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਕਰੋਕੋਜ਼ਮ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹੈ।Terje Oestigaard, in The Oxford Handbook of the Archaeology of Death and Burial (Editors: Sarah Tarlow, Liv Nilsson Stut), Oxford University Press, ISBN , pp. 497-501 ਆਤਮਾ ਅਮਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨਾਸ਼ਵਾਨ।  ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੋਵੇਂ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਤੱਤ ਹਨ - ਹਵਾ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼।Terje Oestigaard, in The Oxford Handbook of the Archaeology of Death and Burial (Editors: Sarah Tarlow, Liv Nilsson Stut), Oxford University Press, ISBN , pp. 497-501 ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਰਸਮ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮੂਲ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਰਿਗਵੇਦ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅਧਿਆਇ 10.16 ਵਿੱਚ ਹੈ।Carl Olson (2007), The Many Colors of Hinduism: A Thematic-historical Introduction, Rutgers University Press, , pp. 99-100

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਿਵਾਜ ਸਮਾਗਮ