ਦੇਸਨ ਕੌਰ

ਸਰਦਾਰਨੀ ਦੇਸਨ ਕੌਰ ਵੜੈਚ (1740 – 1794), ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਈ ਦੇਸਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 1770 ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦੀ ਰੀਜੈਂਟ ਸੀ। ਉਹ ਸਰਦਾਰ ਚੜਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪੋਤਾ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ।

 ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਆਹ 
ਬੀਬੀ ਦੇਸਨ ਕੌਰ ਵੜੈਚ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 1740 ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਅਮੀਰ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਅਮੀਰ ਸਿੰਘ, ਵੜੈਚ ਜਾਟ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭੈਣ ਸੀ।

1756 ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਚੜਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਸਨ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਹਿਜ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਧੀਆਂ, ਬੀਬੀ ਰਾਜ ਕੌਰ (ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ) ਅਤੇ ਸਹਿਰ ਕੌਰ ਸਨ।

ਸਰਦਾਰਨੀ ਦੇਸਨ ਕੌਰ ਨੇ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੜਾਈ ਲਈ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

 ਸੁਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦਾ ਰੀਜੈਂਟ 
1770 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਨਾਬਾਲਗ ਸੀ, ਦੁਆਰਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਮਾਈ ਦੇਸਨ ਕੌਰ ਨੇ ਸ਼ੁਕਰਚਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਸੀ। ਦੇਸਨ ਕੌਰ ਇੱਕ ਯੋਗ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਸਨ। ਉਹ ਦਲੇਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਨੇ 1751-1752 ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਨਵੇਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਮ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਕੀ ਗੜ੍ਹੀ ਰੱਖਿਆ।

ਉਸਨੇ ਕਨ੍ਹਈਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹਈਆ ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਠਜੋੜ ਬਣਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੋਗਲਚੱਕ - ਮਾਨਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਜੈ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੀ ਧੀ ਮਾਨ ਕੌਰ ਅਤੇ ਜੀਂਦ ਦੇ ਰਾਜਾ ਗਜਪਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਰਾਜ ਕੌਰ ਨਾਲ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਹ ਮਾਈ ਮਾਲਵੇਨ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਦੇਸਨ ਕੌਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਰਾਜ ਕੌਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਦੇ ਗੁਜਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੋਹਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਗਠਜੋੜਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਫੁਲਕੀਆਂ ਅਤੇ ਭੰਗੀਆਂ (ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਰਹੂਮ ਪਤੀ ਦੀ ਵਧਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੋਂ ਈਰਖਾ ਕਰਦੇ ਸਨ) ਦੀ ਹਮਦਰਦੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ; ਇਹਨਾਂ ਵਿਆਹੁਤਾ ਗਠਜੋੜਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।

 ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ 
ਸਿੰਮੀ ਸੇਖੋਂ ਨੇ ਡੀਡੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ' ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ 2010 ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਟੀਵੀ ਲੜੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਿੱਚ ਦੇਸਨ ਕੌਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤ ਹਾਕਮ