ਰਾਣੀ ਭਬਾਨੀ

ਰਾਣੀ ਭਬਾਨੀ (    ) (1716–1803), ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਰਧਬਾਂਗੇਸ਼ਵਰੀ (অর্ধবঙ্গেশ্বরী) ਅਤੇ ਨਾਟੋਰ ਰਾਣੀ ਜਾਂ ਨਾਟੋਰ ਦੀ ਰਾਣੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਜੋ ਹੁਣ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਰਾਜਾ ਰਾਮਕਾਂਤਾ ਮੋਇਤਰਾ (ਰੇ) ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਟੋਰ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ 'ਜ਼ਮੀਂਦਾਰ' ਬਣ ਗਈ। ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜ ਜਾਂ ਨਟੋਰ ਜਾਇਦਾਦ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਥਿਤੀ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਾਟੋਰ ਅਸਟੇਟ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ  ਸੀ। ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਤਰੀ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ, ਸਗੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ, ਨਦੀਆ, ਜੇਸੋਰ, ਬੀਰਭੂਮ ਅਤੇ ਬਰਦਵਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਟੋਰ ਰਾਜਬਾੜੀ ਦੀ ਰਾਣੀ ਭਬਾਨੀ ਨੇ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਮਹਿਲ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ।

 ਜੀਵਨੀ 
ਰਾਣੀ ਭਬਾਨੀ 1716 ਵਿੱਚ ਬੋਗਰਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਛੱਤੀਮਗ੍ਰਾਮ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਆਤਮਾਰਾਮ ਚੌਧਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਬੋਗਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਚਤਿਨ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਭਬਾਨੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਜ਼ਮੀਂਦਾਰ ਰਾਜਾ ਰਾਮਕਾਂਤਾ ਮੋਇਤਰਾ (ਰੇਅ) ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1748 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਬਾਨੀ ਡੀ ਜੂਰ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਯਾਨੀ ਕੇ   ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਨਜਰ ਵਿਚ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਰਾਣੀ ਜਾਂ ਰਾਣੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਔਰਤ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ, ਪਰ ਰਾਣੀ ਭਬਾਨੀ ਨੇ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਜ਼ਮੀਨੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਸਾਲਾਨਾ ਆਮਦਨ 15 ਮਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 7 ਮਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਰਾਜ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਨਤਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਜੋ ਰਾਣੀ ਭਬਾਨੀ ਨੇ ਮਹਸੂਸ ਕੀਤਾ ਓਹ ਸੀ  ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ,ਇਸ ਲਈ ਰਾਣੀ ਨੇ  ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਫੌਜ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ,  ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ  ਦੀ ਬਦਨਾਮੀ ਦੀ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਰਾਣੀ ਭਬਾਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਡਰ ਸੱਚ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਵਾਬ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਤ ਭੇਜ ਕੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਤਾਰਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਣੀ ਭਬਾਨੀ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਨਵਾਬ ਨੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਨ, ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਬੇਦਖਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਨਾ ਲੁੱਟਣ ਲਈ ਫੌਜ ਭੇਜੀ। ਰਾਣੀ ਨੇ, ਖੁਦ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਨਵਾਬ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਨਟੋਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਨਵਾਬ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।

ਨਾਟੋਰ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਭਬਾਨੀ ਦਾ ਘਰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਰਾਣੀ ਭਬਾਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ 46 ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1803 ਵਿੱਚ 79 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।

 ਯੋਗਦਾਨ ਅਤੇ ਕੰਮ 
ਰਾਣੀ ਭਬਾਨੀ ਆਪਣੀ ਪਰਉਪਕਾਰ ਅਤੇ ਆਮ ਉਦਾਰਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਠੋਰ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਨਾਮ ਬਣ ਗਈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਬੰਗਾਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਮੰਦਰਾਂ, ਗੈਸਟ ਹਾਊਸਾਂ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੈਂਕੜੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਰਜਾ ਦੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਟੈਂਕੀਆਂ ਵੀ ਬਣਵਾਈਆਂ। ਉਸਨੇ ਹਾਵੜਾ ਤੋਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਤੱਕ ਇੱਕ ਸੜਕ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।[6] ਉਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰਦੀ ਸੀ।[3]

ਉਸਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਧਵਾ ਪੁਨਰ-ਵਿਆਹ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। 1770 ਦੇ ਮਹਾਨ ਬੰਗਾਲ ਅਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਅੱਠ ਵੈਦਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।[2]

1753 ਤੋਂ 1760 ਤੱਕ, ਮੁਰਸ਼ੀਦਾਬਾਦ ਦੇ ਬਾਰਾਨਗਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 108 ਟੈਰਾਕੋਟਾ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣਾ ਸੀ। ਨਦੀ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਵਹਾਅ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੰਦਰ ਗੁਆਚ ਗਏ ਹਨ। ਬਚੇ ਹੋਏ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਬੰਗਲਾ ਮੰਦਰ ਹਨ।

ਉਸਨੇ ਤਾਰਾਪੀਠ ਅਤੇ ਬਨਾਰਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹਾਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਤਾਰਾਪੀਠ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ (ਦੇਵੀ ਤਾਰਾ) ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਸੰਤ ਬਾਮਖੇਪਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਦੁਰਗਾ ਕੁੰਡ ਮੰਦਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਰਾਣੀ ਭਬਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਰਾਣੀ ਭਬਾਨੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਭਬਾਨੀਪੁਰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਲਈ ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਭਬਾਨੀਪੁਰ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਪੀਠ ਹੈ ਜੋ ਬੋਗਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਉਪਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

 ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ 
'ਰਾਣੀ ਭਬਾਨੀ', 1952 ਦੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਬੀ. ਬੀ. ਰਤਨ ਚੈਟਰਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[10]

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ