ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਦੱਤਾ

ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਦੱਤਾ (ਜਨਮ 1970) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਸੰਭਾਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।  ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਘਣੇ ਖੰਡੀ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਹਾਰਨਬਿਲ 'ਤੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਹੈ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਿਟਲੇ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੱਠ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨਿਸਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।  

 ਜੀਵਨੀ 
5 ਜਨਵਰੀ 1970 ਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, 1978 ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਲੁਸਾਕਾ, ਜ਼ੈਂਬੀਆ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਲੇਖਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਲੁਸਾਕਾ ਦੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਕੂਲ ਦੇ ਚਿੜੀਆਘਰ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਪਰਿਵਾਰ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਬੋਟਨੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 1993 ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਚਾਰੁਦੱਤ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ 1999 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।

ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ 'ਤੇ ਰਾਜਕੋਟ, ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਸ਼ੌਰਾਸ਼ਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਥੀਸਿਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਲੈ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪਖੂਈ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈਂਚੁਰੀ ਵਿੱਚ ਹਾਰਨਬਿਲਜ਼ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ, ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਆਪਣੀ ਪੀ ਐਚ ਡੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹਾਰਨਬਿਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ 80 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰਨਬਿਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਹਾਰਨਬਿਲ ਨੂੰ "ਜੰਗਲ ਦੇ ਕਿਸਾਨ" ਕਿਹਾ।

2002 ਵਿੱਚ, ਦੱਤਾ ਚਾਮੁੰਡੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਸੂਰ ਚਲੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਨੇਚਰ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਾਈਲਡ ਲਾਈਫ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਹਾਰਨਬਿਲ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਉੱਤੇ ਕਬਾਇਲੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੱਤਾ ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਭੌਂਕਣ ਵਾਲੇ ਹਿਰਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਮਿਸ਼ਰਾ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਮੈਸੂਰ ਡੋਰੇਸਵਾਮੀ ਮਧੂਸੂਦਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਗੋਰਲ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਰੁਣਾਚਲ ਮਕਾਕ ਨਾਮਕ ਬਾਂਦਰ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਮਿਲੀ।

ਦੱਤਾ ਨੇ ਫਿਰ ਨਾਮਦਾਫਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਰਿੱਛਾਂ, ਬਾਘਾਂ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਲੇ ਚੀਤੇ ਅਤੇ ਕਸਤੂਰੀ ਹਿਰਨ ਸਮੇਤ ਅਰੁਣਾਚਲ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੋਹਰੀ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਸਾਬਕਾ ਲਿਸੂ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਆਸ਼ੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ 'ਤੇ ਹਾਰਨਬਿਲ ਡਰਾਇੰਗ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ, ਸਿਹਤ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਦੱਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹੁੰਚ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ: “ਲੀਸੂ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਿਖਾਈਆਂ ਅਤੇ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਕਸਰ ਇਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੂਝ 'ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਸ ਅਦੁੱਤੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਅਚੰਭੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਲਿਸੂ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਹੋਣਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਲ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਹੈ।" 

ਦੱਤਾ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਲੀਸੂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਸਤਕਾਰੀ ਦੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਦੇ ਆਕਰਸ਼ਣਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਕੇ ਆਮਦਨ ਦੇ ਵਿਕਲਪਕ ਸਰੋਤ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ। 

 ਅਵਾਰਡ 

 2004: ਸੈਂਚੁਰੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਅਰਥ ਹੀਰੋਜ਼ ਅਵਾਰਡ (ਚਾਰੁਦੱਤ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੇ ਨਾਲ  
 2009: ਕਮਿਊਨਿਟੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਸੰਭਾਲ ਯਤਨਾਂ ਲਈ ਵਿਮੈਨ ਆਫ਼ ਡਿਸਕਵਰੀ ਹਿਊਮੈਨਿਟੀ ਅਵਾਰਡ 
 2010: ਨੈਸ਼ਨਲ ਜੀਓਗ੍ਰਾਫਿਕ ਐਮਰਜਿੰਗ ਐਕਸਪਲੋਰਰ 
 2013: ਵਿਟਲੇ ਅਵਾਰਡ  

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2022 ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਲੇਖ