ਰਘੂ

ਰਘੂ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ। ਰਘੁਵਮਸ਼ਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਦਿਲੇਪਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਾਣੀ ਸੁਦਕਸ਼ਿਨਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਤੇਜ਼, ਰਘੂ ਦੀ ਰੱਥ-ਚਾਲਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ। ਰਘੂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਇੰਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਘੁਵਮਸ਼ ਜਾਂ ਰਘੂਕੁਲਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਕਾਲੀਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਘੁਵਮਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।

ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਚਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਜੀਤ ਯੱਗ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਦਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਯੱਗ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਦਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਵਰਤੰਤੂ ਦਾ ਇੱਕ ਚੇਲਾ ਰਿਸ਼ੀ ਕੌਟਸਾ ਰਘੂ, ਕੌਤਸਾ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਵਰਤੰਤੂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, "ਉਸ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੇ ਗੁਰੂ ਵਰਤਤੁ ਨੂੰ, ਗੁਰੂ-ਦੱਖਣਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਕੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?, ਜਿਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਗੁਰੂ ਵਰਤੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ"। ਪਰ ਕੌਤਸਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ-ਦਕਸ਼ਿਨਾ ਦਿਵਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਵਰਤੰਤੂ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਕੌਟਸਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅੜਿਆ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਵਰਤਾਂਤੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਤੋਂ 14 ਵਿਦਿਆ ਸਿੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਗੁਰੂ-ਦਕਸ਼ਣਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 14 ਕੋਟੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿਓ"। ਕੌਤਸਾ, ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਪੈਥਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੇਵਦੱਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਰਘੂ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਦੌਲਤ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਕੌਤਸਾ ਦੇ ਪੈਰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਨਾਲ ਧੋਤੇ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਕ ਚਿੱਕੜ ਦੀ ਝੌਂਪੜੀ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਪਰੋਕਤ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਜੀਤ ਯੱਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੌਟਸਾ ਨੇ ਝਿਜਕ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਰਘੂ,  ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੇ ਸਕੇਗਾ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਗੁਰੂ ਵਰਤਾਂਤੂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ-ਦਕਸ਼ਣਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ, ਪਰ ਰਘੂ ਨੇ ਕੌਤਸਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਗੁਰੂ-ਦਕਸ਼ਣਾ ਦੇਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ।

ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਗੁਰੂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਤੋਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸੇਵਕਾ ਕੁਬੇਰ 'ਤੇ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਰਘੂ ਨੇ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਲੋਕਾ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੁਬੇਰ ਲੋਕਾ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਉਸ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੁਬੇਰਾ ਨੇ ਰਘੂ ਦੇ ਡਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਬੀਤੀ ਰਾਤ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ, ਰਘੂ ਨੇ ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਗੁਰੂ-ਦਕਸ਼ਿਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਕੌਟਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।Misra, V.S. (2007). Ancient Indian Dynasties, Mumbai: Bharatiya Vidya Bhavan, , pp. 239–40

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਰਾਜੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰ