ਹਿਜੜੋਂ ਕਾ ਖ਼ਾਨਕ਼ਾਹ

ਹਿਜੜੋਂ ਕਾ ਖ਼ਾਨਕ਼ਾਹ ਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਸਮਾਰਕ ਹੈ ਜੋ ਮਹਿਰੌਲੀ, ਦੱਖਣੀ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹਿਜੜੋਂ ਕਾ ਖ਼ਾਨਕ਼ਾਹ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ "ਖੁਸਰਿਆਂ ਲਈ ਸੂਫੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ" ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਹਿਜੜੋਂ  (ਹਿਜੜੇ ਦਾ ਬਹੁਵਚਨ) ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਪਾਰਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਹਿਰੌਲੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸ਼ਾਹਜਹਾਨਾਬਾਦ (ਮੌਜੂਦਾ ਪੁਰਾਣੀ ਦਿੱਲੀ ) ਵਿੱਚ ਤੁਰਕਮਾਨ ਗੇਟ ਦੀ ਹਿਜੜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਇਸ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਮਾਰਕ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। 

ਹਿਜੜੋਂ ਕਾ ਖ਼ਾਨਕ਼ਾਹ ਇੱਕ ਪੂਰਵ -ਮੁਗਲ, ਲੋਦੀ ਕਾਲ ਦਾ ਸਮਾਰਕ ਹੈ, ਜੋ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਸਮੇਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਸਮਾਰਕ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਸ਼ਾਂਤ ਮਾਹੌਲ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਦੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕੁਝ ਖੁਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਰਕਮਾਨ ਗੇਟ ਦੇ ਹਿਜੜੇ ਜੋ ਇਸ ਸਮਾਰਕ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਹੁਣ ਧਾਰਮਿਕ ਦਿਨਾਂ 'ਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਵੰਡਣ ਲਈ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਖਾਨਕਾਹ ਫਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੂਫੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

 ਹਿਜੜੇ 
ਹਿਜੜਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਵੈ-ਸੰਗਠਿਤ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਭਾਈਚਾਰੇ (ਕਿਸੇ ਹਿੰਦੂ ਜਾਂ ਮੁਸਲਿਮ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ) ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਰਦ ਦਾ ਵਦੀਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਾਹੀ ਜਾਂ ਨੇਕ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ)। ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਖੁਸਰਿਆਂ ਅਤੇ ਹਿਜੜਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਖੁਸਰਾ ( ਕੈਸਟਿਡ ਨੌਕਰ) ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਲਜੀ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਇੱਕ ਖੁਸਰਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਖੁਸਰਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਹਿਜੜਾ (ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ) ਭਾਈਚਾਰਾ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਹਿਜੜਾ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਗਠਿਤ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ "ਧਾਰਮਿਕ ਪੰਥ" ਵਜੋਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।  ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੀਜੇ ਲਿੰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਆਹ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੱਚਣ, ਗਾਉਣ, ਤਾੜੀਆਂ ਵਜਾਉਣ, ਆਮ ਢੋਲ ਵਜਾਉਣ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਅਤੇ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਲਈ ਵੀ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦਾ ਕੋਈ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਿਣਿਆ ਗਿਆ ਜਨਗਣਨਾ ਡੇਟਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇੱਕ ਮੋਟਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 50,000 ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

 ਬਣਤਰ 
ਇੱਕ ਤੰਗ ਗੇਟ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਰਕ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਵੇਹੜੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਛੱਤ ਹੈ। ਕਬਰਾਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇੱਕ ਕੰਧ ਮਸਜਿਦ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹਨ।

ਇੱਥੇ ਹਿਜੜਿਆਂ ਜਾਂ ਖੁਸਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਪੇਂਟ ਕੀਤੀਆਂ ਕਬਰਾਂ (ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀਆਂ) ਵਿੱਚੋਂ, ਸ਼ਰਧਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਮੁੱਖ ਕਬਰ ਮੀਆਂ ਸਾਹਿਬ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਿਜੜੇ ਦੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

 ਪਹੁੰਚ 
ਇਥੇ ਮਹਿਰੌਲੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਤੰਗ ਅਤੇ ਘੁੰਮਦੀ ਮੁੱਖ ਗਲੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਗੇਟ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਕਬਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲੇ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮਹਿਰੌਲੀ ਪਿੰਡ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਸੜਕ, ਰੇਲ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰੇਲ ਹੈੱਡ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 18 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (11 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ 17 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (11 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਰਕ ਮੇਨ ਮਹਿਰੌਲੀ ਰੋਡ ਦੇ ਵਾਰਡ ਨੰਬਰ 6 ਵਿੱਚ 'ਚੱਟਾ ਵਾਲੀ ਗਲੀ' ਨਾਮਕ ਤੰਗ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। 

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਜੜਾ (ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਰੌਲੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮਸਜਿਦਾਂ