ਮੇੜਾ

ਮੇੜਾ

ਖੇਤ ਦੀ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਖੇਤ ਵਿਚ ਜਿਹੜੇ ਡਲੇ, ਰੋੜੇ ਉਠਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੋਰਨ ਲਈ, ਭੰਨਣ ਲਈ, ਤੋੜਨ ਲਈ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਬਣੇ ਇਕ ਰੋਲਰ ਜਿਹੇ ਖੇਤੀ ਸੰਦ ਨੂੰ ਮੇੜਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੇੜਾ ਇਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਲੱਕੜ ਦਾ ਗੋਲ ਸੁਹਾਗਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੇੜੇ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਕ 5/6 ਕੁ ਫੁੱਟ ਲੰਮੀ ਗੇਲੀ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਗੇਲੀ ਦੇ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ, ਸਾਰੀ ਗੇਲੀ ਉਪਰ, ਹਰ 5/6 ਕੁ ਇੰਚ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੋਂ 3/4 ਕੁ ਇੰਚ ਚੌੜਾਈ ਤੇ ਮੋਟਾਈ ਵਾਲੇ ਡੰਡੇ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਡੰਡੇ ਹੀ ਡਲਿਆਂ, ਰੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਭੰਨਦੇ, ਤੋੜਦੇ ਸਨ।

ਗੇਲੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਸਿਰਿਆਂ ਦੇ ਮੱਥਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਇਕ ਪਤਲਾ ਜਿਹਾ ਧੁਰਾ ਫਿੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਧੁਰਿਆਂ ਵਿਚ 4 ਕੁ ਇੰਚ ਚੌੜੀ, 4 ਕੁ ਇੰਚ ਮੋਟੀ ਤੇ 3 ਕੁ ਫੁੱਟ ਲੰਮੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਦੇ ਇਕ ਸਿਰੇ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੀ ਪੱਤੀ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਪਰ ਲੱਗੀ ਲੱਕੜ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਇਕ 7 ਕੁ ਫੁੱਟ ਲੰਮੀ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਿੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਏਸ ਹੱਲ ਨੂੰ ਬਲਦਾਂ ਦੇ ਗਲ ਪਾਈ ਪੰਜਾਲੀ ਦੇ ਨਾੜਕੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋੜ੍ਹਾ ਬਣਦਾ ਸੀ। ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਮੋੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੀ ਸੀ। ਮੇੜ੍ਹੀ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਨਾਲ ਡਲੇ, ਰੋੜੇ, ਮੇੜ੍ਹੀ ਹੇਠਾਂ ਆ ਟੁੱਟਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਹ ਮੇੜਾ ਸਾਡੀ ਖੇੜੀ ਵਿਚੋਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਹਵਾਲਾ