ਉਮਾ ਬਰਧਨ

ਉਮਾ ਬਰਧਨ (ਜਨਮ 1945 ਵਿਚ) ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਮਕਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਰੇਸ਼ਮ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਰੰਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੈਨਵਸ ਤੇਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਜ਼ ਦੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਡੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿਚ  ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਵਿਚ ਡੂੰਘੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਮਾ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁੜਗਾਉਂ, ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।

 ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਉਮਾ ਬਰਧਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ 20 ਵਿਆਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾਸ ਦੀ ਬੈਚਲਰ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਿਰਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਐਂਡ ਕਲਚਰ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ  ਦੇ ਉੱਘੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ  ਮਕਨ ਦੱਤਾ ਗੁਪਤਾ ਤੋਂ ਤੇਲ ਦੇ ਰੰਗ ਅਤੇ ਮਾਨਿਕਲਾਲ ਬੈਨਰਜੀ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਕਲਾ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ।

ਉਸਦਾ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਕਲਾ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹ ਕੇ  ਚਿੱਤਰਿਤ ਕਰਕੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੀ ਸੀ।

 ਕਲਾ ਕੈਰੀਅਰ 
ਕਲਾਕਾਰ ਉਮਾ ਬਰਧਨ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਈ ਪਹਿਲੂਆਂ 'ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਇਕਾਂ, ਹਿੰਦੂ ਰੱਬ ਅਤੇ ਦੇਵੀ, ਔਰਤਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਣਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜਦੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਰੱਬ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿਚ ਅਧਿਆਤਮਕ ਹੋਣਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਉਮਾ ਬਰਧਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੋਲੋ ਆਰਟ ਸ਼ੋਅ 1987 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਸੋਲੋ ਸ਼ੋਅ ਹੋਏ। ਉਸ ਦਾ ਇਕਲੌਤੀ ਸ਼ੋਅ ਸ਼ਿਵ 2014 ਦਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਡਾਂਸ ਸ਼ਿਵ ਨ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ ਜੋ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਰੂਚੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਅਣਗਿਣਤ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਲੈ ਗਈ।

ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿਚ, ਬਰਧਨ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਉਲਟ, ਅਜੋਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਕਲੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ। ਇਹ ਲੜੀ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਉਸਨੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਆਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

 ਰੇਸ਼ਮ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਰੰਗ 
ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਮੱਧਮ "ਰੇਸ਼ਮ ਤੇ ਵਾਟਰ ਕਲਰ" ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਮਿਹਨਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਜਿੱਥੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੋਰਡ ਵਿਚ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਨਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਸ ਤੱਥ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਕ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਮਿਹਨਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜਾ ਬੋਰਡ' ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਮੁਰਸ਼ੀਦਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲੇ ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਰਸ਼ੀਦਾਬਾਦ ਰੇਸ਼ਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਧੋ ਕੇ ਜਾਂ ਧੋਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਵਿਚ ਕੋਸੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਕੋਮਲ ਚੱਕਰ 'ਤੇ ਧੋਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਗਜ਼ ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਮਾਉਂਟਿੰਗ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਧੋਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਪੇਂਟਸ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੂਨ ਵਗਣਾ / ਚਲਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੇਂਟ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਸੰਘਣਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਮਾਉਂਟ ਹੋਏ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ ਉੱਤੇ ਚਿਹਰੇ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸੁੱਕਣ ਲਈ 2 ਤੋਂ 3 ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੱਪੜੇ 'ਤੇ ਲਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਮੁਖੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਿਪਕਣ, ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। 

 ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ 
ਇਕੱਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ।

 ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦੀ ਅਕੈਡਮੀ, ਕੋਕਾਟਾ
 ਏਆਈਐਫਐਕਸ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
 ਅਲਾਇੰਸ ਫ੍ਰਾਂਸਾਈਸ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
 ਬਿਰਲਾ ਅਕੈਡਮੀ, ਕੋਲਕਾਤਾ
 ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ, ਬੰਗਲੌਰ
 ਕੈਮਲਟ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਕੋਲਕਾਤਾ
 ਡੀ ਡੀ ਨੇਰੋਏ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਮੁੰਬਈ
 ਭੂਚਾਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰ, ਗੁੜਗਾਓਂ
 ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ
 ਆਈਸੀਸੀਆਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ
 ਜਹਾਂਗੀਰ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਮੁੰਬਈ
 ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
 ਓਪਨ ਪਾਮ ਕੋਰਟ IHC, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
 ਸ਼੍ਰੀਧਰਾਨੀ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
 ਸਟੇਟ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ
 ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ IHC, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1945