ਮਥੁਰਾ

ਮਥੁਰਾ (ਉਚਾਰਨ) ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਥੁਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਆਗਰਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 57.6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (35.8 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ 166 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (103 ਮੀਲ) ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਕਸਬੇ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 14.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (9.0 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਗੋਵਰਧਨ ਤੋਂ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (14 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਮਥੁਰਾ ਇੱਕ ਆਰਥਿਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਜੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 441,894 ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਮਥੁਰਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਪਤਾ ਪੁਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਸੱਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੋਕਸ਼ਿਆਦਯਿਨੀ ਤੀਰਥ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਸਵ ਦੇਵ ਮੰਦਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ (ਇੱਕ ਭੂਮੀਗਤ ਜੇਲ੍ਹ) ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਥੁਰਾ ਸੁਰਸੇਨਾ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮਾਮਾ ਕੰਸ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਸੀ। ਜਨਮ ਅਸ਼ਟਮੀ ਹਰ ਸਾਲ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਧੂਮਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਮਥੁਰਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਹੈਰੀਟੇਜ ਸਿਟੀ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਐਂਡ ਔਗਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਯੋਜਨਾ ਸਕੀਮ ਲਈ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

 ਇਤਿਹਾਸ 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Edwin_Lord_Weeks_-_Along_the_Ghats,_Mathura.jpg|thumb|Along the Ghats of Mathura (circa 1880)
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kankali_Tila_(Jaini_mound).jpg|thumb|General view of the excavations in January 1889 at Kankali Tila, Mathura
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:*Bindrabun_-Vrindavan-._Gate_of_Shet_Lukhmeechund's_Temple;_a_photo_by_Eugene_Clutterbuck_Impey,_1860's.jpg|thumb|Gate of Shet Lukhmeechund's Temple, a photo by Eugene Clutterbuck Impey, 1860s.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kanishka_enhanced.jpg|thumb|Statue of Kanishka I, second century CE, Mathura Museum.
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:KITLV_87971_-_Unknown_-_Sculpture_of_a_woman_at_Mathura_in_British_India_-_1897.tif|thumb|Sculpture of woman from ancient Braj-Mathura ca. second century CE.
ਮਥੁਰਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਜ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮਾਤਭੂਮੀ ਅਤੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯਦੂ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਮਥੁਰਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ  ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ, ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਮਧੂਵਨ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੰਘਣੀ ਲੱਕੜੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਮਧੂਪੁਰਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਥੁਰਾ। ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਕਟੜਾ ('ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਥਾਨ') ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਗਰੀ ('ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

 ਤਿਉਹਾਰ 
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜਨਮ ਅਸ਼ਟਮੀ ਹਰ ਸਾਲ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਧੂਮਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ 3 ਤੋਂ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਜਨਮ ਅਸ਼ਟਮੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇਵਾ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਦਵਾਰਕਾਧੀਸ਼ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਥੁਰਾ-ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤ, ਨਾਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਆਰਤੀਆਂ ਮਨਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ-ਅਸਥਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵਰਣਿਤ ਥਾਵਾਂ