ਆਨੰਦੀਬਾਈ

ਆਨੰਦੀਬਾਈ ਪੇਸ਼ਵਾ ਰਾਣੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ 11ਵੇਂ ਪੇਸ਼ਵਾ ਰਘੁਨਾਥ ਰਾਓ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਅਗਸਤ 1773 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਆਪਣੇ ਭਤੀਜੇ, 17 ਸਾਲਾ ਪੇਸ਼ਵਾ ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਰਚੀ। ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਗਲੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘਾਸਨ ਲਈ ਪੇਸ਼ਵਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

 ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਆਹ 
ਆਨੰਦੀਬਾਈ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਚਿਤਪਾਵਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਹੁਣ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਦੇ ਕੋਂਕਣ ਖੇਤਰ ਦੇ ਗੁਹਾਗਰ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਉਹ ਰਘੂ ਮਹਾਦੇਵ ਓਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਗੋਪਿਕਾਬਾਈ (ਰਾਸਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ), ਪੇਸ਼ਵਾ ਬਾਲਾਜੀ ਬਾਜੀਰਾਓ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਦਸੰਬਰ 1756 ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਆਨੰਦੀਬਾਈ ਅਜੇ ਬੱਚੀ ਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬਾਲਾਜੀ ਬਾਜੀ ਰਾਓ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਰਘੂਨਾਥ ਰਾਓ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਰਘੁਨਾਥਰਾਓ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ (ਬਰਵੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਜਾਨਕੀ ਬਾਈ) ਦੀ ਅਗਸਤ 1755 ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

ਬਾਲਾਜੀ ਅਤੇ ਰਘੂਨਾਥ ਦੋਵੇਂ ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪੇਸ਼ਵਾ ਬਾਜੀ ਰਾਓ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਪੇਸ਼ਵਾ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਛਤਰਪਤੀ (ਰਾਜੇ) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਖਾਨਦਾਨੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦਰਅਸਲ, ਬਾਜੀ ਰਾਓ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੂਜਾ ਬੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਪੇਸ਼ਵਾ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

 ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਆਨੰਦੀਬਾਈ 
ਆਨੰਦੀਬਾਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੌ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਉਹ ਰਘੂਨਾਥਰਾਓ ਦੁਆਰਾ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਰਾਓ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪੱਤਰ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਰਾਓ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਆਨੰਦੀਬਾਈ ਨੇ ਕੋਪਰਗਾਓਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਹੋਣ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਰੁਟੀਨ ਲਿਖ ਲਈ ਸੀ , 

ਜੋ ਆਨੰਦੀਬਾਈ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਸੱਚੀ ਝਲਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕੰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਨਾਨਾ ਫੜਨਵੀਸ ਦੁਆਰਾ ਥੋਪੇ ਗਏ ਜ਼ੁਲਮ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਾਮਾਇਣ ਅਤੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਤੋਂ  ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, 

ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਪਾਠਕ ਹੈ। ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਪੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਓਨੀ ਹੀ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ ਜਿੰਨੀ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ। ਉਹ ਖੁਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚਿੱਠੀਆਂ ਲਿਖਦੀ ਸੀ।

ਆਨੰਦੀਬਾਈ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ, ਬਾਜੀਰਾਓ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਸੁਭਾਅ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਉਸਨੇ ਨਾਨਾ ਫੜਨਵੀਸ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਨਾਨਾ ਦੇ ਕੰਨ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਚਿੱਠੀ ਪੜ੍ਹੀ:-

'ਜੇ ਅਸੀਂ (ਪੱਤਰ) ਭੇਜਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਹੱਸੋਗੇ ਅਤੇ ਕਹੋਗੇ, 'ਅਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਪੱਤਰ ਭੇਜਦੇ ਹਾਂ।'ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਏਸੇ ਲਈ  ਕੋਈ ਪੱਤਰ ਨਹੀਂ ਭੇਜਿਆ। ਇਸ ਪੱਤਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੌਲਤ ਇੱਕਠੀ  ਕਰਨ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਹੁਣ ਬਦਮਾਸ਼ ਯਵੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਨਾਂ ਦੀ  ਦੌਲਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਦੀ ਅੱਗ ਬੁਝਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹੈ! 

ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸ ਦੌਲਤ ਵਿੱਚ  ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।

ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਵਧਾਈ, ਇਹ ਸਮਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਇਆ! ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੋ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੰਦੇਲਖੰਡ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਉਣਗੇ। 

ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਚੰਗਾ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ.. ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।

~~~~

 ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਦਾ ਕਤਲ 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pune_ShaniwarWada_DelhiGate.jpg|thumb|ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਵਾੜਾ - ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿੱਥੇ ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਦੇ ਕਤਲ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ
1772 ਵਿੱਚ ਮਾਧਵਰਾਓ ਪਹਿਲੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਨੇ ਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲਣੀ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਨਾਬਾਲਗ ਸੀ। ਪੇਸ਼ਵਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਅਗਲਾ ਪੇਸ਼ਵਾ ਕੌਣ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਪੇਸ਼ਵਾ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚਾਚਾ ਰਘੂਨਾਥਰਾਓ ਪੇਸ਼ਵਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਨੂੰ ਤਖਤ ਪਲਟਾਉਣ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਰਚਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

30 ਅਗਸਤ, 1773 ਨੂੰ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਵਾਡਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਰਘੂਨਾਥਰਾਓ ਨੇ ਗਾਰਡੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾੜੇ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ।|Indian express article about Shaniwar Wada ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਵਾਡਾ ਨੂੰ ਪੈਮਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਦੇ ਹਰਮ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਆਨੰਦੀਬਾਈ ਨੇ ਦਖਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬੇਨਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰਘੁਨਾਥਰਾਓ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ।

 ਬਾਅਦ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਨਾਨਾ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਤੋਂ ਭੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ 10 ਜਨਵਰੀ 1775 ਨੂੰ ਬਾਜੀਰਾਓ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ, ਪਵਾਰਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ, ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

11 ਦਸੰਬਰ 1783 ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਰਘੂਨਾਥਰਾਓ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਛੱਡ ਗਿਆ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੇਸ਼ਵਾ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ