ਸਤੱਰੀਆ

ਸਤੱਰੀਆ (ਅਸਾਮ), ਜਾਂ ਸੱਤ੍ਰਿਯ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਦਾ ਜਨਮ ਪੂਰਬੀ ਰਾਜ ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਇਹ ਸਾਮ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ- ਕੇਂਦਰਤ ਵੈਸ਼ਨਵ ਧਰਮ ਮੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਇੱਕ ਨ੍ਰਿਤ-ਨਾਟਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ 15 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸੰਤ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਸ਼੍ਰੀਮੰਤਾ ਸੰਕਰਦੇਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। 

ਸੱਤਰੀਆ ਦੇ ਇਕ-ਐਕਟ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਅੰਕੀਆ, ਜੋ ਨਾਟ ਕਿ ਇੱਕ ਬੈਲੇਡ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ ਦੁਆਰਾ ਸੁਹਜ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਜੋੜ ਹੈ।Ankiya Nat , UNESCO: Asia-Pacific Database on Intangible Cultural Heritage (ICH), Japan ਨਾਟਕ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮੱਠ ਮੰਦਰਾਂ (ਸੱਤਰਾਂ) ਦੇ ਡਾਂਸ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹਾਲਾਂ (ਨਾਮਘਰ) ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਖੇਡੇ ਗਏ ਥੀਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਵਤਾਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ 2000 ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਆਧੁਨਿਕ ਸਤੱਰੀਆ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਥੀਮਾਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

 ਇਤਿਹਾਸ 
ਸਤੱਰੀਆ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਰਗੀਕਰਣ ਜੋ ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਲੱਭਦਾ ਹੈ।  ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਿਦਵਾਨ ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 200 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ 200 ਬੀ ਸੀ ਈ ਅਤੇ 200 ਸੀ.ਈ.,   ਪਰ ਅਨੁਮਾਨ 500 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੀ ਸੀ ਈ ਅਤੇ 500 ਸੀ.ਈ.  ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ 36 ਅਧਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਤਕਰੀਬਨ 6000 ਤੁਕਾਂ ਹਨ।   ਨਤਾਲੀਆ ਲਿਡੋਵਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਤਾਵਾ ਨਾਚ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ, ਰਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ, ਭਾਵਾ, ਸਮੀਕਰਨ, ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ, ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਦਮਾਂ, ਖੜ੍ਹੇ ਆਸਣ - ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ   ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ, ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਾਠ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਧਿਆਤਮਕ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹਨ।; Also see chapter 36

ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸ ਆਰਟਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਤਾੱਰ ਪਲੇਟ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੈਵਵਾਦ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਵਾਦ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਗਾਇਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮਾਇਣ ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਲਈ ਆਸਾਮੀ ਕੋਰਸ ਗਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 
ਸਤੱਰੀਆ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਪ 15 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੰਕਰਦੇਵਾ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਨਾਚ ਨੂੰ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਨਾਚ (ਨ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ) ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਤੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸ਼ਰਧਾ ਲਈ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

15 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ, ਸਤੱਰੀਆ ਦੀ ਕਲਾ ਵੈਸ਼ਨਵ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਹਿੰਦੂ ਮੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤਰ ਕਹਾਉਂਦੀ ਗਈ। ਇਸ ਕਲਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਬਾਰੇ ਨ੍ਰਿਤ-ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਵਰਗੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ। ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਮੱਠ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਤੱਰੀਆ ਨਾਚ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ, ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

ਇਹ ਨਾਚ-ਡਰਾਮੇ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਸਾਮੀ ਕਵੀ- ਸੰਕਰਦੇਵ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੇਲੇ ਮਾਧਵਦੇਵਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਰਚੇ ਗਏ ਸਨ।Kothari, Sunil (ed). Sattriya-Classical Dance of Assam. Marg, The Marg Foundation, Mumbai, 2013. ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਰਦ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਹ ਹੁਣ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ ਨ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿਚ, ਸੱਤ੍ਰਿਯ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਅਸਾਮ ਦੇ ਸੱਤਰਾ, ਮਠਾਂ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਤੋਂ ਮਹਾਨਗਰ ਪੜਾਅ ਤੇ ਚਲੀ ਗਈ।Kothari, Sunil (ed). Sattriya-Classical Dance of Assam. Marg, The Marg Foundation, Mumbai, 2013, Blurb.

ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਸੱਤਰੀਆ ਨ੍ਰਿਤਯ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਮੰਨਿਆ। ਸੱਤਰੀਆ ਹੁਣ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 
ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਤੱਰੀਆ ਵੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਨਾਚ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਅਭਿਨਯਾ ਦਰਪਾਨਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਾਰਦੇਵ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਰਤਨਾਕਾਰਾ ਵਰਗੇ ਨਾਚ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਦੀ ਉਪਚਾਰ; ਸ਼ੰਕਰਦੇਵ ਦੇ ਸੰਗਤ ਰਤਨਾਕਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਰਤਨਾਕਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ, ਅਹਿੰਸਾ (ਅਹਿੰਸਾ), ਸਚਾਈ (ਸਤਿਆ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਰਗੇ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇੱਕ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਧਾਰ ਹੈ। ਸੱਤਰੀਆ ਨੂੰ ਸ਼ੰਕਰਦੇਵ ਨੂੰ, ਧਾਰਮਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ, ਨੈਤਿਕਤਾ, ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਨੇੜਿਓਂ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੂ ਮੱਠਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ।

 ਪੁਸ਼ਾਕ 
ਸਤੱਰੀਆ ਨਾਚ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:- ਧੋਤੀ ਅਤੇ ਚਾਦਰ ਅਤੇ ਪੱਗੂਰੀ (ਪੱਗ) ਅਤੇ ਔਰਤ ਪੁਸ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਘੂਰੀ, ਚਾਦਰ ਅਤੇ ਕਾਂਚੀ (ਕਮਰ ਦਾ ਕੱਪੜਾ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਚਿੱਟੇ ਜਾਂ ਕੱਚੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਡਾਂਸ ਨੰਬਰਾਂ ਲਈ ਲਾਲ, ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਖਮਲੀ ਅਤੇ ਸਾਟਿਨ ਸਮੱਗਰੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਹਿਰਾਵੇ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਦਲਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਨਾਚ ਰੂਪ ਸਤਤਰਾਂ ਤੋਂ ਸਟੇਜ ਤੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ, ਨ੍ਰਿਤ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ। ਪੈਟ (ਸਪੈਲਟ ਪਾਟ) - ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਰੇਸ਼ਮ ਜੋ ਕਿ ਤੁਲਣੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਮੁਗਾ ਰੇਸ਼ਮ (ਆਸਾਮ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੇਸ਼ਮ) ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਵੀ ਨ੍ਰਿਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਾਕ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੰਗ ਵੀ ਔਰਤ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸਥਾਨਕ ਰੂਪ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਿੰਗਖਾਪ, ਮੀਰੀ ਮੋਤੀਫ, ਕੋਲਕਾ ਆਦਿ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

 ਹਵਾਲੇ 

 ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 

 Www.sattriyakristi.com ਵੈਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਸੱਤਰੀਆ ਡਾਂਸ .

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਸਾਮ ਦੇ ਨਾਚ