ਹਰਿਦੁਆਰ ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ

ਹਰਿਦੁਆਰ ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ ਹਰ 12 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹਰਿਦੁਆਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਮੇਲਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਜੋਤਿਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਹੀ ਤਾਰੀਖ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਮੇਲਾ ਉਦੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ ਕੁੰਭ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਮੇਖ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੋਰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਾਧਕਾਂ ਲਈ ਡੂੰਘੀ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਪਾਰਕ ਸਮਾਗਮ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਤੱਕ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।

ਹਰਿਦੁਆਰ ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ ਕੋਵਿਡ -19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਲ 2021 ਵਿੱਚ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਅਰਧ ਕੁੰਭ ("ਅੱਧਾ ਕੁੰਭ") ਮੇਲਾ ਕੁੰਭ ਮੇਲੇ ਦੇ ਛੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਖਰੀ ਅਰਧ ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ 2016 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ

 ਮੁੱਢਲੇ ਰਿਕਾਰਡ 
ਹਰਿਦੁਆਰ ਕੁੰਭ ਮੇਲੇ ਦੇ ਚਾਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਪ੍ਰਯਾਗ (ਇਲਾਹਾਬਾਦ), ਤ੍ਰਿਮਬਕ (ਨਾਸਿਕ) ਅਤੇ ਉਜੈਨ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਕਈ ਹਵਾਲੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁੰਭ ਮੇਲੇ ਦੀ ਸਹੀ ਉਮਰ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। 

 ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Haridwar_Kumbh_Mela_-_1850s.jpg/220px-Haridwar_Kumbh_Mela_-_1850s.jpg|right|thumb|ਅੰਗਰੇਜ਼ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਜੇ ਐਮ ਡਬਲਿਊ ਟਰਨਰ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਹਰਿਦੁਆਰ ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ ਦਾ ਚਿੱਤਰ । ਸਟੀਲ ਦੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ, 1850 ਦਾ ਦਹਾਕਾ।
1857 ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਤਾਜ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਹੇਠ ਆ ਗਏ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਰਾਬਰਟ ਮੋਂਟਗੋਮਰੀ ਮਾਰਟਿਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਦਿ ਇੰਡੀਅਨ ਐਂਪਾਇਰ (1858) ਵਿੱਚ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਹਰਿਦੁਆਰ ਵਿਖੇ ਕੁੰਭ ਮੇਲੇ ਦੀ "ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬਾਰੇ ਢੁਕਵਾਂ ਵਿਚਾਰ ਦੇਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ"। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪੁਜਾਰੀਆਂ, ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਚੌਕੀਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਘੋੜੇ ਦੇ ਵਪਾਰੀ, ਹਾਥੀ ਡੀਲਰ, ਅਨਾਜ ਦੇ ਵਪਾਰੀ (ਬਾਣੀਏ), ਮਿਠਾਈਆਂ (ਹਲਵਾਈ), ਕੱਪੜਾ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਖਿਡੌਣਾ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ। ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਸੌਦਾਗਰ ਬੁਖਾਰਾ, ਕਾਬੁਲ, ਤੁਰਕਿਸਤਾਨ, ਅਰਬ ਅਤੇ ਪਰਸ਼ੀਆ ਤੱਕ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ।
+ਹਰਿਦੁਆਰ ਦੇ ਕੁੰਭ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਹੈਜ਼ੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੌਤਾਂBanerjea AC. Note on cholera in the United Provinces (Uttar Pradesh). Indian J Med Res. 1951;39(1):17-40.ਸਾਲਮੇਲਾਮੌਤ ਦੀ ਗਿਣਤੀ1879ਕੁੰਭ35,8921885ਅਰਧਕੁੰਭ63,4571891ਕੁੰਭ169,0131897ਅਰਧਕੁੰਭ44,2081903ਕੁੰਭ47,1591909ਅਰਧਕੁੰਭ21,8231915ਕੁੰਭ90,5081921ਅਰਧਕੁੰਭ149,6671927ਕੁੰਭ28,2851933ਅਰਧਕੁੰਭ1,9151938ਕੁੰਭ70,6221945ਅਰਧਕੁੰਭ77,345

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Kumbh-Mela-1998.jpg/220px-Kumbh-Mela-1998.jpg|right|thumb|ਨਾਗਾ ਸਾਧੂ 1998 ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ ਦੌਰਾਨ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/Bathing_ghat_on_the_Ganges_during_Kumbh_Mela%2C_2010%2C_Haridwar.jpg/220px-Bathing_ghat_on_the_Ganges_during_Kumbh_Mela%2C_2010%2C_Haridwar.jpg|right|thumb|2010 ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ ਦੌਰਾਨ ਗੰਗਾ ' ਤੇ ਨਹਾਉਦੇ ਭਗਤ

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੇਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ