ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਾਈਕੋਰਟ

ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਵਲ ਅਦਾਲਤਾਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉੱਚ ਅਦਾਲਤਾਂ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧਕ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਤਾਂ ਹੀ ਲਾਗੂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੇਠਲੀਆ ਅਦਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਜੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ-ਸ਼ੈਸਨ ਅਦਾਲਤਾ ਕੁੱਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤੀ ਅਧਿਕਾਰ, ਖੇਤਰੀ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਕਰਦੀਆ ਹੋਣ। ਉੱਚ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵੀ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦਾ ਮਾਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਜਾਂ ਕੇਦਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। 
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਅਦਾਲਤਾਂ ਤੋਂ ਅਪੀਲਾਂ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 226 ਦੇ ਤਹਿਤ ਰਿੱਟ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਾਈਕੋਰਟ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵੀਰਟ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੀ ਸਹੀ ਖੇਤਰੀ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਪੀਲ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀਆ ਹਨ:- ਤਹਿਸੀਲ-ਕੋਤਵਾਲੀ-ਅਪਰਾਧਿਕ / ਸਿਵਲ ਅਦਾਲਤਾਂ → ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤ → ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ → ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ

ਹਰੇਕ ਰਾਜ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵਾਲੇ ਜੂਡੀਸ਼ੀਅਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਵਲ ਕੇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁਜਰਮਾਨਾ ਕੇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸ਼ੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਸਿਵਿਲ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 141 ਦੇ ਤਹਿਤ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ - ਹਾਈ ਕੋਰਟਾਂ ਸਮੇਤ - ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਅਤੇ ਹੁਕਮਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲ ਹੈ।

ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜੱਜਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਈ ਕੋਰਟਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਜੱਜ ਨੇ ਚੌਦ੍ਹਵੇਂ (ਆਪਣੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ) ਅਤੇ ਸਤਾਰ੍ਹਵੇਂ (ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਬਾਹਰ) ਭਾਰਤੀ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਉੱਤੇ ਰੈਂਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਕਲਕੱਤਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋ ਪੁਰਾਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਹੈ ਜੋ 2 ਜੁਲਾਈ 1862 ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ.ਇੱਕ ਖਾਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਸਥਾਈ ਬੈਚ ਉੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੈਂਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ. ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਟ ਬੈਂਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਸਰਕਟ ਬੇਂਚ (ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਟ ਕੋਰਟਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ) ਅਸਥਾਈ ਅਦਾਲਤਾਂ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਅੰਤਰਿਮ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਉਦੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਰਕਟ ਕੋਰਟ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਬੰਗਲੌਰ ਸਥਿਤ ਅਧਾਰਤ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ, ਦਕਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ, 21 ਹਾਈ ਕੋਰਟਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਮਾਰਚ 2015 ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਜਸਟਿਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਇਹ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਕੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਦੀ ਔਸਤਨ ਲੰਮਾਈ 3 ਸਾਲ ਹੈ।

ਉੱਚ ਅਦਾਲਤਾ
ਚੇਨਈ ਸਥਿਤ ਮਦਰਾਸ ਹਾਈ ਕੋਰਟ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਹਾਈ ਕੋਰਟ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ(ਹੁਣ ਨਾਮ ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ) ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋ ਪੁਰਾਣੇ ਚਾਰ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਹਨ।

ਹੇਠਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ 25 ਉੱਚ ਅਦਾਲਤਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ,, ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਾਲ, ਐਕਟ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ, ਮੁੱਖ ਸੀਟ (ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ), ਸਥਾਈ ਬੈਂਚ (ਮੁੱਖ ਸੀਟ ਦੇ ਅਧੀਨ), ਸਰਕਟ ਬੈਂਚ (ਕੰਮਕਾਜੀ ਕੁਝ ਦਿਨ ਮਹੀਨਾ / ਸਾਲ), ਉੱਚਿਤ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਜੱਜਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਅਤੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸੂਚੀਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

 ਅਦਾਲਤ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਐਕਟ  ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਮੁੱਖ ਸੀਟ ਬੈਚ(ਇੱਕ ਜਾ ਵੱਧ) ਜੱਜ ਮੁੱਖ ਜੱਜਕੁੱਲ ਸਥਾਈ ਜੱਜਵਧੀਕ ਜੱਜ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟOriginally established at Agra, it shifted to Allahabad in 1875.  :en:Indian High Courts Act 1861 ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਇਲਾਹਾਬਾਦਲੱਖਨਊ 1607684Govind MathurAndhra Pradesh High Court  Andhra Pradesh Reorganisation Act, 2014 Andhra Pradesh Amaravati 37 28 9Chagari Praveen KumarBombay High Court Indian High Courts Act 1861 Goa, Dadra and Nagar Haveli, Daman and Diu, Maharashtra MumbaiAurangabad, Nagpur, Panaji 947123Pradeep NandrajogCalcutta High Court Indian High Courts Act 1861 Andaman and Nicobar Islands, West BengalKolkataPort Blair Jalpaiguri 725418Thottathil B. RadhakrishnanChhattisgarh High Court Madhya Pradesh Reorganisation Act, 2000 ChhattisgarhBilaspur 22175P. R. Ramachandra MenonDelhi High CourtLahore High Court was established at Lahore on 21 March 1919 and had jurisdiction over undivided Punjab and Delhi. On 11 August 1947 a separate Punjab High Court was created with its seat at Simla under the Indian Independence Act, 1947, which had jurisdiction over Punjab, Delhi and present Himachal Pradesh and Haryana. In 1966 after the reorganisation of the State of Punjab, the High Court was designated as the Punjab and Haryana High Court at Chandigarh. The Delhi High Court was established on 31 October 1966 with its seat at Simla which was later shifted to New Delhi in 1971 after the Himachal Pradesh was granted the statehood with its own High Court at Simla.  Delhi High Court Act, 1966 National Capital Territory of Delhi New Delhi 604515Dhirubhai Naranbhai PatelGauhati High CourtOriginally known as the High Court of Assam and Nagaland, it was renamed as Gauhati High Court in 1971. Government of India Act, 1935 Arunachal Pradesh, Assam, Mizoram, Nagaland GuwahatiAizawl, Itanagar, Kohima 24186Arup Kumar Goswami
(acting)Gujarat High Court  Bombay Reorgansisation Act, 1960 GujaratAhmedabad 523913Anantkumar Surendraray DaveHimachal Pradesh High Court  State of Himachal Pradesh Act, 1970 Himachal Pradesh Shimla 13103Dharam Chand Chaudhary
(acting)Jammu and Kashmir High Court  Letters Patent issued by then Maharaja of Kashmir Jammu and Kashmir Srinagar/Jammu 17134Gita MittalJharkhand High Court  Bihar Reorganisation Act, 2000 Jharkhand Ranchi 25196Prashant Kumar
(acting)Karnataka High CourtOriginally known as Mysore High Court, it was renamed as Karnataka High Court in 1974.  Mysore High Court Act, 1884 Karnataka BangaloreDharwad, Gulbarga 624715Abhay Shreeniwas OkaKerala High CourtThe High Court of Travancore-Cochin was inaugurated at Kochi on 7 July 1949. The state of Kerala was formed by the States Reorganisation Act, 1956. That Act abolished the Travancore-Cochin High Court and created the Kerala High Court. The Act also extended the jurisdiction of the Kerala High Court to Lakshadweep.  States Reorganisation Act, 1956 Kerala, Lakshadweep Kochi 473512Hrishikesh RoyMadhya Pradesh High CourtUnder the Government of India Act, 1935, a High Court was established at Nagpur for the Central Provinces by Letters Patent dated 2 January 1936. After the reorganization of states, this High Court was moved to Jabalpur in 1956.  Government of India Act, 1935Madhya PradeshJabalpur Gwalior, Indore 534013Sanjay Kumar SethMadras High Court Indian High Courts Act 1861 Pondicherry, Tamil Nadu ChennaiMadurai 755619Vijaya TahilramaniManipur High Court  North-Eastern Areas (Reorganisation) and Other Related Laws (Amendment) Act, 2012 Manipur Imphal 541Ramalingam SudhakarMeghalaya High Court  North-Eastern Areas (Reorganisation) and Other Related Laws (Amendment) Act, 2012 Meghalaya Shillong 431Ajay Kumar MittalOrissa High CourtThough the State of Orissa was renamed Odisha in March 2011, the Odissa High Court retained its original name. There has been an ongoing discussion on how to legally change the nomenclature of the High Courts to reflect the renaming of states, but so far none has changed.  Orissa High Court Ordinance, 1948 Odisha Cuttack 27207Kalpesh Satyendra JhaveriPatna High Court  Letters Patent issued by then British Crown Bihar Patna 534013Amreshwar Pratap SahiPunjab and Haryana High CourtOriginally known as Punjab High Court, it was renamed as Punjab and Haryana High Court in 1966.  Punjab High Court Ordinance, 1947 Chandigarh, Haryana, Punjab Chandigarh 856421Krishna MurariRajasthan High Court  Rajasthan High Court Ordinance, 1949 Rajasthan JodhpurJaipur 503812Shripathi Ravindra BhatSikkim High Court  The 36th Amendment to the Indian Constitution Sikkim Gangtok 330Vijay Kumar BistTelangana High CourtOriginally known as Andhra Pradesh High Court, and it was established on 5 November 1956 but it was renamed as High Court of Judicature at Hyderabad in 2014, renamed again as Telangana High Court on 20 April 1920. Andhra Pradesh Reorganisation Act, 2014TelanganaHyderabad 24186Raghvendra Singh Chauhan (acting)Tripura High Court  North-Eastern Areas (Reorganisation) and Other Related Laws (Amendment) Act, 2012 Tripura Agartala 440Sanjay KarolUttarakhand High CourtOriginally known as Uttaranchal High Court, it was renamed as Uttarakhand High Court in 2007.Uttar Pradesh Reorganisation Act, 2000UttarakhandNainital 1192Ramesh RanganathanTotal1079771308Notes

ਪ੍ਰਾਤ/ਕੇਦਰੀ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤਾ

 State/UT CourtPrincipal seatBench(es) Official WebsiteChief JusticeAndaman and Nicobar Islands Calcutta High CourtPort Blair Thottathil B. RadhakrishnanArunachal Pradesh Gauhati High Court Itanagar Arup Kumar Goswami (acting) Andhra Pradesh Andhra Pradesh High CourtAmaravati Chagari Praveen Kumar (acting) Assam Gauhati High CourtGuwahati Arup Kumar Goswami (acting) Bihar Patna High CourtPatna Amreshwar Pratap Sahi Chandigarh Punjab and Haryana High CourtChandigarh Krishna Murari Chhattisgarh Chhattisgarh High Court Bilaspur P. R. Ramachandra Menon Dadra and Nagar Haveli Bombay High CourtMumbai Pradeep Nandrajog Daman and Diu Bombay High CourtMumbai Pradeep Nandrajog National Capital Territory of Delhi Delhi High CourtNew Delhi Dhirubhai Naranbhai Patel Goa Bombay High CourtPanaji Pradeep Nandrajog Gujarat Gujarat High CourtAhmedabad Anantkumar Surendraray Dave Haryana Punjab and Haryana High CourtChandigarh Krishna Murari Himachal Pradesh Himachal Pradesh High CourtShimla Dharam Chand Chaudhary (acting) Jammu and Kashmir Jammu & Kashmir High CourtSrinagar/Jammu Gita Mittal Jharkhand Jharkhand High CourtRanchi Prashant Kumar Karnataka Karnataka High CourtBangaloreDharwad and Gulbarga Abhay Shreeniwas Oka Kerala Kerala High CourtKochi Hrishikesh Roy Lakshadweep Kerala High CourtKochi  Madhya Pradesh Madhya Pradesh High CourtJabalpurGwalior and Indore  Maharashtra Bombay High CourtMumbaiAurangabad and Nagpur  Manipur Manipur High CourtImphal  Meghalaya Meghalaya High CourtShillong  Mizoram Gauhati High CourtAizawl  Nagaland Gauhati High CourtKohima  Odisha Orissa High CourtCuttack  Puducherry Madras High CourtChennai  Punjab Punjab and Haryana High CourtChandigarh  Rajasthan Rajasthan High CourtJodhpurJaipur  Sikkim Sikkim High CourtGangtok  Tamil Nadu Madras High CourtChennaiMadurai  Telangana Telangana High CourtHyderabad  Tripura Tripura High CourtAgartala  Uttar Pradesh Allahabad High CourtAllahabadLucknow  Uttarakhand Uttarakhand High CourtNainital  West Bengal Calcutta High CourtKolkata Notes

ਸ੍ਰੋਤ ਤੇ ਹਵਾਲੇ