ਸੋਨਮ ਗਯਾਤਸੋ (ਪਹਾੜ ਯਾਤਰੀ)

ਸੋਨਮ ਗਯਤਸੋ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Sonam Gyatso; 1923–1968) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਹਾੜ ਯਾਤਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਭਾਰਤੀ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਤਾਰ੍ਹਵਾਂ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਸਿੱਕਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਜੋ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੇ ਗਿਆ, ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਸਫਲ ਭਾਰਤੀ ਐਵਰੇਸਟ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ 9 ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਮਈ 1965 ਨੂੰ ਕਪਤਾਨ ਐਮਐਸ ਕੋਹਲੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਐਵਰੈਸਟ ਪਰਤ ਚੜ੍ਹਿਆ ਸੀ। 22 ਮਈ -1965 ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਜਦੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਸੋਨਮ ਗਯਤੋ 42 ਤੇ ਅਤੇ 23 ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸੋਨਮ ਵੰਗਿਆਲ ਇਕੱਠੀਆਂ ਐਵਰੈਸਟ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਉਹ 1965 ਵਿਚ ਸਿਖਰ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ 50 ਮਿੰਟ ਬਿਤਾਏ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਧਰਤੀ' ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਾੜੀ ਭੂਮਿਕਾ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1965 ਵਿਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 

 ਜੀਵਨੀ 
ਕੇਵਜਿੰਗ, ਇੱਕ ਦੱਖਣ 'ਤੇ 1923 ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਸਿੱਕਮ ਦੇ ਪੈਰ' ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇਕੰਚਨਜੰਗਾ -ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ, ਸੋਨਮ ਗਿਆਤਸੋ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ 1946 ਵਿਚ ਲਚੁੰਗ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰਾਜ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ। ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 1949 ਵਿਚ ਬਤੌਰ ਹੈਡ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਦੀ ਫਰੰਟੀਅਰ ਕਾਂਸਟੇਬੂਲਰੀ ਫੋਰਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਜਿਸਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 1954 ਵਿਚ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਮਾਊਂਟੈਨੀਅਰਿੰਗ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਵਿਚ ਮੁੱਢਲੇ ਪਹਾੜੀ ਕੋਰਸ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਹਾੜਬੱਧਣ ਤੇ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ 1957 ਵਿਚ ਆਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਮੁਹਿੰਮ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 1958 ਵਿਚ ਚੋ ਓਯੁ ਚੋਟੀ ਦੇ 26,897 ਫੁੱਟ ਨੂੰ ਸਕੇਲ ਕੀਤਾ, ਇਕ ਸਰਬ ਭਾਰਤੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਉਸ ਉੱਚਾਈ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੇ ਚੜੀ। 

ਗਯਤਸੋ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕੁੰਜਾਂਗ ਚੋਡੇਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਪੰਜ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਗਯਤਸੋ ਸੋਨਮ ਗਯਤਸੋ ਮਾਉਂਟਨੇਅਰਿੰਗ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਐਸ.ਜੀ.ਐਮ.ਆਈ.) ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਸਨ ਜਦੋਂ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 1968 ਨੂੰ 45 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਠੰਡ ਦੇ ਚੱਕ ਨਾਲ ਦਮ ਤੋੜ ਗਿਆ। 

 ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 
ਦੋ ਸਫਲ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਐਵਰੈਸਟ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗੈਸਟੋ ਨੂੰ 1962 ਵਿਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਈ ਵਿਚ ਐਵਰੇਸਟ ਦੀ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਵਰੀ 1965 ਵਿਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦੇ ਉੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਕਮ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸ਼ ਪੇਮਾ ਡੋਰਜੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ, ਯੁਵਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਖੇਡ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਐਵਰੇਸਟ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1960 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਮਾਊਂਟਨੇਅਰਿੰਗ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ (ਆਈ.ਐੱਮ.ਐੱਫ.) ਤੋਂ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਗੰਗਟੋਕ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣੀ ਤਿੱਬਤ ਰੋਡ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿਚ ਸੋਨਮ ਗਯਤਸੋ ਮਾਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿੱਥਿਮ ਦੇ ਰਾਠੋਂਗ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਹੁਣ 1968 ਤੋਂ ਸੋਨਮ ਗਯਤਸੋ ਮਾਉਂਟੇਨਿੰਗ ਇੰਸਟੀਚਿ asਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

 ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਮੁਹਿੰਮਾਂ 
 ਪੀਕ  ਕੱਦ  ਸਾਲ  ਨਤੀਜਾ  ਅਤਿਰਿਕਤ ਜਾਣਕਾਰੀ  ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ  25,643   ਫੁੱਟ  1957  ਅਸਫਲ  ਪਹਿਲੀ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼  ਚੋ ਓਯਯੂ  26,906   ਫੁੱਟ  1958  ਸਫਲ  ਪਹਿਲੀ ਸਫਲ ਚੜਾਈ  ਐਵਰੈਸਟ  29,029   ਫੁੱਟ  1960  ਅਸਫਲ  700 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ   ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿਚ ਐਮ  ਅੰਨਾਪੂਰਣਾ III  24,787   ਫੁੱਟ  1961  ਸਫਲ  ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਕ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੜ੍ਹਨਾ  ਕੰਚੇਨਗਿਆਓ  22,603   ਫੁੱਟ  1961  ਸਫਲ  ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਨੇਤਾ  ਐਵਰੈਸਟ  29,029   ਫੁੱਟ  1962  ਅਸਫਲ  400 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ   ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿਚ ਐਮ  ਹਾਥੀ ਪਰਬਤ  22,070   ਫੁੱਟ  1963  ਸਫਲ  ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਨੇਤਾ  ਲੰਗਪੋ ਚੁੰਗ  21,850   ਫੁੱਟ  1964  ਸਫਲ  ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਨੇਤਾ  ਰਥੋਂਗ  21,911   ਫੁੱਟ  1965  ਸਫਲ  ਪ੍ਰੀ-ਐਵਰੈਸਟ ਟ੍ਰਾਇਲ  ਐਵਰੈਸਟ  29,029   ਫੁੱਟ  1965  ਸਫਲ  ਸਭ ਤੋਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵਿਅਕਤੀ  ਸਿਨੀਓਲਚੂ  22,598   ਫੁੱਟ  ਸਫਲ 

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1968
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1923
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ