ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ

ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਭੂਰੇ ਚਾਵਲ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਪਾਦਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਉਤਪਾਦਨ, ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 1980 ਵਿੱਚ 53.6 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਸਾਲ 1990 ਵਿੱਚ 74.6 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ 39 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੈ। ਸਾਲ 1992 ਤਕ, ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ 181.9 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 182 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਚੀਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਦੂਸਰਾ ਸਥਾਨ ਸੀ। 1950 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਵਾਧਾ 350 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਧਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਝਾੜ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ; ਇਸ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਿਰਫ 0 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਧੀ ਹੈ। ਵਿੱਤ ਸਾਲ 1980 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ 1,336 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 1990 ਵਿੱਚ 1,751 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੋ ਗਈ। ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਝਾੜ 1950 ਅਤੇ 1992 ਵਿਚਾਲੇ 262 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਵਧਿਆ।

ਸਾਲ 2009-10 ਦੇ ਫਸਲੀ ਸਾਲ (ਜੁਲਾਈ-ਜੂਨ) ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਘਟ ਕੇ 89.14 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਰਿਕਾਰਡ 99.18 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਿਹਤਰ ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਭਾਰਤ 2010-11 ਫਸਲੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਝੋਨੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਸਨ। ਸਾਲ 2011-2012 ਦੇ ਫਸਲੀ ਸਾਲ (ਜੁਲਾਈ-ਜੂਨ) ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ 104.32 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

ਚਾਵਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅਨਾਜ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਅਧੀਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਕਬਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਦੀ ਫਸਲ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫਸਲ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਇਸ ਫਸਲ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਚਾਵਲ ਮੁੱਢਲੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗਰਮ ਰੇਸ਼ੇ ਵਾਲਾ ਪੌਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਗਰਮ ਅਤੇ ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੌਲ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਰਸ਼ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਸਲਾਨਾ ਬਾਰਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਸਾਉਣੀ ਦੀ ਫਸਲ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਭਗ 25 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ 100 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਾਰਸ਼ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਚਾਈ ਰਾਹੀਂ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਘੱਟ ਬਾਰਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚਾਵਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਹੈ। ਸਾਲ 2009-10 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਲ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ 89.13 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਰਿਹਾ ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ (99.18 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ) ਸੀ।

 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ 
ਸਰੋਤ: http://drdpat.bih.nic.in/HS-B-Table-01.htm . 
 ਐਸ.ਐਲ.  ਸਾਲ  ਖੇਤਰਫਲ (ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ)  ਉਤਪਾਦਨ (ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ)  ਉਪਜ (ਝਾੜ)(ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ / ਹੈਕਟੇਅਰ)  1.  1950-51  30.81  20.58  668  2.  1951-52  29.83  21.30  714  3.  1952-53  29.97  22.90  764  4. 1953-54  31.29  28.21  902  5.  1954-55  30.77  25.22  820  6. 1955-56  31.52  27.56  874  7.  1956-57  32.28  29.04  900  8.  1957-58  32.30  25.53  790  9.  1958-59  33.17  30.85  930  10.  1959-60  33.82  31.68  937  11.  1960-61  34.13  34.58  1,013  12.  1961-62  34.69  35.66  1,028  13.  1962-63  35.69  33.21  931  14.  1963-64  35.81  37.00  1,033  15.  1964-65  36.46  39.31  1,078  16.  1965-66  35.47  30.59  862  17.  1966-67  35.25  30.44  863  18.  1967-68  36.44  37.61  1,032  19.  1968-69  36.97  39.76  1,076  20  1969-70  37.68  40.43  1,073  21.  1970-71  37.59  42.22 1,123  22.  1971-72  37.76  43.07  1,141  23.  1972-73  36.69  39.24  1,070  24  1973-74  38.29  44.05  1,151  25.  1974-75  37.89  39.58  1,045  26.  1975-76  39.48  48.74  1,235  27.  1976-77  38.51  41.92  1,088  28.  1977-78  40.28  52.67  1,308  29.  1978-79  40.48  53.77  1,328  30  1979-80  39.42  42.33 1,074  31.  1980-81  40.15  53.63  1,336  32.  1981-82  40.71  53.25  1,308  33.  1982-83  38.26  47.12  1,231  34.  1983-84  41.24  60.10  1,457  35.  1984-85  41.16  58.34  1,417  36.  1985-86  41.14  63.83  1,552  37.  1986-87  41.17  60.56  1,471  38.  1987-88  38.81  56.86  1,465  39.  1988-89  41.73  70.49  1,689  40  1989-90  42.17 73.57  1,745  41.  1990-91  42.69 74.29 1,740  42.  1991-92  42.5 74.68  1,751  43.  1992-93  41.78  72.86  1,744  44.  1993-94  42.54 80.30  1,888  45.  1994-95  42.81 81.81  1,911  46.  1995-96  42.84  76.98  1,797  47.  1996-97  43.43  81.74  1,882  48.  1997-98  43.45  82.53  1,900  49  1998-99  44.80  86.03  1,920  50  1999-00  44.97  89.48  1,990 

 ਰਾਜਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ 
+ ਰਾਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ (ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ)https://data.gov.in/resources/state-wise-production-rice-2010-11-2014-15-ministry-agriculture-and-farmers-welfare  ਰਾਜ  ਰੈਂਕ (2014-15)  ਅਸਲ ਉਤਪਾਦਨ  (2014-15)  ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁੱਲ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ % (2014-15)  ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁਲ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਸੰਚਤ %  (2014-15)  ਔਸਤਨ ਉਤਪਾਦਨ  (2010-11 ਤੋਂ 2014-15)  ਅਨੁਮਾਨ  (2015-16)  ਭਾਰਤ  -  103.73  100.0%  100%  105.48  103.61  ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ  1  14.68 13.9%14% 14.54  16.10  ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼  2  12.17 11.5%25% 13.45  12.51  ਪੰਜਾਬ  3  11.11 10.5%36% 11.03  11.64  ਓਡੀਸ਼ਾ  4  8.30 7.9%44% 7.17 5.80  ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼  5  7.236.9%51% 7.34 6.94 ਬਿਹਾਰ  6  6.366.0%57% 5.93 6.11 ਛੱਤੀਸਗੜ  7  6.326.0%63% 6.37 6.29 ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ  8  5.735.4%68% 5.68 5.72 ਅਸਾਮ  9  5.224.9%73% 4.91 5.12 ਤੇਲੰਗਾਨਾ  10  4.444.2%77% 5.31 4.19 ਹਰਿਆਣੇ  11  4.013.8%81% 3.84 4.18 ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼  12  3.633.4%85% 2.65 3.49 ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ  15  2.952.8%94% 2.93 2.61 ਗੁਜਰਾਤ  16  1.831.7%96% 1.66  1.56  ਉਤਰਾਖੰਡ  17  0.60 0.6%96% 0.58  0.63  ਕੇਰਲ  18  0.560.5%97% 0.53 0.70  ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ  19  0.520.5%97% 0.60  0.42  ਰਾਜਸਥਾਨ  20  0.370.4%98% 0.28 0.35 ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼  21  0.13 0.1%98% 0.13  0.10  ਹੋਰ  -  2.442.3%100% 2.37 2.31

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ