ਯਾਕਸ਼ਿਨੀ

ਯਾਕਸ਼ਿਨੀ (याक्षिणी Sanskrit yakṣiṇī  ਜਾਂ ਯਾਕਸੀ ; Pali yakkhiṇī   ਜਾਂ yakkhī) ਹਿੰਦੂ, ਬੋਧੀ, ਅਤੇ ਜੈਨ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੀ ਮਿਥਕ,  ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ। 

ਯਾਕਸ਼ਿਨੀ ਨਰ ਯਕਸ਼ ਦੀ ਮਾਦਾ ਹਮਾਇਤੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਹਾਣੀ ਹਨ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਧਨ ਦੇਵ ਜੋ ਅਲਕਾ ਦੇ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਹਿਮਾਲਿਆ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਯਾਕਸ਼ਿਨੀ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਕਾਮੁਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਕਸ਼ੀਨੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਸ਼ ਹਮਰੁਤਬਾ, ਯਕਸ਼, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਲੌਕਿਕ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਯਕਸ਼ੀ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਕਥਾਵਾਂ, ਕੇਰਲਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਚੰਗੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦਿਆਲੂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਬੇਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨਚੀ, ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੇ ਅਲਾਕਾ ਦੇ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਰਾਜ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪੋਲਟਰਜਿਸਟ-ਵਰਗੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨਾਲ ਬਦਨਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਯਕਸ਼ੀਨੀਆਂ ਵੀ ਹਨ,[4] ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਸਰਾਪ ਦੇ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਅਸ਼ੋਕ ਦਾ ਰੁੱਖ ਯਕਸ਼ੀਨੀਆਂ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰੁੱਖ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਮੁਟਿਆਰ ਇਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ 'ਤੇ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦੇ ਆਵਰਤੀ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬੋਧੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਨ ਵਜੋਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਯਕਸ਼ਣੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪੈਰ ਤਣੇ ਉੱਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਜਾਂ, ਘੱਟ ਅਕਸਰ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਫਲ ਨੂੰ ਫੜਦੇ ਹਨ।

 ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿਚ ਯਾਕਸ਼ਿਨੀ 
ਉੱਦਾਮਰੇਸ਼ਵਰ ਤੰਤਰ ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਨੁਸਖ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਛੱਤੀਸ ਯਕਸ਼ਿਨੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਯੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ੀਨੀਆਂ ਦੀ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਤੰਤਰਰਾਜ ਤੰਤਰ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜੀਵ ਜੋ ਚਾਹੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਯਾਕਸ਼ਿਨੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਹਿਰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਭੈੜੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਯਾਕਸ਼ਿਨੀ ਵੀ ਹਨ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਛੁਪੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਹਨ।.     
[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2017)">ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ</span> ]

 ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 

ਯਕਸ਼
ਅਪਸਰਾ
ਅਸ਼ੋਕ (ਦਰੱਖਤ)
ਸਾਲਭੰਜਿਕਾ
ਸ਼ੀਤਲਾ
ਨਾਰਿਫੋਨ
ਪਰੀ
ਹੌਰੀ
ਇਸਾੱਕੀ
ਦਰੱਖਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

 ਹਵਾਲੇ 

 ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 

 concept of yakshi
 Encyclopædia Britannica — "Yaksha"
 RBI Monetary Museum — "Yaksha and Yakshini"
 Ideals of Female Beauty in Ancient India 
 Huntingdon Archive 
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਧਾਰਾ