ਬੀ ਐਨ ਗੋਸਵਾਮੀ

ਬ੍ਰਿਜਿੰਦਰ ਨਾਥ ਗੋਸਵਾਮੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਆਲੋਚਕ, ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੀ ਸਾਰਾਭਾਈ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਵਾਈਸ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੈ, ਜੋ ਕੈਲੀਕੋ ਮਿਊਜਿਅਮ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਸਵਾਮੀ ਪਹਾੜੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਬੇਹਤਰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 1998 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ।

 ਜੀਵਨੀ 
ਗੋਸਵਾਮੀ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਗਸਤ 1933 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਮੌਜੂਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਸਰਗੋਧਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਬੀ ਐਲ ਗੋਸਵਾਮੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੂ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1954 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1956 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ 1958 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹਰੀ ਰਾਮ ਗੁਪਤਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ 1961 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਲ ਡਿਗਰੀ (ਪੀਐਚਡੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਂਗੜਾ ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ।

ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਫੈਕਲਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ ਪਰ ਉਥੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰੇਕ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ 1973 ਤੋਂ 1981 ਤੱਕ ਹਾਈਡਲਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਬਰਕਲੇ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ੁਰੀਕ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ, ਉਸਨੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ "ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ" ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦੀਆਂ 1200 ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਰਿਸਰਚ (ਆਈ.ਸੀ.ਐਚ.ਆਰ) ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਗੋਸਵਾਮੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਜੋੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟੀ, ਅਪੂਰਵਾ ਅਤੇ ਮਾਲਵਿਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

 ਵਿਰਾਸਤ 
ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਲਘੂ ਚਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਾੜੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਧਾ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ 1968 ਦਾ ਲੇਖ, ਪਹਾੜੀ ਪੇਂਟਿੰਗ: ਦ ਫੈਮਿਲੀ ਐਜ ਬੇਸ ਆਫ਼ ਸਟਾਈਲ, ਇਸ ਵਿਧਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੰਡਿਤ ਸੇਉ, ਨੈਨਸੁੱਖ ਅਤੇ ਮਾਣਕੁ ਵਰਗੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਾਇਨਟਿਯੂਰਿਸਟਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਪੰਜ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਗੁਲਰ ਦਾ ਨੈਨਸੁਖ: ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਿਲ-ਸਟੇਟ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਇੰਡੀਅਨ ਪੇਂਟਰ, ਪਹਾਰੀ ਮਾਸਟਰਜ਼: ਨੌਰਥਨ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਕੋਰਟ ਪੇਂਟਰਸ ਸਿੱਖ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟਰਸ, ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦਾ ਤੱਤ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਪੇਂਟਿੰਗ 1100-1900।

ਉਸਨੇ ਅੱਜ ਤੱਕ 20 ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਕਈ ਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਏ ਹਨ।

 ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 
ਜਦੋਂ ਗੋਸਵਾਮੀ ਆਪਣੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੈਰੀਅਰ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਮਰੀਟਸ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਭਾਈਚਾਰਾ 1969 ਤੋਂ 1970 ਨੂੰ ਅਤੇ 1994 ਵਿੱਚ ਸਾਰਾਭਾਈ ਭਾਈਚਾਰਾ ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 1998 ਵਿੱਚ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਨਮਾਨ ਲਈ 2008 ਵਿੱਚ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਆਨਰਜ਼ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ ਅਫ਼ਸਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ