ਏਲੀਆ ਦਾ ਜ਼ੇਨੋ

ਏਲੀਆ ਦਾ ਜ਼ੇਨੋ (; ; ਲਗਭਗ 490 – ਲਗਭਗ 430 ਈ.ਪੂ.) ਮੈਗਨਾ ਗਰੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪੂਰਵ-ਸੁਕਰਾਤ ਯੂਨਾਨੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਸੀ। ਉਹ ਪਾਰਮੇਨੀਡੇਸ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਏਲੀਏਟਕ ਸਕੂਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਅਰਸਤੂ ਉਸਨੂੰ ਵਿਰੋਧਵਿਕਾਸ ਦਾ ਖੋਜੀ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ।Diogenes Laërtius, 8.57, 9.25 ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਰਟਰੈੇਂਡ ਰਸਲ ਦੁਆਰਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੂਖ਼ਮ ਅਤੇ ਗਹਿਰਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।Russell (1996 [1903]), p. 347: "In this capricious world nothing is more capricious than posthumous fame. One of the most notable victims of posterity's lack of judgement is the Eleatic Zeno. Having invented four arguments all immeasurably subtle and profound, the grossness of subsequent philosophers pronounced him to be a mere ingenious juggler, and his arguments to be one and all sophisms. After two thousand years of continual refutation, these sophisms were reinstated, and made the foundation of a mathematical renaissance..." ਜ਼ੇਨੋ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਗਣਿਤਿਕ ਅਨੰਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਗਣਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।

 ਜੀਵਨ 
ਜ਼ੇਨੋ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿਤਾਬ ਜੇਨੋ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਬਾਅਦ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਜ਼ੇਨੋ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਪਲੈਟੋ ਦੀ ਰਚਨਾ ਪਾਰਮੇਨੀਡੇਸ (ਸੰਵਾਦ) ਹੈ।Plato (c. 380 – 367 BC). Parmenides , translated by Benjamin Jowett. Internet Classics Archive. ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅਰਸਤੂ ਦੀ ਫ਼ਿਜ਼ਿਕਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।Aristotle (c. mid 4th century BC), Physics 233a and 239b ਪਾਰਮੇਨੀਡੇਸ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਪਲੈਟੋ ਜ਼ੇਨੋ ਦੁਆਰਾ ਏਥਨਜ਼ ਦੇ ਦੌਰੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪਾਰਮੇਨੀਡੇਸ ਲਗਭਗ 65 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਸੀ, ਜ਼ੇਨੋ ਲਗਭਗ 40 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਕਰਾਤ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਸੀ।Plato, Parmenides 127b–e ਸੁਕਰਾਤ ਦੀ ਉਮਰ ਲਗਭਗ 20 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮੰਨ ਕੇ ਅਤੇ ਸੁਕਰਾਤ ਦਾ ਜਨਮ ਲਗਭਗ 469 ਈ.ਪੂ. ਮੰਨ ਕੇ ਜ਼ੇਨੋ ਦਾ ਜਨਮ ਲਗਭਗ 490 ਈ.ਪੂ. ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਲੈਟੋ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜ਼ੇਨੋ ਲੰਮੇ ਕੱਦ ਦਾ ਅਤੇ ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਾਰਮੇਨੀਡੇਸ ਦਾ ਚਹੇਤਾ ਸੀ।

ਜ਼ੇਨੋ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਘੱਟ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹੈ, ਦਿਓਜੇਨਸ ਲਾਏਰਤੀਅਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਲਾਈਵਸ ਐਂਡ ਓਪੀਨੀਅਨਜ਼ ਔਫ਼ ਐਮੀਨੈਂਟ ਫ਼ਿਲੌਸਫ਼ਰਸ (Lives and Opinions of Eminent Philosophers) ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।Diogenes Laërtius. The Lives and Opinions of Eminent Philosophers, translated by C.D. Yonge. London: Henry G. Bohn, 1853. Scanned and edited for Peithô's Web.  ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਟੈਲੇਓਟਾਗੋਰਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਪਰ ਪਾਰਮੇਨੀਡੇਸ ਦੇ ਉਸਨੂੰ ਗੋਦ ਲਿਆ ਸੀ। ਪਾਰਮੇਨੀਡੇਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਨਰ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਆਲੋਚਕ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਬਾਰੇ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਵੇਲੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਜ਼ਾਲਿਮ ਰਾਜੇ ਦੁਆਰਾ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

 ਜ਼ੇਨੋ ਦੇ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ (Zeno's paradoxes) 

ਜ਼ੇਨੋ ਦੇ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸਾਂ ਨੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ, ਹਿਸਾਬਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਲਝਾਇਆ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਰਸਤੂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ਫ਼ਿਜ਼ਿਕਸ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਗਤੀ ਵਿਰੁੱਧ ਦਲੀਲਾਂ ਹਨ।Aristotle. Physics , translated by R.P. Hardie and R.K. Gaye. Internet Classics Archive.

ਹਵਾਲੇ

 ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 
 Jonathan Barnes The Presocratic Philosophers, 2nd edition, London: Routledge and Kegan Paul, 1982.
 G. E. L. Owen. Zeno and the Mathematicians, Proceedings of the Aristotelian Society (1957-8).
 Mark Sainsbury, Paradoxes. Cambridge, 1988.
 Wesley C. Salmon, ed. Zeno's Paradoxes Indianapolis, 1970.
 Gregory Vlastos, Zeno of Elea, in The Encyclopedia of Philosophy'' (Paul Edwards, ed.), New York, 1967.

 ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ 


Plato's Parmenides .
Aristotle's Physics .

Fragments of Zeno 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:5ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਈ.ਪੂ. ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 490 ਈ.ਪੂ.
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 430 ਈ.ਪੂ.
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ