ਸੱਤਿਆਵਤੀ

ਸੱਤਿਆਵਤੀ () ਕੁਰੁ ਬਾਦਸ਼ਾਹ,ਹਸਿਤਨਾਪੁਰ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤਨੂੰ, ਦੀ ਰਾਣੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ ਅਤੇ ਕੌਰਵ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ (ਹਿੰਦੂ ਸੂਰਬੀਰਤਾ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ) ਦੀ ਪੜ-ਦਾਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੇ ਲੇਖਕ ਰਿਸ਼ੀਵਿਆਸ ਦੀ ਮਾਂ ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਮਹਾਭਾਰਤ, ਹਰਿਵਮਸਾ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਚੇਦੀ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ, ਵਾਸੂ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਪਰੀਚਾਰਾ ਵਾਸੂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਸਰਾਪੀ ਅਪਸਰਾ (ਸਵਰਗੀ ਅਪਸਰਾ) ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਅਦ੍ਰਿਕਾ ਨਾਮੀ ਮੱਛੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਹੋਈ। ਉਹ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇੱਕ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮਛੇਰੇ, ਦੁਸ਼ਰਾਜ (ਇੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀ) ਦੀ ਗੋਦ ਲਈ ਧੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਗੰਧ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਮੱਤਸਿਆਗੰਧ ("ਉਹ ਜਿਹੜੀ ਮੱਛੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ") ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਛੇਰੇ ਵਾਂਗ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਸੀ।

ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਭਟਕ ਰਹੇ ਰਿਸ਼ੀ (ਰਿਸ਼ੀ) ਪਰਾਸ਼ਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਸੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਸਤੂਰੀ ਸੁਗੰਧ ਵੀ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰਯੋਜਨਗੰਧ ("ਉਹ ਜਿਸਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਦੀ ਹੈ") ਅਤੇ ਗੰਧਵਤੀ ("ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ") ਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਂਤਨੁ, ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਲੁਭਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਨਾਲ ਇਸ ਸ਼ਰਤ 'ਤੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਕਿ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਜਨਮ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ (ਅਤੇ ਤਾਜ ਰਾਜਕੁਮਾਰ) ਗੱਦੀ ਦੇ ਵਾਰਸ ਹੋਣਗੇ। ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਚਿਤਰਾਂਗਦਾ ਅਤੇ ਵਿਚਿੱਤਰਾਵਿਆ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਾਂਤਨੂੰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।

 ਸਾਹਿਤਿਕ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਨਾਂ 
ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਅਦ ਵਾਲੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ- ਹਰਿਵਮਸਾ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ - ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।

ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਨੂੰ ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦਾਸੇਈ, ਗੰਧਕਲੀ, ਗੰਧਵਤੀ, ਕਾਲੀ, ਮਤੀਸਿਆਗੰਧਾ, ਸੱਤਿਆ, ਵਾਸਵੀ ਅਤੇ ਯੋਜਨਗੰਧਾ ਹਨ।For Satyavati: Mani p. 709 

 ਹਵਾਲੇ 

 ਨੋਟਸ 




ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਇਲਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰ