ਰੱਥ

ਇਕ ਰਥ ਇਕ ਰਥੋਟਰ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਘੋੜਾ ਹੈ tਜੋ ਤੇਜ਼ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਰਥਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਜਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਤੀਰ ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਜਾਂ ਰੇਸਿੰਗ ਲਈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਸ਼ਬਦ "ਰੱਥ" ਲਾਤੀਨੀ ਸ਼ਬਦ ਕਾਰਰਸ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੋਲਿਜ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਕਰਜ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੰਗ ਦੇ ਰੱਥ ਜਾਂ ਫੌਜੀ ਪਰੇਡਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਇਕ ਨੂੰ ਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ[ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੋਮ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਸੱਭਿਅਤਾਵਾਂ ਵਿਚ, ਇਕ ਵੱਡੇ ਫੌਲੋ ਦੋ ਘੋੜੇ, ਇਕ ਟ੍ਰਾਈਗ੍ਰਾ ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਇਕ ਚੌਦਲਿੰਗ ਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ।

ਘੋੜੇ ਦਾ ਰਥ ਇੱਕ ਤੇਜ਼, ਰੋਸ਼ਨੀ, ਖੁੱਲਾ, ਦੋ-ਪਹੀਆ ਵਾਹਨ ਸੀ ਜੋ ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨਾਲ ਹਿੱਟ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫਰਸ਼ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਤੇ ਪਾਸੇ ਤੇ ਇੱਕ ਕਮਰ-ਉੱਚ ਗਾਰਡ ਸੀ। ਇਹ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ ਆਇਰਨ ਯੁਗਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੁੱਧ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਪਰੰਤੂ, ਇਸਦੇ ਫੌਜੀ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘੋੜ-ਸਵਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਘੋੜੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਰਥ ਯਾਤਰਾ, ਜਲੂਸਿਆਂ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਦੌੜਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਨਾਜ਼ੁਕ ਖੋਜ ਜੋ ਚਾਨਣ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਘੋੜੇ ਖਿੱਚੀਆਂ ਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਪੌਕਡ ਵਹੀਕਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਪਹੀਏ ਦੇ ਰਥ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਸੀ. 2000 ਈ. ਰੱਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਗਭਗ 1300 ਬੀ ਸੀ ਦੀ ਹੈ (ਦੇਖੋ ਕਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਲੜਾਈ)। ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈ ਦੁਆਰਾ ਰਥਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜੀ ਮਹੱਤਤਾ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਪਰ 6 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨੋਪਲ ਵਿੱਚ ਰਥ ਦੌੜ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਹੀ।

 ਯੂਰਪ 

 ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਰਪ 

 ਕਾਕੇਸਸ ਖੇਤਰ 
3300 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕੁਰਾ-ਆਰਕਸ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਟਰਾਂਸਕੋਕਾਸਿਆ ਨੂੰ ਘੋੜੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ. (ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਘੋੜਾ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀਆਂ.) ਕੂੜਾ-ਅਰਾਕਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਰੁੱਤ-ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਈ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।David W. Anthony, The Horse, the Wheel, and Language: How Bronze-Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World. Princeton University Press, 2010  p298.

 ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ 
ਘੋੜੇ ਦਾ ਪਾਲਣਕਰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵੱਲ ਅਹਿਮ ਕਦਮ ਸੀ। ਸਬੂਤ ਦੀ ਇੱਕ ਵਧਦੀ ਗਿਣਤੀ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਿ ਯੂਅਰਸੀਅਨ ਸਟੈਪਜ਼ (ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਡੀਈਰਵਾਕਾ) ਵਿੱਚ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਲਗਭਗ 4000-3500 ਬੀ.ਸੀ.।Matossian Shaping World History p. 43

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਚੱਕਰ ਦੀ ਖੋਜ ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ ਜਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਦਿਨ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਯੂਰੇਸ਼ੀਅਨ ਪਲਾਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਪਹੀਏ ਹੋਏ ਵਾਹਨਾਂ ਦਾ ਸਬੂਤ ਉੱਤਰੀ ਕਾਕੇਸਸ (ਮੇਕੋਪ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੱਧ ਯੂਰਪ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇ-ਅੱਧ 4 ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕਰੀਬ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਗੱਡੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਦੇ ਗੱਡੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ।David W. Anthony, The Horse, the Wheel, and Language: How Bronze-Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World. Princeton University Press, 2010  p416

ਰੂਸ ਦੇ ਕੁਬਾਣ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸਟਾਰਰੋਕੋਰਸੰਸਕਿਆ ਕੁਗਨਨ ਵਿਚ ਮਾਈਕੌਪ ਕਲਚਰ (ਜਿਸ ਵਿਚ ਘੋੜੇ ਵੀ ਸਨ) ਦੇ ਇਕ ਵੈਗਨ ਕਬਰ (ਜਾਂ ਰੱਥ ਦੀ ਦਫਨਾ) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸ ਕੁੁਰੂਨ ਤੋਂ ਦੋ ਠੋਸ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਪਹੀਏ ਚੌਥੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਤਕ ਮਿਤੀ ਗਏ ਹਨ. ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਸ ਉੱਤਰੀ ਕਾਕੇਸਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਕਬਰਸਤਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਗੁਣਾ ਵਧਿਆ।Christoph Baumer, The History of Central Asia: The Age of the Steppe Warriors.  I.B. Tauris, 2012  p90Chris Fowler, Jan Harding, Daniela Hofmann, eds, The Oxford Handbook of Neolithic Europe. OUP Oxford, 2015  p113

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੇਵਿਡ ਐਂਥਨੀ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ, ਦ ਵਹੀਲ ਐਂਡ ਲੈਂਗੂਏਜ, ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਪਹੀਆ ਵਾਹਨ (ਦੋ ਐਕਸਲ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪਹੀਏ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵਾਹਨ) ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਬ੍ਰੌਨੋਕਿਸ ਪੋਟ (ਸੀ. 3500 ਬੀ.ਸੀ.) ਤੇ ਹੈ. । ਇਹ ਇੱਕ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਵੀਨੇਟੋਰਜਸੀਕੀ ਵੋਇਵੋਡਿਸ਼ਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਨਬਲ ਬੀਅਰ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਪਾਈਪ-ਐਕਸਲ ਮਿਸ਼ਰਨ ਜ਼ੁਬਲੀਜਾਨਾ ਮਾਰਸੇਸ ਸ਼ੀਲ (ਸੀ. 3150 ਬੀ ਸੀ) ਹੈ।

 ਨੋਟਸ 

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਥ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਹ ਯੁੱਗ