ਯਿੱਦੀ ਭਾਸ਼ਾ

ਯਿੱਦੀਸ਼ (ייידיש or אידיש - ਇਦੀਸ਼, ਯੀਦੀਸ਼ ਜਾਂ ਇਦੀਇਸ) ਅਸ਼ਕੇਨਜ਼ੀ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੱਧ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ,  ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਜਰਮਨ ਅਸ਼ਕੇਨਜ਼ੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਜਰਮਨ-ਆਧਾਰਿਤ ਦੇਸੀ ਬੋਲੀ ਸੀ ਜੋ ਇਬਰਾਨੀ ਅਤੇ ਅਰਾਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਸਲੈਵਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਸ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲਈ ਗਈ ਸੀ। ਯਿੱਦੀਸ਼ ਨੂੰ ਇਬਰਾਨੀ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਧੁਨਿਕ ਯਿੱਦਿਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਹਨ। ਪੂਰਬੀ ਯਿੱਦਿਸ਼ ਅੱਜ ਆਮ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ (ਯੂਕਰੇਨੀ-ਰੋਮਾਨੀਅਨ), ਮਾਈਡੇਸਟਰਨ (ਪੋਲਿਸ਼-ਗਾਲਿਸੀਅਨ-ਪੂਰਬੀ ਹੰਗੇਨੀਅਨ) ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ (ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ-ਬੇਲਾਰੂਸੀਅਨ) ਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪੂਰਬੀ ਯਿੱਦਿਸ਼ ਪੱਛਮੀ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਲੱਗ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਵੀ ਮੂਲ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਯਿੱਦਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮੀ (ਸਵਿਸ-ਅਲਸੈਟਿਆਨ-ਦੱਖਣੀ ਜਰਮਨ), ਮਿਡਵੈਸਟਰਨ (ਸੈਂਟਰਲ ਜਰਮਨ) ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਪੱਛਮੀ (ਨੇਬਰਲੈਂਡਿਕ-ਉੱਤਰੀ ਜਰਮਨ) ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਯਿੱਦਿਸ਼ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿਚ ਕਈ ਹਾਰੇਡੀ ਯਹੂਦੀ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਘਰ , ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਾਰੇਡੀ ਯਹੂਦੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਕ ਬਣਤਰਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।

ਯਿੱਦੀਸ਼ ਸ਼ਬਦ ਯਿੱਦਿਸ਼ਕੇਤ("ਅਸ਼ਕੇਨਾਜੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ", ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯਿੱਦਿਸ਼ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ "ਯਿੱਦਿਸ਼ ਮਿਊਜਿਕ": ਕਲੇਜ਼ਮਰ) ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣੀ ਸੁਰ ਨਾਲ ਯਹੂਦੀ ਦੇ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮੂਲ
ਸਥਾਪਤ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ, ਹੋਰ ਯਹੂਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਯਹੂਦੀ ਨਵੀਆਂ ਸਹਿ-ਖੇਤਰੀ ਬੋਲੀਆਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਯਹੂਦੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਯਿੱਦਿਸ਼ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਇਸ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਜ਼ਾਰਫੈਟਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੂਡੋ-ਰੋਮਾਂਸ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਮੱਧ-ਹਾਈ ਜਰਮਨ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਸ਼ਕੇਨਜ਼ੀ ਸਮਾਜ ਨੇ ਆਕਾਰ ਲਿਆ। ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੀ ਜਰਮਨ ਆਧਾਰ ਜੋ ਯਿੱਦੀਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰੂਪਾਂ ਪਿੱਛੇ ਪਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਵਾਦਿਤ ਹੈ।

ਇਤਿਹਾਸ
10 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤਕ ਮੱਧ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਖਰਾ ਯਹੂਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ਕੇਨਾਜ਼ੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, "ਅਸ਼ਕੇਨਜ਼ੀ ਯਹੂਦੀ, (ਇਬਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ: ਅਸਕਚੰਜ ਅਸ਼ਕੇਨਜ) (ਉਤਪਤ 10: 3), ਉੱਤਰੀ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਲਈ ਮੱਧਯੁਗ ਦਾ ਇਬਰਾਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ।Kriwaczek, Paul (2005). Yiddish Civilization: The Rise and Fall of a Forgotten Nation. London: Weidenfeld & Nicolson. ., Chapter 3, footnote 9. ਅਸ਼ਕੇਨਜ ਰਾਈਨਲੈਂਡ ਅਤੇ ਪਟੈਟਿਡ (ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਮਜ਼ ਐਂਡ ਸਪਾਈਅਰ)' ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹੱਦ ਜਰਮਨ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਉੱਤਰੀ ਫਰਾਂਸ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਅਸ਼ਕੇਨਾਜੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਆਵਾਸ ਨਾਲ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ।

ਧੁਨੀ ਵਿਉਂਤ
ਯਿੱਦਿਸ਼ ਫੋਨੋਲੋਜੀ ਸਟੈਂਡਰਡ ਜਰਮਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਵਿਚ ਫਾਈਨਲ-ਅਡਵਾਂਟ ਡਿਵੌਇਸਿੰਗ ਅਤੇ ਫੋਰਟਿਸ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਅੰਜਨ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ / χ / ਫੋਨੀਮੈਮ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ ਤੇ ਯੂਵੂਲਰ ਹੈ, ਜੋ ਜਰਮਨ ਫੋਨੇਮ / ਐਕਸ / ਤੋਂ ਉਲਟ ਹੈ, ਜੋ ਤੰਗਲੀ, ਵੈਲਾਰ, ਜਾਂ ਯੂਵੀਲਰ ਹੈ। ਯਿੱਦਿਸ਼ ਵਿਚ ਸਵਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ।
 ਯਿੱਦਿਸ਼   ਲਿਪੀਆਂਤਰਿਤ gut tak im betage se vaer dis makhazor in beis hakneses trage ਅਨੁਵਾਦਤ May a good day come to him who carries this prayer book into the synagogue.

ਹਵਾਲੇ