ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ

ਸਿਹਤ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਜਾਂ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Healthcare) ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰੋਗਾਂ, ਬਿਮਾਰੀ, ਸੱਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਗਾੜਾਂ ਦੇ ਰੋਕਥਾਮ, ਤਸ਼ਖੀਸ਼ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਸਿਹਤ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰ ਹੈ। ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿਹਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਪੇਸ਼ਾਵਰ (ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ਼ਨਰ) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਚਿਕਿਤਸਕ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਇਹਨਾਂ ਸਿਹਤ ਪੇਸ਼ਾਵਰਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਦੰਦਸਾਜ਼ੀ, ਦਾਈਆਂ, ਨਰਸਿੰਗ, ਦਵਾਈਆਂ, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਓਟਰੀ, ਆਡੀਲੋਜੀ, ਫਾਰਮੇਸੀ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਓਕਯੁਪੇਸ਼ਨਲ ਥੈਰੇਪੀ, ਫਿਜ਼ੀਕਲ ਥਰੈਪੀਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿਹਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਾਰੇ ਸਿਹਤ ਦੇਖਭਾਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦੇਖਭਾਲ, ਸੈਕੰਡਰੀ ਦੇਖਭਾਲ, ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਨ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕੰਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਸਿਹਤ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਿਹਤ ਪਾਲਸੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਮੁਲਕਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ-ਅਧਾਰਤ ਸਿਹਤ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨਿਸ਼ਚਤ ਆਬਾਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿਹਤ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਸੰਰਚਨਾ ਕੌਮੀ ਅਤੇ ਸਬਨੈਸ਼ਨਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਿਹਤ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਮਾਰਕੀਟ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਰਲਡ ਹੈਲਥ ਆਰਗੇਨਾਈਜੇਸ਼ਨ (ਡਬਲਿਊ.ਐਚ.ਓ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਈ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਵਿੱਤੀ ਵਿਧੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਤੇ ਢੁਕਵੀਂ ਅਦਾਇਗੀ ਕਰਮਚਾਰੀ; ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਿਸ 'ਤੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਣਾ; ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਮਾਲ ਅਸਬਾਬ।

ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ, ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੇ ਓਈਸੀਡੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 34 ਸਦੱਸਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਪ੍ਰਤੀ ਜੀਅ ਜੀਡੀਪੀ ਦੇ 9.3 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਜਾਂ 3,322 ਡਾਲਰ (ਪੀਪੀਪੀ-ਅਨੁਕੂਲ) ਦੀ ਖਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਯੂ. ਐਸ (11.7%, 4,118), ਜਰਮਨੀ (11.3%, 4,495), ਕੈਨੇਡਾ (11.2%, 5669), ਅਤੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ (11%, 5634), ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ (11.9%, 5,099) ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ (82.8 ਸਾਲ), ਜਪਾਨ ਅਤੇ ਇਟਲੀ (82.7), ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਆਈਸਲੈਂਡ (82.4),ਫਰਾਂਸ (82.2) ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ (82.0) ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਦਰ ਵਧੇਰੇ ਸੀ। ਜਦਕਿ ਓਈਸੀਡੀ ਦੀ ਔਸਤ 2011 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 80 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ: 80.1 ਸਾਲ, 1970 ਤੋਂ ਬਾਅਦ 10 ਸਾਲ ਦੇ ਲਾਭ। ਯੂਐਸ (78.7 ਸਾਲ) 34 ਓਈਸੀਡੀ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 26 ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਗਤ ਹਨ। ਯੂ ਐਸ ਅਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਰੇ ਓਈਸੀਡੀ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਵਿਆਪਕ (ਜਾਂ ਲਗਭਗ ਸਰਵਜਨਕ) ਸਿਹਤ ਕਵਰੇਜ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਸਿਹਤ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਮ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਨਿਰਧਾਰਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ ਕਿ 1980 ਵਿੱਚ ਚੇਚਕ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਖਾਤਮਾ, ਡਬਲਿਊਐਚਓ ਦੁਆਰਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਬੀਮਾਰੀ ਨੂੰ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਦਖਲ ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।World Health Organization. Anniversary of smallpox eradication. Geneva, 18 June 2010.

 ਡਿਲਿਵਰੀ 
ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਹਤ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਸਪੁਰਦਗੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅੰਤਰ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਟੀਮਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।United States Department of Labor. Employment and Training Administration: Health care . Retrieved June 24, 2011. ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਫਿਜ਼ੀਓਥੈਰਪੀ, ਨਰਸਿੰਗ, ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ, ਅਤੇ ਸਬੰਧਿਤ ਸਿਹਤ ਵਰਗੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈਲਥ ਵਰਕਰ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਵਸਥਤ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਆਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ, ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਹਤ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਦੀਆਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਹਿਮਤੀ ਹੋਣੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦੇਖਭਾਲ ਇੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਸਿਹਤ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਤੱਤ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਦੇਖਭਾਲ ਦੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਪੱਧਰ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਨੂੰ ਪਬਲਿਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।Thomas-MacLean R et al. No Cookie-Cutter Response: Conceptualizing Primary Health Care. Retrieved 26 August 2014.

 ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦੇਖਭਾਲ 
ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦੇਖਭਾਲ ਉਹ ਸਿਹਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬਿੰਦੂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।World Health Organization. Definition of Terms. Retrieved 26 August 2014. ਅਜਿਹਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕੇਅਰ ਫਿਜ਼ੀਸ਼ੀਅਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਨਰਲ ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ ਜਾਂ ਫੈਮਲੀ ਡਾਕਟਰ
ਇਕ ਹੋਰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਇੱਕ ਲਾਇਸੰਸਡ ਆਜ਼ਾਦ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ਼ਨਰ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਫਿਜ਼ੀਓਥੈਰੇਪਿਸਟ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਡਾਕਟਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕੇਅਰ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫਿਜ਼ੀਸ਼ੀਅਨ ਸਹਾਇਕ ਜਾਂ ਨਰਸ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ਼ਨਰ
ਸਥਾਨ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਮਰੀਜ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਿਹਤ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਫਾਰਮਾਿਸਿਸਟ ਜਾਂ ਨਰਸ। ਸਿਹਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਸੁਭਾਅ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਜਾਂ ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

 ਸੈਕੰਡਰੀ ਦੇਖਭਾਲ 
ਸੈਕੰਡਰੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਦੇਖਭਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ: ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਪਰ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ, ਸੱਟ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਿਹਤ ਸਥਿਤੀ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਇਲਾਜ। ਇਹ ਦੇਖਭਾਲ ਅਕਸਰ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸੈਕੰਡਰੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮ, ਤੀਬਰ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਇਮੇਜਿੰਗ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹੁਨਰਮੰਦ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

 ਤੀਸਰੀ ਦੇਖਭਾਲ 
ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਜਾਂ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿਹਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੋਂ ਰੈਫਰਲ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਵਾਲੀ ਸਿਹਤ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੈਫਰਲ ਹਸਪਤਾਲ।Johns Hopkins Medicine. Patient Care: Tertiary Care Definition.  Accessed 27 June 2011.

 ਹਵਾਲੇ