ਮਾਹਮ ਅੰਗਾ

ਮਾਹਮ ਅੰਗਾ (1562 ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ) ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਨਰਸ ਸੀ।ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਮਝਦਾਰ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸਮਰਾਟ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ 1560 ਤੋਂ 1562 ਤੱਕ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਵਾਸਤਵਿਕ ਰੀਜੈਂਟ ਰਹੀ ਸੀ।

 ਜੀਵਨ 
1556 ਵਿੱਚ ਮਾਮਮ ਅੰਗਾ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਰਾਜ-ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਕਬਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਨਰਸ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ, ਅਧਮ ਖ਼ਾਨ, ਨੂੰ ਅਕਬਰ ਦੇ ਧਰਮ ਦੇ ਭਰਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮਾਹਮ ਅੰਗਾ,ਸਮਝਦਾਰ ਅਤੇ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਔਰਤ ਸੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਹਰਮ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। 1560 ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਅਕਬਰ ਆਪਣੇ ਰੀਜੈਂਟ ਅਤੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਬੈਰਮ ਖਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਭਾਰਤ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ ਕਿ ਹੁਣ ਅਕਬਰ ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਬੈਰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਕਬਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰੀਜੈਂਟ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੱਕਾ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨ ਤੇਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਬੈਰਮ ਦਾ ਕ਼ਤਲ ਇੱਕ ਅਫ਼ਗਾਨ ਵਲੋਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾਬਕਾ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮਾਹਮ ਅੰਗਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, 1561 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਕਬਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤਾਗਾ ਖ਼ਾਨ, ਮਾਹਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ, ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।   
[ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸ੍ਰੋਤ ]

 ਮੌਤ 
ਅਧਮ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਅਤਗਾ ਖ਼ਾਨ, ਅਕਬਰ ਦੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਜਨਰਲ ਸ਼ਮਸ-ਉਦ-ਦੀਨ, ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ 'ਚ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਹਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਅਕਬਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਖਬਰ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਮਹਮ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਕਬਰ ਲਈ ਸਭ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ; ਉਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਉਸ ਦੀ ਕਬਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੇਟੇ ਦੀ, ਜੋ ਆਧਮ ਖਾਨ ਦੀ ਕਬਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਅਕਬਰ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਕਾਰਨ ਭੁੱਲ-ਬੁਲਈਆ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਹਿਰੌਲੀ ਦੇ ਕੁਤੁਬ ਮਿਨਾਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। 

 ਖੈਰੁਲ ਮੰਜ਼ਿਲ 
ਮਾਹਮ ਨੇ 1561 ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ, ਖੈਰੁਲ ਮੰਜ਼ਿਲ ਬਣਵਾਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਮਦਰਸਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਮਥੁਰਾ ਰੋਡ 'ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਦਿੱਲੀ, ਦੱਖਣ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਗੇਟ ਤੱਕ ਹੈ।Sher Shah Gate IGNCA website.

 ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ 

 ਈਲਾ ਅਰੁਣ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਜੋਧਾ ਅਕਬਰ (2008) ਵਿੱਚ ਮਾਹਮ ਅੰਗਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। 
 ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਮਾਹਮ ਅੰਗਾ ਨੂੰ ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ਦੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਨਾਟਕ ਜੋਧਾ ਅਕਬਰ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕਲੇਸ਼ਕਰ ਦੁਆਰਾ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 
 ਜਯਾ ਭੱਟਾਚਾਰਿਆ ਨੇ ਸੋਨੀ ਟੀ.ਵੀ. ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਟਕ ਭਾਰਤ ਕਾ ਵੀਰ ਪੁਤਰ - ਮਹਾਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਵਿੱਚ ਮਾਹਮ ਅੰਗਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।

 ਹਵਾਲੇ 

 ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 

 Mughal Architecture of Delhi: A Study of Mosques and Tombs (1556-1627 A.D.), by Praduman K. Sharma, Sundeep, 2001,  ISBN 81-7574-094-9. Chapter 4.
 B.V. Bhavan 'The Mughal Empire' (Bombay 1974) The Cambridge History of India v.4 Abu'l Fazl 'Akbarnama' Badauni.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1562
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ