ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ

ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ (ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ, 1865-1926) ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਸਰਬਰਾਹ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਜੱਜ ਸਨ ਜਿਸ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਕਿ 1902 ਤੋਂ 1920 ਤੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਸਰਬਰਾਹ ਵਜੋਂ ਸੀ।

ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਨੰਗਲੀ ਵਿੱਚ ਸ. ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ, ਡੀ.ਐਸ.ਪੀ. ਦੇ ਘਰ ਸੰਨ 1865 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।http://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%85%E0%A8%B0%E0%A9%82%E0%A9%9C%20%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98,%20%E0%A8%B8%E0%A8%B0%20(1865-1926%20%E0%A8%88.)

 ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1865 ਵਿੱਚ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਨੰਗਲੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਡਿਪਟੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਉਦੋਂ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ। ਨਾਬਾਲਗ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ 1885 ਤੱਕ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਭਾਗੋਵਾਲੀਆ ਅਤੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਵਾਰਡਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

1888 ਵਿੱਚ, ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਕਠੂ ਨੰਗਲ ਥਾਣੇ ਦੇ 133 ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਆਨਰੇਰੀ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਬਣਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ 1907 ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆਨਰੇਰੀ ਸਿਵਲ ਜੱਜ ਵੀ ਸੀ।

 ਸਰਬਰਾਹ 
ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਨੂੰ 1 ਜੁਲਾਈ 1902 ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਸਰਬਰਾਹ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਐਸਕੁਆਇਰ ਮੈਕਲਾਗਨ ਨੇ ਕਰਨਲ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। 2 ਮਈ 1905 ਨੂੰ, ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਮੂਰਤੀਆਂ/ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪਰਿਸਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਤੱਤ ਖਾਲਸਾ ਧੜੇ ਨੇ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ, ਬ੍ਰਹਮੋ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਦਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਗਏ ਲਗਭਗ 13,000 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਦੇ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਨੂੰ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਨੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਜਨਰਲ ਰੇਜੀਨਾਲਡ ਡਾਇਰ ਨੂੰ ਸਿਰੋਪਾ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਡਾਇਰ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ "ਦ ਅਕਾਲੀ ਮੂਵਮੈਂਟ" ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿਰੋਪਾ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਪਰ ਡਾਇਰ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਲੰਬੇ ਵਾਲ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸਿਗਰਟ ਪੀਣੀ ਛੱਡਣ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਨੇ 29 ਅਗਸਤ 1920 ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

 ਵਿਵਾਦ 
1919 ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਸਰਬਰਾਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ ਲਈ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਮਾਈਕਲ ਓ'ਡਵਾਇਰ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੋਹਤੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗੀ।

 ਸਨਮਾਨ 
1913 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਥੀ (CIE) ਅਤੇ 1921 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਈਟ ਗ੍ਰੈਂਡ ਕਮਾਂਡਰ (GCIE), ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਨੂੰ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਐਂਪਾਇਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।

 ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ 

ਪੰਜਾਬ ਬਗਾਵਤ ਦੌਰਾਨ, ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਦਸਮੇਸ਼ ਖਾਲਸਾ ਨੇ ਮਈ 1984 ਵਿੱਚ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਨੰਗਲੀ ਵਿੱਚ ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮਾਧ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ, ਕੰਪਲੈਕਸ 'ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗੱਦਾਰ "ਬਖਸ਼ੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਗੇ"।

ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੋਹਤਾ ਹੈ। ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਦੇ ਦੋਹਤੇ, ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਪੱਖੀ ਨੇਤਾ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਨਾ ਦੁਆਰਾ ਡਾਇਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗੀ। ਮਾਨ ਨੇ 2022 ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ, "ਉਸਨੇ ਇਹ, ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਜੀ.ਏ. ਵਾਥੇਨ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ, ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਨੂੰ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ।"

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ