ਰਸੂਲਨ ਬਾਈ

ਰਸੂਲਨ ਬਾਈ (1902 – 15 ਦਸੰਬਰ 1974) ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵੋਕਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਣਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ  ਠੁਮਰੀ ਸੰਗੀਤ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਪੂਰਬ ਅੰਗ ਤੇ ਟੱਪਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।

 ਮੁਢਲੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ 
ਰਸੂਲਨ ਬਾਈ ਦਾ ਜਨਮ 1902 ਵਿੱਚ  ਕਛਵਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ,  ਮਿਰਜਾਪੁਰ,  ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਪਰਵਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ,  ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮਿਲੀ ਸੀ,  ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੱਮਝ ਦਿਖਾਉਣ ਲੱਗੀ ਸੀ ।  ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣ ਕੇ ਉਸਨੂੰ  ਸੰਗੀਤ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ਮੂ ਖਾਨ   ਦੇ ਕੋਲ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰੰਗੀ ਵਾਦਕ ਆਸ਼ਿਕ ਖਾਨ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਨੱਜੂ ਖਾਨ ਦੇ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

 ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ 
ਰਸੂਲਨ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਜਨਮ 1902 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਦੇ ਕੱਛਵਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ  ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕਲਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਗਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਮਜਬੂਤ ਪਕੜ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ੰਮੂ ਖਾਨ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰੰਗੀਆ (ਸਾਰੰਗੀ ਵਾਦਕ ਆਸ਼ਿਕ ਖਾਨ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਨਜਜੂ ਖਾਨ) ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
 ਕੈਰੀਅਰ 
ਰਸੂਲਨ ਬਾਈ ਟੱਪਾ ਗਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪੂਰਬ ਅੰਗ,  ਠੁਮਰੀ, ਇਲਾਵਾ, ਦਾਦਰ, ਪੂਰਬੀ ਗੀਤ, ਹੋਰੀ, ਕਜਰੀ ਅਤੇ ਚੈਤੀ ਦੀ ਵੀ ਮਾਹਿਰ ਬਣ ਗਈ।  ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਧਨੰਜਯ ਗੜ੍ਹ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਰਾਜਿਆਂ ਕੋਲੋਂ  ਸੱਦੇ ਮਿਲਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਣਾ ਦੀ ਨੱਕੜਦਾਦੀ ਬਣ ਗਈ। 1948 ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਮੁਜਰਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੋਠੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੀ ਗਈ ਵਾਰਾਣਸੀ (Banaras) ਦੀ ਇੱਕ ਬੀਹੀ ਵਿੱਚ ਰਹਾਇਸ਼ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਬਨਾਰਸੀ ਸਾੜੀ ਡੀਲਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।

 ਅਵਾਰਡ 
 1957: Sangeet Natak Akademi Award:  Vocal Sangeet Natak Akademi Award - Music:Vocal Sangeet Natak Akademi Award Official listings.

 ਹਵਾਲੇ 

 ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
 Rasoolan Bai Biography and Music at Last.fm
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1902
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1974