ਹੈਰਿਟ ਗਿੱਬਸ ਮਾਰਸ਼ਲ

ਹੈਰਿਟ ਐਲਥਾ ਗਿੱਬਸ ਮਾਰਸ਼ਲ (1868-1941) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ-ਜੰਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਲੇਖਿਕਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਕ ਸੀ ਜੋ 1903 ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ. ਸੀ. ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਆਫ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਆਫ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

 ਮੁੱਢਲਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਹੈਰਿਟ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਕਟੋਰੀਆ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਹੈਰੀਟ ਐਲੇਥਾ ਗਿਬਸ, ਮਿਫਲੀਨ ਵਿਸਟਰ ਗਿੱਬਸ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਲਿਟਲ ਰੋਕ, ਆਰਕੰਸਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਸੀ, ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਟੀ ਜੱਜ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਮਾਰੀਆ ਐੱਨ ਸਿਕੰਦਰ, ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾ, ਦੀ ਧੀ ਸੀ।  ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ, ਇਡਾ ਸਿਕੰਦਰ ਗਿੱਬਸ ਸੀ। 

1889 ਵਿੱਚ, ਗੀਬਜ਼ ਓਰਬੇਲਿਨ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕਨ ਔਰਤ ਸੀ।

 ਕਰੀਅਰ 

 ਮੁੱਢਲੇ ਸਾਲ 
19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਬੁੱਲਟ ਕਾਉਂਟੀ, ਕੀਨਟੂਚਲੀ ਵਿੱਚ ਕੈਨ ਸਪ੍ਰਿੰਗਜ਼ ਵਿੱਚ ਈਕਸਟਨ ਨੋਰਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।  1900 ਵਿੱਚ, ਗਿੱਬਸ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ. ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਅਫਰੀਕਨ-ਅਮਰੀਕੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਦੀ ਪਦਵੀ ਲਈ ਸੀ।

ਇਸਨੇ 1903 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਕਨਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕਲਾਸੀਕਲ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। 1911 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਆਫ ਮਿਊਜ਼ੀਕ ਐਂਡ ਸਕੂਲ ਆਫ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

 ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. 
1900 ਵਿੱਚ ਗਿੱਬਜ਼ ਨੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਓਬਰਲਿਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਲਰਡ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 1902 ਵਿੱਚ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੂਰੋਂ ਵੀ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ* 
 , ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬੈਥਲ ਲਿਟਰੇਰੀ ਐਂਡ ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਵਿੱਚ ਡੀ.ਸੀ. ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਦੀ ਪਦਵੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਰੈਗਟਾਈਮ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾ ਦੇਣ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਮਈ 1903 ਵਿੱਚ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਸਾਲ ਦੇ ਅਖੀਰ 'ਚ ਉਸ ਨੂੰ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਨੌਰਮਲ ਸਕੂਲ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਮਿਊਜ਼ੀਕਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।* 
  ਉਸ ਨੇ 1903 ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਕਨਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੰਗੀਤ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਮਈ 1904 ਵਿੱਚ ਆਰਮਸਟ੍ਰਾਂਗ ਨੌਰਮਲ ਸਕੂਲ ਲਈ ਅਰੰਭਤਾ ਅਭਿਆਸ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਿੱਬਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਕੋਇਰ ਨੂੰ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ। ਅਗਲੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਸੈਮੂਅਲ ਕੋਲਿਜ - ਟੇਲਰ ਐਮ ਸਟ੍ਰੀਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਗਿਬਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਸਕੂਲ ਦਾ ਗਾਣਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਬਸੰਤ 1905 ਵਿੱਚ ਅਖਬਾਰਾਂ 'ਚ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਸੀ - 160 ਦਾਖਲਾ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। * 
 ਗਿੱਬਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਦੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਇਆ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਬਨੇਕਰ ਸਟ੍ਰੀਟ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸੰਗੀਤ* 
  ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਵਰਮਲੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।  ਉਸ ਫਾਲ ਗਿੱਬਸ ਨੂੰ ਡੀ.ਸੀ. ਦੇ ਕਲਰਡ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ - ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਗਿਬਜ਼ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਯੂਰਪ - ਲੰਡਨ, ਪੈਰਿਸ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਦਿਹਾਤੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ - ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ, ਇਡਾ ਹੰਟ, ਮੈਡਾਗਾਸਕਰ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਕੌਂਸਲੇਟ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ 9 ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਠਹਿਰਾਊ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਰਮਨ ਜਾਂ ਫ੍ਰੈਂਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਕਲਰਡ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਵਾਗਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹੇਜ਼ਲ ਹੈਰਿਸਨ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਬਰਲਿਨ ਫਿਲਹਾਰਮੋਨਿਕ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਨਾਲ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।* 
   ਬਸੰਤ 1906 ਵਿੱਚ , ਗਿੱਬਸ ਨੇ ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਬੋਨਾਪਾਰਟ ਮਾਰਸ਼ਲ, ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਏ.ਬੀ. 1897) ਦੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਅਤੇ ਹਾਰਵਰਡ ਲਾਅ ਸਕੂਲ (ਜੇ. ਡੀ. 1900) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਏ।Marshall, Harriet Gibbs. On Captain Napoleon B. Marshall, 1931. W. E. B. Du Bois Papers (MS 312). Special Collections and University Archives, University of Massachusetts Amherst Libraries ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਸੀ, ਇੱਕ ਸ਼ਾਦੀਸ਼ੁਦਾ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਕੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਅਣਜਾਣ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਸੀ।* 
  ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਸਕੂਲ ਸਾਲ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਪਾਠ ਸੀ।

 ਹੈਤੀ 
ਮਾਰਸ਼ਲ ਨੇ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਹੈਤੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਆਰਮੀ ਦੇ ਕੈਪਟਨ ਮਾਰਸ਼ਲ, ਨੂੰ ਹੈਤੀ ਉੱਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦੌਰਾਨ ਦੁਰਵਿਹਾਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਇੱਕ ਕਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਹੈਤੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਨੂੰ ਨਸਲੀ ਵੱਖਰੇਪਣ ਕਰਕੇ ਦੂਜੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਸੈਨਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਤੰਬਰ – ਅਕਤੂਬਰ 1925* 
 , ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੂ.ਐਸ. ਲਈ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ 1927 ਤੱਕ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਮਾਰਸ਼ਲ ਹੈਤੀਨ ਬ੍ਰਦਰਹੁੱਡ, ਵਰਗੇ ਹੈਤੀਆਈ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਹੈਤੀਅਨ ਔਰਤ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੀ। ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ, ਉਸ ਨੇ ਜੀਨ ਜੋਸਫ ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਫੰਡਰੇਜ਼ਰ ਰੱਖੇ।* 
  ਲੂਈਸ ਜੀ. ਗ੍ਰੇਗਰੀ ਨੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਪੱਤਰ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ 1934 ਵਿੱਚ ਹੈਤੀ ਲਈ ਪਾਇਨੀਅਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਧਰਮ ਲਈ ਪਾਇਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ। 

ਜਦੋਂ ਮਾਰਸ਼ਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਪਰਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੈਤੀ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹਰਬਰਟ ਹੂਵਰ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸੇਵ ਹੈਤੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 1930 ਵਿੱਚ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਨੇ ਦ ਸਟੋਰੀ ਆਫ਼ ਹੈਤੀ : ਫਰਾਮ ਦ ਡਿਸਕਵਰੀ ਆਫ਼ ਦ ਆਈਲੈਂਡ ਬਾਈ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਕੋਲੰਬਸ ਟੂ ਦਿਸ ਡੇਅ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ।

 ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲ 
1932 ਵਿੱਚ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਨੇ ਬਾਹੜ ਨਿਊਜ਼ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸਟਾਰ ਆਫ਼ ਦਿ ਵੈਸਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਬ੍ਰਦਰਹੁੱਡ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। 1934 ਤੱਕ ਮਾਰਸ਼ਲ ਨੂੰ ਕਨਜ਼ਰਵੇਂਸੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।

1936 ਵਿੱਚ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਨੇ ਦਿ ਲਾਸਟ ਸਮਾਰੋਹ ਦੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲਿਖੀ, ਜੋ ਕਿ ਸੈਮੂਅਲ ਕੋਲਿਜ-ਟੇਲਰ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਤਮਾਸ਼ਾ ਸੀ। 1939 ਵਿੱਚ ਮਾਰਸ਼ਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਨੇਗਰੋ ਮਿਊਜ਼ੀਸ਼ੀਅਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਚਾਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

ਮਾਰਸ਼ਲ ਦੀ ਮੌਤ 21 ਫਰਵਰੀ 1941 ਨੂੰ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਕੰਜ਼ਰਵੇਂਸੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1868
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1941
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਥਾਪਕ ਔਰਤਾਂ