ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟਸ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ

ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟਸ ਆਫ ਤਕਨਾਲੋਜੀ (ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ: ਭਾਰਤੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾਨ (ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ.) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਆਟੋਨੋਮਸ ਪਬਲਿਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਐਕਟ, 1961 ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ, ਕਰਤੱਵਾਂ, ਅਤੇ ਗਵਰਨੈਂਸ ਲਈ ਫਰੇਮਵਰਕ ਆਦਿ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ਐਕਟ, 1961 ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੀਹ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸੰਸਥਾਵਾਂ (ਆਖਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਸੋਧ) ਹਰੇਕ ਆਈਆਈਟੀ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਆਈਆਈਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੁਆਰਾ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਿਊਮਨ ਰਿਸੋਰਸ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਮੰਤਰੀ, ਆਈਆਈਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਪੇਰੈਂਟੋ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹਨ। 2017 ਤਕ, ਸਾਰੇ ਆਈਆਈਟੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਕੁੱਲ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 11,032 ਹੈ।

ਪਹਿਲੀ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਖੜਗਪੁਰ (1951) ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਛੇਤੀ ਹੀ ਬੰਬਈ (1958), ਮਦਰਾਸ (1959), ਕਾਨਪੁਰ (1959) ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ (1963) ਵਿੱਚ। ਇੱਕ ਆਈਆਈਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1994 ਵਿੱਚ ਗੁਹਾਟੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਰੁੜਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਸਾਲ 2001 ਵਿੱਚ ਆਈਆਈਟੀ ਰੁੜਕੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2008-09 ਵਿਚ ਗਾਂਧੀਨਗਰ, ਜੋਧਪੁਰ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਇੰਦੌਰ, ਪਟਨਾ, ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ, ਰੋਪੜ ਅਤੇ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਨਵੇਂ ਆਈਆਈਟੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਤਕਰੀਬਨ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ, ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਆਈਆਈਟੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਿਰੂਪਤੀ, ਪੱਲਕੜ, ਧਾਰਵਾੜ, ਭਿਲਾਈ, ਗੋਆ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਛੇ ਨਵੇਂ ਆਈਆਈਟੀ 2016 ਵਿੱਚ 2015-16 ਵਿੱਚ ਆਈ.ਐੱਸ.ਐਮ. ਧਨਬਾਦ ਤੋਂ ਆਈਆਈਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋਏ।

ਆਈਆਈਟੀਜ਼ ਕੋਲ ਅੰਡਰ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਦਾਖਲਿਆਂ ਲਈ ਸਾਂਝੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ, ਸਾਂਝੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆ - ਐਡਵਾਂਸਡ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਆਈਆਈਟੀ-ਜੇਈ ਐਚ -2 ਨੂੰ 2012 ਤਕ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। JEE ਅਡਵਾਂਸਡ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੈਂਕ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪੱਧਰ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਜੋ ਐਮ.ਟੇਕ, ਐਮ ਐਸ ਡਿਗਰੀ, ਅਤੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਆਈਆਈਟੀ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਮ.ਟੇਕ. ਅਤੇ ਐਮ.ਐਸ. ਦਾਖਲੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਉਪਯੁਕਤ ਪ੍ਰੀਖਿਆ (ਗੇਟ) ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਆਈਆਈਟੀ ਹੋਰ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਮ. ਐਸ. ਸੀ। ਮੈਥ, ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਅਤੇ ਕੈਮਿਸਟਰੀ, ਐਮ.ਬੀ.ਏ. ਆਦਿ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਆਈਆਈਟੀ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਆਮ ਦਾਖਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ (ਸੀਏਟੀ), ਐਮਐਸਸੀ ਲਈ ਸਾਂਝੇ ਦਾਖਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। (ਜੇ ਏ ਐੱਮ) ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਈ ਕਾਮਨ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆ (ਸੀਈਈਡੀ)। ਆਈਆਈਟੀ ਗੁਹਾਟੀ ਅਤੇ ਆਈਆਈਟੀ ਬੰਬਈ ਨੇ ਅੰਡਰ-ਗਰੈਜੂਏਟ ਡਿਜਾਈਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੁਆਇੰਟ ਸੀਟ ਅਲੋਕੇਸ਼ਨ ਅਥਾਰਟੀ ਕੁੱਲ 23 ਆਈਆਈਟੀਜ਼ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਦਾਖ਼ਲਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 2017 ਵਿੱਚ 10,962 ਸੀਟਾਂ ਲਈ ਦਾਖ਼ਲਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।

 ਸੰਸਥਾਵਾਂ 
ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ.'ਜ਼ ਇਥੇ ਸਥਿਤ ਹਨ:
+ IITs and locations, sorted by date of establishmentਸੀਰੀਅਲ ਨੰ ਨਾਮ ਛੋਟਾ ਨਾਮ ਖੋਜ ਸਾਲ  ਸਥਾਪਿਤ (ਆਈਆਈਟੀ)ਸਟੇਟ  1  IIT Kharagpur IITKGP 1951 1951West Bengal 2  IIT Bombay IITB 1958 1958Maharashtra 3  IIT Kanpur IITK 1959 1959Uttar Pradesh 4  IIT Madras IITM 1959 1959Tamil Nadu 5  IIT Delhi  IITD 19611963 Delhi 6  IIT Guwahati IITG 1994 1994Assam 7  IIT Roorkee IITR 18472001Uttarakhand 8  IIT Ropar IITRPR 2008 2008Punjab 9  IIT Bhubaneswar IITBBS 2008 2008Odisha 10  IIT Gandhinagar  IITGN 20082008Gujarat 11  IIT Hyderabad  IITH 2008 2008Telangana 12  IIT Jodhpur IITJ 2008 2008Rajasthan 13  IIT Patna IITP 2008 2008Bihar  14  IIT Indore  IITI 2009 2009Madhya Pradesh 15  IIT Mandi IITMandi 2009 2009Himachal Pradesh 16  IIT (BHU) Varanasi IIT(BHU) 19192012Uttar Pradesh 17  IIT Palakkad  IITPKD 2015 2015Kerala 18  IIT Tirupati  IITTP 2015 2015Andhra Pradesh 19  IIT (ISM) Dhanbad  IIT(ISM) 19262016Jharkhand20IIT BhilaiIITBh20162016Chhattisgarh21IIT GoaIITGoa20162016Goa22IIT JammuIITJM20162016ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ|Jammu and Kashmir23IIT Dharwad IITDH20162016Karnataka

 ਸੰਸਥਾਗਤ ਢਾਂਚਾ 
ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਦੇ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਬਕਾ ਵਿਜ਼ਿਟਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਨ। ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਈਆਈਟੀ ਕੌਂਸਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਆਈਆਈਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ, ਸਾਰੇ ਆਈਆਈਟੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ, ਸੀ.ਐਸ.ਆਈ.ਆਰ. ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ, ਆਈਆਈਐਸਸੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ, ਆਈਆਈਐਸਸੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਸੰਸਦ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਜੁਆਇੰਟ ਕੌਂਸਲ ਸਕੱਤਰ, ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ, ਏਆਈਸੀਟੀਈ ਅਤੇ ਵਿਜ਼ਿਟਰ ਦੇ ਹਰੇਕ ਨਿਯੁਕਤ ਤਿੰਨ ਵਿਅਕਤੀ।

ਆਈਆਈਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਤਹਿਤ ਹਰੇਕ ਆਈਆਈਟੀ ਦੇ ਗਵਰਨਰਜ਼ ਦਾ ਬੋਰਡ ਹੈ। ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਗਵਰਨਰਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਈਆਈਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ। ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਸੰਸਥਾਗਤ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਡੀਨ, ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਹਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਆਈਆਈਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਫਸਰ ਹਨ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹੇਠਾਂ (ਐਚ.ਓ.ਡੀ.) ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰ ਹਨ (ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ)। ਵਾਰਡਨ ਹਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

 ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲਜ਼ੀ ਐਕਟ 
ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਹੇਠਲੇ ਸਾਲ ਲਈ ਆਧਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਐਕਟ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਆਈਆਈਟੀਜ਼ ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਸੁਸਾਇਟੀ' ਤੋਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰੁਤਬੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਤਕਨਾਲੋਜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਅਦਾਰੇ