ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ

ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ (, ) ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤੇ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪਾਰਵਤੀ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵੀ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਉਮਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਜੈਂਡਰ ਰੂਪ ਹੈ। ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਅੱਧੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਨਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੱਧ ਵਿੱਚੋਂ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਸੱਜਾ ਅੱਧ  ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਨਰ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ 

ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਕੁਸ਼ਾਣ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਮੂਰਤੀਕਾਰੀ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਗੁਪਤਾ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ। ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਈਕੋਨੋਕਗ੍ਰਾਫਿਕ ਲਿਖਤਾਂ ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਦੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਅਤੇ ਆਈਕੋਨੋਕਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਮੰਦਰ ਇਸ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। 

ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀਆਂ ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਊਰਜਾਵਾਂ (ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤੀ) ਦੇ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਮਾਦਾ ਸਿਧਾਂਤ, ਸ਼ਕਤੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਪੁਰਸ਼ ਸਿਧਾਂਤ, ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਅਨਿੱਖੜ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕਮਿੱਕ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਕੁੱਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਚਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਰਬ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। 

 ਨਾਮ 
ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਜੋ ਅੱਧਾ ਨਾਰੀ ਹੈ" ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਅਰਧਨਰਨਾਰੀ ("ਅੱਧਾ ਆਦਮੀ-ਔਰਤ"), ਅਰਧਨਾਰੀਸਾ (""ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਜੋ ਅੱਧਾ ਨਾਰੀ ਹੈ,"), ਅਰਧਨਾਰੀਨਾਤੇਸ਼ਵਰ ("ਨਾਚ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਜੋ ਅਰਧ ਨਾਰੀ ਹੈ "), ਪਾਰੰਗਦਾ, ਨਰਨਾਰੀ ("ਆਦਮੀ-ਔਰਤ"), ਅੰਮੀਆੱਪਣ (ਇੱਕ ਤਮਿਲ ਨਾਮ ਦਾ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ "ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ"), ਅਤੇ ਅਰਧਯੁਵਤੀਸ਼ਵਰਾ ( ਆਸਾਮ, "ਪ੍ਰਭੂ ਜਿਸ ਦਾ ਅੱਧ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ ਜਾਂ ਲੜਕੀ ਹੈ") ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਨਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਪਤਾ ਯੁੱਗ ਦੇ ਲੇਖਕ ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਿਵਮਹਿਮਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇਹਅਰਧਘਟਨ ਕਿਹਾ ਹੈ ("ਤੂੰ ਅਤੇ ਉਹ (ਨਾਰੀ) ਹਰ ਇੱਕ ਸਰੀਰ ਦਾ ਅੱਧ ਹੈ")। ਉਤਪਾਲਾ, ਬ੍ਰਿਹਤ ਸੰਹਿਤਾ 'ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਨੂੰ ਅਰਧ ਗੌਰੀਸ਼ਵਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ("ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਗੌਰੀ ਹੈ," - ਗੌਰੀ - ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਗੁਣ ਹੈ)। Swami Parmeshwaranand p. 60, ਵਿਸ਼ਣੁਧਰਮੋਸਤਾਰਾ ਪੁਰਾਣ ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਗੌਰੀਸ਼ਵਰ ("ਗੌਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ/ਪਤੀ) ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।

 ਆਰੰਭ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ 

 ਮੂਰਤੀਕਾਰੀ 
16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਸ਼ਿਲਪਰਤਨ, ਮਸਤਿਆ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਐਮਸ਼ੂਮਾਦਭੱਦਾਗਮਾ, ਕਾਮਿਕਗਮਾ, ਸੁਪਰਦਾਗਮਾ ਅਤੇ ਕਰਨਾਗਮਾ ਵਰਗੇ ਅਗਾਮੀ ਪਾਠ - ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਬਹੁਤੇ - ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।Rao p. 323 ਸਰੀਰ ਦਾ ਸੱਜਾ ਉੱਤਮ ਪਾਸਾ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਰਦ ਸ਼ਿਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸਾ ਮਾਦਾ ਪਾਰਵਤੀ; ਸਕਤੀਵਾਦ ਸਕੂਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਦੁਰਲੱਭ ਮੂਰਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਨਾਰੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਭਾਰੂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੇ ਹੈ।Goldberg pp. 145–8 ਮੂਰਤੀ ਦੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਚਾਰ, ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਦੋ ਬਾਹਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅੱਠ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਘੱਟ ਹੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਪਾਰਵਤੀ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਬਾਂਹ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੂਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਘੱਟ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। 

ਗੈਲਰੀ

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਰੂਪ