ਮਾਲਦੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਲਦੀਵ ਘੋਗੇ ਸਿੱਪੀਆਂ,ਕੁਆਇਰ, ਟੂਨਾ ਮੱਛੀ (ਮਾਲਦੀਵ ਮੱਛੀ) ਆਦਿ ਪਦਾਰਥਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਘਰੇਲੂ ਮੰਡੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਇਥੋਂ ਦੀ ਮਿਸ਼ਰਤ ਆਰਥਿਕਤਾ ਮੁਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜਰਾਣੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। 
ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਇਥੋਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਹੈ ਜੋ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ 28% ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਮਾਲਦੀਵ ਦੇ ਕੁੱਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਨ (foreign exchange receipts) ਦਾ 60% ਹਿੱਸਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ।ਸਰਕਾਰੀ ਟੈਕਸ ਆਮਦਾ ਦਾ 90% ਹਿੱਸਾ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਅਤੇ ਆਯਾਤ ਡਿਊਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ  ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ 1989 ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਧਣ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਥੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ  ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਵਿਕਸਤ ਹੈ ਕਿਓਂਕਿ ਨਾਂ ਤਾਂ ਜਿਆਦਾ ਖੇਤੀਯੋਗ ਜਮੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਕਿਰਤਸ਼ਕਤੀ।ਜਿਆਦਾ ਖਾਧ ਪਦਾਰਥ ਆਯਾਤ ਹੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਥੋਂ ਉਦਯੋਗ ਗਹਿਣੇ ਬਣਾਉਣਾ , ਕਿਸ਼ਤੀ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਹਸਤਕਲਾ ਵਸਤਾਂ ਬਣਾਉਣਾ ਮੁੱਖ ਹਨ। 
ਦੇਸ ਦੇ ਕੁੱਲ 1,900 ਦੀਪ ਸਮੂਹ ਹਨ ਜਿਹਨਾ ਵਿਚੋਂ ਕੇਵਲ 198 ਆਬਾਦ ਹਨ।

ਮੈਕਰੋ ਆਰਥਿਕ ਰੁਝਾਨ 
ਚਾਲੂ ਕੀਮਤਾਂ ਤੇ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ
 ਸਾਲ  ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ  ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਤਬਾਦਲਾ ਦਰ  ਪ੍ਰਤੀ ਜੀਅ ਆਮਦਨ  (ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ% ਵਜੋਂ) 1980  440  7.58 ਰੁਫ਼ੀਆ  3.11 1985  885  7.08 ਰੁਫ਼ੀਆ  3.85 1990  2,054  9.55 ਰੁਫ਼ੀਆ  4.34 1995  4,696  11.76 ਰੁਫ਼ੀਆ  6.29 2000  7,348  11.77 ਰੁਫ਼ੀਆ  6.77 2005  10,458  12.80 ਰੁਫ਼ੀਆ  5.33 2011  10,458  15.40 ਰੁਫ਼ੀਆ  7.43

ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਲਦੀਵ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਮੁਦਰਾ ਸਫੀਤੀ ਦੀ ਦਰ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ |1980 ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਅਸਲ ਜੀਡੀਪੀ ਵਾਧਾ ਦਰ 10% ਸੀ।1990 ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਾਧਾ 16.2% ਸੀ ਅਤੇ 1993 ਵਿੱਚ 4% ਰਹਿ ਗਿਆ।1995–2004 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਵਾਧਾ ਔਸਤ 7.5% ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਤ ਸੀ।2005 ਵਿੱਚ ਸੁਨਾਮੀ ਦੀ ਆਫਤ ਆ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵਾਧਾ 5.5%;ਰਹੀ ਗਿਆ ਜੋ ਕਿ 2006 ਵਿੱਚ ਮੁੜ 13% ਹੋ ਗਿਆ। ਮਾਲਦੀਵ 1997 ਦੌਰਾਨ $200 ਤੋਂ 260 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਘਾਟੇ ਤੇ ਰਿਹਾ ਜੋ 2004 ਵਿੱਚ ਇਹ ਘਟਾ 444 ਡਾਲਰ ਸੀ।

ਆਰਥਿਕ ਸੈਕਟਰਜ਼ 

ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ

ਮਾਲਦੀਵ ਵਿਖੇ ਸਾਫ਼ ਸ਼ਾਫ਼ਾਫ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬੀਚਾਂ,ਨੀਲੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਨਜ਼ਾਰੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਸਾਲਾਨਾ ਦੇਸ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ 325 ਡਾਲਰ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਸਮੇਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸੈਕਟਰ ਦਾ ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ 33% ਹਿੱਸਾ ਸੀ।1972 ਵਿੱਚ ਇਹੇ ਇੱਕ ਰਿਸੋਰਟ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਥੇ 84 ਦੀਪਾਂ ਤੇ ਰਿਸੋਰਟਸ ਹਨ ਜਿਹਨਾ ਦੀ ਸਮਰਥਾ 16,000 ਬਿਸਤਰ ਹੈ।1972ਵਿਚ ਇਥੇ ਕੇਵਲ 1,100ਸੈਲਾਨੀ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਜੋ 1994 ਵਿੱਚ ਵਧ ਕੇ 280,000 ਹੋ ਗਏ। 
ਇੱਕ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਮਾਲਦੀਵ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ ਸੈਲਾਨੀ ਆਏ।

ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ 
ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਇਥੋਂ ਦੀ 20% ਕਿਰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਰੁਜਗਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ 10% ਹਿੱਸਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਡਾ ਸਾਰਾ ਧੰਦਾ ਲਾਈਨ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਓਂਕਿ ਇਥੇ ਜਾਲ ਪਾਉਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ।ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਦਾ ਕੁੱਲ ਉਤਪਾਦਨ 119,000 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਸੀ ਜੋ ਜਿਆਦਾ ਟੂਨਾ ਮੱਛੀ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸੀ।ਜਿਆਦਾ ਮੱਛੀ ਉਤਪਾਦਨ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ , ਜਾਪਾਨ,ਬਰਤਾਨੀਆ , ਜਰਮਨੀ ,ਥਾਈਲੈੰਡ ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇਸਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਖੇਤੀਬਾੜੀ 
ਇਥੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ' ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਵਿਕਸਤ ਹੈ ਕਿਓਂਕਿ ਨਾਂ ਤਾਂ ਜਿਆਦਾ ਖੇਤੀਯੋਗ ਜਮੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਕਿਰਤਸ਼ਕਤੀ।ਜਿਆਦਾ ਖਾਧ ਪਦਾਰਥ ਆਯਾਤ ਹੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਉਦਯੋਗ 
ਉਦਯੋਗ ਮਾਲਦੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ 10% ਹਿੱਸਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਦੇ ਉਦਯੋਗ ਗਹਿਣੇ ਬਣਾਉਣਾ , ਕਿਸ਼ਤੀ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਹਸਤਕਲਾ ਵਸਤਾਂ ਬਣਾਉਣਾ ਮੁੱਖ ਹਨ।  

 ਹਵਾਲੇ 

ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕਸ 
 Global Economic Prospects: Growth Prospects for South Asia  The World Bank, December 13, 2006
 "Doing Business in Maldives" The World Bank Group

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰਥਿਕਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਲਦੀਵ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਰਕ ਦੇਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਰਥਿਕਤਾ