ਵਿਦਿਆਬੇਨ ਸ਼ਾਹ

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ 
ਵਿਦਿਆਬੇਨ ਦਾ ਜਨਮ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਜੇਤਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਰਾਜਲਾਲ ਮਹਿਤਾ ਅਤੇ ਚੰਪਾਬੇਨ ਮੋਦੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵ੍ਰਜਲਾਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਸਿਖਲਾਈ ਕਾਲਜ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣਿਆ। ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ, ਵਿਦਿਆਬੇਨ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਮੋਹਨਦਾਸ ਕੇ. ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗਾਂਧੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਬੀ.ਏ. 1942 ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕਾਲਜ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਐੱਮ.ਏ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। 1942 ਤੋਂ, ਉਹ ਬਾਲ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਲ ਭਲਾਈ, ਸਿੱਖਿਆ, ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ, ਨਾਗਰਿਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਅਪਾਹਜਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ, ਸੀਨੀਅਰ ਸਿਟੀਜ਼ਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ 1992 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕੰਮ ਲਈ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲੇ ਹਨ।
1940 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਮਨੂਭਾਈ ਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਜੋ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਮਨੂਭਾਈ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਵੀ ਸਨ। ਮਨੂਭਾਈ ਨੇ 1945 ਵਿਚ ਵਿਦਿਆਬੇਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1945 ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਅਥਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਨੂਭਾਈ ਨੂੰ ਵੀ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਬਹੁਤ ਸਾਦੀ ਸੀ। ਕਿ ਲਾੜਾ-ਲਾੜੀ ਸਾਦੇ ਸੂਤੀ ਖਾਦੀ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਲਈ ਮਨੂਭਾਈ ਨੇ ਵਿਦਿਆਬੇਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਖਾਦੀ ਸਾੜੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਸੂਤੀ ਧਾਗੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਹੈਂਡਲੂਮ ਉੱਤੇ ਬੁਣਾਈ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਚਰਖੇ (ਚਰਖੇ) ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਅੰਦੋਲਨ. ਮਨੁਭਾਈ ਦੀ ਮੌਤ 2000 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ, ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ, ਤਿੰਨ ਪੋਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੋਤਾ ਹੈ।

 ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ