ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮਿਰਜ਼ਾ

ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮਿਰਜ਼ਾ(ਜਨਮ: 29 ਨਵੰਬਰ, 1939 - ਮੌਤ: 6 ਜਨਵਰੀ, 1997) ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਲੇਖਕ, ਸਿੰਧੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਮਾਹਰ, ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਮਾਹਰ, ਲੇਖਕ, ਅਤੇ ਖੋਜਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨਾਮਾ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦੁਲ ਲਤੀਫ਼ ਭਟਾਈ ਦੀਆਂ ਸਮੁਚੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਸੀ।

 ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਨਵੰਬਰ, 1939 ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਸਿੰਧ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ (ਮੌਜੂਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਹੈ ਮਿਰਜ਼ਾ ਤੋਸਲ ਹੁਸੈਨ ਸੀ। ਉਸਦਾ  ਤਾਅਲੁੱਕ ਮਿਰਜ਼ਾ ਕਲੀਚ ਬੇਗ, ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਜਮਲ ਬੇਗ ਔਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਬਢਲ ਬੇਗ ਕੇ ਜ਼ੀ ਇਲਮ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗੁਲ ਹਸਨ ਅਹਿਸਾਨ ਕਰਬਲਾਈ ਵੀ ਸਿੰਧ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਲਮੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਿੰਧੀ ਅਦਬੀ ਬੋਰਡ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਿਥੇ ਇਸ ਨੇ ਸਿੰਧੀ-ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਉਰਦੂ-ਸਿੰਧੀ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਅਤੇ ਸਿੰਧੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਇਹ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਾਲ ਵਾਬਸਤਾ ਰਹੀ। ਉਮਰ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿੰਧ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮਹਿਕਮੇ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਮੁਕੱਰਰ ਹੋਈ। ਇਥੇ ਇਸ ਨੇ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦੁਲ ਲਤੀਫ਼ ਭਟਾਈ ਦੇ ਮਜਮੂਆ ਕਲਾਮ ਰਿਸਾਲਾ ਦਾ ਕਦੀਮ ਤਰੀਨ ਨੁਸਖ਼ਾ ਗੰਜ  ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਾਇਆ ਜੋ ਆਲਾ ਤਬਾਅਤ ਕਾ ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਹੈ। ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਿੰਧੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦੀ ਉਚ ਪਾਏ ਦੀ ਵਾਰਤਿਕ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਇਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪਰਿਆਨ ਸੰਦੇ ਗਾਲਹੜੀ, ਸਦਾ ਸੋਵੇਤਾ ਕਾਪੜੀ ਅਤੇ ਵਸਾਰਿਆਨ ਨਾ ਵਿਸਰਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ص 792، پاکستان کرونیکل، عقیل عباس جعفری، ورثہ / فضلی سنز، کراچی، 2010ء

 ਸਿੱਖਿਆ 
ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ (ਸਿੰਧੀ) ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਕੀਤੀ ਸੀ।

 ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ 
ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ ਡਾ. ਨਬੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਖਾਨ ਬਲੋਚ ਨਾਲ ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਸਕੀਮ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕਲਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੋਜ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ, ਸਿੰਧ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੂਚਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸਿੰਧ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਜਨਰਲHYDERABAD: Mumtaz Mirza remembered Dawn (newspaper), Published 21 April 2003, Retrieved 3 August 2023 ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ।

 ਸਾਹਿਤਕ ਕਰੀਅਰ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਨਿਗਮ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਗਮ, ਕਰਾਚੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਦੌਰਾਨ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ "ਪਰਖੋ" ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਟੀਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਟੀਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 4 ਅਕਤੂਬਰ 1961 ਨੂੰ ਬਸੰਤ ਹਾਲ ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਸਿੰਧ ਵਿਖੇ "ਆਲ ਸਿੰਧ ਕਾਮੇਡੀ ਕਾਨਫਰੰਸ" ਵਿੱਚ ਡਾ. ਨਬੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਖਾਨ ਬਲੋਚ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ ਟੀਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਪੈਂਤੀ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੇ ਮੰਚਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੇ। ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਅੱਲਾਨ ਫਕੀਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸਿੰਧੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਦੋਵਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮੇ, ਖੋਜ ਪੱਤਰ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "ਸਿੰਧ ਸਦੀਯੂਂ ਕਾਨ" (1982) ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬ "ਸੁਪ੍ਰੀਅਨ ਸੈਂਡੀ ਗਾਲਹਿਰੀ" ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕ ਮੁਹੰਮਦ ਯੂਸਫ਼ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬ "ਸਾਦਾ ਸੋਨੇਤਾ ਕਾਰਪੀ" ਮਹਾਨ ਗਾਇਕ ਐਲਨ ਫਕੀਰ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।Mumtaz Mirza on Sindhi Adabi Board website Retrieved 4 August 2023

 ਲਿਖਾਈ 
 ਗੰਜ਼ (ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦੁਲ ਲਤੀਫ਼ ਭਟਾਈ)
 ਸਪਰਿਆਨ ਸੰਦੇ ਗਾਲਹੜੀ (ਖਾਕੇ)
 ਸਦਾ ਸੋਵੇਤਾ ਕਾਪੜੀ (ਖਾਕੇ)
 ਵਸਾਰਿਆਨ ਨਾ ਵਿਸਰਨ (ਖਾਕੇ/ ਯਾਦਾਂ)

 ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ 
 ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਸਿੰਧ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮਿਰਜ਼ਾ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਦਾ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।Hyderabad: Pakistan-Japan fair Dawn (newspaper), Published 30 Nov 2004, Retrieved 3 August 2023
 ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 14 ਅਗਸਤ 1997 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ਼ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਅਵਾਰਡ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 23 ਮਾਰਚ 1998 ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

 ਮੌਤ 
ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਜਨਵਰੀ 1997 ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਸਿੰਧ ਵਿਖੇ ਹੋਈ।

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939