ਜੀਜਾਬਾਈ

ਜੀਜਾਬਾਈ (12 ਜਨਵਰੀ, 1598-17 ਜੂਨ, 1674) ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸ਼ਿਵਾ ਜੀ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ। ਸ਼ਿਵਾ ਜੀ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪਿੱਛੇ ਜੀਜਾਬਾਈ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ, ਸ਼ੁਭ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਸੀ। ਜੀਜਾਬਾਈ ਅਹਿਮਦ ਨਗਰ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰੀ ਮਨਸਬਦਾਰ ਲਖੂਜੀ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ ਸੀ। 10 ਅਪਰੈਲ, 1627 ਨੂੰ ਜੀਜਾਬਾਈ ਦੀ ਕੁੱਖ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਬਾਲ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਨੂੰ ਜੀਜਾਬਾਈ ਲਗਾਤਾਰ ਬਹਾਦਰਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਦੇਵਗਿਰੀ ਯਾਦਵ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।

 ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ 
ਜੀਜਾਬਾਈ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਜਨਵਰੀ 1598 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਬੁਲਢਾਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਿੰਦਖੇੜਰਾਜਾ ਵਿਖੇ ਮਹਾਲਾਸਾਬਾਈ ਜਾਧਵ ਅਤੇ ਲਖੂਜੀ ਜਾਧਵ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜੀਜਾਬਾਈ ਦਾ ਵਿਆਹ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੇਰੂਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਾਲੋਜੀ ਭੋਂਸਲੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਹਜੀ ਭੋਂਸਲੇ ਨਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਹੁਨਰਮੰਦ ਘੋੜਸਵਾਰ, ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਸੀ।

ਵਿਦਵਾਨ ਜੇਮਜ਼ ਲੇਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਜੀਜਾਬਾਈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਯਾਦਵ ਵਿਰਾਸਤ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ "ਨੀਵੇਂ ਜਨਮ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗੀ" ਮੰਨਦੀ ਸੀ, ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜ ਦੀ ਮੁੜ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਰਣਨੀਤੀਆਂ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਸਿਖਾਈਆਂ।

 ਮੌਤ 
ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 17 ਜੂਨ 1674 ਨੂੰ 74 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਾਇਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਚਾੜ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇਹ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੇ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਰਾਂ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ ਸੀ।

 ਪਾਪੂਲਰ ਕਲਚਰ ਵਿੱਚ 
 ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਸੁਲੋਚਨਾ ਲਟਕਰ ਨੇ ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮਰਾਠਾ ਤਿਤੁਕਾ ਮੇਲਵਾਵਾ ਵਿੱਚ ਜੀਜਾਬਾਈ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ।
 ਸੁਮਤੀ ਗੁਪਤਾ ਨੇ 1974 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਵ ਛਤਰਪਤੀ ਵਿੱਚ ਜੀਜਾਬਾਈ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ।
 ਜੀਜਾਬਾਈ 2008 ਵਿੱਚ ਸਟਾਰ ਪ੍ਰਵਾਹ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਵਛਤਰਪਤੀ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਣਾਲ ਕੁਲਕਰਨੀ ਦੁਆਰਾ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
 ਮ੍ਰਿਣਾਲ ਕੁਲਕਰਨੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਫਰਜ਼ੰਦ ਵਿੱਚ ਜੀਜਾਬਾਈ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
 ਮ੍ਰਿਣਾਲ ਕੁਲਕਰਨੀ ਨੇ 2019 ਦੀ ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ, ਫੱਤੇਸ਼ਿਕਾਸਤ ਵਿੱਚ ਜੀਜਾਬਾਈ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
 ਸ਼ਿਲਪਾ ਤੁਲਸਕਰ ਨੇ 2011 ਦੀ ਲੜੀਵਾਰ ਵੀਰ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਵਿੱਚ ਜੀਜਾਬਾਈ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ
 ਸਮਿਤਾ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਨੇ ਮਦਨ ਪਾਟਿਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਜੀਜਾਊਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਜੀਜਾਬਾਈ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ 2011 ਦੀ ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਰਾਜਮਾਤਾ ਜੀਜਾਊ ਵਿੱਚ ਜੀਜਾਬਾਈ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ।
 ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਲੋਣਕਰ ਨੇ ਸਵਰਾਜਿਆਰਕਸ਼ਕ ਸੰਭਾਜੀ ਵਿੱਚ ਜੀਜਾਬਾਈ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਸੰਭਾਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਟਕ।
 ਪਦਮਾਵਤੀ ਰਾਓ 2020 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਜੀਵਨੀ ਸੰਬੰਧੀ ਪੀਰੀਅਡ ਐਕਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ, ਤਾਨਾਜੀ ਵਿੱਚ ਜੀਜਾਬਾਈ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।
 ਨਿਸ਼ਠਾ ਵੈਦਿਆ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਪਵਾਰ, ਭਾਰਗਵੀ ਚਿਰਮੁਲੇ, ਨੀਨਾ ਕੁਲਕਰਨੀ ਨੇ ਰਾਜਮਾਤਾ ਜੀਜਾਬਾਈ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸ਼ੋਅ ਸਵਰਾਜ ਜਨਨੀ ਜੀਜਾਮਾਤਾ ਵਿਚ ਜੀਜਾਬਾਈ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ।
 2011 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਰਾਜਮਾਤਾ ਜੀਜਾਊ ਜੀਜਾਬਾਈ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਹੈ।

ਹੋਰ ਦੇਖੋ
 ਸ਼ਿਵਾ ਜੀ
 ਭੋਂਸਲੇ
 ਮਰਾਠਾ ਕਬੀਲਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ
 ਮਰਾਠਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਨ ਔਰਤਾਂ