ਭਗਤ ਕਾਹਨਾ

ਭਗਤ ਕਾਹਨਾ , ਭਗਤੀ ਰਸ ਦਾ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।ਪ੍ਰੋ.ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ,ਡਾ.ਪ੍ਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ.ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੇ ਵਿਕਾਸ.ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ 2-ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਮਾਰਕੀਟ,ਲੁਧਿਆਣਾ.ਪੰਨਾ ਨੰ:130 ਉਹ ਸੂਫ਼ੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ। ਉਹ ਸਮਕਾਲੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿਧ ਭਗਤ ਸੀ।ਸ.ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ'ਰਸ'.ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵਿਕਾਸ .ਪੰਜਾਬੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼.ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ.ਪੰਨਾ ਨੰ:132-133
ਜੀਵਨ
ਭਗਤ ਕਾਹਨਾ ਦੀ ਜਨਮ ਮਿਤੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਸੀ। "ਤਵਾਰੀਖ਼ ਸਿਖਾਂ" ਦੇ ਕਰਤਾ ਮੁਨਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ਬਖ਼ਤ ਰਾਏ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤ ਕਾਹਨਾ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੀਵਾਨ ਚੰਦ ਨਾਂ ਦੇ ਖੱਤਰੀ ਦਾ ਨਜਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੈ।ਸੰਪਾ:ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ.ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ(ਭਾਗ-1).ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ,ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ.1973.ਪੰਨਾ ਨੰ:279 ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਭਗਤ ਕਾਹਨਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਭਗਤ ਕਾਹਨਾ ਨੇ ਤੁਕ ਉਚਾਰੀ:-

ਮੈਂ ਓਹੀ ਰੇ ਮੈਂ ਓਹੀ ਰੇ
ਜਾਂ ਕਉ ਸੁਰ ਨਰ ਮੁਨਜਨ ਖੋਜਤ 
ਭੇਦ ਨ ਪਾਵਤ ਕੋਈ ਰੇ

ਇਹ ਤੁਕ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਫੁਰਮਾਇਆ:-
"ਮਹਾਰਾਜ!ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਓਹੋ ਹੀ ਹੋ ਤਾਂ ਫੇਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਖਾਹਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਅਤੇ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਬਾਣੀ ਕੱਚੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭਗਤ ਕਾਹਨਾ ਦੀ ਬਾਣੀ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਾ ਕੀਤੀ।"

ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ
ਭਗਤ ਕਾਹਨਾ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵੇਦਾਂਤ ਰੰਗਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਉੱਤੇ ਸੂਫੀ ਕਵੀ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਅਪਸਾਰੀ,ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗਮਈ ਗੁਣ ਹਨ।ਡਾ:ਪ੍ਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ.ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ 1700ਈ: ਤੱਕ.ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ,ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਪਟਿਆਲਾ.ਪੰਨਾ ਨੰ:60-61

ਰਚਨਾਵਾਂ
ਰਾਗ (ਆਸਾਵਰੀ)
ਕਾਫ਼ੀ 
ਸ਼ਲੋਕ 
ਆਰਤੀ
ਬਚਨਡਾ:ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ੀਤਲ,ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਇਤਹਾਸ(ਭਾਗ-1)1700ਈ:ਤੱਕ, ਪੰਨਾ ਨੰ:216-217

ਨਮੂਨਾ

ਸਮਝ ਦਿਵਾਨਿਆਂ ਵੇ ਦੁਨੀਆ ਫ਼ਾਨੀ।
ਗਰਬ ਨ ਕੀਜੀਐ ਵੇ ਯਾਰ ਗਹਿ ਹਵਾਨੀ।
ਗਾਫ਼ਲ ਗ਼ਫਲਤ ਕਹੈ ਆਸਾਨੀ।
ਤੇ ਸਿਰ ਮੋਤ ਸਾਹਿਬ ਸੁਲਾਤਨੀ,
ਕੋਈ ਅਮਲ ਨ ਕੀਤੇ ਇਸ ਵਕਤ ਜੁਆਨੀ।
ਮੂੰਹ ਸਪੇਦੀਆਂ ਮਰਗ ਨਿਸ਼ਾਨੀ।
ਕਥਨੀ ਕਥ ਜੇ ਅਮਲ ਕਮਾਈ।
ਬੰਦਾ ਕਾਹਨਾ ਕਹਿ ਸਮਝਾਈ।

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ