ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਦ੍ਰੋਹ

ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਵਿਦਰੋਹ 1970ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਗਰਮ-ਦੱਲ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀਟੈਂਸੀ ਵੱਲ ਹੋ ਤੁਰੇ। 

ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਲਹਿਰ ਭਾਸ਼ਾ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਇਹ ਲਹਿਰ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖਾਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ । 1ਨਵੰਬਰ 1966 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਸੀ । ਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਲਈ ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਇਹ ਲਹਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਲਈ ਨਫ਼ਰਤ ਫੈਲਣੀ ਸੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸਦਾ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਮਿਲਿਆ ਕਿ 1 ਨਵੰਬਰ 1966 ਵਿੱਚ  ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ।

ਫੇਰ ਵੀ, ਇਸਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਹੀੰ ਸੁਲਝਾਈਆਂ, ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਅਜੇ ਵੀ ਭਾਰਤ ਅੰਦਰ ਪਰਾਇਆਪਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਤੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ। 1973 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਮਤਾ ਅੱਗੇ ਲਿਆਂਦਾ। ਇਸ ਮਤੇ ਅੰਦਰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੋਵੇਂ ਤਰਾਂ ਦੇ ਮਸਲੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਧਰਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਅਸਾਨ ਮਸਲੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭਾਰਤ ਅੰਦਰਲੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਿਕ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਨੀਤੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੱਕ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਾ ਕਰਨਾ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਮਤਾ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਧਾਰਮਿਕ ਨੇਤਾ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਵਾਲੇ ਨੇ ਅਕਾਲੀ ਦੱਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਕੇ 1982 ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਮਤਾ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਜੋ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਮਾਰਚ ਸੀ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ ਕਿ, ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਾਂਝੇਪਣ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ ਵਾਪਿਸ ਦੁਵਾਉਣ ਵਰਗੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਇਹ ਇੱਕ ਵਾਸਤਵਿਕ ਹੱਲ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਹੱਥੀਂ ਦਬਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ; ਪੁਲਿਸ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੌ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏAkshayakumar Ramanlal Desai (1 January 1991). Expanding Governmental Lawlessness and Organized Struggles. Popular Prakashan. pp. 64–66. ISBN 978-81-7154-529-2. ਸੁਰੱਖਿਆ ਫੌਜਾਂ ਨੇ 30,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਢਾਈ ਕੁ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕੀਤਾ।Harnik Deol (2000). Religion and nationalism in India: the case of the Punjab. Routledge. pp. 102–106. ISBN 978-0-415-20108-7. ਬਗਾਵਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੱਲ ਲਿਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਭਿੰਡਰਾਵਾਲੇ ਨੇ ਸੁਝਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਵਕਤ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੱਸੋਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਦਰੋਹੀ ਰੱਵਈਆ ਅਪਣਾ ਲੈਣ ਦਾ ਹੈ। 

9 ਸਤੰਬਰ 1981 ਨੂੰ ਜੱਗਬਾਈ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸਮੂਹ ਦੇ ਮਾਲਕ ਲਾਲਾ ਜਗਤ ਨਰਾਇਣ ਦਾ ਕਤਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਬੰਧ 
ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਪੁਲੀਸ ਉਸ ਦੇ ਵਾਰੰਟ ਲੈ ਕੇ ਚੰਦੋ 
ਕਲਾਂ (ਹਰਿਆਈ) ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗੁਪਤ ਹਦਾਇਤਾਂ 'ਤੇ ਭਜਨ ਲਾਲ 
ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਕਲ ਜਾਈ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਆਪਈਏ ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ ਚੱਕ ਮਹਿਤਾ ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਦਰਬਾਰਾ 
ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ ਜਰੂਰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਦਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਚੱਕ ਮਹਿਤਾ ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਨੂੰ 
ਪੁਲੀਸ ਅਤੇ ਨੀਮ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਪਰ ਹਿੰਸਾ ਭੜਕਦ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਉੱਚ ਪੁਲੀਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮ 
ਸਮਰਪਣ ਲਈ ਮਨਾਉਏ ਵਾਸਤੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ 20 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵਜੇ 
ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਦੇਵੇਗਾ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਉਸੇ ਦਿਨ ਨਿਰਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਵਾਲੀ ਉਸ ਹਿੰਸਾ ਦੀ 
ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਗਈ ਜਿਸ ਨੇ ਅਗਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਪਏ ਲਪੇਟੇ ਵਿੱਚ ਲਈ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਦਿਨ ਮੋਟਰ ਸਾਈਕਲ 
'ਤੇ ਸਵਾਰ ਤਿੰਨ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਆਂ 'ਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਚਾਰ ਆਦਮੀ ਮਾਰੇ 
ਗਏ ਅਤੇ 12 ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਤਰਨਤਾਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਈਂ ਹਿੰਸਕ ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਹੋਈਆਂ। 

ਜੂਨ 6, 1984 ਨੂੰ ਭਿੰਡਰਾਵਾਲ਼ੇ ਦੀ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲਿਊ ਸਟਾਰ ਵਿੱਚ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 31, 1984 ਨੂੰ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖ ਬਾਡੀਗਾਰਡਾਂ ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵੇਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਸਿੱਖ-ਵਿਰੋਧੀ ਹਿੰਸਾ ਪ੍ਰਤਿ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦਾ ਖਮਿਆਜਾ ਪੰਜਾਬ ਨੇ 1990ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਭੁਗਤਿਆ।Documentation, Information and Research Branch, Immigration and Refugee Board, DIRB-IRB. India: Information from four specialists on the Punjab, Response to Information Request #IND26376.EX, 17 February 1997 (Ottawa, Canada).

 ਵਿਦਰੋਹ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ 
 ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਲਹਿਰ 
 ਹਰੇ ਇੰਨਕਲਾਬ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਭਾਵ 
=== ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲ਼ੇ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ

 ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹੱਥ 
 ਅੱਤਵਾਦ 
ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਉਭਾਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਮਸੀਹਾ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੇ 'ਸੰਤ' ਕਿਹਾ, ਇੱਕ ਕਰਿਸ਼ਮਈ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸ਼ੱਕੀ ਸੀਰੀਅਲ ਕਾਤਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਾਕਾਮ ਕਰਕੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਛੋਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।

 ਉਸਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਉਸਨੂੰ SAD (ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ) ਦੀ ਮੱਠੀ, ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਉਲਟ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਆਵਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਿਤਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਵਾਦੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਨਾਲੋਂ ਇੱਕ ਕੱਟੜਪੰਥੀ (puritan) ਵਧੇਰੇ ਸਨ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਰਾਜ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ (non-committal) ਸਨ।

 ਉਹ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿੱਖ ਵਕੀਲ, ਉੱਜਲ ਦੋਸਾਂਝ ਨੇ 1983 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਦੋਸਾਂਝ ਨੇ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ 'ਮੇਰੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਜਨੂੰਨ' (obsessed with my hair) ਪਾਇਆ - ਇਸ ਤੱਥ ਬਾਰੇ ਰੌਲਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਦੋਸਾਂਝ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੋਸਾਂਝ ਨੂੰ 'ਹਰਾਮੀ' ਕਿਹਾ, ਉਸਦਾ ਗਲਾ ਕੱਟਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ। ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਪੂਰੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਦਰਬਾਰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਸਥਾਨਕ ਝਗੜਿਆਂ 'ਤੇ ਫੈਸਲੇ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਫਤਵੇ ਜਾਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਕੋਰ ਸੈਟਲ ਕਰਨ ਲਈ ਡੈਥ ਸਕੁਐਡ (death squads) ਭੇਜਦੇ ਸਨ। 

ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕ ਜਿਸਨੇ ਉਸਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਲਾਲਾ ਜਗਤ ਨਾਰਾਇਣ, 1981 ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕੀ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਹਾਈਜੈਕ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ; ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਨੇ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ - ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੰਜੇ ਦੁਆਰਾ - ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਅਤੇ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 
ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਦੰਗਾ ਕਰਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਭੀੜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਾਰਵਾਈ (crackdown) ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਜੋ ਅਗਲੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇਗੀ। ਜਵਾਬੀ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਕਾਲੀ ਵੀ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ 'ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕੁੱਟਣ ਲਈ ਸਾਡੀ ਸੋਟੀ' ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ। 

ਜਿਸਨੇ ਵੀ ਇਸ ਫ੍ਰੈਂਕਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ - ਸ਼ਾਇਦ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦੋਵੇਂ - ਇਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਕਾਬੂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ। ਲਾਸ਼ਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡੀਮੋਰਾਲਾਈਜ਼ਡ (ਹੌਸਲਾ ਟੁੱਟੀ) ਪੁਲਿਸ ਫੋਰਸ ਦੂਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਵੀ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1983 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ ਨੇ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਕਾਤਲ ਦਸਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾਈ: ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ (ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸੜਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਪੁਲਿਸ ਮੁਖੀ ਕੇ.ਪੀ.ਐਸ. ਗਿੱਲ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ: "ਅਟਵਾਲ ਦਾ ਕਤਲ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ।

 4 ਮਈ, 1984 ਨੂੰ, ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੋੜੀ-ਮਰੋੜੀ ਲਾਸ਼ ਮਿਲੀ। ਵੀਹ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਿਵਾਸ - ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੀ 'ਆਰਜ਼ੀ ਰਿਹਾਇਸ਼' - ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਨਾਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਲਾਸ਼ ਮਿਲੀ। ਦੋਵੇਂ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਇੱਕ ਨਿਯਮਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਣ ਗਈ; ਲਾਸ਼ਾਂ, ਤੋੜੀ-ਮਰੋੜੀ, ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ, ਬੋਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਰੀਆਂ, ਮੰਦਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਨਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸੀਵਰੇਜ ਵਿੱਚ ਰਹੱਸਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਮੰਦਰ, ਜਿਸਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹਰ ਸਿੱਖ ਦੇ ਘਰ, ਹਰ ਸਿੱਖ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ (execution) ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।"

ਖੂਨ-ਖਰਾਬਾ ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਜੋ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਹਿੰਦੂ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ। ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਬੰਦੂਕਧਾਰੀ, ਅਜਿਹਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਜ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਅਕਤੂਬਰ 1983 ਵਿੱਚ, ਢਿਲਵਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਬੱਸ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਹਿੰਦੂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਾਰ ਕੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਰੇਲਗੱਡੀ ਨੂੰ ਪਟੜੀ ਤੋਂ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹੀ ਯਾਤਰੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਅੱਗੇ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੱਸ ਨੂੰ ਹਾਈਜੈਕ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚਾਰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 
ਫਰਵਰੀ 1984 ਵਿੱਚ, ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਛੇ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਕਤਲ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਅੱਸੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸੌ। ਗਿਆਰਾਂ ਹੋਰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੱਸ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਲੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 

ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੇ ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬੰਦੂਕਧਾਰੀਆਂ ਨੇ ਨੇੜਲੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ 'ਤੇ ਰੇਤ ਦੀਆਂ ਬੋਰੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ (sandbagged positions) ਲੈ ਲਈਆਂ। ਜੂਨ 1984 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੱਕ, ਕਾਰਵਾਈ (crackdown) ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫੌਜੀ ਵਿਕਲਪਾਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਉਹ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਦੁਆਰਾ ਕਮਾਂਡੋ ਭੇਜ ਕੇ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ ਉਸ ਛੱਤ ਤੋਂ ਫੜ ਲਵੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦਰਬਾਰ ਲਗਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਰਜੀਕਲ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਜੋ ਵਾਪਰੀ ਸੀ।

 ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲਿਊ ਸਟਾਰ   

ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ (Operation Blue Star) ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ (ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ) ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੀ ਕਿਲਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦਹਿਸ਼ਤ ਅਤੇ ਫਿਰਕੂ ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾ ਰਹੇ ਸਨ। 

ਇਹ ਆਪਰੇਸ਼ਨ 3 ਜੂਨ ਤੋਂ 9 ਜੂਨ, 1984 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਹਮਲਾ 5 ਜੂਨ ਨੂੰ ਰਾਤ 10:30 ਵਜੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਲਗਭਗ 3,200-4,000 ਭਾਰਤੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਕੰਪਲੈਕਸ 'ਤੇ ਸਿੱਧੇ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 400-500 ਖਾੜਕੂਆਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਲੜੀ।

ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ (Operation Blue Star) ਦੇ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਰਮੇਸ਼ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ (Turmoil In Punjab ਕਿਤਾਬ) ਅਨੁਸਾਰ, ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ 717 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 501 ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ 216 ਮਿਲੀਟੈਂਟ (ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 

ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਉੱਚੇ ਅੰਕੜੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਮਿਲੀਟੈਂਟਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 783 ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਪੀ.ਐਨ. ਹੂਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਦ ਅਨਟੋਲਡ ਸਟੋਰੀ' (The Untold Story) ਅਨੁਸਾਰ, ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਕਰੀਬਨ 336 ਭਾਰਤੀ ਸਿਪਾਹੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। 

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਲ 1053 ਲੋਕ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅੰਦਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸੀ ਅਤੇ 1782 ਹੋਰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੀ।

 ਸਿੱਖ-ਵਿਰੋਧੀ ਕਤਲੇਆਮ 
 ਦੰਗਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਦ 
 ਸਮਾਂਰੇਖਾ 
+ ਪੰਜਾਬ ਵਿਦਰੋਹ ਸਿਲਸਿਲੇਵਾਰ ਰੂਪਰੇਖਾ ਤਰੀਕ  ਘਟਨਾ  ਸੋਮਾ ਨਵੰਬਰ 1, 1966ਸਿੱਖ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ (ਭਾਰਤ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰਾਜਾਂ (ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ Partition of Punjab Goes Into Effect, The New York Times, November 2, 1966 ਮਾਰਚ 1972ਅਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਕਾਂਗਰਸ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ  ਅਕਤੂਬਰ 17, 1973 ਅਕਾਲੀ ਸਵਰਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨhttp://www.khalistan-affairs.org/media/pdf/Anandpur_Sahib_Resolution.pdf  The Encyclopedia of Sikhism, Vol. 1, 1995, ed., Harbans Singh, page 133-141ਅਪ੍ਰੈਲ 25, 1980ਸੰਤ ਨਿੰਰਕਾਰੀ ਧਾਰਾ ਦਾ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈThe New York Times, April 26, 1980. ਜੂਨ 2, 1980ਅਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਹਾਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ Mrs. Gandhi's Party Wins Easily In 8 of 9 States Holding Elections, The New York Times, June 3, 1980 ਅਗਸਤ 16, 1981ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨIN INDIA, SIKHS RAISE A CRY FOR INDEPENDENT NATION, MICHAEL T. KAUFMAN, THE NEW YORK TIMES, August 16, 1981ਸਤੰਬਰ 9, 1981ਜਗਤ ਨਰਾਇਣ, ਐਡੀਟਰ, ਹਿੰਦ ਸਮਾਚਾਰ ਗਰੁੱਪ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।GUNMEN SHOOT OFFICIAL IN A TROUBLED INDIAN STATE, THE NEW YORK TIMES,
October 18, 1981ਸਤੰਬਰ 29, 1981ਪਾਕਸਤਾਨ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਭਾਰਤੀ ਜੈੱਟਲਾਈਨਰ ਉੱਤੇ ਅਲਗਾਵ-ਵਾਦੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨSikh Separatists murdered on Indian Jetliner to Pakistan, MICHAEL T. KAUFMAN, New York Times Sep 30, 1981 ਫਰਵਰੀ 11, 1982US ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਨੂੰ ਵੀਜ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈTwo Visa Disputes Annoy and Intrigue India, MICHAEL T. KAUFMAN, The New York Times, Feb 11, 1982ਅਪ੍ਰੈਲ 11, 1982USA ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਜੀ.ਐੱਸ. ਢਿੱਲੋਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਦੇਸ਼-ਨਿਕਾਲਾSikh Separatist Is Barred From Visiting India, New York Times, Apr 11, 1982 ਜੁਲਾਈ 1982ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਤਲ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ANGRY SIKHS STORM INDIA'S ASSEMBLY BUILDING,
WILLIAM K. STEVENS,THE NEW YORK TIMES, October 12, 1982  ਅਗਸਤ 4, 1982ਅਕਾਲੀ ਸਵਰਾਜ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਅਤਿਰਿਕਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ The Sikh Diaspora: The Search for Statehood By Darshan Singh Tatla ਅਕਤੂਬਰ 11, 1982ਭਾਰਤੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਟੇਜ ਵਿਰੋਧ-ਪ੍ਰਦਸ਼ਰਨ  ਨਵੰਬਰ 1982ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਵੱਲੋਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜੀ ਫੈਲਾਉਣ ਦੀ ਧਮਕੀSikhs Raise the Ante at A Perilous Cost to India, WILLIAM K. STEVENS, New York Times, Nov 7, 1982ਅਕਤੂਬਰ 19836 ਹਿੰਦੂ ਯਾਤਰੀ ਕਤਲINDIAN GOVERNMENT TAKES OVER A STATE SWEPT BY RELIGIOUS STRIFE, WILLIAM K. STEVENS, October 7, 1983 ਫਰਵਰੀ 27, 1983ਘਰੇਲੂ ਉਡਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾਨਾਂ ਰੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀConcessions Granted to Sikhs By Mrs. Gandhi's Government,
New York Times, Feb 28, 1983ਮਈ 3, 1983ਭਿੰਡਰਾਵਾਲੇ ਵੱਲੋਂ, ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਰਹੀ ਹਿੰਸਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਸਮਝਣ ਦੀ ਗੱਲhttp://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F6071FF73E5C0C708CDDAC0894DB484D81&scp=8&sq=Bhindranwale&st=nyt SIKH HOLY LEADER TALKS OF VIOLENCE, WILLIAM K. STEVENSS, The New York Times, May 3, 1983ਅਕਤੂਬਰ 14, 1983ਸਿੱਖ ਮਿਲੀਟੈਂਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੰਡੀਗੜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤਿਓਹਾਰ ਤੇ ਬੰਬ Mrs. Gandhi Says Terrorism Will Fail, WILLIAM K. STEVENS, The New York Times, Oct 16, 1983 ਅਕਤੂਬਰ 1983ਰੇਲਾਂ ਅਤੇ ਬੱਸਾਂ ਤੋਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ11 PEOPLE KILLED IN PUNJAB UNREST, WILLIAM K. STEVENS, The New York Times, Feb 23, 1984 ਫਰਵਰੀ 9, 1984ਇੱਕ ਵਿਵਾਹ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਬੰਬGeneral Strike Disrupts Punjab By SANJOY HAZARIKA, The New York Times, Feb 9, 1984; ਫਰਵਰੀ 19, 1984ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ-ਹਿੰਦੂ ਝਪਟਾਂ ਫ਼ੈਲਦੀਆਂ ਹਨSikh-Hindu Clashes Spread in North India, New York Times, Feb 19, 1984 ਫਰਵਰੀ 24, 19846 ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨSikh-Hindu Violence Claims 6 More Lives, New York Times, Feb 25, 1984 ਫਰਵਰੀ 29, 1984ਹੁਣ ਤੱਕ, ਹਰਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅਲਗਾਵ-ਵਾਦੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ 19-ਮਹੀਨੇ ਪੁਰਾਣੀ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀhttp://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10C17FE3F5D0C7A8EDDAB0894DC484D81&scp=14&sq=Bhindranwale&st=nyt Sikh Temple: Words of Worship, Talk of Warfare, New York Times, Feb 29, 1984ਅਪ੍ਰੈਲ 3, 1984ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਟੈਂਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਡਰ ਅਤੇ ਅਸਥਿਰਤਾhttp://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F5071EFB345D0C708CDDAD0894DC484D81&scp=11&sq=Bhindranwale&st=nyt WITH PUNJAB THE PRIZE, SIKH MILITANTS SPREAD TERROR, New York Times, April 3, 1984 ਅਪ੍ਰੈਲ 8, 1984ਲ਼ੌਂਗੋਵਾਲ ਲਿਖਦਾ ਹੈ – ਉਹ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਨਿਅੰਤ੍ਰਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾSIKH WARNS NEW DELHI ABOUT PUNJAB STRIFE, New York Times, April 8, 1984 ਅਪ੍ਰੈਲ 15, 1984DIG ਅਟਵਾਲ ਦਾ ਮਿਲੀਟੈਂਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਟੈਂਪਲ ਵਿੱਚ ਕਤਲhttp://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D01E4DA1438F936A25757C0A962948260&scp=15&sq=Bhindranwale&st=nyt, New York Times, April 15, 1984 ਅਪ੍ਰੈਲ 17, 1984ਅਲਪ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤਾਂ3 Sikh Activists Killed In Factional Fighting, New York Times, April 17, 1984 ਮਈ 27, 1984ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰਾਜਨੇਤਾ ਦਾ ਅੱਤਵਾਦੀ ਕਤਲਾਂ ਵਾਲੇ ਝੂਠੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਨਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਕਤਲhttp://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F40616FE3F5F0C748EDDAC0894DC484D81&scp=22&sq=Bhindranwale&st=nyt 5 MORE DIE IN CONTINUING INDIAN UNREST, New York Times, April 17, 1984ਜੂਨ 2, 1984 ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇੱਸ ਬਲੈਕ ਆਊਟ, ਰੇਲ, ਸੜਕ, ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ NRIਆਂ ਦਾ ਦਾਖਲਾ ਵੀ ਬੈਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਸਪਲਾਈ ਵੀ ਬੰਦ। ਜੂਨ 3, 1984ਆਰਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈhttp://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0A11FB3E5F0C708CDDAF0894DC484D81&scp=9&sq=Bhindranwale&st=nyt INDIAN ARMY TAKES OVER SECURITY IN PUNJAB AS NEW VIOLENCE FLARES, New York Times, June 3, 1984 ਜੂਨ 5, 1984ਭਾਰੀ ਲੜਾਈ, ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਸੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।HEAVY FIGHTING REPORTED AT SHRINE IN PUNJAB, New York Times, June 5, 1984ਜੂਨ 6, 1984 ਜੂਨ 3 ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 2000 ਸਿੱਖ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦਿਨਭਰ ਜੰਗhttp://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10C10FC395F0C758CDDAF0894DC484D81&scp=6&sq=Bhindranwale&st=nyt INDIANS REPORT DAYLONG BATTLE AT SIKH TEMPLE
, New York Times, June 6, 1984 ਜੂਨ 7, 1984ਹਰਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਫੌਜ ਵੱਲੋਂ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਤਿਓਹਾਰ ਵਾਲ਼ੇ ਦਿਨ ਫੌਜ ਗੁਰੂਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F70914FB395F0C748CDDAF0894DC484D81&scp=3&sq=Bhindranwale&st=nyt 308 PEOLPLE KILLED AS INDIAN TROOPS TAKE SIKH TEMPLE, New York Times, June 7, 1984 ਜੂਨ 7, 1984ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਵਾਲੇ ਦੀ ਮੌਤhttp://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F50A1FF8395F0C7B8CDDAF0894DC484D81&scp=2&sq=Bhindranwale&st=nyt, SIKH CHIEFS: FUNDAMENTALIST PRIEST, FIREBRAND STUDENT AND EX-GENERAL
New York Times, June 8, 1984ਜੂਨ 8, 1984ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਬਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਤੋਂ ਬਾਦ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 27 ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਮੌਤhttp://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10D11F9395F0C7B8CDDAF0894DC484D81&scp=4&sq=Bhindranwale&st=nyt SIKHS PROTESTING RAID ON SHRINE; 27 DIE IN RIOTS, New York Times, June 8, 1984ਜੂਨ 9, 1984ਹਥਿਆਰ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਏ ਗਏ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਵੱਲੋਂ ਗੋਲੀਆਂhttp://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10D11F9395F0C7B8CDDAF0894DC484D81&scp=4&sq=Bhindranwale&st=nyt SIKHS IN TEMPLE HOLD OUT: MORE VIOLENCE IS REPORTED; 27 DIE IN RIOTS, New York Times, June 9, 1984 ਜੂਨ 10, 1984ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ-ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਤੇ ਮੌਤਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂhttp://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10911FE385F0C738DDDAF0894DC484D81&scp=8&sq=Bhindranwale&st=nyt INDIAN GOVERNMENT TAKES ON SIKHS IN A BLOODY ENCOUNTER, New York Times, June 10, 1984ਜੂਨ 11, 1984ਪਾਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸਮਝੌਤੇ ਪ੍ਰਤਿ ਵਾਰਤਾਕਾਰ ਚੁੱਪhttp://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F00B14FB385F0C718DDDAF0894DC484D81&scp=4&sq=Bhindranwale&st=nyt, New York Times, June 12, 1984ਜੂਨ 12, 1984ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲਗਾਵ-ਵਾਦ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਭਗੌੜੇ ਹੋਣਾhttp://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10614FB385F0C718DDDAF0894DC484D81&scp=5&sq=Bhindranwale&st=nyt TEMPLE RAID PUTS SIKHS 'IN A VERY FOUL MOOD', New York Times, June 12, 1984ਅਕਤੂਬਰ 31, 1984ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਕਤਲhttp://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F1091FFF385D0C728CDDA80994DC484D81&scp=5&sq=Indira+gandhi+killed&st=nyt, GANDHI, SLAIN, IS SUCCEEDED BY SON; KILLING LAID TO 2 SIKH BODYGUARDS New York Times, November 1, 1984ਨਵੰਬਰ 1, 1984ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਸ਼ੁਰੂ	ਨਵੰਬਰ 3, 1984 ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਸਥਾਨਿਕ ਪੁਲਿਸ ਇਕਾਈਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਹੌਲ਼ੀ ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਦੇਣੀ, ਕੁੱਲ 2,733 ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਹੋਰ 2,000 ਸਿੱਖ ਹੋਰ ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਔੇਰਤਾਂ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖ ਸੰਪਤੀ ਲੁੱਟੀ ਗਈ	20 ਅਗਸਤ 1985ਸੰਤ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਦਾ ਕਤਲReligion and Nationalism in India: The Case of the Punjab,By Harnik Deol, Routledge, 2000ਸਤੰਬਰ 29, 198560% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ, ਅਕਾਲੀ ਦੱਲ 115 ਵਿੱਚੋਂ 73 ਸੀਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ, ਬਰਨਾਲਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆhttp://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E02E5DF1239F93AA1575AC0A963948260&scp=8&sq=punjab+election&st=nyt TEMPLE Gandhi Hails A Loss in Punjab, New York Times, September 29, 1985ਜਨਵਰੀ 26, 1986ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਮੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਬਿਲਡਿੰਫ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਪੰਜ ਮੈਂਨਰੀ ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਚੁਣੀ ਗਈ ਅਤੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਵਿੰਧਾਨ ਦਾ ਮਸੌਦਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆਅਪ੍ਰੈਲ 29, 1986 80000 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਵਿਖੇ ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ ਦੁਆਰਾ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਕਮਾਂਡੋ ਫੋਰਸ ਰਚੀ ਗਈ ਦਸੰਬਰ 1, 1986ਮਿਲੀਟੈਂਟਾਂ ਵੱਲੋਂ 24 ਹਿੰਦੂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦਾ ਕਤਲhttp://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F50711F83B550C728CDDAB0994DE484D81&scp=54&sq=punjab+election&st=nyt TEMPLE SIKH EXTREMISTS HIJACK PUNJAB BUS AND KILL 24 PEOPLE
, New York Times, December 1, 1986 ਮਈ 19, 1987  ਜਨਰਲ ਸੈਕ੍ਰੈਟਰੀ CPI(M) ਕਾਮਰੇਡ ਢੀਪਕ ਧਵਨ ਦਾ ਪਿੰਡ ਸੰਘਾ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਿਖੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕਤਲ ਮਈ 12, 1988ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੈਕ ਥੰਡਰ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਹਰਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਹਮਲਾਜਨਵਰੀ 10, 1990ਬਟਾਲਾ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਸੁਪਰੰਡਟ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਜੋ ਗੋਰਾ ਚੂੜ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਿੱਖ ਔਰਤ ਉੱਤੇ ਪੁਲਿਸ ਗੈਂਗ ਰੇਪ ਦੇ ਬਦਲੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੂਨ 16, 1991ਕੱਟਰਪੰਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦੋ ਟਰੇਨਾਂ ਉੱਤੇ 80 ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਤਲhttp://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE7DE1539F935A25755C0A967958260&scp=3&sq=congress+win+punjab&st=nyt Extremists in India Kill 80 on 2 Trains As Voting Nears End, New York Times, June 16, 1991 ਫਰਵਰੀ 25, 1992ਕਾਂਗਰਸ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਅਸੈਂਬਲੀ ਚੋਣਾਂ ਸਾਫThe Punjab Elections 1992: Breakthrough or Breakdown?
Gurharpal Singh, Asian Survey, Vol. 32, No. 11 (Nov., 1992), pp. 988-999  ਸਤੰਬਰ 3, 1995CM ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬੰਬ ਬਲਾਸਟ ਵਿੱਚ ਕਤਲhttp://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE7DE143FF930A3575AC0A963958260&scp=2&sq=beant+Singh+&st=nyt Assassination Reminds India That Sikh Revolt Is Still a Threat, September 3, 19951997SAD ਅਤੇ BJP ਦੀ ਰਾਜ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤhttp://www.punjabilok.com/full_coverage/punjab_election4.htm, Main results of major parties of 1997 electionsਜੂਨ 2001ਚੌਹਾਨ ਦੀ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸੀhttp://www.nytimes.com/2007/04/11/world/asia/11chauhan.html?_r=1&scp=1&sq=Bhindranwale&st=nyt&oref=slogin, New York Times, April 11, 2007ਫਰਵਰੀ 26, 2002ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਜਿੱਤhttp://www.rediff.com/election/2002/feb/24_pun_agen_rep_20.htm Congress gets a simple majority in Punjab, February 24, 2002 ਅਪ੍ਰੈਲ 4, 2007ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਮਿੱਲੀਟੈਂਟ ਲੀਡਰ, ਦੀ 80 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ

 ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ 
1984 ਸਿੱਖ-ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗੇ
ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲਿਊ-ਸਟਾਰ
ਖਾਲਿਸਤਾਨ
1991 ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਤਲ
1987 ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਤਲ
ਭਾਰੀ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

 ਗ੍ਰੰਥ-ਸੂਚੀ 

 Cry, the beloved Punjab: a harvest of tragedy and terrorism, by Darshan Singh Maini. Published by Siddharth Publications, 1987.
 Genesis of terrorism: an analytical study of Punjab terrorists, by Satyapal Dang. Published by Patriot, 1988.
 Combating Terrorism in Punjab: Indian Democracy in Crisis, by Manoj Joshi. Published by Research Institute for the Study of Conflict and Terrorism, 1993.
 Politics of terrorism in India: the case of Punjab, by Sharda Jain. Published by Deep & Deep Publications, 1995. ISBN 81-7100-807-0.
 Terrorism: Punjab's recurring nightmare, by Gurpreet Singh, Gourav Jaswal. Published by Sehgal Book Distributors, 1996.
 Terrorism in Punjab: understanding grassroots reality, by Harish K. Puri, Paramjit S. Judge, Jagrup Singh Sekhon. Published by Har-Anand Publications, 1999.
 Terrorism in Punjab, by Satyapal Dang, V. D. Chopra, Ravi M. Bakaya. Published by Gyan Books, 2000. ISBN 81-212-0659-6.
 Rise and Fall of Punjab Terrorism, 1978-1993, by Kalyan Rudra. Published by Bright Law House, 2005. ISBN 81-85524-96-3.
 The Long Walk Home, by Manreet Sodhi Someshwar. Harper Collins, 2009.
 Global secutiy net 2010, Knights of Falsehood by KPS Gill, 1997

 ਹਵਾਲੇ 

1984: Capital Lessons Yet to be Learnt , ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ
Amnesty International on Punjab lack of Justice and Impunity 


ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰੋਹੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ (1947–ਵਰਤਮਾਨ)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀ