ਫੋਨੀਸ਼ੀਆਈ ਲਿਪੀ

ਫੋਨੀਸ਼ੀਆਈ ਲਿਪੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਵਰਨਮਾਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ 22 ਅੱਖਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਵਿਅੰਜਨ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਅਬਜਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।Fischer, Steven Roger (2004).  ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਵਰ ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੀ ਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਫੋਨੀਸ਼ੀਆਈ ਸੱਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ ਫੋਨੀਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਉੱਤਰੀ ਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ।

ਫੋਨੀਸ਼ੀਆਈ ਵਰਨਮਾਲਾ ਮਿਸਰੀ ਚਿੱਤਰ ਅੱਖਰਾਂMichael C. Howard (2012). ਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲਿਪੀ ਬਣ ਗਈ। ਫੋਨੀਸ਼ੀਆਈ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਦਕਾ ਭੂ-ਮੱਧ ਸਮੂੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਗਈ। ਪਾਲੀਓ-ਹਿਬਰੂ ਲਿਪੀ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਫੋਨੀਸ਼ੀਆਈ ਲਿਪੀ ਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਅਰਬੀ ਵਰਨਮਾਲਾ ਦੀ ਪੂਰਵਜ ਆਰਾਮੀ ਲਿਪੀ ਵੀ ਫੋਨੀਸ਼ੀਆਈ ਲਿਪੀ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਹਿਬਰੂ ਲਿਪੀ ਵੀ ਆਰਾਮੀ ਲਿਪੀ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਲਿਪੀ (ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈਆਂ ਲਾਤੀਨੀ, ਸਿਰਿਲਿਕ, ਅਤੇ ਕੋਪਟਿਕ ਲਿਪੀਆਂ) ਵੀ ਫੋਨੀਸ਼ੀਆਈ ਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ ਹੈ।

ਇਹ ਅੱਖਰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੈਨ ਨਾਲ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਲਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਲਾਈ ਦਿਖਦੀ ਹੈ। ਫੋਨੀਸ਼ੀਆਈ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੱਜੇ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤ ਦੋ-ਦਿਸ਼ਾਈ ਹੈ।

ਅੱਖਰ
 ਅੱਖਰ ਯੂਨੀਕੋਡ ਨਾਂafter  ਅਰਥ ਧੁਨੀਮ ਹੇਠਲੀਆਂ ਲਿਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਅੱਖਰ ਹਿਬਰੂ ਸੀਰੀਆਈ ਅਰਬੀ ਦੱਖਣੀ ਅਰਬੀ ਗੀਏਜ਼ ਯੂਨਾਨੀ ਲਾਤੀਨੀ ਸਿਰੀਲਿਕ 20px|Aleph   ox (also measuring tool dividers)   א ܐ ﺍ 20px|Aleph አ Αα Aa Аа 20px|Beth  bēt house b  ב ܒ ﺏ 20px|bet በ Ββ Bb Бб, Вв 20px|Gimel  ਗਿਮੇਲ camel g  ג ܓ ﺝ 20px|Gimel ገ Γγ Cc, Gg Гг, Ґґ 20px|Daleth  dālet door d  ד ܕ د 20px|Dalet ደ Δδ Dd Дд 20px|He  ਹੇ window h  ה ܗ ه 20px|He (letter) ሀ Εε Ee Ее, Єє, Ээ 20px|Waw  ਵਾਓ hook w  ו ܘ ﻭ 20px|Waw (letter) ወ (), Υυ Ff, Uu, Vv, Yy, Ww (Ѵѵ), Уу, Ўў 20px|Zayin  ਜ਼ਾਇਨ weapon z  ז ܙ ﺯ, ذ 20px|Zayin ዘ Ζζ Zz Жж, Зз 20px|Heth   wall, courtyard   ח ܚ ح, خ 20px|Heth, 20px|Ḫāʾ ሐ, ኀ Ηη Hh Ии, Йй 20px|Teth   wheel   ט ܛ ط, ظ 20px|Teth ጠ Θθ — () 20px|Yodh  yōd hand y  י ܝ ي 20px|Yodh የ Ιι Ii, Jj Іі, Її, Јј 20px|Kaph  ਕਾਫ palm (of a hand) k  כך ܟ ﻙ 20px|Kaph ከ Κκ Kk Кк 20px|Lamedh  lāmed goad l  ל ܠ ﻝ 20px|Lamedh ለ Λλ Ll Лл 20px|Mem  ਮੀਮ water m  מם ܡ ﻡ 20px|ਮੀਮ መ Μμ Mm Мм 20px|Nun  ਨੂਨ snake n  נן ܢ ﻥ 20px|ਨੂਨ ነ Νν Nn Нн 20px|Samekh  ṣāmek support s  ס ܣ, ܤ — 20px|Sat (letter) ሰ Ξξ, poss. Χχ poss. Xx (), poss. Хх 20px|Ayin   eye   ע ܥ ع, غ 20px|Ayin ዐ Οο, Ωω Oo Оо 20px|Pe  ਪੇ mouth p  פף ܦ ف 20px|ਪੇ (ਅੱਖਰ) ፈ Ππ Pp Пп 20px|Sadek  ਸਾਦ hunt   צץ ܨ ص, ض 20px|ਸਾਦ (ਅੱਖਰ) ጸ, ጰ, ፀ () — Цц, Чч, Џџ 20px|Qoph  ਕਾਫ਼ needle head q  ק ܩ ﻕ 20px|ਕਾਫ਼ ቀ (), poss. Φφ, Ψψ Qq (Ҁҁ) 20px|Res  ਰੇਸ਼ head r  ר ܪ ﺭ 20px|ਰੇਸ਼ ረ Ρρ Rr Рр 20px|Sin  ਸ਼ੀਨ tooth š  ש ܫ ش, س 20px|ਸ਼ੀਨ (ਅੱਖਰ) ሠ Σσς Ss Сс, Шш, Щщ 20px|Taw  ਤਾਓ mark t  ת ܬ ت, ث 20px|Taw ተ, ፐ (?) Ττ Tt Тт

 ਹੋਂਠੀ Alveolar Palatal Velar Uvular Pharyngeal Glottal Plain Emphatic ਨਾਸਕੀ          ਡੱਕਵੇਂ Voiceless              Voiced           Fricative Voiceless             Voiced          Trill         Approximant          

 ਨੋਟਸ 

 ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
 Ancient Scripts.com (ਫੋਨੀਸ਼ੀਆਈ)
 Omniglot.com (ਫੋਨੀਸ਼ੀਆਈ ਵਰਨਮਾਲਾ)
 official Unicode standards document for Phoenician (PDF file)
 GNU FreeFont Unicode font family with Phoenician range in its serif face.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੋਨੀਸ਼ੀਆਈ ਲਿਪੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੋਨੀਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ