ਨਜ਼ੀਰ ਅਹਿਮਦ ਦੇਹਲਵੀ

ਨਜ਼ੀਰ ਅਹਿਮਦ ਦੇਹਲਵੀ (1830-1912), ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਡਿਪਟੀ ਨਜ਼ੀਰ ਅਹਿਮਦ (ਉਰਦੂ: ڈپٹی نذیر احمد) ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਉਰਦੂ-ਲੇਖਕ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੁਧਾਰਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿਖੀ ਕੁੱਝ ਨਾਵਲ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਿਰਾਤ-ਉਲ ---ਉਰੂਸ ਅਤੇ ਬਿਨਾਤ-ਉਲ-ਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਲਿਖੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕ਼ਿੱਸੇ - ਕਹਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਲਿਮ ਬਘਿਆੜ, ਅੱਜ ਤੱਕ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਉਸ ਨੇ ਮੌਲਾਨਾ ਅਬਦੁਲ ਖਾਲਿਕ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨ ਘੁੰਮਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਜਲੂਨ (ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚੇ (2 ਧੀਆਂ ਅਤੇ 1 ਪੁੱਤਰ) ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਉਮਰ ਸੀ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਗਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਕਿਤਾਬਾੰ ਲੱਭਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਨਹੀਂ ਲੱਭੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਖੁਦ ਆਪ ਲਿਖਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

 ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਵਰਿਸ਼ 
ਨਜ਼ੀਰ ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਜਨਮ 1831 ਵਿੱਚ ਰੇਹਰ, ਬਿਜਨੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਯੂ.ਪੀ., ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਸਆਦਤ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਇੱਕ ਮਦਰੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਘਰ ਰਹਿ ਕੇ ਪੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਡਿਪਟੀ ਕਲੈਕਟਰ ਬਜਨੌਰ, ਨਸਰੁੱਲਾ ਸਾਹਬ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਅਰਬੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।Abbas, Qamar & Ahmad, Dr. Farooq & Qamar, Dua & Abbas, Mujahid & Zia, Ghazala & Abbas, Zafar. Life and Work of Deputy Nazir Ahmed: The First Novelist of Urdu. (2017) p. 214-219

 ਰਚਨਾਵਾਂ

 ਮਰਾਤ ਉਲਾਰੂਸ (1869)
 ਤੋਬਾ ਉਲ ਨਸੋਹ
 ਬਨਾਤ ਉਲਨਾਸ਼
 ਇਬਨ ਉਲ-ਵਕਤ
 ਰਵਿਆਏ ਸਾਦਿਕਾ
 ਫ਼ਸਾਨਾ ਮੁਬਤਲਾ
 ਇਆਮੀ
 ਅਮਹਾਤ ਅੱਲਾਮਾ
 ਮੁਵਾਇਜ਼ ਹਸਨਾ
 ਅਲਹਕੋਕ ਵ ਅਲਫ਼ਰਾਇਜ਼
 ਮੁੰਤਖ਼ਬ ਅਲਹਿਕਾਇਆਤ

ਅਨੁਵਾਦ
 ਤਰਜਮਾ ਕੁਰਆਨ ਮਜੀਦ
 ਤਾਜ਼ੀਰਾਤ-ਏ-ਹਿੰਦ (ਇੰਡੀਅਨ ਪੈਨਲ ਕੋਡ)
 ਕਾਨੂੰਨ-ਏ-ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ 1861
 ਕਾਨੂੰਨ-ਏ-ਸ਼ਹਾਦਤ 1863 
 ਸਮਵਾਤ 1876

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲਕਾਰ