ਹੰਕਾਰ

ਅਹੰਕਾਰ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੰਕਾਰ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Ahankar ਜਾਂ Hankaar) ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਉਚਾਰਨ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਗੁਰਮੁਖੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਅਹੰਕਾਰ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: अहंकार) ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਨੁਵਾਦ "ਅਹੰਕਾਰ" ਜਾਂ "ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੰਕਾਰ" ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਾਲ, ਭੌਤਿਕ ਦੌਲਤ, ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਪ੍ਰਤਿਭਾ, ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ, ਬੁੱਧੀ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਦਾਨ ਕਾਰਜ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪੰਜ ਚੋਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।

 ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ 

ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਹਮ ('ਮੈਂ') ਅਤੇ ਕਰ ('ਰਚਨਾਕਰਤਾ') ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ "ਮੈਂ-ਰਚਨਾਕਰਤਾ", ਜੋ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ "ਮੈਂ" ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

 ਸ਼ਰਤਾਂ 
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਸ਼ਬਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਨ, ਅਭਿਮਾਨ, ਗਰਬ, ਗੁਮਾਨ, ਅਹੰਗ, ਅਹੰਮੇਉ, ਅਹੰਬੁਧ, ਹਉਮੈ ਅਤੇ ਖੁਦੀ।

 ਅਨੁਵਾਦ 
ਵਿਲੀਅਮ ਓਵਨ ਕੋਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਢੁਕਵਾਂ ਅਨੁਵਾਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਪ੍ਰਾਈਡ" ਜਾਂ "ਈਗੋ" ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਢੁਕਵੇਂ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ , ਸਿੱਖ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਹਿਸ ਜਾਰੀ ਹੈ।

 ਵੇਰਵਾ 
ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ:
ਅਹੰਕਾਰ ਇੱਕ ਵਿਅਰਥ, ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਅਤਿਕਥਨੀ ਵਾਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਇਸਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤਾਕਤ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਮਰਤਾ ਜਾਂ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਰੇ। ਇਹ ਸੇਵਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਜੁੱਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਿੱਖ ਦਾ ਮਨ ਹੋਰ ਨਿਮਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਇਸ ਮੁੱਖ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜ ਬੁਰਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੰਕਾਰ ਹਉਮੈ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚੀਜ਼ ਹਨ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਕੇਂਦਰਿਤਤਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੰਕਾਰ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਸਥਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸੰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੇ ਯੋਗ ਗੁਣ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਗੁੰਮਰਾਹ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ।

ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ, ਚੰਗੇ ਨਿਰਣੇ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਦੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧ ਇਰਾਦਿਆਂ ਨਾਲ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਿਮਰਤਾ (ਨਿਮਰਤਾ) ਨਾਲ ਅਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਭਰੋਸਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: "ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਸਨਮਾਨ ਗੁਆ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੋ ਵੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੈ।" (ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 142)

ਅਹੰਕਾਰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵੀ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੰਕਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਭੁੱਲਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ ਉਹ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤੋਹਫ਼ਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਾਪੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ, ਹੋਰ ਬੁਰਾਈਆਂ, ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ ਅਤੇ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਹੰਕਾਰ ਪੰਜਾਂ ਚੋਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

 ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ 
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਵਿਅਕਤੀ ਉੱਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: 
... ਇਹ ਇੱਕ ਘਾਤਕ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਨਮ, ਮੌਤ ਅਤੇ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਦੇ ਅਨਾਦਿ ਚੱਕਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ
— ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਨਾ 592

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਇੱਕ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ( ਸੰਸਾਰ ) ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਕਤੀ ( ਮੁਕਤੀ ) ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਬੁਰੇ ਗੁਣ ਦੇ ਗਠਨ ਨੂੰ ਲੋਭ (ਲੋਭ) ਨਾਲ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ:

ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਉਸ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਰਾਹੀਂ: 

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਉੱਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਰਣਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ:

ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਾਉਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: 

 ਹੱਲ 
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਉਪਾਅ ਨਿਮਰਤਾ (ਨਿਮਰਤਾ) ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਇੱਛਤ ਸੇਵਾ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ। ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਸੇਵਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਮਰਤਾ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਸਾਰ ਬਾਰੇ ਸਵੈ-ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਅਸੀਮ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖ ਕਿੰਨੇ ਛੋਟੇ ਹਾਂ। ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਨੰਤ ਛੋਟੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਝਪਕਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।

ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਹੰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਰਸੀਸਿਜ਼ਮ ਬਾਰੇ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਛੋਟੀ, ਅਸਥਾਈ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਹੋਣ: 

 ਹਉਮੈ ਨਾਲ ਅੰਤਰ 
ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਆਪਣੇ ਭਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਉਮੈ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਉਮੈ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦ ਜਿਸਦਾ ਸਮਾਨ ਅਰਥ ਹੈ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਪਹਿਲੇ ਦਾ ਉਤਪਾਦ ਹੈ। ਹਉਮੈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਜੇਮਜ਼ ਡੀ. ਹੋਲਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅੰਤਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ: "ਹਉਮੈ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹੋਂਦ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਹੰਕਾਰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨਾ ਹੈ।"

 ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸੰਕਲਪੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ 
ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਂਖਯ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਦਰਸ਼ਨ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਿੱਥ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਇਸਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਪੰਜ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਆਮ ਬੁਰਾਈ ਗੁਣ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

 ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹਵਾਲੇ 
ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦ ਇਸ ਮੁੱਖ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ:

 ਦੁਨੀਆਂ ਸ਼ਰਾਬੀ ਹੈ, ਕਾਮ ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਹੈ। ( ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੰਨਾ 51 ਪੰਗਤੀ 2070)
 ਕਾਮ ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ, ਝੂਠ ਅਤੇ ਨਿੰਦਿਆ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਓ; ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਓ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੋ। (ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੰਨਾ 141 ਪੰਗਤੀ 5766)
 ਮਾਇਆ ਦਾ ਦਵੈਤ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਾਮ ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ((1)) ( ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੰਨਾ 223 ਪੰਗਤੀ 9561)
 ਉਹ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਵੈ-ਹੰਗਤਾ ਸਿਰਫ ਵਧਦਾ ਹੈ। ( ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੰਨਾ 366 ਪੰਗਤੀ 16693)
 ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਪਵਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਜਿਨਸੀ ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ। ((2)) ( ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੰਨਾ 501 ਪੰਗਤੀ 22390)

 ਹਵਾਲੇ 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ