ਕੈਲੋਰੀ

ਕੈਲੋਰੀ  (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:Calorie) ਊਰਜਾ ਦੀ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਇਸਦੀਆਂ ਕਈ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:
ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕੈਲੋਰੀ ਜਾ ਫਿਰ ਗ੍ਰਾਮ ਕੈਲੋਰੀ (ਚਿੰਨ: cal) ਉਸ ਉਰਜਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਮ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਵਾ ਦੇ ਦਬਾਅ ਉੱਪਰ ਗਰਮ ਕਰੇ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਤਾਪਮਾਨ 1 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਵੱਧ ਜਾਵੇ।
ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਕੈਲੋਰੀ ਜਾ ਫਿਰ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕੈਲੋਰੀ (ਚਿੰਨ: Cal), ਇਸਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕੈਲੋਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਨਾਮ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕੈਲੋਰੀ,  ਛੋਟੀਆਂ ਕੈਲੋਰੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਭਾਵ 1 ਕਿਲੋਕੈਲੋਰੀ (ਚਿੰਨ: kcal).

1824 ਵਿੱਚ ਪਿਹਲੀ ਵਾਰ ਨਿਕੋਲਸ ਕਲੇਮੈਂਟ ਨੇ ਕੈਲੋਰੀ ਨੂੰ ਤਾਪ ਊਰਜਾ ਦੀ ਇਕਾਈ ਕਿਹ ਕੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, 1841 ਅਤੇ 1867 ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫਰੈਂਚ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਮਿਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਕੈਲੋਰ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਤਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਹੋਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਬਦ ਕੈਲੋਰੀ ਲਗਭਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛੋਟੀ ਕੈਲੋਰੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਇੱਕ ਐਸਆਈ ਯੂਨਿਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਰਸਾਇਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਲਈ, ਕਿਸੇ ਰਸਾਇਣਕ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰੀਲਿਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਕਿਲੋਕੈਲੋਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਮੋਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਪਾਣੀ ਦੇ ਤਾਪ ਨੂੰ 1 °C ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਜੋ ਊਰਜਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਉਹ ਹਵਾ ਦੇ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤਾਪ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਵਾ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਹਵਾ ਦੇ ਦਬਾਅ ਵਜੋਂ ਹੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੀ  ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਾਪ ਦੇ ਵਾਧਾ ਕੈਲਵਿਨ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
 ਨਾਮ  ਚਿੰਨ੍ਹ  ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੋਟਥਰਮੋਰਸਾਇਣ ਕੈਲੋਰੀ  calth  ≡ 4.184 ਜੂਲ
≈ 
≈ 
≈  ਊਰਜਾ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ 4.184 ਜੂਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 4 °C ਕੈਲੋਰੀ  cal4  ≈ 4.204 J 
≈ 
≈ 
≈  ਊਰਜਾ ਜੋ ਕਿ ਮਿਆਰੀ ਹਵਾ ਦੇ ਦਬਾਅ ਉੱਪਰ ਹਵਾ ਤੋਂ ਰਿਹਤ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਾਪ 3.5 to 4.5 °C ਲਜਾਉਣ ਲਈ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 15 °C ਕੈਲੋਰੀ  cal15  ≈ 4.1855 J
≈ 
≈ 
≈  ਊਰਜਾ ਜੋ ਕਿ ਮਿਆਰੀ ਹਵਾ ਦੇ ਦਬਾਅ ਉੱਪਰ ਹਵਾ ਤੋਂ ਰਿਹਤ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਾਪ 14.5 to 15.5 °C ਲਜਾਉਣ ਲਈ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।  20 °C ਕੈਲਰੀ  cal20  ≈ 4.182 J
≈ 
≈ 
≈  ਊਰਜਾ ਜੋ ਕਿ ਮਿਆਰੀ ਹਵਾ ਦੇ ਦਬਾਅ ਉੱਪਰ ਹਵਾ ਤੋਂ ਰਿਹਤ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਾਪ 19.5 to 20.5 °C ਲਜਾਉਣ ਲਈ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।  ਕੈਲੋਰੀ ਮੀਨ  calmean  ≈ 4.190 J
≈ 
≈ 
≈   ਊਰਜਾ ਜੋ ਕਿ ਮਿਆਰੀ ਹਵਾ ਦੇ ਦਬਾਅ ਉੱਪਰ ਹਵਾ ਤੋਂ ਰਿਹਤ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਾਪ 0 to 100 °C ਲਜਾਉਣ ਲਈ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।  ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਫ ਸਾਰਣੀ ਕੈਲੋਰੀ (1929)   ≈ 4.1868 J
≈ 
≈ 
≈   ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਾਟ ਘੰਟੇ =  ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜੂਲ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਫ ਸਾਰਣੀ ਕੈਲੋਰੀ (1956)  calIT  ≡ 4.1868 J
≈ 
≈ 
≈  1.163 mW·h = 4.1868 J। 

ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
ਭੋਜਨ ਊਰਜਾ
ਆਹਾਰ ਤੱਥ ਲੇਬਲ

ਹਵਾਲੇ


।nternational Standard ISO 31-4: Quantities and units, Part 4: Heat. Annex B (informative): Other units given for information, especially regarding the conversion factor. International Organization for Standardization, 1992.

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਊਰਜਾ ਦੇ ਯੂਨਿਟ