ਹਰਾਮ

ਹਰਾਮ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪਾਪ। ਇਸਲਾਮੀ ਨਿਆਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਉਹ ਕੰਮ ਜਿਸਦੀ ਅੱਲਾ ਦੁਆਰਾ ਮਨਾਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਉਹ ਹਰਾਮ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਪੰਜ ਹੁਕਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਜੋ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਜਾਂ, ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਬੁਰਾਈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ "ਪਾਪੀ ਕਾਰਜ ਜੋ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ" ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ "ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖੀ ਗਈ" ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਇਬਰਾਨੀ ਸੰਕਲਪ חרם (ḥērem) ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ (cf. ਪਵਿੱਤਰ) ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਅਰਬੀ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਇਸਲਾਮੀ ਨਿਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ, ਹਰਾਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੁਆਰਾ ਵਰਜਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜ ਇਸਲਾਮੀ ਹੁਕਮਾਂ (الأحكام الخمسة ਅਲ-ʾAḥkām al-Ḵamsa) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਕਾਰਜ ਦੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਾਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਜਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁੰਨਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹਰਾਮ ਮਨਾਹੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਹਰਾਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਵਰਜਿਤ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਇਰਾਦਾ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਦੇਸ਼ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੋਵੇ।  ਪਾਪ, ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਨੇਕ ਕੰਮ ਨਿਆਂ ਦੇ ਦਿਨ ਮਿਜ਼ਾਨ (ਤਰਾਜ ਦੇ ਤਰਾਜੂ) 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤੋਲੇ ਜਾਣਗੇ।American-Arab Message – p. 92, Muhammad Karoub – 2006The Holy City: Jerusalem in the theology of the Old Testament – p. 20, Leslie J. Hoppe – 2000 ਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ (ਕੁਰਾਨ ਅਤੇ ਹਦੀਸ) ਦੀ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਜ਼ਹਬਾਂ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਹਰਾਮ ਹੈ ਜਾਂ ਕੀ ਨਹੀਂ।The Palgrave Handbook of Spirituality and Business – p. 142, Professor Luk Bouckaert, Professor Laszlo Zsolnai – 2011

 ਸੰਖੇਪ 
ਹਰਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ "ਹੇ ਪੈਗੰਬਰ" ਨਸ਼ੇ ਅਤੇ ਜੂਏ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਕਹੋ, "ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾਈ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਲਾਭ - ਪਰ ਬੁਰਾਈ ਲਾਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ..."

— ਸੂਰਾ ਅਲ-ਬਕਰਾ 2:219
"ਲਾਭ" ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ "ਪਾਪ" ਦੇ ਉਲਟ ਲਿਆ ਕੇ, ਕੁਰਾਨ ਦੀ ਆਇਤ 2:219 ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰਾਮ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਉਲਟ ਜੋ ਲਾਭ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਪਾਪ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਹਰਾਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਵਰਜਿਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਇਸ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾਮ ਕੰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰਮ ਦਾ ਪਾਪ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਵਰਜਿਤ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਪਾਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਫੈਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਭੌਤਿਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨੈਤਿਕ ਸਹਾਇਤਾ।

الأحكام الخمسة ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ, ਅਲ-ਅਹਕਾਮ ਅਲ-ਹਮਸਾ ਜਾਂ ਅਨੁਮਤੀ ਤੋਂ ਗੈਰ-ਇਜਾਜ਼ਤ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹੈ:

 ਫ਼ਰਜ਼ / ਫਰਜ਼, ਫਰਦ/ਵਾਜਿਬ - ਲਾਜ਼ਮੀ, "ਫ਼ਰਜ਼"
 مستحب, mustahabb - ਸਿਫਾਰਸ਼ੀ, "ਇੱਛਤ"
 مباح, ਮੁਬਾਹ - ਨਿਰਪੱਖ, "ਮਨਜ਼ੂਰ"
 مكروه, ਮਕਰੂਹ - ਨਾਪਸੰਦ, "ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ"
 حرام, ਹਰਾਮ - ਪਾਪੀ, "ਵਰਜਿਤ"

 ਸੱਭਿਆਚਾਰ 

ਭਾਸ਼ਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਹਰਾਮ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਜੜ੍ਹ (ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਬਰਾਨੀ ਹੇਰਮ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰੋ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਰੱਬ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ', 'ਅਪਵਿੱਤਰ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਵਰਜਿਤ') ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਰਥ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਰੀਮ (ਇੱਕ ਹਰਮ) ਅਤੇ ਇਹਰਾਮ (ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ), ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਕਾਬਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਮੱਕਾ, ਮਦੀਨਾ ਅਤੇ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ (ਹਰਮ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਦੀ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।ref></ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, حر-م ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਰਤੋਂ ਅਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ, ਹਰਾਮ ਸ਼ਬਦ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਅਰਥ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਲਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦੁਵਿਧਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜਿਓਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਗਿਆਯੋਗ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਰਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, "ਹਰਮ" ਕਹਿਣ ਦਾ ਅਰਥ 'ਕਿੰਨੀ ਸ਼ਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ' ਜਾਂ 'ਕਿੰਨੀ ਅਫ਼ਸੋਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ' ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਇਸ ਅਰਥ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਇਬਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੇ ਵੀ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇਤਾਲਵੀ ਵਰਤੋਂ ਪੇਕਾਟੋ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ)। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਣਉਚਿਤ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਜਨਬੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੇ ਢੰਗ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਛੇੜਛਾੜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸ ਕੇ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੂਜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਜਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਹਰਾਮ ਹੈ, ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ।

ਹਲਾਲ ਅਤੇ ਹਰਾਮ ਦੇ ਬਾਈਨਰੀ ਸੰਕਲਪ ਕਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਾਕਾਂਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਬਨ (ਮੁੰਡਾ) ਅਲ-ਹਲਾਲ ਅਤੇ ਬਿੰਤ (ਲੜਕੀ) ਅਲ-ਹਲਾਲ। ਇਹ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਅਕਸਰ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਢੁਕਵੇਂ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਬਨ ਅਲ-ਹਰਮ ਜਾਂ ਬਿੰਤ ਅਲ-ਹਰਮ ਦੇ ਉਲਟ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪਮਾਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਹਰਾਮ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ' ਦੇ ਸਖਤ ਅਰਥ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਮਾੜੇ ਵਿਵਹਾਰ ਜਾਂ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਹਲਾਲ ਅਤੇ ਹਰਾਮ ਪੈਸੇ (ਮਾਲ) ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਲ ਅਲ-ਹਰਾਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਪੈਸਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਤਬਾਹੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਸਾਧਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਹਰਾਮ ਕੀ ਹੈ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਹਰਾਮ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਸਮੀ ਇਸਲਾਮੀ ਨਿਆਂ-ਸ਼ਾਸਤਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਾਰਨਾਵਾਂ, ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਹਰਾਮ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ।

ਹਵਾਲੇ

 ਭਾਰੀ ਲਿੰਕ 
 Laws of Islam concerning food
 Harry Munt, “Haram,” Khamseen: Islamic Art History Online, published 7 December 2021. https://sites.lsa.umich.edu/khamseen/terms/2021/haram/