ਹੋਮਾਈ ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ

ਹੋਮੀ ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ (Homai Vyarawalla, 9 ਦਸੰਬਰ 1913 - 15 ਜਨਵਰੀ 2012) ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਫ਼ੋਟੋ ਜਰਨਲਿਸਟ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਲਡਾ (Dalda) ਦੇ ਉਪਨਾਮ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 1938 ਵਿੱਚ ਬੰਬੇ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ। ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ ਨੇ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ 1970 ਤੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ।[3] 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ।[4][5] ਜਦੋਂ ਉਹ ਦ ਇਲਸਟ੍ਰੇਟਿਡ ਵੀਕਲੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈਆਂ।[6][7] ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਢੀ, ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ ਦਾ 98 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਗੂਗਲ ਡੂਡਲ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਡੂਡਲਰ ਸਮੀਰ ਕੁਲਾਵੂਰ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਭਾਰਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਟੇਪੇਸਟ੍ਰੀ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ "ਫਸਟ ਲੇਡੀ ਆਫ਼ ਦ ਲੈਂਸ" ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ।

 ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਹੋਮਾਈ ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਦਸੰਬਰ 1913 ਨੂੰ ਨਵਸਾਰੀ, ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਰਸੀ ਜ਼ੋਰਾਸਟ੍ਰੀਅਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਨਵਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਬਚਪਨ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਥੀਏਟਰ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਬਿਤਾਇਆ। ਬੰਬਈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਮਾਈ ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ ਨੇ ਬੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਸਰ ਜੇ. ਜੇ. ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਹੋਮਾਈ ਇੱਕ ਮੱਧ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਪਾਰਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਆਈ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਉਸ ਦੀ ਤਰਜੀਹ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਛੇ ਜਾਂ ਸੱਤ ਕੁੜੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 36 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕਲੌਤੀ ਸੀ।

ਹੋਮਾਈ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਦੋਸਾਭਾਈ ਅਤੇ ਸੂਨਾਭਾਈ ਹਾਥੀਰਾਮ, ਖ਼ੁਦ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਨ 'ਤੇ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਰਦੇਵ ਦੇ ਗ੍ਰਾਂਟ ਰੋਡ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ। ਹੋਮਾਈ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਨੇ ਅਸਫਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੋਮਾਈ ਅਕਸਰ ਘਰ ਬਦਲਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਥਿਤੀ ਮਾੜੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਲੰਬੇ ਮੀਲ ਸਫ਼ਰ ਕਰਕੇ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹੋਮਾਈ, ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ, ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਾਹਵਾਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਲੰਕ ਸਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਮਾਈ ਨੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

 ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਾਨੇਕਸ਼ਾ ਜਮਸ਼ੇਤਜੀ ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਲਈ ਇੱਕ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਸੀ। 1970 ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਪਾਪਰਾਜ਼ੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ।

ਹੋਮਾਈ ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਫਾਰੂਕ, ਨਾਲ ਪਿਲਾਨੀ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਚਲੀ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ BITS ਪਿਲਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ 1982 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਵਡੋਦਰਾ (ਪਹਿਲਾਂ ਬੜੌਦਾ) ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। 1989 ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਬੜੌਦਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਬਾਗਬਾਨੀ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਂਦੀ ਸੀ।

 ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ 
6 ਜੁਲਾਈ 2012 - 14 ਜਨਵਰੀ 2013 ਤੱਕ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਰੂਬਿਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਲਕਾਜ਼ੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਦ ਆਰਟਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ, ਕੈਂਡਿਡ: ਦ ਲੈਂਸ ਐਂਡ ਲਾਈਫ ਆਫ਼ ਹੋਮਾਈ ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ 1930 ਤੋਂ 1970 ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕੈਮਰੇ, ਨਿੱਜੀ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਸ ਪਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।[3]

ਗੂਗਲ ਨੇ ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ 104ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ ਇੱਕ ਡੂਡਲ, "ਫਸਟ ਲੇਡੀ ਆਫ਼ ਦ ਲੈਂਸ" ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

 ਪੁਰਸਕਾਰ 

1998 ਵਿੱਚ, ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਿਲਾ ਮੀਡੀਆਪਰਸਨ ਲਈ ਚਮੇਲੀ ਦੇਵੀ ਜੈਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਿਲਾ ਮੀਡੀਆਕਰਮੀਆਂ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2010 ਵਿੱਚ, ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

 ਮੌਤ 
ਜਨਵਰੀ 2012 ਵਿੱਚ, ਵਿਆਰਾਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਬਿਸਤਰੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਮਰ ਦੀ ਹੱਡੀ ਟੁੱਟ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਆਈਆਂ। ਉਹ ਇੰਟਰਸਟੀਸ਼ੀਅਲ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 15 ਜਨਵਰੀ 2012 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫੋਟੋਆਂ

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਫੋਟੋ ਜਰਨਲਿਸਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1913
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012