ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਮਰਾਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੈਮੂਰ ਰਾਜਵੰਸ਼ (ਬਾਬਰ ਦਾ ਘਰਾਣਾ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਨੇ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1526 ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 21 ਸਤੰਬਰ 1857 ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਵਿਸਥਾਪਨ ਤੱਕ ਸਾਮਰਾਜ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਨ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1526 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1707 ਤੱਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਿਰਾਵਟ ਲਿਆਂਦੀ, ਪਰ 1857 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਰੋਹ ਤੱਕ ਨਾਮਾਤਰ ਖੇਤਰਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। 

ਮੁਗ਼ਲ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਬਾਬਰ (ਸ਼. 1526–1530) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਫਰਗਨਾ ਘਾਟੀ (ਆਧੁਨਿਕ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ) ਦਾ ਇੱਕ ਤੈਮੂਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਤੈਮੂਰ ਅਤੇ ਚੰਗੀਜ਼ ਖਾਨ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਵੰਸ਼ਜ ਸੀ।

ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਵੰਸ਼ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਫਾਰਸੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।Jeroen Duindam (2015), Dynasties: A Global History of Power, 1300–1800, page 105 , Cambridge University Press

ਛੇਵੇਂ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਸਾਮਰਾਜ, ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜਿਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵਿਸ਼ਵ ਜੀਡੀਪੀ ਦੇ 25% ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ, ਨੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਕਾਬੁਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਾਵੇਰੀ ਨਦੀ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।"The World Economy (GDP) : Historical Statistics by Professor Angus Maddison"  . World Economy. Retrieved 21 May 2013. 
ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 158,400,000 (ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ) ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 4 ਮਿਲੀਅਨ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (1.5 ਮਿਲੀਅਨ ਵਰਗ ਮੀਲ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਮੁਗ਼ਲ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘਟਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਸਮਰਾਟ, ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੂਜੇ ਨੂੰ 1857 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

 ਮੁਗ਼ਲ ਸਮਰਾਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
 ਨੰ. ਚਿੱਤਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਨਾਮ ਜਨਮ ਨਾਮ ਜਨਮ ਸ਼ਾਸਨ ਮੌਤ 1 80px ਬਾਬਰ ਜ਼ਹੀਰ ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ 14 ਫ਼ਰਵਰੀ 1483ਅੰਦੀਜਾਨ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1526 – 26 ਦਸੰਬਰ 1530 26 ਦਸੰਬਰ 1530 (ਉਮਰ 47)ਆਗਰਾ 2 80px ਹੁਮਾਯੂੰ ਨਸੀਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ 6 ਮਾਰਚ 1508ਕਾਬੁਲ 26 ਦਸੰਬਰ 1530 – 17 ਮਈ 154022 ਫਰਵਰੀ 1555 – 27 ਜਨਵਰੀ 1556 27 ਜਨਵਰੀ 1556 (ਉਮਰ 47)ਦਿੱਲੀ 3 80px ਅਕਬਰ ਪਹਿਲਾ  ਜਲਾਲ ਉੱਦ ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ 15 ਅਕਤੂਬਰ 1542ਉਮਰਕੋਟ 11 ਫਰਵਰੀ 1556 – 27 ਅਕਤੂਬਰ 1605 27 ਅਕਤੂਬਰ 1605 (ਉਮਰ 63)ਆਗਰਾ 4 80px ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂਰਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ 31 ਅਗਸਤ 1569ਆਗਰਾ 3 ਨਵੰਬਰ 1605 – 28 ਅਕਤੂਬਰ 1627 28 ਅਕਤੂਬਰ 1627 (ਉਮਰ 58)ਭਿੰਬੇਰ 5 80px ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਿਹਾਬ ਉੱਦ ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ 5 ਜਨਵਰੀ 1592ਲਹੌਰ 19 ਜਨਵਰੀ 1628 – 31 ਜੁਲਾਈ 1658 22 ਜਨਵਰੀ 1666 (ਉਮਰ 74)ਆਗਰਾ 6 80px ਔਰੰਗਜ਼ੇਬਆਲਮਗੀਰ ਪਹਿਲਾ ਮੋਹੀ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ 3 ਨਵੰਬਰ 1618ਦਾਹੌਦ, ਗੁਜਰਾਤ 31 ਜੁਲਾਈ 1658 – 3 ਮਾਰਚ 1707 3 ਮਾਰਚ 1707 (ਉਮਰ 88)ਅਹਿਮਦਨਗਰ 7 80px ਆਜ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਕੁਤਬ ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ 28 ਜੂਨ 1653ਬੁਰਹਾਨਪੁਰ 14 ਮਾਰਚ – 20 ਜੂਨ 1707 20 ਜੂਨ 1707 (ਉਮਰ 53)ਆਗਰਾ 8 80px ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਪਹਿਲਾਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਪਹਿਲਾ ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਮੋਹੱਜ਼ਮ 14 ਅਕਤੂਬਰ 1643ਬੁਰਹਾਨਪੁਰ 19 ਜੂਨ 1707 – 27 ਫਰਵਰੀ 1712 27 ਫਰਵਰੀ 1712 (ਉਮਰ 68)ਲਹੌਰ 9 80px ਜਹਾਂਦਰ ਸ਼ਾਹ ਮੁਇਜ਼ ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ 9 ਮਈ 1661ਦੱਖਣ 27 ਫਰਵਰੀ 1712 – 11 ਫਰਵਰੀ 1713 12 ਫਰਵਰੀ 1713 (ਉਮਰ 51)ਦਿੱਲੀ 10 80px ਫਾਰੂਖ਼ਸੀਅਰ ਮੁਇਨ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ 20 ਅਗਸਤ 1685ਔਰੰਗਾਬਾਦ 11 ਜਨਵਰੀ 1713 – 28 ਫਰਵਰੀ 171919 ਅਪਰੈਲ 1719 (ਉਮਰ 33)ਦਿੱਲੀ 11 80px ਰਫ਼ੀ ਉਦ-ਦਰਜਤ ਸ਼ਮਸ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ 1 ਦਸੰਬਰ 1699 28 ਫਰਵਰੀ 1719 – 6 ਜੂਨ 1719 6 ਜੂਨ 1719 (ਉਮਰ 19)ਆਗਰਾ 12 80px ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਦੂਜਾ ਰਫ਼ੀ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ 5 ਜਨਵਰੀ 1696 6 ਜੂਨ 1719 – 17 ਸਤੰਬਰ 1719 18 ਸਤੰਬਰ 1719 (ਉਮਰ 23)ਆਗਰਾ 13 80px ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨਸੀਰ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ 7 ਅਗਸਤ 1702ਗਜ਼ਨੀ() 26 ਅਪਰੈਲ 1748 (ਉਮਰ 45)ਦਿੱਲੀ 14 80px ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦਰ ਮੁਜਾਹਿਦ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ 23 ਦਸੰਬਰ 1725ਦਿੱਲੀ 29 ਅਪਰੈਲ 1748 – 2 ਜੂਨ 1754 1 ਜਨਵਰੀ 1775 (ਉਮਰ 49)ਦਿੱਲੀ 15 80px ਆਲਮਗੀਰ ਦੂਜਾ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ 6 ਜੂਨ 1699ਬੁੱਢਣਪੁਰ 3 ਜੂਨ 1754 – 29 ਨਵੰਬਰ 1759 29 ਨਵੰਬਰ 1759 (ਉਮਰ 60)ਦਿੱਲੀ 16 80px ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਤੀਜਾ ਮੋਹੀ ਉਲ ਮਲਤ 1711 10 ਦਸੰਬਰ 1759 – 10 ਅਕਤੂਬਰ 17601772 (ਉਮਰ 60–61) 17 80px ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਦੂਜਾ ਜਲਾਲ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਗੌਹਰ 25 ਜੂਨ 1728ਦਿੱਲੀ 10 ਅਕਤੂਬਰ 1760 – 31 July 1788 19 ਨਵੰਬਰ 1806 (ਉਮਰ 78)ਦਿੱਲੀ 18 80px ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਚੌਥਾ ਬਿਦਰ ਬਖਤ ਮਹਿਮੂਦ ਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂ ਚੌਥਾ 1749ਦਿੱਲੀ 31 ਜੁਲਾਈ 1788 – 11 
ਅਕਤੂਬਰ 1788 1790 (ਉਮਰ 40–41)ਦਿੱਲੀ 17* 80px ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਦੂਜਾ ਜਲਾਲ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਗੌਹਰ 25 ਜੂਨ 1728ਦਿੱਲੀ 16 ਅਕਤੂਬਰ 1788 – 19 ਨਵੰਬਰ 1806 19 ਨਵੰਬਰ 1806 (ਉਮਰ 78)ਦਿੱਲੀ 19 80px ਅਕਬਰ ਸ਼ਾਹ ਦੂਜਾ ਮੁਇਨ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ 22 ਅਪਰੈਲ 1760ਮੁਕੁੰਦਪੁਰ 19 ਨਵੰਬਰ 1806 – 28 ਸਤੰਬਰ 1837 28 ਸਤੰਬਰ 1837 (ਉਮਰ 77)ਦਿੱਲੀ 20 80px ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੂਜਾ ਜ਼ਫ਼ਰ ਬੂ ਜ਼ਫ਼ਰ ਸੁਰਾਜ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ 24 ਅਕਤੂਬਰ 1775ਦਿੱਲੀ 28 ਸਤੰਬਰ 1837 – 21 ਸਤੰਬਰ 1857 7 ਨਵੰਬਰ 1862 (ਉਮਰ 87)ਰੰਗੂਨ

ਹਵਾਲੇ
 ਹਵਾਲੇ 

 ਸਰੋਤ 







 Keay, John, India, a History, 2000, HarperCollins, 
 .
  – India  Pakistan 

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ