ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾਰਾਜ

ਪੰਡਿਤ ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾਰਾਜ (1910 – 4 ਨਵੰਬਰ 1970) ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਚ ਫਾਰਮ (ਸਕੂਲ), ਕਥਕ ਦੇ ਲਖਨਊ  ਘਰਾਣੇ  ਦਾ ਇੱਕ ਉਘਾ ਗੁਰੂ ਸੀ।Banerji, p. 82
ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ
ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਜਨਮ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ੰਭੂਨਾਥ ਮਿਸ਼ਰਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਾਲਕਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਚਾਚਾ ਬਿੰਦਾਦੀਨ ਮਹਾਰਾਜ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਅੱਚਨ ਮਹਾਰਾਜ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਲੱਛੂ ਮਹਾਰਾਜ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਉਸਤਾਦ ਰਹਿਮੁੱਦੀਨ ਖ਼ਾਨ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ।

 ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ 

ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਜਨਮ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਭੂਨਾਥ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਾਲਕਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ ਜੋ ਅਵਧ ਦੇ ਨਵਾਬ ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਜਿਮ ਸਨ। ਕਾਲਕਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੇ ਪਿਤਾ ਠਾਕੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੂੰ ਨਵਾਬ ਨੂੰ ਕਥਕ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1970 ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਕੱਥਕ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਇਸ ਡਾਂਸ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਚ ਦੀ ਕਲਾ ਲਈ ਉਸਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।।" ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਚਾਚੇ ਬਿੰਦਾਦੀਨ ਮਹਾਰਾਜ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਅਚਛਨ ਮਹਾਰਾਜ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਡਾਂਸਰ ਲੱਛੂ ਮਹਾਰਾਜ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਰਹੀਮੁਦੀਨ ਖਾਨ ਤੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ।
ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ