ਸਤੀ (ਪ੍ਰਥਾ)

ਸਤੀ (ਦੇਵਨਾਗਰੀ:: सती; ਭਾਵ ਸੱਚੀ) ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਿੰਦੂ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਿਖਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਬਲਕੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। Quote: Between 1943 and 1987, some thirty women in Rajasthan (twenty-eight, according to official statistics) immolated themselves on their husband's funeral pyre. This figure probably falls short of the actual number. (p. 182) ਵਿਧਵਾ ਹੋਈ ਔਰਤ ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਾਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ,Feminist Spaces: Gender and Geography in a Global Context, Routledge, Ann M. Oberhauser, Jennifer L. Fluri, Risa Whitson, Sharlene Mollett. Quote: Sati is a practice in which widows commit suicide by burning themselves (or being burned) on their husband's funeral pyres. While this practice [...] is now obsolete, it was nonetheless at the center of discussions around Indian culture and tradition during the last century-and-a-half. ਜਾਂ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਤਸੱਲੀਬਖਸ਼ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਵਜੋਂ, ਪਤੀ ਦੀ ਚਿਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਹਵਾਲੇ ਕਰਕੇ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਸੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਥਾ ਕੁਝ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਸ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ 'ਚ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਆਈ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਿੰਦੂ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ, ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। Quote: "[I]n 1829, the British outlawed sati. However, the practice continued, and occurs even the present time. Although recorded cases of sati have diminished dramatically [...] Sati is a particularly relevant social practice because it is often used as a means to prevent inheritance of property by widows. In parallel, widows are also sometimes branded as witches – and subjected to violent expulsion from their homes – as a means to prevent their inheritance. ਸਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਠੰਡਾ ਰੂਪ, ਜਾਂ ਹਿੰਦੂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਲਗਭਗ 300 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਯੂਨਾਨੀ ਸਰੋਤ ਸਤੀ ਦਾ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ 464 ਈਸਵੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ, ਜੋ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਆਮ ਸਨ, ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਅਗਨੀ ਬਲੀਦਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਾਨੂੰਨ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਵਾਲੇ 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ, ਪਰ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਤੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕਈ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਤਰ ਸਨ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੇ ਆਗਮਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਤੀ ਦੁਆਰਾ ਮਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਈ ਅੰਕੜੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਅਤੇ ਅਧੂਰੇ ਹਨ।

ਮੱਧਯੁਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਸਤੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਗੀਰੂ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਦੇ ਕੁਝ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ, ਪਰ ਮੱਧਯੁਗ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ-ਆਧੁਨਿਕ ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਲੀਨ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਪੂਤ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਲਾਮ ਵਿਧਵਾ ਪੁਨਰ-ਵਿਆਹ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਈ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯਾਤਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਤੀ ਦੇ ਮੁਗਲ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।  17ਵੀਂ ਤੋਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਰਾਠਾ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੱਟ ਆਮ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਈ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ, 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1680 ਅਤੇ 1830 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੰਗਾਲੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਜਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਪ੍ਰਥਾ ਵਧ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤੀ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲੇ।

19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ; ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਾਈ ਪ੍ਰਚਾਰਕ, ਵਿਲੀਅਮ ਕੇਰੀ ਨੇ, 1803 ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ 30-ਮੀਲ (48-ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ 438 ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੋਟ ਕੀਤੀਆਂ, ਭਾਵੇਂ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਸਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਸੀ। 1815 ਅਤੇ 1818 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਤੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਗਈ, 378 ਤੋਂ 839 ਹੋ ਗਈ। ਕੈਰੀ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਰਾਮਮੋਹਨ ਰਾਏ ਵਰਗੇ ਹਿੰਦੂ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਨੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਲਾਰਡ ਵਿਲੀਅਮ ਬੈਂਟਿੰਕ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਸਤੀ ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨ, 1829 ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਸਾੜਨ ਜਾਂ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧਿਕ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਜ਼ਾਯੋਗ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ। ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 800 ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਨੇ 1832 ਵਿੱਚ ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਤੀ ਦੀਆਂ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਤੀ (ਰੋਕਥਾਮ) ਐਕਟ, 1987 ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਤੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਜਾਂ ਵਡਿਆਈ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧਿਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

ਨਿਰੁਕਤੀ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ
ਇਹ ਰੀਤ ਸਤੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਕਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਿਰਾਦਰੀ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਬਲਕੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਸਤੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਕਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਪਮਾਨ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਈ ਸੀ। Quote: Between 1943 and 1987, some thirty women in Rajasthan (twenty-eight, according to official statistics) immolated themselves on their husband's funeral pyre. This figure probably falls short of the actual number. (p. 182)Feminist Spaces: Gender and Geography in a Global Context, Routledge, Ann M. Oberhauser, Jennifer L. Fluri, Risa Whitson, Sharlene Mollett. Quote: Sati is a practice in which widows commit suicide by burning themselves (or being burned) on their husband's funeral pyres. While this practice was never widespread, and is now obsolete, it was nonetheless at the center of discussions around Indian & Nepalese culture and tradition during the last century-and-a-half." ਸਤੀ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ 'ਪਵਿੱਤਰ ਔਰਤ' ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ 'ਚੰਗੀ ਪਤਨੀ' ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਹੈ,[29] ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਰਸਮ ਦੀ ਬਜਾਏ ਔਰਤ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਤੀ ਸ਼ਬਦ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਂਗਲੋ-ਇੰਡੀਅਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਰੂਪ ਹਨ:

 ਸਤੀਵ੍ਰਤ, ਇੱਕ ਅਸਾਧਾਰਨ ਅਤੇ ਘੱਟ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ, ਉਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣ (ਵਰਤ) ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
 ਸਤੀਮਤਾ ਇੱਕ ਪੂਜਣਯੋਗ ਵਿਧਵਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਇਸ ਰਸਮ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤਕਨੀਕੀ ਨਾਮ ਸਨ:

 ਸਹਿਗਮਨ ('ਨਾਲ ਜਾਣਾ') ਜਾਂ ਸਹਿਮਰਨ ('ਨਾਲ ਮਰਨਾ')।
 ਅਨਵਰੋਹਣ ('ਚਿਹਾੜੇ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ') ਕਦੇ-ਕਦੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਸਤੀਦਾਹ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
 ਸਤੀਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਸਾੜਨ ਦੇ ਰਿਵਾਜ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਸਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਰੋਕਥਾਮ) ਐਕਟ, 1987 ਭਾਗ I, ਧਾਰਾ 2(c) ਸਤੀ ਨੂੰ "ਜ਼ਿੰਦਾ ਸਾੜਨ ਜਾਂ ਦਫ਼ਨਾਉਣ" ਦੇ ਕਾਰਜ ਜਾਂ ਰਸਮ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਪੈਲਿੰਗ ਸੁੱਤੀ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਆਰਥੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਧੁਨੀਆਤਮਕ ਸਪੈਲਿੰਗ ਹੈ। ਸਤੀ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ ਵਧੇਰੇ ਆਧੁਨਿਕ ISO/IAST (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਰਣਮਾਲਾ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਲਾਤੀਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅਕਾਦਮਿਕ ਮਿਆਰ ਹੈ।

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2015 ਐਡੀਟਾਥਨ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਰੰਡੇਪਾ