ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ, ਪਟਿਆਲਾ

ਇਤਿਹਾਸ 
ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1763 ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੂ ਜਾਟ ਸ਼ਾਸਕ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ 'ਕੱਚੀਗੜ੍ਹੀ' (ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ) ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਫੁਲਕੀਆਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਪੱਕੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 1763 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਸਲ ਕਿਲ੍ਹਾ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਗਵਰਨਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਮੁਗਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਵਿਸਥਾਰ ਸੀ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅੰਦਰੂਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।The Sunday Tribune - Spectrum - Lead Article

ਅਤੁਸ਼ੀ ਇਕੇਦਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ, ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਸੀ।

 ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ ਕੰਪਲੈਕਸ 
ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਪੈਲੇਸ 10 ਏਕੜ (40,000 ਮੀ. 2) ਹੇਠਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰਣ ਬਾਸ (ਗੈਸਟ ਹਾਊਸ) ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਹਾਲ (ਦੀਵਾਨ ਖਾਨਾ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮੀਗਤ ਸੀਵਰੇਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੀ ਹੈ।

 ਕਿਲ੍ਹਾ ਅੰਦਰੂਨ 
ਕਿਲ੍ਹਾ ਅੰਦਰੂਨ ਵਿੱਚ 13 ਸ਼ਾਹੀ ਕਮਰੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪਟਿਆਲਾ ਕਲਾ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।Mighty edifice : Simply Punjabi - India Today ਇਸ ਦੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਕਿਲ੍ਹਾ ਅੰਦਰੂਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ੀਸ਼/ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਮੰਡਪ ਹੈ।

 ਸ਼ਸਤਰ ਅਤੇ ਝੰਡੇਰ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ 
ਦਰਬਾਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਦੁਰਲੱਭ ਤੋਪਾਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਢਾਲਾਂ ਅਤੇ ਗਦਾ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਖੰਜਰ ਅਤੇ ਨਾਦਿਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਹੈ।

 ਅਸਲੇ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ 
ਦਰਬਾਰ ਹਾਲ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਤੋਪਾਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਢਾਲਾਂ ਅਤੇ ਗੱਡੇ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਖੰਜਰ ਅਤੇ ਨਾਦਿਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਹੈ।

 ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ 
ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਫ੍ਰੈਸਕੋ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦੀ ਥੀਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਾਸਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਤਵੀਤ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।

 ਬਹਾਲੀ ਦਾ ਕੰਮ 
300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ,The Tribune, Chandigarh, India - Nation the Qila is described as being in 'bad shape' ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ 'ਬੁਰੀ ਹਾਲਤ' ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।[13] ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਸਮਾਰਕ ਫੰਡ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 2004 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ 100 "ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੇ ਸਮਾਰਕਾਂ" ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਦਾ ਕੰਮ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਟਰੱਸਟ ਫਾਰ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਕਲਚਰਲ ਹੈਰੀਟੇਜ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈThe Tribune, Chandigarh, India - Punjab ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ।INTACH geared up to restore heritage sites in Punjab The Tribune, Chandigarh, February 20, 2004. ਵਰਲਡ ਸਮਾਰਕ ਵਾਚ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਵੀ ਫੰਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। 2013 ਵਿੱਚ, ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਆਭਾ ਨਰਾਇਣ ਲਾਂਬਾ ਐਸੋਸੀਏਟਸ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਬਹਾਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ 13ਵੇਂ ਵਿੱਤ ਕਮਿਸ਼ਨ ਗ੍ਰਾਂਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਫੰਡਿੰਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

2021 ਵਿੱਚ ਬਹਾਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਲਈ ਸਾਬਕਾ ਗੈਸਟ ਹਾਊਸ, ਰਣ ਬਾਸ ਨੂੰ ਦ ਪਾਰਕ ਹੋਟਲਜ਼ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ 28 ਕਮਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਲਗਜ਼ਰੀ ਬੁਟੀਕ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।Ran Baas The Palace Hotel

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ