ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ

ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ, ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ (8 ਮਾਰਚ 1937 ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਢਾਅ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਡੂੰਘੇ ਵਹਿਣਾਂ ਦੇ ਭੇਤ-ਭਾਗ 1 (ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 2014) ਵਿੱਚ ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਸਫਾ 127-178 ਤੱਕ। ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਰਚਣ ਵਾਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਉਹਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ ਤੇ ਅੱਜ ਉਸ ਵੱਲੋ ਲਿਖੀਆਂ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਇਆਂ ਰਵੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਜੀਵਨ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੇ ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਗੁਰ ਸਿਖਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦਿੱਤਾ।

ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਬਹੁਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਢਾਅ ਵਲੋਂ ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮੁਲਾਕਾਤ 'ਤੇ ਆਧਾਰਤ ਹੈ। ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਢਾਅ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਡੂੰਘੇ ਵਹਿਣਾਂ ਦੇ ਭੇਤ-ਭਾਗ 1 (ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 2014) ਵਿੱਚ ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਸਫਾ 127-178 ਤੱਕ। 

ਜੀਵਨ ਵੇਰਵਾ
ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਮਾਰਚ, 1937 ਨੂੰ ਸਿਆਲਕੋਟ ਮੌਜੂਦਾ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਰਵੀ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਜਗਤਪੁਰ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਪੰਜਾਬ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਵਿਦਿਆ ਖਾਲਸਾ ਸਕੂਲ ਢੋਲਾਂ ਵਾਲਾ ਚੌਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ਦੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿੱਪ ਜਿੱਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1957 ਵਿੱਚ ਅਗਲੀ ਵਿਦਿਆ ਦੁਆਬਾ ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਜੇ ਬੀ ਟੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਚਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਗਿੱਲ ਸੀ। ਰਵੀ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਹਨ ਜੋ ਕਨੇਡਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਵੀ ਦਾ ਵਿਆਹ 1960 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੁਤਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 26, 1962 ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਰਵੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਸਹਿਜਪਾਲ [5 ਫ਼ਰਵਰੀ]], 1967 ਵਿੱਚ ਜਮਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਵੀ ਕੀਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਰਵੀ ਟੈਰੇਸ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਵੀ 14 ਦਸੰਬਰ 1974 ਨੂੰ ਕਨੇਡਾ ਆਇਆ। ਕਨੇਡਾ ਆ ਕੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਲੱਕੜੀ ਦੀ ਮਿੱਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1976 ਵਿੱਚ ਟੈਰੇਸ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਵੀ ਨੇ ਉਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਠਾਈ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਬਣਨ ਲਈ ਰੀਟਾਇਰ ਹੋ ਗਿਆ।

ਕਨੇਡਾ ਆਉਣ ਤੌਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਵੀ ਅੱਠ ਸਾਲ ਕੀਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। 1967 ਵਿੱਚ ਕੋਮਾਠਾਈ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਵਿਧਾਨ, ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਨ ਇਤਿਹਾਸ ਪੜਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਨੈਰੋਬੀ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 24 ਮੀਲ ਹੈ। ਕੀਨੀਆ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਸੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੌਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਿਖੇ ਸਨ।

ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ
ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ 80 ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ, ਕਹਾਣੀ, ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ। ਰਵੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ "ਦਿਲ ਦਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਡੂੰਘੇ" ਉੱਨੀ ਸੌ ਇਕਾਹਟ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਉਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਤਿਆਰ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਪਹਿਲੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦ ਵਾਲਾ ਸੀ। 1955 ਵਿੱਚ ਰਵੀ ਨੇ ਅਪਿਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਵੀ ਬਹੁਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜਕੇ ਮਿਲੀ। ਉਹ "ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਪੰਜਾਬੀ ਆਥਰਜ਼" ਦਾ ਬਾਨੀ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਹੈ ਜਿਸ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਨੀਂਹ 1978 ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ।

ਲਿਖਤਾਂ

ਕਿਤਾਬਾਂ
ਬਾਜ਼ ਦੀ ਨਜ਼ਰ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਲੀ (2010)
ਨਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਨਵੀਂ ਨਸਲ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਲੀ (2013)
ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਚਹਰੇ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਲੀ (2014)
ਨਿਹੋਂਦ ਦਾ ਗੀਤ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਲੀ (2015)

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
ਅਕਥ ਕਥਾ (1955-1966), ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਲੀ 1988-2005
ਵਾਨ ਵਾਨੀ (1967-1974), ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਲੀ 1988-2005
ਪਿਆਰਾ ਬਦੱਲ (1974-1986), ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਲੀ 1990-2005
ਸ਼ਬਦ ਸਾਗਰ (1896-2003), ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਲੀ 2014
ਪਿੰਡ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ (2003-2015), ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਲੀ 2015

ਸ਼ਾਹ ਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
ਗਾਂਦਾਨ, ਅਦਾਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਬਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ 2002
ਹੀਰਿਆਂ ਦਾ ਛੋਗ (1978-1989), ਪਾਕਿਸਤਾਨ 2002
ਪਤੱਰ ਤੇ ਦਰਿਆ, ਅਦਾਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਬਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ 2005

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ
ਰੂਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ, ਦੀਪਕ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ (1984-2002)
ਸਿਫਰ ਨਾਟਕ, ਰਵੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (1987-2003)
ਮਨ ਦੇ ਹਾਣੀ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਲੀ (2005)
ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਦਰਿਆ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਲੀ (2015)

ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
 ਜੁਰਮ ਦੇ ਪਾਤਰ, ਨਿਊ ਬੁਕ ਕੰਪਨੀ ਜਲੰਧਰ (1968-2010)
ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ, ਰਾਜ ਰੂਪ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (1987-2003)
ਚਰਾਣੀ, ਦੌਲਤ ਰਾਮ ਸਹਿਦੇਵ ਜਲੰਧਰ (1963-2010)
ਜਿੱਥੇ ਦੀਵਾਰਾਂ ਨਹੀਂ, ਲਾਲ ਅੰਡ ਕੰਪਨੀ (1978-2010)
ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਟਾਪੂ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁਕ ਸ਼ਾਪ (1992-2010)
ਗੋਰੀਆਂ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਲੀ (2010)

ਹੋਰ ਲਿਖਤਾਂ
ਕਵਿਤਾ ਸਨਮੁਖ
ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ-ਮੇਰਾ ਸਾਹਿਤ (ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ)
ਦਿਲ ਦਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਡੂੰਘੇ (ਕਵਿਤਾ), ਧਨਪਤ ਰਾਏ ਐਂਡ ਸੰਨਜ ਜਲੰਧਰ, 1961
ਬੁੱਕਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਚੋਰ (ਕਵਿਤਾ), ਹਿੰਦ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਜਲੰਧਰ, 1963
ਚਿਰਾਵੀ (ਕਹਾਣੀਆਂ), ਦੌਲਤ ਰਾਮ ਸਹਿਦੇਵ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼ ਜਲੰਧਰ, 1963
ਬਿੰਦੂ (ਕਵਿਤਾ), ਦੌਲਤ ਰਾਮ ਸਹਿਦੇਵ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼ ਜਲੰਧਰ, 1965
ਮੌਨ ਹਾਦਸੇ (ਕਵਿਤਾ), ਰਾਜ ਰੂਪ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਜਲੰਧਰ,1967
ਜ਼ੁਰਮ ਦੇ ਪਾਤਰ (ਕਹਾਣੀਆਂ), ਨਿਊ ਬੁੱਕ ਕੰਪਨੀ ਜਲੰਧਰ, 1968
ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ (ਕਹਾਣੀਆਂ) ਰਾਜ ਰੂਪ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਜਲੰਧਰ, 1969
ਦਿਲ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (ਕਵਿਤਾ), ਨਿਊ ਬੁੱਕ ਕੰਪਨੀ ਜਲੰਧਰ, 1969
ਸ਼ਹਿਰ ਜੰਗਲੀ ਹੈ (ਕਵਿਤਾ), ਨਿਊ ਬੁੱਕ ਕੰਪਨੀ ਜਲੰਧਰ, 1970
ਕੋਨ ਪ੍ਰਤੀਕੋਨ (ਕਹਾਣੀਆਂ), ਹਜ਼ੂਰੀਆ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਜਲੰਧਰ, 1971
ਮੇਰੇ ਮੌਸਮ ਦੀ ਵਾਰੀ (ਕਵਿਤਾ), ਨਿਊ ਬੁੱਕ ਕੰਪਨੀ, ਜਲੰਧਰ, 1972
ਮੈਲੀ ਪੁਸਤਕ (ਕਹਾਣੀਆਂ), ਮਹਿੰਦਰਪਾਲ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਜ਼ ਜਲੰਧਰ, 1973
ਬੀਮਾਰ ਸਦੀ (ਨਾਟਕ), ਮਹਿੰਦਰਪਾਲ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ ਜਲੰਧਰ, 1974
ਜਲ ਭਰਮ ਜਲ (ਕਵਿਤਾ), ਕੇ. ਲਾਲ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਜਲੰਧਰ, 1976
ਚਿੱਟੇ ਕਾਲੇ ਧੱਬੇ (ਕਵਿਤਾ), ਕੇ. ਲਾਲ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਜਲੰਧਰ, 1978
ਜਿੱਥੇ ਦੀਵਾਰਾਂ ਨਹੀਂ (ਕਹਾਣੀਆਂ), ਕੇ ਲਾਲ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਜਲੰਧਰ, 1978
ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਦੇ ਦੇਸ਼,(ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ), ਧਨਪਤ ਰਾਏ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼ ਜਲੰਧਰ, 1979
ਸੀਮਾਂ ਆਕਾਸ਼ (ਕਵਿਤਾ), ਰਵੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1980
ਦਰ ਦੀਵਾਰਾਂ (ਨਾਟਕ), ਰਵੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1981
ਸ਼ੀਸ਼ੇ 'ਤੇ ਦਸਤਕ (ਕਵਿਤਾ), ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਦਿੱਲੀ, 1983
ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦੁਪਿਹਰ (ਨਾਟਕ), ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ ਦਿੱਲੀ, 1983
ਚੌਕ ਨਾਟਕ (ਨਾਟਕ), ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ ਦਿੱਲੀ, 1984
ਰੂਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ (ਨਾਟਕ), ਦੀਪਕ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ ਜਲੰਧਰ, 1984
ਅਘਰਵਾਸੀ (1955-1984 ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ) ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਦਿੱਲੀ,1984
ਕੰਪਿਊਟਰ ਕਲਚਰ (ਕਹਾਣੀਆਂ), ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਦਿੱਲੀ, 1985
ਆਪਣੇ ਖਿਲਾਫ਼ (ਕਵਿਤਾ), ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਦਿੱਲੀ, 1986
ਸਿਫਰ ਨਾਟਕ (ਨਾਟਕ), ਰਵੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1987
ਸੂਰਜ ਤੇਰਾ ਮੇਰਾ (ਕਵਿਤਾ), ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਲੀ, 1989
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ (1955-1989 ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ) ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਲੀ,1989
ਤਿੰਨ ਨਾਟਕ (ਨਾਟਕ), ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਲੀ,1990
ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਟਾਪੂ (ਕਹਾਣੀਆਂ), ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਲੀ, 1992
ਗੰਢਾਂ (ਕਵਿਤਾ), ਰਵੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1993
ਮੇਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ਪੰਜਾਬ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 1994
ਸ਼ਬਦੋਂ ਪਾਰ (ਕਵਿਤਾ), ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਲੀ, 1999
ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਪਿੰਜਰੇ (1955-2000 ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ) ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ, 2001
ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ(ਇਸਤਰੀ-ਮਰਦ ਪ੍ਰਸੰਗ) ਕੁਕਨਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਜਲੰਧਰ, 2002
ਪੱਤਰ ਤੇ ਦਰਿਆ (ਕਵਿਤਾ), ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਲੀ, 2003
ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ(1955-2005 ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ) ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਲੀ, 2006
ਛਾਵਾਂ ਤੇ ਪਰਛਾਵੇਂ (ਕਵਿਤਾ), ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਲੀ, 2007
ਮਨ ਦੇ ਹਾਣੀ (ਨਾਟਕ), ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਲੀ, 2005
ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ (ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਸਰੋਕਾਰ), ਕੁਕਨਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ, 2006

ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਬਾਰੇ ਪੁਸਤਕਾਂ
ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇ, (ਲੇਖਕ ਡਾ: ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੋਰ ਮੱਲੀ)
ਕਵੀ ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ, (ਲੇਖਕ ਮਨਜੀਤ ਮੀਤ)

ਇਨਾਮ
ਵਧੀਆ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ: "ਬਿੰਦੂ", 1965
"ਬੀਮਾਰ ਸਦੀ" ਨਾਟਕ ਲਈ ਇਨਾਮ, ਪੰਜਾਬ 1975
"ਸਿਮਰਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਸ਼" ਵਧੀਆ ਕਿਤਾਬ ਲਈ ਇਨਾਮ, ਜਲੰਧਰ 1979
ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਪੁਸਤਕ, ਪੰਜਾਬ 1980
ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ: "ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦੁਪਹਿਰ" ਲਈ ਪੁੰਜਾਬ 1983
ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਟੋਰੰਟੋ 1989
ਕਰਤਗਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ 1992
ਸਾਂਈ ਬੁੱਲੇ ਸ਼ਾਹ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਡੈਨਮਾਰਕ 1993
ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ 1994
ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 1994
ਸਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੌਂ ਵਧੀਆ ਕਵੀ ਇਨਾਮ, ਕਨੇਡਾ 1996
ਪੀਸ ਅਵਾਰਡ ਦੇ ਮਨੁੱਖ, ਲੁਧਿਆਣਾ 1997
ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪਟਿਆਲਾ 2000
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪਟਿਆਲਾ 2001
ਲਾਈਫ ਟਾਇਮ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਐਵਾਰਡ, ਸਰੀ ਕਨੇਡਾ 2005
ਲਾਈਫ ਟਾਇਮ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਐਵਾਰਡ, ਲਾਹੋਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ 2006
ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ, ਲਾਹੋਰ 2006
ਸੌ ਸਾਲ ਯਾਦਗਾਰ ਦਿਵਸ ਸ਼ਾਹੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵੈਨਕੂਵਰ 2006
ਭਾਈਚਾਰਾ ਐਵਾਰਡ, ਇੰਗਲੈੰਡ 2007
ਸਾਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਵਾਰਡ, ਟੋਰੰਟੋ 2007
ਵਧੀਆ ਲੇਖਕ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਟੋਰੰਟੋ 2008
ਆਨਰੇਰੀ ਲਾਈਫ ਟਾਇਮ ਮੈੰਬਰਸ਼ਿਪ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਕਨੇਡਾ 2010
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਤ ਅਕੈਡਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ 2011
ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸਾਹਤਿਕਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ 2011
ਲਾਈਫ ਟਾਇਮ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਐਵਾਰਡ, ਯੂ ਬੀ ਸੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਟੱਡੀਸ ਡੀਪਾਰਟਮੈਂਟ, ਵੈਨਕੂਵਰ 2011
ਇਕਬਾਲ ਆਰਪਨ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਅਲਬਰਟਾ 2012
ਲਾਈਫ ਟਾਇਮ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਐਵਾਰਡ ਪੰਜਾਬੀ ਆਰਸੀ ਲੇਖਕ ਕਲੱਬ, ਸਰੀ ਕਨੇਡਾ 2013
ਸ਼ਾਹੀ ਬਲਵੰਤ ਗਰਗੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਵਾਰਡ

ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
http://punjabikalma.com/play/ravinder-ravi-162.html 
http://punjabialochana.com

ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ - ਪਰੋਫਾਈਲ
http://www.profiles.manchanpunjab.org/people.php?id=25 

ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ - ਬਲਾਗ
http://ravinder-ravi.com/about-us
 http://ravinder-ravi.com/interview/interview-4/

ਹਵਾਲੇ

ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ